Википедија mkwiki https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.14 first-letter Медиум Специјална Разговор Корисник Разговор со корисник Википедија Разговор за Википедија Податотека Разговор за податотека МедијаВики Разговор за МедијаВики Предлошка Разговор за предлошка Помош Разговор за помош Категорија Разговор за категорија Портал Разговор за Портал TimedText TimedText talk Модул Разговор за модул Event Event talk 0 1362 5605730 5596650 2026-08-06T18:31:54Z ~2026-43429-27 135695 Регион Босна. 5605730 wikitext text/x-wiki :''Поимот „Босна“ пренасочува тука. За други значења на поимот „Босна“ видете [[Босна (појаснување)]].'' {{Инфокутија за држава |native_name =''Bosna i Hercegovina''<br />Босна и Херцеговина<br /> |conventional_long_name = Босна и Херцеговина |common_name =Босна и Херцеговина |image_flag = Flag of Bosnia and Herzegovina.svg |image_coat = Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg |years = 1992-1995 |image_map = Location Bosnia-Herzegovina Europe.png |map_caption = {{map caption|location_color=зелено|region=[[Европа]]|region_color=темносива|legend=Location Bosnia-Herzegovina Europe.png}} |national_anthem = ''[[Државна химна на Босна и Херцеговина]]'' |official_languages = [[Босански јазик|босански]], [[Хрватски јазик|хрватски]], [[Српски јазик|српски]] |ethnic_groups = {{vunblist |50,11% [[Бошњаци]] |30,78% [[Срби]] |15,43% [[Хрвати]] |2,73% други}} |ethnic_groups_year = попис од 2013 година<ref>name=web|url=http://www.popis2013.ba/popis2013/doc/Popis2013prvoIzdanje.pdf {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20171224103940/http://www.popis2013.ba/popis2013/doc/Popis2013prvoIzdanje.pdf |date=2017-12-24 }}</ref> |demonym = [[Босанци]] (Босанец/Босанка) [[Херцеговина|Херцеговци]] (Херцеговец/Херцеговка) |capital = [[Податотека:Coat of arms of Sarajevo.svg|18px]] [[Сараево]] |latd=43 |latm=52 |latNS=N |longd=18 |longm=25 |longEW=E |largest_city = главниот град |government_type = [[федерална република]] |leader_title1 = [[Висок претставник за Босна и Херцеговина|Висок претставник]] |leader_name1 = [[Валентин Инцко]] |leader_title2 = [[Претседател на Босна и Херцеговина|Претседател]]^а |leader_name2 = [[Милорад Додик]] |leader_title3 = [[Претседателство на Босна и Херцеговина|Членови на претседателството]] |leader_name3 = [[Шефик Ѓаферовиќ]]<br />[[Жељко Комшиќ]] |leader_title4 = [[Премиер на Босна и Херцеговина|Премиер]]^б |leader_name4 = [[Денис Звиздиќ]] |area_rank = 127-ма |area_magnitude = |area_km2 = 51.197 |area_sq_mi = 19.767 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = |population_estimate = |population_estimate_rank = |population_estimate_year = |population_census = 3.503.344 |population_census_year = 2018 |population_density_km2 = 68,97 |population_density_sq_mi = 230 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = |GDP_PPP = $30.389 милијарди<ref name=imf2>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/01/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2009&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=963&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=46&pr.y=7 |title=Bosnia and Herzegovina|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2009-04-22}}</ref> |GDP_PPP_year = 2016 |GDP_PPP_per_capita = $11,647<ref name=imf2/> |GDP_nominal_year = 2016 |GDP_nominal = $16.306 милијарди<ref name=imf2/> |GDP_nominal_per_capita = $4,617,75<ref name=imf2/> |Gini_year = 2013 |Gini_change = 36 → 58 | 2013 <!--increase/decrease/steady--> |Gini = 36.2 <!--number only--> |Gini_ref = <ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html |title=Distribution of family income&nbsp;– Gini index |work=The World Factbook |publisher=CIA |accessdate=14 декември 2015 |archive-date=2014-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140625144901/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html |url-status=dead }}</ref> |Gini_rank = |sovereignty_type = [[Независност]] |established_event1 = Спомената |established_date1 = 9. век |established_event2 = Создадена |established_date2 = 29 август 1189 |established_event3 = Основано кралство |established_date3 = 26 октомври 1377 |established_event4 = Изгубена независност од [[Отоманско Царство]] |established_date4 = 1463 |established_event5 = Национален ден |established_date5 = 25 ноември 1943 |established_event6 = Независност од [[СФРЈ]] |established_date6 = 1 март 1992 |established_event7 = Признаена |established_date7 = 6 април 1992 |HDI_year = 2014<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> |HDI_change = steady<!--increase/decrease/steady--> |HDI = 0.731 <!--number only--> |HDI_ref = <ref name="HDI">{{Наведена мрежна страница |url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Table1.pdf |title=Human Development Report 2011 |year=2011 |publisher=United Nations |accessdate=29 ноември 2011}}</ref> |HDI_rank = 86та |currency = [[конвертибилна марка]] |currency_code = BAM |country_code = |time_zone = [[средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = [[средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 |drives_on = десно |cctld = [[.ba]] |calling_code = 387 |ISO_3166-1_alpha2 = BA |ISO_3166-1_alpha3 = BIH |ISO_3166-1_num = |vehicle_code = BIH |alt_sport_code = BIH |aircraft_code = T9 |footnote1 = ^а наречен Претседавач на Претседателството |footnote2 = ^б наречен Претседавач на Советот на министрите |footnote3 = |footnote4 = |footnote5 = }} '''Босна и Херцеговина''' или скратено '''БиХ''' — земја која се наоѓа на [[Балканскиот Полуостров]]. Тоа е држава во [[Југоисточна Европа]], која се граничи со [[Хрватска]] на север, запад и југ, [[Србија]] на исток и [[Црна Гора]] на југоисток. [[Сараево]] е главен и најголем град во земјата. Босна и Херцеговина е речиси [[континентална држава]] - има тесен брег долго околу 20 километри на [[Јадранското Море]] околу градот [[Неум]]. Во централниот и источниот дел на земјата, географијата е планинска, на северозапад е умерено ридска, а североисточниот дел е претежно рамен. Во внатрешноста ([[Босна (регион)|Босна]]) преовладува умереноконтинентална клима, со жешки лета и студени и снежни зими. Јужниот дел, [[Херцеговина]], има средоземна клима и обична топографија. Во Босна и Херцеговина биле откриени човечки населби од времето на неолитот, а на овие простори живееле илирски и келтски цивилизации. Културно, политички и општествено, земјата има богата историја. Најпрвин се населиле словенските народи од 6 до 9 век. Во 12 век била основана [[Бановина Босна]], која во [[14 век]] прераснала во [[Кралство Босна]], а потоа земјата била вклучена во составот на [[Отоманското Царство]], под чие владеење останало од средината на 15 до крајот на [[19 век]]. [[Османлии]]те го вовеле [[ислам]]от во регионот, и измениле голем дел од културниот и социјалниот изглед на земјата. Крајот на османлиското владеење завршил најпрвин со анексијата на земјата од [[Австроунгарија]], која траела до [[Првата светска војна]]. Во меѓувоениот период, Босна и Херцеговина била дел од [[Кралство Југославија]], а по [[Втората светска војна]] добила целосен републички статус во [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија]]. По распадот на Југославија, републиката прогласила независност во 1992 година, по што следувала [[Босанска војна|Босанската војна]], која траела до крајот на [[1995]] година. Туризмот во Босна и Херцеговина се зголемил на двоцифрени стапки во последниве години. Босна и Херцеговина е регионално и меѓународно позната по својата природна околина и културно наследство наследено од шест историски цивилизации, нејзината кујна, зимски спортови, уникатна музика, архитектура и нејзините фестивали, од кои некои се најголеми и најистакнати во Југоисточна Европа<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sff.ba/content.php/en/festival?set_culture=en |title=About the Sarajevo Film Festival|publisher=Sarajevo Film Festival Official Website|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121104133828/http://www.sff.ba/content.php/en/festival?set_culture=en|archivedate=4 November 2012}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.insidefilm.com/europe.html|title=Inside Film's Guide to Film Festivals|publisher=Inside Film|accessdate=12 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160115154359/http://www.insidefilm.com/europe.html|archive-date=15 January 2016|df=dmy-all}}</ref>. Земјата е дом на три главни етнички групи или, официјално, конститутивни народи, како што е наведено во Уставот. [[Бошњаци]]те се најголемата група, по кое следуваат [[Срби]]те и [[Хрвати]]те. Роден во Босна и Херцеговина, без разлика на етничката припадност, обично се идентификува како Босанец. Малцинствата, дефинирани според уставната номенклатура „Други“, вклучуваат [[Евреи]], [[Роми]], [[Полјаци]], [[Украинци]] и [[Турци]]. Босна и Херцеговина има дводомно законодавно тело и тричлено претседателство составено од член на секоја од главните етнички групи. Сепак, моќта на централната влада е многу ограничена, бидејќи земјата е во голема мера децентрализирана и се состои од два автономни ентитети: [[Федерација на Босна и Херцеговина|Федерацијата на Босна и Херцеговина]] и [[Република Српска]], како и округот Брчко, управуван под локална власт. Федерацијата на Босна и Херцеговина се состои од 10 кантони. Босна и Херцеговина е рангирана високо во однос на човековиот развој и има економија во која доминираат индустријата и земјоделскиот сектор, по што следат туристичкиот и услужниот сектор<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2018_human_development_statistical_update.pdf|title=Human Development Indices and Indicators: 2018 Statistical Update|publisher=UNDP|accessdate=16 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170322153238/http://hdr.undp.org/sites/default/files/2016_human_development_report.pdf|archive-date=22 March 2017|df=dmy-all}}</ref>. Земјата има социјална сигурност и универзален здравствен систем, а образованието во основно и средно образование е бесплатно. Босна и Херцеговина е членка на [[ООН]], [[ОБСЕ]], [[Советот на Европа]], [[Партнерство за мир|ПзМ]], [[ЦЕФТА]] и основачки член на [[Средоземна Унија|Средоземната Унија]] по нејзиното формирање во јули [[2008]] година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ufmsecretariat.org/who-we-are/member-states/|title=List of Member States of the Union for the Mediterranean - UfM|publisher=|access-date=5 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180512125018/http://ufmsecretariat.org/who-we-are/member-states/|archive-date=12 May 2018|df=dmy-all}}</ref>. Земјата е апликант за членство во [[Европската Унија]] и е кандидат за членство во [[НАТО]] од април 2010 година, кога добила Акционен план за членство<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Membership Action Plan (MAP)|url=http://www.nato.int/cps/en/natolive/topics_37356.htm|website=nato.int|publisher=NATO|accessdate=6 April 2015|quote=In April 2010, NATO Foreign Ministers at their meeting in Tallinn, reviewed progress in Bosnia and Herzegovina's reform efforts and invited the country to join the Membership Action Plan.|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150418174843/http://www.nato.int/cps/en/natolive/topics_37356.htm|archivedate=18 April 2015}}</ref>. == Потекло на поимот == Првото зачувано широко споменување на Босна е во ''[[За управувањето со царството]]'', политичко-географски прирачник напишан од византискиот цар [[Константин VII Порфирогенит|Константин VII]] во средината на [[10 век]] (помеѓу 948 и 952), во кој се опишува „малата земја“ (χωρίον на [[грчки]]) на „Босона“ (Βοσώνα)<ref name="Moravcsik-153">{{Наведена книга|edition=Moravcsik, Gyula|author=Constantine VII''Porphyrogenitus''|authorlink=Constantine VII|date=1993|publisher=Dumbarton Oaks Center for Byzantine Studies|title=[[За управувањето со царството]]|location=Washington D.C.|pages=153–55}}</ref>. Се верува дека името се добило од [[хидроним]]от на реката [[Босна (река)|Босна]], која се простира низ босанските средини. Според филологот Антон Мајер, името Босна би можело да произлезе од илирскиот „бас-ан-ас“, што би произлегло од праиндоевропскиот корен ''бос'' - што значи „''протечна вода''“{{sfn|Malcolm|2002}}. Според англискиот средновековник [[Вилијам Милер]], словенските доселеници во Босна „''го адаптирале латинското име [...] Басанте, на свој идиом, нарекувајќи ја Босна [...]“.''<ref>{{Наведена книга|author= [[William Miller (historian)|William Miller]]|title=Essays on the Latin Orient|volume=|page=464|location= Cambridge|url=https://books.google.com/books?id=0wpEBgAAQBAJ&pg=PA464|date=1921}}</ref> Името [[Херцеговина]] („земја на херцог“ од германски збор за „војвода“){{sfn|Malcolm|2002}} потекнува од босанскиот магнат [[Стјепан Вукчиќ Кошача]], кој имал титула Херцег (Херцог) (1448){{sfn|Fine|1994|p=578}}. Хум било рано средновековно кнежевство, кое во првата половина на 14 век било освоено од страна на Бановина Босна. Регионот бил управуван од Отоманците како [[Босански санџак]] во рамките на [[Босански пашалак|Босанскиот пашалак]] до формирањето на краткотрајниот Херцеговински пашалак во 1830-тите. По првичното прогласување на независноста во 1992 година, официјалното име на земјата било Република Босна и Херцеговина, но по [[Дејтонски договор|Дејтонскиот договор]] од [[1995]] година и новиот устав, официјалното име се променило во Босна и Херцеговина. == Историја == {{Главна|Историја на Босна и Херцеговина}} ===Ран период=== [[File:Mogorjelo Villa Rustica.jpg|thumb|[[Mogorjelo]], античка римска приградска Вила Рустика од IV век, во близина на [[Чапљина]]]] Босна е населена од човекот уште од [[Неолит|неолитската ера]]. Најраното неолитско население станало познато во Антиката како [[Илири]]. Келтските миграции во 4 век п.н.е. биле забележливи. Конкретни историски докази за овој период се ретки, но генерално се чини дека регионот бил населен со голем број различни луѓе кои зборувале различни јазици. Конфликтот меѓу Илирите и Римјаните започнал во 229 година п.н.е., но Рим не ја завршил анексијата на регионот до [[9 век]]. Токму во денешна Босна и Херцеговина, Рим се борел со една од најтешките битки во својата историја од [[Пунски војни|Пунските војни]], како што е опишано од римскиот историчар [[Светониј]]<ref>[[Светониј]], Тибериј 16,17</ref>. Тоа бил римскиот поход против [[Илирик]], познат како Панонско востание<ref>Miller, Norma. Tacitus: Annals I, 2002, {{ISBN|1-85399-358-1}}. It had originally been joined to Illyricum, but after the great Illyrian/Pannonian revolt of AD 6 it was made a separate province with its own governor</ref>. Конфликтот се појавил по обид за регрутирање на Илирите, и револтот траел четири години (6-9 н.е.), по што илирите биле покорени<ref>Stipčević, Aleksandar, ''The Illyrians: History and Culture'', 1974, Noyess Press</ref>. Во римскиот период, доселениците од целото [[Римско Царство]] се населиле меѓу Илирите, а римските војници биле охрабрувани да се пензионираат во регионот{{sfn|Malcolm|2002}}. По поделбата на царството меѓу 337 ​​и 395 година, Далмација и Панонија станале дел од [[Западно Римско Царство|Западното Римско Царство]]. Регионот бил освоен од [[Остроготи]]те во 455 година, а подоцна и од Аланите и Хуните. До 6 век, царот [[Јустинијан I|Јустинијан]] го освоил подрачјето и го вклучил во соствот на [[Византија]]. [[Словени]]те го преплавиле [[Балкан]]от во 6 и 7 век. ===Илирски период=== {{Историја на Босна и Херцеговина}} Бронзената култура на [[Илири]]те, етничка група со посебна културна и уметничка форма, започнала да се организира во денешните земји Словенија, Хрватска, Босна и Херцеговина, Србија, Косово, Црна Гора, Македонија, Албанија и делови од северна Грција. Од 8 век п.н.е., племињата на Илирите се развиле во царства. Најрано регистрирано царство во Илирија (регион во западниот дел на [[Балканскиот Полуостров]] населен со Илирите, како што е запишано во класичната античка) било царството на [[Енхелејци]]те во 8 век п.н.е. Најзначајните илирски царства и династии биле оние на Бардил и Агрон, кои го создале последното и најпознато илирско царство. Од 7 век п.н.е, бронзата била заменета со железо, по што само накит и уметнички предмети сè уште се изработувале од бронза. Илириските племиња, под влијание на [[Халштат]] на север, формирале регионални центри кои биле малку поинакви. Многу важна улога во нивниот живот бил култот кон мртвите, што се гледа во нивните погребни церемонии, како и богатството на нивните гробници. Во северните делови имало долга традиција на кремирање и погребување во плитки гробови, додека на југ мртвите биле погребувани во големи камења кои во Херцеговина достигнувале монументални големини од 50 м и високи до 5 метри. Во 4 век п.н.е. била забележана првата инвазија на [[Келти]]те. Тие само поминале на пат кон Грција, така што нивното влијание во Босна и Херцеговина е занемарливо. Келтските миграции раселеле многу илирски племиња од нивните поранешни земји, но некои келтски и илирски племиња се мешале. Конкретни историски докази за овој период се ретки, но генерално се смета дека регионот бил населен со голем број различни народи кои зборуваат различни јазици. Во делтата на Неретва на југ, постоело значајно хеленистичко влијание на племето [[Даорси]]. Нивниот главен град бил Дарсон во близина на [[Столац]], главниот центар на античката култура во БиХ. Даорсон во 4 век п.н.е. бил опкружен со мегалитички високи камени ѕидови од 5 метри (колку што се оние од Микена во Грција), составени од големи трапезоидни камени блокови. ===Средновековен период=== [[Податотека:Hvalov zbornik1.jpg|thumb|right|Хвалов зборник]] [[File:Medieval Bosnian State Expansion-en.svg|thumb|right|Босна во средниот век]] Раните [[Словени]] извршиле напади во Западен Балкан, вклучувајќи ја и Босна, во 6 и почетокот на 7 век (во периодот на миграција), по кој период била основана една словенска конфедерација позната на Византијците како [[Склавинија]]<ref name="Columbia University Press">{{Наведена книга|title=Bosnia and Hercegovina: A Tradition Betrayed|url=https://archive.org/details/bosniahercegovin0000doni|author= Robert J. Donia |author2=John VA Fine|publisher=Columbia University Press|date=1994|pages=[https://archive.org/details/bosniahercegovin0000doni/page/14 14]–16}}</ref><ref>Hupchick, Dennis P. ''The Balkans from Constantinople to Communism'', pp. 28–30. Palgrave Macmillan (2004)</ref>. Племињата кои денеска се познати како Срби и Хрвати се опишуваат како различни во текот на втората четвртина од [[7 век]], и се смета дека не биле особено бројни<ref name="Columbia University Press"/>{{sfn|Fine|1991|p=53}} и нивниот идентитет е предмет на научна дебата<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=gbUlnaHlHS0C&pg=PA404|title= Empires and Barbarians: The Fall of Rome and the Birth of Europe |author=Heather, Peter|date=2010 |publisher=Oxford University Press|accessdate=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160820211955/https://books.google.com/books?id=gbUlnaHlHS0C&pg=PA404|archive-date=20 August 2016|df=dmy-all|pp=404–406}}</ref>. Првото зачувано широко споменување на Босна е во ''[[За управувањето со царството]]'', политичко-географски прирачник напишан од византискиот цар [[Константин VII Порфирогенит|Константин VII]] во средината на [[10 век]] (помеѓу 948 и 952), каде кон крајот од поглавјето (глава 32) пишува за „''Србите и земјата во која тие сега живеат''{{sfn|Basic|2009|p=123}}“. Ова било научно толкувано на неколку начини и посебно користено од српските национални идеолози за да ја покажат Босна како српска земја. Другите научници тврдат дека вклучувањето на Босна во глава 32 е само резултат на привременото владеење на српскиот голем кнез [[Часлав Клонимировиќ|Часлав]]. Во средниот век територијата била често оспорувана помеѓу [[Кралство Унгарија]] и [[Византија]]. Во следниот период била формирана најпрвин [[Бановина Босна]]{{sfn|Malcolm|2002}}<ref>{{Наведена книга|url=|title=Paul Mojzes. Religion and the war in Bosnia. Oxford University Press, 2000, p 22; "Medieval Bosnia was founded as an independent state (Banate) by Ban Kulin (1180–1204).".}}</ref> [[Босанска Бановина]] претставувала средновековна држава што се наоѓала на најголемиот дел од денешната Босна и Херцеговина, како и делови од [[Далмација]] (во [[Хрватска]]), [[Србија]] и [[Црна Гора]]. Иако земјата имала вазален статус на [[Кралство Унгарија]], Босна де факто била независна држава{{sfn|Fine|1994|pp=44, 148}}<ref>{{Наведена книга|author=Richard C. Frucht|title=Eastern Europe: An Introduction to the People, Lands, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=lVBB1a0rC70C&pg=PA627|year=2005|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-57607-800-6|pages=627–}}</ref>. Босанската Бановина постоела до [[1377]] година, кога била издигната во царство со крунисувањето на [[Твртко I]], кога го достигнала својот врв. Во [[1372]] година, Твртко формирал сојуз со принцот [[Лазар Хребељановиќ]], еден од регионалните владеттели на територијата на распарнатото [[Српско Царство]] {{sfn|Fine|1994|p=384}}. Во [[1377]], Твртко бил крунисан за крал на Србите, Босна, Приморје и западните земји<ref>{{Наведена книга |last=Singleton |first=Frederick Bernard |title=A Short History of the Yugoslav Peoples |url=https://archive.org/details/shorthistoryofyu0000sing |publisher=Cambridge University Press |year=1985 |isbn=0-521-27485-0 |page=[https://archive.org/details/shorthistoryofyu0000sing/page/20 20]}}</ref>. Стекнувањето на српската територија, вклучувајќи го и значајниот манастир Милешева, во комбинација со фактот дека бабата на Твртко бил член на [[Династија Немањиќ|династијата Немањиќ]], го поттикнал Твртко, исто така, да се прогласи за крал на Србија, со што ги потврдил своите претензии на српскиот престол. По смртта на Твртко I, моќта на босанската држава полека започнала да се намалува. [[Отоманското Царство]] веќе ја започнало својата инвазија врз [[Европа]] и претставувала голема закана за [[Балканот]] во текот на првата половина на [[15 век]]. ===Отомански период=== По освојувањето на [[Отоманска Србија|Србија]], [[Османлии]]те продолжиле кон [[Босна]]. Во 1410-тите, локалните благородници Хрвоје Вукчиќ, Сандал Храниќ и Павле Раденовиќ контролирале големи делови од територијата на Твртко. Во 1413 Хрвоје Вукчиќ и Сандал Храниќ влегле во конфликт. Хрвоје Вукчиќ стапил во сојуз со Османлиите. Османлиите издвојувале голема победа во август 1415 година во близина на Добој. По оваа победа Сандал Храниќ кој го контролирал источниот дел од Херцеговина, станал османлиски вазал. Босанскиот крал [[Твртко II]] морал да плаќа годишен данок од [[1437]] година. Бидејќи касата била празна, босанскиот крал морал да отстапи неколку тврдини на источниот дел од земјата. Во тој период започнала [[исламизација]]та на [[Босна]]. Во [[1443]] на босанскиот престол застанал [[Стефан Томаш]] кој ги сопрел даноците кон Османлиите бидејќи се надевал на папската помош и [[Матеј Корвин]], кралот на Унгарија. Но во [[1463]] година султанот [[Мехмед II]] извршил инвазија во Босна со 150,000 војници. Кога султанот пристигнал во Босна, кралот побегнал во Јајце каде бил погубен. По освојувањето на Босна бил формиран посебен санџак во составот на [[Румелија]]. Седиштето најпрвин се наоѓало во [[Бања Лука]] а подоцна во [[Сараево]]. На чело на санџакот стоеле исламизирани [[Босанци]] чии презимиња потсетуваат на нивното христијанско потекло. Прв меѓу нив бил Исабег Хранушиќ од Сараево. Оваа територија служела за понатамошните походи на Османлиите кон Хрватска, Унгарија и Австрија. Во времето на [[Сулејман I]] бил заземен [[Белград]] (1521), по кое следувала Мохачката битка во [[1526]] година и крајот на Кралство Унгарија. Процесот на создавање на османлиската власт во Босна траел до крајот на 16 век кога конечно завршиле освојувањата. ===Австриски период=== Босна и Херцеговина паднала под [[Австроунгарија|австроунгарска]] власт паднала во [[1878]] година, кога [[Берлински конгрес|Берлинскиот конгрес]] ја одобрил окупацијата на [[Босански Вилает|Босанскиот Вилает]], која официјално останала како дел од [[Отоманското Царство]]. Австроунгарската армија ангажирала големи напори за мобилизација за да се подготви за напад врз Босна и Херцеговина{{sfn|Oršolić|June 2000|pp=289-291}}. Тензиите останале во одредени делови на земјата (особено во [[Херцеговина]]) и се случила масовна емиграција на претежно муслимански дисиденти. Меѓутоа, состојбата на релативната стабилност била постигната доволно брзо, а австроунгарските власти успеале да започнат со бројни социјални и административни реформи со цел да ја направат Босна и Херцеговина во своја модерна колонија. Со цел да се воспостави покраината како стабилен политички модел кој би помогнал да се распадне зголемувањето на јужнословенскиот национализам, Хабсбуршката влада многу ги кодирала законите, воведувала нови политички практики и, генерално, обезбедувала модернизација. Австроунгарија чекала можност формално да ја вклучи Босна и Херцеговина кон сопствената територија. Секоја акција во врска со Босна и Херцеговина зависела од меѓународно мислење, за кое австриско-унгарските власти биле свесни. Тие ја икористеле [[Младотурската револуција]] за конечно да ја анектираат Босна и Херцеговина. Австриско-унгарските власти се плашеле дека револуцијата може да се прошири и во Босна и Херцеговина, со поддршка од босанските муслимани и Србите, кои ја поддржувале автономијата на Босна и Херцеговина во рамките на [[Отоманското Царство]]. На [[7 септември]] [[1908]] година, СНО и МНO побарале Босна и Херцеговина да го прифати Уставот како дел од [[Отоманското Царство]]{{sfn|Zovko|2007|p=25}}. [[File:DC-1914-27-d-Sarajevo-cropped.jpg|thumb|right|[[Атентат врз Франц Фердинанд|Атентатот]] на [[Франц Фердинанд|надвојводата Франц Фердинанд од Австрија]] и [[Софија, војвотката од Хоенберг]] во [[Сараево]], извршен од [[Гаврило Принцип]]]] На [[5 октомври]] царот [[Франц Јосиф]] ја објавил анексијата на Босна и Херцеговина и му наредил на министерот за финансии да состави устав за Босна и Херцеговина. Анексијата била објавена во [[Сараево]] два дена подоцна, на 7 октомври. Оваа анексија довела до меѓународна криза, која била решена на [[26 февруари]] [[1909]] година кога Отоманското Царство ја признало анексијата, добивајќи материјална компензација, а според договорот австриско-унгарските гарнизони требало да го напуштат [[Новопазарски санџак|Новопазарскиот санџак]]. Со ова, Босна и Херцеговина формално била ставена под австриско-унгарскиот суверенитет. На [[21 март]] [[1909]] година, [[Германско Царство|Германското Царство]] испратило ултиматум на [[Руско Царство|Руското Царство]] да ја признае анексијата, која Русија веднаш ја направила. Наскоро, [[Кралство Србија]] ја признала анексијата на 31 март, [[Кралство Црна Гора]] го сторила тоа на [[5 април]]{{sfn|Zovko|2007|p=26}}. Во февруари 1910 година австроунгарските власти дале ограничена самоуправа на Босна и Херцеговина. Бил воведен устав со кое се формирал парламент, но не била обезбедена автономија на двете области. Со уставот и со делумното решавање на ова прашање во 1911 година австроунгарската влада заработила поддржувачи како меѓу хрватската и меѓу српската и муслиманската заедница. Радикалните приврзаници на единство со Србија, сепак одговорила на анексијата на Босна и Херцеговина основајќи ја револуционерната организација "[[Млада Босна]]". Од 1910 година натаму таа извршила редица напади врз високи претставници на австроунгарската власт. Кај еден од нив во јуни 1914 година во Сараево бил убиен австроунгарскиот престолонаследник [[Франц Фердинанд]]. Ова станало повод за избувнувањето на [[Првата светска војна]]. По крајот на војната, Босна и Херцеговина станала дел од [[Кралство Југославија]]. ===Југословенски период=== По [[Првата светска војна]], Босна и Херцеговина се приклучила на јужнословенското Кралство на Срби, Хрвати и Словенци (наскоро преименувано во Југославија). Политичкиот живот во Босна во тоа време бил обележан со две главни трендови: социјални и економски немири во врска со прераспределбата на имотот и формирање на неколку политички партии кои често ги менувале коалициите и сојузите со партиите во другите југословенски региони<ref name="Riedlmayer"/>. Доминантниот идеолошки конфликт на југословенската држава, помеѓу хрватскиот регионализам и српската централизација, на различен начин му пристапиле главните етнички групи во БиХ и од тоа зависела севкупната политичка атмосфера. Политичките реформи во новоформираното југословенско кралство покажале малку корист за [[Бошњаци]]те; според конечниот попис на сопственоста на земјиштето и населението според верска припадност во Австроунгарија во 1910 година, муслиманите (Бошњаци) броеле 91,1%, православните Срби 6,0%, католичките Хрвати 2,6% и други, 0,3% од имотот. По реформите, на босанските муслимани им биле одземени вкупно 1.175.305 хектари земјоделско и шумско земјиште<ref>{{Наведена мрежна страница|author=Danijela Nadj|url=http://www.hic.hr/books/seeurope/010e-semiz.htm|title=An International Symposium "Southeastern Europe 1918–1995"|publisher=Hic.hr|accessdate=14 June 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060822164923/http://www.hic.hr/books/seeurope/010e-semiz.htm|archive-date=22 August 2006|df=dmy-all}}</ref>. По воспоставувањето на [[Кралство Југославија]] во 1929 година довело до пренасочување на административните региони во банати или бановини кои намерно ги избегнувале сите историски и етнички линии, отстранувајќи ја трагата на босанскиот ентитет. Српско-хрватските тензии околу структуирањето на југословенската држава продолжиле, со концептот на одделна босанска дивизија која добива малку или никакво внимание. [[Договор Цветковиќ-Мачек|Договорот Цветковиќ-Мачек]], кој ја создал Хрватската бановина во 1939 година, поттикнал суштинска поделба на Босна помеѓу Хрватска и Србија<ref name="Imamović, Mustafa 1996"/>. Сепак, зголемувањето на заканата од [[Нацистичка Германија]] на [[Адолф Хитлер]] ги натерало на југословенските политичари да го пренасочат своето внимание. но земјата била нападната од Германија на [[6 април]] [[1941]] година. Откако Југославија капитулирала, цела Босна била отстапена на [[Независна Држава Хрватска]]. Во овој период, стотици илјади етнички Срби побегнале поради теророт спроведен од челниците на Независна Држава на Хрватска, и побарале засолниште во Германија, окупирана од Србија, во обид да избегаат од прогонството и геноцид<ref>{{Наведена мрежна страница|website=Britannica OnlineEncyclopedia |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/620426/Ustasa|title=Ustaša|publisher=Britannica.com|accessdate=28 April 2010}}</ref>. Југословенската територија била сцена на граѓанска војна меѓу ројалистичките четници со кои командувал [[Дража Михајловиќ]] и комунистичките партизани на [[Јосип Броз Тито]]. Победата на комунистичките партизани резултирала со укинување на монархијата и последователен уставен референдум. Еднопартиска држава наскоро била формирана во Југославија од страна на [[Комунистичка партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]]. Повеќе од 300.000 луѓе загинале во Босна и Херцеговина во Втората светска војна. На крајот од војната, формирањето на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија]], со уставот од 1946 година, официјално ја направило Босна и Херцеговина една од шесте конститутивни републики во новата држава. Поради својата централна географска положба во рамките на југословенската федерација, повоената Босна била избрана како основа за развој на воената одбранбена индустрија. Ова придонело за голема концентрација на оружје и воен персонал во Босна; значаен фактор во војната што следела по [[Распад на СФРЈ|распадот на Југославија]] во 1990-тите. Сепак Босна во рамките на Југославија била просперитетна земја, со високо вработување, силна индустриска и извозно ориентирана економија, добар образовен систем и социјална и медицинска сигурност за секој граѓанин на [[СР Босна и Херцеговина]]. Неколку меѓународни корпорации работеле во Босна, како [[Фолксваген]] (фабрика за автомобили во Сараево, од 1972 година), [[Кока-Кола]] (од 1975 година), СКФ Шведска (од 1967), [[Марлборо]] (фабрика за тутун во Сараево) и хотелите [[Холидеј Ин]]. Сараево бил место каде се одржале Зимските олимписки игри во 1984 година. ===Независност=== После смртта на [[Јосип Броз Тито]] во мај 1980 година, [[Претседателство на СФРЈ|Претседателството на СФРЈ]] како и врховните органи на раководство, ни одблиску немало Титов авторитет како би ја извадиле земјата од криза. Во 90-тите години Југославија започнала да се распаѓа, и била вовлечена во неколку крвави војни. Декларацијата за суверенитетот на Босна на [[15 октомври]] [[1991]] година била проследена со [[Референдум за независност на Босна и Херцеговина|Референдум за независност]] од [[Југославија]] на [[29 февруари]] и [[1 март]] [[1992]] година. Овој референдум бил бојкотиран од огромното српско мнозинство. Одѕивот на референдумот за независност бил 63,4%, а 99,7% од гласачите гласале за независност<ref name=CSCE>{{Наведена мрежна страница|url=http://csce.gov/index.cfm?FuseAction=UserGroups.Home&ContentRecord_id=250&ContentType=G&ContentRecordType=G&UserGroup_id=5&Subaction=ByDate|title=The Referendum on Independence in Bosnia-Herzegovina: February 29 – March 1, 1992|year=1992|publisher=Commission on Security and Cooperation in Europe|page=19|accessdate=2009-12-28|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110522132353/http://csce.gov/index.cfm?FuseAction=UserGroups.Home&ContentRecord_id=250&ContentType=G&ContentRecordType=G&UserGroup_id=5&Subaction=ByDate|archivedate=22 May 2011|df=dmy-all}}</ref>. Прогласувањето на независноста на Босна и Херцеговина од страна на владата, било проследено со формирање на српско национално собрание од страна на Босанските Срби<ref name=Reneo/>. Како резултат на војната, во Босна и Херцеговина страдале 100.000 цивили и војници, а најголемо убиство после Втората светска војна во Европа е [[Масакр во Сребреница|геноцидот во Сребреница]]. Војната во земјата завршила со потпишување на [[Дејтонски договор|Дејтонскиот мировен договор]], кој земјата ја поделил земјата на [[Република Српска]] и Федерација на БиХ (или Муслиманско Хрватската Федерација). == Географија и клима == {{Главна|Географија на Босна и Херцеговина}} [[Податотека:Neum, Adriatic Sea, Bosnia and Herzegovina.jpg|мини|лево|[[Неум]] на краткото босанско крајбрежје.]] Босна и Херцеговина се наоѓа во југоисточниот дел на [[Европа]], на западниот дел од [[Балкан]]от. Вкупната површина на земјата изнесува 51 129 км². Таа граничи со [[Хрватска]] на север, северозапад и југ со вкупна должина на границата од 932 км, потоа со [[Србија]] на исток со вкупна должина на границата од 312 км и со [[Црна Гора]] на југоисток со вкупна должина на границата од 20 км. Босна и Херцеговина излегува на [[Јадранско Море|Јадранското Море]]. Самата држава се состои од две географски и историски целини: [[Босна]] која се наоѓа на север со околу 42 000 км², и [[Херцеговина]] на југ. Државата е мала планинска земја. Главен град на земјата е [[Сараево]] со околу 500 000 жители. Од поголемите градови се издвојуваат: [[Бања Лука]], [[Тузла]], [[Мостар]], [[Бихаќ]], и други. Климата во БиХ е умереноконтинентална со топли лета и ладни зими. Подрачјата кои се наоѓаат на голема надморска височина имаат кратки жешки лета и долги студени зими. На југ кон приморјето можат да се појават благи врнежливи зими. == Политички систем == {{Главна|Политика на Босна и Херцеговина}} [[Податотека:Bosnia and Herzegovina map mk.png|thumb|200px|right|Карта на БиХ.]] Босна и Херцеговина според своето државно уредување е единствена држава во светот. Нејзиното уредување е од републикански карактер, иако самата држава не функционира ниту пак се дефинира како република поради сложеноста на единиците на кои се дели (ентитети и кантони). Својата независност ја стекнува на [[5 април]] [[1992]] година со кое на референдумот се усогласува да се одвои од [[СФРЈ]] од кои претходно веќе беа излегле [[Словенија]], [[Хрватска]] и [[Македонија]]. Владата според тогашниот устав се составила на [[14 декември]] [[1995]] година по потпишувањето на мировниот договор со кое и заврши војната во Босна. Европскиот парламент избира висок претставник за БиХ. Моментален претставник е [[Мирослав Лајчак]] од [[Словачка]]. [[Претседателство на Босна и Херцеговина|Претседателството на БиХ]] е тричлено тело кое колективно служи како [[шеф на држава]]та на Босна и Херцеговина.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.predsjednistvobih.ba/hron/default.aspx?id=10074&langTag=en-US |title=архивски примерок |accessdate=2019-07-26 |archive-date=2017-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170807040824/http://www.predsjednistvobih.ba/hron/default.aspx?id=10074&langTag=en-US |url-status=dead }}</ref>. Според член V од [[Устав на Босна и Херцеговина|Уставот на Босна и Херцеговина]], Претседателството се состои од три члена: еден Бошњак, еден Србин и еден Хрват.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.predsjednistvobih.ba/nadl/default.aspx?id=18268&langTag=en-US |title=архивски примерок |accessdate=2019-07-26 |archive-date=2021-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210328231153/http://www.predsjednistvobih.ba/nadl/default.aspx?id=18268&langTag=en-US |url-status=dead }}</ref> Членовите на Бошњаците и Хрватите се избираат од заедничката изборна единица во [[Федерација Босна и Херцеговина|Федерацијата на Босна и Херцеговина]], додека српскиот член е избран од гласачи во [[Република Српска]]. Трите избрани членови имаат четиригодишен мандат. Слично на [[Претседателство на Русија|Руското претседателство]], поединците можат да служат не повеќе од два последователни четиригодишни мандата, иако не постојат општи мандатни граници. Парламентарното собрание е законодавствено тело на Босна и Херцеговина. Тоа се состои од два дома: ''Дом на народот'' и ''Претставнички дом''. Уставниот суд на БиХ е највисоката и крајна институција по правните прашања и брои девет членови од кои четири се бираат од страна на претставниците на Домот на федерацијата, два се бираат од Народното собрание на [[Република Српска]] а три од [[Европски суд за човекови права|Европскиот суд за човекови права]]. == Административна поделба == {{Главна|Административна поделба на Босна и Херцеговина}} [[Податотека:Map Bih entities mk.png|thumb|200px|right|Административна поделба на БиХ.]] Административната поделба на БиХ се случила со потпишувањето на [[Дејтонски договор|Дејтонскиот договор]] со која БиХ е составена од две федерални единици: [[Федерација Босна и Херцеговина]] (со доминантно [[Бошњаци|бошњачко]]-[[Хрвати|хрватско]] население) и [[Република Српска]] (со доминантно [[Срби|српско]] население). Двете единици ја делат скоро подеднакво територијата на БиХ. Сите три етнички заедници се уставни народи. Двете федерални единици имаат свои влади, знаме и грб, претседател, парламент, полиција и политички систем. Полициите се набљудувани од федералното министерство за внатрешни работи. Границите помеѓу деловите се скоро по природен пат поради географската одлика на регионот. Градот Брчко во североисточна БиХ е седиште на округот [[Брчко (округ)|Брчко]], самоуправувачка административна единица под закрила на БиХ и е дел од двете и од Федерацијата БиХ и од Република Српска. Понатаму, Федерацијата е поделена на кантони, додека Република Српска на општини. == Демографија== {{Главна|Демографија на Босна и Херцеговина|Религија во Босна и Херцеговина}} Според пописот на населението во [[2013]] година, од вкупното население 50,11% се [[Бошњаци]], 30,78% [[Срби]] и 15,43% [[Хрвати]], и 2,73% останати. Службени јазици во БиХ се [[босански јазик]], [[српски јазик]] и [[хрватски јазик]] со нивните кирилични и латинични писма. === Религија === {{Главна|Религија во Босна и Херцеговина}} {{bar box |title = Религија во Босна и Херцеговина |titlebar=#ddd |float=right |bars = {{Столбен постоток|Муслимани|green|51}} {{Столбен постоток|Православни|red|31}} {{Столбен постоток|Римокатолици|blue|15}} {{Столбен постоток|Други|yellow|3}} }} [[Податотека:Bosanska Krupa Churches.JPG|мини|лево|Католичка црква, џамија и православна црква во Босанска Крупа]] Поради податоците дека 99% од Хрватите се [[католици]], 95% од Србите се [[православни]] како и 95% Бошњаци се [[муслимани]], преовладува фактот дека во БиХ има мешан религиозен систем. Во овој прилог важно е да се напомене дека постоењето на три религии има важно значење за развојот на земјата. [[Сараево]] е единствениот град по [[Ерусалим]] кој има православна [[црква]], [[џамија]], црква и [[синагога]] кои се оддалечени меѓусебно на околу 100 метри. Уставот на Босна и Херцеговина (БиХ) односно уставот на Федерацијата на Босна и Херцеговина и Република Српска ја обезбедува слободата на религијата преку Законот за верска слобода. Сепак во денешно време сѐ уште постојат определени општествени злоупотреби и дискриминација врз основа на религиозните определби. Дискриминацијата на религиозните малцинства опстојува во скоро сите делови на земјата. Во некои заедници локалните религиозни водачи и политичари придонеле за нетолеранција и зголемување на национализмот преку јавните изјави и проповеди. Голем број на бесправно изградени верски објекти продолжиле да предизвикуваат етнички и религиозни тензии и конфликти во различни заедници. Верски симболи често во земјата биле тема на злоупотреба за политички цели. Најголемата религиозна омраза во денешна Босна и Херцеговина се случила во воениот конфликт во периодот од 1992 до 1995 година. Етничкото чистење за време на војната од 1992-1995 година предизвикала внатрешна миграција и бегалски струи. Зголемениот степен на омраза, кој кулминирал до 2002 година, започнал постепено да опаѓа, оставајќи го поголемиот дел од православните Срби да живеат во Република Српска и мнозинство од муслиманите и католиците во Федерацијата. Сепак, последните години започнало враќањето на раселените лица. Според некои примери, пред војната населението во источна Република Српска односно на градот Братунац се состоело од 64% Бошњаци. Во 1995 година населението станало речиси целосно Срби; во 2007 година, по враќањето на околу 6.500 Бошњаци, населението на бошњачките верници се зголемило на 38%. Денес околу 51% од верниците во земјата се муслимани, 31 се православни христијани и 15% се католици<ref name="auto">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pewforum.org/files/2012/08/the-worlds-muslims-full-report.pdf|title=The World's Muslims: Unity and Diversity|publisher=Pew Research Center|date=2012|page=30|accessdate=7 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170126060051/http://www.pewforum.org/files/2012/08/the-worlds-muslims-full-report.pdf|archive-date=26 January 2017|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref>. Муслиманите главно се припадници на сунитскиот ислам<ref name="auto"/>. ===Јазици=== Уставот на Босна не прецизира ниту еден службен јазик<ref>{{Наведено списание|title=Language rights and language justice in the constitutions of the world|journal=Language Problems & Language Planning|volume=28|issue=1|pages=11–24|first=Eduardo D.|last=Faingold|doi=10.1075/lplp.28.1.03fai|date=2004}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Rights Before Courts: A Study of Constitutional Courts in Postcommunist States of Central and Eastern Europe|url=https://archive.org/details/rightsbeforecour0000sadu|first=Wojciech|last=Sadurski|date=2005|publisher=Springer|page=[https://archive.org/details/rightsbeforecour0000sadu/page/342 342]|isbn=1402030061}}</ref><ref name=Footitt>{{Наведена книга|title=Languages at War: Policies and Practices of Language Contacts in Conflict|url=https://archive.org/details/languagesatwarpo0000unse|first1=Hilary|last1=Footitt|first2=Michael|last2=Kelly|date=2012|location=Basingstoke|publisher=Palgrave Macmillan|pages=[https://archive.org/details/languagesatwarpo0000unse/page/111 111]–120|isbn=0230368778}}</ref>. Меѓутоа, академиците Хилари Петит и Мајкл Кели забележуваат дека Дејтонскиот договор е направен на босански, хрватски, англиски и српски јазик и тие ова го опишале како де факто признавање на три службени јазици на државно ниво. Еднаквиот статус на босански, српски и хрватски бил потврден од страна на Уставниот суд во 2000 година<ref name=Footitt/>. Трите стандардни јазици се целосно заемно разбирливи и се познати колективно како српскохрватски, и покрај тоа што овој термин не е формално признаен во земјата. Употребата на еден од трите јазици станало маркер на етничкиот идентитет<ref name=Footitt/>. Мајкл Кели и Кетрин Бејкер тврдат: „''Трите службени јазици на денешната босанска држава ... го претставуваат симболичкото тврдење на националниот идентитет над прагматизмот на меѓусебна разбирливост''“<ref>{{Наведена книга|title=Interpreting the Peace: Peace Operations, Conflict and Language in Bosnia–Herzegovina|first1=Michael|last1=Kelly|first2=Catherine|last2=Baker|location=Basingstoke|publisher=Palgrave Macmillan|date=2013|page=10|isbn=1137029838}}</ref>. Според Европската повелба за регионални или малцински јазици од 1992 година, Босна и Херцеговина ги признава следниве јазици на малцинствата: албански, црногорски, чешки, италијански, унгарски, македонски, германски, полски, ромски, романски, руски, словачки, словенечки, турски, украински и еврејски (јидиш и ладино)<ref name="charter-ratifications">{{Наведена мрежна страница|title=Reservations and Declarations for Treaty No.148 – European Charter for Regional or Minority Languages|url=http://www.coe.int/en/web/conventions/full-list/-/conventions/treaty/148/declarations?p_auth=63PpH3zN|website=Council of Europe|publisher=Council of Europe|accessdate=25 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208122308/http://www.coe.int/en/web/conventions/full-list/-/conventions/treaty/148/declarations?p_auth=63PpH3zN|archive-date=8 December 2015|df=dmy-all}}</ref>. Германското малцинство во Босна и Херцеговина се претежно [[Дунавски Шваби]], кои се населиле во областа откако Хабсбуршката Монархија го окупирала Балканот од Отоманското Царство. Поради протерувањето и (принудната) асимилација по двете светски војни, бројот на етнички Германци во Босна и Херцеговина драстично се намалил<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://agdm.fuen.org/mitglied-102/bosnia-and-herzegovina/ |title=Deutsche Minderheit in Bosnien-Herzegowina – German minority in Bosnia and Herzegovina |author=Arbeitsgemeinschaft Deutscher Minderheiten |work=fuen.org |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150925092959/http://agdm.fuen.org/mitglied-102/bosnia-and-herzegovina/ |archivedate=25 September 2015}}</ref>. Во попис од 2013 година, 52,86% од населението го сметаат својот мајчин јазик за босански, 30,76% српски, 14,6% хрватски и 1,57% друг јазик, а 0,21% не дале одговор. === Градови === {{Најголеми градови во Босна и Херцеговина}} == Стопанство == {{Главна|Економија на Босна и Херцеговина}} [[Податотека:Stari Most22.jpg|thumb|200px|right|Мостар, економски центар на Херцеговина.]] [[Податотека:Bosnia and Herzegovina topographic map-mk.svg|thumb|right|200px|Карта на Босна.]] За време на Босанската војна, економијата претрпела 200 милијарди евра материјални штети<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://balkans.aljazeera.net/video/presuda-karadzicu-materijalna-steta-u-ratu-u-bih-200-milijardi-eura |title=Архивиран примерок |access-date=22 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190322025732/http://balkans.aljazeera.net/video/presuda-karadzicu-materijalna-steta-u-ratu-u-bih-200-milijardi-eura |archive-date=22 March 2019 |df=dmy-all }}</ref>. Босна и Херцеговина се соочува со двоен проблем за реконструкција на земјата уништена од војната и воведување преодни либерални пазарни реформи на нејзината претходно мешана економија. Единствено наследство од претходната ера е силната индустрија; под поранешниот републички претседател [[Џемал Бедиќ]] и претседателот на СФРЈ, Јосип Броз Тито, во републиката биле промовирани метални индустрии, што резултирало со развој на голем дел од југословенските растенија. СР Босна и Херцеговина имала многу силна индустриска ориентирана економија во 1970-тите и 1980-тите, со голем обем на извоз во вредност од милиони американски долари. За поголемиот дел од историјата на Босна, земјоделството се спроведува од приватни фарми. Свежа храна традиционално се извезува од републиката<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.scc.rutgers.edu/serbian_digest/225/t225-4.htm |title=A Divided Bosnia, January 29, 1996 |first=Aleksandar |last=Ciric |accessdate=12 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130905174221/http://www.scc.rutgers.edu/serbian_digest/225/t225-4.htm |archive-date=5 September 2013 |df=dmy-all }}</ref>. Војната во 1990-тите предизвикала драматична промена во босанската економија<ref>Daclon, Corrado Maria (1997). Bosnia. Maggioli. Italy</ref>. БДП се намалил за 60%, а уништувањето на физичката инфраструктура ја уништила економијата<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ilo.org/public/english/employment/skills/training/publ/pub12.htm |title=Post-conflict Bosnia and Herzegovina&nbsp;– Martha Walsh&nbsp;– Employment Sector |publisher=ILO |accessdate=5 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080907062005/http://www.ilo.org/public/english/employment/skills/training/publ/pub12.htm |archive-date=7 September 2008 |df=dmy-all }}</ref>. Голем дел од производствениот капацитет е нерешен, а босанската економија сè уште се соочува со значителни тешкотии. Бројките покажуваат дека БДП и приходот по глава на жител е зголемен за 10% од 2003 до 2004 година. Националната валута на БиХ е [[Конвертибилна марка|конвертибилната марка]] со годишна просечна инфлација од 1,9%<ref>{{Наведена книга|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|title=[[The World Factbook|World Factbook]]}}</ref>. Во 2004 година БНП на БиХ бил 5%. Босна и Херцеговина покажала позитивен напредок во претходните години, што го подобрил нејзиниот ранг со најнизок приход на 14-то место од 193 нации<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://hdr.undp.org/hdr2006/pdfs/report/HDR06-complete.pdf#page=335 |title=Table 15: Inequality in income or expenditure |accessdate=9 January 2007 |publisher=United Nations Development Programme |date=2006 |format=PDF |work=Human Development Report 2006|page=335 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061206223646/http://hdr.undp.org/hdr2006/pdfs/report/HDR06-complete.pdf#page=335 |archivedate=6 December 2006}}</ref>. Според податоците на [[Евростат]], БДП по глава на жител на Босна и Херцеговина изнесувал 29% од просекот на ЕУ во 2010 година<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&init=1&plugin=1&language=en&pcode=tec00114 |title=GDP per capita in PPS |publisher=Eurostat |accessdate=1 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120108051648/http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&init=1&plugin=1&language=en&pcode=tec00114 |archive-date=8 January 2012 |df=dmy-all }}</ref>. '''Директни странски инвестиции во БиХ (1999-2014):'''<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.oslobodjenje.ba/ekonomija/rusija-u-2014-najveci-strani-investitor-u-bih |title=Direct foreign investments |access-date=21 January 2015 |archive-url=https://archive.today/20150121121522/http://www.oslobodjenje.ba/ekonomija/rusija-u-2014-najveci-strani-investitor-u-bih |archive-date=21 January 2015 |df=dmy-all }}</ref> * 1999: €166&nbsp;милиони * 2000: €159&nbsp;милиони * 2001: €133&nbsp;милиони * 2002: €282&nbsp;милиони * 2003: €338&nbsp;милиони * 2004: €534&nbsp;милиони * 2005: €421&nbsp;милиони * 2006: €556&nbsp;милиони * 2007: €1.329&nbsp;милијарди * 2008: €684&nbsp;милиони * 2009: €180&nbsp;милиони * 2010: €307&nbsp;милиони * 2011: €357&nbsp;милиони * 2012: €273&nbsp;милиони * 2013: €214&nbsp;милиони * 2014: €419&nbsp;милиони<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.klix.ba/biznis/finansije/cbbih-stopa-nezaposlenosti-27-5-posto-vanjski-dug-drzave-31-posto-gdp-a/150409071 |title=Direct foreign investments 2014 |access-date=9 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150410115221/http://www.klix.ba/biznis/finansije/cbbih-stopa-nezaposlenosti-27-5-posto-vanjski-dug-drzave-31-posto-gdp-a/150409071 |archive-date=10 April 2015 |df=dmy-all }}</ref> '''Најголеми инвеститори во БиХ (1994 - 2013)''': * Австрија (€1.329&nbsp;милијарди) * Србија (€1.002&nbsp;милијарди) * Хрватска (€733&nbsp;милиони) * Словенија (€499&nbsp;милиони) * Русија (€343&nbsp;милиони) * Германија (€333&nbsp;милиони) * Швајцарија (€273&nbsp;милиони) * Холандија (€206&nbsp;милиони) '''Странски инвестиции по сектор (1994-2013):'''<ref name="Lemo" /> * 32% производство * 22% банкарство * 15% телекомуникации * 11% трговија * 5% имот * 4% услуги * 11% други Американската амбасада во [[Сараево]], Босна и Херцеговина, го објавува годишниот извештај кој дава сеопфатен поглед на комерцијалното и економското опкружување во Босна и Херцеговина, користејќи економски, политички и пазарни анализи. Според некои проценки, сивата економија е 25,5% од БДП<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ba.n1info.com/a223736/Vijesti/Vijesti/Siva-ekonomija-cini-25-posto-BDP-a-BiH.html|title=Siva ekonomija čini 25 posto BDP-a BiH|publisher=|access-date=24 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180601180835/http://ba.n1info.com/a223736/Vijesti/Vijesti/Siva-ekonomija-cini-25-posto-BDP-a-BiH.html|archive-date=1 June 2018|df=dmy-all}}</ref>. Во 2017 година, извозот се зголемиl за 17% во споредба со претходната година, во вкупна вредност од 5,65 милијарди евра<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://radiokameleon.ba/2018/01/02/bih-povecala-izvoz-2017-godini-evo-koje-drzave-najvise-uvoze-nase-proizvode/|title=BiH povećala izvoz u 2017. godini: Evo koje države najviše uvoze naše proizvode - Kameleon M&M|website=radiokameleon.ba|access-date=17 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180217142005/https://radiokameleon.ba/2018/01/02/bih-povecala-izvoz-2017-godini-evo-koje-drzave-najvise-uvoze-nase-proizvode/|archive-date=17 February 2018|df=dmy-all}}</ref>. Вкупниот обем на надворешна трговија во 2017 година изнесувал 14,97 милијарди евра и се зголемил за 14% во споредба со претходната година. Увозот на стоки се зголемил за 12% и изнесувал 9,32 милијарди евра. Покриеноста на увозот со извоз се зголемил за 3% во споредба со претходната година и бил 61 процент. Во 2017 година, Босна и Херцеговина претежно извезувала седишта за автомобили, електрична енергија, преработки од дрво, алуминиум и мебел. Во истата година, претежно увезувала сурова нафта, автомобили, моторно масло, јаглен и брикети<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.klix.ba/biznis/privreda/izvoz-u-prosloj-godini-premasio-11-milijardi-km-i-povecan-za-17-posto/180328118|title=Izvoz u prošloj godini premašio 11 milijardi KM i povećan za 17 posto|publisher=|access-date=31 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180331173241/https://www.klix.ba/biznis/privreda/izvoz-u-prosloj-godini-premasio-11-milijardi-km-i-povecan-za-17-posto/180328118|archive-date=31 March 2018|df=dmy-all}}</ref>. Стапката на невработеност во 2017 година изнесувала 20,5%, но Виенскиот институт за меѓународни економски студии предвидува намалување на стапката на невработеност во следните неколку години. Во 2018 година, невработеноста требало да изнесува 19,4% и понатаму треба да падне на 18,8% во 2019 година. Во 2020 година стапката на невработеност треба да се намали на 18,3%, според истиот извор на предвидување<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.biznisinfo.ba/nezaposlenost-prvi-put-ide-ispod-20-posto/|title=Nezaposlenost prvi put ide ispod 20 posto - Biznis Info|date=15 March 2018|publisher=|access-date=16 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180317102119/http://www.biznisinfo.ba/nezaposlenost-prvi-put-ide-ispod-20-posto/|archive-date=17 March 2018|df=dmy-all}}</ref>. На 31 декември 2017 година, Советот на министри на Босна и Херцеговина го издал извештајот за јавниот долг на Босна и Херцеговина, наведувајќи дека јавниот долг е намален за 389,97 милиони евра или за повеќе од 6% во споредба со 31 декември 2016 година. на крајот од 2017 година, јавниот долг изнесувал 5,92 милијарди евра, или 35,6 отсто од БДП<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.klix.ba/biznis/finansije/javni-dug-bih-prosle-godine-smanjen-za-744-59-miliona-km/180504091|title=Javni dug BiH prošle godine smanjen za 744,59 miliona KM|publisher=|access-date=5 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180505134903/https://www.klix.ba/biznis/finansije/javni-dug-bih-prosle-godine-smanjen-za-744-59-miliona-km/180504091|archive-date=5 May 2018|df=dmy-all}}</ref>. Почнувајќи од 31 декември 2017 година, во земјата имало 32.292 регистрирани компании, кои заедно имале приходи од 33.572 милијарди евра истата година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.klix.ba/biznis/vise-od-30-000-bh-kompanija-ostvarilo-ukupni-prihod-od-65-milijardi-km/180627065|title=Više od 30.000 bh. kompanija ostvarilo ukupni prihod od 65 milijardi KM|publisher=|access-date=2 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180702093313/https://www.klix.ba/biznis/vise-od-30-000-bh-kompanija-ostvarilo-ukupni-prihod-od-65-milijardi-km/180627065|archive-date=2 July 2018|df=dmy-all}}</ref>. Во 2017 година, земјата добила 397,35 милиони евра странски директни инвестиции, што е еднакво на 2,5% од БДП<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.biznisinfo.ba/u-2017-u-bih-investirano-7777-miliona-km/|title=U 2017. u BiH investirano 777,7 miliona KM - Biznis Info|date=9 August 2018|publisher=|access-date=10 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180810105051/https://www.biznisinfo.ba/u-2017-u-bih-investirano-7777-miliona-km/|archive-date=10 August 2018|df=dmy-all}}</ref>. Во 2017 година, Босна и Херцеговина е рангирана на трето место во светот во однос на бројот на нови работни места создадени од странски инвестиции, во однос на бројот на жители<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://public.dhe.ibm.com/common/ssi/ecm/93/en/93017793usen/93017793usen-00_93017793USEN.pdf |title=Архивиран примерок |access-date=11 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190410223308/https://public.dhe.ibm.com/common/ssi/ecm/93/en/93017793usen/93017793usen-00_93017793USEN.pdf |archive-date=10 April 2019 |df=dmy-all }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.biznisinfo.ba/americki-ibm-bih-treca-u-svijetu-po-stranim-investicijama-prema-broju-stanovnika/|title=Američki IBM: BiH treća u svijetu po stranim investicijama, prema broju stanovnika - Biznis Info|date=6 September 2018|publisher=|access-date=11 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180911114315/https://www.biznisinfo.ba/americki-ibm-bih-treca-u-svijetu-po-stranim-investicijama-prema-broju-stanovnika/|archive-date=11 September 2018|df=dmy-all}}</ref>. Во 2018 година, Босна и Херцеговина извезла стоки во вредност од 11,9 милијарди КМ (6,07 милијарди евра), што е за 7,43% повеќе од истиот период во 2017 година, додека увозот изнесувал 19,27 милијарди КМ (9,83 милијарди евра), што е за 5,47% повисоко<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.biznisinfo.ba/izvoz-iz-bih-u-eu-povecan-za-vise-od-deset-posto/ |title=Архивиран примерок |access-date=23 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190323040905/https://www.biznisinfo.ba/izvoz-iz-bih-u-eu-povecan-za-vise-od-deset-posto/ |archive-date=23 March 2019 |df=dmy-all }}</ref>. Просечната цена на новите станови што се продаваат во земјата во првите 6 месеци од 2018 година изнесувала 886,31 евра по квадратен метар. Ова претставува скок од 3,5% од претходната година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.klix.ba/biznis/prosjecna-cijena-prodatih-novih-stanova-u-bih-1-639-km/180822032|title=Prosječna cijena prodatih novih stanova u BiH 1.639 KM|publisher=|access-date=22 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180823105442/https://www.klix.ba/biznis/prosjecna-cijena-prodatih-novih-stanova-u-bih-1-639-km/180822032|archive-date=23 August 2018|df=dmy-all}}</ref>. На 30 јуни 2018 година, јавниот долг на Босна и Херцеговина изнесувал околу 6,04 милијарди евра, од кои надворешниот долг бил 70,56 проценти, додека внатрешниот долг 29,4 проценти од вкупната јавна задолженост. Учеството на јавниот долг во бруто-домашниот производ е 34,92 проценти<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.6yka.com/novosti/javni-dug-bih-oko-118-milijardi-km|title=Javni dug BiH oko 11,8 milijardi KM|website=www.6yka.com|access-date=6 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181106132331/http://www.6yka.com/novosti/javni-dug-bih-oko-118-milijardi-km|archive-date=6 November 2018|df=dmy-all}}</ref>. Во првите 7 месеци од 2018 година, 811.660 туристи ја посетиле земјата, со скок од 12,2% во споредба со првите 7 месеци од 2017 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.biznisinfo.ba/u-sedam-mjeseci-bih-posjetilo-vise-od-800-000-turista/|title=U sedam mjeseci BiH posjetilo više od 800.000 turista - Biznis Info|date=10 September 2018|publisher=|access-date=11 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180911081924/https://www.biznisinfo.ba/u-sedam-mjeseci-bih-posjetilo-vise-od-800-000-turista/|archive-date=11 September 2018|df=dmy-all}}</ref>. Во првите 11 месеци од 2018 година, 1.378.542 туристи ја посетиле Босна и Херцеговина, што претставува зголемување од 12,6%, а имало 2.871.004 престој во хотели, што претставува зголемување од 13,8% во однос на претходната година. Исто така, 71,8% од туристите доаѓаат од странски земји<ref name="klix.ba">{{Наведена мрежна страница |url=https://www.klix.ba/biznis/privreda/za-10-godina-broj-turista-u-bih-porastao-za-810-hiljada-a-nocenja-za-1-56-miliona/190116027 |title=Архивиран примерок |access-date=18 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119121353/https://www.klix.ba/biznis/privreda/za-10-godina-broj-turista-u-bih-porastao-za-810-hiljada-a-nocenja-za-1-56-miliona/190116027 |archive-date=19 January 2019 |df=dmy-all }}</ref>. Во 2018 година, 99,5 проценти од претпријатијата во Босна и Херцеговина користеле компјутери во својот бизнис, додека 99,3 проценти имале интернет врски, според истражувањето спроведено од Агенцијата за статистика на Босна и Херцеговина<ref>https://www.klix.ba/biznis/racunar-u-poslovanju-koristi-99-5-posto-firmi-u-bih-a-internet-99-3-posto/190308135</ref>. Во 2018 година, Босна и Херцеговина добила 800 милиони КМ (409,18 милиони евра) директни странски инвестиции<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.biznisinfo.ba/strana-ulaganja-lani-800-miliona-km/ |title=Архивиран примерок |access-date=2 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190402040456/https://www.biznisinfo.ba/strana-ulaganja-lani-800-miliona-km/ |archive-date=2 April 2019 |df=dmy-all }}</ref>. Во 2018 година, Централната банка на Босна и Херцеговина остварила добивка од 8.430.875 км (4.306.347 евра)<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.klix.ba/biznis/proslogodisnja-dobit-centralne-banke-bih-8-4-miliona-km/190408089 |title=Архивиран примерок |access-date=9 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190408213601/https://www.klix.ba/biznis/proslogodisnja-dobit-centralne-banke-bih-8-4-miliona-km/190408089 |archive-date=8 April 2019 |df=dmy-all }}</ref>. Светската банка предвидува дека економијата ќе се зголеми за 3,4% во 2019 година<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.klix.ba/biznis/svjetska-banka-potvrdila-prognozu-rasta-bih-od-3-4-posto-u-ovoj-godini/190109062#komentari |title=Архивиран примерок |access-date=10 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190110183510/https://www.klix.ba/biznis/svjetska-banka-potvrdila-prognozu-rasta-bih-od-3-4-posto-u-ovoj-godini/190109062#komentari |archive-date=10 January 2019 |df=dmy-all }}</ref>. Босна и Херцеговина била ставена на 83. место на [[Индекс на економска слобода|Индексот на економска слобода]] за 2019 година. Вкупниот рејтинг за Босна и Херцеговина изнесувал 61.9. Оваа позиција претставува одреден напредок во однос на 91-то место во 2018 година. Овој резултат е под регионално ниво, но сепак над глобалниот просек, со што Босна и Херцеговина е умерено слободна земја<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.klix.ba/biznis/privreda/objavljen-indeks-ekonomskih-sloboda-blagi-napredak-bosne-i-hercegovine/190129157 |title=Архивиран примерок |access-date=30 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130161858/https://www.klix.ba/biznis/privreda/objavljen-indeks-ekonomskih-sloboda-blagi-napredak-bosne-i-hercegovine/190129157 |archive-date=30 January 2019 |df=dmy-all }}</ref>. На 31 јануари 2019 година, вкупните депозити во босанските банки изнесувале 21,9 милијарди КМ (11,20 милијарди евра), што претставува 61,15% од номиналниот БДП<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.biznisinfo.ba/gradjani-ustedjeli-milijardu-km-za-12-mjeseci/ |title=Архивиран примерок |access-date=26 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190326033014/https://www.biznisinfo.ba/gradjani-ustedjeli-milijardu-km-za-12-mjeseci/ |archive-date=26 March 2019 |df=dmy-all }}</ref>. Во првите два месеца од 2019 година, 141.114 туристи ја посетиле земјата, со скок од 9,8% од претходната година<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://biznis.ba/u-prva-dva-mjeseca-2019-vise-od-141-hiljada-turista-98-posto-vise-nego-lani/ |title=Архивиран примерок |access-date=9 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190410223307/http://biznis.ba/u-prva-dva-mjeseca-2019-vise-od-141-hiljada-turista-98-posto-vise-nego-lani/ |archive-date=10 April 2019 |df=dmy-all }}</ref>. Во првиот квартал од 2019 година просечната цена на новите станови што се продаваат во Босна и Херцеговина изнесувала 1.641 км (838 евра) за метар квадратен<ref>https://www.klix.ba/biznis/prosjecna-cijena-prodatih-novih-stanova-u-bih-1-641-km-po-kvadratu/190520073</ref>. Во првите шест месеци од 2019 година, извозот изнесувал 5,829 милијарди КМ (2,98 милијарди евра), што е за 0,1% помалку во однос на истиот период од 2018 година, додека увозот изнесувал 9,779 милијарди КМ (5 милијарди евра), што е за 4,5 % повеќе отколку во истиот период од претходната година<ref>https://www.biznisinfo.ba/smanjen-izvoz-iz-bih-u-prvoj-polovini-2019/</ref>. ===Сообраќај=== [[File:Bh air fleet.jpg|thumbnail|right|Аеродромот во Сараево]] [[File:TrainTrip-Sarajevo-Mostar.jpg|thumb|right|Воз на патување од [[Сараево]] до [[Мостар]] преку [[Неретва]]]] [[Аеродром Сараево|Меѓународниот аеродром во Сараево]], исто така познат како аеродром Бутмир, е главниот меѓународен аеродром во Босна и Херцеговина, сместен 6,1 километри југозападно од главната железничка станица во Сараевоref name="AIP">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ead.eurocontrol.int/publicuser/protect/pu/main.jsp|title=EAD Basic – Error Page|work=eurocontrol.int|accessdate=12 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20140823135326/http://www.ead.eurocontrol.int/publicuser/protect/pu/main.jsp|archive-date=23 August 2014|df=dmy-all}}</ref> во градот Сараево, предградието Бутмир. Железничките операции во Босна и Херцеговина се наследници на Југословенските железници во рамките на државните граници по независноста од поранешна Југославија во 1992 година. ===Комуникации=== Босанскиот пазар за комуникации бил целосно либерализиран во јануари 2006 година. Постојат три фиксни телефонски провајдериref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.businesswire.com/portal/site/google/?ndmViewId=news_view&newsId=20081008005553&newsLang=en |title=Bosnia–Herzegovina&nbsp;– Telecoms Market Overview & Statistics Report Covers the Regulatory Environment, Major Players and Market Developments |publisher=Businesswire.com |date=8 October 2008 |accessdate=3 January 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090504100531/http://www.businesswire.com/portal/site/google/?ndmViewId=news_view&newsId=20081008005553&newsLang=en |archive-date=4 May 2009 |df=dmy-all }}</ref> со обезбедување на 3Г мрежа. ''Oslobođenje'' (Ослободување), основано во [[1943]] година, е еден од најстарите весници во земјата што сè уште постојат. Има многу национални весници и списанија, како Дневни Глас, основан во 1995 година и Јутарњи Новине во Сараево<ref>Udovicic, Radenko (3 May 2002). [http://www.mediaonline.ba/en/?ID=211 What is Happening with the Oldest Bosnian-Herzegovinian Daily: Oslobođenje to be sold for 4.7 Million Marks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120227181119/http://www.mediaonline.ba/en/?ID=211 |date=27 February 2012 }} Mediaonline.ba: Southeast European Media Journal.</ref>. Други локални периодични изданија ги вклучуваат хрватскиот весник ''Хрватска реч'' и босанското списание ''Старт'', како и неделните весници ''Слободна Босна'' и ''Босански Дани'. ''Нови Пламен'', месечно списание, е најлевс ориентирана публикација. Меѓународната новинска станица [[Ал Џезира]] одржува сестрински канал кој се грижи за балканскиот регион, [[Ал Џезира Балкан]], кој емитува и надвор од земјата а нејзиното седиште е во Сараево<ref>{{наведени вести |url=https://www.theguardian.com/media/2011/nov/11/al-jazeera-launches-balkans-broadcast |title=Al Jazeera Launches Its Balkans Broadcast Centre |newspaper=The Guardian |location=London |date=11 November 2011 |access-date=14 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170126071520/https://www.theguardian.com/media/2011/nov/11/al-jazeera-launches-balkans-broadcast |archive-date=26 January 2017 |df=dmy-all }}</ref>. Од 2014 година, платформата N1 започнала со емитување како подружница на [[CNN International]] и има седиште во Сараево, Загреб и Белград<ref>{{Наведена мрежна страница|last1=Vučićević|first1=Bojan|title=Growing Influence of Global Media in Balkans|url=http://www.media.ba/en/mediametar/growing-influence-global-media-balkans|website=Media Center Sarajevo|accessdate=22 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180423033253/http://www.media.ba/en/mediametar/growing-influence-global-media-balkans|archive-date=23 April 2018|df=dmy-all}}</ref>. Дополнително, земјата е најлиберална во однос на слободата на печатот во регионот, која се рангира на 43. место на меѓународно ниво<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://en.rsf.org/press-freedom-index-2010,1034.html |title=Press Freedom Index |publisher=Reporters Without Borders |accessdate=12 February 2016 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111121065147/http://en.rsf.org/press-freedom-index-2010%2C1034.html |archivedate=21 November 2011 |df=dmy-all }}</ref>. Од декември 2017 година, во земјата имало 3,064,072 интернет корисници или 86,77% од целото население<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.klix.ba/scitech/tehnologija/u-bih-tokom-2017-registrovano-vise-od-3-miliona-korisnika-interneta/180417102|title=U BiH tokom 2017. registrovano više od 3 miliona korisnika interneta|publisher=|access-date=19 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180419184028/https://www.klix.ba/scitech/tehnologija/u-bih-tokom-2017-registrovano-vise-od-3-miliona-korisnika-interneta/180417102|archive-date=19 April 2018|df=dmy-all}}</ref>. ===Туризам=== {{Multiple image |align=right |direction=vertical |width=220 |image1=Mostar Old Town Panorama 2007.jpg |caption1=[[Стар мост (Мостар)]] |image2=Trebinje River.jpg |caption2=[[Требиње]] |image3=Bridge on the Drina July 2009.jpg |caption3=[[Мост на Мехмед паша]]. }} Според проекциите на Светската туристичка организација, Босна и Херцеговина ќе има трета највисока стапка на раст на туризмот во светот помеѓу 1995 и 2020 година<ref name="Newfound">[http://features.us.reuters.com/destinations/news/L20239376.html Bosnia's newfound tourism] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071224155630/http://features.us.reuters.com/destinations/news/L20239376.html|date=24 December 2007}}, [[Reuters]]; accessed 31 March 2018.</ref>. Во 2018 година, 1.465.412 туристи ја посетиле Босна и Херцеговина, што претставува зголемување од 12,1% и имало 3.040.190 преноќувања по хотели, што претставува зголемување од 13,5% во однос на претходната година. Исто така, 71,2% од туристите доаѓаат од странство<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://ba.n1info.com/Vijesti/a314652/U-2018.-godini-BiH-posjetilo-vise-od-1-4-miliona-turista.html |title=Архивиран примерок |access-date=23 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190323035826/http://ba.n1info.com/Vijesti/a314652/U-2018.-godini-BiH-posjetilo-vise-od-1-4-miliona-turista.html |archive-date=23 March 2019 |df=dmy-all }}</ref>. Во 2017 година, 1.307.319 туристи ја посетиле Босна и Херцеговина, што претставува зголемување од 13,7% и имало 2.677.125 преноќувања во хотели, зголемување за 12.3% од претходната година. 71,5% од туристите биле од странство<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ba.n1info.com/a241980/Vijesti/Vijesti/U-BiH-u-2017.-godini-ostvareno-2-6-miliona-nocenja.html|title=BiH: U 2017. ostvareno 1,3 miliona turističkih posjeta i 2,6 miliona noćenja|publisher=|access-date=17 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180217141950/http://ba.n1info.com/a241980/Vijesti/Vijesti/U-BiH-u-2017.-godini-ostvareno-2-6-miliona-nocenja.html|archive-date=17 February 2018|df=dmy-all}}</ref>. Во 2006 година, кога ги рангирал најдобрите градови во светот, ''Lonely Planet'' го ставил Сараево, главниот град и домаќин на Зимските олимписки игри 1984 на 43 место<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.bosniatravel.net/news/2006/lonely-planet-on-sarajevo.html |publisher=Bosnia Travel |title=Lonely Planet: Sarajevo {{sic|43|th|nolink=yes}} Best City in the World |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070223094909/http://www.bosniatravel.net/news/2006/lonely-planet-on-sarajevo.html |archivedate=23 February 2007}}</ref>. Туризмот во Сараево главно се фокусира на историски, верски и културни аспекти. Во 2010 година, ''Best In Travel'' на Lonely Planet го номинирал како еден од првите десет градови што треба да се посетат таа година<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.lonelyplanet.com/press-centre/press-release.cfm?press_release_id=444 |title=Press Centre & Lonely Planet Reveals Its Best Destinations, Journeys & Experiences for 2010 |publisher=Lonely Planet |date=2 November 2009 |accessdate=4 January 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101106185953/http://www.lonelyplanet.com/press-centre/press-release.cfm?press_release_id=444 |archivedate=6 November 2010 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>. Сараево, исто така, победил на еден блог како Најдобриот град за посета на Фокномад во [[2012]] година, победувајќи повеќе од сто други градови низ целиот свет<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://foxnomad.com/2012/03/27/the-best-city-to-visit-travel-tournament-2012-championship/ |title=The Best City To Visit Travel Tournament 2012: Championship |first=Anil |last=Polat |publisher=Foxnomad |date=27 March 2012 |accessdate=30 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120330011052/http://foxnomad.com/2012/03/27/the-best-city-to-visit-travel-tournament-2012-championship/ |archive-date=30 March 2012 |df=dmy-all }}</ref>. Меѓугорје станало едно од најпопуларните места за поклонение за христијаните во светот и се претворило во трето најважно религиозно место во Европа, каде што секоја година го посетуваат повеќе од еден милион луѓе<ref>[http://www.romereports.com/palio/Visionaries-of-Medjugorje-may-appear-before-the-Vatican-english-2441.html RomeReports: Visionaries of Medjugorje may appear before the Vatican] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130505053250/http://www.romereports.com/palio/Visionaries-of-Medjugorje-may-appear-before-the-Vatican-english-2441.html|date=5 May 2013}}; retrieved 26 February 2011.</ref>. Се проценува дека 30 милиони верници досега го посетиле местото од 1981 година<ref name=reuters>[https://www.reuters.com/article/idUSTRE62G3OR20100317 Vatican Probes Claims of Apparitions at Medugorje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100425025020/http://www.reuters.com/article/idUSTRE62G3OR20100317 |date=25 April 2010 }}, Reuters.com; retrieved 17 March 2010.</ref>. Босна, исто така, станала популарно одредиште за скијање и екотуризам. Босна и Херцеговина останува еден од последните неоткриени природни региони во јужниот дел на [[Алпи]]те, со огромни видови на дива и недопрена природа која е привлечна за авантуристи и љубители на природата. Списанието ''National Geographic'' ја именувала Босна и Херцеговина како најдобро планинско одредиште за планински велосипедизам за 2012 година<ref name="test">[http://adventure.nationalgeographic.com/adventure/trips/best-adventure-destinations-2012/#/bike-bosnia-herzegovina_45406_600x450.jpg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120424113854/http://adventure.nationalgeographic.com/adventure/trips/best-adventure-destinations-2012#/bike-bosnia-herzegovina_45406_600x450.jpg|date=24 April 2012}},</ref>. Централните босански [[Динариди]] се фаворизирани од планинари, кои содржат и средоземни и алпски клими. Следува список на најголемите туристички атракции во земјата: * [[Сараево]], Олимписки град или Европски Ерусалим; научниот, културниот, туристичкиот и трговскиот центар на Босна и Херцеговина * [[Вратник (Сараево)|Вратник]], Стариот град и тврдината [[Билија Табија]] во Сараево * [[Меѓугорје|Светилиште на Пресвета Богородица од Меѓугорје]], со годишен младински фестивал * [[Мостар]], Град на Неретва или Град на сонцето; вклучен во списокот на Светско наследство на УНЕСКО * [[Вишеград]], вклучен во списокот на Светско наследство на УНЕСКО поради [[Мост на Мехмед Паша]] * [[Бања Лука]], Зелениот град, со знаменитости како што се тврдината Кастел и [[Џамија Ферхад Паша]] * [[Бихаќ]] и водопади на реката [[Уна (Сава)|Уна]] во Националниот парк Уна * [[Јајце]], град на босанските кралеви и местото каде што е основана [[Федерална Народна Република Југославија]], езерата Плива и водопадот * [[Приедор]], во кој се наоѓа нејзината стара градска џамија, [[Национален парк Козара|Националниот парк Козара]] и, на Мраковица, најголемиот споменик на Втората светска војна во Босна * Солените езера на [[Тузла]], родното место на [[Меша Селимовиќ]] * Реката [[Неретва]] и кањони на реката [[Ракитница]] во [[Неретва|Горна Неретва]] * [[Требижат (река)|Требижат]] и нејзините водопади во [[Кравица (водопад)|Кравица]] и [[Кочуша (водопад)|Кочуша]] * [[Буна (река)|Буна]] со својот пролетен и историски град [[Врело Буне|Благоја]] * [[Тара (Дрина)|Долна Тара]] речен кањон, најдлабокиот кањон во Европа ===Образование=== {{Главна|Образованието во Босна и Херцеговина}} [[File:Sarajevo University building.JPG|thumb|right|[[Универзитет Сараево]]]] Високото образование има долга и богата традиција во Босна и Херцеговина. Високото образование има долга и богата традиција во Сараево. Првата институција која може да се класифицира како високо образовна институција е училиште за суфи-филозофија формирана од [[Гази Хусрев-бег]] во [[1531]] година. Бројни други верски училишта биле основани со текот на времето. Во [[1887]] година, под австроунгарска власт бил основан Правен факултет на шеријатот<ref>[http://www.sarajevo.ba/en/stream.php?kat=145 University of Sarajevo] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150910081056/http://www.sarajevo.ba/en/stream.php?kat=145 |date=2015-09-10 }} on Sarajevo official web site</ref>. Во [[1940]] година на Универзитетот во Сараево станал првиот секуларен институт во градот со високо образование, изграден врз средновековната висока школа ''Сарајбосна Ханика'' во [[1531]] година<ref>History of [http://unsa.ba/eng/ouni.php University of Sarajevo] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081204110445/http://unsa.ba/eng/ouni.php |date=2008-12-04 }}</ref> . Во [[1950]] година биле воведени и пост-дипломски студии. Силно оштетен за време на војната, неодамна бил повторно изграден во партнерство со повеќе од 40 други универзитети. Постојат различни високообразовни институции, меѓу кои: Универзитетот Џемал Бедиќ од Мостар, Универзитетот во Бања Лука, Универзитетот во Мостар, Универзитетот во Источно Сараево, Универзитетот во Тузла, Американскиот универзитет во Босна и Херцеговина и Академијата на науките и уметностите на Босна и Херцеговина, која во голема мера се одржува како една од најпрестижните академии за креативни уметности во регионот. Исто така, Босна и Херцеговина е дом на неколку приватни и меѓународни високообразовни институции, од кои некои се: * Факултет за наука и технологија во Сараево * Меѓународен универзитет во Сараево * Американскиот универзитет во Босна и Херцеговина * Сараевски факултет за бизнис * Меѓународниот универзитет Бурч Основното образование трае девет години. Средното образование го обезбедуваат општите и техничките средни училишта (обично гимназиите), каде што студиите обично траат четири години. Сите форми на средно образование вклучуваат елементи на стручна обука. Учениците кои завршуваат средно образование добиваат матура и можат да се запишат во било која високообразовна установа или академија со полагање на квалификациско испитување пропишано од страна на раководното тело или институција. Студентите кои дипломираат технички предмети добиваат диплома. == Култура == {{Главна|Култура во Босна и Херцеговина}} ===Архитектура=== [[File:Sarajevo, knihovna.jpg|thumb|[[Национална Библиотека на Босна и Херцеговина]].]] Архитектурата на БиХ била под влијание на четири различни временски периоди. Различните социјални и политички услови создале специфичен начин на живеење во БиХ. Поради големите влијанија низ историјата, архитектурата во БиХ е разликовидна. ===Медија=== Некои телевизии, списанија и весници во Босна и Херцеговина се во државна сопственост, а некои се непрофитни корпорации финансирани од рекламирање, претплата и други приходи поврзани со продажба. Уставот на Босна и Херцеговина гарантира слобода на говорот. Како земја во транзиција со повоена наследство и сложена домашна политичка структура медиумскиот систем на Босна и Херцеговина е под трансформација. Во раниот повоеен период (1995-2005), развојот на медиумите бил воден главно од меѓународни дарители и агенции за соработка, кои инвестирале да помогнат во реконструкција, диверзификација, демократизација и професионализација на медиумите<ref>Hozić, 2008; Thompson & De Luce, 2002; Kurspahić, 2003; Jusić, 2006</ref><ref name=EJC>Tarik Jusić, "[http://ejc.net/media_landscapes/bosnia-and-herzegovina Bosnia and Herzegovina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304053605/http://ejc.net/media_landscapes/bosnia-and-herzegovina |date=4 March 2016 }}", EJC Media Landscapes</ref>. Повоените случувања вклучувале воспоставување на независна регулаторна агенција за комуникација, усвојување на Кодекс за печат, формирање на Совет за печат, декриминализација на етикетата и клеветата, воведување на прилично напреден закон за слободен пристап до информации и создавање на систем на јавни радиодифузни сервиси од поранешниот државен радиодифузер. Сепак, домашните елити често ги попречувале позитивните случувања на меѓународно ниво, а професионализацијата на медиумите и новинарите продолжувало бавно. Високите нивоа на партизанство и врски помеѓу медиумите и политичките системи го попречуваат придржувањето кон професионалниот кодекс на спроведување. ===Литература=== Босна и Херцеговина има богата литература, меѓу кои и добитник на Нобеловата награда [[Иво Андриќ]] и поети како што се Хрватот [[Антун Бранко Шимиќ]], [[Алекса Шантиќ]], [[Јован Дучиќ]] и Мак Диздар, писатели како [[Златко Топчиќ]], [[Меша Селимовиќ]], Семездин Мехмединовиќ, Миленко Јерговиќ, Исак Самоковлија, Сафвет Багаџиќ, Абдулах Сидран, Петар Кочиќ, Александар Хемон и Неџад Ибришимовиќ. Националниот театар е основан во 1919 година во Сараево, а неговиот прв режисер бил драматургот [[Бранислав Нушиќ]]. ===Музика=== Сараево во минатото претставувал една од најважните музички енклави во регионот. Сараевското училиште за поп-рок-музика било развиено во градот помеѓу [[1961]] и [[1991]] година. Овој тип на музика започнал со бендови како [[Индекси]], [[Про арте]], и пејачот и текстописец [[Кемал Монтено]]. Во 1980-тите години во градот се појавиле музичките групи како [[Плави Оркестар]], [[Црвена Јабука]] и Дивље Јагоде. Една од најпопуларните и највлијателните рок групи во Југославија, [[Бијело дугме]] исто така била основана во Сараево. Други позначајни музички групи се Забранјено пушење, Бомбај штампа итн. Најпознати пејачи по потекло од градот се [[Дино Мерлин]], [[Хари Мата Хари]], [[Кемал Монтено]], [[Жељко Бебек]]. Композитори и музичари како [[Химзо Половина]], [[Сафет Исовиќ]], [[Заим Имамовиќ]], [[Зехра Деовиќ]], [[Халид Бешлиќ]], [[Ханка Палдум]], [[Нада Мамула]] своите почетоци од музичката кариера ги имале во градот. ===Театар и кино=== Сараево е меѓународно признат по својот еклектичен и разновиден избор на фестивали. Сараевскиот филмски фестивал е основан во 1995 година за време на Босанската војна и станал најголем филмски фестивал на Балканот и Југоисточна Европа. Босна има богато кинематографско и филмско наследство, кое датира од Кралство Југославија; многу босански режисери постигнале меѓународна важност, а некои добиле и меѓународни награди. Некои познати босански сценаристи, режисери и продуценти се [[Данис Тановиќ]] (познат по наградата Оскар и наградата Златен глобус од 2001 година, [[Емир Кустурица]] кој освоил две награди на фестивалот во Кан, [[Јасмила Жбаниќ]] (освоила Златна мечка), Златко Топчиќ, Адемир Кеновиќ, Дино Мустафиќ, Ахмед Имамовиќ. ===Кујна=== [[Податотека:Bosanskilonac.jpg|мини|Босански лонец]] Босанскохерцеговска кујна е блиску поврзана со [[Турска кујна|турската]], [[Грчка кујна|грчката]] и други [[Средоземна кујна|средоземни кујни]], како и со соседните кујни на [[Српска кујна|Србија]], [[Хрватска кујна|Хрватска]], итн. Храната во Босна и Херцеговина се подготвува со многу разновидни [[зачин]]и, но обично во мали количини. Поголемиот дел од храната е лесна бидејќи се готви во мали количини [[вода]]. Сосовите се потполно природни, пошто главно ги сочинуваат природни сокови од [[зеленчук]]. Типични состојки на јадењата на босанскохерцеговската кујна се [[домат]], [[компир]], [[кромид]], [[лук]], [[пиперка]], [[краставица]], [[морков]], [[зелка]], [[печурки]], [[спанаќ]], [[тиквичка|тиквички]], сушен и свеж [[грав]], мелен пипер, [[млеко]] и [[павлака]]. Јадења од меса се од [[Крава|говедско]], [[јагне]]шко, [[Свиња|свинско]], итн. Регионот [[Херцеговина]] е погоден за одгледување [[винова лоза]] и производство на [[вино]], додека во [[Босна]] [[ракија]]та се добива од [[сливи]] и [[јаболка]]. [[Кафе]]то се пие од филџан, а локумот е сè помалку присутен. ===Спорт=== ==Босна како тема во уметноста и во популарната култура== * „Извишил се сиви [[сокол]] над Босна“ - македонска народна песна.<ref>Блаже Тренески, ''Стојна ситноода''. Скопје: Студентски збор, 1981, стр. 7.</ref> == Наводи == {{наводи}} == Поврзано == * [[Босна (регион)|Регион Босна]] * [[Херцеговина]] * [[Федерација Босна и Херцеговина]] * [[Република Српска]] * [[Список на градови во Босна и Херцеговина]] * [[Дистрикт Брчко]] * [[Босна (река)|Река Босна]] * [[Босански јазик]] * [[Босанци]] * [[Бошњаци]] == Надворешни врски == {{sisterlinks}} * [http://www.fbihvlada.gov.ba Влада на БиХ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110224014828/http://fbihvlada.gov.ba/ |date=2011-02-24 }} * [http://www.bogumili.com Suvremeni bogumili] * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-b/bosnia-and-herzegovina.html Шеф на државата и кабинетот] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090417082240/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-b/bosnia-and-herzegovina.html |date=2009-04-17 }} * {{CIA World Factbook link|bk|Босна и Херцеговина}} * [http://report.globalintegrity.org/Bosnia%20and%20Herzegovina/2008 Global Integrity Report: Босна и Херцеговина] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090806003507/http://report.globalintegrity.org/Bosnia%20and%20Herzegovina/2008 |date=2009-08-06 }} * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/bosniaherzegovina.htm Босна и Херцеговина на UCB] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080703235430/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/bosniaherzegovina.htm |date=2008-07-03 }} * [http://www.bih-x.com/ Босна и Херцеговина] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20061102074752/http://www.bih-x.com/ |date=2006-11-02 }} * [http://bosnianews.blogspot.com/ Вести од БиХ] {{Geographic location | Centre = {{знаме|Bosnia and Herzegovina}} | North = {{знаме|Croatia}} | Northeast = {{знаме|Croatia}} | East = {{знаме|Serbia}} | Southeast = {{знаме|Montenegro}} | South = [[Јадранско Море]] | Southwest = {{знаме|Croatia}} | West = {{знаме|Croatia}} | Northwest = {{знаме|Croatia}} }} {{Држави на Европскиот континент}} {{Словенска Европа}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Босна и Херцеговина| ]] [[Категорија:Држави на Балканскиот Полуостров]] [[Категорија:Држави во Европа]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1992 година]] cyq345iadvyzxtpmio1uxiqw8krwaco 0 2374 5605727 5505845 2026-08-06T18:27:29Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5605727 wikitext text/x-wiki {{20 век}} {{Година во други календари|1912}} '''1912''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1912}}]]''') — [[престапна година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1912 година од новата ера, 912. од вториот милениум, 12. од [[XX век]] и трета од [[1910-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7420 и 7421 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6662 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5672 и 5673 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2665. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1912 година се протега во 4548 и 4549, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4608 и 4609 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2455. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1330 и 1331 исламска година. == Настани == * [[1 јануари]] — Прогласена е [[Република Кина]]. * [[6 јануари]] — [[Ново Мексико]] станува 47 држава на [[САД]]. * [[14 февруари]] — [[Аризона]] станува 48 држава на [[САД]]. * [[13 март]] — Потпишан е [[Српско-бугарски договор|Бугарско-српскиот договор]] со кој е поставени темелите на [[Балкански сојуз|Балканскиот сојуз]]. * [[15 април]] — Потона прекуатланскиот брод [[Титаник]]. 1.517 лица го загубија животот. * [[5 мај]] — Во [[Стокхолм]] се отворени [[Летни олимписки игри 1912|Летните олимписки игри]]. * [[29 мај]] — Потпишан е [[Бугарско-грчки договор|Бугарско-грчкиот договор]] помеѓу [[Царството Бугарија]] и [[Кралството Грција]]. * [[25 август]] — Во [[Кина]] е основан [[Куоминтанг]]от. * [[4 септември]] — [[Османлиското Царство]] ги прифаќа барањата на албанските востаници, со што завршува [[Албанско востание (1912)|Албанското востание од 1912 година]]. * [[8 октомври]] — [[Црна Гора]] ѝ објавува војна на [[Османлиското Царство]] со што започнува [[Првата балканска војна]]. * [[17 октомври]] — [[Србија]], [[Бугарија]] и [[Грција]] ѝ објавуваат војна на [[Османлиското Царство]]. * [[18 октомври]] — [[Италија]] и [[Османлиското Царство]] потпишуваат мировен договор со што завршува [[Италијанско-турска војна|Италијанско-турската војна]]. * [[23 октомври|23]] — [[24 октомври]] — [[Прва балканска војна]]: [[Битка кај Куманово (1912)|Кумановска битка]]. Прв поголем судир меѓу [[Србија|српската]] и [[Отоманско Царство|турската]] војска. * [[3 ноември|3]] — [[6 ноември]] — [[Прва балканска војна]]: [[Битка кај Прилеп (1912)|Прилепската битка]] меѓу [[Србија|српската]] и [[Отоманско Царство|турската]] војска. * [[16 ноември|16]] — [[19 ноември]] — [[Прва балканска војна]]: [[Битка кај Битола (Прва балканска војна)|Битолска битка]]. Победа на [[Србија|српските]] над [[Отоманско Царство|турските]] единици. * [[28 ноември]] — [[Албанија]] прогласува независност од [[Османлиското Царство]]. == Родени == * [[20 мај]] — [[Архиепископ Охридски и Македонски г.г. Михаил]], поглавар на [[МПЦ|Македонската православна црква]] * [[15 декември]] — [[Реј Имс]], американска дизајнерка и архитект * [[16 декември]] — [[Коле Неделковски]], македонски поет == Починале == [[Податотека:Karl May edit (no border).jpg|мини|На 30 март 1912 година починал германскиот писател [[Карл Мај]]]] * [[30 март]] — [[Карл Мај]], германски писател * [[10 јуни]] — [[Антон Ашкерц]], словенечки поет == Поврзано == * [[Престапна година која започнува во среда|Календарот за таа година]] == Надворешни врски == {{рвр|1912}} [[Категорија:20 век|11912]] a4dutcuu22d20pkiai7zl3x1bboj7sr 0 2402 5605742 5505817 2026-08-06T18:48:13Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5605742 wikitext text/x-wiki {{19 век}} {{Година во други календари|1890}} '''1890''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1890}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1890 година од новата ера, 890. од вториот милениум, 90. од [[XIX век]] и прва од [[1890-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7398 и 7399 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6640 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5650 и 5651 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2643. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1890 година се протега во 4526 и 4527, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4586 и 4587 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2433. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1307 и 1308 исламска година. == Настани == * == Родени == * == Починале == [[Податотека:Van Gogh Self-Portrait with Grey Felt Hat 1886-87 Rijksmuseum.jpg|мини|На 29 јули 1890 година починал холандскиот сликар [[Винсент ван Гог]]]] * == Надворешни врски == {{рвр|1890}} [[Категорија:19 век|81890]] hpo8s6ttdb84zg9eqyyg0pw6j07dlqx 0 2403 5605739 5505814 2026-08-06T18:42:50Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5605739 wikitext text/x-wiki {{19 век}} {{Година во други календари|1889}} '''1889''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1889}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1889 година од новата ера, 889. од вториот милениум, 89. од [[XIX век]] и последна од [[1880-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7397 и 7398 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6639 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5649 и 5650 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2642. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1889 година се протега во 4525 и 4526, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4585 и 4586 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2432. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1306 и 1307 исламска година. == Настани == * == Родени == == Починале == [[Податотека:Eminescu.jpg|мини|На 15 јуни 1889 година починал романскиот писател [[Михај Еминеску]]]] * == Надворешни врски == {{рвр|1889}} [[Категорија:19 век|81889]] 8562mhb8c51z9v5bcrbu9wdya35gt5l 0 2439 5605741 5505772 2026-08-06T18:47:18Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5605741 wikitext text/x-wiki {{19 век}} {{Година во други календари|1853}} '''1853''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1853}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1853 година од новата ера, 853. од вториот милениум, 53. од [[XIX век]] и четвртта од [[1850-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7361 и 7362 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6603 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5613 и 5614 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2606. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1853 година се протега во 4489 и 4490, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4549 и 4550 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2396. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1269 и 1270 исламска година. == Настани == === јануари === * [[19 јануари]] - Операта [[Трубадур]] од [[Џузепе Верди]] премиерно е прикажана во [[Рим]]. === февруари === === март === === април === === мај === === јуни === === јули === === август === === септември === === октомври === === ноември === === декември === == Родени == [[Податотека:Van Gogh Self-Portrait with Grey Felt Hat 1886-87 Rijksmuseum.jpg|мини|На 30 март 1853 година е роден холандскиот сликар [[Винсент ван Гог]]]] * == Починале == * == Надворешни врски == {{рвр|1853}} [[Категорија:19 век|51853]] nl9j4tngm8v2gmr70kfkyvb67kg3nwq 0 2440 5605740 5505771 2026-08-06T18:45:10Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5605740 wikitext text/x-wiki {{19 век}} {{Година во други календари|1852}} '''1852''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1852}}]]''') — [[престапна година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1852 година од новата ера, 852. од вториот милениум, 52. од [[XIX век]] и трета од [[1850-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7360 и 7361 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6602 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5612 и 5613 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2605. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1852 година се протега во 4488 и 4489, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4548 и 4549 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2395. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1268 и 1269 исламска година. == Настани == [[Податотека:1852 Colton's Map of the World on Mercator's Projection ( Pocket Map ) - Geographicus - World-colton-1852.jpg|thumb|250px|Светот во 1852 година]] * == Родени == * == Починале == * == Надворешни врски == {{рвр|1852}} [[Категорија:19 век|51852]] ign3wltfi8tttf56wj98o8lj8icbgm0 0 2442 5605738 5505769 2026-08-06T18:41:57Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5605738 wikitext text/x-wiki {{19 век}} {{Година во други календари|1850}} '''1850''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1850}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1850 година од новата ера, 850. од вториот милениум, 50. од [[XIX век]] и прва од [[1850-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7358 и 7359 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6600 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5610 и 5611 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2603. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1850 година се протега во 4486 и 4487, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4546 и 4547 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2393. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1266 и 1267 исламска година. == Настани == * Основана е [[филипини|Филипинската]] [[покраини на Филипините|покраина]] [[Ла Унион]]. == Родени == [[Податотека:Eminescu.jpg|мини|На 15 јануари 1850 година е роден романскиот писател [[Михај Еминеску]]]] * == Починале == * [[26 август]] — [[Луј-Филип]], единствениот француски крал од династијата [[Династија Орлеан|Орлеан]]. == Надворешни врски == {{рвр|1850}} [[Категорија:19 век|41850]] nxw3lvzm6y4rjpwpqq429eoctjspaen 0 2443 5605737 5505766 2026-08-06T18:39:22Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5605737 wikitext text/x-wiki {{19 век}} {{Година во други календари|1849}} '''1849''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1849}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1849 година од новата ера, 849. од вториот милениум, 49. од [[XIX век]] и последна од [[1840-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7357 и 7358 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6599 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5609 и 5610 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2602. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1849 година се протега во 4485 и 4486, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4545 и 4546 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2392. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1265 и 1266 исламска година. == Настани == * == Родени == * == Починале == [[Податотека:Edgar Allan Poe, circa 1849, restored, squared off.jpg|мини|На 7 октомври 1849 година починал американскиот писател [[Едгар Алан По]]]] * [[7 октомври]] - [[Едгар Алан По]], американски писател * [[17 октомври]] - [[Фредерик Шопен]], велик [[Полска|полски]] [[композитор]] и [[пијанист]] == Надворешни врски == {{рвр|1849}} [[Категорија:19 век|41849]] 78uj8j8ambylxs0hwkg7ym2czrvahdv 0 2445 5605735 5505764 2026-08-06T18:37:12Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5605735 wikitext text/x-wiki {{19 век}} {{Година во други календари|1847}} '''1847''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1847}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1847 година од новата ера, 847. од вториот милениум, 47. од [[XIX век]] и осма од [[1840-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7355 и 7356 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6597 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5607 и 5608 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2600. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1847 година се протега во 4483 и 4484, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4543 и 4544 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2390. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1263 и 1264 исламска година. == Настани == [[Податотека:Trnovo-view.jpg|мини|300п|десно|[[Константин Миладинов]] станал учител во селото [[Трново]]. На фотографијата селото во почетокот на XX век]] * Завршило градењето на [[Црква „Св. Пантелејмон“ - Велес]]. * [[Константин Миладинов]] станал учител во селото [[Трново]], [[Битола|битолско]]. * [[Маркс]] и [[Енгелс]] се приклучуваат кон [[Сојуз на комунистите|Сојузот на комунистите]] и се овластени да го напишат неговиот манифест, денес познат како „[[Комунистички манифест]]“. * [[Либерија]] добива независност. == Родени == * [[11 февруари]] - [[Томас Алва Едисон]], [[САД|американски]] техничар и пронаоѓач. * [[10 април]] - [[Џозеф Пулицер]], значајно име во американското новинарство. * [[20 август]] - [[Болеслав Прус]], [[Полска|полски]] новинар, романописец и [[расказ|раскажувач]]. * [[20 октомври]] - [[Оскар Сван]], [[Шведска|шведски]] [[стрелач]] кој се натпреварувал на 3 [[Олимписки игри]] на кои освоил медал. == Починале == * [[4 ноември]] - [[Феликс Менделсон - Бартолди]], германски [[композитор]], [[пијанист]] и [[диригент]], истакнат претставник на епохата на [[романтизам|роматизмот]]. == Надворешни врски == {{рвр|1847}} [[Категорија:19 век|41847]] e1wr1n2jlti4nu03nv8ufydpm9ddqcs 5605736 5605735 2026-08-06T18:37:41Z SirGoldenBlade 46796 /* Настани */ 5605736 wikitext text/x-wiki {{19 век}} {{Година во други календари|1847}} '''1847''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1847}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1847 година од новата ера, 847. од вториот милениум, 47. од [[XIX век]] и осма од [[1840-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7355 и 7356 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6597 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5607 и 5608 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2600. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1847 година се протега во 4483 и 4484, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4543 и 4544 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2390. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1263 и 1264 исламска година. == Настани == [[Податотека:Trnovo-view.jpg|мини|300п|десно|[[Константин Миладинов]] станал учител во селото [[Трново (Битолско)|Трново]]. На фотографијата селото во почетокот на XX век]] * Завршило градењето на [[Црква „Св. Пантелејмон“ - Велес]]. * [[Константин Миладинов]] станал учител во селото [[Трново]], [[Битола|битолско]]. * [[Маркс]] и [[Енгелс]] се приклучуваат кон [[Сојуз на комунистите|Сојузот на комунистите]] и се овластени да го напишат неговиот манифест, денес познат како „[[Комунистички манифест]]“. * [[Либерија]] добива независност. == Родени == * [[11 февруари]] - [[Томас Алва Едисон]], [[САД|американски]] техничар и пронаоѓач. * [[10 април]] - [[Џозеф Пулицер]], значајно име во американското новинарство. * [[20 август]] - [[Болеслав Прус]], [[Полска|полски]] новинар, романописец и [[расказ|раскажувач]]. * [[20 октомври]] - [[Оскар Сван]], [[Шведска|шведски]] [[стрелач]] кој се натпреварувал на 3 [[Олимписки игри]] на кои освоил медал. == Починале == * [[4 ноември]] - [[Феликс Менделсон - Бартолди]], германски [[композитор]], [[пијанист]] и [[диригент]], истакнат претставник на епохата на [[романтизам|роматизмот]]. == Надворешни врски == {{рвр|1847}} [[Категорија:19 век|41847]] imtnvmxhtfwfik8l83yhswd8nsqyuaw 0 2446 5605733 5505763 2026-08-06T18:35:17Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5605733 wikitext text/x-wiki {{19 век}} {{Година во други календари|1846}} '''1846''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1846}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1846 година од новата ера, 846. од вториот милениум, 46. од [[XIX век]] и седма од [[1840-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7354 и 7355 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6596 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5606 и 5607 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2599. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1846 година се протега во 4482 и 4483, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4542 и 4543 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2389. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1262 и 1263 исламска година. == Настани == [[Податотека:WTG Morton.jpg|мини|На 18 јули 1846 година, д-р Вилијам Мортон (на фотографијата) првпат го употребил [[етер]]от како средство за наркоза.]] * [[18 јули]] - Во [[Бостон]] д-р Вилијам Мортон првпат во својата забна ординација го употребил [[етер]]от како средство за наркоза. Тој датум се смета за предпочеток на модерната [[анестезиологија]]. == Родени == * == Починале == * == Надворешни врски == {{рвр|1846}} [[Категорија:19 век|41846]] gog0olpfnen2dzvozy6eh74v5e3q1dc 0 2448 5605732 5505761 2026-08-06T18:33:06Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5605732 wikitext text/x-wiki {{19 век}} {{Година во други календари|1844}} '''1844''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1844}}]]''') — [[престапна година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1844 година од новата ера, 844. од вториот милениум, 44. од [[XIX век]] и петта од [[1840-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7352 и 7353 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6594 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5604 и 5605 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2597. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1844 година се протега во 4480 и 4481, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4540 и 4541 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2387. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1259 и 1260 исламска година. == Настани == [[Податотека:Christian Schussele - Men of Progress - Google Art Project.jpg|thumb|250px|На 24 мај 1844 година била испратена првата порака по телеграф.]] * == Родени == * == Починале == * [[3 јуни]] - [[Луј XIX]], француски крал од [[Бурбонска династија|Бурбонската династија]]. == Надворешни врски == {{рвр|1844}} [[Категорија:19 век|41844]] edzkbqganbmtwwchtmzt08e52crcpn5 0 2449 5605729 5505760 2026-08-06T18:31:27Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5605729 wikitext text/x-wiki {{19 век}} {{Година во други календари|1843}} '''1843''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1843}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1843 година од новата ера, 843. од вториот милениум, 43. од [[XIX век]] и четвртта од [[1840-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7351 и 7352 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6593 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5603 и 5604 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2596. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1843 година се протега во 4479 и 4480, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4539 и 4540 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2386. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1258 и 1259 исламска година. == Настани == * == Родени == [[Податотека:Bertha von Suttner nobel.jpg|200px|мини|На 9 јуни 1843 година е родена [[Берта фон Сутнер]], втората жена добитничка на Нобеловата награда]] * == Починале == * == Надворешни врски == {{рвр|1843}} [[Категорија:19 век|41843]] 0e19x993o2e7z35neb2h8mumemlgs4f 0 2450 5605726 5505759 2026-08-06T18:26:34Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5605726 wikitext text/x-wiki {{19 век}} {{Година во други календари|1842}} '''1842''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1842}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1842 година од новата ера, 842. од вториот милениум, 42. од [[XIX век]] и трета од [[1840-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7350 и 7351 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6592 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5602 и 5603 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2595. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1842 година се протега во 4478 и 4479, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4538 и 4539 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2385. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1257 и 1258 исламска година. == Настани == * == Родени == [[Податотека:Karl May edit (no border).jpg|мини|На 25 февруари 1842 година е роден германскиот писател [[Карл Мај]]]] * == Починале == * == Надворешни врски == {{рвр|1842}} [[Категорија:19 век|41842]] k0nlodzc61o2l1ki7f1itz7xb22q3er 0 2451 5605724 5505758 2026-08-06T18:23:46Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5605724 wikitext text/x-wiki {{19 век}} {{Година во други календари|1841}} '''1841''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1841}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1841 година од новата ера, 841. од вториот милениум, 41. од [[XIX век]] и втора од [[1840-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7349 и 7350 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6591 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5601 и 5602 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2594. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1841 година се протега во 4477 и 4478, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4537 и 4538 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2384. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1256 и 1257 исламска година. == Настани == [[Податотека:18th Royal Irish at Amoy.jpg|thumb|На 26 август 1841 година се одвивала битката кај Амој (денешен Сјамен) како дел од [[Прва опиумска војна|Прваta опиумска војна]].]] === јануари === * [[26 јануари]] - Прогласен е британски суверенитет над [[Хонгконг]]. По шест денови Кина беше принудена да го отстапи Хонгконг на Велика Британија. === февруари === === март === === април === === мај === === јуни === === јули === === август === === септември === === октомври === === ноември === === декември === == Родени == * [[7 мај]] - [[Гистав Ле Бон]], истакнат француски [[социопсихолог]] и [[социолог]], основач на дисциплината [[психологија на толпата]] и инспирација за [[Хитлер]]овото дело „[[Мојата борба]]“. == Починале == * == Надворешни врски == {{рвр|1841}} [[Категорија:19 век|41841]] 6esp14wyrtw3usetdvxbg3vi8dhrnh9 5605725 5605724 2026-08-06T18:24:14Z SirGoldenBlade 46796 5605725 wikitext text/x-wiki {{19 век}} {{Година во други календари|1841}} '''1841''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1841}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1841 година од новата ера, 841. од вториот милениум, 41. од [[XIX век]] и втора од [[1840-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7349 и 7350 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6591 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5601 и 5602 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2594. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1841 година се протега во 4477 и 4478, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4537 и 4538 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2384. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1256 и 1257 исламска година. == Настани == [[Податотека:18th Royal Irish at Amoy.jpg|thumb|На 26 август 1841 година се одвивала битката кај Амој (денешен Сјамен) како дел од [[Прва опиумска војна|Првата опиумска војна]].]] === јануари === * [[26 јануари]] - Прогласен е британски суверенитет над [[Хонгконг]]. По шест денови Кина беше принудена да го отстапи Хонгконг на Велика Британија. === февруари === === март === === април === === мај === === јуни === === јули === === август === === септември === === октомври === === ноември === === декември === == Родени == * [[7 мај]] - [[Гистав Ле Бон]], истакнат француски [[социопсихолог]] и [[социолог]], основач на дисциплината [[психологија на толпата]] и инспирација за [[Хитлер]]овото дело „[[Мојата борба]]“. == Починале == * == Надворешни врски == {{рвр|1841}} [[Категорија:19 век|41841]] pyw5609y5q53trlbr1t61l89rjju13b 0 2452 5605723 5505757 2026-08-06T18:20:12Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5605723 wikitext text/x-wiki {{19 век}} {{Година во други календари|1840}} '''1840''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1840}}]]''') — [[престапна година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1840 година од новата ера, 840. од вториот милениум, 40. од [[XIX век]] и прва од [[1840-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7348 и 7349 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6590 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5600 и 5601 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2593. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1840 година се протега во 4476 и 4477, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4536 и 4537 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2383. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1255 и 1256 исламска година. == Настани == [[Податотека:Penny Black Block of six.jpeg|thumb|250px|На 6 мај 1840 година се појавиле првите [[Поштенска марка|поштенски марки]].]] * == Родени == * [[14 ноември]] - [[Клод Моне]], француски сликар == Починале == * == Надворешни врски == {{рвр|1840}} [[Категорија:19 век|31840]] tjjler6xclc39pzqqc1d8hgs9nd4yys 0 2453 5605721 5505754 2026-08-06T18:18:10Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5605721 wikitext text/x-wiki {{19 век}} {{Година во други календари|1839}} '''1839''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1839}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1839 година од новата ера, 839. од вториот милениум, 39. од [[XIX век]] и последна од [[1830-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7347 и 7348 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6589 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5599 и 5600 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2592. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1839 година се протега во 4475 и 4476, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4535 и 4536 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2382. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1254 и 1255 исламска година. == Настани == [[Податотека:Storming Column entering Fortress at Ghuznee.jpg|thumb|На 23 јули 1839 година се одвивала [[Битка кај Газни|Битката кај Газни]], дел од Првата англо-авганистанска војна.]] * [[12 јануари]] - Францускиот сликар [[Едгар Дега]] во [[Париз]], го прикажа својот пронајдок - фотографирање со помош на сребрени или посребрени бакарни плочки покриени со пласт од јодит на сребро. Ова беше првата фотографска постапка, наречена според својот пронаоѓач дегаротипија, што овозможи да се добие еден позитив со помош на живина пареа. * [[19 април]] - Со [[Лондонски Договор, 1839|Лондонскиот договор]], формирано е кралството [[Белгија]], а потврдена е и независноста на [[Луксембург]]. == Родени == * [[19 јануари]] - [[Пол Сезан]], [[Франција|француски]] [[уметник]] и [[постимпресионизам|постимпресионистички]] [[сликар]]. == Починале == * == Надворешни врски == {{рвр|1839}} [[Категорија:19 век|31839]] 3865hhjqcrh9zssu3aeuvxxvj3ojldf 0 2455 5605720 5505752 2026-08-06T18:14:17Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5605720 wikitext text/x-wiki {{19 век}} {{Година во други календари|1837}} '''1837''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1837}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1837 година од новата ера, 837. од вториот милениум, 37. од [[XIX век]] и осма од [[1830-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7345 и 7346 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6587 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5597 и 5598 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2590. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1837 година се протега во 4473 и 4474, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4533 и 4534 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2380. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1252 и 1253 исламска година. == Настани == [[Податотека:Victoriatothrone.jpg|thumb|250px|На 20 јуни 1837 година [[Кралица Викторија]] стапила на британскиот престорл.]] * == Родени == * [[8 јуни]] - [[Иван Крамској]], [[Русија|руски]] [[сликар]] * [[22 јуни]] - [[Пол Морфи]], [[америка]]нски [[шах]]ист * [[18 јули]] - [[Васил Левски]], [[Бугарија|бугарски]] [[револуционер]]. == Починале == * [[23 јануари]] - [[Џон Филд]], [[ирска|ирски]] [[композитор]] == Надворешни врски == {{рвр|1837}} [[Категорија:19 век|31837]] k1x3bv26par5q5cswovxwxs83t4uavp 0 2456 5605719 5505751 2026-08-06T18:12:36Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5605719 wikitext text/x-wiki {{19 век}} {{Година во други календари|1836}} '''1836''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1836}}]]''') — [[престапна година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1836 година од новата ера, 836. од вториот милениум, 36. од [[XIX век]] и седма од [[1830-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7344 и 7345 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6586 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5596 и 5597 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2589. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1836 година се протега во 4472 и 4473, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4532 и 4533 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2379. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1251 и 1252 исламска година. == Настани == [[Податотека:Flag of Texas.svg|thumb|На 2 март 1836 година [[Тексас]] прогласил независност од Мексико.]] * == Родени == * == Починале == * [[6 ноември]] - [[Шарл X]], француски крал од [[Бурбонска династија|Бурбонската династија]]. == Надворешни врски == {{рвр|1836}} [[Категорија:19 век|31836]] gk1daq84xmsnt2jiyja028pkfqz6fr7 0 2457 5605718 5505750 2026-08-06T18:10:05Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5605718 wikitext text/x-wiki {{19 век}} {{Година во други календари|1835}} '''1835''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1835}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1835 година од новата ера, 835. од вториот милениум, 35. од [[XIX век]] и шеста од [[1830-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7343 и 7344 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6585 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5595 и 5596 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2588. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1835 година се протега во 4471 и 4472, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4531 и 4532 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2378. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1250 и 1251 исламска година. == Настани == * == Родени == [[Податотека:Mark Twain by AF Bradley (cropped 2).jpg|мини|На 30 ноември 1835 година е роден американскиот писател [[Марк Твен]]]] * == Починале == * == Надворешни врски == {{рвр|1835}} [[Категорија:19 век|31835]] 95rpollf2psqal66k88ju9wzmtvuycz 0 2458 5605715 5505749 2026-08-06T18:06:56Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5605715 wikitext text/x-wiki {{19 век}} {{Година во други календари|1834}} '''1834''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1834}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1834 година од новата ера, 834. од вториот милениум, 34. од [[XIX век]] и петта од [[1830-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7342 и 7343 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6584 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5594 и 5595 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2587. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1834 година се протега во 4470 и 4471, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4530 и 4531 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2377. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1249 и 1250 исламска година. == Настани == [[Податотека:The Palace of Westminster on Fire, 1834.JPG|thumb|250px|На 16 октомври 1834 година двата Дома на Британскиот Парламент биле уништени во пожар.]] * == Родени == * == Починале == * == Надворешни врски == {{рвр|1834}} [[Категорија:19 век|31834]] 05jwn5zbyzi4snt7oel4l7j6h0tq0d1 0 2459 5605713 5505748 2026-08-06T18:05:08Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5605713 wikitext text/x-wiki {{19 век}} {{Година во други календари|1833}} '''1833''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1833}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1833 година од новата ера, 833. од вториот милениум, 33. од [[XIX век]] и четвртта од [[1830-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7341 и 7342 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6583 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5593 и 5594 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2586. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1833 година се протега во 4469 и 4470, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4529 и 4530 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2376. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1248 и 1249 исламска година. == Настани == [[Податотека:Peter v Hess Empfang König Otto (1).jpg|thumb|250px|На 6 февруари 1833 година, принцот Отон од Баварија пристигнал во Грција каде бил назначен за првиот грчки крал, [[Отон I (Грција)|Отон I]]]] * == Родени == * == Починале == * == Надворешни врски == {{рвр|1833}} [[Категорија:19 век|31833]] 65fm704rggeqk93jkcwl8gfnbpwfkit 0 2460 5605712 5505747 2026-08-06T18:01:53Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5605712 wikitext text/x-wiki {{19 век}} {{Година во други календари|1832}} '''1832''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1832}}]]''') — [[престапна година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1832 година од новата ера, 832. од вториот милениум, 32. од [[XIX век]] и трета од [[1830-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7340 и 7341 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6582 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5592 и 5593 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2585. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1832 година се протега во 4468 и 4469, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4528 и 4529 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2375. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1247 и 1248 исламска година. == Настани == * == Родени == [[Податотека:Photograph of Gustave Doré by Nadar, between 1856 and 1858.jpg|мини|На 6 јануари 1832 година е роден францускиот сликар [[Гистав Доре]]]] * == Починале == * [[22 јули]] - [[Наполеон II]], француски император. == Надворешни врски == {{рвр|1832}} [[Категорија:19 век|31832]] qqy6qx9goix7sjhsjgpused9qh17qtw 0 2462 5605711 5505745 2026-08-06T17:58:56Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5605711 wikitext text/x-wiki {{19 век}} {{Година во други календари|1830}} '''1830''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1830}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1830 година од новата ера, 830. од вториот милениум, 30. од [[XIX век]] и прва од [[1830-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7338 и 7339 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6580 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5590 и 5591 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2583. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1830 година се протега во 4466 и 4467, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4526 и 4527 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2373. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1245 и 1246 исламска година. == Настани == [[Податотека:La Liberté guidant le peuple - Eugène Delacroix - Musée du Louvre Peintures RF 129 - après restauration 2024.jpg|thumb|250px|На 27 јули 1830 година започнала [[Јулска револуција|Јулската револуција]] во Франција кога е симнат од престолот кралот [[Шарл X]].]] * [[18 јули]] - [[Уругвај]] го усвојува својот прв Устав. * [[15 септември]] - на отворањето на железничката линија [[Ливерпул]] – [[Манчестер]] на која е употребена [[парна локомотива|парната локомотива]] [[Локомотива Ракета|„Ракета“]] е проследена и со првата железничка несреќа со случајна смрт на англискиот [[државник]] [[Вилиам Хускисон]]. == Родени == * [[3 декември]] - [[Фредерик Лејтон]], [[Англија|англиски]] [[академска уметност|академски]] [[сликар]] * [[Константин Миладинов]], еден од главните македонски преродбеници. == Починале == * [[10 март]] - [[Муцио Клементи]], [[Англија|англиски]] [[композитор]]. == Надворешни врски == {{рвр|1830}} [[Категорија:19 век|21830]] 5owrwfpqgpqtqba1phd4ifrre3q1vpi 0 2463 5605709 5505742 2026-08-06T17:55:07Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5605709 wikitext text/x-wiki {{19 век}} {{Година во други календари|1829}} '''1829''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1829}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1829 година од новата ера, 829. од вториот милениум, 29. од [[XIX век]] и последна од [[1820-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7337 и 7338 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6579 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5589 и 5590 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2582. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1829 година се протега во 4465 и 4466, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4525 и 4526 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2372. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1244 и 1245 исламска година. == Настани == [[Податотека:The Foundation of Perth.jpg|thumb|250px|На 3 јуни 1829 година основан е градот [[Перт]] во Австралија.]] * == Родени == * == Починале == * == Надворешни врски == {{рвр|1829}} [[Категорија:19 век|21829]] rdh9eyf3facq5rel7apbj4wwis9skkf 0 5243 5605842 5603230 2026-08-07T10:51:10Z Gurther 105215 Одбиена последната промена (од [[Специјална:Придонеси/Јован Блажевски|Јован Блажевски]]) и ја поврати преработката 5549326 на InternetArchiveBot 5605842 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Јегуновце | слика = Средиштето на Јегуновце.jpg | големина на слика = 300п | опис = Средишниот дел на Јегуновце | општина = {{општинскигрб|Општина Јегуновце}} | регион = {{грб|Полошки Регион}} | област = [[Полошка Котлина|Долен Полог]] | население = 705 | година = 2002 | поштенски број = 1215 | повикувачки број = 044 | надморска височина = 395 | lat_dir=N | lat_deg=42 | lat_min=4 | lat_sec=24 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=7 | lon_sec=24 | слава = | мрежно место = | карта = Јегуновце во Општина Јегуновце.svg }} '''Јегуновце''' — село и административно седиште на [[Општина Јегуновце|истоимената]] општина, во областа [[Полошка Котлина|Долен Полог]], во околината на градот [[Тетово]]. Во него се наоѓа [[ХЕК „Југохром“|фабриката „Југохром“]], која долги години повеќе не е во функција. == Потекло и значење на името == Името на општината е добиено според своето административно и географско средиште – селото [[Јегуновце]]. Ова име првпат се појавува во пишани извори во XIX век, каде што се среќава во форма „Егуновце“. Потеклото на името е поврзано со зборот ''егумен'' или ''игумен'', кој во православната црковна традиција означува старешина или управител на манастир. Оттука, називот ''Егуменовци'' означувал луѓе или заедница поврзана со игуменот, а со текот на времето преку народна и јазична адаптација ја добил денешна форма – Јегуновце.<ref name="Речник-Иванова">{{Речник-Иванова|102}}</ref> == Географија и местоположба == [[Податотека:Средишниот дел на Јегуновце.jpg|мини|300п|лево|Сретселото на Јегуновце]] Ова големо село се наоѓа во североисточниот дел на областа [[Полошка Котлина|Долен Полог]], сместено непосредна на левата страна на реката [[Вардар]] и претставува седиште и средишно место на [[Општина Јегуновце|истоимената]] општина.<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last= Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=8 февруари 2022|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=141}}</ref> Селото е рамничарско, бидејќи лежи на алувијалната рамнина на Вардар, на надморска височина од 390 метри. Од градот [[Тетово]] е оддалечено 20 километри.<ref name="енциклопедија" /> Низ селото поминува [[Регионален пат 2234|регионалниот пат 2234]], кој ја поврзува [[Скопска Котлина|Скопската Котлина]] со [[Полог]]. Селото се наоѓа во рамница, лево од реката [[Вардар]]. Северно од Јегуновце започнува [[Дервенска Клисура|Дервенската Клисура]]. Водата за пиење, мештаните ја добивале од плитки бунари (длабоки 1 до 2 метри).<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Полог|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=САНУ|year=1976|isbn=|location=[[Белград]]|pages=462-464}}</ref> Месностите во атарот на селото ги носат следниве имиња: Пашина Бавча, Челакоо, Селиште, Бозиче, Дубрава, Зука, Црна Река, Ачково, Ракити, Фејзоо Лукинче, Драгајнца, Делба, Драгањак, Дуб, Бучеј, Паљеник, Гумења, Пладниште, Вир, Злокуќане, Долче, Фојник, Дупник, Златица, Косматица, Дворачки Дол, Градиште, Марков Камен, Маркоа Чешма, Олуш, Уши, Ќумуриште, Старо Ѓубре, Цер, Дубрава, Шаини Нивчиња, Рамниште, Присој и Осој.<ref name=":0" /> Селото има збиен тип, а куќите се поделени во две маала: Горно и Долно Маало.<ref name=":0" /> == Историја == [[Податотека:Фабриката Југохром погледната од Подбреѓе.jpg|мини|300п|десно|Комбинатот ХЕК „Југохром“ погледнат од селото [[Подбреге]]]] Во [[Дервенска Клисура|Дервенската Клисура]], на десната страна од [[Вардар]], на околу еден час пеш од Јегуновце се наоѓа месноста [[Јегуновска тврдина|Градиште]] (кота 715 м.). Тоа е високо варовничко возвишение со слаби остатоци на ѕидини (цигли и камен) и ќерамиди. Околу Градиште постојат дупки во кои некогаш се правел вар (варници). Утврдувањето на јегуновскиот атар служело за чување на преминот низ клисурата. Околу Градиште се наоѓаат месностите Волчји Камен, Марков Камен и Маркова Чешма. За последните две се верува дека го носат името по [[Крал Марко|Крале Марко]].<ref name=":0" /> Јужно од селото, во насока кон соседното [[Подбреге]], се наоѓа месноста Селиште. Денес, таму се наоѓаат ниви, а остатоци од старини нема. Жителите не знаат дали таму некогаш имало село.<ref name=":0" /> Денешното Јегуновце го основале доселени родови. Први кои се доселиле биле предците на родот Пепелкои, кои биле од Пештер, денес пусто селиште на планината [[Жеден]]. По нив дошле и доселеници од други места. Во втората половина на {{римски|19}} век, селото имало 16 православни домови.<ref name=":0" /> Во 1945 година, во пожар во селото изгореле 25 куќи, кои потоа веднаш биле обновени.<ref name=":0" /> == Стопанство == Атарот на селото зафаќа простор од 9,9&nbsp;км², при што преовладуваат шумите со површина од 665 [[хектар]]и, на обработливото земјиште отпаѓаат 239 хектари, а на пасиштата незначителен дел.<ref name="енциклопедија" /> Во основа, селото има полјоделска функција. Во селото работи комбинатот [[ХЕК „Југохром“]], има продавници и други услужни објекти.<ref name="енциклопедија" /> Во селото работи и бензинска станица „Макпетрол“, а на реката Вардар е изградена [[МХЕ „Градиште“]]. Кон крајот на {{римски|18}} и {{римски|19}} век, Јегуновци станало чифчиско село. Некои од последните сопственици на имотите биле Есад-паша, Мемет-паша, Акик-паша и Јусуф-бег. Првиот живеел во селото [[Желино]], а останатите во градот [[Тетово]]. Крајот на чифлизите бил во 1912 година.<ref name=":0" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|369 |1953|448 |1961|1.068 |1971|1.134 |1981|1.194 |1991|1.048 |1994|868 |2002|846 |2021|705 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во Јегуновце живееле 110 жители, сите [[Македонци]].<ref>Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 211.</ref> Според статистиката на егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Јегуновце имало 192 жители, [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref>Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, pp.122-123.</ref> Според [[Афанасиј Селишчев]] во [[1929]] година, Јегуновце е село во Шемшевска општина и има 29 куќи со 332 жители, [[Македонци]] и [[Албанци]].<ref>Селищев, Афанасий. „Полог и его болгарское население. Исторические, этнографические и диалектологические очерки северо-западной Македонии“. – София, 1929, стр. 24.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија]] во 1931 година, селото имало 250 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Јегуновце е големо село, коешто во 1961 година броело 1.068 жители, од кои 965 биле [[Македонци]], 36 [[Македонски Албанци|Албанци]], 25 [[Македонски Срби|Срби]], 18 [[Македонски Хрвати|Хрвати]], 6 [[Словенци]] и 17 други, а во 1994 година имало 868 жители, од кои 785 биле Македонци, 42 [[Македонски Роми|Роми]], 29 Срби, 1 [[Македонски Власи|Влав]] и 11 други.<ref name="енциклопедија" /> Според последниот попис од 2002 година, во селото Јегуновце живееле 846 жители, од кои 804 [[Македонци]], 21 [[Македонски Роми|Ром]], 13 [[Македонски Срби|Срби]] и 8 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=7 февруари 2022}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 705 жители, од кои 631 [[Македонци|Македонец]], 3 [[Македонски Албанци|Албанци]], 14 [[Македонски Роми|Роми]], 6 [[Македонски Срби|Срби]] и 51 лице без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во Јегуновце: {| class="wikitable" |- ! Година ! Македонци ! Албанци ! Роми ! Власи ! Срби ! {{крат|Ост.|Останати}} ! {{крат|б.п.|Лица без податоци}} ! Вкупно |- style="text-align:center;" | 1948 | — | — | — | — | — | — | — | 369 |- style="text-align:center;" | 1953 | 443 | 0 | 0 | 0 | 3 | 2 | — | 448 |- style="text-align:center;" | 1961 | 965 | 36 | — | — | 25 | 42 | — | 1.068 |- style="text-align:center;" | 1971 | 1.026 | 16 | 54 | — | 12 | 26 | — | 1.134 |- style="text-align:center;" | 1981 | 1.042 | 5 | 101 | 0 | 13 | 33 | — | 1.194 |- style="text-align:center;" | 1991 | 933 | 0 | 75 | 0 | 21 | 19 | — | 1.048 |- style="text-align:center;" | 1994 | 785 | 0 | 42 | 0 | 29 | 11 | — | 868 |- style="text-align:center;" | 2002 | 804 | 0 | 21 | 0 | 13 | 8 | — | 846 |- style="text-align:center;" | 2021 | 631 | 3 | 14 | 0 | 6 | 0 | 51 | 846 |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948-2002), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> === Родови === Јегуновце е македонско село.<ref name=":0" /> Според истражувањата од 1947 година, родови во селото се: * '''Доселеници:''' ''Пепелковци'' (1 к.), најстар селски род. Потекнуваат од предокот Анто. По машка линија овој род е изумрен, па сега во него живее Дамјан, кој бил посинет од [[Долна Лешница]], таму припаѓал на родот ''Кузмановци''. Подалечно потекло од Порече ([[Сушица (Порече)|Сушица]] или [[Брезница (Порече)|Брезница]]); ''Котлинци'' (20 к.), се делат на ''Вучковци'', ''Јовановци'', ''Димовци'' и ''Трајковци''. Доселени се од сега албанското село Котлина кај [[Качаник]]. Го знаат следното родословие: Коле (жив на 37&nbsp;г. во 1947 година) Вељо-Блаже-Анто-Вучко, предокот кој се доселил. Имаат иселеници во [[Тетово]] (две семејства); ''Ѓорчевци'' или ''Смиљановци'' (3 к.), имаат исто потекло како и претходниот род; ''Батовци'' (2 к.), доселени се од селото [[Сопотница (Косово)|Сопотница]] на [[Косово и Метохија|Косово]]. Го знаат следното родословие: Божин (жив на 50&nbsp;г. во 1947 година) Нако-Томо-Трпче, предокот кој се доселил. Имаат иселеници во [[Бугарија]] (едно семејство); ''Машоски'' или ''Димушои'' (5 к.), доселени се од селото [[Копаница]] во подножјето на [[Жеден]]. Го знаат следното родословие: Стојан (жив на 45&nbsp;г. во 1947 година) Спасо-Цветко-Димуш, основачот на родот; ''Кашовци'' (3 к.), не знаат од каде се доселени; ''Ѓуклевци'' (1 к.), доселени се во турско време од селото [[Старо Село (Тетовско)|Старо Село]]; ''Гуштероски'' (1 к.), не знаат точно од каде се доселени, го знаат следното родословие: Трајко (жив на 73&nbsp;г. во 1947 година) Коце-Стојко, кој се доселил. Имаат иселеници во [[Романија]] (едно семејство); ''Рикаловци'' (5 к.), доселени се од селото [[Подбреге]], уште подалечно потекло имаат од селото [[Кучково]] во [[Скопско]]. Имаат иселеници во [[Белград]] (едно семејство); ''Муловци'' (3 к.), доселени се во 1918 година од селото [[Вратница]]; ''Ѓоргијовци'' (1 к.), доселени се во 1921 година од селото [[Старо Село (Тетовско)|Старо Село]], таму припаѓале на родот Краговци; ''Пејчиновци'' (2 к.), доселени се во 1922 година од селото [[Беловиште (Тетовско)|Беловиште]], таму припаѓале на истоимениот род; ''Машкоќевци'' (1 к.), доселени се од селото [[Вратница]]; ''Серафимовци'' (1 к.), доселени се во 1925 година од селото [[Раотинце]], таму биле староседелци; ''Цветан'' (1 к.), по потекло се од селото Сопотница на Косово. <!--=== Иселеништво ===--> == Општествени установи == * Општина Јегуновце * [[ОУ „Александар Здравковски“ - Јегуновце|Основно училиште „Александар Здравковски“]], централно деветгодишно основно училиште * Пошта ([[Поштенски броеви во Македонија|1215]]) * [[ЖС „Јегуновце“]], железничка станица на линијата Скопје-Кичево * [[ЖС „Јегуновце Фабрика“]], железничка станица на линијата Скопје-Кичево * Јавно комунално претпријатие „Чистота“ * Полициска станица * Амбуланта * Дом на културата <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:ЈП „Чистота“ во Јегуновце.jpg|ЈП „Чистота“ Податотека:Бензинска станица „Макпетрол“ кај Југохром.jpg|Бензинска станица „Макпетрол“ Податотека:Општина Јегуновце.jpg|Општина Јегуновце Податотека:Пошта во Јегуновце.jpg|Поштата Податотека:ЖС „Јегуновце“.jpg|Железничката станица </gallery> == Самоуправа и политика == Во {{римски|19}} век, Јегуновце било село во [[Тетовска каза|Тетовската каза]] на [[Отоманското Царство]]. Селото претставува административно седиште на [[Општина Јегуновце]], која била променета со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година со додавање на поранешната [[Општина Вратница]]. Во периодот од 1996-2004 година, селото било исто така седиште на Општина Јегуновце. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Тетово. Селото припаѓало на некогашната општина Теарце во периодот од 1955 до 1965 година. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Шемшево, во која покрај селото Јегуновце, се наоѓале и селата Жилче, Јанчиште, Копанце, Озормиште, Подбреѓе, Прељубиште, Раотинце, Сиричино, Туденце и Шемшево. Во периодот 1950-1952, селото се наоѓало во некогашната Општина Јанчиште, во која влегувале селата Јанчиште, Јегуновце, Копанце, Подбреѓе и Раотинце. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 2117 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 748 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на овие избирачки места биле запишани вкупно 726 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/|title=Предвремени избори за пратеници 2020|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200715190628/https://rezultati.sec.mk/|archive-date=2020-07-15|dead-url=|accessdate=8 февруари 2022|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Црква „Св. Архангел Михаил“ - Јегуновце.jpg|мини|300п|десно|Црквата „Св. Архангел Михаил“ во Јегуновце со селските гробишта]] ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|420}}</ref> * [[Јегуновска тврдина]] — утврдена населба од доцноантичкото време; * [[Римска некропола (Јегуновце)|Кај Фабриката]] — некропола од римското време; и * [[Пештер (Јегуновце)|Пештер]] — некропола од доцниот среден век. ;Цркви<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Јегуновце|Црква „Св. Архангел Михаил“]] — главна селска црква; и * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Јегуновце|Црква „Св. Ѓорѓи“]] — возобновена црква во месноста Пештер. ;Реки<ref name="РекиМак">{{РекиМак|страница=13}}</ref> * [[Бистрица (Теаречка)|Бистрица]] — извира на Шар Планина, десна притока на Вардар <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во или по потекло од Јегуновце * [[Софче Јовановски]] (1954-2007) — македонски иселеник во [[САД]], мал стопанственик, добротвор и дарител. Еден од иницијаторите на [[Полошките иселенички средби]] * [[Ед Јовановски]] (р. 1976 во [[Виндзор]], [[Онтарио]], [[Канада]]) — [[Канада|канадски]] [[професионалец|професионален]] [[хокеј на мраз|хокеар]] од [[Македонци|македонско]] потекло. == Култура и спорт == * '''ФК Југохром''', оформен во [[1952]] година, долги години има настапувано во [[Втора македонска фудбалска лига|2 МФЛ]]. Има постигнато повеќе успеси на различни нивоа. Клубот кој беше најголем спортски амбасадор за селото и општината повеќе од 70 години. * '''ФК Металург Јегуновце''', вториот помал клуб од пониска категорија од село Јегуновце, кој моментално не егзистира. * '''ФК Јегуновце''', моментален младински фудбалски клуб и академија, се натпреварува само во млада категорија. * '''КУД Извор - Јегуновце''', културно уметничко друштво кое се занимава со македонската народна музика, исто така е амбасадор на селото во странство. <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:ФК_Јегуновце.jpg|ФК Јегуновце Податотека:КУД_Извор_-_Јегуновце.jpg|КУД Извор - Јегуновце </gallery> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Влезот во Југохром.jpg|Влезот во фабриката Југохром Податотека:Улица во Јегуновце.jpg|Улица во Јегуновце Податотека:Управна зграда во Јегуновце.jpg|Управна зграда Податотека:Река Бистрица кај Јегуновце.jpg|Реката Бистрица кај Јегуновце </gallery> == Поврзано == * [[Полог]] * [[Општина Јегуновце]] * [[Тетово]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Jegunovce}} * [http://www.opstinajegunovce.gov.mk/ Општина Јегуновце] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210615012350/https://opstinajegunovce.gov.mk/ |date=2021-06-15 }} {{Општина Јегуновце}} [[Категорија:Јегуновце| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Тетовски села]] [[Категорија:Села во Општина Јегуновце]] kseqsn4s7hvwfty5zmtzmcu575ne0vm 0 8418 5605882 5605169 2026-08-07T11:26:13Z Gurther 105215 5605882 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> | name = Општина Брвеница | settlement_type = [[Општини во Македонија|Општина]] | image_skyline = Општинска зграда во Брвеница.jpg | image_alt = | image_caption = Општинската зграда во селото [[Брвеница]] | image_flag = Flag of Brvenica Municipality.svg | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = Coat of arms of Municipality of Brvenica.svg | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = {{Македонија општини OSM map}} | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[Список на држави во светот|Држава]] | subdivision_name = [[Македонија]] | subdivision_type1 = [[Региони во Македонија|Регион]] | subdivision_name1 = [[Полошки Регион|Полошки]] | established_title = Година кога е основана | established_date = 1913 (во рамки на [[Кралство Србија]]), 1996 | seat = [[Брвеница]] | parts_type = Населени места | parts_style = 10 | p1 = [[Блаце (Тетовско)|Блаце]], [[Брвеница]], [[Волковија (Тетовско)|Волковија]], [[Гургурница]], [[Долно Седларце]], [[Милетино]], [[Радиовце]], [[Стенче]], [[Теново]] и [[Челопек (Тетовско)|Челопек]] | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = Градоначалник (В.Д.) | leader_name = Роберт Милошески | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_total_km2 = 164,3 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name="попис2021">{{наведена мрежна страница|url=https://www.stat.gov.mk/PrikaziSoopstenie.aspx?rbrtxt=146|title=Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Северна Македонија, 2021 - прв сет на податоци|publisher=[[Државен завод за статистика на Македонија]]|language=македонски|accessdate=30 март 2022}}</ref> | population_total = 13645 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] | utc_offset1 = +01:00 | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] | utc_offset1_DST = +02:00 | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = [[Повикувачки броеви во Македонија|Повикувачки број]] | area_code = +044 | iso_code = | blank_name = [[Автомобилски регистарски таблички во Македонија|Регистарски таблички]] | blank_info = TE | website = {{URL|https://brvenica.gov.mk/}} | footnotes = }} '''Општина Брвеница''' — [[општина]] во северозападна [[Република Македонија|Македонија]]. Центар на општината е селото [[Брвеница]]. Опшината опстојува како посебна од 1996 и опфаќа 10 села покрај [[Сува Гора]]. Населението на општината е претежно македонско и албанско. == Географија == Општината е формирана во [[1996]] година со Законот за територијална организација на Република Македонија. Пред 1996 година, територијата на општина Брвеница беше составен дел од [[општина Тетово]]. Брвеница е рурална општина и граничи со општините: [[Општина Тетово|Тетово]], [[Општина Боговиње|Боговиње]], [[Општина Желино|Желино]], [[Општина Гостивар|Гостивар]], [[Општина Врапчиште|Врапчиште]] и [[Општина Македонски Брод|Македонски Брод]]. Низ општината поминува реката [[Вардар]]. Покрај реката Вардар, значајни географски форми во општината се Полошката Котлина и планината Сува Гора, која се протега низ целата општина. Во рамките на општината е и дел од езерото Козјак. Брвеница спаѓа во руралните општини и опфаќа 10 населени места, организирани во 11 месни заедници и тоа: [[Брвеница]], [[Долно Седларце]], [[Челопек (Тетовско)|Горни и Долни Челопек]], [[Милетино]], [[Радиовце]], [[Блаце (Тетовско)|Блаце]], [[Стенче]], [[Волковија (Тетовско)|Волковија]], [[Теново]] и [[Гургурница]]. Шест од овие месни заедници се рамничарски, четири ридски и едно планинско. На подрачјето на општината во периодот од формирањето на општината, поточно од 1997 годна со финансиска помош на државата и невладини организаци е изграден водовод во следните населени места: Брвеница и Долно Седларце, Милетино, Стенче и Радиовце.<ref>[http://www.civicworld.org.mk/default-en.asp?ItemID=D14C5974382C4947B62DBEFD61C6127B&arc=1 ''Civil World Macedonia'']{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Стопанство == Главни стопански гранки во општината се земјоделството, градинарството и сточарството. Постојат и повеќе мали индустриско-производни капацитети во различни села од општината. == Демографија == Според пописот на население од 2021 година, општината има вкупно население од 13,645 жители со густина на население од 96.5/km².<ref>{{cite web |url=https://www.stat.gov.mk/pdf/2022/2.1.22.10-mk-en.pdf |title=Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Северна Македонија, 2021 - прв сет на податоци |website=stat.gov.mk |access-date=22 July 2022}}</ref> Етничкиот состав на општината е следниот: {| class="wikitable" | | colspan="2" align="center" |2002 | colspan="2" align="center" |2021 |- | | align="center" |Број | align="center" |<small>%</small> | align="center" |Број | align="center" |<small>%</small> |- |'''ВКУПНО''' | align="center" |'''15,855''' | align="center" |'''100''' | align="center" |'''13,645''' | align="center" |'''100''' |- |[[Македонски Албанци|Албанци]] | align="center" |9,770 | align="center" |61.62 | align="center" |7,377 | align="center" |54.06 |- |[[Македонци]] | align="center" |5,949 | align="center" |37.52 | align="center" |6,192 | align="center" |45.38 |- |[[Македонски Срби|Срби]] | align="center" |78 | align="center" |0.49 | align="center" |40 | align="center" |0.29 |- |[[Македонски Бошњаци|Бошњаци]] | align="center" |1 | align="center" |0.01 | align="center" |6 | align="center" |0.04 |- |[[Македонски Роми|Роми]] | align="center" | - | align="center" | - | align="center" |1 | align="center" |0.01 |- |[[Македонски Турци|Турци]] | align="center" |2 | align="center" |0.02 | align="center" | - | align="center" | - |- |Други | align="center" |55 | align="center" |0.34 | align="center" |29 | align="center" |0.22 |} На табелата е прикажан националниот состав на населението во општината низ сите пописни години:<ref>Население на Република Македонија според изјаснувањето за етничката припадност, по населени места, според пописите на население 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 1994 и 2002 година (согласно територијалната организација од 1996 година) *Државен завод за статистика http://makstat.stat.gov.mk {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200203213035/http://makstat.stat.gov.mk/ |date=2020-02-03 }}.</ref> {| class="wikitable" |'''Години''' |'''Македонци''' |'''Албанци''' |'''Турци''' |'''Роми''' |'''Власи''' |'''Срби''' |'''Бошњаци''' |'''Ост.''' |'''Вкупно''' |- |1948 |— |— |— |— |— |— |— |— |'''8.720''' |- |1953 |4.870 |4.366 |44 |4 |— |102 |... |12 |'''9.398''' |- |1961 |5.079 |5.003 |101 |... |... |83 |... |61 |'''10.327''' |- |1971 |5.011 |6.418 |99 |5 |... |81 |... |71 |'''11.685''' |- |1981 |5.613 |7.963 |43 |— |— |73 |... |142 |'''13.834''' |- |1994 |5.905 |8.793 |3 |— |— |79 |... |13 |'''14.793''' |- |2002 |5.949 |9.770 |2 |2 |— |78 |— |55 |'''15.855''' |- |2021 |6.192 |7.377 |— |1 |— |40 |6 |29 |'''13.645''' |} Во пописот од 1953 година, [[Македонци]]те сочинувале 51,8 %, а [[Албанци]]те 46,4 % од населението во општината. По зголемувањето на бројот на [[Албанци]] во општината, нивниот процент се зголемува на 61,2 %, а на [[Македонци]]те се намалува на 37,5 %. [[File:Brvenica Municipality.svg|thumb|десно|245px|Карта на општина Брвеница со селските атари.]] [[File:Ethnic groups of Brvenica Municipality.svg|thumb|десно|245px|Демографска карта на општина Брвеница со селските атари.]] == Иселеништво == Населението на општината во однос на пописот е значително намалено, поради иселувањето. Голем дел од албанското население е иселено во странство. Иселувањето на македонското население е нешто помало, и претежно е во правец село-град и дел во странство. == Општествени установи == ;Училишта Во општината функционираат следните централни училишта: * [[ОУ „Гоце Делчев“ - Стенче]] * [[ОУ „Кочо Рацин“ - Брвеница]] * [[ОУ „7 Март“ - Челопек]] ;Цркви {{Главна|Милетинска парохија}} * [[Црква „Св. Константин и Елена“ - Блаце]] * [[Црква „Св. Троица“ - Блаце]] * [[Црква „Св. Георги"- Блаце]] * [[Црква „Св. Атанасиј“ - Брвеница]] - изградена во [[1922]] година, а осветена во [[1930]] година. Подигната е врз темели на црква од [[1628]] г.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mpc.org.mk/svetaktuelno.asp?id=1745|title= Архиерејска Божествена Литургија во чест на свети Атанасиј Александриски во с. Брвеница|date=5 февруари 2007|publisher=МПЦ - ОА|accessdate=2010-04-29}}</ref> * [[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Брвеница]] * [[Црква „Св. Атанасиј“ - Радиовце]] == Самоуправа и политика == Градоначалник на Општина Брвеница бил [[Јовица Илиевски]], избран при [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021]] и повторно избран на [[Локални избори во Македонија (2025)|локалните избори во 2025]]. Од редовите на [[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sec.mk/zakluchok-za-konechnost-na-rezultati-od-glasanjeto-vo-vtoriot-krug-na-lokalnite-izbori-2017/|title=Заклучок за конечност на резултати од гласањето во вториот круг на Локалните избори 2017|last=|first=|date=|work=[[Државна изборна комисија на Македонија]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=3 декември 2017}}</ref> Тој ненадејно почина на [[23 јуни]] [[2026|2026 година]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sdk.mk/index.php/dopisna-mrezha/pochina-gradonachalnikot-na-opshtina-brvenitsa-jovitsa-ilievski/|title=ПОЧИНА ГРАДОНАЧАЛНИКОТ НА ОПШТИНА БРВЕНИЦА ЈОВИЦА ИЛИЕВСКИ|date=2026-06-23|work=Сакам Да Кажам|language=mk-MK|accessdate=2026-07-06}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://24.mk/details/pochina-gradonachalnikot-na-opshtina-brvenica-jovica-ilievski|title=Почина градоначалникот на Општина Брвеница, Јовица Илиевски|work=24.mk|language=en|accessdate=2026-07-06}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://24chasa.mk/pochina-gradonachalnikot-na-brvenica-jovica-ilievski/|title=Почина градоначалникот на Брвеница, Јовица Илиевски|last=Николовски|first=Мартин|date=2026-06-24|work=24часа|language=mk-MK|accessdate=2026-07-06}}</ref> Советот го одбрале Роберт Милошески за в.д. градоначалник на Брвеница. Согласно одлука на [[Влада на Македонија|Владата на Македонија]] од 27 септември 2024 година, Советот на општината брои 15 члена.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://dejure.mk/zakon/odluka-za-utvrduvanje-na-brojot-na-chlenovite-na-sovetite-na-opshtinite-vo-republika-severna-makedonija|title=Дејуре, платформа за консолидирање на закони.|work=dejure.mk|accessdate=2025-11-08}}</ref> Во склоп на општина Брвеница се следниве села: [[Блаце (Тетовско)|Блаце]], [[Брвеница]], [[Волковија (Тетовско)|Волковија]], [[Гургурница]], [[Долно Седларце]], [[Милетино]], [[Радиовце]], [[Стенче]], [[Теново]] и [[Челопек (Тетовско)|Челопек]]. == Културни и природни знаменитости == * [[Стенчевска тврдина]]'' * [[Ранохристијанска епископија с.Стенче]] * [[Тумба Потсело]] - неолитска населба *[[Градиште - Брежине (Челопек)|Градиште - Брежине]] - населба и некропола од доцноантичкото време; *[[Кукул (Челопек)|Кукул]] - археолошко наоѓалиште; * [[Змијанец]] - една од 16^те ранохристијански базилики во [[Полог]] == Личности == Некои од поистакнатите личности од општината се: * [[Галоски|Александар Галоски]] (познат македонски диџеј и продуцент) * [[Јован Павловски]], Познат македонски писател * [[Рајко Аврамовски]] (†1989), Борец во НОБ,пор. функционер на општина Жеровјане * [[Живко Стефановски]] (†2008), Регионален функционер, писател и публицист * Душко Милевски (†2005), Примариус д-р, спортски работник * [[Бошко Стефаноски]] (†2005),економист и писател * [[Стојчевски Атанас - Спиро]] (†1943) - жртва во логорот „[[Јасеновац (логор)|Јасеновац]]“ * [[Софре Ѓорѓевски]] (? – ?, 1963) - македонски војвода. * [[Владо Бучковски]] (делумно потекло) * [[Војо Михајловски]] политичар * [[Кузман Сотировски|Кузман Сотировски - Чокалија]] (16 октомври 1908 - Париз, 25 јуни 1990) - македонски фудбалер и прв македонски олимпиец * [[Љубе Бошковски]] - македонски политичар. ==Поврзано== * [[Полошки Регион]] * [[Општини во Македонија]] * [[Тетово]] * [[Брвеница]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://abv.mk/company.aspx?id=15773 Општина Брвеница во „АБВ - деловен именик“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160306134722/http://www.abv.mk/company.aspx?id=15773 |date=2016-03-06 }} * [http://brvenica.gov.mk/ Службено мрежно место] * [http://zk.com.mk/Pages/Opshtina-Brvenica/123261 Општина Брвеница на „Златна Книга“] * [http://www.mojotsovetnik.org.mk/index.php/mk/2011-11-05-17-54-10 Општина Брвеница] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120415231556/http://mojotsovetnik.org.mk/index.php/mk/2011-11-05-17-54-10 |date=2012-04-15 }} на mojsovetnik.org.mk {{Општини во Република Македонија}} {{Општина Брвеница}} [[Категорија:Општина Брвеница|*]] fwcwx24lzd69wm7i8qbkvo1udz142b6 0 10946 5605799 5603018 2026-08-07T03:49:21Z Jmarkoska 134381 /* Родови */ 5605799 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Рилево | слика = Поглед на Рилево.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на Рилево | општина = {{општинскигрб|Општина Долнени}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Прилепско Поле]] | население = 48 | година = 2002 | поштенски број = 7505 | повикувачки број = 048 | надморска височина = 660 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=29 | lat_sec=12 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=21 | lon_sec=52 | слава = [[Спасовден]] | мрежно место = | карта = Рилево во Општина Долнени.svg }} '''Рилево''' — село во [[Општина Долнени]], во околината на градот [[Прилеп]]. == Географија и местоположба == [[File:Rilevo-MKD.JPG|thumb|250px|лево|Глетка од селото Рилево]] Рилево е потпланинско село на чија северозападна страна се издигнува високата падина на планината [[Даутица]], додека на југ е пространата низина на [[Пелагонија]].<ref name=jovantrifunoski>{{наведена книга| last =Трифуноски| first = Јован| title = Битољско-прилепска котлина| language=sr| publisher = Српска академија наука и уметности| year = 1998 |location=Београд | pages = 370-371}}</ref> Се наоѓа во северниот дел на Прилепското Поле, во западниот дел на Општината Долнени. Рилево е ридско село на надморска височина од 660 метри. Од градот [[Прилеп]] е оддалечено 27 километри.<ref name=mitkopanov>{{наведена книга| last = Панов| first = Митко| title = Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски и аграрни обележја.| publisher = Патрија| year = 1998 | pages = 132}}</ref> Околни села се [[Сливје]], [[Секирци]], [[Пешталево]] и [[Жабјани]]. Водата за пиење се добива од бунари. На планината избиваат три извори.<ref name=jovantrifunoski/> Атарот зафаќа простор од 12,5&nbsp;км² на кои обработливото земјиште зазема површина од 601&nbsp;ха, на пасиштата отпаѓаат 395 хектари, а на шумите 94 хектари, поради што во основа има полјоделско-сточарска функција.<ref name=mitkopanov/> Потезите во полето се нарекуваат: Огради, Караџово, Средно Поле, Меѓа, Две Реки, Бостаниште, Трска, Мера. Потезите на планината ги носат следните имиња: Падарница, Цуцуле, Голјак, Кале, Дервен (тука води планинскиот пат за поречкото село Крапа и избива извор), Скала, Ѓаве, Длапки, Свети Атанас (на границата на атарот со Ропотово и Жабјани) и Калуѓери. Рилево е село од збиен тип. Помали делови носат имиња според родовите кои живеат во нив – Паликуќовци, Ѓорѓиовци, Домазетовци и др.<ref name=jovantrifunoski/> == Историја == Северозападно од Рилево на планинскиот масив на Даутица е возвишението наречено Кале. Меѓу народот се зборува дека во таа тврдина живеел „некојси Караџа“, заради што понекогаш се нарекува и Караџово Кале. До тврдината е месноста Караџова Ливада, а во полето под селото е потегот наречен Караџови Ниви или Караџово.<ref name=jovantrifunoski/> Југоисточно од селото на 2 километри во полето е месноста Мера, која сега е утрина за напасување добиток. Таму постојат гробови со стари плочи и стар бунар. Тоа укажува на некоја стара населба. Местото Калуѓери е „над село“. Мештаните веруваат дека таму некогаш имало манастир со калуѓери. Порано се гледале и рушевини од манастирот. На тоа место се гледаат стари брестови крај кои има чешма.<ref name=jovantrifunoski/> [[File:Kukji-Rilevo-MK.JPG|thumb|250px|Стари куќи во селото Рилево]] Рилево се смета за старо село. Некогаш во него „тепала чумата“ заради што умирале многу од неговите жители. Денес, „чумини гробишта“ има на повеќе места (Вичина Плоча и други делови на атарот над селото). Дел од денешното население на Рилево потекнува од некогашните седум селски семејства, а другиот дел потекнува од доселеници.<ref name=jovantrifunoski/> Селото има стара црква посветена на Свети Атанасиј. Селаните велат дека таа црква е изградена „пред битката на Косово“ (1389).<ref name=jovantrifunoski/> Дека црквата е доста стара, потврдува фактот дека таа била живописана од некој мајстор зограф Јован од Костур во 1627 година. Селската слава е Спасовден. Порано селото славело Свети Атанасиј, но се вели дека таа слава се напуштила поради сиромаштија. [[Податотека:Crkva-Rilevo-MK.JPG|thumb|250px|left|Црквата Свети Атанасиј во Рилево]] Пред крајот на турското владеење во Рилево биле основани два мали чифлизи на муслимани од Дебар кои за полјаци имале „Албанци арамии“ кои пак најмногу ги присилувале селаните да станат чифчии. Еден од тие чифлизи селаните го купиле во 1910, а другиот во 1912 година. За време турско, жителите на Рилево имале доста своја земја, а по 1912 година, со пари заработени на печалба во Америка, некои селани купиле доста земја и во атарот на селото Сливје. Бројот на домаќинства во селото во текот на XX век изнесувал: 83 во 1921 г., 106 во 1948 г., 137 во 1961 г., 141 во 1971 г. Во 1954 година Рилево имало вкупно 129 домаќинства.<ref name=jovantrifunoski/> {{-}} == Стопанство == [[Податотека:Rilevo-MK-gletka.JPG|thumb|220п|right|Глетка од Рилево]] Според составот на атарот Рилево има мешовита полјоделско-сточарска функција.<ref name=mitkopanov/> Населението се занимава најмногу со земјоделство и сточарство. Од полјоделството најзастапено е одгледувањето на тутун и житни растенија како пченица, пченка и јачмен. Во помали размери се одгледуваат и други земјоделски и градинарски култури како грав, компир, кромид, пиперки (зелени и црвени), патлиџани (домат), тикви, кои претежно се произведуваат за задоволување на домашните потреби, но дел се продаваат и на пазарите во [[Прилеп]] или [[Македонски Брод]]. Од сточарството најзастапено е одгледувањето на кози, потоа крупниот добиток како крави, телиња и волови и во помала мерка овци, од чие млеко се прави сирење или се откупува од млекарниците. Во неколкуте новоизградени куќи е застапено и живинарството односно одгледувањето на домашни птици како кокошки, петли, гуски и шатки. Извонредно богатата падина на Даутица со густа дабова шума се користи и за сечење на [[Дрво_(материјал)#Огревно_дрво|огревно дрво]] кое се користи во селото или се продава во околните села и Прилеп. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|891 |1953|969 |1961|885 |1971|671 |1981|333 |1991|133 |1994|106 |2002|69 |2021|48 }} Во делото „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во 1873 г. Рилево било село со 37 домаќинства и 153 жители [[Македонци]].<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, с. 72-73.</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Рилево живееле 444 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":02">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр.237.]</ref> По податоците на секретарот на Бугарската егзархија [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Рилево имало 336 [[Македонци]], патријаршисти.<ref name=":0">D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р.150-151.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Рилево се води како чисто македонско село во Прилепската каза на Битолскиот санџак со 42 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|21}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 600 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Според пописот од 2002 година, во селото живееле 69 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=30 март 2020}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 48 жители, од кои 46 [[Македонци]], 1 [[Македонски Албанци|Албанец]] и 1 лице без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|444|336|891|969|885|671|333|133|106|69|48}} === Родови === Отсекогаш па сѐ до денес Рилево е целосно населено со православни [[Македонци]]. Жителите на Рилево се поделени во старинци и доселеници од кои во 1954 година првите броеле 82, а вторите 47 домаќинства<ref name=jovantrifunoski/>. Староседелските македонски родови кои потекнуваат од некогашните седум селски куќи се: '' Манговци'', ''Паликуќовци'', ''Ѓорѓиовци'', ''Брајановци'', ''Ропановци'', ''Мечкаровци'', ''Топковци'', ''Комаревци'', ''Мирчевци'', ''Китановци'', ''Пардиовци'', ''Ќуќуровци'' и ''Кашовци''. Слават Петковден. Селаните велат дека „Петковденци“ се старинци. Доселени македонски родови се: ''Домазетовци'' (слават Петковден) доселени се од [[Сенокос]]<ref name=jovantrifunoski/>. ''Кензовци'' (слават Митровден) стари доселеници кои не го знаат местото на потеклото. ''Рековци'' (слават Свети Атанасиј) дошле од [[Селце]] кај [[Крушево]], а подалечното потекло им е „од Корчанско“. ''Дурибеговци'' (слават Петковден) по потекло се од [[Крушје]] во [[Порече]] каде имаат роднини. ''Ѓордевци'', ''Неделковци'', ''Тикваровци'' и ''Масларовци'' местото на својата старина не го знаат. Првите два родови слават Свети Никола, а другите Митровден<ref name=jovantrifunoski/>. == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Долнени]] од 1955 година. Во периодот 1952-1955, селото било дел од Општина Костинци. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на истоимената општина. === Избирачко место === Селото е опфатено во избирачкото место бр. 1486 од [[Изборна единица 5|изборната единица 5]] според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во приватна куќа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mojotizbor.mk/files/izbiracki-mesta/ie5-dolneni.pdf|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=30 март 2020}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 33 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни знаменитости == [[Податотека:Stara-kukja-Rilevo-MK.JPG|thumb|200px|десно|Стара македонска куќа во Рилево]] ;Археолошки наоѓалишта<ref name="Коцо">{{наведена книга|last= Коцо|first=Димче|title=Археолошка карта на Република Македонија|publisher=Македонска академиjа на науките и уметностите|location=Скопје|date=1996|volume=II|isbn=9989649286}}</ref><ref name="Јован">''Јован Ф. Трифуновски, Битољско - Прилепска котлина, Антропогеографска проучавоња, Београд 1998''</ref> * [[Дол (Рилево)|Дол]] — осамени наоди од доцноантичко време; * [[Кале (Рилево)|Кале]] — тврдина од непознат период; * [[Мера (Рилево)|Мера]] — некропола од непознат период; * [[Калуѓери (Рилево)|Калуѓери]] — црква од непознат период. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|page=18}}</ref> * [[Црква „Св. Атанасиј“ - Рилево|Црква „Св. Атанасиј“]]. ;Чешма * Христијанска чешма == Личности == ;Родени во Рилево * [[Веле Алексоски]] (р. 1942) — македонски [[писател]], уредник и еден од основачите на неделникот „[[Македонско сонце]]“.<ref>{{Наведена мрежна страница|date=|url=http://www.makemigration.com/culture/meni11.php?id=2&submeni=50|title=Веле Алексоски (биографија)|publisher=Агенција за иселеништво на Р Македонија|accessdate=2016-10-03|archive-date=2016-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160804061754/http://makemigration.com/culture/meni11.php?id=2&submeni=50|url-status=dead}}</ref> * Марко Горев Атанасовски (р. 1904) исчезнал во априлската војна 1941 година.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница |url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf |title=архивска копија |accessdate=2024-07-21 |archive-date=2024-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf |url-status=dead }}</ref> * Марко Ѓорче Атанасовски (р. 1914) исчезнал 1941 година.<ref name=":1" /> * Цветко Горев Бошевски (р. 1926) борец во НОБ загинал 1945 година во Штип.<ref name=":1" /> == Иселеништво == Се знае за овие иселеници од Рилево: ''Михајловци'' и ''Ропановци'' живеат во [[Сливје]]. ''Нешковци'' живеат во [[Врбоец]]. ''Дишковци'' живеат во селото [[Карамани]] кај [[Битола]]. Две семејства од родот ''Домазетовци'' отишле во [[Прилеп]]. Во 50/60-тите години на XX век селото почнува да се иселува, голем број од луѓето заминуваат во [[Прилеп]], [[Општина Ѓорче Петров|Ѓорче Петров]] и [[Општина Кисела Вода|Припор (Кисела Вода)]] во [[Скопје]], но исто така заминуваат во странство. Така денес голем број на рилевци живеат во [[Австралија]], пред сè во [[Мелбурн]], но ги има и во другите градови. Исто така се имаат иселено и во [[Белград]], во населбите [[Баново Брдо]] и [[Жарково]]<ref name=jovantrifunoski/>. == Галерија == <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Куќи во Рилево.jpg|Куќи во селото Податотека:Ulica-Rilevo-MK.JPG|Сокак низ селото Податотека:Поранешен дом на културата во Рилево.jpg|Поранешниот дом на културата Податотека:Чешма покрај патот Жабјани-Рилево.jpg|Чешмата покрај патот кон Жабјани </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{ризница|Rilevo}} * [https://www.youtube.com/watch?v=tmChY77-Jy0 - ТВ репортажа за селото Рилево од „Мариово Филм“] {{Општина Долнени}} [[Категорија:Рилево| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Прилепски села]] [[Категорија:Села во Општина Долнени]] [[Категорија:Села со слава Спасовден во Македонија]] 1qr0r356xtigwqr4ysyjxts8jblye9f 0 12056 5605802 5582020 2026-08-07T08:42:27Z Ehrlich91 24281 5605802 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Делогожди | име2 = Делогожда | слика = Воздушен поглед на Делогожди.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Делогожди | општина = {{општинскигрб|Општина Струга}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]] | население = 1.714 | година = 2021 | поштенски број = 6338 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 770 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=15 | lat_sec=26 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=43 | lon_sec=25 | слава = | мрежно место = | карта = Делогожди во Општина Струга.svg }} '''Делогожди''' (понекогаш запишано као '''Делогожда''') — село во областа [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]], во [[Општина Струга]], во околината на градот [[Струга]]. До 2004 година претставувало административно седиште на поранешната [[Општина Делогожди|истоимена општина]], која била споена со Општина Струга. == Потекло и значење на името == Името на селото е од словенско потекло и е изведено од личното име Делегоста.<ref name=":0" /> == Географија и местоположба == [[Податотека:Поглед на Делогожди.jpg|мини|300п|лево|Поглед на селото]] Селото се наоѓа речиси во источниот дел на [[Охридско-струшка Котлина|Струшкото Поле]], како и на [[Општина Струга]], на крајните огранки на планината [[Караорман]], чиј атар на тесен дел се допира со подрачјето на [[Општина Охрид]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=24 јуни 2026|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=94}}</ref> Селото е ридско, сместено на надморска височина од 770 метри. Од градот [[Струга]] селото е оддалечено 13 километри.<ref name="енциклопедија" /> До селото води локален асфалтен пат, кој се двои од [[Регионален пат 2243|регионалниот пат 2243]] пред селото [[Долно Татеши]], но до селото може да се пристапи и преку локален асфалтен пат од селото [[Џепин]]. Куќите на ова големо струшко село се наоѓаат на јужното подножје на планината Караорман и на благи падини. Тука се допира пониското земјиште на југ со планинските падини на север. Така, селскиот атар може да се користи за различна стопанска намена. Околни села се [[Џепин]], [[Поум]], [[Долно Татеши]] и други. Во минатото, мештаните водата за пиење ја добивале од извори и бунари. На падините над селото познат е карстниот извор Извор, додека на самата планина изворите Крчин и Корито.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/466478840|title=Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=218-220|date=1992|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670251582|oclc=466478840|location=Белград}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Краста, Аља-Нива, Ара Стојанит (Стојанова Нива), Шоко-Краста, Стани Влаит, Ледини, Корито, Мали Лединки, Крчин, Равша-Млиња, Краста-Ѓат, Гропа Рамонит, Бунари-Поумит, Кодра Медисме, Краста Велкут, Извор, Врам, Астравица, Поле, Кутлина, Зеленике, Галичари, Гола Нива, Трапчи-Кеч, Шавариште, Сркнора, Дренка, Плитница, Бунари Јонузи, Заблаче, Ливада, Ара-Маде, Ливадски Пат и Подкраста.<ref name=":0" /> Селото има збиен тип, поделено на Горно и Долно. Во самиот краеви има помали маала наречени Положан, Жаку, Коџаџику, Шабанлар и други, наречени по родови.<ref name=":0" /> == Историја == Во селото е откриена римска или рановизантиска базилика, срушена најверојатно во {{римски|6}} век.<ref name=":0" /> Во подоцнежни истражувања е заклучено дека се работи за некропола со базилика наречена „[[Св. Илија (Делогожди)|Св. Илија]]“ со елементи од повеќе епохо и е прогласена за [[културно наследство на Македонија]]<ref name="СЗД">{{СЗД}}</ref> Оскудни се преданијата за постанокот и раното минато на селото. Сепак, некои податоци говорат дека селото е старо, што се потврдува со добрата географска местоположба и добрата снабденост со питка вода. Водата за пиење главно се добива од карстниот извор Извор, од каде е спроведена и водата за селскиот водовод.<ref name=":0" /> Делогожди најпрвин било населено со словенско-христијанско население. Тоа население тука живееле до првата половина на {{римски|19}} век, кога се говори дека имало околу 25 куќи. Меѓутоа, во тоа време во селото се доселило муслиманско население. Муслиманите ги малтретирале христијаните, поради што тие се иселиле. Денешните Албанци не знаат или не кажуваат каде има иселеници од нивното село. На тоа иселено население потсетуваат името и некои топоними, како Ара Стојанит, Краста Велкут и други.<ref name=":0" /> Први муслимански доселеници во селото се членови на денешниот голем род Положан. Тие дошле на почетокот на {{римски|19}} век од Северна Албанија. Потоа следело доселувањето на родот Жаку од Дебарско. [[Јован Трифуноски]] запишал дека мештаните му кажале дека доселениците затекнале [[чифлиг]] на некој бег и словенско-христијанско население. Меѓутоа, кога земјата преминала во сопственост на доселениците не е познато.<ref name=":0" /> Муслиманските родови доселени се како домаќинства со неколку членови, најчесто татко со синовите или браќа со останати членови. Тие брзо направиле куќни задруги и нивниот број се намножил. Затоа, муслиманите од ова село подоцна оделе во другите соседни села — особено во [[Ливада (село)|Ливада]] и во [[Џепин]], како и во други градови.<ref name=":0" /> Во Делогожди постои џамија изградена околу 1900 година, сместена во средишниот дел на селото. Претходно таму постоела помала џамија.<ref name=":0" /> == Стопанство == Атарот зафаќа простор од 15,1&nbsp;км². На него преовладуваат шумите на површина од 622 [[хектар]]и, на обработливото земјиште отпаѓаат 564,3 [[хектар]]и, а на пасиштата 234 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделско-шумарска функција. Во него работат продавници и угостителски објекти.<ref name="енциклопедија" /> До крајот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], мештаните живееле од земјоделство и сточарство. Најмногу одгледувале стока и жито. Меѓутоа, по војната младите заминувале на привремена работа во Германија, Австрија, Швајцарија и Австралија, поради што сточарството значително опаднало.<ref name=":0" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|1140 |1953|1280 |1961|1453 |1971|1717 |1981|2082 |1991|9 |1994|2229 |2002|2920 |2021|1714 }} Во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во 1873 година, селото имало 65 муслимани.<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995. стр. 172-173.</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Делогожди живееле 730 жители, сите [[Албанци]].<ref name=":2">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 253.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, Делогожди се води како чисто албанско село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 120 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|32}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 1.000 [[Албанци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е големо, во коешто живее албанско население. Во 1961 година, селото броело 1.453 жители, додека во 1994 година бројот се зголемил на 2.229 жители, од кои 2.223 биле Албанци, тројца Македонци и еден жител Србин.<ref name="енциклопедија" /> Пописот од 1991 година не бил целосно одржан во селото Делогожди, бидејќи дел од неговото население одбило да учествува, односно го бојкотирало неговото одржување, поради што за таа пописна година, за селото нема целосни податоци.{{#tag:ref|Во Пописот од 1991 година, во населените места: Страчинци, Љуботен, Арачиново, Грушино, Мојанци, Орланци, Боговиње, Жеровјане, Пирок, Милетино, Радиовце, Теново, Челопек, Горно Јаболчиште, Велешта, Горно Татеши, Долно Татеши, Врапчиште, Топлица, Вруток, Долно Јеловце, Здуње, Речане, Балин Дол, Беловиште, Гостивар, Дебреше, Мало Турчане, Чајле, Баниште, Дебар, Кривци, Селокуќи, Хаме, Делогожди, Корошишта, Ливада, Мислодежда, Ново Село (Делогожди), Горна Бањица, Долна Бањица, Симница, Долна Лешница, Желино, Озормиште, Требош, Бачишта, Букојчани, Горно Строгомиште, Зајас, Колари, Лешница, Палиград, Смесница, Копанце, Шемшево, Горно Палчиште, Долно Палчиште, Камењане, Кичево, Долно Свиларе, Кондово, Радуша, Рудник Радуша, Бедиње, Горно Коњаре, Д`лга, Куманово, Лопате, Романовце, Сопот, Табановце, Черкези, Белановце, Матејче, Никуштак, Опае, Ропалце, Жужње, Нистрово, Сенце, Тануше, Добри Дол, Калиште, Неготино-Полошко, Сенокос, Бериково, Гарани, Јагол, Ново Село (Осломеј), Поповјани, Премка, Србица, Стрелци, Туин, Шутово, Охрид, Ќојлија, Арнакија, Буковиќ, Грчец, Крушопек, Ласкарци, Љубин, Семениште, Барово, Јаболци, Биџево, Долна Белица, Заграчани, Калишта, Радолишта, Струга, Батинци, Вртекица, Морани, Студеничани, Глоѓи, Доброште, Непроштено, Пршовце, Слатино, Теарце, Голема Речица, Лавце, Мала Речица, Сараќино, Тетово, Баланци, Форино, Чегране, Џепиште, Гајре, Лисец, Скопје дел - Гази Баба, Скопје дел Карпош, Скопје дел - Центар и Скопје дел - Чаир, дел од жителите не прифатија да замат учество (го бојкотираа) во Пописот.|group="заб"}} Според пописот од 2002 година, селото броело 2.920 жители, од кои 2.920 [[Македонски Албанци|Албанци]], 7 [[Македонски Турци|Турци]], 1 [[Македонски Срби|Србин]] и 11 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=24 јуни 2026}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 1.714 жители, од кои 1.668 [[Македонски Албанци|Албанци]] и 46 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|730|—|1.140|1.280|1.453|1.717|2.082|9|2.229|2.920|1.714}} === Родови === Денес, во селото живее албанско муслиманско население, но нивното етничко потекло е различно (албанско, торбешко и турско).<ref name=":0" /> Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] од 1977 година, родови во селото: ''Положан'' (околу 100 к.), родовското име го добиле по селото во [[Албанија|Северна Албанија]] од каде се доселиле. Родот се намножил од браќата Цан и Суљо кои се доселиле на почетокот од XIX век. Го знаат следното родословие: Рустем (жив, 77 години во 1980 г.)-Первиз-Даут-?-Цан, кој се доселил. Од предокот Суљо денес потекнуваат само десетина домаќинства, останатите се од предокот Цан; ''Жаку'' (35 к.), доселени се од [[Дебарско]], од каде се иселиле поради крвна одмазда, го знаат следното родословие: Ибни (жив, 58 години во 1980 г.)-Сали-Дестан-Мамут-Џафер, основачот на родот кој се доселил, кој имал 4 синови Мамут, Селман, Емин и Рустем; ''Села'' (15 к.), доселени се од соседното планинско село [[Поум]], подалечно потекло од Дебарско; ''Кица'' (10 к.) и ''Мазари'' (10 к.), исто така се доселени од Дебарско; ''Шабанлар'' (20 к.), доселени се од областа [[Голо Брдо]], тие се албанизиран [[Торбеши|торбешки]] род, кога дошле зборувале на [[македонски јазик|македонски]]; ''Коџаџику'' (30 к.), доселени се од селото [[Коџаџик]], Дебарско. Тие се албанизирани Турци, кога дошле во селото зборувале [[турски јазик|турски]]; ''Аљасани'' (15 к.) и ''Цапри'' (7 к.), доселени се од охридското село [[Ливоишта]], можеби се албанизирани Македонци и ''Домазет'' (4 к.), потекнуваат од домазет. И овдешните Албанци го употребуваат зборот домазет. === Иселеништво === Покрај иселувањето на старото словенско-христијанско население, во поново време има иселување на муслимански домаќинства. Едни иселеници преминале во соседните села, како [[Ливада (село)|Ливада]] (околу 50 к.), [[Џепин]] (околу 28 к.), [[Биџево]] (15 к.), [[Долна Белица]] (2 к.), [[Ново Село (Струшко)|Ново Село]] (2 к.), но има иселеници и во градовите Охрид и Струга, како и во Турција и Албанија.<ref name=":0" /> == Општествени установи == * [[ОУ „Нури Мазари“ - Делогожди|Централното основно училиште „Нури Мазари“]], деветгодишно основно училиште * Пошта ([[Поштенски броеви во Македонија|6338]]) * Здравствена амбуланта * Спортска сала <gallery mode="packed" heights="150п"> Податотека:ОУ „Нури Мазари“ - Делогожди.jpg|Поглед на основното училиште Податотека:Пошта во Делогожди.jpg|Поштата Податотека:Спортска сала во Делогожди.jpg|Спортската сала </gallery> == Самоуправа и политика == На крајот од XIX век, Делогожди било село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Струга]], која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото се наоѓало во некогашната [[Општина Делогожди]]. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Струга. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Драслајца, во која покрај селото Биџево, се наоѓале и селата Делогожди, Драслајца, Ливада, Ложани, Мороишта и Ново Село. Во периодот 1950-1952 година, селото Делогожди било седиште на некогашната општина Делогожди, во која влегувале селата Богојци, Горно Татеши, Долно Татеши, Корошишта, Тоска и Џепин. === Избирачко место === Во селото постојат избирачките места бр. 1895, 1895/1, 1896 и 1896/1 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|390}}</ref> * [[Во Дворот на Фејзо Кемо (Делогожди)|Во Дворот на Фејзо Кемо]] — пат од римското време; * [[Градиште (Делогожди)|Градиште или Кале]] — населба со утврдување од железно, хеленистичко и римско време; * [[Падарница (Делогожди)|Падарница]] — населба од хеленистичко и римско време; * [[Св. Илија (Делогожди)|Св. Илија]] — некропола со базилика од архајско, хеленистичко и римско време и средниот век, прогласена за [[културно наследство на Македонија]];<ref name="СЗД">{{СЗД}}</ref> * [[Црско (Делогожди)|Црско или Црква]] — сакрален објект од средниот век; и * [[Чинар (Делогожди)|Чинар или Џамија]] — црква и некропола од средниот век. ;Цркви<ref name=":0" /> * Во минатото во селото постоела црква во источниот дел на селото, кај денешното училиште, заедно со гробишта околу нејзе. ;Џамии<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Џамија (Делогожди)|Џамија]] — главна селска џамија. ;Други објекти * На сретселото е подигната саат-кула во поново време. ;Споменици * Биста на албанскиот терорист и командант на [[Ослободителна народна армија|ОНА]], [[Нури Мазари]] <gallery mode="packed" heights="150п"> Податотека:Саат-кула во Делогожди 2.jpg|Горниот дел на саат-кулата Податотека:Џамија во Делогожди.jpg|Селската џамија Податотека:Mosaic in St. Elijah church in Delogoždi 03.gif|Мозаик од базиликата „Св. Илија“ Податотека:Биста на Нури Мазари во Делогожди.jpg|Биста на Нури Мазари Податотека:Саат-кула во Делогожди.jpg|Саат-кулата </gallery> <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во или по потекло од Делогожди * [[Исник Алими]] — [[фудбалер]] и [[Фудбалска репрезентација на Македонија|репрезентативец на Македонија]] * [[Махмут Ибрахими]] — [[амбасадор]] на Македонија во [[Швајцарија]] и [[Лихтенштајн]] == Култура и спорт == * КУД „Беса“ — основано во 1974 година, како резултат на големата желба на младинатa на Делогожди за да ги афирмира вредностите и културно-уметничкaтa традиција на Делогожди и на струшката околија. * [[ФК Делогожди]] — фудбалски клуб основан во 1977/78 година со името „Влазрими“. Како прв иницијатор за да се основа клубoт бил Алит Алити, во чија чест е наречен спортскиот центар во селото. == Галерија == <gallery mode="packed" heights="200п"> Податотека:Автобуска постојка во Делогожди.jpg|Автобуска постојка Податотека:Поглед во Делогожди.jpg|Сретселото </gallery> == Поврзано == * [[Општина Струга]] * [[Струшко Поле]] == Наводи == {{наводи|2}} ;Забелешки {{Reflist|group="заб"}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Delogoždi}} {{Општина Струга}} [[Категорија:Делогожди| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Струшки села]] [[Категорија:Села во Општина Струга]] 6sdm57drh1zythymcstav9a3kg9l5qx 5605805 5605802 2026-08-07T09:35:10Z Ehrlich91 24281 5605805 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Делогожди | име2 = Делогожда | слика = Воздушен поглед на Делогожди.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Делогожди | општина = {{општинскигрб|Општина Струга}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]] | население = 1.714 | година = 2021 | поштенски број = 6338 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 770 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=15 | lat_sec=26 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=43 | lon_sec=25 | слава = | мрежно место = | карта = Делогожди во Општина Струга.svg }} '''Делогожди''' (понекогаш запишано као '''Делогожда''') — село во областа [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]], во [[Општина Струга]], во околината на градот [[Струга]]. До 2004 година претставувало административно седиште на поранешната [[Општина Делогожди|истоимена општина]], која била споена со Општина Струга. == Потекло и значење на името == Името на селото е од словенско потекло и е изведено од личното име Делегоста.<ref name=":0" /> == Географија и местоположба == [[Податотека:Поглед на Делогожди.jpg|мини|300п|лево|Поглед на селото]] Селото се наоѓа речиси во источниот дел на [[Охридско-струшка Котлина|Струшкото Поле]], како и на [[Општина Струга]], на крајните огранки на планината [[Караорман]], чиј атар на тесен дел се допира со подрачјето на [[Општина Дебрца]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=24 јуни 2026|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=94}}</ref> Селото е ридско, сместено на надморска височина од 770 метри. Од градот [[Струга]] селото е оддалечено 13 километри.<ref name="енциклопедија" /> До селото води локален асфалтен пат, кој се двои од [[Регионален пат 2243|регионалниот пат 2243]] пред селото [[Долно Татеши]], но до селото може да се пристапи и преку локален асфалтен пат од селото [[Џепин]]. Куќите на ова големо струшко село се наоѓаат на јужното подножје на планината Караорман и на благи падини. Тука се допира пониското земјиште на југ со планинските падини на север. Така, селскиот атар може да се користи за различна стопанска намена. Околни села се [[Џепин]], [[Поум]], [[Долно Татеши]] и други. Во минатото, мештаните водата за пиење ја добивале од извори и бунари. На падините над селото познат е карстниот извор Извор, додека на самата планина изворите Крчин и Корито.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/466478840|title=Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=218-220|date=1992|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670251582|oclc=466478840|location=Белград}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Краста, Аља-Нива, Ара Стојанит (Стојанова Нива), Шоко-Краста, Стани Влаит, Ледини, Корито, Мали Лединки, Крчин, Равша-Млиња, Краста-Ѓат, Гропа Рамонит, Бунари-Поумит, Кодра Медисме, Краста Велкут, Извор, Врам, Астравица, Поле, Кутлина, Зеленике, Галичари, Гола Нива, Трапчи-Кеч, Шавариште, Сркнора, Дренка, Плитница, Бунари Јонузи, Заблаче, Ливада, Ара-Маде, Ливадски Пат и Подкраста.<ref name=":0" /> Селото има збиен тип, поделено на Горно и Долно. Во самиот краеви има помали маала наречени Положан, Жаку, Коџаџику, Шабанлар и други, наречени по родови.<ref name=":0" /> == Историја == Во селото е откриена римска или рановизантиска базилика, срушена најверојатно во {{римски|6}} век.<ref name=":0" /> Во подоцнежни истражувања е заклучено дека се работи за некропола со базилика наречена „[[Св. Илија (Делогожди)|Св. Илија]]“ со елементи од повеќе епохо и е прогласена за [[културно наследство на Македонија]]<ref name="СЗД">{{СЗД}}</ref> Оскудни се преданијата за постанокот и раното минато на селото. Сепак, некои податоци говорат дека селото е старо, што се потврдува со добрата географска местоположба и добрата снабденост со питка вода. Водата за пиење главно се добива од карстниот извор Извор, од каде е спроведена и водата за селскиот водовод.<ref name=":0" /> Делогожди најпрвин било населено со словенско-христијанско население. Тоа население тука живееле до првата половина на {{римски|19}} век, кога се говори дека имало околу 25 куќи. Меѓутоа, во тоа време во селото се доселило муслиманско население. Муслиманите ги малтретирале христијаните, поради што тие се иселиле. Денешните Албанци не знаат или не кажуваат каде има иселеници од нивното село. На тоа иселено население потсетуваат името и некои топоними, како Ара Стојанит, Краста Велкут и други.<ref name=":0" /> Први муслимански доселеници во селото се членови на денешниот голем род Положан. Тие дошле на почетокот на {{римски|19}} век од Северна Албанија. Потоа следело доселувањето на родот Жаку од Дебарско. [[Јован Трифуноски]] запишал дека мештаните му кажале дека доселениците затекнале [[чифлиг]] на некој бег и словенско-христијанско население. Меѓутоа, кога земјата преминала во сопственост на доселениците не е познато.<ref name=":0" /> Муслиманските родови доселени се како домаќинства со неколку членови, најчесто татко со синовите или браќа со останати членови. Тие брзо направиле куќни задруги и нивниот број се намножил. Затоа, муслиманите од ова село подоцна оделе во другите соседни села — особено во [[Ливада (село)|Ливада]] и во [[Џепин]], како и во други градови.<ref name=":0" /> Во Делогожди постои џамија изградена околу 1900 година, сместена во средишниот дел на селото. Претходно таму постоела помала џамија.<ref name=":0" /> == Стопанство == Атарот зафаќа простор од 15,1&nbsp;км<sup>2</sup>. На него преовладуваат шумите на површина од 622 [[хектар]]и, на обработливото земјиште отпаѓаат 564,3 [[хектар]]и, а на пасиштата 234 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделско-шумарска функција. Во него работат продавници и угостителски објекти.<ref name="енциклопедија" /> До крајот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], мештаните живееле од земјоделство и сточарство. Најмногу одгледувале стока и жито. Меѓутоа, по војната младите заминувале на привремена работа во Германија, Австрија, Швајцарија и Австралија, поради што сточарството значително опаднало.<ref name=":0" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|1140 |1953|1280 |1961|1453 |1971|1717 |1981|2082 |1991|9 |1994|2229 |2002|2920 |2021|1714 }} Во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во 1873 година, селото имало 65 муслимани.<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995. стр. 172-173.</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Делогожди живееле 730 жители, сите [[Албанци]].<ref name=":2">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 253.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, Делогожди се води како чисто албанско село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 120 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|32}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 1.000 [[Албанци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е големо, во коешто живее албанско население. Во 1961 година, селото броело 1.453 жители, додека во 1994 година бројот се зголемил на 2.229 жители, од кои 2.223 биле Албанци, тројца Македонци и еден жител Србин.<ref name="енциклопедија" /> Пописот од 1991 година не бил целосно одржан во селото Делогожди, бидејќи дел од неговото население одбило да учествува, односно го бојкотирало неговото одржување, поради што за таа пописна година, за селото нема целосни податоци.{{#tag:ref|Во Пописот од 1991 година, во населените места: Страчинци, Љуботен, Арачиново, Грушино, Мојанци, Орланци, Боговиње, Жеровјане, Пирок, Милетино, Радиовце, Теново, Челопек, Горно Јаболчиште, Велешта, Горно Татеши, Долно Татеши, Врапчиште, Топлица, Вруток, Долно Јеловце, Здуње, Речане, Балин Дол, Беловиште, Гостивар, Дебреше, Мало Турчане, Чајле, Баниште, Дебар, Кривци, Селокуќи, Хаме, Делогожди, Корошишта, Ливада, Мислодежда, Ново Село (Делогожди), Горна Бањица, Долна Бањица, Симница, Долна Лешница, Желино, Озормиште, Требош, Бачишта, Букојчани, Горно Строгомиште, Зајас, Колари, Лешница, Палиград, Смесница, Копанце, Шемшево, Горно Палчиште, Долно Палчиште, Камењане, Кичево, Долно Свиларе, Кондово, Радуша, Рудник Радуша, Бедиње, Горно Коњаре, Д`лга, Куманово, Лопате, Романовце, Сопот, Табановце, Черкези, Белановце, Матејче, Никуштак, Опае, Ропалце, Жужње, Нистрово, Сенце, Тануше, Добри Дол, Калиште, Неготино-Полошко, Сенокос, Бериково, Гарани, Јагол, Ново Село (Осломеј), Поповјани, Премка, Србица, Стрелци, Туин, Шутово, Охрид, Ќојлија, Арнакија, Буковиќ, Грчец, Крушопек, Ласкарци, Љубин, Семениште, Барово, Јаболци, Биџево, Долна Белица, Заграчани, Калишта, Радолишта, Струга, Батинци, Вртекица, Морани, Студеничани, Глоѓи, Доброште, Непроштено, Пршовце, Слатино, Теарце, Голема Речица, Лавце, Мала Речица, Сараќино, Тетово, Баланци, Форино, Чегране, Џепиште, Гајре, Лисец, Скопје дел - Гази Баба, Скопје дел Карпош, Скопје дел - Центар и Скопје дел - Чаир, дел од жителите не прифатија да замат учество (го бојкотираа) во Пописот.|group="заб"}} Според пописот од 2002 година, селото броело 2.920 жители, од кои 2.920 [[Македонски Албанци|Албанци]], 7 [[Македонски Турци|Турци]], 1 [[Македонски Срби|Србин]] и 11 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=24 јуни 2026}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 1.714 жители, од кои 1.668 [[Македонски Албанци|Албанци]] и 46 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|730|—|1.140|1.280|1.453|1.717|2.082|9|2.229|2.920|1.714}} === Родови === Денес, во селото живее албанско муслиманско население, но нивното етничко потекло е различно (албанско, торбешко и турско).<ref name=":0" /> Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] од 1977 година, родови во селото: ''Положан'' (околу 100 к.), родовското име го добиле по селото во [[Албанија|Северна Албанија]] од каде се доселиле. Родот се намножил од браќата Цан и Суљо кои се доселиле на почетокот од XIX век. Го знаат следното родословие: Рустем (жив, 77 години во 1980 г.)-Первиз-Даут-?-Цан, кој се доселил. Од предокот Суљо денес потекнуваат само десетина домаќинства, останатите се од предокот Цан; ''Жаку'' (35 к.), доселени се од [[Дебарско]], од каде се иселиле поради крвна одмазда, го знаат следното родословие: Ибни (жив, 58 години во 1980 г.)-Сали-Дестан-Мамут-Џафер, основачот на родот кој се доселил, кој имал 4 синови Мамут, Селман, Емин и Рустем; ''Села'' (15 к.), доселени се од соседното планинско село [[Поум]], подалечно потекло од Дебарско; ''Кица'' (10 к.) и ''Мазари'' (10 к.), исто така се доселени од Дебарско; ''Шабанлар'' (20 к.), доселени се од областа [[Голо Брдо]], тие се албанизиран [[Торбеши|торбешки]] род, кога дошле зборувале на [[македонски јазик|македонски]]; ''Коџаџику'' (30 к.), доселени се од селото [[Коџаџик]], Дебарско. Тие се албанизирани Турци, кога дошле во селото зборувале [[турски јазик|турски]]; ''Аљасани'' (15 к.) и ''Цапри'' (7 к.), доселени се од охридското село [[Ливоишта]], можеби се албанизирани Македонци и ''Домазет'' (4 к.), потекнуваат од домазет. И овдешните Албанци го употребуваат зборот домазет. === Иселеништво === Покрај иселувањето на старото словенско-христијанско население, во поново време има иселување на муслимански домаќинства. Едни иселеници преминале во соседните села, како [[Ливада (село)|Ливада]] (околу 50 к.), [[Џепин]] (околу 28 к.), [[Биџево]] (15 к.), [[Долна Белица]] (2 к.), [[Ново Село (Струшко)|Ново Село]] (2 к.), но има иселеници и во градовите Охрид и Струга, како и во Турција и Албанија.<ref name=":0" /> == Општествени установи == * [[ОУ „Нури Мазари“ - Делогожди|Централното основно училиште „Нури Мазари“]], деветгодишно основно училиште * Пошта ([[Поштенски броеви во Македонија|6338]]) * Здравствена амбуланта * Спортска сала <gallery mode="packed" heights="150п"> Податотека:ОУ „Нури Мазари“ - Делогожди.jpg|Поглед на основното училиште Податотека:Пошта во Делогожди.jpg|Поштата Податотека:Спортска сала во Делогожди.jpg|Спортската сала </gallery> == Самоуправа и политика == На крајот од XIX век, Делогожди било село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Струга]], која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото се наоѓало во некогашната [[Општина Делогожди]]. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Струга. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Драслајца, во која покрај селото Биџево, се наоѓале и селата Делогожди, Драслајца, Ливада, Ложани, Мороишта и Ново Село. Во периодот 1950-1952 година, селото Делогожди било седиште на некогашната општина Делогожди, во која влегувале селата Богојци, Горно Татеши, Долно Татеши, Корошишта, Тоска и Џепин. === Избирачко место === Во селото постојат избирачките места бр. 1895, 1895/1, 1896 и 1896/1 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|390}}</ref> * [[Во Дворот на Фејзо Кемо (Делогожди)|Во Дворот на Фејзо Кемо]] — пат од римското време; * [[Градиште (Делогожди)|Градиште или Кале]] — населба со утврдување од железно, хеленистичко и римско време; * [[Падарница (Делогожди)|Падарница]] — населба од хеленистичко и римско време; * [[Св. Илија (Делогожди)|Св. Илија]] — некропола со базилика од архајско, хеленистичко и римско време и средниот век, прогласена за [[културно наследство на Македонија]];<ref name="СЗД">{{СЗД}}</ref> * [[Црско (Делогожди)|Црско или Црква]] — сакрален објект од средниот век; и * [[Чинар (Делогожди)|Чинар или Џамија]] — црква и некропола од средниот век. ;Цркви<ref name=":0" /> * Во минатото во селото постоела црква во источниот дел на селото, кај денешното училиште, заедно со гробишта околу нејзе. ;Џамии<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Џамија (Делогожди)|Џамија]] — главна селска џамија. ;Други објекти * На сретселото е подигната саат-кула во поново време. ;Споменици * Биста на албанскиот терорист и командант на [[Ослободителна народна армија|ОНА]], [[Нури Мазари]] <gallery mode="packed" heights="150п"> Податотека:Саат-кула во Делогожди 2.jpg|Горниот дел на саат-кулата Податотека:Џамија во Делогожди.jpg|Селската џамија Податотека:Mosaic in St. Elijah church in Delogoždi 03.gif|Мозаик од базиликата „Св. Илија“ Податотека:Биста на Нури Мазари во Делогожди.jpg|Биста на Нури Мазари Податотека:Саат-кула во Делогожди.jpg|Саат-кулата </gallery> <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во или по потекло од Делогожди * [[Исник Алими]] — [[фудбалер]] и [[Фудбалска репрезентација на Македонија|репрезентативец на Македонија]] * [[Махмут Ибрахими]] — [[амбасадор]] на Македонија во [[Швајцарија]] и [[Лихтенштајн]] == Култура и спорт == * КУД „Беса“ — основано во 1974 година, како резултат на големата желба на младинатa на Делогожди за да ги афирмира вредностите и културно-уметничкaтa традиција на Делогожди и на струшката околија. * [[ФК Делогожди]] — фудбалски клуб основан во 1977/78 година со името „Влазрими“. Како прв иницијатор за да се основа клубoт бил Алит Алити, во чија чест е наречен спортскиот центар во селото. == Галерија == <gallery mode="packed" heights="200п"> Податотека:Автобуска постојка во Делогожди.jpg|Автобуска постојка Податотека:Поглед во Делогожди.jpg|Сретселото </gallery> == Поврзано == * [[Општина Струга]] * [[Струшко Поле]] == Наводи == {{наводи|2}} ;Забелешки {{Reflist|group="заб"}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Delogoždi}} {{Општина Струга}} [[Категорија:Делогожди| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Струшки села]] [[Категорија:Села во Општина Струга]] 29vkr2biqhmgz6czuoalqbthde73z7w 5605807 5605805 2026-08-07T09:48:27Z Ehrlich91 24281 5605807 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Делогожди | име2 = Делогожда | слика = Воздушен поглед на Делогожди.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Делогожди | општина = {{општинскигрб|Општина Струга}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]] | население = 1.714 | година = 2021 | поштенски број = 6338 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 770 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=15 | lat_sec=26 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=43 | lon_sec=25 | слава = | мрежно место = | карта = Делогожди во Општина Струга.svg }} '''Делогожди''' (понекогаш запишано као '''Делогожда''') — село во областа [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]], во [[Општина Струга]], во околината на градот [[Струга]]. До 2004 година претставувало административно седиште на поранешната [[Општина Делогожди|истоимена општина]], која била споена со Општина Струга. == Потекло и значење на името == Името на селото е од словенско потекло и е изведено од личното име Делегоста.<ref name=":0" /> == Географија и местоположба == [[Податотека:Поглед на Делогожди.jpg|мини|300п|лево|Поглед на селото]] Селото се наоѓа речиси во источниот дел на [[Охридско-струшка Котлина|Струшкото Поле]], како и на [[Општина Струга]], на крајните огранки на планината [[Караорман]], чиј атар на тесен дел се допира со подрачјето на [[Општина Дебрца]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=24 јуни 2026|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=94}}</ref> Селото е ридско, сместено на надморска височина од 770 метри. Од градот [[Струга]] селото е оддалечено 13 километри.<ref name="енциклопедија" /> До селото води локален асфалтен пат, кој се двои од [[Регионален пат 2243|регионалниот пат 2243]] пред селото [[Долно Татеши]], но до селото може да се пристапи и преку локален асфалтен пат од селото [[Џепин]]. Куќите на ова големо струшко село се наоѓаат на јужното подножје на планината Караорман и на благи падини. Тука се допира пониското земјиште на југ со планинските падини на север. Така, селскиот атар може да се користи за различна стопанска намена. Околни села се [[Џепин]], [[Поум]], [[Долно Татеши]] и други. Во минатото, мештаните водата за пиење ја добивале од извори и бунари. На падините над селото познат е карстниот извор Извор, додека на самата планина изворите Крчин и Корито.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/466478840|title=Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=218-220|date=1992|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670251582|oclc=466478840|location=Белград}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Краста, Аља-Нива, Ара Стојанит (Стојанова Нива), Шоко-Краста, Стани Влаит, Ледини, Корито, Мали Лединки, Крчин, Равша-Млиња, Краста-Ѓат, Гропа Рамонит, Бунари-Поумит, Кодра Медисме, Краста Велкут, Извор, Врам, Астравица, Поле, Кутлина, Зеленике, Галичари, Гола Нива, Трапчи-Кеч, Шавариште, Сркнора, Дренка, Плитница, Бунари Јонузи, Заблаче, Ливада, Ара-Маде, Ливадски Пат и Подкраста.<ref name=":0" /> Селото има збиен тип, поделено на Горно и Долно. Во самиот краеви има помали маала наречени Положан, Жаку, Коџаџику, Шабанлар и други, наречени по родови.<ref name=":0" /> == Историја == Во селото е откриена римска или рановизантиска базилика, срушена најверојатно во {{римски|6}} век.<ref name=":0" /> Во подоцнежни истражувања е заклучено дека се работи за некропола со базилика наречена „[[Св. Илија (Делогожди)|Св. Илија]]“ со елементи од повеќе епохо и е прогласена за [[културно наследство на Македонија]]<ref name="СЗД">{{СЗД}}</ref> Оскудни се преданијата за постанокот и раното минато на селото. Сепак, некои податоци говорат дека селото е старо, што се потврдува со добрата географска местоположба и добрата снабденост со питка вода. Водата за пиење главно се добива од карстниот извор Извор, од каде е спроведена и водата за селскиот водовод.<ref name=":0" /> Делогожди најпрвин било населено со словенско-христијанско население. Тоа население тука живееле до првата половина на {{римски|19}} век, кога се говори дека имало околу 25 куќи. Меѓутоа, во тоа време во селото се доселило муслиманско население. Муслиманите ги малтретирале христијаните, поради што тие се иселиле. Денешните Албанци не знаат или не кажуваат каде има иселеници од нивното село. На тоа иселено население потсетуваат името и некои топоними, како Ара Стојанит, Краста Велкут и други.<ref name=":0" /> Први муслимански доселеници во селото се членови на денешниот голем род Положан. Тие дошле на почетокот на {{римски|19}} век од Северна Албанија. Потоа следело доселувањето на родот Жаку од Дебарско. [[Јован Трифуноски]] запишал дека мештаните му кажале дека доселениците затекнале [[чифлиг]] на некој бег и словенско-христијанско население. Меѓутоа, кога земјата преминала во сопственост на доселениците не е познато.<ref name=":0" /> Муслиманските родови доселени се како домаќинства со неколку членови, најчесто татко со синовите или браќа со останати членови. Тие брзо направиле куќни задруги и нивниот број се намножил. Затоа, муслиманите од ова село подоцна оделе во другите соседни села — особено во [[Ливада (село)|Ливада]] и во [[Џепин]], како и во други градови.<ref name=":0" /> Во Делогожди постои џамија изградена околу 1900 година, сместена во средишниот дел на селото. Претходно таму постоела помала џамија.<ref name=":0" /> == Стопанство == Атарот зафаќа простор од 15,1&nbsp;км². На него преовладуваат шумите на површина од 622 [[хектар]]и, на обработливото земјиште отпаѓаат 564,3 [[хектар]]и, а на пасиштата 234 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделско-шумарска функција. Во него работат продавници и угостителски објекти.<ref name="енциклопедија" /> До крајот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], мештаните живееле од земјоделство и сточарство. Најмногу одгледувале стока и жито. Меѓутоа, по војната младите заминувале на привремена работа во Германија, Австрија, Швајцарија и Австралија, поради што сточарството значително опаднало.<ref name=":0" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|1140 |1953|1280 |1961|1453 |1971|1717 |1981|2082 |1991|9 |1994|2229 |2002|2920 |2021|1714 }} Во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во 1873 година, селото имало 65 муслимани.<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995. стр. 172-173.</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Делогожди живееле 730 жители, сите [[Албанци]].<ref name=":2">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 253.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, Делогожди се води како чисто албанско село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 120 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|32}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 1.000 [[Албанци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е големо, во коешто живее албанско население. Во 1961 година, селото броело 1.453 жители, додека во 1994 година бројот се зголемил на 2.229 жители, од кои 2.223 биле Албанци, тројца Македонци и еден жител Србин.<ref name="енциклопедија" /> Пописот од 1991 година не бил целосно одржан во селото Делогожди, бидејќи дел од неговото население одбило да учествува, односно го бојкотирало неговото одржување, поради што за таа пописна година, за селото нема целосни податоци.{{#tag:ref|Во Пописот од 1991 година, во населените места: Страчинци, Љуботен, Арачиново, Грушино, Мојанци, Орланци, Боговиње, Жеровјане, Пирок, Милетино, Радиовце, Теново, Челопек, Горно Јаболчиште, Велешта, Горно Татеши, Долно Татеши, Врапчиште, Топлица, Вруток, Долно Јеловце, Здуње, Речане, Балин Дол, Беловиште, Гостивар, Дебреше, Мало Турчане, Чајле, Баниште, Дебар, Кривци, Селокуќи, Хаме, Делогожди, Корошишта, Ливада, Мислодежда, Ново Село (Делогожди), Горна Бањица, Долна Бањица, Симница, Долна Лешница, Желино, Озормиште, Требош, Бачишта, Букојчани, Горно Строгомиште, Зајас, Колари, Лешница, Палиград, Смесница, Копанце, Шемшево, Горно Палчиште, Долно Палчиште, Камењане, Кичево, Долно Свиларе, Кондово, Радуша, Рудник Радуша, Бедиње, Горно Коњаре, Д`лга, Куманово, Лопате, Романовце, Сопот, Табановце, Черкези, Белановце, Матејче, Никуштак, Опае, Ропалце, Жужње, Нистрово, Сенце, Тануше, Добри Дол, Калиште, Неготино-Полошко, Сенокос, Бериково, Гарани, Јагол, Ново Село (Осломеј), Поповјани, Премка, Србица, Стрелци, Туин, Шутово, Охрид, Ќојлија, Арнакија, Буковиќ, Грчец, Крушопек, Ласкарци, Љубин, Семениште, Барово, Јаболци, Биџево, Долна Белица, Заграчани, Калишта, Радолишта, Струга, Батинци, Вртекица, Морани, Студеничани, Глоѓи, Доброште, Непроштено, Пршовце, Слатино, Теарце, Голема Речица, Лавце, Мала Речица, Сараќино, Тетово, Баланци, Форино, Чегране, Џепиште, Гајре, Лисец, Скопје дел - Гази Баба, Скопје дел Карпош, Скопје дел - Центар и Скопје дел - Чаир, дел од жителите не прифатија да замат учество (го бојкотираа) во Пописот.|group="заб"}} Според пописот од 2002 година, селото броело 2.920 жители, од кои 2.920 [[Македонски Албанци|Албанци]], 7 [[Македонски Турци|Турци]], 1 [[Македонски Срби|Србин]] и 11 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=24 јуни 2026}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 1.714 жители, од кои 1.668 [[Македонски Албанци|Албанци]] и 46 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|730|—|1.140|1.280|1.453|1.717|2.082|9|2.229|2.920|1.714}} === Родови === Денес, во селото живее албанско муслиманско население, но нивното етничко потекло е различно (албанско, торбешко и турско).<ref name=":0" /> Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] од 1977 година, родови во селото: ''Положан'' (околу 100 к.), родовското име го добиле по селото во [[Албанија|Северна Албанија]] од каде се доселиле. Родот се намножил од браќата Цан и Суљо кои се доселиле на почетокот од XIX век. Го знаат следното родословие: Рустем (жив, 77 години во 1980 г.)-Первиз-Даут-?-Цан, кој се доселил. Од предокот Суљо денес потекнуваат само десетина домаќинства, останатите се од предокот Цан; ''Жаку'' (35 к.), доселени се од [[Дебарско]], од каде се иселиле поради крвна одмазда, го знаат следното родословие: Ибни (жив, 58 години во 1980 г.)-Сали-Дестан-Мамут-Џафер, основачот на родот кој се доселил, кој имал 4 синови Мамут, Селман, Емин и Рустем; ''Села'' (15 к.), доселени се од соседното планинско село [[Поум]], подалечно потекло од Дебарско; ''Кица'' (10 к.) и ''Мазари'' (10 к.), исто така се доселени од Дебарско; ''Шабанлар'' (20 к.), доселени се од областа [[Голо Брдо]], тие се албанизиран [[Торбеши|торбешки]] род, кога дошле зборувале на [[македонски јазик|македонски]]; ''Коџаџику'' (30 к.), доселени се од селото [[Коџаџик]], Дебарско. Тие се албанизирани Турци, кога дошле во селото зборувале [[турски јазик|турски]]; ''Аљасани'' (15 к.) и ''Цапри'' (7 к.), доселени се од охридското село [[Ливоишта]], можеби се албанизирани Македонци и ''Домазет'' (4 к.), потекнуваат од домазет. И овдешните Албанци го употребуваат зборот домазет. === Иселеништво === Покрај иселувањето на старото словенско-христијанско население, во поново време има иселување на муслимански домаќинства. Едни иселеници преминале во соседните села, како [[Ливада (село)|Ливада]] (околу 50 к.), [[Џепин]] (околу 28 к.), [[Биџево]] (15 к.), [[Долна Белица]] (2 к.), [[Ново Село (Струшко)|Ново Село]] (2 к.), но има иселеници и во градовите Охрид и Струга, како и во Турција и Албанија.<ref name=":0" /> == Општествени установи == * [[ОУ „Нури Мазари“ - Делогожди|Централното основно училиште „Нури Мазари“]], деветгодишно основно училиште * Пошта ([[Поштенски броеви во Македонија|6338]]) * Здравствена амбуланта * Спортска сала <gallery mode="packed" heights="150п"> Податотека:ОУ „Нури Мазари“ - Делогожди.jpg|Поглед на основното училиште Податотека:Пошта во Делогожди.jpg|Поштата Податотека:Спортска сала во Делогожди.jpg|Спортската сала </gallery> == Самоуправа и политика == На крајот од XIX век, Делогожди било село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Струга]], која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото се наоѓало во некогашната [[Општина Делогожди]]. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Струга. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Драслајца, во која покрај селото Делогожди, се наоѓале и селата Биџево, Драслајца, Ливада, Ложани, Мороишта и Ново Село. Во периодот 1950-1952 година, селото Делогожди било седиште на некогашната општина Делогожди, во која влегувале селата Богојци, Горно Татеши, Долно Татеши, Корошишта, Тоска и Џепин. === Избирачко место === Во селото постојат избирачките места бр. 1895, 1895/1, 1896 и 1896/1 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|390}}</ref> * [[Во Дворот на Фејзо Кемо (Делогожди)|Во Дворот на Фејзо Кемо]] — пат од римското време; * [[Градиште (Делогожди)|Градиште или Кале]] — населба со утврдување од железно, хеленистичко и римско време; * [[Падарница (Делогожди)|Падарница]] — населба од хеленистичко и римско време; * [[Св. Илија (Делогожди)|Св. Илија]] — некропола со базилика од архајско, хеленистичко и римско време и средниот век, прогласена за [[културно наследство на Македонија]];<ref name="СЗД">{{СЗД}}</ref> * [[Црско (Делогожди)|Црско или Црква]] — сакрален објект од средниот век; и * [[Чинар (Делогожди)|Чинар или Џамија]] — црква и некропола од средниот век. ;Цркви<ref name=":0" /> * Во минатото во селото постоела црква во источниот дел на селото, кај денешното училиште, заедно со гробишта околу нејзе. ;Џамии<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Џамија (Делогожди)|Џамија]] — главна селска џамија. ;Други објекти * На сретселото е подигната саат-кула во поново време. ;Споменици * Биста на албанскиот терорист и командант на [[Ослободителна народна армија|ОНА]], [[Нури Мазари]] <gallery mode="packed" heights="150п"> Податотека:Саат-кула во Делогожди 2.jpg|Горниот дел на саат-кулата Податотека:Џамија во Делогожди.jpg|Селската џамија Податотека:Mosaic in St. Elijah church in Delogoždi 03.gif|Мозаик од базиликата „Св. Илија“ Податотека:Биста на Нури Мазари во Делогожди.jpg|Биста на Нури Мазари Податотека:Саат-кула во Делогожди.jpg|Саат-кулата </gallery> <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во или по потекло од Делогожди * [[Исник Алими]] — [[фудбалер]] и [[Фудбалска репрезентација на Македонија|репрезентативец на Македонија]] * [[Махмут Ибрахими]] — [[амбасадор]] на Македонија во [[Швајцарија]] и [[Лихтенштајн]] == Култура и спорт == * КУД „Беса“ — основано во 1974 година, како резултат на големата желба на младинатa на Делогожди за да ги афирмира вредностите и културно-уметничкaтa традиција на Делогожди и на струшката околија. * [[ФК Делогожди]] — фудбалски клуб основан во 1977/78 година со името „Влазрими“. Како прв иницијатор за да се основа клубoт бил Алит Алити, во чија чест е наречен спортскиот центар во селото. == Галерија == <gallery mode="packed" heights="200п"> Податотека:Автобуска постојка во Делогожди.jpg|Автобуска постојка Податотека:Поглед во Делогожди.jpg|Сретселото </gallery> == Поврзано == * [[Општина Струга]] * [[Струшко Поле]] == Наводи == {{наводи|2}} ;Забелешки {{Reflist|group="заб"}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Delogoždi}} {{Општина Струга}} [[Категорија:Делогожди| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Струшки села]] [[Категорија:Села во Општина Струга]] m9r8n0wm83jh801aux74ze9llt9bzlk 0 12057 5605806 5582380 2026-08-07T09:43:16Z Ehrlich91 24281 /* Население */ 5605806 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Добовјани | слика = Воздушен поглед на Добовјани.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Добовјани | општина = {{општинскигрб|Општина Струга}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]] | население = 237 | година = 2021 | поштенски број = 6334 | повикувачки број = 046 | надморска височина = | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=15 | lat_sec=1 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=39 | lon_sec=36 | слава = | мрежно место = | карта = Добовјани во Општина Струга.svg }} '''Добовјани''' — село во областа [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]], во [[Општина Струга]], во околината на градот [[Струга]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Поглед во Добовјани.jpg|мини|300п|лево|Поглед во селото]] Селото се наоѓа речиси во средишниот дел на [[Охридско-струшка Котлина|Струшкото Поле]], во средишниот дел на [[Општина Струга]], од десната страна на реката [[Црн Дрим]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=24 јуни 2026|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=97}}</ref> Селото е рамничарско, сместено на надморска височина од 790 метри. Од градот [[Струга]] селото е оддалечено околу 12 километри.<ref name="енциклопедија" /> До селото води локален асфалтен пат, кој се двои од [[Регионален пат 1201|регионалниот пат 1201]] кај селото [[Велешта]], но до селото може да се пристапи и од локален асфалтен пат преку [[Регионален пат 2243|регионалниот пат 2243]] кај селото [[Долно Татеши]]. Куќите на ова рамничарско село се наоѓаат покрај [[Црн Дрим]], од нејзината лева и десна страна. Околни села се [[Велешта]] на југоисток, [[Ташмаруништа]] на северозапад, [[Горно Татеши]] на североисток и други. Мештаните се служат со вода за пиење од бунари.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/466478840|title=Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=202-204|date=1992|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670251582|oclc=466478840|location=Белград}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Стара Баница, Суво Поле, Забел, Црква (Киша), Блато, Фуша Татеши, Лаѓа, Кодри, Ѓура Мусаји, Рај, Внеш (Лозја) и Ливади Вевчанит.<ref name=":0" /> Селото има збиен тип. Познати се селските маала Муса, Туши, Полиси и Халку. Најстаро е Муса со куќи околу мостот на Црн Дрим на левиот брег, а само маалото Халку се наоѓа десно од реката.<ref name=":0" /> == Историја == Во историските извори, ова село како '''Дибовјани''' првпат се споменува во 1583 година. Тогаш било [[Дервенџиство|дервенџиско]] село со 18 христијански домаќинства, а мештаните го чувале мостот на Црн Дрим. Селото повторно се споменува во 1633 година.<ref name=":0" /> До крајот на отоманскиот период, преку северниот дел на Струшко Поле поминувал стариот пат Скадар-Дебар-Битола-Солун, поради што на некои места се познава калдрма.<ref name=":0" /> На патот се наоѓало и селото Добовјани, покрај мостот на Црн Дрим, а потоа селата Ново Село, Волино, Требениште. Мештаните кажуваат дека додека постоел овој сообраќај, нивното село напредувало. За потребите на овој сообраќај, во селото постоеле пет анови, занаетчиски дуќани и 2-3 продавници. Сопственици на ановите биле мештани од Добовјани.<ref name=":0" /> Познато е дека некогаш на мостовите постоеле капии, со што можело да се наплатуваат мостарини. Таква капија постоела и на мостот преку Црн Дрим кај Добовјани во текот на {{римски|19}} век. На овој дрвен мост постоел чувар кој го вршел плаќањето. Дури во 1963 година бил изграден современ бетонски мост.<ref name=":0" /> Старото село Добовјани најпрвин имало словенско-христијанско население и така останало до 1800 година. Меѓутоа, тогаш тука дошло едно муслиманско албанско домаќинства со старешина Муса. Тој бил одреден да ја наплатува мостарината од страна на турската власт. Од него потекнува најстариот селски род Мусаи (12 к.). Потоа следело доселувањето на другите Албанци.<ref name=":0" /> Кога дошле Албанците, во селото постоел [[чифлиг]] во посед на Рушид-бег. Се пренесува дека бегот му подарил плац за куќа на првиот чувар на мостот Муса. Потоа, чифлигот се распаднал и старите словенски родови се иселиле. Тие имале своја црква на местото наречено Киша, покрај брегот на Црн Дрим на левата страна, каде биле и старите христијански гробови. Христијанскиот род ''Симоновци'' (6 к.) сега живее во селото [[Џепиште]] кај Дебар, а таму дошле од Добовјани.<ref name=":0" /> Десно од реката се наоѓаат гробови на оние патници кои умирале во Добовјани идејќи по стариот пат. Такви гробови има десетина.<ref name=":0" /> Селото било зафатено со борбите за време на [[Илинденско востание|Илинденското востание]]. Во 1915 година селото настрадало при борби на српската и бугарската војска.<ref name=":0" /> Познатиот српски писател [[Бранислав Нушиќ]] во својот патопис ''Крај бреговите на Охридското Езеро'' вака го опишува селото Добовјани во првата половина на [[XX век]]: {{Цитатник|''Погоре од [[Велешта]], на Дрим, лежи селото Добовјани со 35 арнаутски куќи. Ова село лежи од двете страни на реката, а од десната страна има само три куќи. Куќите се многу расштркани. Тука е и мостот на Дрим преку кој води пат за Dебар и Струга, а тука е и друмскиот ан кој го држат [[Арнаути]], синови на некојси Шаит од Добовјани.''}} Покрај селото се наоѓаат војни бункери изградени во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref name=":0" /> == Стопанство == Селото има еден од најмалите атари во Македонија. Атарот зафаќа простор само 1&nbsp;км<sup>2</sup>. На него преовладува обработливото земјиште на површина од 79,8 [[хектар]]и, поради што има полјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> Селото припаѓа на хидросистемот „Струшко Поле“, поточно на потсистемот „Ложани“. Во минатото, мештаните одгледувале пченка, зеленчук и овошје, додека од стока чувале говеда, овци и коњи. Во поново време, населението оди на привремена работа во странство.<ref name=":0" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|173 |1953|197 |1961|261 |1971|306 |1981|367 |1991|0 |1994|424 |2002|475 |2021|237 }} Во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во 1873 година, селото имало 42 жители Македонци.<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995. стр. 102-103.</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Добовјани живееле 390 жители, од кои 240 [[Македонци]] и 150 [[Албанци]].<ref name=":2">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 254.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, Добовјани се води како мешано македонско-албанско село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 30 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|32}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 200 [[Албанци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Добовјани во 1961 година броело 261 жител, а во 1994 година бројот двојно се зголемил на 424 жители, албанско население.<ref name="енциклопедија" /> Пописот од 1991 година не бил воопшто одржан во селото Добовјани, бидејќи целото негово население одбило да учествува, односно го бојкотирало неговото одржување, поради што за таа пописна година, за селото нема податоци.{{#tag:ref|Во пописот од 1991 година, во населените места: Грачани, Никиштане, Ново Село (Боговиње), Раковец, Селце Кеч, Гургурница, Долно Јаболчиште, Клуковец, Добовјани, Врановци, Јажинце, Орашје, Равен, Спас, Богојци, Поум, Џепин, Долна Ѓоновица, Горна Лешница, Групчин, Добарце, Копачин Дол, Ларце, Мерово, Ново Село (Желино), Палатица, Рогле, Седларево, Стримница, Церово, Чифлик (Желино), Грешница, Длапкин Дол, Долно Строгомиште, Колибари, Речани - Зајаско, Вражале, Горно Седларце, Новаќе, Синичане, Мамудовци, Трапчин Дол, Горно Свиларе, Дворце, Рашче, Алашевце, Ваксинце, Виштица, Глажња, Гошинце, Злокуќане, Извор (Липково), Липково, Лојане, Оризари, Отља, Р’нковце, Руница, Слупчане, Стрима, Бибај, Богдево, Грекај, Нивиште, Орќуше, Рибница, Горјане, Градец, Ѓурѓевиште, Ломница, Арангел, Жубрино, Папрадиште, Ќафа, Црвивци, Бојане, Копаница, Паничари, Раовиќ, Чајлане, Патишка Река, Света Петка, Чифлик (Сопиште), Лакавица, Падалиште, Србиново, Страјане, Трново, Франгово, Шум, Алдинци, Горно Количани, Драчевица, Рамни Габер, Црвена Вода, Црн Врв, Нераште, Вејце, Селце, Корито, Блаце, Брест, Танушевци, Ѓермо, Порој, Бозовце, Бродец, Вешала и Шипковица, целото население не прифати да земе учество (го бојкотираше) во Пописот.|group="заб"}} Според пописот од 2002 година, селото броело 475 жители, од кои 473 [[Македонски Албанци|Албанци]] и 2 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=24 јуни 2026}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 237 жители, од кои 235 [[Македонски Албанци|Албанци]] и 2 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|390|—|173|197|261|306|367|0|424|475|237}} === Родови === Добовјани е албанско село.<ref name=":0" /> Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] од 1977 година, родови во селото: ''Мусаи'' (12 к.), доселени се од областа Матија во [[Албанија]], тие се први доселени во селото, доселени се во 1800 година. Го знаат следното родословие: Алија (жив, 54 години во 1980 г.)-Шабан-Реџеп-Аљуш-Ајдар-Муса, основачот на родот кој се доселил; ''Туши'' (14 к.), доселени се од [[Дебарско]], дошле после претходниот род; ''Полиси'' (12 к.), доселени се од селото Полис во близина на [[Елбасан]], Албанија; ''Халку'' (6 к.), доселени се од Дебарско; ''Дешку'' (2 к.), ''Шеху'' (2 к.), ''Винца'' (1 к.) и ''Каца'' (1 к.), доселени се од соседното поголемо село [[Велешта]], подалечно потекло на овие родови е од Дебарско. === Иселеништво === Покрај споменатото иселување на словенскот население, помеѓу двете светски војни и во поново време се иселиле околу 30 домаќинства во Турција, Албанија, Струга, Охрид и Битола. Има по некој иселен род и во струшките села: [[Биџево]] (''Дабовјанци'', 2 к.), [[Ново Село (Струшко)|Ново Село]] (''Туши'', 5 к.) и [[Долна Белица]] (''Дабовјанци'', 2 к.).<ref name=":0" /> == Општествени установи == [[Податотека:ОУ „Зини Хани“ - Добовјани 2.jpg|мини|300п|десно|Поглед на основното училиште]] * [[ПУ „Зини Хани“ - Добовјани|Подрачното основно училиште „Зини Хани“]], петгодишно основно училиште во состав на [[ОУ „Зини Хани“ - Велешта]] == Самоуправа и политика == На крајот од XIX век, Добовјани било село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Струга]], која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото се наоѓало во некогашната [[Општина Велешта]]. Во периодот од 1957 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Струга. Во периодот од 1955 до 1957 година, селото припаѓало на некогашната општина Велешта. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Велешта, во која покрај селото Добовјани, се наоѓале и селата Велешта, Враништа, Горно Татеши, Долна Белица, Долно Татеши, Ташморуништа и Тоска. Во периодот 1950-1952 година, селото Добовјани било дел од некогашната општина Велешта, во која влегувале селата Велешта, Добовјани и Ташмаруништа. === Избирачко место === Во селото постои избирачко место бр. 1919 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|392}}</ref> * [[Аниште (Добовјани)|Аништа]] — црква од старохристијанско време; и * [[Плачи Круша (Добовјани)|Плачи Круша]] — населба и некропола од хеленистичко и римско време. ;Цркви<ref name=":0" /> * Во минатото, во селото постоела црква на левиот брег на реката, каде била и старите христијански гробишта. ;Џамии<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Џамија (Добовјани)|Џамија]] — главна селска џамија. <!--== Редовни настани == == Личности == ;Родени во или по потекло од Добовјани == Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150п"> Податотека:Црн Дрим низ Добовјани 2.jpg|Црн Дрим низ селото Податотека:Џамија во Добовјани.jpg|Селската џамија Податотека:Aerial view of Dobovjan, Struga (4).jpg|Воздушен поглед на селото Податотека:Црна Дрим низ Добовјани.jpg|Црн Дрим низ селото </gallery> == Поврзано == * [[Општина Струга]] * [[Струшко Поле]] == Наводи == {{наводи|2}} ;Забелешки {{Reflist|group="заб"}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Dobovjani}} {{Општина Струга}} [[Категорија:Добовјани| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Струшки села]] [[Категорија:Села во Општина Струга]] 9mt52p539latvsbv6bok8av4yaw3xcm 0 12075 5605659 5605413 2026-08-06T14:58:13Z Ehrlich91 24281 /* Историја */ 5605659 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Мороишта | име2 = Мороиште | слика = Воздушен поглед на Мороишта.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Мороишта | општина = {{општинскигрб|Општина Струга}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]] | население = 881 | година = 2021 | поштенски број = 6330 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 698 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=12 | lat_sec=10 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=42 | lon_sec=59 | слава = | мрежно место = | карта = Мороишта во Општина Струга.svg }} '''Мороишта''' (понекогаш нарекувано '''Мороиште''') — село во областа [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]], во [[Општина Струга]], во околината на градот [[Струга]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Полиња кај Мороишта.jpg|мини|300п|лево|Воздушен поглед на полиња кај селото]] Селото се наоѓа во [[Охридско-струшка Котлина|Струшкото Поле]], во источниот дел на територијата на [[Општина Струга]] и ѝ припаѓа на рурбалната зона на градот [[Струга]], бидејќи од него е оддалечено само три километри.<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=4 август 2026|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=201}}</ref> Селото е рамничарско, на надморска височина од 698 метри.<ref name="енциклопедија" /> До селото води локален асфалтен пат, кој се исклучува од [[Регионален пат 2243|регионалниот пат 2243]]. Мороишта е изразено низинско село во средишниот дел на Струшкото Поле, десно од реката [[Црн Дрим]]. На север е коритото на реката [[Сатеска]], додека на запад е коритото на реката Црн Дрим. Поради ова, до 1960-тите години селото било подложно на поплави. Во минатото, мештаните имале и голема мака со питка вода и ја носеле на коњи од коритото на Сатеска. Така било до 1926 година кога за потребите на целото село бил избушен првиот бунар длабок 33 метри. Во поново време избушени се околу 50 приватни бунари, иако селото е веќе поврзано на градскиот струшки водовод.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/466478840|title=Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=236-239|date=1992|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670251582|oclc=466478840|location=Белград}}</ref> Месностите на атарот околу селото ги носат следниве називи: Топола, Над-Јаз, Горни и Долни Бузелец, Мерка, Црн Дрим, Просиште, Шаркиница, Угари, Пешлика, Јаз, Јасика, Бајројца, Бошков Мост, Фереџе, Чапуница, Сливче, Оџица, Бадајнца, Круша, Јасенче и Гробишта.<ref name=":0" /> Мороишта се состои од два дела: постар на исток и понов на запад. Новиот дел е издолжен околу 1 километар околу патот кој води до градот Струга и таму се куќите на доселениците кои дошле од планинските села.<ref name=":0" /> == Историја == Според денешното население, селото потекнува од крајот на {{римски|18}} век, иако тоа не значи дека порано немало постара населба. Постоеле траги од стари словенски гробишта со камени плочи и крстови кај денешната селска црква. Тие биле отстранети од површината во 1939 година кога било изградено училиштето.<ref name=":0" /> Како доказ дека постоела стара населба, се наведува и грамотата на српскиот цар [[Стефан Душан]], каде селото е споменато како '''Моровиштех''' во 1345 година. Биле најдени и остатоци од стара црква во месноста [[Св. Спас (Мороишта)|Св. Спас]]. Месноста се наоѓа во источниот крај на селото, недалеку од коритото на Сатеска. На тоа место има 16 големи стари даба и ливада, а од 1918 и 1973 година таму е обновена [[Црква „Вознесение Христово“ - Мороишта|црквата „Св. Спас“]]. Таму се одржува голем народен собир за селската слава. Порано, кај оваа црква имало и стари гробови (некои кажуваат „римски“).<ref name=":0" /> До крајот на турската власт во 1912 година, Мороишта било изразено [[чифлиг]]арско село. Во него имало 8 чифлици, чии последни сопственици биле Мемет-бег, Зујди-бег, Деливер-ага, Јусуг-ага, Абдураман-ага, Џеладин-ага и двајца дебарчани. Секој чифлиг имал по околу 70 хектари земја, по една кула, куќи за селаните, како и стопански згради.<ref name=":0" /> Додека селото било чифлигарско тоа имало малку македонски домаќинства: само 17 во 1912 година. Меѓутоа тоа биле задружни куќи со по 20-40 членови во нив.<ref name=":0" /> По 1912 година, сопствениците на чифлиците започнале за „евтини“ пари да ја продаваат земјата на своите чифлигари, а еден дел од земјата селаните ја добиле со аграрната реформа. Со реформата земјата била постепено доделувана по Првата и по Втората светска војна.<ref name=":0" /> Во средината на старото село се наоѓа [[Црква „Св. Никола“ - Мороишта|црквата „Св. Никола“]], околу која се наоѓаат селските гробишта. Црквата најпрвин била многу мала и била изградена пред крајот на турската власт. Sидањето на храмот било попречувано од страна на турските власти, но со помош на рушвети и агите од чифлиците градбата на црквата била завршена. Во 1924 година била изградена денешната градба.<ref name=":0" /> == Стопанство == Атарот е релативно мал и зафаќа простор од 6&nbsp;км<sup>2</sup>. На него преовладува обработливото земјиште на површина од 527 [[хектар]]и, па затоа селото има исклучиво полјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> Во селото има ветеринарна станица и повеќе услужни објекти.<ref name="енциклопедија" /> До крајот на турската власт, но и подоцна, мештаните работеле земјоделство и сточарство. Околината има многу плодни ниви поради што тие одгледувале грав, пченка, зеленчук, лубеници и други. Исто така, одгледувале и волови, крави, коњи и овци. За време на Југославија бил создаден земјоделскиот комбинат „Струшко Поле“ кој ги зафатил месностите Темни Јаз, Стара Река и Просиште. Населението во поново време започнало и да оди на привремена работа во странство.<ref name=":0" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|506 |1953|555 |1961|681 |1971|799 |1981|838 |1991|964 |1994|909 |2002|909 |2021|881 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Мороишта имало 250 жители.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 254.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, Мороишта е претставено како чисто македонско село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 25 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|30}}</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Мороишта имало 224 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 164-165.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 350 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Мороишта има позитивен популациски биланс, односно селото прераснало од средно во големо село. Така, во 1961 година селото броело 681 жител, од кои 657 биле Македонци, 20 Албанци и тројца жители Срби, а во 1994 година 909 жители, од кои 902 биле Македонци, двајца Албанци и четворица жители Срби.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Мороишта живееле 909 жители, од кои 903 [[Македонци]], 2 [[Македонски Власи|Власи]] и 4 [[Македонски Срби|Срби]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002 |publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=4 август 2026}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живеел 881 жител, од кои 807 [[Македонци]], 1 [[Македонски Албанци|Албанец]], 2 [[Македонски Власи|Власи]], 2 [[Македонски Срби|Срби]] и 69 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|250|224|506|555|681|799|838|964|909|909|881}} === Родови === Мороишта е македонско православно село, сите родови во селото се доселенички. Традицијата наведува дека најстар род е Маџаровци, кои дошле крајот на {{римски|18}} век. По нив следувало доселувањето на останатите родови, главно во {{римски|19}} век и по Втората светска војна. Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] од 1980 година, родови во селото се:<ref name=":0" /> * '''Родови со познато потекло населени за време на турскиот период:''' ''Иљовци'' (30 к.), се делат на ''Јановци'', ''Клечкаровци'' и ''Лазаревци''. Доселени се од селото [[Љубаништа]], го знаат следното родословие: Климе (жив, 70 години во 1980 г.)-Наум-Ристе-Јон-Иљо, кој се доселил на почетокот на {{римски|19}} век; ''Матлиовци'' (30 к.), доселени се после родот Иљовци, доселени се од некое село во областа [[Матија|Мат]] во Албанија; ''Малевци'' (10 к.), доселени се од некое село во [[Малесија]]; ''Бунчевци'' (4 к.), доселени се од соседното село [[Мислешево]]; ''Павлевци'' (8 к.), доселени се од соседното село [[Биџево]]; ''Прежевци'' или ''Анѓелевци'' (6 к.), потекнуваат од домазет кој дошол од селото [[Горенци (Охридско)|Горенци]]; ''Араповци'' или ''Костевци'' (3 к.), имаат исто потекло како и Павлевци; * '''Родови со непознато потекло населени за време на турскиот период: ''' ''Карамачовци'' (16 к.), ''Даљчевци'' (5 к.), ''Маџаровци'' (3 к.) и ''Ѓоршулевци'' (8 к.), доселеници со непозната старина. Родот Маџаровци е најстар во селото. * '''Помлади доселеници:''' ''Брчевци'' (8 к.), ''Ташморуништанци'' (5 к.), ''Нережанци'' (5 к.), ''Модричанци'' (4 к.), ''Локовчанци'' (2 к.) и ''Пискупштинци'' (2 к.), ги носат имињата на селата од кои се доселени, тоа се [[Брчево]], [[Ташмаруништа]], [[Нерези (Струшко)|Нерези]], [[Модрич]], [[Локов]] и [[Пискупштина]]. Според истражувањата пак на [[Бранислав Русиќ]] од крајот на 1940-тите, родови во селото биле:<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Струшко Поле-Мороишта|last=Русиќ|first=Бранислав|publisher=Архивски фонд на МАНУ АЕ 88/1|others=|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * '''Староседелци:''' ''Сарџиновци'' (1 к.). * '''Доселеници:''' ''Кротевци'' или ''Пржевци'' (2 к.), доселени се во 1830 година од селото [[Враништа]]. Таму имале роднини; ''Клечкаровци'' (19 к.), доселени се од селото [[Љубаништа]] кај [[Охрид]]; ''Маџаровци'' или ''Црвеновци'' (2 к.), доселени се во 1825 година од селото [[Црвена Вода (Охридско)|Црвена Вода]] во [[Дебрца]]; ''Малевци'' (5 к.), доселени се после родот Клечкаровци од [[Дебарско]]; ''Карамачовци'' (9 к.) и тие се доселени од [[Дебарско]]; ''Матлијовци'' (13 к.), доселени се од некое место кај [[Матија (општина)|Матија]] во [[Албанија]]; ''Ѓоршулевци'' (2 к.), доселени се од селото [[Мислешево]]; ''Пеќиновци'' (2 к.), доселени се од селото [[Биџево]]; ''Далчевци'' (1 к.), доселени се од селото [[Драслајца]]; ''Јосифовци'' (1 к.), доселени се од селото [[Горенци (Охридско)|Горенци]] кај [[Охрид]]; ''Павлевци'' (5 к.), доселени се во 1905 година од селото [[Биџево]]; ''Бунчевци'' (2 к.), доселени се од селото [[Мислешево]]; ''Дуковци'' (1 к.), доселени се од селото [[Луково (Струшко)|Луково]] во [[Дримкол|Дебарски Дримкол]]; ''Трпчевци'' (2 к.), доселени се од селото [[Присовјани]] во [[Малесија]] и ''Марковци'' (1 к.), доселени се од селото [[Подгорци]]. Потекнуваат од домазет. === Иселеништво === Од родовите поединечно се знае за следните иселеници до крајот на 1940-тите:<ref name=":1" /> од ''Малевци'' иселеници има во [[Струга]] (едно семејство од 1890 година) и во [[Драслајца]] (од 1870 година, како домазет); од ''Матлијевци'' иселеници има во [[Струга]] (едно семејство од 1888 година) и во [[Соединети Американски Држави|САД]] (едно семејство од 1910 година) и од ''Далчевци'' иселеници има во [[Белград]] (едно семејство од 1920 година). Од Мороишта има иселеници во градот Струга, како што се ''Дупкаровци'', ''Гаговци'', ''Пулејковци'', ''Саревци'' и ''Грдановци''. Родот ''Бунчевци'' (7 к.) се иселил во соседното [[Мислешево]]. Во Охрид се иселиле ''Прлевци'' и ''Златаревци''. По Втората светска војна, во селото дошле многу луѓе од планинските села, но истовремено некои селани заминале во градовите Струга и Охрид.<ref name=":0" /> == Општествени установи == [[Податотека:ОУ „Св. Климент Охридски“ - Мороишта 4.jpg|мини|300п|десно|Поглед на основното училиште]] * [[ПУ „Св. Климент Охридски“ - Мороишта|Подрачно основно училиште „Св. Климент Охридски“]], основно училиште до петто одделение кое работи во состав на [[ОУ „Св. Климент Охридски“ - Драслајца]] == Самоуправа и политика == На крајот од XIX век, Мороишта било село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Струга]], една од општините која доживеала најголеми промени со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Струга. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Струга. Во периодот од 1955 до 1965 година, селото било дел од некогашната Општина Струга. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Драслајца, во која покрај селото Мороишта, се наоѓале и селата Биџево, Делогожди, Драслајца, Ливада, Ложани и Ново Село. Општината Драслајца постоела и во периодот 1950-1952 година. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 1866 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], кое е сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=15 октомври 2018|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|395}}</ref> * [[На Гробишта (Мороишта)|На Гробишта]] — средновековна некропола; и * [[Св. Спас (Мороишта)|Св. Спас]] — средновековна црква и некропола. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Никола“ - Мороишта|Црква „Св. Никола“]] — главна селска црква, околу која се наоѓаат и селските гробишта; и * [[Црква „Вознесение Христово“ - Мороишта|Црква „Вознесение Христово“]] — манастирска црква. ;Манастири * [[Мороишки манастир]] — нов манастир во селото. <gallery mode="packed" heights="200п"> Податотека:Црква „Вознесение Христово“ - Мороишта.jpg|Манастирската црква „Вознесение Христово“ Податотека:Црква „Св. Никола“ - Мороишта 4.jpg|Главната селска црква „Св. Никола“ </gallery> == Редовни настани == ;Слави<ref name=":0" /> * [[Вознесение Христово|Спасовден]] — главна селска и црковна слава. <!--== Личности == ;Родени во или по потекло од Мороишта == Култура и спорт ==--> == Поврзано == * [[Струшко Поле]] * [[Општина Струга]] * [[Струга]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Moroišta}} {{Општина Струга}} [[Категорија:Мороишта| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Струшки села]] [[Категорија:Села во Општина Струга]] hadfm0szw2sgxionjfqzknm9evqxd34 0 12077 5605759 5467606 2026-08-06T19:27:50Z Ehrlich91 24281 5605759 wikitext text/x-wiki {{другиместа3|Ново Село}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Ново Село | слика = Воздушен поглед на Ново Село.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Ново Село | општина = {{општинскигрб|Општина Струга}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]] | население = 228 | година = 2021 | поштенски број = 6330 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 705 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=14 | lat_sec=17 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=41 | lon_sec=49 | слава = | мрежно место = | карта = Ново Село во Општина Струга.svg }} '''Ново Село''' — село во областа [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]], во [[Општина Струга]], во околината на градот [[Струга]]. == Потекло и значење на селото == Името на селото е најчесто сретнуваното во Македонија и неговото значење е едноставно: спојување на придавката „ново“ со именката „село“, што доаѓа од мало населено место.<ref name="Речник-Иванова">{{Речник-Иванова|122}}</ref> == Географија и местоположба == Селото се наоѓа на источната страна на подрачјето на [[Општина Струга]], речиси во средишниот дел на [[Охридско-струшка Котлина|Струшкото Поле]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=6 август 2026|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=214}}</ref> Селото е рамничарско, сместено на надморска височина од 705 метри. Од градот [[Струга]], селото е оддалечено 12 километри.<ref name="енциклопедија" /> Низ селото поминува [[Регионален пат 2243|регионалниот пат 2243]]. == Историја == == Стопанство == Атарот е мошне мал и зафаќа простор само од 1,9&nbsp;км<sup>2</sup>. На него преовладува обработливото земјиште на површина од 119 [[хектар]]и, па затоа селото има полјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> Во селото има услужни објекти.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|80 |1953|108 |1961|143 |1971|144 |1981|194 |1991|33 |1994|213 |2002|280 |2021|228 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Ново Село живееле 34 жители, сите [[Албанци]].<ref name=":2">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 253.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, Ново Село се води како чисто албанско село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 14 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|32}}</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Биџево имало 72 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":3">Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, pp. 164-165.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 50 [[Албанци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Во 1961 година селото броело 143 жители, од кои 128 биле Албанци, а 15 жители Турци, додека во 1994 година бројот се зголемил на 213 жители, од кои 171 биле Албанци, а 42 жители други.<ref name="енциклопедија" /> Пописот од 1991 година не бил целосно одржан во селото Ново Село, бидејќи дел од неговото население одбило да учествува, односно го бојкотирало неговото одржување, поради што за таа пописна година, за селото нема целосни податоци.{{#tag:ref|Во Пописот од 1991 година, во населените места: Страчинци, Љуботен, Арачиново, Грушино, Мојанци, Орланци, Боговиње, Жеровјане, Пирок, Милетино, Радиовце, Теново, Челопек, Горно Јаболчиште, Велешта, Горно Татеши, Долно Татеши, Врапчиште, Топлица, Вруток, Долно Јеловце, Здуње, Речане, Балин Дол, Беловиште, Гостивар, Дебреше, Мало Турчане, Чајле, Баниште, Дебар, Кривци, Селокуќи, Хаме, Делогожди, Корошишта, Ливада, Мислодежда, Ново Село (Делогожди), Горна Бањица, Долна Бањица, Симница, Долна Лешница, Желино, Озормиште, Требош, Бачишта, Букојчани, Горно Строгомиште, Зајас, Колари, Лешница, Палиград, Смесница, Копанце, Шемшево, Горно Палчиште, Долно Палчиште, Камењане, Кичево, Долно Свиларе, Кондово, Радуша, Рудник Радуша, Бедиње, Горно Коњаре, Д`лга, Куманово, Лопате, Романовце, Сопот, Табановце, Черкези, Белановце, Матејче, Никуштак, Опае, Ропалце, Жужње, Нистрово, Сенце, Тануше, Добри Дол, Калиште, Неготино-Полошко, Сенокос, Бериково, Гарани, Јагол, Ново Село (Осломеј), Поповјани, Премка, Србица, Стрелци, Туин, Шутово, Охрид, Ќојлија, Арнакија, Буковиќ, Грчец, Крушопек, Ласкарци, Љубин, Семениште, Барово, Јаболци, Биџево, Долна Белица, Заграчани, Калишта, Радолишта, Струга, Батинци, Вртекица, Морани, Студеничани, Глоѓи, Доброште, Непроштено, Пршовце, Слатино, Теарце, Голема Речица, Лавце, Мала Речица, Сараќино, Тетово, Баланци, Форино, Чегране, Џепиште, Гајре, Лисец, Скопје дел - Гази Баба, Скопје дел Карпош, Скопје дел - Центар и Скопје дел - Чаир, дел од жителите не прифатија да замат учество (го бојкотираа) во Пописот.|group="заб"}} Според пописот од 2002 година, селото броело 280 жители, од кои 235 [[Македонски Албанци|Албанци]] и 45 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=6 август 2026}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 228 жители, од кои 162 Албанци, 53 останати и 13 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|34|—|80|108|143|144|194|33|213|280|228}} === Родови === Ново село е албанско село, а имало и македонски и ромски родови. * Албански родови во селото се: Лога (8 к.), Изери (3 к.), Фејзула (2 к.), Фејза (2 к.) и Шакири (1 к.). Лога се доселени од селото [[Поум]]. Изери и Фејзула се доселени од дебарско ([[Мал Папрадник|Мал]] или [[Голем Папрадник|Голем]] [[Папрадник]]) и Шакири се доселени од селото [[Песочани]], [[Дебрца]]. Наведените родови се доселени околу 1925 година; Иљази (4 к.), Читаху (2 к.), Туши (5 к.), Беќири (1 к.), Дема (1 к.) и Мена (1 к.). Родот Иљази е доселен од селото Поум. Читаху е доселен од селото [[Делогожди]]. Туши е доселен од селото [[Добовјани|Дабовјани]]. Беќири е доселен од селото [[Долно Татеши|Доно Татеши]]. Дема е доселен од [[Богојци]], и Мена е доселен од селото [[Мислодежда]]. Сите наведени родови се доселени после 1945 година. * Ромски род: Џаку (4 к.) доселени се пред 1912 година, по потекло се од [[Дебарско]]. * Македонски род: Затарковци (1 к.) доселени се во 1938 година од селото [[Безово]], [[Дебарски Дримкол]].<ref>{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/466478840|title=Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања|last=Трифуноски|first=Јован|date=1992|publisher=САНУ|isbn=8670251582|oclc=466478840}}</ref> === Иселеништво === == Општествени установи == == Самоуправа и политика == На крајот од XIX век, Ново Село било село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Струга]], која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото исто така се наоѓало во некогашната Општина Струга. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Струга. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Драслајца, во која покрај селото Ново Село, се наоѓале и селата Биџево, Делогожди, Драслајца, Ливада, Ложани и Мороишта. Во периодот 1950-1952 година, селото Ново Село било дел од некогашната општина Драслајца, во која влегувале селата Биџево, Драслајца, Ливада, Мороиште и Ново Село. === Избирачко место === Селото е опфатено во избирачкото место бр. 1901 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште во селото [[Биџево]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|295}}</ref> * [[Герамидница (Ново Село)|Гробишта]] — населба од доцноантичко време; и * [[Црква (Ново Село)|Црква]] — средновековна некропола. ;Џамии<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Џамија (Ново Село, Струшко)|Џамија]] — главна селска џамија. <gallery mode="packed" heights="200п"> Податотека:Гробишта во Ново Село (Струшко).jpg|Селските гробишта Податотека:Џамија во Ново Село.jpg|Селската џамија </gallery> <!--== Редовни настани == == Личности == ;Родени во или по потекло од Ново Село == Култура и спорт ==--> == Поврзано == * [[Општина Струга]] * [[Струшко Поле]] == Наводи == {{наводи|2}} ;Забелешки {{Reflist|group="заб"}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Novo Selo, Struga|Ново Село}} {{Општина Струга}} [[Категорија:Ново Село (Струшко)| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Струшки села]] [[Категорија:Села во Општина Струга]] ik23mxxzgtmibmz044k0cbz7qw0mq7o 5605769 5605759 2026-08-06T19:55:31Z Ehrlich91 24281 5605769 wikitext text/x-wiki {{другиместа3|Ново Село}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Ново Село | слика = Воздушен поглед на Ново Село.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Ново Село | општина = {{општинскигрб|Општина Струга}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]] | население = 228 | година = 2021 | поштенски број = 6330 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 705 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=14 | lat_sec=17 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=41 | lon_sec=49 | слава = | мрежно место = | карта = Ново Село во Општина Струга.svg }} '''Ново Село''' — село во областа [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]], во [[Општина Струга]], во околината на градот [[Струга]]. == Потекло и значење на селото == Името на селото е најчесто сретнуваното во Македонија и неговото значење е едноставно: спојување на придавката „ново“ со именката „село“, што доаѓа од мало населено место.<ref name="Речник-Иванова">{{Речник-Иванова|122}}</ref> == Географија и местоположба == Селото се наоѓа на источната страна на подрачјето на [[Општина Струга]], речиси во средишниот дел на [[Охридско-струшка Котлина|Струшкото Поле]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=6 август 2026|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=214}}</ref> Селото е рамничарско, сместено на надморска височина од 705 метри. Од градот [[Струга]], селото е оддалечено 12 километри.<ref name="енциклопедија" /> Низ селото поминува [[Регионален пат 2243|регионалниот пат 2243]]. Ново Село е мало село, сместено во рамниот сув дел на Струшкото Поле. Околни села се [[Биџево]] на југ, [[Делогожди]] на североисток, [[Долно Татеши]] на север и други. Водата за пиење доаѓа од бунари во кои се поставени пумпи. Длабочината на бунарите е на 6-7 метри. Некогаш мештаните пиеле вода од изворите Бара и Чешма.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/466478840|title=Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=227-229|date=1992|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670251582|oclc=466478840|location=Белград}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Суви Ливади, Лаз, Дрење, Бранејнца, Островица и Мера.<ref name=":0" /> Селото има збиен тип, поделено на маалата Лога, Иљази и Туши.<ref name=":0" /> == Историја == Ново Село се наоѓа на стариот патен правец Дебар-Битола, кој доаѓал од запад од селото [[Добовјани]] кај Црн Дрим. Од Ново Село до околу 1935 година патот водел на исток преку селата Ливада и Требениште. За потребите на патот во селото постоел ан.<ref name=":0" /> Ново Село најпрвин било мало христијанско-словенско село. Имало црква и гробишта на месноста Бранејнца. Надгробните плочи не се зачувани бидејќи околу 1925 година биле употребени од муслиманските Албанци за изградба на куќи.<ref name=":0" /> До крајот на турската власт во 1912 година, во Ново Село постоел [[чифлиг]] на Шаин-бег Пустиња од Дебар. Него го наследил синот Абди-бег, кој живеел во Ново Село до својата смрт во 1975 година. Неговите три сина живеат во Струга. Шаин-бег ја добил земјата на подарок од турската државна власт по војната во 1878 година.<ref name=":0" /> Од 1920 година започнала продажбата на чифликсајбиската земја. Земјата ја купувале муслимански Албанци од другите села. Поради тоа, од селото се иселиле постарите македонски родови (околу 5-6 домаќинства). Родовите ''Раџиовци'' и ''Ставревци'' се иселиле во соседното Биџево, а други заминале во соседното Ложани.<ref name=":0" /> Во селото постои џамија, а учениците одат да учат во училиштето во Биџево.<ref name=":0" /> == Стопанство == Атарот е мошне мал и зафаќа простор само од 1,9&nbsp;км². На него преовладува обработливото земјиште на површина од 119 [[хектар]]и, па затоа селото има полјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> Во селото има услужни објекти.<ref name="енциклопедија" /> Земјата околу Ново Село е под ниви, ливади, пасишта и дабова шума. Шумата се наоѓала на месноста Бранејнца, но била исечена во Првата светска војна од страна на Бугарите. Потоа, таа повторно израснала.<ref name=":0" /> Жителите се занимаваат со земјоделство и сточарство. Во поново време, мештаните одат и на привремена работа во странство. Дел од атарот на селото бил заземен од страна на земјоделскиот комбинар „Струшко Поле“ во југословенскиот период.<ref name=":0" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|80 |1953|108 |1961|143 |1971|144 |1981|194 |1991|33 |1994|213 |2002|280 |2021|228 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Ново Село живееле 34 жители, сите [[Албанци]].<ref name=":2">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 253.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, Ново Село се води како чисто албанско село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 14 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|32}}</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Биџево имало 72 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":3">Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, pp. 164-165.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 50 [[Албанци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Во 1961 година селото броело 143 жители, од кои 128 биле Албанци, а 15 жители Турци, додека во 1994 година бројот се зголемил на 213 жители, од кои 171 биле Албанци, а 42 жители други.<ref name="енциклопедија" /> Пописот од 1991 година не бил целосно одржан во селото Ново Село, бидејќи дел од неговото население одбило да учествува, односно го бојкотирало неговото одржување, поради што за таа пописна година, за селото нема целосни податоци.{{#tag:ref|Во Пописот од 1991 година, во населените места: Страчинци, Љуботен, Арачиново, Грушино, Мојанци, Орланци, Боговиње, Жеровјане, Пирок, Милетино, Радиовце, Теново, Челопек, Горно Јаболчиште, Велешта, Горно Татеши, Долно Татеши, Врапчиште, Топлица, Вруток, Долно Јеловце, Здуње, Речане, Балин Дол, Беловиште, Гостивар, Дебреше, Мало Турчане, Чајле, Баниште, Дебар, Кривци, Селокуќи, Хаме, Делогожди, Корошишта, Ливада, Мислодежда, Ново Село (Делогожди), Горна Бањица, Долна Бањица, Симница, Долна Лешница, Желино, Озормиште, Требош, Бачишта, Букојчани, Горно Строгомиште, Зајас, Колари, Лешница, Палиград, Смесница, Копанце, Шемшево, Горно Палчиште, Долно Палчиште, Камењане, Кичево, Долно Свиларе, Кондово, Радуша, Рудник Радуша, Бедиње, Горно Коњаре, Д`лга, Куманово, Лопате, Романовце, Сопот, Табановце, Черкези, Белановце, Матејче, Никуштак, Опае, Ропалце, Жужње, Нистрово, Сенце, Тануше, Добри Дол, Калиште, Неготино-Полошко, Сенокос, Бериково, Гарани, Јагол, Ново Село (Осломеј), Поповјани, Премка, Србица, Стрелци, Туин, Шутово, Охрид, Ќојлија, Арнакија, Буковиќ, Грчец, Крушопек, Ласкарци, Љубин, Семениште, Барово, Јаболци, Биџево, Долна Белица, Заграчани, Калишта, Радолишта, Струга, Батинци, Вртекица, Морани, Студеничани, Глоѓи, Доброште, Непроштено, Пршовце, Слатино, Теарце, Голема Речица, Лавце, Мала Речица, Сараќино, Тетово, Баланци, Форино, Чегране, Џепиште, Гајре, Лисец, Скопје дел - Гази Баба, Скопје дел Карпош, Скопје дел - Центар и Скопје дел - Чаир, дел од жителите не прифатија да замат учество (го бојкотираа) во Пописот.|group="заб"}} Според пописот од 2002 година, селото броело 280 жители, од кои 235 [[Македонски Албанци|Албанци]] и 45 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=6 август 2026}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 228 жители, од кои 162 Албанци, 53 останати и 13 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|34|—|80|108|143|144|194|33|213|280|228}} === Родови === Ново Село е албанско село, а имало и македонски и ромски родови. Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] од 1980 година, родови во селото:<ref name=":0" /> * '''Албански родови:''' ''Лога'' (8 к.), ''Изери'' (3 к.), ''Фејзула'' (2 к.), ''Фејза'' (2 к.) и ''Шакири'' (1 к.). Лога се доселени од селото [[Поум]]. Изери и Фејзула се доселени од дебарско ([[Мал Папрадник|Мал]] или [[Голем Папрадник|Голем]] [[Папрадник]]) и Шакири се доселени од селото [[Песочани]], [[Дебрца]]. Наведените родови се доселени околу 1925 година; ''Иљази'' (4 к.), ''Читаху'' (2 к.), ''Туши'' (5 к.), ''Беќири'' (1 к.), ''Дема'' (1 к.) и ''Мена'' (1 к.). Родот Иљази е доселен од селото Поум. Читаху е доселен од селото [[Делогожди]]. Туши е доселен од селото [[Добовјани]]. Беќири е доселен од селото [[Долно Татеши]]. Дема е доселен од [[Богојци]] и Мена е доселен од селото [[Мислодежда]]. Сите наведени родови се доселени после 1945 година. * '''Ромски род:''' ''Џаку'' (4 к.), доселени се пред 1912 година, по потекло се од [[Дебарско]]. * '''Македонски род:''' ''Затарковци'' (1 к.), доселени се во 1938 година од селото [[Безово]], [[Дебарски Дримкол]]. Купиле доста земја во селото. === Иселеништво === Од селото се иселиле македонски домаќинства по пропаѓањето на чифлигот и доселувањето на албанските муслимански родови од другите села околу 1920 година.<ref name=":0" /> <!--== Општествени установи ==--> == Самоуправа и политика == На крајот од XIX век, Ново Село било село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Струга]], која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото исто така се наоѓало во некогашната Општина Струга. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Струга. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Драслајца, во која покрај селото Ново Село, се наоѓале и селата Биџево, Делогожди, Драслајца, Ливада, Ложани и Мороишта. Во периодот 1950-1952 година, селото Ново Село било дел од некогашната општина Драслајца, во која влегувале селата Биџево, Драслајца, Ливада, Мороиште и Ново Село. === Избирачко место === Селото е опфатено во избирачкото место бр. 1901 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште во селото [[Биџево]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|295}}</ref> * [[Герамидница (Ново Село)|Гробишта]] — населба од доцноантичко време; и * [[Црква (Ново Село)|Црква]] — средновековна некропола. ;Џамии<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Џамија (Ново Село, Струшко)|Џамија]] — главна селска џамија. <gallery mode="packed" heights="200п"> Податотека:Гробишта во Ново Село (Струшко).jpg|Селските гробишта Податотека:Џамија во Ново Село.jpg|Селската џамија </gallery> <!--== Редовни настани == == Личности == ;Родени во или по потекло од Ново Село == Култура и спорт ==--> == Поврзано == * [[Општина Струга]] * [[Струшко Поле]] == Наводи == {{наводи|2}} ;Забелешки {{Reflist|group="заб"}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Novo Selo, Struga|Ново Село}} {{Општина Струга}} [[Категорија:Ново Село (Струшко)| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Струшки села]] [[Категорија:Села во Општина Струга]] 32y8yrxpw4ro01ju15dqdzchg2c7co2 5605770 5605769 2026-08-06T19:56:08Z Ehrlich91 24281 5605770 wikitext text/x-wiki {{другиместа3|Ново Село}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Ново Село | слика = Воздушен поглед на Ново Село.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Ново Село | општина = {{општинскигрб|Општина Струга}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]] | население = 228 | година = 2021 | поштенски број = 6330 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 705 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=14 | lat_sec=17 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=41 | lon_sec=49 | слава = | мрежно место = | карта = Ново Село во Општина Струга.svg }} '''Ново Село''' — село во областа [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]], во [[Општина Струга]], во околината на градот [[Струга]]. == Потекло и значење на селото == Името на селото е најчесто сретнуваното во Македонија и неговото значење е едноставно: спојување на придавката „ново“ со именката „село“, што доаѓа од мало населено место.<ref name="Речник-Иванова">{{Речник-Иванова|122}}</ref> == Географија и местоположба == Селото се наоѓа на источната страна на подрачјето на [[Општина Струга]], речиси во средишниот дел на [[Охридско-струшка Котлина|Струшкото Поле]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=6 август 2026|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=214}}</ref> Селото е рамничарско, сместено на надморска височина од 705 метри. Од градот [[Струга]], селото е оддалечено 12 километри.<ref name="енциклопедија" /> Низ селото поминува [[Регионален пат 2243|регионалниот пат 2243]]. Ново Село е мало село, сместено во рамниот сув дел на Струшкото Поле. Околни села се [[Биџево]] на југ, [[Делогожди]] на североисток, [[Долно Татеши]] на север и други. Водата за пиење доаѓа од бунари во кои се поставени пумпи. Длабочината на бунарите е на 6-7 метри. Некогаш мештаните пиеле вода од изворите Бара и Чешма.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/466478840|title=Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=227-229|date=1992|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670251582|oclc=466478840|location=Белград}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Суви Ливади, Лаз, Дрење, Бранејнца, Островица и Мера.<ref name=":0" /> Селото има збиен тип, поделено на маалата Лога, Иљази и Туши.<ref name=":0" /> == Историја == Ново Село се наоѓа на стариот патен правец Дебар-Битола, кој доаѓал од запад од селото [[Добовјани]] кај Црн Дрим. Од Ново Село до околу 1935 година патот водел на исток преку селата Ливада и Требениште. За потребите на патот во селото постоел ан.<ref name=":0" /> Ново Село најпрвин било мало христијанско-словенско село. Имало црква и гробишта на месноста Бранејнца. Надгробните плочи не се зачувани бидејќи околу 1925 година биле употребени од муслиманските Албанци за изградба на куќи.<ref name=":0" /> До крајот на турската власт во 1912 година, во Ново Село постоел [[чифлиг]] на Шаин-бег Пустиња од Дебар. Него го наследил синот Абди-бег, кој живеел во Ново Село до својата смрт во 1975 година. Неговите три сина живеат во Струга. Шаин-бег ја добил земјата на подарок од турската државна власт по војната во 1878 година.<ref name=":0" /> Од 1920 година започнала продажбата на чифликсајбиската земја. Земјата ја купувале муслимански Албанци од другите села. Поради тоа, од селото се иселиле постарите македонски родови (околу 5-6 домаќинства). Родовите ''Раџиовци'' и ''Ставревци'' се иселиле во соседното Биџево, а други заминале во соседното Ложани.<ref name=":0" /> Во селото постои џамија, а учениците одат да учат во училиштето во Биџево.<ref name=":0" /> == Стопанство == Атарот е мошне мал и зафаќа простор само од 1,9&nbsp;км<sup>2</sup>. На него преовладува обработливото земјиште на површина од 119 [[хектар]]и, па затоа селото има полјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> Во селото има услужни објекти.<ref name="енциклопедија" /> Земјата околу Ново Село е под ниви, ливади, пасишта и дабова шума. Шумата се наоѓала на месноста Бранејнца, но била исечена во Првата светска војна од страна на Бугарите. Потоа, таа повторно израснала.<ref name=":0" /> Жителите се занимаваат со земјоделство и сточарство. Во поново време, мештаните одат и на привремена работа во странство. Дел од атарот на селото бил заземен од страна на земјоделскиот комбинар „Струшко Поле“ во југословенскиот период.<ref name=":0" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|80 |1953|108 |1961|143 |1971|144 |1981|194 |1991|33 |1994|213 |2002|280 |2021|228 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Ново Село живееле 34 жители, сите [[Албанци]].<ref name=":2">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 253.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, Ново Село се води како чисто албанско село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 14 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|32}}</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Биџево имало 72 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":3">Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, pp. 164-165.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 50 [[Албанци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Во 1961 година селото броело 143 жители, од кои 128 биле Албанци, а 15 жители Турци, додека во 1994 година бројот се зголемил на 213 жители, од кои 171 биле Албанци, а 42 жители други.<ref name="енциклопедија" /> Пописот од 1991 година не бил целосно одржан во селото Ново Село, бидејќи дел од неговото население одбило да учествува, односно го бојкотирало неговото одржување, поради што за таа пописна година, за селото нема целосни податоци.{{#tag:ref|Во Пописот од 1991 година, во населените места: Страчинци, Љуботен, Арачиново, Грушино, Мојанци, Орланци, Боговиње, Жеровјане, Пирок, Милетино, Радиовце, Теново, Челопек, Горно Јаболчиште, Велешта, Горно Татеши, Долно Татеши, Врапчиште, Топлица, Вруток, Долно Јеловце, Здуње, Речане, Балин Дол, Беловиште, Гостивар, Дебреше, Мало Турчане, Чајле, Баниште, Дебар, Кривци, Селокуќи, Хаме, Делогожди, Корошишта, Ливада, Мислодежда, Ново Село (Делогожди), Горна Бањица, Долна Бањица, Симница, Долна Лешница, Желино, Озормиште, Требош, Бачишта, Букојчани, Горно Строгомиште, Зајас, Колари, Лешница, Палиград, Смесница, Копанце, Шемшево, Горно Палчиште, Долно Палчиште, Камењане, Кичево, Долно Свиларе, Кондово, Радуша, Рудник Радуша, Бедиње, Горно Коњаре, Д`лга, Куманово, Лопате, Романовце, Сопот, Табановце, Черкези, Белановце, Матејче, Никуштак, Опае, Ропалце, Жужње, Нистрово, Сенце, Тануше, Добри Дол, Калиште, Неготино-Полошко, Сенокос, Бериково, Гарани, Јагол, Ново Село (Осломеј), Поповјани, Премка, Србица, Стрелци, Туин, Шутово, Охрид, Ќојлија, Арнакија, Буковиќ, Грчец, Крушопек, Ласкарци, Љубин, Семениште, Барово, Јаболци, Биџево, Долна Белица, Заграчани, Калишта, Радолишта, Струга, Батинци, Вртекица, Морани, Студеничани, Глоѓи, Доброште, Непроштено, Пршовце, Слатино, Теарце, Голема Речица, Лавце, Мала Речица, Сараќино, Тетово, Баланци, Форино, Чегране, Џепиште, Гајре, Лисец, Скопје дел - Гази Баба, Скопје дел Карпош, Скопје дел - Центар и Скопје дел - Чаир, дел од жителите не прифатија да замат учество (го бојкотираа) во Пописот.|group="заб"}} Според пописот од 2002 година, селото броело 280 жители, од кои 235 [[Македонски Албанци|Албанци]] и 45 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=6 август 2026}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 228 жители, од кои 162 Албанци, 53 останати и 13 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|34|—|80|108|143|144|194|33|213|280|228}} === Родови === Ново Село е албанско село, а имало и македонски и ромски родови. Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] од 1980 година, родови во селото:<ref name=":0" /> * '''Албански родови:''' ''Лога'' (8 к.), ''Изери'' (3 к.), ''Фејзула'' (2 к.), ''Фејза'' (2 к.) и ''Шакири'' (1 к.). Лога се доселени од селото [[Поум]]. Изери и Фејзула се доселени од дебарско ([[Мал Папрадник|Мал]] или [[Голем Папрадник|Голем]] [[Папрадник]]) и Шакири се доселени од селото [[Песочани]], [[Дебрца]]. Наведените родови се доселени околу 1925 година; ''Иљази'' (4 к.), ''Читаху'' (2 к.), ''Туши'' (5 к.), ''Беќири'' (1 к.), ''Дема'' (1 к.) и ''Мена'' (1 к.). Родот Иљази е доселен од селото Поум. Читаху е доселен од селото [[Делогожди]]. Туши е доселен од селото [[Добовјани]]. Беќири е доселен од селото [[Долно Татеши]]. Дема е доселен од [[Богојци]] и Мена е доселен од селото [[Мислодежда]]. Сите наведени родови се доселени после 1945 година. * '''Ромски род:''' ''Џаку'' (4 к.), доселени се пред 1912 година, по потекло се од [[Дебарско]]. * '''Македонски род:''' ''Затарковци'' (1 к.), доселени се во 1938 година од селото [[Безово]], [[Дебарски Дримкол]]. Купиле доста земја во селото. === Иселеништво === Од селото се иселиле македонски домаќинства по пропаѓањето на чифлигот и доселувањето на албанските муслимански родови од другите села околу 1920 година.<ref name=":0" /> <!--== Општествени установи ==--> == Самоуправа и политика == На крајот од XIX век, Ново Село било село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Струга]], која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото исто така се наоѓало во некогашната Општина Струга. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Струга. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Драслајца, во која покрај селото Ново Село, се наоѓале и селата Биџево, Делогожди, Драслајца, Ливада, Ложани и Мороишта. Во периодот 1950-1952 година, селото Ново Село било дел од некогашната општина Драслајца, во која влегувале селата Биџево, Драслајца, Ливада, Мороиште и Ново Село. === Избирачко место === Селото е опфатено во избирачкото место бр. 1901 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште во селото [[Биџево]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|295}}</ref> * [[Герамидница (Ново Село)|Гробишта]] — населба од доцноантичко време; и * [[Црква (Ново Село)|Црква]] — средновековна некропола. ;Цркви<ref name=":0" /> * Во минатото постоела црква со гробишта на месноста Бранејнца. ;Џамии<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Џамија (Ново Село, Струшко)|Џамија]] — главна селска џамија. <gallery mode="packed" heights="200п"> Податотека:Гробишта во Ново Село (Струшко).jpg|Селските гробишта Податотека:Џамија во Ново Село.jpg|Селската џамија </gallery> <!--== Редовни настани == == Личности == ;Родени во или по потекло од Ново Село == Култура и спорт ==--> == Поврзано == * [[Општина Струга]] * [[Струшко Поле]] == Наводи == {{наводи|2}} ;Забелешки {{Reflist|group="заб"}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Novo Selo, Struga|Ново Село}} {{Општина Струга}} [[Категорија:Ново Село (Струшко)| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Струшки села]] [[Категорија:Села во Општина Струга]] a7mhj9qbd7zs8nagljh5d2plu79q8w7 5605771 5605770 2026-08-06T19:56:52Z Ehrlich91 24281 /* Културни и природни знаменитости */ 5605771 wikitext text/x-wiki {{другиместа3|Ново Село}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Ново Село | слика = Воздушен поглед на Ново Село.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Ново Село | општина = {{општинскигрб|Општина Струга}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]] | население = 228 | година = 2021 | поштенски број = 6330 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 705 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=14 | lat_sec=17 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=41 | lon_sec=49 | слава = | мрежно место = | карта = Ново Село во Општина Струга.svg }} '''Ново Село''' — село во областа [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]], во [[Општина Струга]], во околината на градот [[Струга]]. == Потекло и значење на селото == Името на селото е најчесто сретнуваното во Македонија и неговото значење е едноставно: спојување на придавката „ново“ со именката „село“, што доаѓа од мало населено место.<ref name="Речник-Иванова">{{Речник-Иванова|122}}</ref> == Географија и местоположба == Селото се наоѓа на источната страна на подрачјето на [[Општина Струга]], речиси во средишниот дел на [[Охридско-струшка Котлина|Струшкото Поле]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=6 август 2026|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=214}}</ref> Селото е рамничарско, сместено на надморска височина од 705 метри. Од градот [[Струга]], селото е оддалечено 12 километри.<ref name="енциклопедија" /> Низ селото поминува [[Регионален пат 2243|регионалниот пат 2243]]. Ново Село е мало село, сместено во рамниот сув дел на Струшкото Поле. Околни села се [[Биџево]] на југ, [[Делогожди]] на североисток, [[Долно Татеши]] на север и други. Водата за пиење доаѓа од бунари во кои се поставени пумпи. Длабочината на бунарите е на 6-7 метри. Некогаш мештаните пиеле вода од изворите Бара и Чешма.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/466478840|title=Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=227-229|date=1992|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670251582|oclc=466478840|location=Белград}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Суви Ливади, Лаз, Дрење, Бранејнца, Островица и Мера.<ref name=":0" /> Селото има збиен тип, поделено на маалата Лога, Иљази и Туши.<ref name=":0" /> == Историја == Ново Село се наоѓа на стариот патен правец Дебар-Битола, кој доаѓал од запад од селото [[Добовјани]] кај Црн Дрим. Од Ново Село до околу 1935 година патот водел на исток преку селата Ливада и Требениште. За потребите на патот во селото постоел ан.<ref name=":0" /> Ново Село најпрвин било мало христијанско-словенско село. Имало црква и гробишта на месноста Бранејнца. Надгробните плочи не се зачувани бидејќи околу 1925 година биле употребени од муслиманските Албанци за изградба на куќи.<ref name=":0" /> До крајот на турската власт во 1912 година, во Ново Село постоел [[чифлиг]] на Шаин-бег Пустиња од Дебар. Него го наследил синот Абди-бег, кој живеел во Ново Село до својата смрт во 1975 година. Неговите три сина живеат во Струга. Шаин-бег ја добил земјата на подарок од турската државна власт по војната во 1878 година.<ref name=":0" /> Од 1920 година започнала продажбата на чифликсајбиската земја. Земјата ја купувале муслимански Албанци од другите села. Поради тоа, од селото се иселиле постарите македонски родови (околу 5-6 домаќинства). Родовите ''Раџиовци'' и ''Ставревци'' се иселиле во соседното Биџево, а други заминале во соседното Ложани.<ref name=":0" /> Во селото постои џамија, а учениците одат да учат во училиштето во Биџево.<ref name=":0" /> == Стопанство == Атарот е мошне мал и зафаќа простор само од 1,9&nbsp;км². На него преовладува обработливото земјиште на површина од 119 [[хектар]]и, па затоа селото има полјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> Во селото има услужни објекти.<ref name="енциклопедија" /> Земјата околу Ново Село е под ниви, ливади, пасишта и дабова шума. Шумата се наоѓала на месноста Бранејнца, но била исечена во Првата светска војна од страна на Бугарите. Потоа, таа повторно израснала.<ref name=":0" /> Жителите се занимаваат со земјоделство и сточарство. Во поново време, мештаните одат и на привремена работа во странство. Дел од атарот на селото бил заземен од страна на земјоделскиот комбинар „Струшко Поле“ во југословенскиот период.<ref name=":0" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|80 |1953|108 |1961|143 |1971|144 |1981|194 |1991|33 |1994|213 |2002|280 |2021|228 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Ново Село живееле 34 жители, сите [[Албанци]].<ref name=":2">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 253.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, Ново Село се води како чисто албанско село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 14 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|32}}</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Биџево имало 72 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":3">Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, pp. 164-165.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 50 [[Албанци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Во 1961 година селото броело 143 жители, од кои 128 биле Албанци, а 15 жители Турци, додека во 1994 година бројот се зголемил на 213 жители, од кои 171 биле Албанци, а 42 жители други.<ref name="енциклопедија" /> Пописот од 1991 година не бил целосно одржан во селото Ново Село, бидејќи дел од неговото население одбило да учествува, односно го бојкотирало неговото одржување, поради што за таа пописна година, за селото нема целосни податоци.{{#tag:ref|Во Пописот од 1991 година, во населените места: Страчинци, Љуботен, Арачиново, Грушино, Мојанци, Орланци, Боговиње, Жеровјане, Пирок, Милетино, Радиовце, Теново, Челопек, Горно Јаболчиште, Велешта, Горно Татеши, Долно Татеши, Врапчиште, Топлица, Вруток, Долно Јеловце, Здуње, Речане, Балин Дол, Беловиште, Гостивар, Дебреше, Мало Турчане, Чајле, Баниште, Дебар, Кривци, Селокуќи, Хаме, Делогожди, Корошишта, Ливада, Мислодежда, Ново Село (Делогожди), Горна Бањица, Долна Бањица, Симница, Долна Лешница, Желино, Озормиште, Требош, Бачишта, Букојчани, Горно Строгомиште, Зајас, Колари, Лешница, Палиград, Смесница, Копанце, Шемшево, Горно Палчиште, Долно Палчиште, Камењане, Кичево, Долно Свиларе, Кондово, Радуша, Рудник Радуша, Бедиње, Горно Коњаре, Д`лга, Куманово, Лопате, Романовце, Сопот, Табановце, Черкези, Белановце, Матејче, Никуштак, Опае, Ропалце, Жужње, Нистрово, Сенце, Тануше, Добри Дол, Калиште, Неготино-Полошко, Сенокос, Бериково, Гарани, Јагол, Ново Село (Осломеј), Поповјани, Премка, Србица, Стрелци, Туин, Шутово, Охрид, Ќојлија, Арнакија, Буковиќ, Грчец, Крушопек, Ласкарци, Љубин, Семениште, Барово, Јаболци, Биџево, Долна Белица, Заграчани, Калишта, Радолишта, Струга, Батинци, Вртекица, Морани, Студеничани, Глоѓи, Доброште, Непроштено, Пршовце, Слатино, Теарце, Голема Речица, Лавце, Мала Речица, Сараќино, Тетово, Баланци, Форино, Чегране, Џепиште, Гајре, Лисец, Скопје дел - Гази Баба, Скопје дел Карпош, Скопје дел - Центар и Скопје дел - Чаир, дел од жителите не прифатија да замат учество (го бојкотираа) во Пописот.|group="заб"}} Според пописот од 2002 година, селото броело 280 жители, од кои 235 [[Македонски Албанци|Албанци]] и 45 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=6 август 2026}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 228 жители, од кои 162 Албанци, 53 останати и 13 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|34|—|80|108|143|144|194|33|213|280|228}} === Родови === Ново Село е албанско село, а имало и македонски и ромски родови. Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] од 1980 година, родови во селото:<ref name=":0" /> * '''Албански родови:''' ''Лога'' (8 к.), ''Изери'' (3 к.), ''Фејзула'' (2 к.), ''Фејза'' (2 к.) и ''Шакири'' (1 к.). Лога се доселени од селото [[Поум]]. Изери и Фејзула се доселени од дебарско ([[Мал Папрадник|Мал]] или [[Голем Папрадник|Голем]] [[Папрадник]]) и Шакири се доселени од селото [[Песочани]], [[Дебрца]]. Наведените родови се доселени околу 1925 година; ''Иљази'' (4 к.), ''Читаху'' (2 к.), ''Туши'' (5 к.), ''Беќири'' (1 к.), ''Дема'' (1 к.) и ''Мена'' (1 к.). Родот Иљази е доселен од селото Поум. Читаху е доселен од селото [[Делогожди]]. Туши е доселен од селото [[Добовјани]]. Беќири е доселен од селото [[Долно Татеши]]. Дема е доселен од [[Богојци]] и Мена е доселен од селото [[Мислодежда]]. Сите наведени родови се доселени после 1945 година. * '''Ромски род:''' ''Џаку'' (4 к.), доселени се пред 1912 година, по потекло се од [[Дебарско]]. * '''Македонски род:''' ''Затарковци'' (1 к.), доселени се во 1938 година од селото [[Безово]], [[Дебарски Дримкол]]. Купиле доста земја во селото. === Иселеништво === Од селото се иселиле македонски домаќинства по пропаѓањето на чифлигот и доселувањето на албанските муслимански родови од другите села околу 1920 година.<ref name=":0" /> <!--== Општествени установи ==--> == Самоуправа и политика == На крајот од XIX век, Ново Село било село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Струга]], која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото исто така се наоѓало во некогашната Општина Струга. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Струга. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Драслајца, во која покрај селото Ново Село, се наоѓале и селата Биџево, Делогожди, Драслајца, Ливада, Ложани и Мороишта. Во периодот 1950-1952 година, селото Ново Село било дел од некогашната општина Драслајца, во која влегувале селата Биџево, Драслајца, Ливада, Мороиште и Ново Село. === Избирачко место === Селото е опфатено во избирачкото место бр. 1901 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште во селото [[Биџево]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|295}}</ref> * [[Герамидница (Ново Село)|Гробишта]] — населба од доцноантичко време; и * [[Црква (Ново Село, Струшко)|Црква]] — средновековна некропола. ;Цркви<ref name=":0" /> * Во минатото постоела црква со гробишта на месноста Бранејнца. ;Џамии<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Џамија (Ново Село, Струшко)|Џамија]] — главна селска џамија. <gallery mode="packed" heights="200п"> Податотека:Гробишта во Ново Село (Струшко).jpg|Селските гробишта Податотека:Џамија во Ново Село.jpg|Селската џамија </gallery> <!--== Редовни настани == == Личности == ;Родени во или по потекло од Ново Село == Култура и спорт ==--> == Поврзано == * [[Општина Струга]] * [[Струшко Поле]] == Наводи == {{наводи|2}} ;Забелешки {{Reflist|group="заб"}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Novo Selo, Struga|Ново Село}} {{Општина Струга}} [[Категорија:Ново Село (Струшко)| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Струшки села]] [[Категорија:Села во Општина Струга]] oo3per2v753tfrwkxyufmsuc6mwvhsp 0 12084 5605808 5467596 2026-08-07T09:56:55Z Ehrlich91 24281 5605808 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Поум | слика = Воздушен поглед на Поум.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Поум | општина = {{општинскигрб|Општина Струга}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]] | население = 67 | година = 2021 | поштенски број = 6338 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 940 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=16 | lat_sec=54 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=42 | lon_sec=41 | слава = | мрежно место = | карта = Поум во Општина Струга.svg }} '''Поум''' — село во областа [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]], во [[Општина Струга]], во околината на градот [[Струга]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Стара куќа во Поум.jpg|мини|300п|лево|Стара куќа во селото]] Селото се наоѓа во источниот дел на [[Охридско-струшка Котлина|Струшкото Поле]], како и на [[Општина Струга]], на јужните падини на планината [[Караорман]], чиј атар на тесен дел се допира со подрачјето на [[Општина Дебрца]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=7 август 2026|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=241-242}}</ref> Селото е планинско, сместено на надморска височина од 940 метри. Од градот [[Струга]] селото е оддалечено 14 километри.<ref name="енциклопедија" /> До селото води локален асфалтен пат, кој започнува од селото [[Делогожди]]. == Историја == == Стопанство == Атарот зафаќа простор од 12,3&nbsp;км². На него преовладуваат шумите на површина од 702 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 313 [[хектар]]и, а на обработливите површини 174 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има мешовита земјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|398 |1953|390 |1961|394 |1971|335 |1981|245 |1991|0 |1994|188 |2002|168 |2021|67 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Поум живееле 360 жители, сите [[Албанци]].<ref name=":2">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 253.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, Поум се води како чисто албанско село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 60 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|32}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 400 [[Албанци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Во 1961 година, Поум броел 394 жители, од кои 381 биле Албанци, а 10 жители Турци. Во 1994 година, селото било населено само со албанско население, коешто броело 188 жители.<ref name="енциклопедија" /> Пописот од 1991 година не бил воопшто одржан во селото Поум, бидејќи целото негово население одбило да учествува, односно го бојкотирало неговото одржување, поради што за таа пописна година, за селото нема податоци.{{#tag:ref|Во пописот од 1991 година, во населените места: Грачани, Никиштане, Ново Село (Боговиње), Раковец, Селце Кеч, Гургурница, Долно Јаболчиште, Клуковец, Добовјани, Врановци, Јажинце, Орашје, Равен, Спас, Богојци, Поум, Џепин, Долна Ѓоновица, Горна Лешница, Групчин, Добарце, Копачин Дол, Ларце, Мерово, Ново Село (Желино), Палатица, Рогле, Седларево, Стримница, Церово, Чифлик (Желино), Грешница, Длапкин Дол, Долно Строгомиште, Колибари, Речани - Зајаско, Вражале, Горно Седларце, Новаќе, Синичане, Мамудовци, Трапчин Дол, Горно Свиларе, Дворце, Рашче, Алашевце, Ваксинце, Виштица, Глажња, Гошинце, Злокуќане, Извор (Липково), Липково, Лојане, Оризари, Отља, Р’нковце, Руница, Слупчане, Стрима, Бибај, Богдево, Грекај, Нивиште, Орќуше, Рибница, Горјане, Градец, Ѓурѓевиште, Ломница, Арангел, Жубрино, Папрадиште, Ќафа, Црвивци, Бојане, Копаница, Паничари, Раовиќ, Чајлане, Патишка Река, Света Петка, Чифлик (Сопиште), Лакавица, Падалиште, Србиново, Страјане, Трново, Франгово, Шум, Алдинци, Горно Количани, Драчевица, Рамни Габер, Црвена Вода, Црн Врв, Нераште, Вејце, Селце, Корито, Блаце, Брест, Танушевци, Ѓермо, Порој, Бозовце, Бродец, Вешала и Шипковица, целото население не прифати да земе учество (го бојкотираше) во Пописот.|group="заб"}} Според пописот од 2002 година, селото броело 168 жители, од кои 164 [[Македонски Албанци|Албанци]] и 4 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=7 август 2026}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 67 жители, од кои 58 [[Македонски Албанци|Албанци]] и 9 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|360|—|398|390|394|335|245|0|188|168|67}} === Родови === Поум е албанско село. Родови во селото се: ''Наџаклар (3 к.)'' доселени се од некое село во [[Голо Брдо]], они се први доселеници, дошле во 1800 година; ''Дервишлар (4 к.), Исаклар (7 к.), Јашарлар (1 к.) и Зеќирлар (1 к.)'' потекнуваат од четири браќа: Дервиш, Исак, Јашар и Зеќир кои со нивниот татко Мемет се доселиле од местото Дарда Реч во Голо Брдо. Во родот Исаклар се знае следното родословие: Абедин (жив на 56&nbsp;г. во 1980 година) Емин-Саит-Весел-Реџа-Исак, предокот кој се доселил, тоа веројатно било околу 1860 година; Биболар (13 к.) доселени се од местото Мокра во Голо Брдо, го знаат следното родословие: Аќиф (жив на 56&nbsp;г. во 1980 година) Муарем-Асан-Муарем, понатамошните предци не ги знаат; ''Лога (3 к.), Асанлар (3 к.) и Шабанлар (4 к.)'' доселени се од некое село во Голо Брдо.<ref>{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/466478840|title=Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања|last=Трифуноски|first=Јован|date=1992|publisher=САНУ|isbn=8670251582|oclc=466478840}}</ref> Според истражувањата на [[Бранислав Русиќ]] од крајот на 1940-тите. * Доселеници: ''Дервишлар (7 к.), Јашарлар (7 к.), Зеќирлар (9 к.) и Исаклар (11 к.)'' потекнуваат од исти предци, и се доселиле од некое село [[Окштуни]] во [[Голо Брдо]] во [[Албанија]]; ''Наџаклар (10 к.), Асанлар (4 к.) и Биболар (2 к.)'' и они се доселени од истото место како и претходните родови; ''Логалар или Лога (13 к.)'' доселени се од селото [[Лога]] во областа [[Матија (округ)|Матија]] во [[Албанија]]; ''Агушлар (1 к.)'' доселени се од селото [[Лабуништа]]. Потеклото им е торбешко; ''Абаз Фејзула (1 к.)'' доселени се од градот Струга. Они се [[Роми]]. Дојдени се сите на самиот почеток на XIX век.<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Струшко Поле-Поум|last=Русиќ|first=Бранислав|publisher=Архивски фонд на МАНУ АЕ 88/1|others=|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> === Иселеништво === Од родовите поединечно се знае за следните иселеници до крајот на 1940-тите: од ''Дервишлар'' иселеници има во: [[Дебар]] (едно семејство од 1880 година), [[Велешта]] (како домазет од 1890 година), [[Горенци (Охридско)|Горенци]] (како домазет од 1908 година), [[Ливада (село)|Ливада]] (како домазет од 1918 година), [[Грција]] (две семејства од 1918 година), [[Охрид]] (едно семејство од 1923 година) и во [[Турција]] (четири семејства од 1921 година); од ''Јашарлар'' иселеници има во: [[Турција]] (пет семејства од 1880 година); од ''Зеќирлар'' иселеници има во: [[Ресен]] (четири семејства од 1933 година), [[Охрид]] (едно семејство од 1936 година) и во [[Струга]] (две семејства од 1938 година); од ''Исаклар'' иселеници има во: [[Охрид]] (едно семејство од 1926 година); од ''Наџаклар'' иселеници има во: [[Делогожди|Делогожда]] (иселени од 1863 година. Голем род се таму 22 к.) и во [[Тирана]] (три семејства од 1920 до 1933, и од 1942 година); од ''Асанлар'' иселеници има во: [[Корошишта]] (иселени од 1845 година, голем род во селото со 14 к.) и во [[Ново Село (Струшко)|Ново Село]] (едно семејство од 1908 година); од ''Биболар'' иселеници има во: [[Горенци (Охридско)|Горенци]] (познати како Салиовци, иселени од 1908 година), [[Турција]] (три семејства од 1908 година), [[Тирана]] (пет семејства од 1908 година), [[Горица (Албанија)|Корча]] (три семејства од 1924 година), Охрид (едно семејство од 1928 година) и во [[Кроја]] (едно семејство од 1937 година) и од ''Логалар'' иселеници има во: [[Ливада (село)|Ливада]] (иселени од 1898 година), [[Ново Село (Струшко)|Ново Село]] (иселени од 1908 година), [[Охрид]] (три семејства од 1928 година) и во [[Ресен]] (едно семејство од 1928 година).<ref name=":1" /> == Општествени установи == [[Податотека:ОУ „Бајрам Хасани“ - Поум 3.jpg|мини|300п|десно|Поглед на основното училиште]] * [[ПУ „Бајрам Хасани“ - Поум|Подрачно основно училиште „Бајрам Хасани“]], петгодишно основно училиште во состав на [[ОУ „Нури Мазари“ - Делогожди]] == Самоуправа и политика == На крајот од XIX век, Поум било село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Струга]], која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото се наоѓало во некогашната [[Општина Делогожди]]. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Струга. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Караорман, во која покрај селото Поум, се наоѓале и селата Богојци, Брчево, Глобочица, Збажди, Локов, Мислодежда, Присовјани и Ржаново. Во периодот 1950-1952 година, селото Поум било дел од некогашната општина Мислодежда, во која влегувале селата Богојци, Брчево, Мислодежда и Поум. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 1902 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Џамии<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Џамија (Поум)|Џамија]] — главна селска џамија. ;Споменици * Споменик за загинатите борци во Балканските војни и НОБ <gallery mode="packed" heights="200п"> Податотека:Џамија во Поум.jpg|Селската џамија Податотека:Споменик во Поум.jpg|Споменик во селото </gallery> <!--== Редовни настани == == Личности == ;Родени во или по потекло од Поум == Култура и спорт ==--> == Поврзано == * [[Општина Струга]] * [[Струшко Поле]] == Наводи == {{наводи|2}} ;Забелешки {{Reflist|group="заб"}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Poum, North Macedonia|Поум}} {{Општина Струга}} [[Категорија:Поум| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Струшки села]] [[Категорија:Села во Општина Струга]] atotqyw7e9v5jnefoqmnpjnnm5ih2n6 0 18945 5605816 5602901 2026-08-07T10:23:36Z Gurther 105215 5605816 wikitext text/x-wiki {{внимание}} {{Инфокутија за телевизија | show_name = Изубени | image = Lost main title.svg | caption = Логото на Изгубени | genre = [[Драма]]<br />Авантура<br />Мистерија<br />Фантазија | creator = [[Џефри Липер]]<br />[[Џ. Џ. Ejбрамс]]<br />[[Дејмон Линделоф]] | starring = [[Метју Фокс]]<br />[[Еванџелин Лили]]<br />[[Џош Холовеј]]<br />[[Невин Ендру]]<br />[[Тери O'Квин]] | country = {{САД}} | language = [[Англиски]] | num_seasons = 6 | num_episodes = 103 ([[Список на епизоди од Изгубени|список на епизоди]]) | executive_producer = [[Џ. Џ. Ejбрамс]]<br />[[Дејмон Линделоф]]<br />[[Брајан Бурк]]<br />[[Џек Бендер]]<br />[[Едвард Китис]]<br />[[Адам Хорвитс]]<br />[[Карлтон Кјуз]] | location = [[Оаху, Хаваи]] | runtime = 42 минути | network = [[ABC]] и [[А1 Телевизија]] за [[Македонија]] | first_aired = [[22 септември]] [[2004]] - сè уште | website = http://abc.go.com/primetime/lost }} '''''Изгубени''''' ({{langx|en|Lost}}) — американска драмска [[телевизиска серија]]. Ги следи животите на група преживеаници од авионска несреќа на мистериозен [[тропски остров]], откако комерцијален патнички авион летајќи помеѓу Сиднеј, Австралија и Лос Анџелес, САД, се урива некаде на [[Океанија|Јужниот Тихи Океан]]. Секоја епизода вообичаено прикажува првостепено дејствие на островот како и второстепено дејствие од друга точка во животот на ликот, иако други заплетни направи поврзани со времето ја променуваат оваа формула во подоцнежните епизоди. Првата епизода беше првпат емитувана на 22 септември 2004,<ref name = "Pilot: Part 1">{{cite episode | title = Pilot: Part 1 | episode-link = Pilot (Lost) | series = Lost | credits = [[J. J. Abrams]] | writers = J. J. Abrams, [[Damon Lindelof]] & [[Jeffrey Lieber]] (story) and J. J. Abrams & Damon Lindelof, (teleplay) | network = ABC | airdate = 2004-09-22 | season = 1 | number = 1}}</ref> и оттогаш цели 5 сезони се емитувани. Серијата се емитува на [[American Broadcasting Company|ABC Network]] во САД, додека во Македонија на [[А1 телевизија|телевизија А1]]. Поради нејзината ансамблна глумечка екипа и трошокот на снимање примарно на локации во [[Оаху, Хаваи]],<ref name="ABC About ''Lost''">{{Наведена мрежна страница |url=http://abc.go.com/primetime/lost/index?pn=about |title=''Lost'': About the Show - ABC.com |accessdate=2009-08-04 |archive-date=2009-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090728215109/http://abc.go.com/primetime/lost/index?pn=about |url-status=dead }}</ref> серијата е една од најсапките телевизиски серии.<ref>{{наведени вести | url=http://starbulletin.com/2005/01/26/news/story2.html | title=High filming costs force ABC network executives to consider relocating | last=Ryan | first=Tim | date=2005-01-26 | publisher=Honolulu Star-Bulletin | access-date=2009-08-04 | archive-date=2008-09-08 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080908022909/http://starbulletin.com/2005/01/26/news/story2.html | url-status=dead }}</ref> Создадена е од [[Дејмон Линделоф]], [[Џ. Џ. Ејбрамс]] и [[Џефри Липер]] и е продуцирана од [[ABC Studios]], [[Bad Robot Productions]] и Grass Skirt Productions. Главната музика е компонирана од [[Мајкл Џајакино]]. Моментални извршни продуценти се Линделоф, Ејбрамс, [[Брајан Бурк]], [[Џек Бендер]], [[Едвард Китсис]], [[Адам Хоровиц]] и [[Карлтон Кјуз]]. Критички признаена и со народен успех, ''Изгубени'' се има здобиено со просек од 16 милиони гледачи по епизода на ABC за време на првата година. Има освоено бројни идустриски награди вклучувајќи [[57 доделување Еми награди за ударни термини|Еми награда]] за најдобра драмска серија во 2005,<ref name=Emmys.tv>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.emmys.tv/downloads/images/2006emmys/05_06_facts_and_figs.php |title=58th Primetime Emmy Award Nominees and Winners - Emmys.tv |accessdate=2009-08-04 |archive-date=2009-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090603022109/http://www.emmys.tv/downloads/images/2006emmys/05_06_facts_and_figs.php |url-status=dead }}</ref> најдобар американски увоз на [[БАФТА телевизиските награди]] во 2005, [[Златен глобус]] за најдобра драма во 2006 и САГ награда за најдобар ансамбл на драмска серија. Како рефлектирање на своите обожаватели, серијата е станата дел од американската [[народна култура]] со оглед на својата приказна и елементите се појавува во други телевизиски серии,<ref>{{наведени вести| title=Your ''Veronica Mars'' Questions Answered!|last=Thomas|first=Rob|url =http://www.tvguide.com/news/Veronica-Mars-Questions-35968.aspx |publisher=TVGuide.com Insider|date=2006-02-01}}</ref> реклами, [[стрип]]ови,<ref>Hughes, Adam (cover artist). [http://www.dccomics.com/comics/?cm=4686 ''Catwoman'', issue 51]. 25 јануари 2006.</ref> [[семрежен стрип|семрежни стрипови]], [[списание|хумористични списанија]], [[видеоигра]]<ref>{{наведени вести | last= | first= | title=''Lost'' Found In Half-Life 2 |date=2007-10-14 | publisher=Kotaku | url =http://kotaku.com/gaming/easter-egg/lost-found-in-half+life-2-310606.php}}</ref><ref>{{наведени вести | last= | first= | title=The ''Lost'' Numbers in HL2 | date=2007-10-14 | publisher=Kotaku | url=http://kotaku.com/gaming/easter-egg/the-lost-numbers-in-hl2-310631.php | archiveurl=https://archive.today/20120709211221/http://kotaku.com/310631/the-lost-numbers-in-hl2?tag=gamingeasteregg | archivedate=2012-07-09 | access-date=2009-08-04 | url-status=live }}</ref> и музички [[стих]]ови. Измислениот свет на серијата е проширен и дополнително истражуван низ сврзани [[роман]]и, [[видеоигра|видео]] и [[игри на табли]], како и игри во алтернативна реалност, ''[[Lost Experience]]'' и ''[[Find 815]]''. Серијата ''„Изгубени“'' е предвидено да се состои од шест сезони во кои ќе се прикажат 121 епизода.<ref name="blog.zap2it.com">{{Наведена мрежна страница |url=http://blog.zap2it.com/frominsidethebox/2009/06/lost-will-last-a-little-longer.html |title=архивски примерок |accessdate=2009-08-04 |archive-date=2009-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090728055735/http://blog.zap2it.com/frominsidethebox/2009/06/lost-will-last-a-little-longer.html |url-status=dead }}</ref> Шестата сезона ќе биде составена од 18 епизоди<ref name=17ep>{{наведени вести |url=http://www.tvguide.com/news/lost-season-5-1000807.aspx |last= Mitovich |first=Matt |title=''Lost'' Fans Will Get an Uninterrupted Season 5 |publisher= [[TV Guide]] |date=2008-12-18 |accessdate= 2009-04-12}}</ref> кои ќе се емитуваат во мај 2010.<ref name=May2010>Adalian, Josef, (6 мај 2007) [http://www.variety.com/article/VR1117964371.html ''Lost'' Set for Three More Years], ''Variety''. Посетено на 12 април 2009.</ref> == Продукција == === Концепт === === Формат на епизоди === === Музика === == Глумечка екипа и ликови == {{главна|Ликови од Изгубени}} [[Податотека:LostS5Cast.jpg|мини|400п|Главни ликови од лево кон десно: [[Бен Лајнус|Бен]], [[Дезмонд Хјум|Дезмонд]], [[Хуго „Харли“ Рејес|Харли]], [[Џејмс „Соер“ Форд|Соер]], [[Џулиет Бурк|Џулиет]], [[Џек Шепард|Џек]], [[Даниел Фарадеј|Фарадеј]], [[Саид Џарах|Саид]], [[Сан-Хуа Квон|Сан]], [[Кејт Остен|Кејт]], [[Џон Лок (Изгубени)|Лок]], [[Џин-Су Квон|Џин]] и [[Мајлс Стром|Мајлс]].]] Од вкупно 324 луѓе качени на [[Оушеаник лет 815]],<ref>[[Drew Goddard|Goddard, Drew]] (writer) & [[Brian K. Vaughan|Vaughan, Brian K.]] (writer) & [[Stephen Williams (director)|Williams, Stephen]] (director), "[[Confirmed Dead]]". ''Lost'', [[American Broadcasting Company|ABC]]. [[List of Lost episodes|Episode 2]], [[Lost (season 4)|season 4]]. Aired on 7 февруари 2008.</ref> првобитно има 71 преживеан (како и едно куче) распространети низ трите делови од авионот. Отворачката сезона обработува 14 редовни улоги, правејќи ја глумечката екипа втора по големина во тогашната американска телевизиска сезона, веднаш зад таа на ''[[Очајни домаќинки]]''. Додека големата глумечка екипа ја прави ''Изгубени'' поскапа за продуцирање, сценаристите надоместуваат со повеќе попустливост во одлуките на приказната. Според извршниот продуцент Брајан Бурк, „Може да има сè повеќе интеракции помеѓу ликовите и да се создаваат повеќе разновидни ликови, повеќе минатни приказни и повеќе [[љубовен триаголник|љубовни триаголници]].“<ref>{{наведени вести|title=TV hits maximum occupancy|publisher=USA Today|last=Keveney|first=Bill|url =http://www.usatoday.com/life/television/news/2005-11-08-ensemble-casts_x.htm| date=2005-08-11 }}</ref> Почетната сезона има 14 главни ликови. [[Нејвин Ендрус]] го толкува ирачанскиот републички чувар [[Саид Џарах]]. [[Емили де Равин]] ја игра бремената Австралијанка [[Клер Лителтон]]. [[Метју Фокс (глумец)|Метју Фокс]] го портретира измачениот хирург и протагонист [[Џек Шепард]]. [[Хорхе Гарсија]] го толкува [[Хуго „Харли“ Рејес]], несреќен добитник на лотарија. [[Меги Грејс]] ја игра [[Шенон Ратерфорд]], поранешна учителка по танц. [[Џош Холовеј]] го глуми измамникот [[Џејмс „Соер“ Форд]]. [[Јунџин Ким]] ја игра [[Сан-Хуа Квон]], ќерка на моќен корејски стопанственик и мафијаш, со [[Даниел Де Ким]] како нејзиниот сопруг [[Џин-Су Квон]]. [[Еванџелин Лили]] ја толкува бегалката [[Кејт Остен]]. [[Доминик Монахан]] ја глуми поранешната рок ѕвезда и зависник од дрога [[Чарли Пејс]]. [[Тери О‘Квин]] го игра мистериозниот [[Џон Лок (Изгубеин)|Џон Лок]]. [[Харолд Перино]] го толкува градежникот [[Мајкл Досон (Изгубени)|Мајкл Досон]], додека детскиот глумец [[Малком Дејвид Кели]] го глуми неговиот млад син, [[Волт Лојд]]. [[Ијан Сомерхалдер]] го игра [[Бун Карлајл]], извршен директор за операции на бизнисот за свадби на својата мајка и полубрат на Шенон. За време на првите две сезони, некои ликови се отфрлени за да се создаде простор за нови ликови со нови приказни.<ref>{{наведени вести|url =http://www.usatoday.com/life/television/news/2005-09-13-lost_x.htm| publisher=USA Today|last= Keck|first=William |date=2005-09-13|title=''Lost'' in the face of death}}</ref><ref>{{нмс|url=http://www.comic-con.org/cci/cci06prog_lost.shtml|publisher=Comic Con|title=Interview with Damon Lindelof and Carlton Cuse|quote="Carlton: There will always be new characters that will be joining the cast of Lost. We will try to give the audience a lot of stuff with your favorite characters and introducing new characters and evolving the story is just part of the DNA of the show."|accessdate=2008-08-31|archive-date=2007-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20070501211257/http://www.comic-con.org/cci/cci06prog_lost.shtml|url-status=dead}}</ref> Бун Карлајл е првиот главен лик кој е отфрлен, умирајќи близу крајот на првата сезона. Волт добива гостинска улога по настаните од крајот на првата сезона, правејќи ретки појавувања низ втората сезона. Напуштањето на Шенон по осум епизоди во втората сезона отвори пат за новодојдените [[г-дин Еко]], нигерски католички свештеник и поранешен криминалец толкуван од [[Адевал Акиноу-Агбаџ]]; [[Ана Лусија Кортес]], службеник од обезбедувањето на аеродромот и поранешен полицаец толкувана од [[Мишел Родригес]]; и [[Либи (Изгубени)|Либи]], наводен клинички психолог портретирана од [[Синтија Ваторс]]. Ана Лусија и Либи беа отфрлени од серијата близу крајот на втората сезона. Во третата сезона, [[Хенри Ијан Кјусик]] се појави како поранешниот шкотски војник [[Дезмонд Хјум]], како и [[Мајкл Емерсон]] во улогата на [[Бен Лајнус]] (претходно познат како Хенри Гејл), член на „[[Други (Изгубени)|Другите]]“ со висок ранк. Покрај тоа, три нови глумци се придружија на глумечката екипа: [[Елизабет Мичел]], како доктрорката за плодност и „Друга“ [[Џулиет Бурк]] и [[Кили Санчес]] и [[Родриго Санторо]] како преживеаниот пар [[Ники и Паоло|Ники Фернандес]] и [[Ники и Паоло|Паоло]]. Еко е отфрлен рано во сезоната, а Ники и Паоло во средината на сезоната во нивната прва ретроспективна епизода. Чарли ја напушта серијата во финалето на третата сезона. Во четвртата сезона, [[Харолд Перино]] повторно се враќа во глумечката екипа да ја репризира улогата на [[Мајкл Досон (Изгубени)|Мајкл Досон]], сега самоубиствен и на очајно искупувачко патување да се искупи за своите претходни злодела.<ref>[http://abclocal.go.com/wls/story?section=entertainment&id=5509852 ABC: Turncoat Michael Returns to ''Lost'' Island]{{Мртва_врска|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ABC7Chicago.com, 25 јули 2007.</ref> Покрај Перино, додатни нови глумци&nbsp;— [[Џереми Дејвис (глумец)|Џереми Дејвис]] како [[Даниел Фарадеј]], напнат физичар во кој се буди научен интерес за островот; [[Кен Ленг]] како [[Мајлс Стром]], саркастичен наводен духошепотач, и [[Ребека Мејдер]] како [[Шарлот Стејпелс Луис]], практичен и одлучен антрополог и успешен академик&nbsp;— се придружуваат на глумечката екипа.<ref>{{нмс | url = http://www.ew.com/ew/article/0,,20053863,00.html | title = ''Lost'': Five Fresh Faces | last = Jensen | first = Jeff | accessdate = 2007-08-30 | publisher = EW.com | archive-date = 2009-10-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20091014201249/http://www.ew.com/ew/article/0,,20053863,00.html | url-status = dead }}</ref> Клер, која мистериозно исчезнува со нејзиниот мртов биолошки татко близу крајот на сезоната, не се враќа со редовна улога во петтата сезона, но ќе се врати во шестата и последна сезона.<ref>{{нмс | url = http://www.eonline.com/uberblog/detail.jsp?contentId=4378 |title = Lost Redux: Promises to Keep, and Miles to Go Before We Sleep |accessdate = 2008-06-05 |author = Godwin, Jennifer |date = 2008-05-30 |publisher = [[E!]]}}</ref> Мајкл е отфрлен на крајот од четврата сезона.<ref>{{нмс |url = http://seattlepi.nwsource.com/tvguide/365208_tvgif30.html |title = Harold Perrineau Dishes on his Lost Exit (Again) |accessdate = 2008-05-30 |author = Malcom, Shawna |date = 2008-05-30 |publisher = TV Guide]]'' |archive-date = 2008-05-31 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080531033101/http://seattlepi.nwsource.com/tvguide/365208_tvgif30.html |url-status = dead }}</ref> == Сезонски синопсиси == {{главна|Список на епизоди од Изгубени}} === Прва сезона (2004-2005) === {{главна|Изгубени (1. сезона)}} Првата сезона обработува 25 епизоди кои се емитуваа секоја среда во 20:00 во САД, почнувајќи од 22 септември 2004. Авион се урива поставувајќи ги преживеаните патници на [[Оушеаник лет 815]] на навидум [[остров|напуштен тропски остров]], присилувајќи ја групата непознати да соработува ако сака да преживее. Нивниот опстанок е загрозен од мистериозни ентитети вклучувајќи бели мечки, невидено суштество кое талка низ шумата и злонамерните населеници на островот познати како „[[Други (Изгубени)|Другите]]“. Наидуваат и на Французинка по име Даниел Русо која преживеала бродолом на островот пред 16 години и пронашла мистериозно метално окно закопано во земјата. Направен е обид да се замине од островот на сплав. === Втора сезона (2005-2006) === {{главна|Изгубени (2. сезона)}} Втората сезона обработува 24 епизоди кои се емитуваа секоја среда во 21:00 во САД и Канада почнувајќи од 21 септември 2005. Најголем дел од приказната, која продолжува 45 денови по падот, се сосредоточува на растечкиот конфликт помеѓу преживеаните и Другите, со постојаниот судир на вербата и науката кој станува тематски во наредните неколку епизоди. Додека некои мистерии се разрешени, нови прашања се отворени. Нови ликови се воведени вклучувајќи ги преживеаните од задниот дел на авионот и некои од жителите на островот. Повеќе митологии на островот и увиди во минатото на преживеаните се изнесени на виделина. Окното е истражено и постоењето на [[Дарма Иницијатива|Дарма иницијативата]] како и нејзиниот добротвор, [[Хансо фондација]]та, се откриени. Како што вистината за мистериозните Други почнува да се открива, еден од преживеаните ги предава останатите, а и причината за уривање на авионот се открива. === Трета сезона (2006-2007) === {{главна|Изгубени (3. сезона)}} Третата сезона обработува 23 епизоди кои се прикажуваа секоја среда во 21:00 во САД и Канада почнувајќи од 4 октомври 2006. Серијата се врати од хијатус на 7 февруари 2007 и се прикажуваше во 22:00. Приказната продолжува 67 денови по падот. Нови преживеаници и Други се претставени, со што преживеаниците осознаваат сè повеќе за Другите и нивното минато на островот. Еден од Другите и нов жител на островот им се придружуваат на преживеаните додека еден преживеаник ги напушта. Војна помеѓу преживеаните и Другите се навестува и преживеаните контактираат со спасувачки тим. === Четврта сезона (2008) === {{главна|Изгубени (4. сезона)}} Четвртата сезона требаше да обработува 16 епизоди, но заради штрајкот на сценаристите во САД, се прикажаа само 14 епизоди. Емитувањето на епизодите во САД и Канада започна на 31 јануари 2008,<ref name="s4">Hartman, Hope & Rous, Alison (14 декември 2007) "[http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=121407_01 ABC Unveils Midseason Primetime Schedule]," ''[[ABC Studios|ABC Medianet]]''. Посетено на 14 декември 2007.</ref> и се содржеше од 8 епизоди веќе снимени и прикажани пред штракот, и 6 додатни епизоди кои беа снимени и прикажани по штрајкот. Оваа сезона се фокусира на справувањето на преживеаниците со луѓето од бродот ''Кахана'', и напуштањето на островот од страна на „Шестемина на Оушеаник“. === Петта сезона (2009) === {{главна|Изгубени (5. сезона)}} Петтата сезона обработува 17 епизоди кои се емитуваа секоја среда во 21:00 во САД и Канада почнувајќи од 21 јануари 2009. Петтата сезона следи две временски дејствија. Првото се случува на островот каде преостанатите преживеаници скокаат напред и назад низ времето додека не се конечно заглавени со [[Дарма иницијатива]]та во 1977. Второто дејствие го продолжува првобитното временско дејствије кое се случува надвор од островот; и го следи враќањето на Шестемина на Оушеаник на островот на Аџира Ервејс лет 316 во 2007. === Шеста сезона (2010) === == ДВД изданија == '''„''Изгубени: Целосна [[Изгубени (1. сезона)|прва сезона]]''“''' e насловот на ДВД сетот од [[Изгубени (1. сезона)|првата сезона]] на мега хит серијата Изгубени. Овој [[ДВД]] сет беше реализиран на [[6 септември]] [[2005]] (две невели пред премиерата на [[Изгубени (2. сезона)|втората сезона]]) во [[САД]]. Беше дистрибуирано од страна на [[Волт Дизни Студио]]то. Овој [[ДВД]] ссет ги содржи сите прикажани епизоди од сезоната, но вклучува и коментари за епизодата, грешки при снимањето, како се правела сезоната, и избришани сцени. '''„''Изгубени: Целосна [[Изгубени (2. сезона)|втора сезона]] - Издолжено Искуство''“''' е насловот на [[ДВД]] сетот за [[Изгубени (2. сезона)|втората сезона]] на Изгубени. Овој [[ДВД]] сет беше реализиран на [[5 септември]] [[2006]] во [[САД]] и на [[2 октомври]] [[2006]] во [[Велика Британија]]. Секое издание ги вклучува сите прикажани епизоди од [[Изгубени (2. сезона|втората сезнона]] вклучувајќи и грешки при снимањето, избришани сцени и специјалната епизода "Врски во Изгубени", која ги покажува поврзаностите помеѓу ликовите пред паѓањето на авионот. '''„''Изгубени: Целосна [[Изгубени (3. сезона)|трета сезона]] - Неистражено Искуство''“''' е насловот на [[ДВД]] сетот за [[Изгубени (3. сезона)|третата сезона]] на Изгубени. Овој [[ДВД]] сет беше реализиран на [[26 септември]] [[2007]] во [[Бразил]], [[11 декември]] [[2007]] во [[САД]] и [[Канада]], и на [[22 октомври]] [[2007]] во [[Велика Британија]]. '''„''Изгубени: Целосна [[Изгубени (4. сезона)|Четврта Сезона]] - Проширено Искуство''“''' е насловот на [[ДВД]] сетот за [[Изгубени (4. сезона)|четвртата сезона]] на серијата Изгубени. Овој [[ДВД]] сет ќе биде реализиран на [[27 октомври]] [[2008]] во [[Велика Британија]], и на [[9 декември]] [[2008]] во [[САД]]. {| class="navbox collapsible nowraplinks" style="margin-left:auto; margin-right:auto; width:auto" |- !colspan="2"| {{Tnavbar-collapsible| ''Изгубени'' |Изгубени}} |- !style="background-color:#ddddff"| Продукција |style="background-color:#fdfdfd;text-align:left"| [[Изгубени список на епизоди|Список на епизоди]] • [[Изгубени Список на музички остварувања|Музика]] • [[Изгубени (1. сезона)|1. сезона]] • [[Изгубени (2. сезона)|2. сезона]]• [[Изгубени (3. сезона)|3. сезона]] • [[Изгубени (4. сезона)|4. сезона]] |- !style="background-color:#ddddff"| Главни ликови |style="background-color:#f7f7f7;text-align:left"| [[Ана Лусија Кортес|Ана Лусија]] • [[Бен Лајнус|Бен]] • [[Бун Карлајн|Бун]] • [[Чарли Пејс|Чарли]] • [[Шарлот Левис|Шарлот]] • [[Клер Лителон|Клер]] • [[Даниел Фарадеј|Даниел]] • [[Дезмонд Хјум|Дезмонд]] • [[Хуго "Харли" Рејес|Харли]] • [[Џек Шепард|Џек]] • [[Џин Квон|Џин]] • [[Џулиет Бурк|Џулиет]]<br />[[Кејт Остен|Кејт]] • [[Либи (Изгубени)|Либи]] • [[Џон Лок (Изгубени)|Лок]] • [[Мајкл Доусон|Мајкл]] • [[Мајлс Стром|Мајлс]] • [[Г-дин Еко]] • [[Ники и Пауло|Ники]] • [[Ники и Пауло|Пауло]] • [[Џејмс "Соер" Форд|Соер]] • [[Саид Џарах|Саид]] • [[Шенон Ратерфорд|Шенон]] • [[Сан Квон|Сан]] • [[Волт Лоид|Волт]] |- !style="background-color:#ddddff"| Споредни ликови |style="background-color:#fdfdfd;text-align:left"| [[Алекс (Изгубени)|Алекс]] • [[Бернард Надлер|Бернард]] • [[Кристијан Шепард|Кристијан]] • [[Итан Ром|Итан]] • [[Роуз Хендерсон|Роуз]] • [[Даниел Русо|Русо]] • [[Том (Изгубени)|Том]] |- !style="background-color:#ddddff"| Групи |style="background-color:#f7f7f7;text-align:left"| [[Дарма Иницијатива]] • [[Хансо Фондација]] • [[Оушеаник Авиокомпанија]] • [[Другите]] |- |} <noinclude> == Наводи == {{reflist}} == Надворешни врски == * [http://www.a1.com.mk/emisii/serii/serija.asp?ID=44 А1 телевизија] * [http://abc.go.com/primetime/lost/podcasts/107675.html ABC - ''Lost'' Официјален Podcast] * [http://www.oceanicflight815.com Официјален портал ''Lost'' - 1 сезона] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090417032612/http://www.oceanicflight815.com/ |date=2009-04-17 }} * [http://video.movies.go.com/lost2/ Официјален ''Lost'' DVD портал на 2 сезона] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20061129151655/http://video.movies.go.com/lost2/ |date=2006-11-29 }} * [http://www.ctv.ca/servlet/ArticleNews/show/CTVShows/1095870160985_5/ CTV - ''Lost''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090626010644/http://www.ctv.ca/servlet/ArticleNews/show/CTVShows/1095870160985_5/ |date=2009-06-26 }} (Канада) * [http://au.yahoo.com/lost Channel 7 - ''Lost''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081028203507/http://au.yahoo.com/lost/ |date=2008-10-28 }} (Австралија) * [http://www.channel4.com/lost Channel 4 - ''Lost''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080517172652/http://www.channel4.com/lost |date=2008-05-17 }} (Обединето Кралство) * [http://lostseries.blog.com.mk Најпосетуваниот македонски блог за Изгубени] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140403194011/http://lostseries.blog.com.mk/ |date=2014-04-03 }} * [http://lostpedia.wikia.com/ Lostpedia - Википедија за Изгубени] * [http://darkufo.blogspot.com/ DarkUFO - Популарен обожавателски блог за Изгубени] ;Спонзориран форум * [http://www.thefuselage.com/ Трупот на авионот]: форум спонзориран од креативниот тим на серијата ;Официјални поврзани мрежни места * [http://www.thehansofoundation.org/ Фондацијата Ханзо] {{Семарх|url=http://arquivo.pt/wayback/20080229051627/http%3A//www.thehansofoundation.org/ |date=2008-02-29 }}: фиктивна фондација зад DHARMA иницијативата * [http://www.find815.com/ Пронајди го летот]: фиктивна игра која беше актуелна во периодот јануари-февруари 2008 * [http://www.dharmawantsyou.com/ ДАРМА те очекува]: Мрежно место на кој беа достапни официјални видеа од епизодите од петтата сезона * [http://www.oceanic-air.com/ Oceanic Airlines] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090523091708/http://www.oceanic-air.com/ |date=2009-05-23 }}: фиктивна авионска линија 815 чиешто уривање е предмет на серијата <br /> {{Изгубени}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Изгубени| ]] [[Категорија:Телевизиски серии со почеток во 2004 година]] jmivxuwwqlw52fgya86f3auuu2r5pnv 0 25480 5605703 4502282 2026-08-06T17:46:30Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5605703 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} [[Податотека:John Ruskin 1863.jpg|мини|Џон Раскин 1863 година]] '''Ликовен критичар''' или '''критичар на уметност''' е лице чија специјалност е да вреднува или опишува [[уметност|уметнички дела]]. Пишаните критики (рецензии) се издаваат по весници, списанија, книги или мрежни места. [[збирка (музеј)|колекционерите]] и патроните на уметноста често се користат со советите што им ги даваат ликовните критичари. Ликовниот критичар оди по [[уметничка изложба|изложби]], [[уметничка галерија|галерии]], [[музеј на уметност|музеи]] или [[уметник|ликовни]] [[студио|студија]] каде ги гледа делата кои потоа ги критикува. Професионалните ликовни критичари имаат остро око и темелно познавање на историјата на уметноста. Меѓутоа знаењето само по себе не значи дека критичарот ќе знае дали едно [[уметничко дело]], изложба или уметник ќе се истакне во историјата како со својата величина. Многу од денес славните уметници не биле признаени за такви од страна на ликовните критичари во нивното време, често од причина што нивниот стил не бил сфатлив или посакуван во тоа време. наспроти ова, некои критичари, наречени [[критичар-поборник|критичари-поборници]] се занимавале со толкување и промовирање на нови [[уметнички движења]] — пример е [[Роџер Фрај]], поборник за [[Постимпресионизам|постимпресионизмот]]. == Некои славни ликовни критичари == * [[Гијом Аполинер]] * [[Шарл Бодлер]] * [[Клемент Гринберг]] * [[Едуард Жагие]] * [[Харолд Розенберг]] * [[Брајан Севел]] * [[Мишел Тапие]] === Во Македонија === * [[Влада Урошевиќ]] * [[Владимир Величковски]] == Поврзано == * [[Ликовна критика]] {{Ризница-врска|Art critics}} [[Категорија:Ликовни критичари| ]] l8a9c94m67amh6ugey2hkprw8h0phfn 0 25725 5605839 5602929 2026-08-07T10:47:21Z Gurther 105215 Одбиени последните 2 промени (од [[Специјална:Придонеси/UshtariKohes|UshtariKohes]]) и ја поврати преработката 5467392 на Ehrlich91 5605839 wikitext text/x-wiki :''Оваа статија се однесува на селото Света Петка во [[Општина Сопиште]]. За светицата со исто име, видете [[Света Петка]].'' {{Инфокутија за село во Република Македонија | слика= | име=Света Петка | регион= | општина={{општинскигрб|Општина Сопиште}} | население=747 | поштенски број= | надморска височина=587 | географска широчина=41° 56' 27" сев. ш. | географска должина=21° 19' 55" ист. д. | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=56 | lat_sec=27 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=19 | lon_sec=55 | мрежно место= | карта = Света Петка во Општина Сопиште.svg }} '''Света Петка''' — село во [[Општина Сопиште]]. Според пописот од 2002 година, селото имало население од 712 жители. == Географија и местоположба == Селото е дел од областа [[Каршијак]] и се наоѓа во јужното подножје на [[Водно]]. == Историја == Во {{Римски|19}} век, селото е дел од нахијата ''Каршијак'' во [[Скопска каза|Скопската каза]] во [[Отоманското Царство]]. Според опширните [[Османлиско Царство|османлиски]] [[дефтер]]и за населението на [[Скопска Каза|Скопската Каза]] од 1832/33 година, селото било [[Ислам|муслиманско]], со 20 [[Ислам|муслимански]] домаќинства. На овој попис биле забележани 40 мажи муслимани, со 6 новороденчиња. Се проценува дека селото во тој период имало 92 жители.<ref>{{Наведена книга|title=Османлиски документи за историјата на Македонија - пописи од XIX век на муслиманското население - Скопски Санџак, каза Скопје.|publisher=д-р Емил Крстески|year=2020|location=Скопје}}</ref> [[Стефан Верковиќ]] во 1857 година го забележува со 160 жители.<ref>{{Наведена книга|title=Топографическо-этнографическій очеркъ Македоніи|last=Верковиќ|first=Стефан|year=1889|location=Санкт Петербург}}</ref> Според податоците на [[Васил К’нчов]] од 1900 година, селото имало 20 жители христијани (Македонци) и 200 жители муслимани (Албанци).<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_40.htm Кънчов, В. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, с.256]</ref> После [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]], 1913 г. селото влегува во границите на [[Србија]]'','' како дел од Општина [[Говрлево]] и има 337 жители.<ref>{{Наведена книга|title=Речник на местата во ослободената област Стара Србија по службени податоци.|publisher=Мил. Ант. Вујиќ|year=1914|location=Белград}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија]] во 1931 година, селото имало 350 [[Албанци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}{{Мртва_врска|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|450 |1953|503 |1961|460 |1971|519 |1981|590 |1991|0 |1994|632 |2002|712 |2021|747 }} Според пописот од 2002 година, селото имало население од 712 жители, од кои 701 [[Албанци|Албанец]] и 11 останати. Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 747 жители, од кои 701 [[Македонски Албанци|Албанец]] и 46 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|220|—|450|503|460|519|590|0|632|712|747}} === Родови === Света Петка е албанско село. Според истражувањата од 1950 година, родови во селото се следните: * '''Доселеници:''' Абдалар (21 к.) доселени се од некое село во Горна Река. Уште подалечно потекло имаат од Албанија. Го знаат следното родословие: Меџид (жив на 45&nbsp;г. во 1950 година) Џеладин-Кадри-Емин-Абди Ќаја, кој се доселил. Тоа било во почетокот од XVIII век; ''Шопалар (20 к.)'' потекнуваат од фисот Соп во [[Албанија|северна Албанија]]; ''Аџијалар (12 к.)'' доселени се од некое село во [[Горна Река]]. Уште подалечно потекло од [[Албанија]]; ''Аљиалар (11 к.)'' доселени се од [[Мијаци|мијачкото]] село [[Жировница]] во [[Долна Река]]. Основачот на родот говорел само македонски, но мешајќи се со Албанците сега во овој род се говори албански, и се сметаат за Албанци. Од Жировница се иселиле двајца блиски роднини, едниот се населил во [[Говрлево]] каде прешол во православие. Тие и сега постојат во тоа село (''Скендеровци''). Тие долго време се пазеле како блиски роднини. Го знаат следното родословие: Милаим (жив на 50&nbsp;г. во 1950 година) Селам-Бислим-Бејтула-Алил, кој се доселил околу 1810 година во [[Говрлево]], па набрзо прешол во Света Петка.<ref>{{Наведена книга|title=Слив Маркове Реке - антропогеографска проматрања|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=Филозофски факултет|year=1958|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> <!-- == Стопанство == == Општествени институции == == Самоуправа и политика ==--> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. стр. 382, Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> *[[Рамниште (Света Петка)|Рамниште]] — населба и некропола од средниот век <!-- == Редовни настани == == Личности == == Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Поврзано == * [[Каршијак]] * [[Општина Сопиште]] * [[Сопиште]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Sveta Petka, Skopje}} * [https://maps.google.com/maps?q=%D0%A1%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0+%D0%9F%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B0,,+%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0&hl=mk&ie=UTF8&ll=41.941305,21.334205&spn=0.004333,0.010568&sll=41.940611,21.420722&sspn=0.008667,0.021136&t=h&hnear=Sveta+Petka,+Macedonia+(FYROM)&z=17 Сателитска снимка на Света Петка] на Карти на Гугл {{Општина Сопиште}} {{Торбешија}} {{Скопски села}} [[Категорија:Света Петка (Скопско)| ]] 254ymshe7vilnxam840ojfihkhr1ueh 0 30558 5605626 5415875 2026-08-06T12:06:19Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK, дополнување 5605626 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{Infobox royalty | name = Филип IV | image = Philip IV of Macedon copper coin; struck c. 297–296 BC.png | caption = Бакарна монета кована некаде за време на владеењето на Филип. {{abbr|Ав.|Аверс}}: глава на [[Аполон]] свртена десно; {{abbr|рев.|реверс}}: јавач на коњ. | succession = [[Список на кралеви на Античка Македонија|Крал на Македонија]] | reign = 297 пр. н. е. | predecessor = [[Касандар]] | successor = [[Антипатар I Македонски|Антипатар I]] и [[Александар V Македонски|Александар V]] | birth_date = Непознат | death_date = 297 пр. н. е. | death_place = [[Елатеја]] | house = [[Антипатридска династија]] | father = Касандар | mother = [[Тесалоника Македонска|Тесалоника]] | religion = [[Старогрчка религија]] }} '''Филип IV Македонски''' (умрел [[297 п.н.е.]]) — син на [[Касандар]]. Го наследил такта си, но владеел само накратко пред неговата смрт. {{start box}} {{succession box|title=[[Крал на Античка Македонија]]|before=[[Касандар]]|after=[[Антипатар]]'''<br />and<br />'''[[Александар V]]|years=297 п.н.е.}} {{end box}} {{Античка Македонија-никулец}} {{Кралеви на Античка Македонија}} [[Категорија:Кралеви на Античка Македонија]] [[Категорија:Починати од туберкулоза]] [[Категорија:Родени во непозната година]] 3sm7s20t0gsmn7g5noe2qmmme433oss 0 30761 5605651 4986493 2026-08-06T14:47:08Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK, дополнување 5605651 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Деметриј II | image = Demetrius II (Demetrios II) of Macedon bronze drachma.jpg | caption = Бакарна [[Старогрчки монети|драхма]] веројатно кована за време на владеењето на Деметриј.{{efn|Деметриј можеби ковал бакарни [[Старогрчки монети|драхми]] во свое име, но овие изданија би можеле да бидат и од дедото на Деметриј, [[Деметриј I Опсадникот|Деметриј I]]. Деметриј II никогаш не ковал сребрени монети во свое име, туку продолжил да ги произведува тетрадрахмите на својот татко.<ref>{{Cite journal |title=King Demetrius II of Macedon: In the Shadow of Father and Son |journal=Жива Антика / Antiquité Vivante |url=https://antiquitasviva.com/regular-issues/ziva-antika-antiquite-vivante-69-1-2-2019/ |last=Kuzmin |first=Yuri |date=2019 |issue=78 |volume=69 |doi=10.47054/ZIVA19691-2059k |page=70|doi-access=free }}</ref>}} {{abbr|Ав.|Аверс}}: македонски штит {{abbr|рев.|реверс}}: македонски шлем со втиснат натпис [[Базилеус|ΒΑΣ[ΙΛΕΩΣ]]] по должината на долниот дел. | succession = [[Список на кралеви на Античка Македонија|Крал на Македонија]] | reign = 239–229 пр. н. е. | predecessor = [[Антигон II Гонат]] | successor = [[Антигон III Досон]] | spouse = {{plainlist| * [[Стратоника Македонска|Стратоника]] * [[Никеја од Коринт|Никеја]] * [[Фтија Македонска|Фтија]] * [[Хрисеида Македонска|Хрисеида]] }} | issue = [[Апама III]] <br /> [[Филип V Македонски|Филип V]] | dynasty = [[Антигониди|Антигонидска династија]] | father = [[Антигон II Гонат]] | mother = [[Фила (ќерка на Селевк)|Фила]] | birth_date = {{circa|275/4 пр. н. е.}} | death_date = 229 пр. н. е. (на околу {{circa}} 45 години) }} ''За селевкидскиот владетел, видете [[Деметриј II Никатор]]. За македонскиот принц, видете [[Деметриј Убавиот]].'' '''Деметриј II''', син на [[Антигон II Гоната]], владеел како крал на [[Македон]]ија од [[239 п.н.е.|239]] до [[229 п.н.е.]] Ѝ припаѓал на династијата [[Антигониди]]. Уште додека татко му бил жив, Деметриј се истакнал поразувајќи го [[Александар II Епирски]] во [[Дердија]], и така ја спасил Македонија (~ [[260 п.н.е.]]). Кога станал крал морал да се соочи со сојузот на двете големи лиги против Македонија, Ајтолската и Ахајската, кои обично биле спротивставени. Успеал да му нанесе големи порази на сојузот, и ја извадил [[Беотија]] од сојузот. Револуцијата во [[Епир]], во која републиканската лига била заменета со монархија, многу ја ослабнала неговата позиција. Деметриј исто така морал да ја брани Македонија од дивите народи од северот. Битката со [[Дарданци]]те се покажала катастрофална, и тој умрел наратко потоа, оставајќи го синот Филип, од жената Крисеја, кој сѐ уште бил дете. Поранешни негови жени биле Стратоника, ќерка на селевкидскиот крал [[Антиох I Сотер]], Фтија, ќерката на Александар Епирски и Никеја, вдовицата на братучед му Александар. Хронологијата на овие бракови е сѐ уште спорна. ==Белешки== <references group="б"/> == Наводи == {{наводи}} * {{1911}} {{start box}} |- | width="30%" align="center" | Претходник:<br />'''[[Антигон II Гонат]]''' | width="40%" align="center" | '''[[Крал на Античка Македонија]]'''<br />239–229 п.н.е. | width="30%" align="center" | Наследник:<br />'''[[Антигон III Досон]]''' {{end box}} {{Кралеви на Античка Македонија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Кралеви на Античка Македонија]] [[Категорија:Антигонидска династија]] [[Категорија:Родени во непозната година]] 45oeuc7ynpngy0fta8egwiqs5spk9n1 0 33013 5605890 5046757 2026-08-07T11:37:55Z Kiril Simeonovski 3243 5605890 wikitext text/x-wiki :''За други [[тврдина|тврдини]] со истото име, видете [[Маркови Кули]]'' {{Инфокутија Археолошко наоѓалиште во Македонија |име=Маркови Кули |слика=Markovi Kuli - Letevci kropp1.jpg |опис=Поглед кон кастелот | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=50 | lat_sec=57 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=42 | lon_sec=15 |место=Летевци |општина=Петровец |тип=градиште |тип1=кастел |период=римско време |период1=доцноантичко време |период2= }} [[Податотека:markovi kuli-kozle.jpg|thumb|right|300px|Реконструкција на тврдината Маркови Кули]] '''Маркови Кули''' — [[тврдина]] и гранична стража на околу 1,6&nbsp;км источно од [[Кожле]] и 1,2&nbsp;км јужно од [[Летевци]], 3&nbsp;км пред [[устие]]то на [[Пчиња]] во [[Вардар]]. Претставува тесен и издаден карпест [[рид]] со стрмни страни во теснецот на Пчиња, околу кој реката врти во голем лак. Се издига 70&nbsp;м над реката. Мало седло од источната страна го дели од повисоките планини; денес преку тоа седло поминува [[автопат]]от [[Скопје]]-[[Велес]]. Една прастара [[патека]] ја преминува реката на тоа место, поврзувајќи ги двете [[антика|антички]] [[траса|траси]] на [[Вардарска магистрала|Вардарската магистрала]] (и денес тука водат два еднонасочни автопата) западно и источно од Маркови Кули.<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref><ref>{{наведена книга|last=Микулчиќ|first=Иван|title=Средновековни градови и тврдини во Македонија|publisher=Македонска цивилизација|location=Скопје|date=1996|isbn=9989756066|url=http://www.scribd.com/doc/42697275/%D0%A1%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8-%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B8-%D0%B8-%D1%82%D0%B2%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B8-%D0%B2%D0%BE-%D0%91%D0%88%D0%A0%D0%9C-%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD-%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%87%D0%B8%D1%9C-1996|language=македонски|access-date=2012-07-29|archive-date=2013-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005032700/http://www.scribd.com/doc/42697275/%D0%A1%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8-%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B8-%D0%B8-%D1%82%D0%B2%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B8-%D0%B2%D0%BE-%D0%91%D0%88%D0%A0%D0%9C-%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD-%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%87%D0%B8%D1%9C-1996|url-status=dead}}</ref> == Најстари остатоци == На седлото источно од Маркови Кули ерозијата разголила низа стари [[гроб]]ови — од [[Римско Царство|доцноримско]] и од [[железно доба|железно време]]. На оваа позиција во [[доцна антика|доцноантичко]] време бил изграден граничен [[кастел]] што ги контролирал двете траси на спомнатиот [[магистрала|магистрален]] пат. Напречно преку оваа тешко проодна позиција била повлечена гранична линија меѓу провинциите [[римска Македонија|Македонија]] и [[Дарданија]] (Горна Мизија), а тврдината ги надгледувала граничните премини. == Средновековни остатоци == Во [[среден век|средниот]] век била изградена целосно нова [[тврдина]]. Нејзиното јадро, поставено на највисоката позиција, има неправилна овална форма со влез на источниот крај, бранет со масивна [[кула]]. Ова јадро и кулата потекнуваат од најстарата градежна фаза, веројатно од доцниот [[XII век|XII]] и [[XIII век]]. Една друга кула вклопена во западниот ѕид има тесна правоаголна основа и потекнува од следната (II) градежна фаза како и обѕидот до неа), од доцниот [[XIII век|XIII]] или [[XIV век]]. Внатре во [[обѕид]]от стоела [[куќа]]та на господарот на тврдината, чиј [[сутерен]] е потпрен на јужниот ѕид. Претставува [[трпезарија]] ([[рицарска сала]]) со димензии 24 × 6&nbsp;м. Наспроти неа стоела друга градба. Целиот распоред на обновеното јадро го определува ова место како [[феудализам|феудален]] [[замок]]. На падината северно и источно од [[замок]]от се простирал [[стопанство|стопанскиот]] дел, укрепен исто со малтерно [[обѕидие]] во II фаза. Има големина од 153 × 55&nbsp;м, а издадените агли на западниот, југозападниот и североисточниот дел биле зајакнати со кули. Кулите имаат неправилни основи и мошне слаби ѕидови, карактеристични за тоа време. Источниот ѕид, свтрен кон седлото и најлесно ранлив, бил зајакнат со еден [[предѕид]], потоа со уште една кула и [[полукула]]. На полукулата се гледаат вкрстени делови од постариот и помладиот ѕид, со кој тврдината била проширена кон исток (III градежна фаза). Тука е сочуван и дел од стариот ѕид со првобитното круниште (обход и парапет), вклопени странично во челото на полукулата. И на северниот дел има неколку големи преправки во вид на три паралелни ѕидови и две заѕидани [[порта|порти]] (III фаза). Оваа тврдина е еден од најдобро запазените објекти од [[XIII век|XIII]] и [[XIV век]] во [[Република Македонија|Македонија]], врз кој може да се следи развитокот на [[градежништво|градежните]] манири од тоа време. Градот Кожле е спомнат во [[србија|српските]] [[црковна повелба|црковни повелби]] од времето на [[Стефан Душан]]. Со него тогаш управувал [[кефалија]], што значи дека бил [[крал]]ска (државна) тврдина. Го контролирала Вардарскиот пат во теснините помеѓу [[Скопско Поле|Скопското]] и [[Велешко Поле|Велешкото Поле]]. До [[1230]] г. кога [[Срби]]те ги освоиле граничните византиски [[кастрон]]и [[Велес]], [[Чрешче]], [[Штип]] и [[Просек]], Кожле претставувал српска гранична стража и најистурена точка кон Византија. „Градот” Кожле се граничел со феудалниот имот на [[црква (градба)|црква]]та [[Св. Никола]] на [[Пчиња]] во времето на [[Цар Душан]] (Ст. Новаковиќ 1912, 701, 704). Црквата стоела на 1&nbsp;км јужно од крепоста, вѕидана делумно во една пештера во кањонот на Пчиња. Во [[XVI век]] е обновена како [[Св. Богородица]]. На 200&nbsp;м југоисточно од [[крепост]]а лежи друга [[пештера]] чијшто влез во средниот век бил делумно заѕидан; влезот имал горе [[арка]], украсена со [[керамо-декорација]]. Тоа било [[скит]] (испосничка [[ќелија]]). == Поврзано == * [[Марково Кале]] * [[Марков Манастир]] * [[Марков Град]] * [[Маркови Кули (Водно)]] * [[Маркова Сушица]] * [[Крале Марко]] == Наводи == {{наводи}} {{рв|Markovi Kuli (Letevci)}} {{Тврдини-Скопско}} {{Средновековни тврдини во Македонија}} {{Архео-Петровец}} {{КНМ-Петровец}} [[Категорија:Тврдини во Скопско]] [[Категорија:Тврдини во Македонија]] [[Категорија:Летевци]] [[Категорија:Крал Марко]] sgc1z0e3ipedmv4y5oc2psnx6qso4tb 0 34880 5605642 5605619 2026-08-06T14:16:24Z Buli 2648 /* Предметна програма */ 5605642 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Солунска бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“ | native_name = Българска мѫжка гимназия „Свв. Кирилъ и Методий“ | image = Bulgarian Men's High School of Thessaloniki in 1891.jpg | image_size = | alt = | caption = Солунската машка гимназија во 1891 година. | location = [[Солун]] | country = [[Османлиска Империја]] | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = [[гимназија]] | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = 1880 | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = 1913 | grades_label = Класови | grades = I–VII | enrollment = 267 (1886/7)<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> }} '''Солунската бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“''' ({{langx|bg|Солунска българска мъжка гимназия „Св. св. Кирил и Методий“}}) била машка гимназија основана во есента 1880 година во [[Солун]], тогаш во [[Османлиската империја]]. Постоела до 1913 година. Била едно од најважните [[Бугарска пропаганда во Македонија|бугарски просветни средишта]] во Македонија и Одринско. Гимназијата била основана со поддршка на [[Бугарската егзархија]] и солунската бугарска црковно-училишна општина. Главен иницијатор и прв главен учител бил [[Кузман Шапкарев]]. Официјалното име „Св. св. Кирил и Методиј“ го добила во 1881 година. Наставата се изведувала на [[бугарски јазик]], а училиштето имало [[пансион]]. Во текот на своето 33-годишно постоење низ гимназијата поминале околу 5.800 ученици.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=108}} Голем дел од нив останале само неколку години, а со целосна матура завршиле 488 ученици.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=108}} Меѓу учениците имало и идни видни дејци на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација ([[ВМОРО]]), Врховниот македоно-одрински комитет ([[ВМОК]]) и други организации, како [[Гоце Делчев]], [[Даме Груев]], [[Тодор Александров]], [[Борис Сарафов]] и други. Учители во одреден период во гимназијата биле [[Григор Прличев]], [[Васил К’нчов]], [[Георги Кандиларов]] и други. Гимназијата престанала со работа по [[Балканските војни]] и воспоставувањето на грчка власт во Солун во 1913 година. Нејзин наследник денес се смета Националната хуманитарна гимназија „Св. св. Кирил и Методиј“ во [[Благоевград]], Бугарија. == Историја == === Основање на гимназијата === Пролетта 1880 година, Шапкарев ја напуштил Македонија за да му го понуди своите услуги како инспектор за Татарпазарџискиот училиштен округ на тогашниот директор за образование на [[Источна Румелија]], [[Јоаким Груев]].{{sfn|Минов|2015|p=129}} Но и покрај посредништвото од страна на архимандритот [[Методиј Кусев]], Груев го одбил Шапкарев. За да не пропадне неговата мисија во Бугарија, Шапкарев се обидел да ја искористи блискоста на Кусев со егзархот, за барем да може да го издаде етнографскиот и фолклорен материјал што го собрал претходните години во Македонија. Проникливиот Кусев заклучил дека охриѓанецот може да биде употребен за многу поважна цел. Имено, како што подоцна дознал Шапкарев, „во тоа време се кроеше план да и се помогне на Македонија на просветен план, но не можеше да се најде погодна личност... која што ќе ја постави првата основа – основниот камен на тамошното учебно дело“. Помошта на просветен план за која што зборува Шапкарев всушност има поинаква позадина. Средбата на Шапкарев со Кусев се случила во истиот период кога Портата го издала т.н. ''Закон за вилаети'', кој предвидувал одземање на патријаршиските привилегии во егзархиските училишта. Оттука, испраќањето на личност во Македонија која би ја поставила основата на бугарското училишно дело била токму во овој контекст. Така, со препорака од архимандритот, Шапкарев се упатил во Цариград за да се сретне со егзархот [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]] и од него да побара средства за издавање на собраните етнографско-фолклорни материјали. Меѓутоа, во писмото од Кусев до егзархот немало ниту збор за зборникот и во него пишувало само: „Еве го човекот што го бараме за учебното дело“.{{sfn|Минов|2015|p=130}} [[Податотека:Kuzman Shapkarev Liondas Bros Thessaloniki.png|лево|мини|275x275пкс|[[Кузман Шапкарев]]]] Со препорака од егзархот, Шапкарев бил упатен во Софија за да се сретне со премиерот [[Драган Цанков]], од кого бил задолжен да подготви извештај за перспективите на бугарското училишно дело во Македонија. Во мај 1880 година, Шапкарев го изложил својот план пред кнежевскиот Министерски совет, при што предвидел: 1) Солун да биде центар на делото. Таму да се основаат и поддржат по една полна машка и женска гимназија со пансиони; 2) Во Битола, Скопје и Серес да се отвори по една полугимназија и по едно трикласно женско училиште; 3) Во неколку второстепени градови да се отвори по едно двокласно или трокласно училиште; 4) Во другите места, кај што би се укажала потреба, да се даде привремена или постојана помош за поткрепа на постојните училишта; 5) Помошта за подржување на сите овие учебни установи да не се испраќа директно, туку со посредство на [[Бугарска егзархија|Егзархијата]].{{sfn|Минов|2015|p=130}} На 2 јуни 1880 година Кузман Шапкарев пристигнал во [[Солун]] заедно со Д. Узунов, кој бил назначен да отвори училиште во Битола. Притоа, Шапкарев истакнува дека улогата што му била наменета од Егзархот, покрај учителствувањето, била и „да ја насочува бугарштината во цела Македонија“. Истовремено, Егзархијата поканила уште 30 Македонци во Бугарија да појдат за учители во Македонија, но никој од нив не одговорил на повикот. Во Солун Шапкарев, кој бил назначен за главен учител во солунските егзархиски училишта, ги нашол училиштата во очајна состојба. Во машкото училиште имало само 17 ученици првоодделенци и четворица повозрасни, кои составувале нешто налик на прв клас. Во женското училиште учеле 11 ученички, од кои само 2-3 знаеле да читаат.{{sfn|Минов|2015|p=132}} Во октомври истата година, Шапкарев и кукушанецот [[Христо Бучков]] започнале со работа во солунското основно училиште во солунското маало Ајринџик. Како резултат на плодната агитаторска дејност на Шапкарев, активноста на солунската егзархиска општина и претходно воспоставените врски во Солунско и Кукушко, училиштето го посетувале 87 ученици, претежно од околината на [[Кукуш]] и [[Солун]], од кои се формирале 4 одделенија и два класа. Брзиот успех резултирал со позитивни сигнали од Егзархијата за отворање на редовна и полна бугарска гимназија во Солун. Меѓутоа, и покрај успешно завршената учебна година, пред почетокот на 1881/82 година, Шапкарев бил известен дека бугарската гимназија ќе биде отворена во Прилеп. Тврдоглавоста на охриѓанецот сепак се покажала решавачка. Шапкарев одбил да ги изврши наредбите на архимандритот Методиј Кусев, кој како роден прилепчанец најмногу се залагал гимназијата да биде отворена во Прилеп. По долга расписка со разни егзархиски и политички фактори, Шапкарев успеал да издејствува гимназијата сепак да биде отворена во Солун. Притоа, меѓу другото, егзархискиот учител истакнал дека Европа може да види дека во Македонија живеат и Бугари само доколку гимназијата биде отворена во Солун, кој го посетувале голем број на странци. Истовремено, Шапкарев разгласил низ цела Македонија дека во Солун ќе се отвори бугарска гимназија со пансион. На тој начин, учебната година започнала со 123 ученици, распоредени во три гимназијални класа.{{sfn|Минов|2015|p=134}}[[Податотека:Solunska bugarska mashka gimnazija dokument.jpg|thumb|300px|right|Документ од 1884 година]] === Ученички бунтови === Солунската гимназија, и покрај егзархискиот језуитски режим, била расадник на револуционерни идеи. Во гимназијата циркулирала забранета литература, се ковале планови и се дигале ученички бунтови. Во гимназијата често избувнувале конфликти за тоа да се зголеми бројот на професори со потекло од [[Македонија (регион)|Македонија]], а да се намали бројот на оние што се носат од територијата на кнежевството [[Бугарија]]. [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] која ја спроведувала политиката на [[Стефан Стамболов]] за еволутивно решавање на македонското прашање, била против зголемување на бројот на учители од [[Македонија (регион)|Македонија]], заради стравот дека Македонците учители ќе ги револуционеризираат учениците, и со тоа ќе бидат нарушени добрите односи меѓу кнежевството [[Бугарија]] и Османлиска [[Турција]]. Веднаш по нејзиното создавање, веќе во учебната 1882/1883 година, дошло до бранување. При училишниот бунт во учебната 1883/1884 година биле исклучени од гимназијата [[Ѓорче Петров]] и [[Пере Тошев]], кои биле меѓу првите ученици на оваа гимназија. Во учебната 1887/1888 година дошло до нов бунт, поради кој биле исклучена поголема група на ученици. Меѓу причините за бунтот било и барањето на учениците: ''дека не можат да работат на бугарски јазик, туку сакале да работат и да им се предава на нивниот домашен, македонски дијалект''. Меѓу учениците кои заминале во [[Белград]], за да го продолжат образованието, биле: [[Даме Груев]], [[Петар Поп Арсов]], [[Никола Наумов]], [[Христо Поп Коцев]], [[Димитар Мирчев (раководител на ТМОРО)|Димитар Мирчев]] итн. Во своето дело „Во Македонија под ропство“ [[Павел Шатев]] пишува дека во основата на ученичките бунтови бил спорот како да се извршува ослободувањето на [[Македонија (регион)|Македонија]].<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 35</ref> [[Бугарска егзархија|Екзархиската]] страна верувала дека ова требе да се извршува со легална борба, просвета, цркви и училишта, а другата страна - со револуционен метод на дејствие.<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 36</ref> === Педагошки курс при гимназијата === За да се обезбедат учители за основните и за трикласните училишта во провинцијата (пред сè во Македонија), во учебната 1887/1888 година при машката гимназија бил отворен педагошки курс во времетраење од две години. Со курсот раководел директорот на гимназијата, а наставата ја изведувале професорите кои предавале и во самата гимназија. Курсот функционирал осум учебни години, од 1887/1888 до 1895/1896 година. Во тој период го завршиле 129 ученици, кои биле оспособени за учителска работа.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=109}} Учениците кои биле примани морало да имаат завршено трет клас гимназија (приближно денешно основно образование). Програмата на курсот била составена од општо гимназиски предмети, дополнети со [[педагогија]] (наука за воспитување и образование), која ја предавале специјализирани наставници. Иако педагошкиот курс бил наменет за подготовка на учители, релативно малиот број на завршени ученици укажува дека учениците почесто избирале да го продолжат гимназиското образование, наместо да се насочат кон учителската професија.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=109}} === По 1913 === По крајот на [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]], грчките власти го протеруваат целиот наставнички колектив на гимназијата во Бугарија. Задно со себе тие успеваат да земат голем дел од материјалот и регистарски материјали. Преместувана е неколкупати во [[Струмица]], [[Штип]] и [[Петрич]]. Од [[1920]] до денес се наоѓа во [[Благоевград]] (Горна Џумаја), [[Пиринска Македонија]] и го носи името '''Национална хуманитарна гимназија „Свети Кирил и Методиј“''' (''Национална хуманитарна гимназия „Свети Свети Кирил и Методий“''). == Директори и учители == === Директори === [[Податотека:First Graduates and Teachers of the Thessaloniki Bulgarian Hight School 1886.jpg|мини|350x350px|Првата генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1885/86 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': Георги Миндов, Александар Кулев, Христо Димитров, Костадин Стателов, Фран Сплитек, [[Григор Прличев]], [[Георги Кандиларов]], архимандрит [[Козма Пречистански]], ѓакон [[Иларион Пенчев]], Георги Попов, [[Петар Драганов]], Андреј Дојкин, Јероним Буфети{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Христо Нечев]], [[Јордан Читкушев]], [[Јордан Мирчев]], [[Иван Липошлиев]], [[Димитар Изов]], [[Бано Кушев]], [[Лазар Тодев]], [[Јордан Бомболов]], [[Георги Стрезов]], [[Петар Мавродиев]], [[Александар Кожухарски]]]] Од вкупно 14 директори на гимазијата, 9 биле од Бугарија, а 5 од Македонија. Притоа нужно е да се истакне дека во најважните години од работата на солунската гимназија, од нејзиното основање до периодот кога во Македонија се отвориле и други бугарски средношколски установи, директорите биле исклучиво етнички Бугари.<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> Според нивното образование, речиси сите минале низ бугарските средни училишта во Софија, Пловдив итн., а голем дел од нив го продолжиле своето образование во поголемите европски центри. Повеќемина од солунските директори имале и завидна политичка кариера. Додека Михаил Сарафов најпрво бил министер за народна просвета во владата на Петко Каравелов (1880-1881) и министер за финансии во владата на Драган Цанков (1884), а дури потоа бил назначен за директор на гимназијата во Солун, некои од директорите својот политички подем го започнале откако се докажале како спроводници на бугарската политика во солунската машка бугарска гимназија. Васил К’нчов во 1902 година бил министер за народна просвета во владата на Стојан Данев, а Лазар Пајаков бил министер за финансии во кабинетите на Рачо Петров, Димитар Петков, Димитар Станчов и Петар Гудев (1903-1908).<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> * ''[[Кузман Шапкарев]] — (1880 – 1881) (главен учител)'' * [[Божил Рајнов]] — (1881 – 1883) * [[Георги Кандиларов]] — (1883 – 1887) * [[Никола Начов]] — (1887 – 1891) * [[Димитар Хаџи Иванов]] — (1891 — 1892) * [[Васил К’нчов]] — (1892 — 1893) * [[Михаил Сарафов]] — (1893 — 1896) * [[Анастас Наумов]] — (1896 — 1897) * [[Атанас Ченгелев]] — (1897 — 1899) * [[Лазар Пајаков]] — (1899 — 1900) * [[Георги Раев]] — (1900 — 1904) * [[Христо Тенчев]] — (1904 — 1907) * [[Антон Поп Стоилов]] — (1907 — 1909) * [[Тодор Дечев]] — (1909 – 1912) * [[Георги Белев]] — (1912 – 1913)<ref>Николов, Стоян. „Съдбата на българите в Солун преди и по време на Балканските войни (1912 - 1913 г.)“. Списание „Македонски преглед“, кн. 2, София, 2008, стр. 70.</ref> === Учители === [[Податотека:Teachers-of-Bulgarian-men-school-Thessaloniki-1890.jpg|мини|Учители во гимназијата во 1890 година.|300x300пкс]] До средината на 1880-те меѓу учителите во бугарските средни училишта преовладувале руските воспитаници. Тоа важи како за училиштата во европските вилаети на Османлиската империја, така и за тие во слободното [[Кнежевство Бугарија]]. Руски воспитаници се и директорите на гимназијата во почетниот период од нејзиниот развој: [[Божил Рајнов]] (Одеса, Лиеж и Киев) и [[Георги Кандиларов]] (Киевска духовна академија). Иста е положбата и кај учителите – [[Трајко Китанчев]] (Киев и Москва), [[Благој Димитров]] (Одеса), [[Константин Стателов]] (Москва), [[Иларион Пенчев]] (Одеса) итн. Значително помалку се предавачите кои завршиле во пределите на Австроунгарија – чехот Франтишек Сплитек и унгарецот Роже Калман, кој бил принуден од власта да напушти во учебната учебната 1886/1887 г. За предавање на странски јазици биле назначени учители французи (Ф. Бертранд, Ж. Гиро, Е. Шевалие) и турци (Абди Етхем ефенди и Фадил беј). Помал бил бројот на предавачите кои завршиле на други места – Григор Прличев во Атина, Јероним Буфети во Џенова, Димитар Цухлев во Љасковец, Лазар Пајаков во Роберт колеџ и Париз, Антон Дојков во Габрово, Христо Станишев во Гент и др. Во првата деценија на 20 век директорите на Гимназијата воглавно веќе биле воспитаници на [[Софиски универзитет|Софиското вишо училиште]] – Христо Тенчов (1904–1907), Антон Попстоилов (1907–1909), Тодор Дечев (1909–1912), Георги Белев (1912–1913). Меѓу учителите продолжиле да се истакнуваат истакнати бугарски учени, општественици и политичари – професорот по природни науки Стефан Петков, професорот по француски јазик во Софискиот универзитет и бугарски конзул во Стокхолм [[Атанас Јаранов]], уметникот Михаил Крстев, новинарот и политичар Петко Пенчев и др. {{Учители во Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“}} == Предметна програма == [[Податотека:Bulgarian high school in Solun teachers and students.JPG|мини|350x350px|Четврта генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети]], [[Благој Димитров]], [[Григор Прличев]], [[Димитар Матов]], [[Никола Начов]], [[Димитар Хаџииванов]], [[Васил К’нчов]], [[Едхем ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев]], [[Константин Робев]], [[Никола Апостолов]], [[Панче Васков]], [[Димитар Поптомов]], [[Јаким Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев]], [[Георги Трајчев]], [[Антон Димитров]], [[Георги Николов]]]] Уште во првите години од своето постоење, солунската машка гимназија ја приспособила својата предметна програма со програмите на гимназиските училишта во [[Софија]] и [[Пловдив]]. Притоа, за основа била земена програмата во пловдивската реална гимназија, приспособена на реалните потреби. Оттука, со оглед на тоа што „учениците (во солунската гимназија, б.н) доаѓале со идејата дека Бугарите немаа свое минато и дека се најдолниот род на земјата“, во учебната 1882/83 било решено предметот бугарска историја да се воведе од првиот клас во гимназијата. Поради значењето на грчкиот јазик во Солун, во вториот клас бил воведен и предметот [[грчки јазик]], а во првиот клас биле воведени предметите [[Турски јазик|турски]] и [[француски јазик]]. На тој начин, предметната програма во тогаш четирикласната солунска гимназија ја сочинувале предметите: бугарски јазик, бугарска историја, закон божји, математика, физика, природни науки, географија, општа историја, книжевност, аритметика, краснопис, цртање, француски, грчки и турски јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со понатамошниот развој на гимназијата и нејзиното прераснување во полна, седумкласна гимназија, покрај горенаведените предмети се изучувале и [[старословенски јазик]], логика, психологија, алгебра, геометрија, дескриптива, космографија, хемија, латински јазик и геометриско цртање. Сепак, фондот на часови за секој одделен предмет јасно покажува дека акцентот сепак бил ставен на историјата, на бугарскиот јазик, како и на турскиот и францускиот јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}}[[Податотека:School Certificate of Kuzman Yosifov from Debar from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 6 June 1910 - Page 1.jpg|мини|262x262пкс|Свидетелство на Кузман Јосифов од Дебар за завршување на Солунската гимназија, 6 јуни 1910 г.|лево]]Со исклучок на часовите по грчки, француски и турски, наставата се изведувала исклучиво на бугарски јазик, без никакво право на некаков компромис и употреба на македонскиот јазик во наставата. Ваквото инсистирање на бугарскиот јазик за сметка на мајчиниот македонски јазик, често резултирало со отворено незадоволство кај македонските ученици, а понекогаш и со бунтови. Така, во учебната 1887/88 година во солунската гимназија избиле нереди и ученички бунт, чија што иницијална каписла била „клерикалноста на (директорот, б.н) Кандиларов... којшто многумина го сметаа за језуит и нетактичките интриги на... учителите родум бесарабци“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Бунтот бил последица на политичките пресметки во Бугарија, пренесени во Македонија и солунската машка гимназија, меѓутоа, според изјавите на дел од учениците, македонските ученици се вклучиле во бунтот затоа што „не можеле да работат на бугарски јазик, туку сакале да им се предава на нивниот домашен македонски дијалект“. Дел од македонските ученици никако не можеле да разберат зошто е забранет македонскиот јазик со неговите дијалекти, а на негова сметка се форсира бугарскиот јазик. Во овој контекст, за време на летниот распуст еден ученик од солунската бугарска гимназија бил задолжен од двајца свои професори да им објасни на сограѓаните дека наместо „џ“ и „ч“ (или „ѓ“ и „ќ“) треба да ги користат гласовите „жд“ и „шт“, односно, наместо куќа, веѓа, свеќа и Ѓурѓовден, да употребуваат к’шта, вежда, свешта, Георгиев ден. Притоа, кога на почетокот на учебната година истиот ученик пред своите сокласници ги рецитирал песните од неговиот роден крај, од учителите му било кажано дека тие песни не се бугарски, туку повеќе наликуваат на српски. За да ги задоволи своите професори во бугарската гимназија, младиот дебарчанец постојано се трудел наместо „јас“ и „ќе“ да ги користи бугарските „аз“ и „ште“, и бил принуден „да го замрази мајчиниот јазик“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} == Бројност на учениците == {{See also|Список на матуранти од Солунската машка гимназија}} Во учебната 1886/87 во гимназијата учеле 267 ученици, во VII класа. {| class="wikitable" |+ ! !I !II !III !IV !V !VI !VII |- |1886/87<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> |16 |38 |37 |45 |64 |36 |31 |- |1893/94<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1893-1894 година. Пловдив, 1895, с. 55.</ref> |24 |18 |17 |24 |19 |21 |14 |- |1895/96<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1895-1896 година. Шумен, 1897, с. 86.</ref> |27 |20 |32 |36 |74 |31 |12 |} == Видете исто така == * [[Бугарска католичка семинарија во Солун]] == Извори == <references/> === Литература === * {{Наведена книга|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ|last=Кандиларовъ|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=Софија|language=бугарски|author-link=Георги Кандиларов}} * {{cite thesis|last=Минов|first=Никола|date=2015|title=Бугарската пропаганда во Македонија и Големите сили (1878-1912)|url=|work=|degree=PhD|location=|publisher=Филозофски факултет, Скопје|access-date=}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Bulgarian Men's High School of Thessaloniki}} {{Гимназии во Османлиска Македонија}} [[Категорија:Османлиски Солун]] [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Солунска машка гимназија]] [[Категорија:Образованието во Отоманското Царство]] [[Категорија:Училишта на Бугарската егзархија]] myb2tuq2y6mkwjx0gfvlwa1stgz5d2y 5605644 5605642 2026-08-06T14:22:08Z Buli 2648 /* Бројност на учениците */ 5605644 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Солунска бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“ | native_name = Българска мѫжка гимназия „Свв. Кирилъ и Методий“ | image = Bulgarian Men's High School of Thessaloniki in 1891.jpg | image_size = | alt = | caption = Солунската машка гимназија во 1891 година. | location = [[Солун]] | country = [[Османлиска Империја]] | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = [[гимназија]] | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = 1880 | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = 1913 | grades_label = Класови | grades = I–VII | enrollment = 267 (1886/7)<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> }} '''Солунската бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“''' ({{langx|bg|Солунска българска мъжка гимназия „Св. св. Кирил и Методий“}}) била машка гимназија основана во есента 1880 година во [[Солун]], тогаш во [[Османлиската империја]]. Постоела до 1913 година. Била едно од најважните [[Бугарска пропаганда во Македонија|бугарски просветни средишта]] во Македонија и Одринско. Гимназијата била основана со поддршка на [[Бугарската егзархија]] и солунската бугарска црковно-училишна општина. Главен иницијатор и прв главен учител бил [[Кузман Шапкарев]]. Официјалното име „Св. св. Кирил и Методиј“ го добила во 1881 година. Наставата се изведувала на [[бугарски јазик]], а училиштето имало [[пансион]]. Во текот на своето 33-годишно постоење низ гимназијата поминале околу 5.800 ученици.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=108}} Голем дел од нив останале само неколку години, а со целосна матура завршиле 488 ученици.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=108}} Меѓу учениците имало и идни видни дејци на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација ([[ВМОРО]]), Врховниот македоно-одрински комитет ([[ВМОК]]) и други организации, како [[Гоце Делчев]], [[Даме Груев]], [[Тодор Александров]], [[Борис Сарафов]] и други. Учители во одреден период во гимназијата биле [[Григор Прличев]], [[Васил К’нчов]], [[Георги Кандиларов]] и други. Гимназијата престанала со работа по [[Балканските војни]] и воспоставувањето на грчка власт во Солун во 1913 година. Нејзин наследник денес се смета Националната хуманитарна гимназија „Св. св. Кирил и Методиј“ во [[Благоевград]], Бугарија. == Историја == === Основање на гимназијата === Пролетта 1880 година, Шапкарев ја напуштил Македонија за да му го понуди своите услуги како инспектор за Татарпазарџискиот училиштен округ на тогашниот директор за образование на [[Источна Румелија]], [[Јоаким Груев]].{{sfn|Минов|2015|p=129}} Но и покрај посредништвото од страна на архимандритот [[Методиј Кусев]], Груев го одбил Шапкарев. За да не пропадне неговата мисија во Бугарија, Шапкарев се обидел да ја искористи блискоста на Кусев со егзархот, за барем да може да го издаде етнографскиот и фолклорен материјал што го собрал претходните години во Македонија. Проникливиот Кусев заклучил дека охриѓанецот може да биде употребен за многу поважна цел. Имено, како што подоцна дознал Шапкарев, „во тоа време се кроеше план да и се помогне на Македонија на просветен план, но не можеше да се најде погодна личност... која што ќе ја постави првата основа – основниот камен на тамошното учебно дело“. Помошта на просветен план за која што зборува Шапкарев всушност има поинаква позадина. Средбата на Шапкарев со Кусев се случила во истиот период кога Портата го издала т.н. ''Закон за вилаети'', кој предвидувал одземање на патријаршиските привилегии во егзархиските училишта. Оттука, испраќањето на личност во Македонија која би ја поставила основата на бугарското училишно дело била токму во овој контекст. Така, со препорака од архимандритот, Шапкарев се упатил во Цариград за да се сретне со егзархот [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]] и од него да побара средства за издавање на собраните етнографско-фолклорни материјали. Меѓутоа, во писмото од Кусев до егзархот немало ниту збор за зборникот и во него пишувало само: „Еве го човекот што го бараме за учебното дело“.{{sfn|Минов|2015|p=130}} [[Податотека:Kuzman Shapkarev Liondas Bros Thessaloniki.png|лево|мини|275x275пкс|[[Кузман Шапкарев]]]] Со препорака од егзархот, Шапкарев бил упатен во Софија за да се сретне со премиерот [[Драган Цанков]], од кого бил задолжен да подготви извештај за перспективите на бугарското училишно дело во Македонија. Во мај 1880 година, Шапкарев го изложил својот план пред кнежевскиот Министерски совет, при што предвидел: 1) Солун да биде центар на делото. Таму да се основаат и поддржат по една полна машка и женска гимназија со пансиони; 2) Во Битола, Скопје и Серес да се отвори по една полугимназија и по едно трикласно женско училиште; 3) Во неколку второстепени градови да се отвори по едно двокласно или трокласно училиште; 4) Во другите места, кај што би се укажала потреба, да се даде привремена или постојана помош за поткрепа на постојните училишта; 5) Помошта за подржување на сите овие учебни установи да не се испраќа директно, туку со посредство на [[Бугарска егзархија|Егзархијата]].{{sfn|Минов|2015|p=130}} На 2 јуни 1880 година Кузман Шапкарев пристигнал во [[Солун]] заедно со Д. Узунов, кој бил назначен да отвори училиште во Битола. Притоа, Шапкарев истакнува дека улогата што му била наменета од Егзархот, покрај учителствувањето, била и „да ја насочува бугарштината во цела Македонија“. Истовремено, Егзархијата поканила уште 30 Македонци во Бугарија да појдат за учители во Македонија, но никој од нив не одговорил на повикот. Во Солун Шапкарев, кој бил назначен за главен учител во солунските егзархиски училишта, ги нашол училиштата во очајна состојба. Во машкото училиште имало само 17 ученици првоодделенци и четворица повозрасни, кои составувале нешто налик на прв клас. Во женското училиште учеле 11 ученички, од кои само 2-3 знаеле да читаат.{{sfn|Минов|2015|p=132}} Во октомври истата година, Шапкарев и кукушанецот [[Христо Бучков]] започнале со работа во солунското основно училиште во солунското маало Ајринџик. Како резултат на плодната агитаторска дејност на Шапкарев, активноста на солунската егзархиска општина и претходно воспоставените врски во Солунско и Кукушко, училиштето го посетувале 87 ученици, претежно од околината на [[Кукуш]] и [[Солун]], од кои се формирале 4 одделенија и два класа. Брзиот успех резултирал со позитивни сигнали од Егзархијата за отворање на редовна и полна бугарска гимназија во Солун. Меѓутоа, и покрај успешно завршената учебна година, пред почетокот на 1881/82 година, Шапкарев бил известен дека бугарската гимназија ќе биде отворена во Прилеп. Тврдоглавоста на охриѓанецот сепак се покажала решавачка. Шапкарев одбил да ги изврши наредбите на архимандритот Методиј Кусев, кој како роден прилепчанец најмногу се залагал гимназијата да биде отворена во Прилеп. По долга расписка со разни егзархиски и политички фактори, Шапкарев успеал да издејствува гимназијата сепак да биде отворена во Солун. Притоа, меѓу другото, егзархискиот учител истакнал дека Европа може да види дека во Македонија живеат и Бугари само доколку гимназијата биде отворена во Солун, кој го посетувале голем број на странци. Истовремено, Шапкарев разгласил низ цела Македонија дека во Солун ќе се отвори бугарска гимназија со пансион. На тој начин, учебната година започнала со 123 ученици, распоредени во три гимназијални класа.{{sfn|Минов|2015|p=134}}[[Податотека:Solunska bugarska mashka gimnazija dokument.jpg|thumb|300px|right|Документ од 1884 година]] === Ученички бунтови === Солунската гимназија, и покрај егзархискиот језуитски режим, била расадник на револуционерни идеи. Во гимназијата циркулирала забранета литература, се ковале планови и се дигале ученички бунтови. Во гимназијата често избувнувале конфликти за тоа да се зголеми бројот на професори со потекло од [[Македонија (регион)|Македонија]], а да се намали бројот на оние што се носат од територијата на кнежевството [[Бугарија]]. [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] која ја спроведувала политиката на [[Стефан Стамболов]] за еволутивно решавање на македонското прашање, била против зголемување на бројот на учители од [[Македонија (регион)|Македонија]], заради стравот дека Македонците учители ќе ги револуционеризираат учениците, и со тоа ќе бидат нарушени добрите односи меѓу кнежевството [[Бугарија]] и Османлиска [[Турција]]. Веднаш по нејзиното создавање, веќе во учебната 1882/1883 година, дошло до бранување. При училишниот бунт во учебната 1883/1884 година биле исклучени од гимназијата [[Ѓорче Петров]] и [[Пере Тошев]], кои биле меѓу првите ученици на оваа гимназија. Во учебната 1887/1888 година дошло до нов бунт, поради кој биле исклучена поголема група на ученици. Меѓу причините за бунтот било и барањето на учениците: ''дека не можат да работат на бугарски јазик, туку сакале да работат и да им се предава на нивниот домашен, македонски дијалект''. Меѓу учениците кои заминале во [[Белград]], за да го продолжат образованието, биле: [[Даме Груев]], [[Петар Поп Арсов]], [[Никола Наумов]], [[Христо Поп Коцев]], [[Димитар Мирчев (раководител на ТМОРО)|Димитар Мирчев]] итн. Во своето дело „Во Македонија под ропство“ [[Павел Шатев]] пишува дека во основата на ученичките бунтови бил спорот како да се извршува ослободувањето на [[Македонија (регион)|Македонија]].<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 35</ref> [[Бугарска егзархија|Екзархиската]] страна верувала дека ова требе да се извршува со легална борба, просвета, цркви и училишта, а другата страна - со револуционен метод на дејствие.<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 36</ref> === Педагошки курс при гимназијата === За да се обезбедат учители за основните и за трикласните училишта во провинцијата (пред сè во Македонија), во учебната 1887/1888 година при машката гимназија бил отворен педагошки курс во времетраење од две години. Со курсот раководел директорот на гимназијата, а наставата ја изведувале професорите кои предавале и во самата гимназија. Курсот функционирал осум учебни години, од 1887/1888 до 1895/1896 година. Во тој период го завршиле 129 ученици, кои биле оспособени за учителска работа.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=109}} Учениците кои биле примани морало да имаат завршено трет клас гимназија (приближно денешно основно образование). Програмата на курсот била составена од општо гимназиски предмети, дополнети со [[педагогија]] (наука за воспитување и образование), која ја предавале специјализирани наставници. Иако педагошкиот курс бил наменет за подготовка на учители, релативно малиот број на завршени ученици укажува дека учениците почесто избирале да го продолжат гимназиското образование, наместо да се насочат кон учителската професија.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=109}} === По 1913 === По крајот на [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]], грчките власти го протеруваат целиот наставнички колектив на гимназијата во Бугарија. Задно со себе тие успеваат да земат голем дел од материјалот и регистарски материјали. Преместувана е неколкупати во [[Струмица]], [[Штип]] и [[Петрич]]. Од [[1920]] до денес се наоѓа во [[Благоевград]] (Горна Џумаја), [[Пиринска Македонија]] и го носи името '''Национална хуманитарна гимназија „Свети Кирил и Методиј“''' (''Национална хуманитарна гимназия „Свети Свети Кирил и Методий“''). == Директори и учители == === Директори === [[Податотека:First Graduates and Teachers of the Thessaloniki Bulgarian Hight School 1886.jpg|мини|350x350px|Првата генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1885/86 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': Георги Миндов, Александар Кулев, Христо Димитров, Костадин Стателов, Фран Сплитек, [[Григор Прличев]], [[Георги Кандиларов]], архимандрит [[Козма Пречистански]], ѓакон [[Иларион Пенчев]], Георги Попов, [[Петар Драганов]], Андреј Дојкин, Јероним Буфети{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Христо Нечев]], [[Јордан Читкушев]], [[Јордан Мирчев]], [[Иван Липошлиев]], [[Димитар Изов]], [[Бано Кушев]], [[Лазар Тодев]], [[Јордан Бомболов]], [[Георги Стрезов]], [[Петар Мавродиев]], [[Александар Кожухарски]]]] Од вкупно 14 директори на гимазијата, 9 биле од Бугарија, а 5 од Македонија. Притоа нужно е да се истакне дека во најважните години од работата на солунската гимназија, од нејзиното основање до периодот кога во Македонија се отвориле и други бугарски средношколски установи, директорите биле исклучиво етнички Бугари.<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> Според нивното образование, речиси сите минале низ бугарските средни училишта во Софија, Пловдив итн., а голем дел од нив го продолжиле своето образование во поголемите европски центри. Повеќемина од солунските директори имале и завидна политичка кариера. Додека Михаил Сарафов најпрво бил министер за народна просвета во владата на Петко Каравелов (1880-1881) и министер за финансии во владата на Драган Цанков (1884), а дури потоа бил назначен за директор на гимназијата во Солун, некои од директорите својот политички подем го започнале откако се докажале како спроводници на бугарската политика во солунската машка бугарска гимназија. Васил К’нчов во 1902 година бил министер за народна просвета во владата на Стојан Данев, а Лазар Пајаков бил министер за финансии во кабинетите на Рачо Петров, Димитар Петков, Димитар Станчов и Петар Гудев (1903-1908).<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> * ''[[Кузман Шапкарев]] — (1880 – 1881) (главен учител)'' * [[Божил Рајнов]] — (1881 – 1883) * [[Георги Кандиларов]] — (1883 – 1887) * [[Никола Начов]] — (1887 – 1891) * [[Димитар Хаџи Иванов]] — (1891 — 1892) * [[Васил К’нчов]] — (1892 — 1893) * [[Михаил Сарафов]] — (1893 — 1896) * [[Анастас Наумов]] — (1896 — 1897) * [[Атанас Ченгелев]] — (1897 — 1899) * [[Лазар Пајаков]] — (1899 — 1900) * [[Георги Раев]] — (1900 — 1904) * [[Христо Тенчев]] — (1904 — 1907) * [[Антон Поп Стоилов]] — (1907 — 1909) * [[Тодор Дечев]] — (1909 – 1912) * [[Георги Белев]] — (1912 – 1913)<ref>Николов, Стоян. „Съдбата на българите в Солун преди и по време на Балканските войни (1912 - 1913 г.)“. Списание „Македонски преглед“, кн. 2, София, 2008, стр. 70.</ref> === Учители === [[Податотека:Teachers-of-Bulgarian-men-school-Thessaloniki-1890.jpg|мини|Учители во гимназијата во 1890 година.|300x300пкс]] До средината на 1880-те меѓу учителите во бугарските средни училишта преовладувале руските воспитаници. Тоа важи како за училиштата во европските вилаети на Османлиската империја, така и за тие во слободното [[Кнежевство Бугарија]]. Руски воспитаници се и директорите на гимназијата во почетниот период од нејзиниот развој: [[Божил Рајнов]] (Одеса, Лиеж и Киев) и [[Георги Кандиларов]] (Киевска духовна академија). Иста е положбата и кај учителите – [[Трајко Китанчев]] (Киев и Москва), [[Благој Димитров]] (Одеса), [[Константин Стателов]] (Москва), [[Иларион Пенчев]] (Одеса) итн. Значително помалку се предавачите кои завршиле во пределите на Австроунгарија – чехот Франтишек Сплитек и унгарецот Роже Калман, кој бил принуден од власта да напушти во учебната учебната 1886/1887 г. За предавање на странски јазици биле назначени учители французи (Ф. Бертранд, Ж. Гиро, Е. Шевалие) и турци (Абди Етхем ефенди и Фадил беј). Помал бил бројот на предавачите кои завршиле на други места – Григор Прличев во Атина, Јероним Буфети во Џенова, Димитар Цухлев во Љасковец, Лазар Пајаков во Роберт колеџ и Париз, Антон Дојков во Габрово, Христо Станишев во Гент и др. Во првата деценија на 20 век директорите на Гимназијата воглавно веќе биле воспитаници на [[Софиски универзитет|Софиското вишо училиште]] – Христо Тенчов (1904–1907), Антон Попстоилов (1907–1909), Тодор Дечев (1909–1912), Георги Белев (1912–1913). Меѓу учителите продолжиле да се истакнуваат истакнати бугарски учени, општественици и политичари – професорот по природни науки Стефан Петков, професорот по француски јазик во Софискиот универзитет и бугарски конзул во Стокхолм [[Атанас Јаранов]], уметникот Михаил Крстев, новинарот и политичар Петко Пенчев и др. {{Учители во Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“}} == Предметна програма == [[Податотека:Bulgarian high school in Solun teachers and students.JPG|мини|350x350px|Четврта генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети]], [[Благој Димитров]], [[Григор Прличев]], [[Димитар Матов]], [[Никола Начов]], [[Димитар Хаџииванов]], [[Васил К’нчов]], [[Едхем ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев]], [[Константин Робев]], [[Никола Апостолов]], [[Панче Васков]], [[Димитар Поптомов]], [[Јаким Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев]], [[Георги Трајчев]], [[Антон Димитров]], [[Георги Николов]]]] Уште во првите години од своето постоење, солунската машка гимназија ја приспособила својата предметна програма со програмите на гимназиските училишта во [[Софија]] и [[Пловдив]]. Притоа, за основа била земена програмата во пловдивската реална гимназија, приспособена на реалните потреби. Оттука, со оглед на тоа што „учениците (во солунската гимназија, б.н) доаѓале со идејата дека Бугарите немаа свое минато и дека се најдолниот род на земјата“, во учебната 1882/83 било решено предметот бугарска историја да се воведе од првиот клас во гимназијата. Поради значењето на грчкиот јазик во Солун, во вториот клас бил воведен и предметот [[грчки јазик]], а во првиот клас биле воведени предметите [[Турски јазик|турски]] и [[француски јазик]]. На тој начин, предметната програма во тогаш четирикласната солунска гимназија ја сочинувале предметите: бугарски јазик, бугарска историја, закон божји, математика, физика, природни науки, географија, општа историја, книжевност, аритметика, краснопис, цртање, француски, грчки и турски јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со понатамошниот развој на гимназијата и нејзиното прераснување во полна, седумкласна гимназија, покрај горенаведените предмети се изучувале и [[старословенски јазик]], логика, психологија, алгебра, геометрија, дескриптива, космографија, хемија, латински јазик и геометриско цртање. Сепак, фондот на часови за секој одделен предмет јасно покажува дека акцентот сепак бил ставен на историјата, на бугарскиот јазик, како и на турскиот и францускиот јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}}[[Податотека:School Certificate of Kuzman Yosifov from Debar from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 6 June 1910 - Page 1.jpg|мини|262x262пкс|Свидетелство на Кузман Јосифов од Дебар за завршување на Солунската гимназија, 6 јуни 1910 г.|лево]]Со исклучок на часовите по грчки, француски и турски, наставата се изведувала исклучиво на бугарски јазик, без никакво право на некаков компромис и употреба на македонскиот јазик во наставата. Ваквото инсистирање на бугарскиот јазик за сметка на мајчиниот македонски јазик, често резултирало со отворено незадоволство кај македонските ученици, а понекогаш и со бунтови. Така, во учебната 1887/88 година во солунската гимназија избиле нереди и ученички бунт, чија што иницијална каписла била „клерикалноста на (директорот, б.н) Кандиларов... којшто многумина го сметаа за језуит и нетактичките интриги на... учителите родум бесарабци“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Бунтот бил последица на политичките пресметки во Бугарија, пренесени во Македонија и солунската машка гимназија, меѓутоа, според изјавите на дел од учениците, македонските ученици се вклучиле во бунтот затоа што „не можеле да работат на бугарски јазик, туку сакале да им се предава на нивниот домашен македонски дијалект“. Дел од македонските ученици никако не можеле да разберат зошто е забранет македонскиот јазик со неговите дијалекти, а на негова сметка се форсира бугарскиот јазик. Во овој контекст, за време на летниот распуст еден ученик од солунската бугарска гимназија бил задолжен од двајца свои професори да им објасни на сограѓаните дека наместо „џ“ и „ч“ (или „ѓ“ и „ќ“) треба да ги користат гласовите „жд“ и „шт“, односно, наместо куќа, веѓа, свеќа и Ѓурѓовден, да употребуваат к’шта, вежда, свешта, Георгиев ден. Притоа, кога на почетокот на учебната година истиот ученик пред своите сокласници ги рецитирал песните од неговиот роден крај, од учителите му било кажано дека тие песни не се бугарски, туку повеќе наликуваат на српски. За да ги задоволи своите професори во бугарската гимназија, младиот дебарчанец постојано се трудел наместо „јас“ и „ќе“ да ги користи бугарските „аз“ и „ште“, и бил принуден „да го замрази мајчиниот јазик“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} == Бројност на учениците == {{See also|Список на матуранти од Солунската машка гимназија}} [[Податотека:Number of graduates of the Thessaloniki Bulgarian Men's High School (1885–1913).jpg|алт=нхгбвфцдџс|мини|434x434пкс|Број на матуранти по генерации на Солунската бугарска машка гимназија (1885–1913). Во овој период, 488 ученици го завршиле образованието во 27 генерации.]] Во учебната 1886/87 во гимназијата учеле 267 ученици, во VII класа. {| class="wikitable" |+ ! !I !II !III !IV !V !VI !VII |- |1886/87<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> |16 |38 |37 |45 |64 |36 |31 |- |1893/94<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1893-1894 година. Пловдив, 1895, с. 55.</ref> |24 |18 |17 |24 |19 |21 |14 |- |1895/96<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1895-1896 година. Шумен, 1897, с. 86.</ref> |27 |20 |32 |36 |74 |31 |12 |} == Видете исто така == * [[Бугарска католичка семинарија во Солун]] == Извори == <references/> === Литература === * {{Наведена книга|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ|last=Кандиларовъ|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=Софија|language=бугарски|author-link=Георги Кандиларов}} * {{cite thesis|last=Минов|first=Никола|date=2015|title=Бугарската пропаганда во Македонија и Големите сили (1878-1912)|url=|work=|degree=PhD|location=|publisher=Филозофски факултет, Скопје|access-date=}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Bulgarian Men's High School of Thessaloniki}} {{Гимназии во Османлиска Македонија}} [[Категорија:Османлиски Солун]] [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Солунска машка гимназија]] [[Категорија:Образованието во Отоманското Царство]] [[Категорија:Училишта на Бугарската егзархија]] thf4qovxgf6idazxx1yavte134v5hht 5605645 5605644 2026-08-06T14:23:19Z Buli 2648 /* Видете исто така */ 5605645 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Солунска бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“ | native_name = Българска мѫжка гимназия „Свв. Кирилъ и Методий“ | image = Bulgarian Men's High School of Thessaloniki in 1891.jpg | image_size = | alt = | caption = Солунската машка гимназија во 1891 година. | location = [[Солун]] | country = [[Османлиска Империја]] | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = [[гимназија]] | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = 1880 | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = 1913 | grades_label = Класови | grades = I–VII | enrollment = 267 (1886/7)<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> }} '''Солунската бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“''' ({{langx|bg|Солунска българска мъжка гимназия „Св. св. Кирил и Методий“}}) била машка гимназија основана во есента 1880 година во [[Солун]], тогаш во [[Османлиската империја]]. Постоела до 1913 година. Била едно од најважните [[Бугарска пропаганда во Македонија|бугарски просветни средишта]] во Македонија и Одринско. Гимназијата била основана со поддршка на [[Бугарската егзархија]] и солунската бугарска црковно-училишна општина. Главен иницијатор и прв главен учител бил [[Кузман Шапкарев]]. Официјалното име „Св. св. Кирил и Методиј“ го добила во 1881 година. Наставата се изведувала на [[бугарски јазик]], а училиштето имало [[пансион]]. Во текот на своето 33-годишно постоење низ гимназијата поминале околу 5.800 ученици.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=108}} Голем дел од нив останале само неколку години, а со целосна матура завршиле 488 ученици.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=108}} Меѓу учениците имало и идни видни дејци на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација ([[ВМОРО]]), Врховниот македоно-одрински комитет ([[ВМОК]]) и други организации, како [[Гоце Делчев]], [[Даме Груев]], [[Тодор Александров]], [[Борис Сарафов]] и други. Учители во одреден период во гимназијата биле [[Григор Прличев]], [[Васил К’нчов]], [[Георги Кандиларов]] и други. Гимназијата престанала со работа по [[Балканските војни]] и воспоставувањето на грчка власт во Солун во 1913 година. Нејзин наследник денес се смета Националната хуманитарна гимназија „Св. св. Кирил и Методиј“ во [[Благоевград]], Бугарија. == Историја == === Основање на гимназијата === Пролетта 1880 година, Шапкарев ја напуштил Македонија за да му го понуди своите услуги како инспектор за Татарпазарџискиот училиштен округ на тогашниот директор за образование на [[Источна Румелија]], [[Јоаким Груев]].{{sfn|Минов|2015|p=129}} Но и покрај посредништвото од страна на архимандритот [[Методиј Кусев]], Груев го одбил Шапкарев. За да не пропадне неговата мисија во Бугарија, Шапкарев се обидел да ја искористи блискоста на Кусев со егзархот, за барем да може да го издаде етнографскиот и фолклорен материјал што го собрал претходните години во Македонија. Проникливиот Кусев заклучил дека охриѓанецот може да биде употребен за многу поважна цел. Имено, како што подоцна дознал Шапкарев, „во тоа време се кроеше план да и се помогне на Македонија на просветен план, но не можеше да се најде погодна личност... која што ќе ја постави првата основа – основниот камен на тамошното учебно дело“. Помошта на просветен план за која што зборува Шапкарев всушност има поинаква позадина. Средбата на Шапкарев со Кусев се случила во истиот период кога Портата го издала т.н. ''Закон за вилаети'', кој предвидувал одземање на патријаршиските привилегии во егзархиските училишта. Оттука, испраќањето на личност во Македонија која би ја поставила основата на бугарското училишно дело била токму во овој контекст. Така, со препорака од архимандритот, Шапкарев се упатил во Цариград за да се сретне со егзархот [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]] и од него да побара средства за издавање на собраните етнографско-фолклорни материјали. Меѓутоа, во писмото од Кусев до егзархот немало ниту збор за зборникот и во него пишувало само: „Еве го човекот што го бараме за учебното дело“.{{sfn|Минов|2015|p=130}} [[Податотека:Kuzman Shapkarev Liondas Bros Thessaloniki.png|лево|мини|275x275пкс|[[Кузман Шапкарев]]]] Со препорака од егзархот, Шапкарев бил упатен во Софија за да се сретне со премиерот [[Драган Цанков]], од кого бил задолжен да подготви извештај за перспективите на бугарското училишно дело во Македонија. Во мај 1880 година, Шапкарев го изложил својот план пред кнежевскиот Министерски совет, при што предвидел: 1) Солун да биде центар на делото. Таму да се основаат и поддржат по една полна машка и женска гимназија со пансиони; 2) Во Битола, Скопје и Серес да се отвори по една полугимназија и по едно трикласно женско училиште; 3) Во неколку второстепени градови да се отвори по едно двокласно или трокласно училиште; 4) Во другите места, кај што би се укажала потреба, да се даде привремена или постојана помош за поткрепа на постојните училишта; 5) Помошта за подржување на сите овие учебни установи да не се испраќа директно, туку со посредство на [[Бугарска егзархија|Егзархијата]].{{sfn|Минов|2015|p=130}} На 2 јуни 1880 година Кузман Шапкарев пристигнал во [[Солун]] заедно со Д. Узунов, кој бил назначен да отвори училиште во Битола. Притоа, Шапкарев истакнува дека улогата што му била наменета од Егзархот, покрај учителствувањето, била и „да ја насочува бугарштината во цела Македонија“. Истовремено, Егзархијата поканила уште 30 Македонци во Бугарија да појдат за учители во Македонија, но никој од нив не одговорил на повикот. Во Солун Шапкарев, кој бил назначен за главен учител во солунските егзархиски училишта, ги нашол училиштата во очајна состојба. Во машкото училиште имало само 17 ученици првоодделенци и четворица повозрасни, кои составувале нешто налик на прв клас. Во женското училиште учеле 11 ученички, од кои само 2-3 знаеле да читаат.{{sfn|Минов|2015|p=132}} Во октомври истата година, Шапкарев и кукушанецот [[Христо Бучков]] започнале со работа во солунското основно училиште во солунското маало Ајринџик. Како резултат на плодната агитаторска дејност на Шапкарев, активноста на солунската егзархиска општина и претходно воспоставените врски во Солунско и Кукушко, училиштето го посетувале 87 ученици, претежно од околината на [[Кукуш]] и [[Солун]], од кои се формирале 4 одделенија и два класа. Брзиот успех резултирал со позитивни сигнали од Егзархијата за отворање на редовна и полна бугарска гимназија во Солун. Меѓутоа, и покрај успешно завршената учебна година, пред почетокот на 1881/82 година, Шапкарев бил известен дека бугарската гимназија ќе биде отворена во Прилеп. Тврдоглавоста на охриѓанецот сепак се покажала решавачка. Шапкарев одбил да ги изврши наредбите на архимандритот Методиј Кусев, кој како роден прилепчанец најмногу се залагал гимназијата да биде отворена во Прилеп. По долга расписка со разни егзархиски и политички фактори, Шапкарев успеал да издејствува гимназијата сепак да биде отворена во Солун. Притоа, меѓу другото, егзархискиот учител истакнал дека Европа може да види дека во Македонија живеат и Бугари само доколку гимназијата биде отворена во Солун, кој го посетувале голем број на странци. Истовремено, Шапкарев разгласил низ цела Македонија дека во Солун ќе се отвори бугарска гимназија со пансион. На тој начин, учебната година започнала со 123 ученици, распоредени во три гимназијални класа.{{sfn|Минов|2015|p=134}}[[Податотека:Solunska bugarska mashka gimnazija dokument.jpg|thumb|300px|right|Документ од 1884 година]] === Ученички бунтови === Солунската гимназија, и покрај егзархискиот језуитски режим, била расадник на револуционерни идеи. Во гимназијата циркулирала забранета литература, се ковале планови и се дигале ученички бунтови. Во гимназијата често избувнувале конфликти за тоа да се зголеми бројот на професори со потекло од [[Македонија (регион)|Македонија]], а да се намали бројот на оние што се носат од територијата на кнежевството [[Бугарија]]. [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] која ја спроведувала политиката на [[Стефан Стамболов]] за еволутивно решавање на македонското прашање, била против зголемување на бројот на учители од [[Македонија (регион)|Македонија]], заради стравот дека Македонците учители ќе ги револуционеризираат учениците, и со тоа ќе бидат нарушени добрите односи меѓу кнежевството [[Бугарија]] и Османлиска [[Турција]]. Веднаш по нејзиното создавање, веќе во учебната 1882/1883 година, дошло до бранување. При училишниот бунт во учебната 1883/1884 година биле исклучени од гимназијата [[Ѓорче Петров]] и [[Пере Тошев]], кои биле меѓу првите ученици на оваа гимназија. Во учебната 1887/1888 година дошло до нов бунт, поради кој биле исклучена поголема група на ученици. Меѓу причините за бунтот било и барањето на учениците: ''дека не можат да работат на бугарски јазик, туку сакале да работат и да им се предава на нивниот домашен, македонски дијалект''. Меѓу учениците кои заминале во [[Белград]], за да го продолжат образованието, биле: [[Даме Груев]], [[Петар Поп Арсов]], [[Никола Наумов]], [[Христо Поп Коцев]], [[Димитар Мирчев (раководител на ТМОРО)|Димитар Мирчев]] итн. Во своето дело „Во Македонија под ропство“ [[Павел Шатев]] пишува дека во основата на ученичките бунтови бил спорот како да се извршува ослободувањето на [[Македонија (регион)|Македонија]].<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 35</ref> [[Бугарска егзархија|Екзархиската]] страна верувала дека ова требе да се извршува со легална борба, просвета, цркви и училишта, а другата страна - со револуционен метод на дејствие.<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 36</ref> === Педагошки курс при гимназијата === За да се обезбедат учители за основните и за трикласните училишта во провинцијата (пред сè во Македонија), во учебната 1887/1888 година при машката гимназија бил отворен педагошки курс во времетраење од две години. Со курсот раководел директорот на гимназијата, а наставата ја изведувале професорите кои предавале и во самата гимназија. Курсот функционирал осум учебни години, од 1887/1888 до 1895/1896 година. Во тој период го завршиле 129 ученици, кои биле оспособени за учителска работа.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=109}} Учениците кои биле примани морало да имаат завршено трет клас гимназија (приближно денешно основно образование). Програмата на курсот била составена од општо гимназиски предмети, дополнети со [[педагогија]] (наука за воспитување и образование), која ја предавале специјализирани наставници. Иако педагошкиот курс бил наменет за подготовка на учители, релативно малиот број на завршени ученици укажува дека учениците почесто избирале да го продолжат гимназиското образование, наместо да се насочат кон учителската професија.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=109}} === По 1913 === По крајот на [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]], грчките власти го протеруваат целиот наставнички колектив на гимназијата во Бугарија. Задно со себе тие успеваат да земат голем дел од материјалот и регистарски материјали. Преместувана е неколкупати во [[Струмица]], [[Штип]] и [[Петрич]]. Од [[1920]] до денес се наоѓа во [[Благоевград]] (Горна Џумаја), [[Пиринска Македонија]] и го носи името '''Национална хуманитарна гимназија „Свети Кирил и Методиј“''' (''Национална хуманитарна гимназия „Свети Свети Кирил и Методий“''). == Директори и учители == === Директори === [[Податотека:First Graduates and Teachers of the Thessaloniki Bulgarian Hight School 1886.jpg|мини|350x350px|Првата генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1885/86 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': Георги Миндов, Александар Кулев, Христо Димитров, Костадин Стателов, Фран Сплитек, [[Григор Прличев]], [[Георги Кандиларов]], архимандрит [[Козма Пречистански]], ѓакон [[Иларион Пенчев]], Георги Попов, [[Петар Драганов]], Андреј Дојкин, Јероним Буфети{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Христо Нечев]], [[Јордан Читкушев]], [[Јордан Мирчев]], [[Иван Липошлиев]], [[Димитар Изов]], [[Бано Кушев]], [[Лазар Тодев]], [[Јордан Бомболов]], [[Георги Стрезов]], [[Петар Мавродиев]], [[Александар Кожухарски]]]] Од вкупно 14 директори на гимазијата, 9 биле од Бугарија, а 5 од Македонија. Притоа нужно е да се истакне дека во најважните години од работата на солунската гимназија, од нејзиното основање до периодот кога во Македонија се отвориле и други бугарски средношколски установи, директорите биле исклучиво етнички Бугари.<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> Според нивното образование, речиси сите минале низ бугарските средни училишта во Софија, Пловдив итн., а голем дел од нив го продолжиле своето образование во поголемите европски центри. Повеќемина од солунските директори имале и завидна политичка кариера. Додека Михаил Сарафов најпрво бил министер за народна просвета во владата на Петко Каравелов (1880-1881) и министер за финансии во владата на Драган Цанков (1884), а дури потоа бил назначен за директор на гимназијата во Солун, некои од директорите својот политички подем го започнале откако се докажале како спроводници на бугарската политика во солунската машка бугарска гимназија. Васил К’нчов во 1902 година бил министер за народна просвета во владата на Стојан Данев, а Лазар Пајаков бил министер за финансии во кабинетите на Рачо Петров, Димитар Петков, Димитар Станчов и Петар Гудев (1903-1908).<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> * ''[[Кузман Шапкарев]] — (1880 – 1881) (главен учител)'' * [[Божил Рајнов]] — (1881 – 1883) * [[Георги Кандиларов]] — (1883 – 1887) * [[Никола Начов]] — (1887 – 1891) * [[Димитар Хаџи Иванов]] — (1891 — 1892) * [[Васил К’нчов]] — (1892 — 1893) * [[Михаил Сарафов]] — (1893 — 1896) * [[Анастас Наумов]] — (1896 — 1897) * [[Атанас Ченгелев]] — (1897 — 1899) * [[Лазар Пајаков]] — (1899 — 1900) * [[Георги Раев]] — (1900 — 1904) * [[Христо Тенчев]] — (1904 — 1907) * [[Антон Поп Стоилов]] — (1907 — 1909) * [[Тодор Дечев]] — (1909 – 1912) * [[Георги Белев]] — (1912 – 1913)<ref>Николов, Стоян. „Съдбата на българите в Солун преди и по време на Балканските войни (1912 - 1913 г.)“. Списание „Македонски преглед“, кн. 2, София, 2008, стр. 70.</ref> === Учители === [[Податотека:Teachers-of-Bulgarian-men-school-Thessaloniki-1890.jpg|мини|Учители во гимназијата во 1890 година.|300x300пкс]] До средината на 1880-те меѓу учителите во бугарските средни училишта преовладувале руските воспитаници. Тоа важи како за училиштата во европските вилаети на Османлиската империја, така и за тие во слободното [[Кнежевство Бугарија]]. Руски воспитаници се и директорите на гимназијата во почетниот период од нејзиниот развој: [[Божил Рајнов]] (Одеса, Лиеж и Киев) и [[Георги Кандиларов]] (Киевска духовна академија). Иста е положбата и кај учителите – [[Трајко Китанчев]] (Киев и Москва), [[Благој Димитров]] (Одеса), [[Константин Стателов]] (Москва), [[Иларион Пенчев]] (Одеса) итн. Значително помалку се предавачите кои завршиле во пределите на Австроунгарија – чехот Франтишек Сплитек и унгарецот Роже Калман, кој бил принуден од власта да напушти во учебната учебната 1886/1887 г. За предавање на странски јазици биле назначени учители французи (Ф. Бертранд, Ж. Гиро, Е. Шевалие) и турци (Абди Етхем ефенди и Фадил беј). Помал бил бројот на предавачите кои завршиле на други места – Григор Прличев во Атина, Јероним Буфети во Џенова, Димитар Цухлев во Љасковец, Лазар Пајаков во Роберт колеџ и Париз, Антон Дојков во Габрово, Христо Станишев во Гент и др. Во првата деценија на 20 век директорите на Гимназијата воглавно веќе биле воспитаници на [[Софиски универзитет|Софиското вишо училиште]] – Христо Тенчов (1904–1907), Антон Попстоилов (1907–1909), Тодор Дечев (1909–1912), Георги Белев (1912–1913). Меѓу учителите продолжиле да се истакнуваат истакнати бугарски учени, општественици и политичари – професорот по природни науки Стефан Петков, професорот по француски јазик во Софискиот универзитет и бугарски конзул во Стокхолм [[Атанас Јаранов]], уметникот Михаил Крстев, новинарот и политичар Петко Пенчев и др. {{Учители во Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“}} == Предметна програма == [[Податотека:Bulgarian high school in Solun teachers and students.JPG|мини|350x350px|Четврта генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети]], [[Благој Димитров]], [[Григор Прличев]], [[Димитар Матов]], [[Никола Начов]], [[Димитар Хаџииванов]], [[Васил К’нчов]], [[Едхем ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев]], [[Константин Робев]], [[Никола Апостолов]], [[Панче Васков]], [[Димитар Поптомов]], [[Јаким Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев]], [[Георги Трајчев]], [[Антон Димитров]], [[Георги Николов]]]] Уште во првите години од своето постоење, солунската машка гимназија ја приспособила својата предметна програма со програмите на гимназиските училишта во [[Софија]] и [[Пловдив]]. Притоа, за основа била земена програмата во пловдивската реална гимназија, приспособена на реалните потреби. Оттука, со оглед на тоа што „учениците (во солунската гимназија, б.н) доаѓале со идејата дека Бугарите немаа свое минато и дека се најдолниот род на земјата“, во учебната 1882/83 било решено предметот бугарска историја да се воведе од првиот клас во гимназијата. Поради значењето на грчкиот јазик во Солун, во вториот клас бил воведен и предметот [[грчки јазик]], а во првиот клас биле воведени предметите [[Турски јазик|турски]] и [[француски јазик]]. На тој начин, предметната програма во тогаш четирикласната солунска гимназија ја сочинувале предметите: бугарски јазик, бугарска историја, закон божји, математика, физика, природни науки, географија, општа историја, книжевност, аритметика, краснопис, цртање, француски, грчки и турски јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со понатамошниот развој на гимназијата и нејзиното прераснување во полна, седумкласна гимназија, покрај горенаведените предмети се изучувале и [[старословенски јазик]], логика, психологија, алгебра, геометрија, дескриптива, космографија, хемија, латински јазик и геометриско цртање. Сепак, фондот на часови за секој одделен предмет јасно покажува дека акцентот сепак бил ставен на историјата, на бугарскиот јазик, како и на турскиот и францускиот јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}}[[Податотека:School Certificate of Kuzman Yosifov from Debar from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 6 June 1910 - Page 1.jpg|мини|262x262пкс|Свидетелство на Кузман Јосифов од Дебар за завршување на Солунската гимназија, 6 јуни 1910 г.|лево]]Со исклучок на часовите по грчки, француски и турски, наставата се изведувала исклучиво на бугарски јазик, без никакво право на некаков компромис и употреба на македонскиот јазик во наставата. Ваквото инсистирање на бугарскиот јазик за сметка на мајчиниот македонски јазик, често резултирало со отворено незадоволство кај македонските ученици, а понекогаш и со бунтови. Така, во учебната 1887/88 година во солунската гимназија избиле нереди и ученички бунт, чија што иницијална каписла била „клерикалноста на (директорот, б.н) Кандиларов... којшто многумина го сметаа за језуит и нетактичките интриги на... учителите родум бесарабци“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Бунтот бил последица на политичките пресметки во Бугарија, пренесени во Македонија и солунската машка гимназија, меѓутоа, според изјавите на дел од учениците, македонските ученици се вклучиле во бунтот затоа што „не можеле да работат на бугарски јазик, туку сакале да им се предава на нивниот домашен македонски дијалект“. Дел од македонските ученици никако не можеле да разберат зошто е забранет македонскиот јазик со неговите дијалекти, а на негова сметка се форсира бугарскиот јазик. Во овој контекст, за време на летниот распуст еден ученик од солунската бугарска гимназија бил задолжен од двајца свои професори да им објасни на сограѓаните дека наместо „џ“ и „ч“ (или „ѓ“ и „ќ“) треба да ги користат гласовите „жд“ и „шт“, односно, наместо куќа, веѓа, свеќа и Ѓурѓовден, да употребуваат к’шта, вежда, свешта, Георгиев ден. Притоа, кога на почетокот на учебната година истиот ученик пред своите сокласници ги рецитирал песните од неговиот роден крај, од учителите му било кажано дека тие песни не се бугарски, туку повеќе наликуваат на српски. За да ги задоволи своите професори во бугарската гимназија, младиот дебарчанец постојано се трудел наместо „јас“ и „ќе“ да ги користи бугарските „аз“ и „ште“, и бил принуден „да го замрази мајчиниот јазик“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} == Бројност на учениците == {{See also|Список на матуранти од Солунската машка гимназија}} [[Податотека:Number of graduates of the Thessaloniki Bulgarian Men's High School (1885–1913).jpg|алт=нхгбвфцдџс|мини|434x434пкс|Број на матуранти по генерации на Солунската бугарска машка гимназија (1885–1913). Во овој период, 488 ученици го завршиле образованието во 27 генерации.]] Во учебната 1886/87 во гимназијата учеле 267 ученици, во VII класа. {| class="wikitable" |+ ! !I !II !III !IV !V !VI !VII |- |1886/87<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> |16 |38 |37 |45 |64 |36 |31 |- |1893/94<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1893-1894 година. Пловдив, 1895, с. 55.</ref> |24 |18 |17 |24 |19 |21 |14 |- |1895/96<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1895-1896 година. Шумен, 1897, с. 86.</ref> |27 |20 |32 |36 |74 |31 |12 |} == Видете исто така == * [[Солунската бугарска женска гимназија „Св. Благовештение“]] * [[Бугарска католичка семинарија во Солун]] == Извори == <references/> === Литература === * {{Наведена книга|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ|last=Кандиларовъ|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=Софија|language=бугарски|author-link=Георги Кандиларов}} * {{cite thesis|last=Минов|first=Никола|date=2015|title=Бугарската пропаганда во Македонија и Големите сили (1878-1912)|url=|work=|degree=PhD|location=|publisher=Филозофски факултет, Скопје|access-date=}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Bulgarian Men's High School of Thessaloniki}} {{Гимназии во Османлиска Македонија}} [[Категорија:Османлиски Солун]] [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Солунска машка гимназија]] [[Категорија:Образованието во Отоманското Царство]] [[Категорија:Училишта на Бугарската егзархија]] fdr16cxncspzzvhbhyu0l75aqntjemi 5605646 5605645 2026-08-06T14:23:46Z Buli 2648 /* Бројност на учениците */ 5605646 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Солунска бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“ | native_name = Българска мѫжка гимназия „Свв. Кирилъ и Методий“ | image = Bulgarian Men's High School of Thessaloniki in 1891.jpg | image_size = | alt = | caption = Солунската машка гимназија во 1891 година. | location = [[Солун]] | country = [[Османлиска Империја]] | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = [[гимназија]] | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = 1880 | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = 1913 | grades_label = Класови | grades = I–VII | enrollment = 267 (1886/7)<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> }} '''Солунската бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“''' ({{langx|bg|Солунска българска мъжка гимназия „Св. св. Кирил и Методий“}}) била машка гимназија основана во есента 1880 година во [[Солун]], тогаш во [[Османлиската империја]]. Постоела до 1913 година. Била едно од најважните [[Бугарска пропаганда во Македонија|бугарски просветни средишта]] во Македонија и Одринско. Гимназијата била основана со поддршка на [[Бугарската егзархија]] и солунската бугарска црковно-училишна општина. Главен иницијатор и прв главен учител бил [[Кузман Шапкарев]]. Официјалното име „Св. св. Кирил и Методиј“ го добила во 1881 година. Наставата се изведувала на [[бугарски јазик]], а училиштето имало [[пансион]]. Во текот на своето 33-годишно постоење низ гимназијата поминале околу 5.800 ученици.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=108}} Голем дел од нив останале само неколку години, а со целосна матура завршиле 488 ученици.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=108}} Меѓу учениците имало и идни видни дејци на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација ([[ВМОРО]]), Врховниот македоно-одрински комитет ([[ВМОК]]) и други организации, како [[Гоце Делчев]], [[Даме Груев]], [[Тодор Александров]], [[Борис Сарафов]] и други. Учители во одреден период во гимназијата биле [[Григор Прличев]], [[Васил К’нчов]], [[Георги Кандиларов]] и други. Гимназијата престанала со работа по [[Балканските војни]] и воспоставувањето на грчка власт во Солун во 1913 година. Нејзин наследник денес се смета Националната хуманитарна гимназија „Св. св. Кирил и Методиј“ во [[Благоевград]], Бугарија. == Историја == === Основање на гимназијата === Пролетта 1880 година, Шапкарев ја напуштил Македонија за да му го понуди своите услуги како инспектор за Татарпазарџискиот училиштен округ на тогашниот директор за образование на [[Источна Румелија]], [[Јоаким Груев]].{{sfn|Минов|2015|p=129}} Но и покрај посредништвото од страна на архимандритот [[Методиј Кусев]], Груев го одбил Шапкарев. За да не пропадне неговата мисија во Бугарија, Шапкарев се обидел да ја искористи блискоста на Кусев со егзархот, за барем да може да го издаде етнографскиот и фолклорен материјал што го собрал претходните години во Македонија. Проникливиот Кусев заклучил дека охриѓанецот може да биде употребен за многу поважна цел. Имено, како што подоцна дознал Шапкарев, „во тоа време се кроеше план да и се помогне на Македонија на просветен план, но не можеше да се најде погодна личност... која што ќе ја постави првата основа – основниот камен на тамошното учебно дело“. Помошта на просветен план за која што зборува Шапкарев всушност има поинаква позадина. Средбата на Шапкарев со Кусев се случила во истиот период кога Портата го издала т.н. ''Закон за вилаети'', кој предвидувал одземање на патријаршиските привилегии во егзархиските училишта. Оттука, испраќањето на личност во Македонија која би ја поставила основата на бугарското училишно дело била токму во овој контекст. Така, со препорака од архимандритот, Шапкарев се упатил во Цариград за да се сретне со егзархот [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]] и од него да побара средства за издавање на собраните етнографско-фолклорни материјали. Меѓутоа, во писмото од Кусев до егзархот немало ниту збор за зборникот и во него пишувало само: „Еве го човекот што го бараме за учебното дело“.{{sfn|Минов|2015|p=130}} [[Податотека:Kuzman Shapkarev Liondas Bros Thessaloniki.png|лево|мини|275x275пкс|[[Кузман Шапкарев]]]] Со препорака од егзархот, Шапкарев бил упатен во Софија за да се сретне со премиерот [[Драган Цанков]], од кого бил задолжен да подготви извештај за перспективите на бугарското училишно дело во Македонија. Во мај 1880 година, Шапкарев го изложил својот план пред кнежевскиот Министерски совет, при што предвидел: 1) Солун да биде центар на делото. Таму да се основаат и поддржат по една полна машка и женска гимназија со пансиони; 2) Во Битола, Скопје и Серес да се отвори по една полугимназија и по едно трикласно женско училиште; 3) Во неколку второстепени градови да се отвори по едно двокласно или трокласно училиште; 4) Во другите места, кај што би се укажала потреба, да се даде привремена или постојана помош за поткрепа на постојните училишта; 5) Помошта за подржување на сите овие учебни установи да не се испраќа директно, туку со посредство на [[Бугарска егзархија|Егзархијата]].{{sfn|Минов|2015|p=130}} На 2 јуни 1880 година Кузман Шапкарев пристигнал во [[Солун]] заедно со Д. Узунов, кој бил назначен да отвори училиште во Битола. Притоа, Шапкарев истакнува дека улогата што му била наменета од Егзархот, покрај учителствувањето, била и „да ја насочува бугарштината во цела Македонија“. Истовремено, Егзархијата поканила уште 30 Македонци во Бугарија да појдат за учители во Македонија, но никој од нив не одговорил на повикот. Во Солун Шапкарев, кој бил назначен за главен учител во солунските егзархиски училишта, ги нашол училиштата во очајна состојба. Во машкото училиште имало само 17 ученици првоодделенци и четворица повозрасни, кои составувале нешто налик на прв клас. Во женското училиште учеле 11 ученички, од кои само 2-3 знаеле да читаат.{{sfn|Минов|2015|p=132}} Во октомври истата година, Шапкарев и кукушанецот [[Христо Бучков]] започнале со работа во солунското основно училиште во солунското маало Ајринџик. Како резултат на плодната агитаторска дејност на Шапкарев, активноста на солунската егзархиска општина и претходно воспоставените врски во Солунско и Кукушко, училиштето го посетувале 87 ученици, претежно од околината на [[Кукуш]] и [[Солун]], од кои се формирале 4 одделенија и два класа. Брзиот успех резултирал со позитивни сигнали од Егзархијата за отворање на редовна и полна бугарска гимназија во Солун. Меѓутоа, и покрај успешно завршената учебна година, пред почетокот на 1881/82 година, Шапкарев бил известен дека бугарската гимназија ќе биде отворена во Прилеп. Тврдоглавоста на охриѓанецот сепак се покажала решавачка. Шапкарев одбил да ги изврши наредбите на архимандритот Методиј Кусев, кој како роден прилепчанец најмногу се залагал гимназијата да биде отворена во Прилеп. По долга расписка со разни егзархиски и политички фактори, Шапкарев успеал да издејствува гимназијата сепак да биде отворена во Солун. Притоа, меѓу другото, егзархискиот учител истакнал дека Европа може да види дека во Македонија живеат и Бугари само доколку гимназијата биде отворена во Солун, кој го посетувале голем број на странци. Истовремено, Шапкарев разгласил низ цела Македонија дека во Солун ќе се отвори бугарска гимназија со пансион. На тој начин, учебната година започнала со 123 ученици, распоредени во три гимназијални класа.{{sfn|Минов|2015|p=134}}[[Податотека:Solunska bugarska mashka gimnazija dokument.jpg|thumb|300px|right|Документ од 1884 година]] === Ученички бунтови === Солунската гимназија, и покрај егзархискиот језуитски режим, била расадник на револуционерни идеи. Во гимназијата циркулирала забранета литература, се ковале планови и се дигале ученички бунтови. Во гимназијата често избувнувале конфликти за тоа да се зголеми бројот на професори со потекло од [[Македонија (регион)|Македонија]], а да се намали бројот на оние што се носат од територијата на кнежевството [[Бугарија]]. [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] која ја спроведувала политиката на [[Стефан Стамболов]] за еволутивно решавање на македонското прашање, била против зголемување на бројот на учители од [[Македонија (регион)|Македонија]], заради стравот дека Македонците учители ќе ги револуционеризираат учениците, и со тоа ќе бидат нарушени добрите односи меѓу кнежевството [[Бугарија]] и Османлиска [[Турција]]. Веднаш по нејзиното создавање, веќе во учебната 1882/1883 година, дошло до бранување. При училишниот бунт во учебната 1883/1884 година биле исклучени од гимназијата [[Ѓорче Петров]] и [[Пере Тошев]], кои биле меѓу првите ученици на оваа гимназија. Во учебната 1887/1888 година дошло до нов бунт, поради кој биле исклучена поголема група на ученици. Меѓу причините за бунтот било и барањето на учениците: ''дека не можат да работат на бугарски јазик, туку сакале да работат и да им се предава на нивниот домашен, македонски дијалект''. Меѓу учениците кои заминале во [[Белград]], за да го продолжат образованието, биле: [[Даме Груев]], [[Петар Поп Арсов]], [[Никола Наумов]], [[Христо Поп Коцев]], [[Димитар Мирчев (раководител на ТМОРО)|Димитар Мирчев]] итн. Во своето дело „Во Македонија под ропство“ [[Павел Шатев]] пишува дека во основата на ученичките бунтови бил спорот како да се извршува ослободувањето на [[Македонија (регион)|Македонија]].<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 35</ref> [[Бугарска егзархија|Екзархиската]] страна верувала дека ова требе да се извршува со легална борба, просвета, цркви и училишта, а другата страна - со револуционен метод на дејствие.<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 36</ref> === Педагошки курс при гимназијата === За да се обезбедат учители за основните и за трикласните училишта во провинцијата (пред сè во Македонија), во учебната 1887/1888 година при машката гимназија бил отворен педагошки курс во времетраење од две години. Со курсот раководел директорот на гимназијата, а наставата ја изведувале професорите кои предавале и во самата гимназија. Курсот функционирал осум учебни години, од 1887/1888 до 1895/1896 година. Во тој период го завршиле 129 ученици, кои биле оспособени за учителска работа.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=109}} Учениците кои биле примани морало да имаат завршено трет клас гимназија (приближно денешно основно образование). Програмата на курсот била составена од општо гимназиски предмети, дополнети со [[педагогија]] (наука за воспитување и образование), која ја предавале специјализирани наставници. Иако педагошкиот курс бил наменет за подготовка на учители, релативно малиот број на завршени ученици укажува дека учениците почесто избирале да го продолжат гимназиското образование, наместо да се насочат кон учителската професија.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=109}} === По 1913 === По крајот на [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]], грчките власти го протеруваат целиот наставнички колектив на гимназијата во Бугарија. Задно со себе тие успеваат да земат голем дел од материјалот и регистарски материјали. Преместувана е неколкупати во [[Струмица]], [[Штип]] и [[Петрич]]. Од [[1920]] до денес се наоѓа во [[Благоевград]] (Горна Џумаја), [[Пиринска Македонија]] и го носи името '''Национална хуманитарна гимназија „Свети Кирил и Методиј“''' (''Национална хуманитарна гимназия „Свети Свети Кирил и Методий“''). == Директори и учители == === Директори === [[Податотека:First Graduates and Teachers of the Thessaloniki Bulgarian Hight School 1886.jpg|мини|350x350px|Првата генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1885/86 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': Георги Миндов, Александар Кулев, Христо Димитров, Костадин Стателов, Фран Сплитек, [[Григор Прличев]], [[Георги Кандиларов]], архимандрит [[Козма Пречистански]], ѓакон [[Иларион Пенчев]], Георги Попов, [[Петар Драганов]], Андреј Дојкин, Јероним Буфети{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Христо Нечев]], [[Јордан Читкушев]], [[Јордан Мирчев]], [[Иван Липошлиев]], [[Димитар Изов]], [[Бано Кушев]], [[Лазар Тодев]], [[Јордан Бомболов]], [[Георги Стрезов]], [[Петар Мавродиев]], [[Александар Кожухарски]]]] Од вкупно 14 директори на гимазијата, 9 биле од Бугарија, а 5 од Македонија. Притоа нужно е да се истакне дека во најважните години од работата на солунската гимназија, од нејзиното основање до периодот кога во Македонија се отвориле и други бугарски средношколски установи, директорите биле исклучиво етнички Бугари.<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> Според нивното образование, речиси сите минале низ бугарските средни училишта во Софија, Пловдив итн., а голем дел од нив го продолжиле своето образование во поголемите европски центри. Повеќемина од солунските директори имале и завидна политичка кариера. Додека Михаил Сарафов најпрво бил министер за народна просвета во владата на Петко Каравелов (1880-1881) и министер за финансии во владата на Драган Цанков (1884), а дури потоа бил назначен за директор на гимназијата во Солун, некои од директорите својот политички подем го започнале откако се докажале како спроводници на бугарската политика во солунската машка бугарска гимназија. Васил К’нчов во 1902 година бил министер за народна просвета во владата на Стојан Данев, а Лазар Пајаков бил министер за финансии во кабинетите на Рачо Петров, Димитар Петков, Димитар Станчов и Петар Гудев (1903-1908).<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> * ''[[Кузман Шапкарев]] — (1880 – 1881) (главен учител)'' * [[Божил Рајнов]] — (1881 – 1883) * [[Георги Кандиларов]] — (1883 – 1887) * [[Никола Начов]] — (1887 – 1891) * [[Димитар Хаџи Иванов]] — (1891 — 1892) * [[Васил К’нчов]] — (1892 — 1893) * [[Михаил Сарафов]] — (1893 — 1896) * [[Анастас Наумов]] — (1896 — 1897) * [[Атанас Ченгелев]] — (1897 — 1899) * [[Лазар Пајаков]] — (1899 — 1900) * [[Георги Раев]] — (1900 — 1904) * [[Христо Тенчев]] — (1904 — 1907) * [[Антон Поп Стоилов]] — (1907 — 1909) * [[Тодор Дечев]] — (1909 – 1912) * [[Георги Белев]] — (1912 – 1913)<ref>Николов, Стоян. „Съдбата на българите в Солун преди и по време на Балканските войни (1912 - 1913 г.)“. Списание „Македонски преглед“, кн. 2, София, 2008, стр. 70.</ref> === Учители === [[Податотека:Teachers-of-Bulgarian-men-school-Thessaloniki-1890.jpg|мини|Учители во гимназијата во 1890 година.|300x300пкс]] До средината на 1880-те меѓу учителите во бугарските средни училишта преовладувале руските воспитаници. Тоа важи како за училиштата во европските вилаети на Османлиската империја, така и за тие во слободното [[Кнежевство Бугарија]]. Руски воспитаници се и директорите на гимназијата во почетниот период од нејзиниот развој: [[Божил Рајнов]] (Одеса, Лиеж и Киев) и [[Георги Кандиларов]] (Киевска духовна академија). Иста е положбата и кај учителите – [[Трајко Китанчев]] (Киев и Москва), [[Благој Димитров]] (Одеса), [[Константин Стателов]] (Москва), [[Иларион Пенчев]] (Одеса) итн. Значително помалку се предавачите кои завршиле во пределите на Австроунгарија – чехот Франтишек Сплитек и унгарецот Роже Калман, кој бил принуден од власта да напушти во учебната учебната 1886/1887 г. За предавање на странски јазици биле назначени учители французи (Ф. Бертранд, Ж. Гиро, Е. Шевалие) и турци (Абди Етхем ефенди и Фадил беј). Помал бил бројот на предавачите кои завршиле на други места – Григор Прличев во Атина, Јероним Буфети во Џенова, Димитар Цухлев во Љасковец, Лазар Пајаков во Роберт колеџ и Париз, Антон Дојков во Габрово, Христо Станишев во Гент и др. Во првата деценија на 20 век директорите на Гимназијата воглавно веќе биле воспитаници на [[Софиски универзитет|Софиското вишо училиште]] – Христо Тенчов (1904–1907), Антон Попстоилов (1907–1909), Тодор Дечев (1909–1912), Георги Белев (1912–1913). Меѓу учителите продолжиле да се истакнуваат истакнати бугарски учени, општественици и политичари – професорот по природни науки Стефан Петков, професорот по француски јазик во Софискиот универзитет и бугарски конзул во Стокхолм [[Атанас Јаранов]], уметникот Михаил Крстев, новинарот и политичар Петко Пенчев и др. {{Учители во Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“}} == Предметна програма == [[Податотека:Bulgarian high school in Solun teachers and students.JPG|мини|350x350px|Четврта генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети]], [[Благој Димитров]], [[Григор Прличев]], [[Димитар Матов]], [[Никола Начов]], [[Димитар Хаџииванов]], [[Васил К’нчов]], [[Едхем ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев]], [[Константин Робев]], [[Никола Апостолов]], [[Панче Васков]], [[Димитар Поптомов]], [[Јаким Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев]], [[Георги Трајчев]], [[Антон Димитров]], [[Георги Николов]]]] Уште во првите години од своето постоење, солунската машка гимназија ја приспособила својата предметна програма со програмите на гимназиските училишта во [[Софија]] и [[Пловдив]]. Притоа, за основа била земена програмата во пловдивската реална гимназија, приспособена на реалните потреби. Оттука, со оглед на тоа што „учениците (во солунската гимназија, б.н) доаѓале со идејата дека Бугарите немаа свое минато и дека се најдолниот род на земјата“, во учебната 1882/83 било решено предметот бугарска историја да се воведе од првиот клас во гимназијата. Поради значењето на грчкиот јазик во Солун, во вториот клас бил воведен и предметот [[грчки јазик]], а во првиот клас биле воведени предметите [[Турски јазик|турски]] и [[француски јазик]]. На тој начин, предметната програма во тогаш четирикласната солунска гимназија ја сочинувале предметите: бугарски јазик, бугарска историја, закон божји, математика, физика, природни науки, географија, општа историја, книжевност, аритметика, краснопис, цртање, француски, грчки и турски јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со понатамошниот развој на гимназијата и нејзиното прераснување во полна, седумкласна гимназија, покрај горенаведените предмети се изучувале и [[старословенски јазик]], логика, психологија, алгебра, геометрија, дескриптива, космографија, хемија, латински јазик и геометриско цртање. Сепак, фондот на часови за секој одделен предмет јасно покажува дека акцентот сепак бил ставен на историјата, на бугарскиот јазик, како и на турскиот и францускиот јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}}[[Податотека:School Certificate of Kuzman Yosifov from Debar from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 6 June 1910 - Page 1.jpg|мини|262x262пкс|Свидетелство на Кузман Јосифов од Дебар за завршување на Солунската гимназија, 6 јуни 1910 г.|лево]]Со исклучок на часовите по грчки, француски и турски, наставата се изведувала исклучиво на бугарски јазик, без никакво право на некаков компромис и употреба на македонскиот јазик во наставата. Ваквото инсистирање на бугарскиот јазик за сметка на мајчиниот македонски јазик, често резултирало со отворено незадоволство кај македонските ученици, а понекогаш и со бунтови. Така, во учебната 1887/88 година во солунската гимназија избиле нереди и ученички бунт, чија што иницијална каписла била „клерикалноста на (директорот, б.н) Кандиларов... којшто многумина го сметаа за језуит и нетактичките интриги на... учителите родум бесарабци“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Бунтот бил последица на политичките пресметки во Бугарија, пренесени во Македонија и солунската машка гимназија, меѓутоа, според изјавите на дел од учениците, македонските ученици се вклучиле во бунтот затоа што „не можеле да работат на бугарски јазик, туку сакале да им се предава на нивниот домашен македонски дијалект“. Дел од македонските ученици никако не можеле да разберат зошто е забранет македонскиот јазик со неговите дијалекти, а на негова сметка се форсира бугарскиот јазик. Во овој контекст, за време на летниот распуст еден ученик од солунската бугарска гимназија бил задолжен од двајца свои професори да им објасни на сограѓаните дека наместо „џ“ и „ч“ (или „ѓ“ и „ќ“) треба да ги користат гласовите „жд“ и „шт“, односно, наместо куќа, веѓа, свеќа и Ѓурѓовден, да употребуваат к’шта, вежда, свешта, Георгиев ден. Притоа, кога на почетокот на учебната година истиот ученик пред своите сокласници ги рецитирал песните од неговиот роден крај, од учителите му било кажано дека тие песни не се бугарски, туку повеќе наликуваат на српски. За да ги задоволи своите професори во бугарската гимназија, младиот дебарчанец постојано се трудел наместо „јас“ и „ќе“ да ги користи бугарските „аз“ и „ште“, и бил принуден „да го замрази мајчиниот јазик“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} == Бројност на учениците == {{See also|Список на матуранти од Солунската машка гимназија}} [[Податотека:Number of graduates of the Thessaloniki Bulgarian Men's High School (1885–1913).jpg|алт=нхгбвфцдџс|мини|387x387px|Број на матуранти по генерации на Солунската бугарска машка гимназија (1885–1913). Во овој период, 488 ученици го завршиле образованието во 27 генерации.]] Во учебната 1886/87 во гимназијата учеле 267 ученици, во VII класа. {| class="wikitable" |+ ! !I !II !III !IV !V !VI !VII |- |1886/87<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> |16 |38 |37 |45 |64 |36 |31 |- |1893/94<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1893-1894 година. Пловдив, 1895, с. 55.</ref> |24 |18 |17 |24 |19 |21 |14 |- |1895/96<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1895-1896 година. Шумен, 1897, с. 86.</ref> |27 |20 |32 |36 |74 |31 |12 |} == Видете исто така == * [[Солунската бугарска женска гимназија „Св. Благовештение“]] * [[Бугарска католичка семинарија во Солун]] == Извори == <references/> === Литература === * {{Наведена книга|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ|last=Кандиларовъ|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=Софија|language=бугарски|author-link=Георги Кандиларов}} * {{cite thesis|last=Минов|first=Никола|date=2015|title=Бугарската пропаганда во Македонија и Големите сили (1878-1912)|url=|work=|degree=PhD|location=|publisher=Филозофски факултет, Скопје|access-date=}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Bulgarian Men's High School of Thessaloniki}} {{Гимназии во Османлиска Македонија}} [[Категорија:Османлиски Солун]] [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Солунска машка гимназија]] [[Категорија:Образованието во Отоманското Царство]] [[Категорија:Училишта на Бугарската егзархија]] swavik7jhrk88w52yd8b21iu3c1ybj1 5605647 5605646 2026-08-06T14:25:34Z Buli 2648 /* Бројност на учениците */ 5605647 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Солунска бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“ | native_name = Българска мѫжка гимназия „Свв. Кирилъ и Методий“ | image = Bulgarian Men's High School of Thessaloniki in 1891.jpg | image_size = | alt = | caption = Солунската машка гимназија во 1891 година. | location = [[Солун]] | country = [[Османлиска Империја]] | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = [[гимназија]] | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = 1880 | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = 1913 | grades_label = Класови | grades = I–VII | enrollment = 267 (1886/7)<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> }} '''Солунската бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“''' ({{langx|bg|Солунска българска мъжка гимназия „Св. св. Кирил и Методий“}}) била машка гимназија основана во есента 1880 година во [[Солун]], тогаш во [[Османлиската империја]]. Постоела до 1913 година. Била едно од најважните [[Бугарска пропаганда во Македонија|бугарски просветни средишта]] во Македонија и Одринско. Гимназијата била основана со поддршка на [[Бугарската егзархија]] и солунската бугарска црковно-училишна општина. Главен иницијатор и прв главен учител бил [[Кузман Шапкарев]]. Официјалното име „Св. св. Кирил и Методиј“ го добила во 1881 година. Наставата се изведувала на [[бугарски јазик]], а училиштето имало [[пансион]]. Во текот на своето 33-годишно постоење низ гимназијата поминале околу 5.800 ученици.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=108}} Голем дел од нив останале само неколку години, а со целосна матура завршиле 488 ученици.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=108}} Меѓу учениците имало и идни видни дејци на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација ([[ВМОРО]]), Врховниот македоно-одрински комитет ([[ВМОК]]) и други организации, како [[Гоце Делчев]], [[Даме Груев]], [[Тодор Александров]], [[Борис Сарафов]] и други. Учители во одреден период во гимназијата биле [[Григор Прличев]], [[Васил К’нчов]], [[Георги Кандиларов]] и други. Гимназијата престанала со работа по [[Балканските војни]] и воспоставувањето на грчка власт во Солун во 1913 година. Нејзин наследник денес се смета Националната хуманитарна гимназија „Св. св. Кирил и Методиј“ во [[Благоевград]], Бугарија. == Историја == === Основање на гимназијата === Пролетта 1880 година, Шапкарев ја напуштил Македонија за да му го понуди своите услуги како инспектор за Татарпазарџискиот училиштен округ на тогашниот директор за образование на [[Источна Румелија]], [[Јоаким Груев]].{{sfn|Минов|2015|p=129}} Но и покрај посредништвото од страна на архимандритот [[Методиј Кусев]], Груев го одбил Шапкарев. За да не пропадне неговата мисија во Бугарија, Шапкарев се обидел да ја искористи блискоста на Кусев со егзархот, за барем да може да го издаде етнографскиот и фолклорен материјал што го собрал претходните години во Македонија. Проникливиот Кусев заклучил дека охриѓанецот може да биде употребен за многу поважна цел. Имено, како што подоцна дознал Шапкарев, „во тоа време се кроеше план да и се помогне на Македонија на просветен план, но не можеше да се најде погодна личност... која што ќе ја постави првата основа – основниот камен на тамошното учебно дело“. Помошта на просветен план за која што зборува Шапкарев всушност има поинаква позадина. Средбата на Шапкарев со Кусев се случила во истиот период кога Портата го издала т.н. ''Закон за вилаети'', кој предвидувал одземање на патријаршиските привилегии во егзархиските училишта. Оттука, испраќањето на личност во Македонија која би ја поставила основата на бугарското училишно дело била токму во овој контекст. Така, со препорака од архимандритот, Шапкарев се упатил во Цариград за да се сретне со егзархот [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]] и од него да побара средства за издавање на собраните етнографско-фолклорни материјали. Меѓутоа, во писмото од Кусев до егзархот немало ниту збор за зборникот и во него пишувало само: „Еве го човекот што го бараме за учебното дело“.{{sfn|Минов|2015|p=130}} [[Податотека:Kuzman Shapkarev Liondas Bros Thessaloniki.png|лево|мини|275x275пкс|[[Кузман Шапкарев]]]] Со препорака од егзархот, Шапкарев бил упатен во Софија за да се сретне со премиерот [[Драган Цанков]], од кого бил задолжен да подготви извештај за перспективите на бугарското училишно дело во Македонија. Во мај 1880 година, Шапкарев го изложил својот план пред кнежевскиот Министерски совет, при што предвидел: 1) Солун да биде центар на делото. Таму да се основаат и поддржат по една полна машка и женска гимназија со пансиони; 2) Во Битола, Скопје и Серес да се отвори по една полугимназија и по едно трикласно женско училиште; 3) Во неколку второстепени градови да се отвори по едно двокласно или трокласно училиште; 4) Во другите места, кај што би се укажала потреба, да се даде привремена или постојана помош за поткрепа на постојните училишта; 5) Помошта за подржување на сите овие учебни установи да не се испраќа директно, туку со посредство на [[Бугарска егзархија|Егзархијата]].{{sfn|Минов|2015|p=130}} На 2 јуни 1880 година Кузман Шапкарев пристигнал во [[Солун]] заедно со Д. Узунов, кој бил назначен да отвори училиште во Битола. Притоа, Шапкарев истакнува дека улогата што му била наменета од Егзархот, покрај учителствувањето, била и „да ја насочува бугарштината во цела Македонија“. Истовремено, Егзархијата поканила уште 30 Македонци во Бугарија да појдат за учители во Македонија, но никој од нив не одговорил на повикот. Во Солун Шапкарев, кој бил назначен за главен учител во солунските егзархиски училишта, ги нашол училиштата во очајна состојба. Во машкото училиште имало само 17 ученици првоодделенци и четворица повозрасни, кои составувале нешто налик на прв клас. Во женското училиште учеле 11 ученички, од кои само 2-3 знаеле да читаат.{{sfn|Минов|2015|p=132}} Во октомври истата година, Шапкарев и кукушанецот [[Христо Бучков]] започнале со работа во солунското основно училиште во солунското маало Ајринџик. Како резултат на плодната агитаторска дејност на Шапкарев, активноста на солунската егзархиска општина и претходно воспоставените врски во Солунско и Кукушко, училиштето го посетувале 87 ученици, претежно од околината на [[Кукуш]] и [[Солун]], од кои се формирале 4 одделенија и два класа. Брзиот успех резултирал со позитивни сигнали од Егзархијата за отворање на редовна и полна бугарска гимназија во Солун. Меѓутоа, и покрај успешно завршената учебна година, пред почетокот на 1881/82 година, Шапкарев бил известен дека бугарската гимназија ќе биде отворена во Прилеп. Тврдоглавоста на охриѓанецот сепак се покажала решавачка. Шапкарев одбил да ги изврши наредбите на архимандритот Методиј Кусев, кој како роден прилепчанец најмногу се залагал гимназијата да биде отворена во Прилеп. По долга расписка со разни егзархиски и политички фактори, Шапкарев успеал да издејствува гимназијата сепак да биде отворена во Солун. Притоа, меѓу другото, егзархискиот учител истакнал дека Европа може да види дека во Македонија живеат и Бугари само доколку гимназијата биде отворена во Солун, кој го посетувале голем број на странци. Истовремено, Шапкарев разгласил низ цела Македонија дека во Солун ќе се отвори бугарска гимназија со пансион. На тој начин, учебната година започнала со 123 ученици, распоредени во три гимназијални класа.{{sfn|Минов|2015|p=134}}[[Податотека:Solunska bugarska mashka gimnazija dokument.jpg|thumb|300px|right|Документ од 1884 година]] === Ученички бунтови === Солунската гимназија, и покрај егзархискиот језуитски режим, била расадник на револуционерни идеи. Во гимназијата циркулирала забранета литература, се ковале планови и се дигале ученички бунтови. Во гимназијата често избувнувале конфликти за тоа да се зголеми бројот на професори со потекло од [[Македонија (регион)|Македонија]], а да се намали бројот на оние што се носат од територијата на кнежевството [[Бугарија]]. [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] која ја спроведувала политиката на [[Стефан Стамболов]] за еволутивно решавање на македонското прашање, била против зголемување на бројот на учители од [[Македонија (регион)|Македонија]], заради стравот дека Македонците учители ќе ги револуционеризираат учениците, и со тоа ќе бидат нарушени добрите односи меѓу кнежевството [[Бугарија]] и Османлиска [[Турција]]. Веднаш по нејзиното создавање, веќе во учебната 1882/1883 година, дошло до бранување. При училишниот бунт во учебната 1883/1884 година биле исклучени од гимназијата [[Ѓорче Петров]] и [[Пере Тошев]], кои биле меѓу првите ученици на оваа гимназија. Во учебната 1887/1888 година дошло до нов бунт, поради кој биле исклучена поголема група на ученици. Меѓу причините за бунтот било и барањето на учениците: ''дека не можат да работат на бугарски јазик, туку сакале да работат и да им се предава на нивниот домашен, македонски дијалект''. Меѓу учениците кои заминале во [[Белград]], за да го продолжат образованието, биле: [[Даме Груев]], [[Петар Поп Арсов]], [[Никола Наумов]], [[Христо Поп Коцев]], [[Димитар Мирчев (раководител на ТМОРО)|Димитар Мирчев]] итн. Во своето дело „Во Македонија под ропство“ [[Павел Шатев]] пишува дека во основата на ученичките бунтови бил спорот како да се извршува ослободувањето на [[Македонија (регион)|Македонија]].<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 35</ref> [[Бугарска егзархија|Екзархиската]] страна верувала дека ова требе да се извршува со легална борба, просвета, цркви и училишта, а другата страна - со револуционен метод на дејствие.<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 36</ref> === Педагошки курс при гимназијата === За да се обезбедат учители за основните и за трикласните училишта во провинцијата (пред сè во Македонија), во учебната 1887/1888 година при машката гимназија бил отворен педагошки курс во времетраење од две години. Со курсот раководел директорот на гимназијата, а наставата ја изведувале професорите кои предавале и во самата гимназија. Курсот функционирал осум учебни години, од 1887/1888 до 1895/1896 година. Во тој период го завршиле 129 ученици, кои биле оспособени за учителска работа.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=109}} Учениците кои биле примани морало да имаат завршено трет клас гимназија (приближно денешно основно образование). Програмата на курсот била составена од општо гимназиски предмети, дополнети со [[педагогија]] (наука за воспитување и образование), која ја предавале специјализирани наставници. Иако педагошкиот курс бил наменет за подготовка на учители, релативно малиот број на завршени ученици укажува дека учениците почесто избирале да го продолжат гимназиското образование, наместо да се насочат кон учителската професија.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=109}} === По 1913 === По крајот на [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]], грчките власти го протеруваат целиот наставнички колектив на гимназијата во Бугарија. Задно со себе тие успеваат да земат голем дел од материјалот и регистарски материјали. Преместувана е неколкупати во [[Струмица]], [[Штип]] и [[Петрич]]. Од [[1920]] до денес се наоѓа во [[Благоевград]] (Горна Џумаја), [[Пиринска Македонија]] и го носи името '''Национална хуманитарна гимназија „Свети Кирил и Методиј“''' (''Национална хуманитарна гимназия „Свети Свети Кирил и Методий“''). == Директори и учители == === Директори === [[Податотека:First Graduates and Teachers of the Thessaloniki Bulgarian Hight School 1886.jpg|мини|350x350px|Првата генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1885/86 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': Георги Миндов, Александар Кулев, Христо Димитров, Костадин Стателов, Фран Сплитек, [[Григор Прличев]], [[Георги Кандиларов]], архимандрит [[Козма Пречистански]], ѓакон [[Иларион Пенчев]], Георги Попов, [[Петар Драганов]], Андреј Дојкин, Јероним Буфети{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Христо Нечев]], [[Јордан Читкушев]], [[Јордан Мирчев]], [[Иван Липошлиев]], [[Димитар Изов]], [[Бано Кушев]], [[Лазар Тодев]], [[Јордан Бомболов]], [[Георги Стрезов]], [[Петар Мавродиев]], [[Александар Кожухарски]]]] Од вкупно 14 директори на гимазијата, 9 биле од Бугарија, а 5 од Македонија. Притоа нужно е да се истакне дека во најважните години од работата на солунската гимназија, од нејзиното основање до периодот кога во Македонија се отвориле и други бугарски средношколски установи, директорите биле исклучиво етнички Бугари.<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> Според нивното образование, речиси сите минале низ бугарските средни училишта во Софија, Пловдив итн., а голем дел од нив го продолжиле своето образование во поголемите европски центри. Повеќемина од солунските директори имале и завидна политичка кариера. Додека Михаил Сарафов најпрво бил министер за народна просвета во владата на Петко Каравелов (1880-1881) и министер за финансии во владата на Драган Цанков (1884), а дури потоа бил назначен за директор на гимназијата во Солун, некои од директорите својот политички подем го започнале откако се докажале како спроводници на бугарската политика во солунската машка бугарска гимназија. Васил К’нчов во 1902 година бил министер за народна просвета во владата на Стојан Данев, а Лазар Пајаков бил министер за финансии во кабинетите на Рачо Петров, Димитар Петков, Димитар Станчов и Петар Гудев (1903-1908).<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> * ''[[Кузман Шапкарев]] — (1880 – 1881) (главен учител)'' * [[Божил Рајнов]] — (1881 – 1883) * [[Георги Кандиларов]] — (1883 – 1887) * [[Никола Начов]] — (1887 – 1891) * [[Димитар Хаџи Иванов]] — (1891 — 1892) * [[Васил К’нчов]] — (1892 — 1893) * [[Михаил Сарафов]] — (1893 — 1896) * [[Анастас Наумов]] — (1896 — 1897) * [[Атанас Ченгелев]] — (1897 — 1899) * [[Лазар Пајаков]] — (1899 — 1900) * [[Георги Раев]] — (1900 — 1904) * [[Христо Тенчев]] — (1904 — 1907) * [[Антон Поп Стоилов]] — (1907 — 1909) * [[Тодор Дечев]] — (1909 – 1912) * [[Георги Белев]] — (1912 – 1913)<ref>Николов, Стоян. „Съдбата на българите в Солун преди и по време на Балканските войни (1912 - 1913 г.)“. Списание „Македонски преглед“, кн. 2, София, 2008, стр. 70.</ref> === Учители === [[Податотека:Teachers-of-Bulgarian-men-school-Thessaloniki-1890.jpg|мини|Учители во гимназијата во 1890 година.|300x300пкс]] До средината на 1880-те меѓу учителите во бугарските средни училишта преовладувале руските воспитаници. Тоа важи како за училиштата во европските вилаети на Османлиската империја, така и за тие во слободното [[Кнежевство Бугарија]]. Руски воспитаници се и директорите на гимназијата во почетниот период од нејзиниот развој: [[Божил Рајнов]] (Одеса, Лиеж и Киев) и [[Георги Кандиларов]] (Киевска духовна академија). Иста е положбата и кај учителите – [[Трајко Китанчев]] (Киев и Москва), [[Благој Димитров]] (Одеса), [[Константин Стателов]] (Москва), [[Иларион Пенчев]] (Одеса) итн. Значително помалку се предавачите кои завршиле во пределите на Австроунгарија – чехот Франтишек Сплитек и унгарецот Роже Калман, кој бил принуден од власта да напушти во учебната учебната 1886/1887 г. За предавање на странски јазици биле назначени учители французи (Ф. Бертранд, Ж. Гиро, Е. Шевалие) и турци (Абди Етхем ефенди и Фадил беј). Помал бил бројот на предавачите кои завршиле на други места – Григор Прличев во Атина, Јероним Буфети во Џенова, Димитар Цухлев во Љасковец, Лазар Пајаков во Роберт колеџ и Париз, Антон Дојков во Габрово, Христо Станишев во Гент и др. Во првата деценија на 20 век директорите на Гимназијата воглавно веќе биле воспитаници на [[Софиски универзитет|Софиското вишо училиште]] – Христо Тенчов (1904–1907), Антон Попстоилов (1907–1909), Тодор Дечев (1909–1912), Георги Белев (1912–1913). Меѓу учителите продолжиле да се истакнуваат истакнати бугарски учени, општественици и политичари – професорот по природни науки Стефан Петков, професорот по француски јазик во Софискиот универзитет и бугарски конзул во Стокхолм [[Атанас Јаранов]], уметникот Михаил Крстев, новинарот и политичар Петко Пенчев и др. {{Учители во Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“}} == Предметна програма == [[Податотека:Bulgarian high school in Solun teachers and students.JPG|мини|350x350px|Четврта генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети]], [[Благој Димитров]], [[Григор Прличев]], [[Димитар Матов]], [[Никола Начов]], [[Димитар Хаџииванов]], [[Васил К’нчов]], [[Едхем ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев]], [[Константин Робев]], [[Никола Апостолов]], [[Панче Васков]], [[Димитар Поптомов]], [[Јаким Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев]], [[Георги Трајчев]], [[Антон Димитров]], [[Георги Николов]]]] Уште во првите години од своето постоење, солунската машка гимназија ја приспособила својата предметна програма со програмите на гимназиските училишта во [[Софија]] и [[Пловдив]]. Притоа, за основа била земена програмата во пловдивската реална гимназија, приспособена на реалните потреби. Оттука, со оглед на тоа што „учениците (во солунската гимназија, б.н) доаѓале со идејата дека Бугарите немаа свое минато и дека се најдолниот род на земјата“, во учебната 1882/83 било решено предметот бугарска историја да се воведе од првиот клас во гимназијата. Поради значењето на грчкиот јазик во Солун, во вториот клас бил воведен и предметот [[грчки јазик]], а во првиот клас биле воведени предметите [[Турски јазик|турски]] и [[француски јазик]]. На тој начин, предметната програма во тогаш четирикласната солунска гимназија ја сочинувале предметите: бугарски јазик, бугарска историја, закон божји, математика, физика, природни науки, географија, општа историја, книжевност, аритметика, краснопис, цртање, француски, грчки и турски јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со понатамошниот развој на гимназијата и нејзиното прераснување во полна, седумкласна гимназија, покрај горенаведените предмети се изучувале и [[старословенски јазик]], логика, психологија, алгебра, геометрија, дескриптива, космографија, хемија, латински јазик и геометриско цртање. Сепак, фондот на часови за секој одделен предмет јасно покажува дека акцентот сепак бил ставен на историјата, на бугарскиот јазик, како и на турскиот и францускиот јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}}[[Податотека:School Certificate of Kuzman Yosifov from Debar from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 6 June 1910 - Page 1.jpg|мини|262x262пкс|Свидетелство на Кузман Јосифов од Дебар за завршување на Солунската гимназија, 6 јуни 1910 г.|лево]]Со исклучок на часовите по грчки, француски и турски, наставата се изведувала исклучиво на бугарски јазик, без никакво право на некаков компромис и употреба на македонскиот јазик во наставата. Ваквото инсистирање на бугарскиот јазик за сметка на мајчиниот македонски јазик, често резултирало со отворено незадоволство кај македонските ученици, а понекогаш и со бунтови. Така, во учебната 1887/88 година во солунската гимназија избиле нереди и ученички бунт, чија што иницијална каписла била „клерикалноста на (директорот, б.н) Кандиларов... којшто многумина го сметаа за језуит и нетактичките интриги на... учителите родум бесарабци“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Бунтот бил последица на политичките пресметки во Бугарија, пренесени во Македонија и солунската машка гимназија, меѓутоа, според изјавите на дел од учениците, македонските ученици се вклучиле во бунтот затоа што „не можеле да работат на бугарски јазик, туку сакале да им се предава на нивниот домашен македонски дијалект“. Дел од македонските ученици никако не можеле да разберат зошто е забранет македонскиот јазик со неговите дијалекти, а на негова сметка се форсира бугарскиот јазик. Во овој контекст, за време на летниот распуст еден ученик од солунската бугарска гимназија бил задолжен од двајца свои професори да им објасни на сограѓаните дека наместо „џ“ и „ч“ (или „ѓ“ и „ќ“) треба да ги користат гласовите „жд“ и „шт“, односно, наместо куќа, веѓа, свеќа и Ѓурѓовден, да употребуваат к’шта, вежда, свешта, Георгиев ден. Притоа, кога на почетокот на учебната година истиот ученик пред своите сокласници ги рецитирал песните од неговиот роден крај, од учителите му било кажано дека тие песни не се бугарски, туку повеќе наликуваат на српски. За да ги задоволи своите професори во бугарската гимназија, младиот дебарчанец постојано се трудел наместо „јас“ и „ќе“ да ги користи бугарските „аз“ и „ште“, и бил принуден „да го замрази мајчиниот јазик“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} == Бројност на учениците == {{See also|Список на матуранти од Солунската машка гимназија}} [[Податотека:Number of graduates of the Thessaloniki Bulgarian Men's High School (1885–1913).jpg|алт=нхгбвфцдџс|мини|387x387px|Број на матуранти по генерации на Солунската бугарска машка гимназија (1885–1913). Во овој период, 488 ученици го завршиле образованието во 27 генерации.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=104}}]] Во учебната 1886/87 во гимназијата учеле 267 ученици, во VII класа. {| class="wikitable" |+ ! !I !II !III !IV !V !VI !VII |- |1886/87<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> |16 |38 |37 |45 |64 |36 |31 |- |1893/94<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1893-1894 година. Пловдив, 1895, с. 55.</ref> |24 |18 |17 |24 |19 |21 |14 |- |1895/96<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1895-1896 година. Шумен, 1897, с. 86.</ref> |27 |20 |32 |36 |74 |31 |12 |} == Видете исто така == * [[Солунската бугарска женска гимназија „Св. Благовештение“]] * [[Бугарска католичка семинарија во Солун]] == Извори == <references/> === Литература === * {{Наведена книга|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ|last=Кандиларовъ|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=Софија|language=бугарски|author-link=Георги Кандиларов}} * {{cite thesis|last=Минов|first=Никола|date=2015|title=Бугарската пропаганда во Македонија и Големите сили (1878-1912)|url=|work=|degree=PhD|location=|publisher=Филозофски факултет, Скопје|access-date=}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Bulgarian Men's High School of Thessaloniki}} {{Гимназии во Османлиска Македонија}} [[Категорија:Османлиски Солун]] [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Солунска машка гимназија]] [[Категорија:Образованието во Отоманското Царство]] [[Категорија:Училишта на Бугарската егзархија]] fiylx71ic0w8g5jexs4mpumnwt95zda 5605649 5605647 2026-08-06T14:31:14Z Buli 2648 /* Бројност на учениците */ 5605649 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Солунска бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“ | native_name = Българска мѫжка гимназия „Свв. Кирилъ и Методий“ | image = Bulgarian Men's High School of Thessaloniki in 1891.jpg | image_size = | alt = | caption = Солунската машка гимназија во 1891 година. | location = [[Солун]] | country = [[Османлиска Империја]] | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = [[гимназија]] | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = 1880 | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = 1913 | grades_label = Класови | grades = I–VII | enrollment = 267 (1886/7)<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> }} '''Солунската бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“''' ({{langx|bg|Солунска българска мъжка гимназия „Св. св. Кирил и Методий“}}) била машка гимназија основана во есента 1880 година во [[Солун]], тогаш во [[Османлиската империја]]. Постоела до 1913 година. Била едно од најважните [[Бугарска пропаганда во Македонија|бугарски просветни средишта]] во Македонија и Одринско. Гимназијата била основана со поддршка на [[Бугарската егзархија]] и солунската бугарска црковно-училишна општина. Главен иницијатор и прв главен учител бил [[Кузман Шапкарев]]. Официјалното име „Св. св. Кирил и Методиј“ го добила во 1881 година. Наставата се изведувала на [[бугарски јазик]], а училиштето имало [[пансион]]. Во текот на своето 33-годишно постоење низ гимназијата поминале околу 5.800 ученици.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=108}} Голем дел од нив останале само неколку години, а со целосна матура завршиле 488 ученици.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=108}} Меѓу учениците имало и идни видни дејци на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација ([[ВМОРО]]), Врховниот македоно-одрински комитет ([[ВМОК]]) и други организации, како [[Гоце Делчев]], [[Даме Груев]], [[Тодор Александров]], [[Борис Сарафов]] и други. Учители во одреден период во гимназијата биле [[Григор Прличев]], [[Васил К’нчов]], [[Георги Кандиларов]] и други. Гимназијата престанала со работа по [[Балканските војни]] и воспоставувањето на грчка власт во Солун во 1913 година. Нејзин наследник денес се смета Националната хуманитарна гимназија „Св. св. Кирил и Методиј“ во [[Благоевград]], Бугарија. == Историја == === Основање на гимназијата === Пролетта 1880 година, Шапкарев ја напуштил Македонија за да му го понуди своите услуги како инспектор за Татарпазарџискиот училиштен округ на тогашниот директор за образование на [[Источна Румелија]], [[Јоаким Груев]].{{sfn|Минов|2015|p=129}} Но и покрај посредништвото од страна на архимандритот [[Методиј Кусев]], Груев го одбил Шапкарев. За да не пропадне неговата мисија во Бугарија, Шапкарев се обидел да ја искористи блискоста на Кусев со егзархот, за барем да може да го издаде етнографскиот и фолклорен материјал што го собрал претходните години во Македонија. Проникливиот Кусев заклучил дека охриѓанецот може да биде употребен за многу поважна цел. Имено, како што подоцна дознал Шапкарев, „во тоа време се кроеше план да и се помогне на Македонија на просветен план, но не можеше да се најде погодна личност... која што ќе ја постави првата основа – основниот камен на тамошното учебно дело“. Помошта на просветен план за која што зборува Шапкарев всушност има поинаква позадина. Средбата на Шапкарев со Кусев се случила во истиот период кога Портата го издала т.н. ''Закон за вилаети'', кој предвидувал одземање на патријаршиските привилегии во егзархиските училишта. Оттука, испраќањето на личност во Македонија која би ја поставила основата на бугарското училишно дело била токму во овој контекст. Така, со препорака од архимандритот, Шапкарев се упатил во Цариград за да се сретне со егзархот [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]] и од него да побара средства за издавање на собраните етнографско-фолклорни материјали. Меѓутоа, во писмото од Кусев до егзархот немало ниту збор за зборникот и во него пишувало само: „Еве го човекот што го бараме за учебното дело“.{{sfn|Минов|2015|p=130}} [[Податотека:Kuzman Shapkarev Liondas Bros Thessaloniki.png|лево|мини|275x275пкс|[[Кузман Шапкарев]]]] Со препорака од егзархот, Шапкарев бил упатен во Софија за да се сретне со премиерот [[Драган Цанков]], од кого бил задолжен да подготви извештај за перспективите на бугарското училишно дело во Македонија. Во мај 1880 година, Шапкарев го изложил својот план пред кнежевскиот Министерски совет, при што предвидел: 1) Солун да биде центар на делото. Таму да се основаат и поддржат по една полна машка и женска гимназија со пансиони; 2) Во Битола, Скопје и Серес да се отвори по една полугимназија и по едно трикласно женско училиште; 3) Во неколку второстепени градови да се отвори по едно двокласно или трокласно училиште; 4) Во другите места, кај што би се укажала потреба, да се даде привремена или постојана помош за поткрепа на постојните училишта; 5) Помошта за подржување на сите овие учебни установи да не се испраќа директно, туку со посредство на [[Бугарска егзархија|Егзархијата]].{{sfn|Минов|2015|p=130}} На 2 јуни 1880 година Кузман Шапкарев пристигнал во [[Солун]] заедно со Д. Узунов, кој бил назначен да отвори училиште во Битола. Притоа, Шапкарев истакнува дека улогата што му била наменета од Егзархот, покрај учителствувањето, била и „да ја насочува бугарштината во цела Македонија“. Истовремено, Егзархијата поканила уште 30 Македонци во Бугарија да појдат за учители во Македонија, но никој од нив не одговорил на повикот. Во Солун Шапкарев, кој бил назначен за главен учител во солунските егзархиски училишта, ги нашол училиштата во очајна состојба. Во машкото училиште имало само 17 ученици првоодделенци и четворица повозрасни, кои составувале нешто налик на прв клас. Во женското училиште учеле 11 ученички, од кои само 2-3 знаеле да читаат.{{sfn|Минов|2015|p=132}} Во октомври истата година, Шапкарев и кукушанецот [[Христо Бучков]] започнале со работа во солунското основно училиште во солунското маало Ајринџик. Како резултат на плодната агитаторска дејност на Шапкарев, активноста на солунската егзархиска општина и претходно воспоставените врски во Солунско и Кукушко, училиштето го посетувале 87 ученици, претежно од околината на [[Кукуш]] и [[Солун]], од кои се формирале 4 одделенија и два класа. Брзиот успех резултирал со позитивни сигнали од Егзархијата за отворање на редовна и полна бугарска гимназија во Солун. Меѓутоа, и покрај успешно завршената учебна година, пред почетокот на 1881/82 година, Шапкарев бил известен дека бугарската гимназија ќе биде отворена во Прилеп. Тврдоглавоста на охриѓанецот сепак се покажала решавачка. Шапкарев одбил да ги изврши наредбите на архимандритот Методиј Кусев, кој како роден прилепчанец најмногу се залагал гимназијата да биде отворена во Прилеп. По долга расписка со разни егзархиски и политички фактори, Шапкарев успеал да издејствува гимназијата сепак да биде отворена во Солун. Притоа, меѓу другото, егзархискиот учител истакнал дека Европа може да види дека во Македонија живеат и Бугари само доколку гимназијата биде отворена во Солун, кој го посетувале голем број на странци. Истовремено, Шапкарев разгласил низ цела Македонија дека во Солун ќе се отвори бугарска гимназија со пансион. На тој начин, учебната година започнала со 123 ученици, распоредени во три гимназијални класа.{{sfn|Минов|2015|p=134}}[[Податотека:Solunska bugarska mashka gimnazija dokument.jpg|thumb|300px|right|Документ од 1884 година]] === Ученички бунтови === Солунската гимназија, и покрај егзархискиот језуитски режим, била расадник на револуционерни идеи. Во гимназијата циркулирала забранета литература, се ковале планови и се дигале ученички бунтови. Во гимназијата често избувнувале конфликти за тоа да се зголеми бројот на професори со потекло од [[Македонија (регион)|Македонија]], а да се намали бројот на оние што се носат од територијата на кнежевството [[Бугарија]]. [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] која ја спроведувала политиката на [[Стефан Стамболов]] за еволутивно решавање на македонското прашање, била против зголемување на бројот на учители од [[Македонија (регион)|Македонија]], заради стравот дека Македонците учители ќе ги револуционеризираат учениците, и со тоа ќе бидат нарушени добрите односи меѓу кнежевството [[Бугарија]] и Османлиска [[Турција]]. Веднаш по нејзиното создавање, веќе во учебната 1882/1883 година, дошло до бранување. При училишниот бунт во учебната 1883/1884 година биле исклучени од гимназијата [[Ѓорче Петров]] и [[Пере Тошев]], кои биле меѓу првите ученици на оваа гимназија. Во учебната 1887/1888 година дошло до нов бунт, поради кој биле исклучена поголема група на ученици. Меѓу причините за бунтот било и барањето на учениците: ''дека не можат да работат на бугарски јазик, туку сакале да работат и да им се предава на нивниот домашен, македонски дијалект''. Меѓу учениците кои заминале во [[Белград]], за да го продолжат образованието, биле: [[Даме Груев]], [[Петар Поп Арсов]], [[Никола Наумов]], [[Христо Поп Коцев]], [[Димитар Мирчев (раководител на ТМОРО)|Димитар Мирчев]] итн. Во своето дело „Во Македонија под ропство“ [[Павел Шатев]] пишува дека во основата на ученичките бунтови бил спорот како да се извршува ослободувањето на [[Македонија (регион)|Македонија]].<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 35</ref> [[Бугарска егзархија|Екзархиската]] страна верувала дека ова требе да се извршува со легална борба, просвета, цркви и училишта, а другата страна - со револуционен метод на дејствие.<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 36</ref> === Педагошки курс при гимназијата === За да се обезбедат учители за основните и за трикласните училишта во провинцијата (пред сè во Македонија), во учебната 1887/1888 година при машката гимназија бил отворен педагошки курс во времетраење од две години. Со курсот раководел директорот на гимназијата, а наставата ја изведувале професорите кои предавале и во самата гимназија. Курсот функционирал осум учебни години, од 1887/1888 до 1895/1896 година. Во тој период го завршиле 129 ученици, кои биле оспособени за учителска работа.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=109}} Учениците кои биле примани морало да имаат завршено трет клас гимназија (приближно денешно основно образование). Програмата на курсот била составена од општо гимназиски предмети, дополнети со [[педагогија]] (наука за воспитување и образование), која ја предавале специјализирани наставници. Иако педагошкиот курс бил наменет за подготовка на учители, релативно малиот број на завршени ученици укажува дека учениците почесто избирале да го продолжат гимназиското образование, наместо да се насочат кон учителската професија.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=109}} === По 1913 === По крајот на [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]], грчките власти го протеруваат целиот наставнички колектив на гимназијата во Бугарија. Задно со себе тие успеваат да земат голем дел од материјалот и регистарски материјали. Преместувана е неколкупати во [[Струмица]], [[Штип]] и [[Петрич]]. Од [[1920]] до денес се наоѓа во [[Благоевград]] (Горна Џумаја), [[Пиринска Македонија]] и го носи името '''Национална хуманитарна гимназија „Свети Кирил и Методиј“''' (''Национална хуманитарна гимназия „Свети Свети Кирил и Методий“''). == Директори и учители == === Директори === [[Податотека:First Graduates and Teachers of the Thessaloniki Bulgarian Hight School 1886.jpg|мини|350x350px|Првата генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1885/86 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': Георги Миндов, Александар Кулев, Христо Димитров, Костадин Стателов, Фран Сплитек, [[Григор Прличев]], [[Георги Кандиларов]], архимандрит [[Козма Пречистански]], ѓакон [[Иларион Пенчев]], Георги Попов, [[Петар Драганов]], Андреј Дојкин, Јероним Буфети{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Христо Нечев]], [[Јордан Читкушев]], [[Јордан Мирчев]], [[Иван Липошлиев]], [[Димитар Изов]], [[Бано Кушев]], [[Лазар Тодев]], [[Јордан Бомболов]], [[Георги Стрезов]], [[Петар Мавродиев]], [[Александар Кожухарски]]]] Од вкупно 14 директори на гимазијата, 9 биле од Бугарија, а 5 од Македонија. Притоа нужно е да се истакне дека во најважните години од работата на солунската гимназија, од нејзиното основање до периодот кога во Македонија се отвориле и други бугарски средношколски установи, директорите биле исклучиво етнички Бугари.<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> Според нивното образование, речиси сите минале низ бугарските средни училишта во Софија, Пловдив итн., а голем дел од нив го продолжиле своето образование во поголемите европски центри. Повеќемина од солунските директори имале и завидна политичка кариера. Додека Михаил Сарафов најпрво бил министер за народна просвета во владата на Петко Каравелов (1880-1881) и министер за финансии во владата на Драган Цанков (1884), а дури потоа бил назначен за директор на гимназијата во Солун, некои од директорите својот политички подем го започнале откако се докажале како спроводници на бугарската политика во солунската машка бугарска гимназија. Васил К’нчов во 1902 година бил министер за народна просвета во владата на Стојан Данев, а Лазар Пајаков бил министер за финансии во кабинетите на Рачо Петров, Димитар Петков, Димитар Станчов и Петар Гудев (1903-1908).<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> * ''[[Кузман Шапкарев]] — (1880 – 1881) (главен учител)'' * [[Божил Рајнов]] — (1881 – 1883) * [[Георги Кандиларов]] — (1883 – 1887) * [[Никола Начов]] — (1887 – 1891) * [[Димитар Хаџи Иванов]] — (1891 — 1892) * [[Васил К’нчов]] — (1892 — 1893) * [[Михаил Сарафов]] — (1893 — 1896) * [[Анастас Наумов]] — (1896 — 1897) * [[Атанас Ченгелев]] — (1897 — 1899) * [[Лазар Пајаков]] — (1899 — 1900) * [[Георги Раев]] — (1900 — 1904) * [[Христо Тенчев]] — (1904 — 1907) * [[Антон Поп Стоилов]] — (1907 — 1909) * [[Тодор Дечев]] — (1909 – 1912) * [[Георги Белев]] — (1912 – 1913)<ref>Николов, Стоян. „Съдбата на българите в Солун преди и по време на Балканските войни (1912 - 1913 г.)“. Списание „Македонски преглед“, кн. 2, София, 2008, стр. 70.</ref> === Учители === [[Податотека:Teachers-of-Bulgarian-men-school-Thessaloniki-1890.jpg|мини|Учители во гимназијата во 1890 година.|300x300пкс]] До средината на 1880-те меѓу учителите во бугарските средни училишта преовладувале руските воспитаници. Тоа важи како за училиштата во европските вилаети на Османлиската империја, така и за тие во слободното [[Кнежевство Бугарија]]. Руски воспитаници се и директорите на гимназијата во почетниот период од нејзиниот развој: [[Божил Рајнов]] (Одеса, Лиеж и Киев) и [[Георги Кандиларов]] (Киевска духовна академија). Иста е положбата и кај учителите – [[Трајко Китанчев]] (Киев и Москва), [[Благој Димитров]] (Одеса), [[Константин Стателов]] (Москва), [[Иларион Пенчев]] (Одеса) итн. Значително помалку се предавачите кои завршиле во пределите на Австроунгарија – чехот Франтишек Сплитек и унгарецот Роже Калман, кој бил принуден од власта да напушти во учебната учебната 1886/1887 г. За предавање на странски јазици биле назначени учители французи (Ф. Бертранд, Ж. Гиро, Е. Шевалие) и турци (Абди Етхем ефенди и Фадил беј). Помал бил бројот на предавачите кои завршиле на други места – Григор Прличев во Атина, Јероним Буфети во Џенова, Димитар Цухлев во Љасковец, Лазар Пајаков во Роберт колеџ и Париз, Антон Дојков во Габрово, Христо Станишев во Гент и др. Во првата деценија на 20 век директорите на Гимназијата воглавно веќе биле воспитаници на [[Софиски универзитет|Софиското вишо училиште]] – Христо Тенчов (1904–1907), Антон Попстоилов (1907–1909), Тодор Дечев (1909–1912), Георги Белев (1912–1913). Меѓу учителите продолжиле да се истакнуваат истакнати бугарски учени, општественици и политичари – професорот по природни науки Стефан Петков, професорот по француски јазик во Софискиот универзитет и бугарски конзул во Стокхолм [[Атанас Јаранов]], уметникот Михаил Крстев, новинарот и политичар Петко Пенчев и др. {{Учители во Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“}} == Предметна програма == [[Податотека:Bulgarian high school in Solun teachers and students.JPG|мини|350x350px|Четврта генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети]], [[Благој Димитров]], [[Григор Прличев]], [[Димитар Матов]], [[Никола Начов]], [[Димитар Хаџииванов]], [[Васил К’нчов]], [[Едхем ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев]], [[Константин Робев]], [[Никола Апостолов]], [[Панче Васков]], [[Димитар Поптомов]], [[Јаким Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев]], [[Георги Трајчев]], [[Антон Димитров]], [[Георги Николов]]]] Уште во првите години од своето постоење, солунската машка гимназија ја приспособила својата предметна програма со програмите на гимназиските училишта во [[Софија]] и [[Пловдив]]. Притоа, за основа била земена програмата во пловдивската реална гимназија, приспособена на реалните потреби. Оттука, со оглед на тоа што „учениците (во солунската гимназија, б.н) доаѓале со идејата дека Бугарите немаа свое минато и дека се најдолниот род на земјата“, во учебната 1882/83 било решено предметот бугарска историја да се воведе од првиот клас во гимназијата. Поради значењето на грчкиот јазик во Солун, во вториот клас бил воведен и предметот [[грчки јазик]], а во првиот клас биле воведени предметите [[Турски јазик|турски]] и [[француски јазик]]. На тој начин, предметната програма во тогаш четирикласната солунска гимназија ја сочинувале предметите: бугарски јазик, бугарска историја, закон божји, математика, физика, природни науки, географија, општа историја, книжевност, аритметика, краснопис, цртање, француски, грчки и турски јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со понатамошниот развој на гимназијата и нејзиното прераснување во полна, седумкласна гимназија, покрај горенаведените предмети се изучувале и [[старословенски јазик]], логика, психологија, алгебра, геометрија, дескриптива, космографија, хемија, латински јазик и геометриско цртање. Сепак, фондот на часови за секој одделен предмет јасно покажува дека акцентот сепак бил ставен на историјата, на бугарскиот јазик, како и на турскиот и францускиот јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}}[[Податотека:School Certificate of Kuzman Yosifov from Debar from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 6 June 1910 - Page 1.jpg|мини|262x262пкс|Свидетелство на Кузман Јосифов од Дебар за завршување на Солунската гимназија, 6 јуни 1910 г.|лево]]Со исклучок на часовите по грчки, француски и турски, наставата се изведувала исклучиво на бугарски јазик, без никакво право на некаков компромис и употреба на македонскиот јазик во наставата. Ваквото инсистирање на бугарскиот јазик за сметка на мајчиниот македонски јазик, често резултирало со отворено незадоволство кај македонските ученици, а понекогаш и со бунтови. Така, во учебната 1887/88 година во солунската гимназија избиле нереди и ученички бунт, чија што иницијална каписла била „клерикалноста на (директорот, б.н) Кандиларов... којшто многумина го сметаа за језуит и нетактичките интриги на... учителите родум бесарабци“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Бунтот бил последица на политичките пресметки во Бугарија, пренесени во Македонија и солунската машка гимназија, меѓутоа, според изјавите на дел од учениците, македонските ученици се вклучиле во бунтот затоа што „не можеле да работат на бугарски јазик, туку сакале да им се предава на нивниот домашен македонски дијалект“. Дел од македонските ученици никако не можеле да разберат зошто е забранет македонскиот јазик со неговите дијалекти, а на негова сметка се форсира бугарскиот јазик. Во овој контекст, за време на летниот распуст еден ученик од солунската бугарска гимназија бил задолжен од двајца свои професори да им објасни на сограѓаните дека наместо „џ“ и „ч“ (или „ѓ“ и „ќ“) треба да ги користат гласовите „жд“ и „шт“, односно, наместо куќа, веѓа, свеќа и Ѓурѓовден, да употребуваат к’шта, вежда, свешта, Георгиев ден. Притоа, кога на почетокот на учебната година истиот ученик пред своите сокласници ги рецитирал песните од неговиот роден крај, од учителите му било кажано дека тие песни не се бугарски, туку повеќе наликуваат на српски. За да ги задоволи своите професори во бугарската гимназија, младиот дебарчанец постојано се трудел наместо „јас“ и „ќе“ да ги користи бугарските „аз“ и „ште“, и бил принуден „да го замрази мајчиниот јазик“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} == Бројност на учениците == {{See also|Список на матуранти од Солунската машка гимназија}} [[Податотека:Number of graduates of the Thessaloniki Bulgarian Men's High School (1885–1913).jpg|алт=нхгбвфцдџс|мини|366x366px|Број на матуранти по генерации на Солунската бугарска машка гимназија (1885–1913). Во овој период, 488 ученици го завршиле образованието во 27 генерации.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=104}}]] Во учебната 1886/87 во гимназијата учеле 267 ученици, во VII класа. {| class="wikitable" |+ ! !I !II !III !IV !V !VI !VII |- |1886/87<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> |16 |38 |37 |45 |64 |36 |31 |- |1893/94<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1893-1894 година. Пловдив, 1895, с. 55.</ref> |24 |18 |17 |24 |19 |21 |14 |- |1895/96<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1895-1896 година. Шумен, 1897, с. 86.</ref> |27 |20 |32 |36 |74 |31 |12 |} == Видете исто така == * [[Солунската бугарска женска гимназија „Св. Благовештение“]] * [[Бугарска католичка семинарија во Солун]] == Извори == <references/> === Литература === * {{Наведена книга|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ|last=Кандиларовъ|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=Софија|language=бугарски|author-link=Георги Кандиларов}} * {{cite thesis|last=Минов|first=Никола|date=2015|title=Бугарската пропаганда во Македонија и Големите сили (1878-1912)|url=|work=|degree=PhD|location=|publisher=Филозофски факултет, Скопје|access-date=}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Bulgarian Men's High School of Thessaloniki}} {{Гимназии во Османлиска Македонија}} [[Категорија:Османлиски Солун]] [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Солунска машка гимназија]] [[Категорија:Образованието во Отоманското Царство]] [[Категорија:Училишта на Бугарската егзархија]] 9r2oeankhq1j0pe9nodqjgn9md49fl9 5605661 5605649 2026-08-06T15:02:46Z Buli 2648 /* Предметна програма */ 5605661 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Солунска бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“ | native_name = Българска мѫжка гимназия „Свв. Кирилъ и Методий“ | image = Bulgarian Men's High School of Thessaloniki in 1891.jpg | image_size = | alt = | caption = Солунската машка гимназија во 1891 година. | location = [[Солун]] | country = [[Османлиска Империја]] | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = [[гимназија]] | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = 1880 | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = 1913 | grades_label = Класови | grades = I–VII | enrollment = 267 (1886/7)<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> }} '''Солунската бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“''' ({{langx|bg|Солунска българска мъжка гимназия „Св. св. Кирил и Методий“}}) била машка гимназија основана во есента 1880 година во [[Солун]], тогаш во [[Османлиската империја]]. Постоела до 1913 година. Била едно од најважните [[Бугарска пропаганда во Македонија|бугарски просветни средишта]] во Македонија и Одринско. Гимназијата била основана со поддршка на [[Бугарската егзархија]] и солунската бугарска црковно-училишна општина. Главен иницијатор и прв главен учител бил [[Кузман Шапкарев]]. Официјалното име „Св. св. Кирил и Методиј“ го добила во 1881 година. Наставата се изведувала на [[бугарски јазик]], а училиштето имало [[пансион]]. Во текот на своето 33-годишно постоење низ гимназијата поминале околу 5.800 ученици.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=108}} Голем дел од нив останале само неколку години, а со целосна матура завршиле 488 ученици.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=108}} Меѓу учениците имало и идни видни дејци на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација ([[ВМОРО]]), Врховниот македоно-одрински комитет ([[ВМОК]]) и други организации, како [[Гоце Делчев]], [[Даме Груев]], [[Тодор Александров]], [[Борис Сарафов]] и други. Учители во одреден период во гимназијата биле [[Григор Прличев]], [[Васил К’нчов]], [[Георги Кандиларов]] и други. Гимназијата престанала со работа по [[Балканските војни]] и воспоставувањето на грчка власт во Солун во 1913 година. Нејзин наследник денес се смета Националната хуманитарна гимназија „Св. св. Кирил и Методиј“ во [[Благоевград]], Бугарија. == Историја == === Основање на гимназијата === Пролетта 1880 година, Шапкарев ја напуштил Македонија за да му го понуди своите услуги како инспектор за Татарпазарџискиот училиштен округ на тогашниот директор за образование на [[Источна Румелија]], [[Јоаким Груев]].{{sfn|Минов|2015|p=129}} Но и покрај посредништвото од страна на архимандритот [[Методиј Кусев]], Груев го одбил Шапкарев. За да не пропадне неговата мисија во Бугарија, Шапкарев се обидел да ја искористи блискоста на Кусев со егзархот, за барем да може да го издаде етнографскиот и фолклорен материјал што го собрал претходните години во Македонија. Проникливиот Кусев заклучил дека охриѓанецот може да биде употребен за многу поважна цел. Имено, како што подоцна дознал Шапкарев, „во тоа време се кроеше план да и се помогне на Македонија на просветен план, но не можеше да се најде погодна личност... која што ќе ја постави првата основа – основниот камен на тамошното учебно дело“. Помошта на просветен план за која што зборува Шапкарев всушност има поинаква позадина. Средбата на Шапкарев со Кусев се случила во истиот период кога Портата го издала т.н. ''Закон за вилаети'', кој предвидувал одземање на патријаршиските привилегии во егзархиските училишта. Оттука, испраќањето на личност во Македонија која би ја поставила основата на бугарското училишно дело била токму во овој контекст. Така, со препорака од архимандритот, Шапкарев се упатил во Цариград за да се сретне со егзархот [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]] и од него да побара средства за издавање на собраните етнографско-фолклорни материјали. Меѓутоа, во писмото од Кусев до егзархот немало ниту збор за зборникот и во него пишувало само: „Еве го човекот што го бараме за учебното дело“.{{sfn|Минов|2015|p=130}} [[Податотека:Kuzman Shapkarev Liondas Bros Thessaloniki.png|лево|мини|275x275пкс|[[Кузман Шапкарев]]]] Со препорака од егзархот, Шапкарев бил упатен во Софија за да се сретне со премиерот [[Драган Цанков]], од кого бил задолжен да подготви извештај за перспективите на бугарското училишно дело во Македонија. Во мај 1880 година, Шапкарев го изложил својот план пред кнежевскиот Министерски совет, при што предвидел: 1) Солун да биде центар на делото. Таму да се основаат и поддржат по една полна машка и женска гимназија со пансиони; 2) Во Битола, Скопје и Серес да се отвори по една полугимназија и по едно трикласно женско училиште; 3) Во неколку второстепени градови да се отвори по едно двокласно или трокласно училиште; 4) Во другите места, кај што би се укажала потреба, да се даде привремена или постојана помош за поткрепа на постојните училишта; 5) Помошта за подржување на сите овие учебни установи да не се испраќа директно, туку со посредство на [[Бугарска егзархија|Егзархијата]].{{sfn|Минов|2015|p=130}} На 2 јуни 1880 година Кузман Шапкарев пристигнал во [[Солун]] заедно со Д. Узунов, кој бил назначен да отвори училиште во Битола. Притоа, Шапкарев истакнува дека улогата што му била наменета од Егзархот, покрај учителствувањето, била и „да ја насочува бугарштината во цела Македонија“. Истовремено, Егзархијата поканила уште 30 Македонци во Бугарија да појдат за учители во Македонија, но никој од нив не одговорил на повикот. Во Солун Шапкарев, кој бил назначен за главен учител во солунските егзархиски училишта, ги нашол училиштата во очајна состојба. Во машкото училиште имало само 17 ученици првоодделенци и четворица повозрасни, кои составувале нешто налик на прв клас. Во женското училиште учеле 11 ученички, од кои само 2-3 знаеле да читаат.{{sfn|Минов|2015|p=132}} Во октомври истата година, Шапкарев и кукушанецот [[Христо Бучков]] започнале со работа во солунското основно училиште во солунското маало Ајринџик. Како резултат на плодната агитаторска дејност на Шапкарев, активноста на солунската егзархиска општина и претходно воспоставените врски во Солунско и Кукушко, училиштето го посетувале 87 ученици, претежно од околината на [[Кукуш]] и [[Солун]], од кои се формирале 4 одделенија и два класа. Брзиот успех резултирал со позитивни сигнали од Егзархијата за отворање на редовна и полна бугарска гимназија во Солун. Меѓутоа, и покрај успешно завршената учебна година, пред почетокот на 1881/82 година, Шапкарев бил известен дека бугарската гимназија ќе биде отворена во Прилеп. Тврдоглавоста на охриѓанецот сепак се покажала решавачка. Шапкарев одбил да ги изврши наредбите на архимандритот Методиј Кусев, кој како роден прилепчанец најмногу се залагал гимназијата да биде отворена во Прилеп. По долга расписка со разни егзархиски и политички фактори, Шапкарев успеал да издејствува гимназијата сепак да биде отворена во Солун. Притоа, меѓу другото, егзархискиот учител истакнал дека Европа може да види дека во Македонија живеат и Бугари само доколку гимназијата биде отворена во Солун, кој го посетувале голем број на странци. Истовремено, Шапкарев разгласил низ цела Македонија дека во Солун ќе се отвори бугарска гимназија со пансион. На тој начин, учебната година започнала со 123 ученици, распоредени во три гимназијални класа.{{sfn|Минов|2015|p=134}}[[Податотека:Solunska bugarska mashka gimnazija dokument.jpg|thumb|300px|right|Документ од 1884 година]] === Ученички бунтови === Солунската гимназија, и покрај егзархискиот језуитски режим, била расадник на револуционерни идеи. Во гимназијата циркулирала забранета литература, се ковале планови и се дигале ученички бунтови. Во гимназијата често избувнувале конфликти за тоа да се зголеми бројот на професори со потекло од [[Македонија (регион)|Македонија]], а да се намали бројот на оние што се носат од територијата на кнежевството [[Бугарија]]. [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] која ја спроведувала политиката на [[Стефан Стамболов]] за еволутивно решавање на македонското прашање, била против зголемување на бројот на учители од [[Македонија (регион)|Македонија]], заради стравот дека Македонците учители ќе ги револуционеризираат учениците, и со тоа ќе бидат нарушени добрите односи меѓу кнежевството [[Бугарија]] и Османлиска [[Турција]]. Веднаш по нејзиното создавање, веќе во учебната 1882/1883 година, дошло до бранување. При училишниот бунт во учебната 1883/1884 година биле исклучени од гимназијата [[Ѓорче Петров]] и [[Пере Тошев]], кои биле меѓу првите ученици на оваа гимназија. Во учебната 1887/1888 година дошло до нов бунт, поради кој биле исклучена поголема група на ученици. Меѓу причините за бунтот било и барањето на учениците: ''дека не можат да работат на бугарски јазик, туку сакале да работат и да им се предава на нивниот домашен, македонски дијалект''. Меѓу учениците кои заминале во [[Белград]], за да го продолжат образованието, биле: [[Даме Груев]], [[Петар Поп Арсов]], [[Никола Наумов]], [[Христо Поп Коцев]], [[Димитар Мирчев (раководител на ТМОРО)|Димитар Мирчев]] итн. Во своето дело „Во Македонија под ропство“ [[Павел Шатев]] пишува дека во основата на ученичките бунтови бил спорот како да се извршува ослободувањето на [[Македонија (регион)|Македонија]].<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 35</ref> [[Бугарска егзархија|Екзархиската]] страна верувала дека ова требе да се извршува со легална борба, просвета, цркви и училишта, а другата страна - со револуционен метод на дејствие.<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 36</ref> === Педагошки курс при гимназијата === За да се обезбедат учители за основните и за трикласните училишта во провинцијата (пред сè во Македонија), во учебната 1887/1888 година при машката гимназија бил отворен педагошки курс во времетраење од две години. Со курсот раководел директорот на гимназијата, а наставата ја изведувале професорите кои предавале и во самата гимназија. Курсот функционирал осум учебни години, од 1887/1888 до 1895/1896 година. Во тој период го завршиле 129 ученици, кои биле оспособени за учителска работа.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=109}} Учениците кои биле примани морало да имаат завршено трет клас гимназија (приближно денешно основно образование). Програмата на курсот била составена од општо гимназиски предмети, дополнети со [[педагогија]] (наука за воспитување и образование), која ја предавале специјализирани наставници. Иако педагошкиот курс бил наменет за подготовка на учители, релативно малиот број на завршени ученици укажува дека учениците почесто избирале да го продолжат гимназиското образование, наместо да се насочат кон учителската професија.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=109}} === По 1913 === По крајот на [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]], грчките власти го протеруваат целиот наставнички колектив на гимназијата во Бугарија. Задно со себе тие успеваат да земат голем дел од материјалот и регистарски материјали. Преместувана е неколкупати во [[Струмица]], [[Штип]] и [[Петрич]]. Од [[1920]] до денес се наоѓа во [[Благоевград]] (Горна Џумаја), [[Пиринска Македонија]] и го носи името '''Национална хуманитарна гимназија „Свети Кирил и Методиј“''' (''Национална хуманитарна гимназия „Свети Свети Кирил и Методий“''). == Директори и учители == === Директори === [[Податотека:First Graduates and Teachers of the Thessaloniki Bulgarian Hight School 1886.jpg|мини|350x350px|Првата генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1885/86 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': Георги Миндов, Александар Кулев, Христо Димитров, Костадин Стателов, Фран Сплитек, [[Григор Прличев]], [[Георги Кандиларов]], архимандрит [[Козма Пречистански]], ѓакон [[Иларион Пенчев]], Георги Попов, [[Петар Драганов]], Андреј Дојкин, Јероним Буфети{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Христо Нечев]], [[Јордан Читкушев]], [[Јордан Мирчев]], [[Иван Липошлиев]], [[Димитар Изов]], [[Бано Кушев]], [[Лазар Тодев]], [[Јордан Бомболов]], [[Георги Стрезов]], [[Петар Мавродиев]], [[Александар Кожухарски]]]] Од вкупно 14 директори на гимазијата, 9 биле од Бугарија, а 5 од Македонија. Притоа нужно е да се истакне дека во најважните години од работата на солунската гимназија, од нејзиното основање до периодот кога во Македонија се отвориле и други бугарски средношколски установи, директорите биле исклучиво етнички Бугари.<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> Според нивното образование, речиси сите минале низ бугарските средни училишта во Софија, Пловдив итн., а голем дел од нив го продолжиле своето образование во поголемите европски центри. Повеќемина од солунските директори имале и завидна политичка кариера. Додека Михаил Сарафов најпрво бил министер за народна просвета во владата на Петко Каравелов (1880-1881) и министер за финансии во владата на Драган Цанков (1884), а дури потоа бил назначен за директор на гимназијата во Солун, некои од директорите својот политички подем го започнале откако се докажале како спроводници на бугарската политика во солунската машка бугарска гимназија. Васил К’нчов во 1902 година бил министер за народна просвета во владата на Стојан Данев, а Лазар Пајаков бил министер за финансии во кабинетите на Рачо Петров, Димитар Петков, Димитар Станчов и Петар Гудев (1903-1908).<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> * ''[[Кузман Шапкарев]] — (1880 – 1881) (главен учител)'' * [[Божил Рајнов]] — (1881 – 1883) * [[Георги Кандиларов]] — (1883 – 1887) * [[Никола Начов]] — (1887 – 1891) * [[Димитар Хаџи Иванов]] — (1891 — 1892) * [[Васил К’нчов]] — (1892 — 1893) * [[Михаил Сарафов]] — (1893 — 1896) * [[Анастас Наумов]] — (1896 — 1897) * [[Атанас Ченгелев]] — (1897 — 1899) * [[Лазар Пајаков]] — (1899 — 1900) * [[Георги Раев]] — (1900 — 1904) * [[Христо Тенчев]] — (1904 — 1907) * [[Антон Поп Стоилов]] — (1907 — 1909) * [[Тодор Дечев]] — (1909 – 1912) * [[Георги Белев]] — (1912 – 1913)<ref>Николов, Стоян. „Съдбата на българите в Солун преди и по време на Балканските войни (1912 - 1913 г.)“. Списание „Македонски преглед“, кн. 2, София, 2008, стр. 70.</ref> === Учители === [[Податотека:Teachers-of-Bulgarian-men-school-Thessaloniki-1890.jpg|мини|Учители во гимназијата во 1890 година.|300x300пкс]] До средината на 1880-те меѓу учителите во бугарските средни училишта преовладувале руските воспитаници. Тоа важи како за училиштата во европските вилаети на Османлиската империја, така и за тие во слободното [[Кнежевство Бугарија]]. Руски воспитаници се и директорите на гимназијата во почетниот период од нејзиниот развој: [[Божил Рајнов]] (Одеса, Лиеж и Киев) и [[Георги Кандиларов]] (Киевска духовна академија). Иста е положбата и кај учителите – [[Трајко Китанчев]] (Киев и Москва), [[Благој Димитров]] (Одеса), [[Константин Стателов]] (Москва), [[Иларион Пенчев]] (Одеса) итн. Значително помалку се предавачите кои завршиле во пределите на Австроунгарија – чехот Франтишек Сплитек и унгарецот Роже Калман, кој бил принуден од власта да напушти во учебната учебната 1886/1887 г. За предавање на странски јазици биле назначени учители французи (Ф. Бертранд, Ж. Гиро, Е. Шевалие) и турци (Абди Етхем ефенди и Фадил беј). Помал бил бројот на предавачите кои завршиле на други места – Григор Прличев во Атина, Јероним Буфети во Џенова, Димитар Цухлев во Љасковец, Лазар Пајаков во Роберт колеџ и Париз, Антон Дојков во Габрово, Христо Станишев во Гент и др. Во првата деценија на 20 век директорите на Гимназијата воглавно веќе биле воспитаници на [[Софиски универзитет|Софиското вишо училиште]] – Христо Тенчов (1904–1907), Антон Попстоилов (1907–1909), Тодор Дечев (1909–1912), Георги Белев (1912–1913). Меѓу учителите продолжиле да се истакнуваат истакнати бугарски учени, општественици и политичари – професорот по природни науки Стефан Петков, професорот по француски јазик во Софискиот универзитет и бугарски конзул во Стокхолм [[Атанас Јаранов]], уметникот Михаил Крстев, новинарот и политичар Петко Пенчев и др. {{Учители во Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“}} == Предметна програма == [[Податотека:Bulgarian high school in Solun teachers and students.JPG|мини|350x350px|Четврта генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети]], [[Благој Димитров]], [[Григор Прличев]], [[Димитар Матов]], [[Никола Начов]], [[Димитар Хаџииванов]], [[Васил К’нчов]], [[Едхем ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев]], [[Константин Робев]], [[Никола Апостолов]], [[Панче Васков]], [[Димитар Поптомов]], [[Јаким Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев]], [[Георги Трајчев]], [[Антон Димитров]], [[Георги Николов]]]] Уште во првите години од своето постоење, солунската машка гимназија ја приспособила својата предметна програма со програмите на гимназиските училишта во [[Софија]] и [[Пловдив]]. Притоа, за основа била земена програмата во пловдивската реална гимназија, приспособена на реалните потреби. Оттука, со оглед на тоа што „учениците (во солунската гимназија, б.н) доаѓале со идејата дека Бугарите немаа свое минато и дека се најдолниот род на земјата“, во учебната 1882/83 било решено предметот бугарска историја да се воведе од првиот клас во гимназијата. Поради значењето на грчкиот јазик во Солун, во вториот клас бил воведен и предметот [[грчки јазик]], а во првиот клас биле воведени предметите [[Турски јазик|турски]] и [[француски јазик]]. На тој начин, предметната програма во тогаш четирикласната солунска гимназија ја сочинувале предметите: бугарски јазик, бугарска историја, закон божји, математика, физика, природни науки, географија, општа историја, книжевност, аритметика, краснопис, цртање, француски, грчки и турски јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со понатамошниот развој на гимназијата и нејзиното прераснување во полна, седумкласна гимназија, покрај горенаведените предмети се изучувале и [[старословенски јазик]], логика, психологија, алгебра, геометрија, дескриптива, космографија, хемија, латински јазик и геометриско цртање. Сепак, фондот на часови за секој одделен предмет јасно покажува дека акцентот сепак бил ставен на историјата, на бугарскиот јазик, како и на турскиот и францускиот јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со исклучок на часовите по грчки, француски и турски, наставата се изведувала исклучиво на бугарски јазик, без никакво право на некаков компромис и употреба на македонскиот јазик во наставата. Ваквото инсистирање на бугарскиот јазик за сметка на мајчиниот македонски јазик, често резултирало со отворено незадоволство кај македонските ученици, а понекогаш и со бунтови. Така, во учебната 1887/88 година во солунската гимназија избиле нереди и ученички бунт, чија што иницијална каписла била „клерикалноста на (директорот, б.н) Кандиларов... којшто многумина го сметаа за језуит и нетактичките интриги на... учителите родум бесарабци“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Бунтот бил последица на политичките пресметки во Бугарија, пренесени во Македонија и солунската машка гимназија, меѓутоа, според изјавите на дел од учениците, македонските ученици се вклучиле во бунтот затоа што „не можеле да работат на бугарски јазик, туку сакале да им се предава на нивниот домашен македонски дијалект“. Дел од македонските ученици никако не можеле да разберат зошто е забранет македонскиот јазик со неговите дијалекти, а на негова сметка се форсира бугарскиот јазик. Во овој контекст, за време на летниот распуст еден ученик од солунската бугарска гимназија бил задолжен од двајца свои професори да им објасни на сограѓаните дека наместо „џ“ и „ч“ (или „ѓ“ и „ќ“) треба да ги користат гласовите „жд“ и „шт“, односно, наместо куќа, веѓа, свеќа и Ѓурѓовден, да употребуваат к’шта, вежда, свешта, Георгиев ден. Притоа, кога на почетокот на учебната година истиот ученик пред своите сокласници ги рецитирал песните од неговиот роден крај, од учителите му било кажано дека тие песни не се бугарски, туку повеќе наликуваат на српски. За да ги задоволи своите професори во бугарската гимназија, младиот дебарчанец постојано се трудел наместо „јас“ и „ќе“ да ги користи бугарските „аз“ и „ште“, и бил принуден „да го замрази мајчиниот јазик“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} {{Gallery |title=Свидетелства |width=160 |height=170 |align=center |File:Boris Proevski Solun Diploma.jpg|Свидетелство на Борис Проевски |File:School Certificate of Ivan Ikonomov from Kukush from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 17 June 1901 - Page 1.jpg|Свидетелство на Иван Икономов |File:School Certificate of Georgi Kulishev from Doyran from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 11 July 1904 - Page 1.jpg|Свидетелство на Георги Кулиштев |File:School Certificate of Kuzman Yosifov from Debar from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 6 June 1910 - Page 1.jpg|Свидетелство на Кузман Јосифов од Дебар за завршување на Солунската гимназија, 6 јуни 1910 г. }} == Бројност на учениците == {{See also|Список на матуранти од Солунската машка гимназија}} [[Податотека:Number of graduates of the Thessaloniki Bulgarian Men's High School (1885–1913).jpg|алт=нхгбвфцдџс|мини|366x366px|Број на матуранти по генерации на Солунската бугарска машка гимназија (1885–1913). Во овој период, 488 ученици го завршиле образованието во 27 генерации.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=104}}]] Во учебната 1886/87 во гимназијата учеле 267 ученици, во VII класа. {| class="wikitable" |+ ! !I !II !III !IV !V !VI !VII |- |1886/87<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> |16 |38 |37 |45 |64 |36 |31 |- |1893/94<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1893-1894 година. Пловдив, 1895, с. 55.</ref> |24 |18 |17 |24 |19 |21 |14 |- |1895/96<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1895-1896 година. Шумен, 1897, с. 86.</ref> |27 |20 |32 |36 |74 |31 |12 |} == Видете исто така == * [[Солунската бугарска женска гимназија „Св. Благовештение“]] * [[Бугарска католичка семинарија во Солун]] == Извори == <references/> === Литература === * {{Наведена книга|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ|last=Кандиларовъ|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=Софија|language=бугарски|author-link=Георги Кандиларов}} * {{cite thesis|last=Минов|first=Никола|date=2015|title=Бугарската пропаганда во Македонија и Големите сили (1878-1912)|url=|work=|degree=PhD|location=|publisher=Филозофски факултет, Скопје|access-date=}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Bulgarian Men's High School of Thessaloniki}} {{Гимназии во Османлиска Македонија}} [[Категорија:Османлиски Солун]] [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Солунска машка гимназија]] [[Категорија:Образованието во Отоманското Царство]] [[Категорија:Училишта на Бугарската егзархија]] eeoufbjqt8df2rb238cy1r6stlrt0h0 5605666 5605661 2026-08-06T15:32:21Z ~2026-43420-09 135689 5605666 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“ | native_name = Българска мѫжка гимназия „Свв. Кирилъ и Методий“ | image = Bulgarian Men's High School of Thessaloniki in 1891.jpg | image_size = | alt = | caption = Солунската машка гимназија во 1891 година. | location = [[Солун]] | country = [[Османлиска Империја]] | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = [[гимназија]] | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = 1880 | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = 1913 | grades_label = Класови | grades = I–VII | enrollment = 267 (1886/7)<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> }} '''Солунската бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“''' ({{langx|bg|Солунска българска мъжка гимназия „Св. св. Кирил и Методий“}}) била машка гимназија основана во есента 1880 година во [[Солун]], тогаш во [[Османлиската империја]]. Постоела до 1913 година. Била едно од најважните [[Бугарска пропаганда во Македонија|бугарски просветни средишта]] во Македонија и Одринско. Гимназијата била основана со поддршка на [[Бугарската егзархија]] и солунската бугарска црковно-училишна општина. Главен иницијатор и прв главен учител бил [[Кузман Шапкарев]]. Официјалното име „Св. св. Кирил и Методиј“ го добила во 1881 година. Наставата се изведувала на [[бугарски јазик]], а училиштето имало [[пансион]]. Во текот на своето 33-годишно постоење низ гимназијата поминале околу 5.800 ученици.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=108}} Голем дел од нив останале само неколку години, а со целосна матура завршиле 488 ученици.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=108}} Меѓу учениците имало и идни видни дејци на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација ([[ВМОРО]]), Врховниот македоно-одрински комитет ([[ВМОК]]) и други организации, како [[Гоце Делчев]], [[Даме Груев]], [[Тодор Александров]], [[Борис Сарафов]] и други. Учители во одреден период во гимназијата биле [[Григор Прличев]], [[Васил К’нчов]], [[Георги Кандиларов]] и други. Гимназијата престанала со работа по [[Балканските војни]] и воспоставувањето на грчка власт во Солун во 1913 година. Нејзин наследник денес се смета Националната хуманитарна гимназија „Св. св. Кирил и Методиј“ во [[Благоевград]], Бугарија. == Историја == === Основање на гимназијата === Пролетта 1880 година, Шапкарев ја напуштил Македонија за да му го понуди своите услуги како инспектор за Татарпазарџискиот училиштен округ на тогашниот директор за образование на [[Источна Румелија]], [[Јоаким Груев]].{{sfn|Минов|2015|p=129}} Но и покрај посредништвото од страна на архимандритот [[Методиј Кусев]], Груев го одбил Шапкарев. За да не пропадне неговата мисија во Бугарија, Шапкарев се обидел да ја искористи блискоста на Кусев со егзархот, за барем да може да го издаде етнографскиот и фолклорен материјал што го собрал претходните години во Македонија. Проникливиот Кусев заклучил дека охриѓанецот може да биде употребен за многу поважна цел. Имено, како што подоцна дознал Шапкарев, „во тоа време се кроеше план да и се помогне на Македонија на просветен план, но не можеше да се најде погодна личност... која што ќе ја постави првата основа – основниот камен на тамошното учебно дело“. Помошта на просветен план за која што зборува Шапкарев всушност има поинаква позадина. Средбата на Шапкарев со Кусев се случила во истиот период кога Портата го издала т.н. ''Закон за вилаети'', кој предвидувал одземање на патријаршиските привилегии во егзархиските училишта. Оттука, испраќањето на личност во Македонија која би ја поставила основата на бугарското училишно дело била токму во овој контекст. Така, со препорака од архимандритот, Шапкарев се упатил во Цариград за да се сретне со егзархот [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]] и од него да побара средства за издавање на собраните етнографско-фолклорни материјали. Меѓутоа, во писмото од Кусев до егзархот немало ниту збор за зборникот и во него пишувало само: „Еве го човекот што го бараме за учебното дело“.{{sfn|Минов|2015|p=130}} [[Податотека:Kuzman Shapkarev Liondas Bros Thessaloniki.png|лево|мини|275x275пкс|[[Кузман Шапкарев]]]] Со препорака од егзархот, Шапкарев бил упатен во Софија за да се сретне со премиерот [[Драган Цанков]], од кого бил задолжен да подготви извештај за перспективите на бугарското училишно дело во Македонија. Во мај 1880 година, Шапкарев го изложил својот план пред кнежевскиот Министерски совет, при што предвидел: 1) Солун да биде центар на делото. Таму да се основаат и поддржат по една полна машка и женска гимназија со пансиони; 2) Во Битола, Скопје и Серес да се отвори по една полугимназија и по едно трикласно женско училиште; 3) Во неколку второстепени градови да се отвори по едно двокласно или трокласно училиште; 4) Во другите места, кај што би се укажала потреба, да се даде привремена или постојана помош за поткрепа на постојните училишта; 5) Помошта за подржување на сите овие учебни установи да не се испраќа директно, туку со посредство на [[Бугарска егзархија|Егзархијата]].{{sfn|Минов|2015|p=130}} На 2 јуни 1880 година Кузман Шапкарев пристигнал во [[Солун]] заедно со Д. Узунов, кој бил назначен да отвори училиште во Битола. Притоа, Шапкарев истакнува дека улогата што му била наменета од Егзархот, покрај учителствувањето, била и „да ја насочува бугарштината во цела Македонија“. Истовремено, Егзархијата поканила уште 30 Македонци во Бугарија да појдат за учители во Македонија, но никој од нив не одговорил на повикот. Во Солун Шапкарев, кој бил назначен за главен учител во солунските егзархиски училишта, ги нашол училиштата во очајна состојба. Во машкото училиште имало само 17 ученици првоодделенци и четворица повозрасни, кои составувале нешто налик на прв клас. Во женското училиште учеле 11 ученички, од кои само 2-3 знаеле да читаат.{{sfn|Минов|2015|p=132}} Во октомври истата година, Шапкарев и кукушанецот [[Христо Бучков]] започнале со работа во солунското основно училиште во солунското маало Ајринџик. Како резултат на плодната агитаторска дејност на Шапкарев, активноста на солунската егзархиска општина и претходно воспоставените врски во Солунско и Кукушко, училиштето го посетувале 87 ученици, претежно од околината на [[Кукуш]] и [[Солун]], од кои се формирале 4 одделенија и два класа. Брзиот успех резултирал со позитивни сигнали од Егзархијата за отворање на редовна и полна бугарска гимназија во Солун. Меѓутоа, и покрај успешно завршената учебна година, пред почетокот на 1881/82 година, Шапкарев бил известен дека бугарската гимназија ќе биде отворена во Прилеп. Тврдоглавоста на охриѓанецот сепак се покажала решавачка. Шапкарев одбил да ги изврши наредбите на архимандритот Методиј Кусев, кој како роден прилепчанец најмногу се залагал гимназијата да биде отворена во Прилеп. По долга расписка со разни егзархиски и политички фактори, Шапкарев успеал да издејствува гимназијата сепак да биде отворена во Солун. Притоа, меѓу другото, егзархискиот учител истакнал дека Европа може да види дека во Македонија живеат и Бугари само доколку гимназијата биде отворена во Солун, кој го посетувале голем број на странци. Истовремено, Шапкарев разгласил низ цела Македонија дека во Солун ќе се отвори бугарска гимназија со пансион. На тој начин, учебната година започнала со 123 ученици, распоредени во три гимназијални класа.{{sfn|Минов|2015|p=134}}[[Податотека:Solunska bugarska mashka gimnazija dokument.jpg|thumb|300px|right|Документ од 1884 година]] === Ученички бунтови === Солунската гимназија, и покрај егзархискиот језуитски режим, била расадник на револуционерни идеи. Во гимназијата циркулирала забранета литература, се ковале планови и се дигале ученички бунтови. Во гимназијата често избувнувале конфликти за тоа да се зголеми бројот на професори со потекло од [[Македонија (регион)|Македонија]], а да се намали бројот на оние што се носат од територијата на кнежевството [[Бугарија]]. [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] која ја спроведувала политиката на [[Стефан Стамболов]] за еволутивно решавање на македонското прашање, била против зголемување на бројот на учители од [[Македонија (регион)|Македонија]], заради стравот дека Македонците учители ќе ги револуционеризираат учениците, и со тоа ќе бидат нарушени добрите односи меѓу кнежевството [[Бугарија]] и Османлиска [[Турција]]. Веднаш по нејзиното создавање, веќе во учебната 1882/1883 година, дошло до бранување. При училишниот бунт во учебната 1883/1884 година биле исклучени од гимназијата [[Ѓорче Петров]] и [[Пере Тошев]], кои биле меѓу првите ученици на оваа гимназија. Во учебната 1887/1888 година дошло до нов бунт, поради кој биле исклучена поголема група на ученици. Меѓу причините за бунтот било и барањето на учениците: ''дека не можат да работат на бугарски јазик, туку сакале да работат и да им се предава на нивниот домашен, македонски дијалект''. Меѓу учениците кои заминале во [[Белград]], за да го продолжат образованието, биле: [[Даме Груев]], [[Петар Поп Арсов]], [[Никола Наумов]], [[Христо Поп Коцев]], [[Димитар Мирчев (раководител на ТМОРО)|Димитар Мирчев]] итн. Во своето дело „Во Македонија под ропство“ [[Павел Шатев]] пишува дека во основата на ученичките бунтови бил спорот како да се извршува ослободувањето на [[Македонија (регион)|Македонија]].<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 35</ref> [[Бугарска егзархија|Екзархиската]] страна верувала дека ова требе да се извршува со легална борба, просвета, цркви и училишта, а другата страна - со револуционен метод на дејствие.<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 36</ref> === Педагошки курс при гимназијата === За да се обезбедат учители за основните и за трикласните училишта во провинцијата (пред сè во Македонија), во учебната 1887/1888 година при машката гимназија бил отворен педагошки курс во времетраење од две години. Со курсот раководел директорот на гимназијата, а наставата ја изведувале професорите кои предавале и во самата гимназија. Курсот функционирал осум учебни години, од 1887/1888 до 1895/1896 година. Во тој период го завршиле 129 ученици, кои биле оспособени за учителска работа.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=109}} Учениците кои биле примани морало да имаат завршено трет клас гимназија (приближно денешно основно образование). Програмата на курсот била составена од општо гимназиски предмети, дополнети со [[педагогија]] (наука за воспитување и образование), која ја предавале специјализирани наставници. Иако педагошкиот курс бил наменет за подготовка на учители, релативно малиот број на завршени ученици укажува дека учениците почесто избирале да го продолжат гимназиското образование, наместо да се насочат кон учителската професија.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=109}} === По 1913 === По крајот на [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]], грчките власти го протеруваат целиот наставнички колектив на гимназијата во Бугарија. Задно со себе тие успеваат да земат голем дел од материјалот и регистарски материјали. Преместувана е неколкупати во [[Струмица]], [[Штип]] и [[Петрич]]. Од [[1920]] до денес се наоѓа во [[Благоевград]] (Горна Џумаја), [[Пиринска Македонија]] и го носи името '''Национална хуманитарна гимназија „Свети Кирил и Методиј“''' (''Национална хуманитарна гимназия „Свети Свети Кирил и Методий“''). == Директори и учители == === Директори === [[Податотека:First Graduates and Teachers of the Thessaloniki Bulgarian Hight School 1886.jpg|мини|350x350px|Првата генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1885/86 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': Георги Миндов, Александар Кулев, Христо Димитров, Костадин Стателов, Фран Сплитек, [[Григор Прличев]], [[Георги Кандиларов]], архимандрит [[Козма Пречистански]], ѓакон [[Иларион Пенчев]], Георги Попов, [[Петар Драганов]], Андреј Дојкин, Јероним Буфети{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Христо Нечев]], [[Јордан Читкушев]], [[Јордан Мирчев]], [[Иван Липошлиев]], [[Димитар Изов]], [[Бано Кушев]], [[Лазар Тодев]], [[Јордан Бомболов]], [[Георги Стрезов]], [[Петар Мавродиев]], [[Александар Кожухарски]]]] Од вкупно 14 директори на гимазијата, 9 биле од Бугарија, а 5 од Македонија. Притоа нужно е да се истакне дека во најважните години од работата на солунската гимназија, од нејзиното основање до периодот кога во Македонија се отвориле и други бугарски средношколски установи, директорите биле исклучиво етнички Бугари.<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> Според нивното образование, речиси сите минале низ бугарските средни училишта во Софија, Пловдив итн., а голем дел од нив го продолжиле своето образование во поголемите европски центри. Повеќемина од солунските директори имале и завидна политичка кариера. Додека Михаил Сарафов најпрво бил министер за народна просвета во владата на Петко Каравелов (1880-1881) и министер за финансии во владата на Драган Цанков (1884), а дури потоа бил назначен за директор на гимназијата во Солун, некои од директорите својот политички подем го започнале откако се докажале како спроводници на бугарската политика во солунската машка бугарска гимназија. Васил К’нчов во 1902 година бил министер за народна просвета во владата на Стојан Данев, а Лазар Пајаков бил министер за финансии во кабинетите на Рачо Петров, Димитар Петков, Димитар Станчов и Петар Гудев (1903-1908).<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> * ''[[Кузман Шапкарев]] — (1880 – 1881) (главен учител)'' * [[Божил Рајнов]] — (1881 – 1883) * [[Георги Кандиларов]] — (1883 – 1887) * [[Никола Начов]] — (1887 – 1891) * [[Димитар Хаџи Иванов]] — (1891 — 1892) * [[Васил К’нчов]] — (1892 — 1893) * [[Михаил Сарафов]] — (1893 — 1896) * [[Анастас Наумов]] — (1896 — 1897) * [[Атанас Ченгелев]] — (1897 — 1899) * [[Лазар Пајаков]] — (1899 — 1900) * [[Георги Раев]] — (1900 — 1904) * [[Христо Тенчев]] — (1904 — 1907) * [[Антон Поп Стоилов]] — (1907 — 1909) * [[Тодор Дечев]] — (1909 – 1912) * [[Георги Белев]] — (1912 – 1913)<ref>Николов, Стоян. „Съдбата на българите в Солун преди и по време на Балканските войни (1912 - 1913 г.)“. Списание „Македонски преглед“, кн. 2, София, 2008, стр. 70.</ref> === Учители === [[Податотека:Teachers-of-Bulgarian-men-school-Thessaloniki-1890.jpg|мини|Учители во гимназијата во 1890 година.|300x300пкс]] До средината на 1880-те меѓу учителите во бугарските средни училишта преовладувале руските воспитаници. Тоа важи како за училиштата во европските вилаети на Османлиската империја, така и за тие во слободното [[Кнежевство Бугарија]]. Руски воспитаници се и директорите на гимназијата во почетниот период од нејзиниот развој: [[Божил Рајнов]] (Одеса, Лиеж и Киев) и [[Георги Кандиларов]] (Киевска духовна академија). Иста е положбата и кај учителите – [[Трајко Китанчев]] (Киев и Москва), [[Благој Димитров]] (Одеса), [[Константин Стателов]] (Москва), [[Иларион Пенчев]] (Одеса) итн. Значително помалку се предавачите кои завршиле во пределите на Австроунгарија – чехот Франтишек Сплитек и унгарецот Роже Калман, кој бил принуден од власта да напушти во учебната учебната 1886/1887 г. За предавање на странски јазици биле назначени учители французи (Ф. Бертранд, Ж. Гиро, Е. Шевалие) и турци (Абди Етхем ефенди и Фадил беј). Помал бил бројот на предавачите кои завршиле на други места – Григор Прличев во Атина, Јероним Буфети во Џенова, Димитар Цухлев во Љасковец, Лазар Пајаков во Роберт колеџ и Париз, Антон Дојков во Габрово, Христо Станишев во Гент и др. Во првата деценија на 20 век директорите на Гимназијата воглавно веќе биле воспитаници на [[Софиски универзитет|Софиското вишо училиште]] – Христо Тенчов (1904–1907), Антон Попстоилов (1907–1909), Тодор Дечев (1909–1912), Георги Белев (1912–1913). Меѓу учителите продолжиле да се истакнуваат истакнати бугарски учени, општественици и политичари – професорот по природни науки Стефан Петков, професорот по француски јазик во Софискиот универзитет и бугарски конзул во Стокхолм [[Атанас Јаранов]], уметникот Михаил Крстев, новинарот и политичар Петко Пенчев и др. {{Учители во Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“}} == Предметна програма == [[Податотека:Bulgarian high school in Solun teachers and students.JPG|мини|350x350px|Четврта генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети]], [[Благој Димитров]], [[Григор Прличев]], [[Димитар Матов]], [[Никола Начов]], [[Димитар Хаџииванов]], [[Васил К’нчов]], [[Едхем ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев]], [[Константин Робев]], [[Никола Апостолов]], [[Панче Васков]], [[Димитар Поптомов]], [[Јаким Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев]], [[Георги Трајчев]], [[Антон Димитров]], [[Георги Николов]]]] Уште во првите години од своето постоење, солунската машка гимназија ја приспособила својата предметна програма со програмите на гимназиските училишта во [[Софија]] и [[Пловдив]]. Притоа, за основа била земена програмата во пловдивската реална гимназија, приспособена на реалните потреби. Оттука, со оглед на тоа што „учениците (во солунската гимназија, б.н) доаѓале со идејата дека Бугарите немаа свое минато и дека се најдолниот род на земјата“, во учебната 1882/83 било решено предметот бугарска историја да се воведе од првиот клас во гимназијата. Поради значењето на грчкиот јазик во Солун, во вториот клас бил воведен и предметот [[грчки јазик]], а во првиот клас биле воведени предметите [[Турски јазик|турски]] и [[француски јазик]]. На тој начин, предметната програма во тогаш четирикласната солунска гимназија ја сочинувале предметите: бугарски јазик, бугарска историја, закон божји, математика, физика, природни науки, географија, општа историја, книжевност, аритметика, краснопис, цртање, француски, грчки и турски јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со понатамошниот развој на гимназијата и нејзиното прераснување во полна, седумкласна гимназија, покрај горенаведените предмети се изучувале и [[старословенски јазик]], логика, психологија, алгебра, геометрија, дескриптива, космографија, хемија, латински јазик и геометриско цртање. Сепак, фондот на часови за секој одделен предмет јасно покажува дека акцентот сепак бил ставен на историјата, на бугарскиот јазик, како и на турскиот и францускиот јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со исклучок на часовите по грчки, француски и турски, наставата се изведувала исклучиво на бугарски јазик, без никакво право на некаков компромис и употреба на македонскиот јазик во наставата. Ваквото инсистирање на бугарскиот јазик за сметка на мајчиниот македонски јазик, често резултирало со отворено незадоволство кај македонските ученици, а понекогаш и со бунтови. Така, во учебната 1887/88 година во солунската гимназија избиле нереди и ученички бунт, чија што иницијална каписла била „клерикалноста на (директорот, б.н) Кандиларов... којшто многумина го сметаа за језуит и нетактичките интриги на... учителите родум бесарабци“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Бунтот бил последица на политичките пресметки во Бугарија, пренесени во Македонија и солунската машка гимназија, меѓутоа, според изјавите на дел од учениците, македонските ученици се вклучиле во бунтот затоа што „не можеле да работат на бугарски јазик, туку сакале да им се предава на нивниот домашен македонски дијалект“. Дел од македонските ученици никако не можеле да разберат зошто е забранет македонскиот јазик со неговите дијалекти, а на негова сметка се форсира бугарскиот јазик. Во овој контекст, за време на летниот распуст еден ученик од солунската бугарска гимназија бил задолжен од двајца свои професори да им објасни на сограѓаните дека наместо „џ“ и „ч“ (или „ѓ“ и „ќ“) треба да ги користат гласовите „жд“ и „шт“, односно, наместо куќа, веѓа, свеќа и Ѓурѓовден, да употребуваат к’шта, вежда, свешта, Георгиев ден. Притоа, кога на почетокот на учебната година истиот ученик пред своите сокласници ги рецитирал песните од неговиот роден крај, од учителите му било кажано дека тие песни не се бугарски, туку повеќе наликуваат на српски. За да ги задоволи своите професори во бугарската гимназија, младиот дебарчанец постојано се трудел наместо „јас“ и „ќе“ да ги користи бугарските „аз“ и „ште“, и бил принуден „да го замрази мајчиниот јазик“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} {{Gallery |title=Свидетелства |width=160 |height=170 |align=center |File:Boris Proevski Solun Diploma.jpg|Свидетелство на Борис Проевски |File:School Certificate of Ivan Ikonomov from Kukush from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 17 June 1901 - Page 1.jpg|Свидетелство на Иван Икономов |File:School Certificate of Georgi Kulishev from Doyran from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 11 July 1904 - Page 1.jpg|Свидетелство на Георги Кулиштев |File:School Certificate of Kuzman Yosifov from Debar from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 6 June 1910 - Page 1.jpg|Свидетелство на Кузман Јосифов од Дебар за завршување на Солунската гимназија, 6 јуни 1910 г. }} == Бројност на учениците == {{See also|Список на матуранти од Солунската машка гимназија}} [[Податотека:Number of graduates of the Thessaloniki Bulgarian Men's High School (1885–1913).jpg|алт=нхгбвфцдџс|мини|366x366px|Број на матуранти по генерации на Солунската бугарска машка гимназија (1885–1913). Во овој период, 488 ученици го завршиле образованието во 27 генерации.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=104}}]] Во учебната 1886/87 во гимназијата учеле 267 ученици, во VII класа. {| class="wikitable" |+ ! !I !II !III !IV !V !VI !VII |- |1886/87<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> |16 |38 |37 |45 |64 |36 |31 |- |1893/94<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1893-1894 година. Пловдив, 1895, с. 55.</ref> |24 |18 |17 |24 |19 |21 |14 |- |1895/96<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1895-1896 година. Шумен, 1897, с. 86.</ref> |27 |20 |32 |36 |74 |31 |12 |} == Видете исто така == * [[Солунската бугарска женска гимназија „Св. Благовештение“]] * [[Бугарска католичка семинарија во Солун]] == Извори == <references/> === Литература === * {{Наведена книга|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ|last=Кандиларовъ|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=Софија|language=бугарски|author-link=Георги Кандиларов}} * {{cite thesis|last=Минов|first=Никола|date=2015|title=Бугарската пропаганда во Македонија и Големите сили (1878-1912)|url=|work=|degree=PhD|location=|publisher=Филозофски факултет, Скопје|access-date=}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Bulgarian Men's High School of Thessaloniki}} {{Гимназии во Османлиска Македонија}} [[Категорија:Османлиски Солун]] [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Солунска машка гимназија]] [[Категорија:Образованието во Отоманското Царство]] [[Категорија:Училишта на Бугарската егзархија]] onndyuyoxwc0yai3bpmvmjrofoecmw6 5605667 5605666 2026-08-06T15:39:12Z ~2026-43420-09 135689 Исправена печатна грешка 5605667 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“ | native_name = Българска мѫжка гимназия „Свв. Кирилъ и Методий“ | image = Bulgarian Men's High School of Thessaloniki in 1891.jpg | image_size = | alt = | caption = Солунската машка гимназија во 1891 година. | location = [[Солун]] | country = [[Османлиска Империја]] | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = [[гимназија]] | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = 1880 | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = 1913 | grades_label = Класови | grades = I–VII | enrollment = 267 (1886/7)<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> }} '''Солунската машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“''' ( била машка гимназија основана во есента 1880 година во [[Солун]], тогаш во [[Османлиската империја]]. Постоела до 1913 година. Била едно од најважните просветни училишта во Македонија и Одринско. Главен иницијатор и прв главен учител бил [[Кузман Шапкарев]]. Официјалното име „Св. св. Кирил и Методиј“ го добила во 1881 година. Наставата се изведувала на [[македонски јазик]], а училиштето имало [[пансион]]. Во текот на своето 33-годишно постоење низ гимназијата поминале околу 5.800 ученици.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=108}} Голем дел од нив останале само неколку години, а со целосна матура завршиле 488 ученици.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=108}} Меѓу учениците имало и идни видни дејци на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација ([[ВМОРО]]), Врховниот македоно-одрински комитет ([[ВМОК]]) и други организации, како [[Гоце Делчев]], [[Даме Груев]], [[Тодор Александров]], [[Борис Сарафов]] и други. Учители во одреден период во гимназијата биле [[Григор Прличев]], [[Васил К’нчов]], [[Георги Кандиларов]] и други. Гимназијата престанала со работа по [[Балканските војни]] и воспоставувањето на грчка власт во Солун во 1913 година. Нејзин наследник денес се смета Педагошкиот факултет ,,Гоце Делчев" во Штип. == Историја == === Основање на гимназијата === Пролетта 1880 година, Шапкарев ја напуштил Македонија за да му го понуди своите услуги како инспектор за Татарпазарџискиот училиштен округ на тогашниот директор за образование на [[Источна Румелија]], [[Јоаким Груев]].{{sfn|Минов|2015|p=129}} Но и покрај посредништвото од страна на архимандритот [[Методиј Кусев]], Груев го одбил Шапкарев. За да не пропадне неговата мисија во Бугарија, Шапкарев се обидел да ја искористи блискоста на Кусев со егзархот, за барем да може да го издаде етнографскиот и фолклорен материјал што го собрал претходните години во Македонија. Проникливиот Кусев заклучил дека охриѓанецот може да биде употребен за многу поважна цел. Имено, како што подоцна дознал Шапкарев, „во тоа време се кроеше план да и се помогне на Македонија на просветен план, но не можеше да се најде погодна личност... која што ќе ја постави првата основа – основниот камен на тамошното учебно дело“. Помошта на просветен план за која што зборува Шапкарев всушност има поинаква позадина. Средбата на Шапкарев со Кусев се случила во истиот период кога Портата го издала т.н. ''Закон за вилаети'', кој предвидувал одземање на патријаршиските привилегии во егзархиските училишта. Оттука, испраќањето на личност во Македонија која би ја поставила основата на бугарското училишно дело била токму во овој контекст. Така, со препорака од архимандритот, Шапкарев се упатил во Цариград за да се сретне со егзархот [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]] и од него да побара средства за издавање на собраните етнографско-фолклорни материјали. Меѓутоа, во писмото од Кусев до егзархот немало ниту збор за зборникот и во него пишувало само: „Еве го човекот што го бараме за учебното дело“.{{sfn|Минов|2015|p=130}} [[Податотека:Kuzman Shapkarev Liondas Bros Thessaloniki.png|лево|мини|275x275пкс|[[Кузман Шапкарев]]]] Со препорака од егзархот, Шапкарев бил упатен во Софија за да се сретне со премиерот [[Драган Цанков]], од кого бил задолжен да подготви извештај за перспективите на бугарското училишно дело во Македонија. Во мај 1880 година, Шапкарев го изложил својот план пред кнежевскиот Министерски совет, при што предвидел: 1) Солун да биде центар на делото. Таму да се основаат и поддржат по една полна машка и женска гимназија со пансиони; 2) Во Битола, Скопје и Серес да се отвори по една полугимназија и по едно трикласно женско училиште; 3) Во неколку второстепени градови да се отвори по едно двокласно или трокласно училиште; 4) Во другите места, кај што би се укажала потреба, да се даде привремена или постојана помош за поткрепа на постојните училишта; 5) Помошта за подржување на сите овие учебни установи да не се испраќа директно, туку со посредство на [[Бугарска егзархија|Егзархијата]].{{sfn|Минов|2015|p=130}} На 2 јуни 1880 година Кузман Шапкарев пристигнал во [[Солун]] заедно со Д. Узунов, кој бил назначен да отвори училиште во Битола. Притоа, Шапкарев истакнува дека улогата што му била наменета од Егзархот, покрај учителствувањето, била и „да ја насочува бугарштината во цела Македонија“. Истовремено, Егзархијата поканила уште 30 Македонци во Бугарија да појдат за учители во Македонија, но никој од нив не одговорил на повикот. Во Солун Шапкарев, кој бил назначен за главен учител во солунските егзархиски училишта, ги нашол училиштата во очајна состојба. Во машкото училиште имало само 17 ученици првоодделенци и четворица повозрасни, кои составувале нешто налик на прв клас. Во женското училиште учеле 11 ученички, од кои само 2-3 знаеле да читаат.{{sfn|Минов|2015|p=132}} Во октомври истата година, Шапкарев и кукушанецот [[Христо Бучков]] започнале со работа во солунското основно училиште во солунското маало Ајринџик. Како резултат на плодната агитаторска дејност на Шапкарев, активноста на солунската егзархиска општина и претходно воспоставените врски во Солунско и Кукушко, училиштето го посетувале 87 ученици, претежно од околината на [[Кукуш]] и [[Солун]], од кои се формирале 4 одделенија и два класа. Брзиот успех резултирал со позитивни сигнали од Егзархијата за отворање на редовна и полна бугарска гимназија во Солун. Меѓутоа, и покрај успешно завршената учебна година, пред почетокот на 1881/82 година, Шапкарев бил известен дека бугарската гимназија ќе биде отворена во Прилеп. Тврдоглавоста на охриѓанецот сепак се покажала решавачка. Шапкарев одбил да ги изврши наредбите на архимандритот Методиј Кусев, кој како роден прилепчанец најмногу се залагал гимназијата да биде отворена во Прилеп. По долга расписка со разни егзархиски и политички фактори, Шапкарев успеал да издејствува гимназијата сепак да биде отворена во Солун. Притоа, меѓу другото, егзархискиот учител истакнал дека Европа може да види дека во Македонија живеат и Бугари само доколку гимназијата биде отворена во Солун, кој го посетувале голем број на странци. Истовремено, Шапкарев разгласил низ цела Македонија дека во Солун ќе се отвори бугарска гимназија со пансион. На тој начин, учебната година започнала со 123 ученици, распоредени во три гимназијални класа.{{sfn|Минов|2015|p=134}}[[Податотека:Solunska bugarska mashka gimnazija dokument.jpg|thumb|300px|right|Документ од 1884 година]] === Ученички бунтови === Солунската гимназија, и покрај егзархискиот језуитски режим, била расадник на револуционерни идеи. Во гимназијата циркулирала забранета литература, се ковале планови и се дигале ученички бунтови. Во гимназијата често избувнувале конфликти за тоа да се зголеми бројот на професори со потекло од [[Македонија (регион)|Македонија]], а да се намали бројот на оние што се носат од територијата на кнежевството [[Бугарија]]. [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] која ја спроведувала политиката на [[Стефан Стамболов]] за еволутивно решавање на македонското прашање, била против зголемување на бројот на учители од [[Македонија (регион)|Македонија]], заради стравот дека Македонците учители ќе ги револуционеризираат учениците, и со тоа ќе бидат нарушени добрите односи меѓу кнежевството [[Бугарија]] и Османлиска [[Турција]]. Веднаш по нејзиното создавање, веќе во учебната 1882/1883 година, дошло до бранување. При училишниот бунт во учебната 1883/1884 година биле исклучени од гимназијата [[Ѓорче Петров]] и [[Пере Тошев]], кои биле меѓу првите ученици на оваа гимназија. Во учебната 1887/1888 година дошло до нов бунт, поради кој биле исклучена поголема група на ученици. Меѓу причините за бунтот било и барањето на учениците: ''дека не можат да работат на бугарски јазик, туку сакале да работат и да им се предава на нивниот домашен, македонски дијалект''. Меѓу учениците кои заминале во [[Белград]], за да го продолжат образованието, биле: [[Даме Груев]], [[Петар Поп Арсов]], [[Никола Наумов]], [[Христо Поп Коцев]], [[Димитар Мирчев (раководител на ТМОРО)|Димитар Мирчев]] итн. Во своето дело „Во Македонија под ропство“ [[Павел Шатев]] пишува дека во основата на ученичките бунтови бил спорот како да се извршува ослободувањето на [[Македонија (регион)|Македонија]].<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 35</ref> [[Бугарска егзархија|Екзархиската]] страна верувала дека ова требе да се извршува со легална борба, просвета, цркви и училишта, а другата страна - со револуционен метод на дејствие.<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 36</ref> === Педагошки курс при гимназијата === За да се обезбедат учители за основните и за трикласните училишта во провинцијата (пред сè во Македонија), во учебната 1887/1888 година при машката гимназија бил отворен педагошки курс во времетраење од две години. Со курсот раководел директорот на гимназијата, а наставата ја изведувале професорите кои предавале и во самата гимназија. Курсот функционирал осум учебни години, од 1887/1888 до 1895/1896 година. Во тој период го завршиле 129 ученици, кои биле оспособени за учителска работа.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=109}} Учениците кои биле примани морало да имаат завршено трет клас гимназија (приближно денешно основно образование). Програмата на курсот била составена од општо гимназиски предмети, дополнети со [[педагогија]] (наука за воспитување и образование), која ја предавале специјализирани наставници. Иако педагошкиот курс бил наменет за подготовка на учители, релативно малиот број на завршени ученици укажува дека учениците почесто избирале да го продолжат гимназиското образование, наместо да се насочат кон учителската професија.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=109}} === По 1913 === По крајот на [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]], грчките власти го протеруваат целиот наставнички колектив на гимназијата во Бугарија. Задно со себе тие успеваат да земат голем дел од материјалот и регистарски материјали. Преместувана е неколкупати во [[Струмица]], [[Штип]] и [[Петрич]]. Од [[1920]] до денес се наоѓа во [[Благоевград]] (Горна Џумаја), [[Пиринска Македонија]] и го носи името '''Национална хуманитарна гимназија „Свети Кирил и Методиј“''' (''Национална хуманитарна гимназия „Свети Свети Кирил и Методий“''). == Директори и учители == === Директори === [[Податотека:First Graduates and Teachers of the Thessaloniki Bulgarian Hight School 1886.jpg|мини|350x350px|Првата генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1885/86 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': Георги Миндов, Александар Кулев, Христо Димитров, Костадин Стателов, Фран Сплитек, [[Григор Прличев]], [[Георги Кандиларов]], архимандрит [[Козма Пречистански]], ѓакон [[Иларион Пенчев]], Георги Попов, [[Петар Драганов]], Андреј Дојкин, Јероним Буфети{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Христо Нечев]], [[Јордан Читкушев]], [[Јордан Мирчев]], [[Иван Липошлиев]], [[Димитар Изов]], [[Бано Кушев]], [[Лазар Тодев]], [[Јордан Бомболов]], [[Георги Стрезов]], [[Петар Мавродиев]], [[Александар Кожухарски]]]] Од вкупно 14 директори на гимазијата, 9 биле од Бугарија, а 5 од Македонија. Притоа нужно е да се истакне дека во најважните години од работата на солунската гимназија, од нејзиното основање до периодот кога во Македонија се отвориле и други бугарски средношколски установи, директорите биле исклучиво етнички Бугари.<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> Според нивното образование, речиси сите минале низ бугарските средни училишта во Софија, Пловдив итн., а голем дел од нив го продолжиле своето образование во поголемите европски центри. Повеќемина од солунските директори имале и завидна политичка кариера. Додека Михаил Сарафов најпрво бил министер за народна просвета во владата на Петко Каравелов (1880-1881) и министер за финансии во владата на Драган Цанков (1884), а дури потоа бил назначен за директор на гимназијата во Солун, некои од директорите својот политички подем го започнале откако се докажале како спроводници на бугарската политика во солунската машка бугарска гимназија. Васил К’нчов во 1902 година бил министер за народна просвета во владата на Стојан Данев, а Лазар Пајаков бил министер за финансии во кабинетите на Рачо Петров, Димитар Петков, Димитар Станчов и Петар Гудев (1903-1908).<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> * ''[[Кузман Шапкарев]] — (1880 – 1881) (главен учител)'' * [[Божил Рајнов]] — (1881 – 1883) * [[Георги Кандиларов]] — (1883 – 1887) * [[Никола Начов]] — (1887 – 1891) * [[Димитар Хаџи Иванов]] — (1891 — 1892) * [[Васил К’нчов]] — (1892 — 1893) * [[Михаил Сарафов]] — (1893 — 1896) * [[Анастас Наумов]] — (1896 — 1897) * [[Атанас Ченгелев]] — (1897 — 1899) * [[Лазар Пајаков]] — (1899 — 1900) * [[Георги Раев]] — (1900 — 1904) * [[Христо Тенчев]] — (1904 — 1907) * [[Антон Поп Стоилов]] — (1907 — 1909) * [[Тодор Дечев]] — (1909 – 1912) * [[Георги Белев]] — (1912 – 1913)<ref>Николов, Стоян. „Съдбата на българите в Солун преди и по време на Балканските войни (1912 - 1913 г.)“. Списание „Македонски преглед“, кн. 2, София, 2008, стр. 70.</ref> === Учители === [[Податотека:Teachers-of-Bulgarian-men-school-Thessaloniki-1890.jpg|мини|Учители во гимназијата во 1890 година.|300x300пкс]] До средината на 1880-те меѓу учителите во бугарските средни училишта преовладувале руските воспитаници. Тоа важи како за училиштата во европските вилаети на Османлиската империја, така и за тие во слободното [[Кнежевство Бугарија]]. Руски воспитаници се и директорите на гимназијата во почетниот период од нејзиниот развој: [[Божил Рајнов]] (Одеса, Лиеж и Киев) и [[Георги Кандиларов]] (Киевска духовна академија). Иста е положбата и кај учителите – [[Трајко Китанчев]] (Киев и Москва), [[Благој Димитров]] (Одеса), [[Константин Стателов]] (Москва), [[Иларион Пенчев]] (Одеса) итн. Значително помалку се предавачите кои завршиле во пределите на Австроунгарија – чехот Франтишек Сплитек и унгарецот Роже Калман, кој бил принуден од власта да напушти во учебната учебната 1886/1887 г. За предавање на странски јазици биле назначени учители французи (Ф. Бертранд, Ж. Гиро, Е. Шевалие) и турци (Абди Етхем ефенди и Фадил беј). Помал бил бројот на предавачите кои завршиле на други места – Григор Прличев во Атина, Јероним Буфети во Џенова, Димитар Цухлев во Љасковец, Лазар Пајаков во Роберт колеџ и Париз, Антон Дојков во Габрово, Христо Станишев во Гент и др. Во првата деценија на 20 век директорите на Гимназијата воглавно веќе биле воспитаници на [[Софиски универзитет|Софиското вишо училиште]] – Христо Тенчов (1904–1907), Антон Попстоилов (1907–1909), Тодор Дечев (1909–1912), Георги Белев (1912–1913). Меѓу учителите продолжиле да се истакнуваат истакнати бугарски учени, општественици и политичари – професорот по природни науки Стефан Петков, професорот по француски јазик во Софискиот универзитет и бугарски конзул во Стокхолм [[Атанас Јаранов]], уметникот Михаил Крстев, новинарот и политичар Петко Пенчев и др. {{Учители во Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“}} == Предметна програма == [[Податотека:Bulgarian high school in Solun teachers and students.JPG|мини|350x350px|Четврта генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети]], [[Благој Димитров]], [[Григор Прличев]], [[Димитар Матов]], [[Никола Начов]], [[Димитар Хаџииванов]], [[Васил К’нчов]], [[Едхем ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев]], [[Константин Робев]], [[Никола Апостолов]], [[Панче Васков]], [[Димитар Поптомов]], [[Јаким Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев]], [[Георги Трајчев]], [[Антон Димитров]], [[Георги Николов]]]] Уште во првите години од своето постоење, солунската машка гимназија ја приспособила својата предметна програма со програмите на гимназиските училишта во [[Софија]] и [[Пловдив]]. Притоа, за основа била земена програмата во пловдивската реална гимназија, приспособена на реалните потреби. Оттука, со оглед на тоа што „учениците (во солунската гимназија, б.н) доаѓале со идејата дека Бугарите немаа свое минато и дека се најдолниот род на земјата“, во учебната 1882/83 било решено предметот бугарска историја да се воведе од првиот клас во гимназијата. Поради значењето на грчкиот јазик во Солун, во вториот клас бил воведен и предметот [[грчки јазик]], а во првиот клас биле воведени предметите [[Турски јазик|турски]] и [[француски јазик]]. На тој начин, предметната програма во тогаш четирикласната солунска гимназија ја сочинувале предметите: бугарски јазик, бугарска историја, закон божји, математика, физика, природни науки, географија, општа историја, книжевност, аритметика, краснопис, цртање, француски, грчки и турски јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со понатамошниот развој на гимназијата и нејзиното прераснување во полна, седумкласна гимназија, покрај горенаведените предмети се изучувале и [[старословенски јазик]], логика, психологија, алгебра, геометрија, дескриптива, космографија, хемија, латински јазик и геометриско цртање. Сепак, фондот на часови за секој одделен предмет јасно покажува дека акцентот сепак бил ставен на историјата, на бугарскиот јазик, како и на турскиот и францускиот јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со исклучок на часовите по грчки, француски и турски, наставата се изведувала исклучиво на бугарски јазик, без никакво право на некаков компромис и употреба на македонскиот јазик во наставата. Ваквото инсистирање на бугарскиот јазик за сметка на мајчиниот македонски јазик, често резултирало со отворено незадоволство кај македонските ученици, а понекогаш и со бунтови. Така, во учебната 1887/88 година во солунската гимназија избиле нереди и ученички бунт, чија што иницијална каписла била „клерикалноста на (директорот, б.н) Кандиларов... којшто многумина го сметаа за језуит и нетактичките интриги на... учителите родум бесарабци“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Бунтот бил последица на политичките пресметки во Бугарија, пренесени во Македонија и солунската машка гимназија, меѓутоа, според изјавите на дел од учениците, македонските ученици се вклучиле во бунтот затоа што „не можеле да работат на бугарски јазик, туку сакале да им се предава на нивниот домашен македонски дијалект“. Дел од македонските ученици никако не можеле да разберат зошто е забранет македонскиот јазик со неговите дијалекти, а на негова сметка се форсира бугарскиот јазик. Во овој контекст, за време на летниот распуст еден ученик од солунската бугарска гимназија бил задолжен од двајца свои професори да им објасни на сограѓаните дека наместо „џ“ и „ч“ (или „ѓ“ и „ќ“) треба да ги користат гласовите „жд“ и „шт“, односно, наместо куќа, веѓа, свеќа и Ѓурѓовден, да употребуваат к’шта, вежда, свешта, Георгиев ден. Притоа, кога на почетокот на учебната година истиот ученик пред своите сокласници ги рецитирал песните од неговиот роден крај, од учителите му било кажано дека тие песни не се бугарски, туку повеќе наликуваат на српски. За да ги задоволи своите професори во бугарската гимназија, младиот дебарчанец постојано се трудел наместо „јас“ и „ќе“ да ги користи бугарските „аз“ и „ште“, и бил принуден „да го замрази мајчиниот јазик“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} {{Gallery |title=Свидетелства |width=160 |height=170 |align=center |File:Boris Proevski Solun Diploma.jpg|Свидетелство на Борис Проевски |File:School Certificate of Ivan Ikonomov from Kukush from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 17 June 1901 - Page 1.jpg|Свидетелство на Иван Икономов |File:School Certificate of Georgi Kulishev from Doyran from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 11 July 1904 - Page 1.jpg|Свидетелство на Георги Кулиштев |File:School Certificate of Kuzman Yosifov from Debar from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 6 June 1910 - Page 1.jpg|Свидетелство на Кузман Јосифов од Дебар за завршување на Солунската гимназија, 6 јуни 1910 г. }} == Бројност на учениците == {{See also|Список на матуранти од Солунската машка гимназија}} [[Податотека:Number of graduates of the Thessaloniki Bulgarian Men's High School (1885–1913).jpg|алт=нхгбвфцдџс|мини|366x366px|Број на матуранти по генерации на Солунската бугарска машка гимназија (1885–1913). Во овој период, 488 ученици го завршиле образованието во 27 генерации.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=104}}]] Во учебната 1886/87 во гимназијата учеле 267 ученици, во VII класа. {| class="wikitable" |+ ! !I !II !III !IV !V !VI !VII |- |1886/87<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> |16 |38 |37 |45 |64 |36 |31 |- |1893/94<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1893-1894 година. Пловдив, 1895, с. 55.</ref> |24 |18 |17 |24 |19 |21 |14 |- |1895/96<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1895-1896 година. Шумен, 1897, с. 86.</ref> |27 |20 |32 |36 |74 |31 |12 |} == Видете исто така == * [[Солунската бугарска женска гимназија „Св. Благовештение“]] * [[Бугарска католичка семинарија во Солун]] == Извори == <references/> === Литература === * {{Наведена книга|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ|last=Кандиларовъ|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=Софија|language=бугарски|author-link=Георги Кандиларов}} * {{cite thesis|last=Минов|first=Никола|date=2015|title=Бугарската пропаганда во Македонија и Големите сили (1878-1912)|url=|work=|degree=PhD|location=|publisher=Филозофски факултет, Скопје|access-date=}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Bulgarian Men's High School of Thessaloniki}} {{Гимназии во Османлиска Македонија}} [[Категорија:Османлиски Солун]] [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Солунска машка гимназија]] [[Категорија:Образованието во Отоманското Царство]] [[Категорија:Училишта на Бугарската егзархија]] 05wo9gd47t9u0u8s8ljhouwkhmw2azu 5605684 5605667 2026-08-06T16:45:54Z Simin 54149 Не може сè да се скрие; мора да признае нешто. 5605684 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Солунска бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“ | native_name = Българска мѫжка гимназия „Свв. Кирилъ и Методий“ | image = Bulgarian Men's High School of Thessaloniki in 1891.jpg | image_size = | alt = | caption = Солунската машка гимназија во 1891 година. | location = [[Солун]] | country = [[Османлиска Империја]] | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = [[гимназија]] | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = 1880 | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = 1913 | grades_label = Класови | grades = I–VII | enrollment = 267 (1886/7)<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> }} '''Солунската бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“''' ({{langx|bg|Солунска българска мъжка гимназия „Св. св. Кирил и Методий“}}) била машка гимназија основана во есента 1880 година во [[Солун]], тогаш во [[Османлиската империја]]. Постоела до 1913 година. Била едно од најважните [[Бугарска пропаганда во Македонија|бугарски просветни средишта]] во Македонија и Одринско. Гимназијата била основана со поддршка на [[Бугарската егзархија]] и солунската бугарска црковно-училишна општина. Главен иницијатор и прв главен учител бил [[Кузман Шапкарев]]. Официјалното име „Св. св. Кирил и Методиј“ го добила во 1881 година. Наставата се изведувала на [[бугарски јазик]], а училиштето имало [[пансион]]. Во текот на своето 33-годишно постоење низ гимназијата поминале околу 5.800 ученици.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=108}} Голем дел од нив останале само неколку години, а со целосна матура завршиле 488 ученици.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=108}} Меѓу учениците имало и идни видни дејци на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација ([[ВМОРО]]), Врховниот македоно-одрински комитет ([[ВМОК]]) и други организации, како [[Гоце Делчев]], [[Даме Груев]], [[Тодор Александров]], [[Борис Сарафов]] и други. Учители во одреден период во гимназијата биле [[Григор Прличев]], [[Васил К’нчов]], [[Георги Кандиларов]] и други. Гимназијата престанала со работа по [[Балканските војни]] и воспоставувањето на грчка власт во Солун во 1913 година. Нејзин наследник денес се смета Националната хуманитарна гимназија „Св. св. Кирил и Методиј“ во [[Благоевград]], Бугарија. == Историја == === Основање на гимназијата === Пролетта 1880 година, Шапкарев ја напуштил Македонија за да му го понуди своите услуги како инспектор за Татарпазарџискиот училиштен округ на тогашниот директор за образование на [[Источна Румелија]], [[Јоаким Груев]].{{sfn|Минов|2015|p=129}} Но и покрај посредништвото од страна на архимандритот [[Методиј Кусев]], Груев го одбил Шапкарев. За да не пропадне неговата мисија во Бугарија, Шапкарев се обидел да ја искористи блискоста на Кусев со егзархот, за барем да може да го издаде етнографскиот и фолклорен материјал што го собрал претходните години во Македонија. Проникливиот Кусев заклучил дека охриѓанецот може да биде употребен за многу поважна цел. Имено, како што подоцна дознал Шапкарев, „во тоа време се кроеше план да и се помогне на Македонија на просветен план, но не можеше да се најде погодна личност... која што ќе ја постави првата основа – основниот камен на тамошното учебно дело“. Помошта на просветен план за која што зборува Шапкарев всушност има поинаква позадина. Средбата на Шапкарев со Кусев се случила во истиот период кога Портата го издала т.н. ''Закон за вилаети'', кој предвидувал одземање на патријаршиските привилегии во егзархиските училишта. Оттука, испраќањето на личност во Македонија која би ја поставила основата на бугарското училишно дело била токму во овој контекст. Така, со препорака од архимандритот, Шапкарев се упатил во Цариград за да се сретне со егзархот [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]] и од него да побара средства за издавање на собраните етнографско-фолклорни материјали. Меѓутоа, во писмото од Кусев до егзархот немало ниту збор за зборникот и во него пишувало само: „Еве го човекот што го бараме за учебното дело“.{{sfn|Минов|2015|p=130}} [[Податотека:Kuzman Shapkarev Liondas Bros Thessaloniki.png|лево|мини|275x275пкс|[[Кузман Шапкарев]]]] Со препорака од егзархот, Шапкарев бил упатен во Софија за да се сретне со премиерот [[Драган Цанков]], од кого бил задолжен да подготви извештај за перспективите на бугарското училишно дело во Македонија. Во мај 1880 година, Шапкарев го изложил својот план пред кнежевскиот Министерски совет, при што предвидел: 1) Солун да биде центар на делото. Таму да се основаат и поддржат по една полна машка и женска гимназија со пансиони; 2) Во Битола, Скопје и Серес да се отвори по една полугимназија и по едно трикласно женско училиште; 3) Во неколку второстепени градови да се отвори по едно двокласно или трокласно училиште; 4) Во другите места, кај што би се укажала потреба, да се даде привремена или постојана помош за поткрепа на постојните училишта; 5) Помошта за подржување на сите овие учебни установи да не се испраќа директно, туку со посредство на [[Бугарска егзархија|Егзархијата]].{{sfn|Минов|2015|p=130}} На 2 јуни 1880 година Кузман Шапкарев пристигнал во [[Солун]] заедно со Д. Узунов, кој бил назначен да отвори училиште во Битола. Притоа, Шапкарев истакнува дека улогата што му била наменета од Егзархот, покрај учителствувањето, била и „да ја насочува бугарштината во цела Македонија“. Истовремено, Егзархијата поканила уште 30 Македонци во Бугарија да појдат за учители во Македонија, но никој од нив не одговорил на повикот. Во Солун Шапкарев, кој бил назначен за главен учител во солунските егзархиски училишта, ги нашол училиштата во очајна состојба. Во машкото училиште имало само 17 ученици првоодделенци и четворица повозрасни, кои составувале нешто налик на прв клас. Во женското училиште учеле 11 ученички, од кои само 2-3 знаеле да читаат.{{sfn|Минов|2015|p=132}} Во октомври истата година, Шапкарев и кукушанецот [[Христо Бучков]] започнале со работа во солунското основно училиште во солунското маало Ајринџик. Како резултат на плодната агитаторска дејност на Шапкарев, активноста на солунската егзархиска општина и претходно воспоставените врски во Солунско и Кукушко, училиштето го посетувале 87 ученици, претежно од околината на [[Кукуш]] и [[Солун]], од кои се формирале 4 одделенија и два класа. Брзиот успех резултирал со позитивни сигнали од Егзархијата за отворање на редовна и полна бугарска гимназија во Солун. Меѓутоа, и покрај успешно завршената учебна година, пред почетокот на 1881/82 година, Шапкарев бил известен дека бугарската гимназија ќе биде отворена во Прилеп. Тврдоглавоста на охриѓанецот сепак се покажала решавачка. Шапкарев одбил да ги изврши наредбите на архимандритот Методиј Кусев, кој како роден прилепчанец најмногу се залагал гимназијата да биде отворена во Прилеп. По долга расписка со разни егзархиски и политички фактори, Шапкарев успеал да издејствува гимназијата сепак да биде отворена во Солун. Притоа, меѓу другото, егзархискиот учител истакнал дека Европа може да види дека во Македонија живеат и Бугари само доколку гимназијата биде отворена во Солун, кој го посетувале голем број на странци. Истовремено, Шапкарев разгласил низ цела Македонија дека во Солун ќе се отвори бугарска гимназија со пансион. На тој начин, учебната година започнала со 123 ученици, распоредени во три гимназијални класа.{{sfn|Минов|2015|p=134}}[[Податотека:Solunska bugarska mashka gimnazija dokument.jpg|thumb|300px|right|Документ од 1884 година]] === Ученички бунтови === Солунската гимназија, и покрај егзархискиот језуитски режим, била расадник на револуционерни идеи. Во гимназијата циркулирала забранета литература, се ковале планови и се дигале ученички бунтови. Во гимназијата често избувнувале конфликти за тоа да се зголеми бројот на професори со потекло од [[Македонија (регион)|Македонија]], а да се намали бројот на оние што се носат од територијата на кнежевството [[Бугарија]]. [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] која ја спроведувала политиката на [[Стефан Стамболов]] за еволутивно решавање на македонското прашање, била против зголемување на бројот на учители од [[Македонија (регион)|Македонија]], заради стравот дека Македонците учители ќе ги револуционеризираат учениците, и со тоа ќе бидат нарушени добрите односи меѓу кнежевството [[Бугарија]] и Османлиска [[Турција]]. Веднаш по нејзиното создавање, веќе во учебната 1882/1883 година, дошло до бранување. При училишниот бунт во учебната 1883/1884 година биле исклучени од гимназијата [[Ѓорче Петров]] и [[Пере Тошев]], кои биле меѓу првите ученици на оваа гимназија. Во учебната 1887/1888 година дошло до нов бунт, поради кој биле исклучена поголема група на ученици. Меѓу причините за бунтот било и барањето на учениците: ''дека не можат да работат на бугарски јазик, туку сакале да работат и да им се предава на нивниот домашен, македонски дијалект''. Меѓу учениците кои заминале во [[Белград]], за да го продолжат образованието, биле: [[Даме Груев]], [[Петар Поп Арсов]], [[Никола Наумов]], [[Христо Поп Коцев]], [[Димитар Мирчев (раководител на ТМОРО)|Димитар Мирчев]] итн. Во своето дело „Во Македонија под ропство“ [[Павел Шатев]] пишува дека во основата на ученичките бунтови бил спорот како да се извршува ослободувањето на [[Македонија (регион)|Македонија]].<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 35</ref> [[Бугарска егзархија|Екзархиската]] страна верувала дека ова требе да се извршува со легална борба, просвета, цркви и училишта, а другата страна - со револуционен метод на дејствие.<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 36</ref> === Педагошки курс при гимназијата === За да се обезбедат учители за основните и за трикласните училишта во провинцијата (пред сè во Македонија), во учебната 1887/1888 година при машката гимназија бил отворен педагошки курс во времетраење од две години. Со курсот раководел директорот на гимназијата, а наставата ја изведувале професорите кои предавале и во самата гимназија. Курсот функционирал осум учебни години, од 1887/1888 до 1895/1896 година. Во тој период го завршиле 129 ученици, кои биле оспособени за учителска работа.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=109}} Учениците кои биле примани морало да имаат завршено трет клас гимназија (приближно денешно основно образование). Програмата на курсот била составена од општо гимназиски предмети, дополнети со [[педагогија]] (наука за воспитување и образование), која ја предавале специјализирани наставници. Иако педагошкиот курс бил наменет за подготовка на учители, релативно малиот број на завршени ученици укажува дека учениците почесто избирале да го продолжат гимназиското образование, наместо да се насочат кон учителската професија.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=109}} === По 1913 === По крајот на [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]], грчките власти го протеруваат целиот наставнички колектив на гимназијата во Бугарија. Задно со себе тие успеваат да земат голем дел од материјалот и регистарски материјали. Преместувана е неколкупати во [[Струмица]], [[Штип]] и [[Петрич]]. Од [[1920]] до денес се наоѓа во [[Благоевград]] (Горна Џумаја), [[Пиринска Македонија]] и го носи името '''Национална хуманитарна гимназија „Свети Кирил и Методиј“''' (''Национална хуманитарна гимназия „Свети Свети Кирил и Методий“''). == Директори и учители == === Директори === [[Податотека:First Graduates and Teachers of the Thessaloniki Bulgarian Hight School 1886.jpg|мини|350x350px|Првата генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1885/86 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': Георги Миндов, Александар Кулев, Христо Димитров, Костадин Стателов, Фран Сплитек, [[Григор Прличев]], [[Георги Кандиларов]], архимандрит [[Козма Пречистански]], ѓакон [[Иларион Пенчев]], Георги Попов, [[Петар Драганов]], Андреј Дојкин, Јероним Буфети{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Христо Нечев]], [[Јордан Читкушев]], [[Јордан Мирчев]], [[Иван Липошлиев]], [[Димитар Изов]], [[Бано Кушев]], [[Лазар Тодев]], [[Јордан Бомболов]], [[Георги Стрезов]], [[Петар Мавродиев]], [[Александар Кожухарски]]]] Од вкупно 14 директори на гимазијата, 9 биле од Бугарија, а 5 од Македонија. Притоа нужно е да се истакне дека во најважните години од работата на солунската гимназија, од нејзиното основање до периодот кога во Македонија се отвориле и други бугарски средношколски установи, директорите биле исклучиво етнички Бугари.<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> Според нивното образование, речиси сите минале низ бугарските средни училишта во Софија, Пловдив итн., а голем дел од нив го продолжиле своето образование во поголемите европски центри. Повеќемина од солунските директори имале и завидна политичка кариера. Додека Михаил Сарафов најпрво бил министер за народна просвета во владата на Петко Каравелов (1880-1881) и министер за финансии во владата на Драган Цанков (1884), а дури потоа бил назначен за директор на гимназијата во Солун, некои од директорите својот политички подем го започнале откако се докажале како спроводници на бугарската политика во солунската машка бугарска гимназија. Васил К’нчов во 1902 година бил министер за народна просвета во владата на Стојан Данев, а Лазар Пајаков бил министер за финансии во кабинетите на Рачо Петров, Димитар Петков, Димитар Станчов и Петар Гудев (1903-1908).<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> * ''[[Кузман Шапкарев]] — (1880 – 1881) (главен учител)'' * [[Божил Рајнов]] — (1881 – 1883) * [[Георги Кандиларов]] — (1883 – 1887) * [[Никола Начов]] — (1887 – 1891) * [[Димитар Хаџи Иванов]] — (1891 — 1892) * [[Васил К’нчов]] — (1892 — 1893) * [[Михаил Сарафов]] — (1893 — 1896) * [[Анастас Наумов]] — (1896 — 1897) * [[Атанас Ченгелев]] — (1897 — 1899) * [[Лазар Пајаков]] — (1899 — 1900) * [[Георги Раев]] — (1900 — 1904) * [[Христо Тенчев]] — (1904 — 1907) * [[Антон Поп Стоилов]] — (1907 — 1909) * [[Тодор Дечев]] — (1909 – 1912) * [[Георги Белев]] — (1912 – 1913)<ref>Николов, Стоян. „Съдбата на българите в Солун преди и по време на Балканските войни (1912 - 1913 г.)“. Списание „Македонски преглед“, кн. 2, София, 2008, стр. 70.</ref> === Учители === [[Податотека:Teachers-of-Bulgarian-men-school-Thessaloniki-1890.jpg|мини|Учители во гимназијата во 1890 година.|300x300пкс]] До средината на 1880-те меѓу учителите во бугарските средни училишта преовладувале руските воспитаници. Тоа важи како за училиштата во европските вилаети на Османлиската империја, така и за тие во слободното [[Кнежевство Бугарија]]. Руски воспитаници се и директорите на гимназијата во почетниот период од нејзиниот развој: [[Божил Рајнов]] (Одеса, Лиеж и Киев) и [[Георги Кандиларов]] (Киевска духовна академија). Иста е положбата и кај учителите – [[Трајко Китанчев]] (Киев и Москва), [[Благој Димитров]] (Одеса), [[Константин Стателов]] (Москва), [[Иларион Пенчев]] (Одеса) итн. Значително помалку се предавачите кои завршиле во пределите на Австроунгарија – чехот Франтишек Сплитек и унгарецот Роже Калман, кој бил принуден од власта да напушти во учебната учебната 1886/1887 г. За предавање на странски јазици биле назначени учители французи (Ф. Бертранд, Ж. Гиро, Е. Шевалие) и турци (Абди Етхем ефенди и Фадил беј). Помал бил бројот на предавачите кои завршиле на други места – Григор Прличев во Атина, Јероним Буфети во Џенова, Димитар Цухлев во Љасковец, Лазар Пајаков во Роберт колеџ и Париз, Антон Дојков во Габрово, Христо Станишев во Гент и др. Во првата деценија на 20 век директорите на Гимназијата воглавно веќе биле воспитаници на [[Софиски универзитет|Софиското вишо училиште]] – Христо Тенчов (1904–1907), Антон Попстоилов (1907–1909), Тодор Дечев (1909–1912), Георги Белев (1912–1913). Меѓу учителите продолжиле да се истакнуваат истакнати бугарски учени, општественици и политичари – професорот по природни науки Стефан Петков, професорот по француски јазик во Софискиот универзитет и бугарски конзул во Стокхолм [[Атанас Јаранов]], уметникот Михаил Крстев, новинарот и политичар Петко Пенчев и др. {{Учители во Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“}} == Предметна програма == [[Податотека:Bulgarian high school in Solun teachers and students.JPG|мини|350x350px|Четврта генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети]], [[Благој Димитров]], [[Григор Прличев]], [[Димитар Матов]], [[Никола Начов]], [[Димитар Хаџииванов]], [[Васил К’нчов]], [[Едхем ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев]], [[Константин Робев]], [[Никола Апостолов]], [[Панче Васков]], [[Димитар Поптомов]], [[Јаким Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев]], [[Георги Трајчев]], [[Антон Димитров]], [[Георги Николов]]]] Уште во првите години од своето постоење, солунската машка гимназија ја приспособила својата предметна програма со програмите на гимназиските училишта во [[Софија]] и [[Пловдив]]. Притоа, за основа била земена програмата во пловдивската реална гимназија, приспособена на реалните потреби. Оттука, со оглед на тоа што „учениците (во солунската гимназија, б.н) доаѓале со идејата дека Бугарите немаа свое минато и дека се најдолниот род на земјата“, во учебната 1882/83 било решено предметот бугарска историја да се воведе од првиот клас во гимназијата. Поради значењето на грчкиот јазик во Солун, во вториот клас бил воведен и предметот [[грчки јазик]], а во првиот клас биле воведени предметите [[Турски јазик|турски]] и [[француски јазик]]. На тој начин, предметната програма во тогаш четирикласната солунска гимназија ја сочинувале предметите: бугарски јазик, бугарска историја, закон божји, математика, физика, природни науки, географија, општа историја, книжевност, аритметика, краснопис, цртање, француски, грчки и турски јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со понатамошниот развој на гимназијата и нејзиното прераснување во полна, седумкласна гимназија, покрај горенаведените предмети се изучувале и [[старословенски јазик]], логика, психологија, алгебра, геометрија, дескриптива, космографија, хемија, латински јазик и геометриско цртање. Сепак, фондот на часови за секој одделен предмет јасно покажува дека акцентот сепак бил ставен на историјата, на бугарскиот јазик, како и на турскиот и францускиот јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со исклучок на часовите по грчки, француски и турски, наставата се изведувала исклучиво на бугарски јазик, без никакво право на некаков компромис и употреба на македонскиот јазик во наставата. Ваквото инсистирање на бугарскиот јазик за сметка на мајчиниот македонски јазик, често резултирало со отворено незадоволство кај македонските ученици, а понекогаш и со бунтови. Така, во учебната 1887/88 година во солунската гимназија избиле нереди и ученички бунт, чија што иницијална каписла била „клерикалноста на (директорот, б.н) Кандиларов... којшто многумина го сметаа за језуит и нетактичките интриги на... учителите родум бесарабци“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Бунтот бил последица на политичките пресметки во Бугарија, пренесени во Македонија и солунската машка гимназија, меѓутоа, според изјавите на дел од учениците, македонските ученици се вклучиле во бунтот затоа што „не можеле да работат на бугарски јазик, туку сакале да им се предава на нивниот домашен македонски дијалект“. Дел од македонските ученици никако не можеле да разберат зошто е забранет македонскиот јазик со неговите дијалекти, а на негова сметка се форсира бугарскиот јазик. Во овој контекст, за време на летниот распуст еден ученик од солунската бугарска гимназија бил задолжен од двајца свои професори да им објасни на сограѓаните дека наместо „џ“ и „ч“ (или „ѓ“ и „ќ“) треба да ги користат гласовите „жд“ и „шт“, односно, наместо куќа, веѓа, свеќа и Ѓурѓовден, да употребуваат к’шта, вежда, свешта, Георгиев ден. Притоа, кога на почетокот на учебната година истиот ученик пред своите сокласници ги рецитирал песните од неговиот роден крај, од учителите му било кажано дека тие песни не се бугарски, туку повеќе наликуваат на српски. За да ги задоволи своите професори во бугарската гимназија, младиот дебарчанец постојано се трудел наместо „јас“ и „ќе“ да ги користи бугарските „аз“ и „ште“, и бил принуден „да го замрази мајчиниот јазик“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} {{Gallery |title=Свидетелства |width=160 |height=170 |align=center |File:Boris Proevski Solun Diploma.jpg|Свидетелство на Борис Проевски |File:School Certificate of Ivan Ikonomov from Kukush from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 17 June 1901 - Page 1.jpg|Свидетелство на Иван Икономов |File:School Certificate of Georgi Kulishev from Doyran from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 11 July 1904 - Page 1.jpg|Свидетелство на Георги Кулиштев |File:School Certificate of Kuzman Yosifov from Debar from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 6 June 1910 - Page 1.jpg|Свидетелство на Кузман Јосифов од Дебар за завршување на Солунската гимназија, 6 јуни 1910 г. }} == Бројност на учениците == {{See also|Список на матуранти од Солунската машка гимназија}} [[Податотека:Number of graduates of the Thessaloniki Bulgarian Men's High School (1885–1913).jpg|алт=нхгбвфцдџс|мини|366x366px|Број на матуранти по генерации на Солунската бугарска машка гимназија (1885–1913). Во овој период, 488 ученици го завршиле образованието во 27 генерации.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=104}}]] Во учебната 1886/87 во гимназијата учеле 267 ученици, во VII класа. {| class="wikitable" |+ ! !I !II !III !IV !V !VI !VII |- |1886/87<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> |16 |38 |37 |45 |64 |36 |31 |- |1893/94<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1893-1894 година. Пловдив, 1895, с. 55.</ref> |24 |18 |17 |24 |19 |21 |14 |- |1895/96<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1895-1896 година. Шумен, 1897, с. 86.</ref> |27 |20 |32 |36 |74 |31 |12 |} == Видете исто така == * [[Солунската бугарска женска гимназија „Св. Благовештение“]] * [[Бугарска католичка семинарија во Солун]] == Извори == <references/> === Литература === * {{Наведена книга|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ|last=Кандиларовъ|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=Софија|language=бугарски|author-link=Георги Кандиларов}} * {{cite thesis|last=Минов|first=Никола|date=2015|title=Бугарската пропаганда во Македонија и Големите сили (1878-1912)|url=|work=|degree=PhD|location=|publisher=Филозофски факултет, Скопје|access-date=}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Bulgarian Men's High School of Thessaloniki}} {{Гимназии во Османлиска Македонија}} [[Категорија:Османлиски Солун]] [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Солунска машка гимназија]] [[Категорија:Образованието во Отоманското Царство]] [[Категорија:Училишта на Бугарската егзархија]] eeoufbjqt8df2rb238cy1r6stlrt0h0 5605845 5605684 2026-08-07T10:55:25Z Gurther 105215 5605845 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Солунска бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“ | native_name = Българска мѫжка гимназия „Св. св. Кирилъ и Методий“ | image = Bulgarian Men's High School of Thessaloniki in 1891.jpg | image_size = | alt = | caption = Солунската машка гимназија во 1891 година. | location = [[Солун]] | country = [[Османлиска Империја]] | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = [[гимназија]] | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = 1880 | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = 1913 | grades_label = Класови | grades = I–VII | enrollment = 267 (1886/7)<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> }} '''Солунската бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“''' ([[Македонска преродбеничка азбука|стар правопис:]] ''Българска мѫжка гимназия „Св. св. Кирилъ и Методий“'') — машка гимназија основана во есента 1880 година во [[Солун]], тогаш во [[Османлиската империја]]. Постоела до 1913 година. Била едно од најважните [[Бугарска пропаганда во Македонија|бугарски просветни средишта]] во Македонија и Одринско. Гимназијата била основана со поддршка на [[Бугарската егзархија]] и солунската бугарска црковно-училишна општина. Главен иницијатор и прв главен учител бил [[Кузман Шапкарев]]. Официјалното име „Св. св. Кирил и Методиј“ го добила во 1881 година. Наставата се изведувала на [[бугарски јазик]], а училиштето имало [[пансион]]. Во текот на своето 33-годишно постоење низ гимназијата поминале околу 5.800 ученици.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=108}} Голем дел од нив останале само неколку години, а со целосна матура завршиле 488 ученици.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=108}} Меѓу учениците имало и идни видни дејци на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација ([[ВМОРО]]), Врховниот македоно-одрински комитет ([[ВМОК]]) и други организации, како [[Гоце Делчев]], [[Даме Груев]], [[Тодор Александров]], [[Борис Сарафов]] и други. Учители во одреден период во гимназијата биле [[Григор Прличев]], [[Васил К’нчов]], [[Георги Кандиларов]] и други. Гимназијата престанала со работа по [[Балканските војни]] и воспоставувањето на грчка власт во Солун во 1913 година. Нејзин наследник денес се смета Националната хуманитарна гимназија „Св. св. Кирил и Методиј“ во [[Благоевград]], Бугарија. == Историја == === Основање на гимназијата === Пролетта 1880 година, Шапкарев ја напуштил Македонија за да му го понуди своите услуги како инспектор за Татарпазарџискиот училиштен округ на тогашниот директор за образование на [[Источна Румелија]], [[Јоаким Груев]].{{sfn|Минов|2015|p=129}} Но и покрај посредништвото од страна на архимандритот [[Методиј Кусев]], Груев го одбил Шапкарев. За да не пропадне неговата мисија во Бугарија, Шапкарев се обидел да ја искористи блискоста на Кусев со егзархот, за барем да може да го издаде етнографскиот и фолклорен материјал што го собрал претходните години во Македонија. Проникливиот Кусев заклучил дека охриѓанецот може да биде употребен за многу поважна цел. Имено, како што подоцна дознал Шапкарев, „во тоа време се кроеше план да и се помогне на Македонија на просветен план, но не можеше да се најде погодна личност... која што ќе ја постави првата основа – основниот камен на тамошното учебно дело“. Помошта на просветен план за која што зборува Шапкарев всушност има поинаква позадина. Средбата на Шапкарев со Кусев се случила во истиот период кога Портата го издала т.н. ''Закон за вилаети'', кој предвидувал одземање на патријаршиските привилегии во егзархиските училишта. Оттука, испраќањето на личност во Македонија која би ја поставила основата на бугарското училишно дело била токму во овој контекст. Така, со препорака од архимандритот, Шапкарев се упатил во Цариград за да се сретне со егзархот [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]] и од него да побара средства за издавање на собраните етнографско-фолклорни материјали. Меѓутоа, во писмото од Кусев до егзархот немало ниту збор за зборникот и во него пишувало само: „Еве го човекот што го бараме за учебното дело“.{{sfn|Минов|2015|p=130}} [[Податотека:Kuzman Shapkarev Liondas Bros Thessaloniki.png|лево|мини|275x275пкс|[[Кузман Шапкарев]]]] Со препорака од егзархот, Шапкарев бил упатен во Софија за да се сретне со премиерот [[Драган Цанков]], од кого бил задолжен да подготви извештај за перспективите на бугарското училишно дело во Македонија. Во мај 1880 година, Шапкарев го изложил својот план пред кнежевскиот Министерски совет, при што предвидел: 1) Солун да биде центар на делото. Таму да се основаат и поддржат по една полна машка и женска гимназија со пансиони; 2) Во Битола, Скопје и Серес да се отвори по една полугимназија и по едно трикласно женско училиште; 3) Во неколку второстепени градови да се отвори по едно двокласно или трокласно училиште; 4) Во другите места, кај што би се укажала потреба, да се даде привремена или постојана помош за поткрепа на постојните училишта; 5) Помошта за подржување на сите овие учебни установи да не се испраќа директно, туку со посредство на [[Бугарска егзархија|Егзархијата]].{{sfn|Минов|2015|p=130}} На 2 јуни 1880 година Кузман Шапкарев пристигнал во [[Солун]] заедно со Д. Узунов, кој бил назначен да отвори училиште во Битола. Притоа, Шапкарев истакнува дека улогата што му била наменета од Егзархот, покрај учителствувањето, била и „да ја насочува бугарштината во цела Македонија“. Истовремено, Егзархијата поканила уште 30 Македонци во Бугарија да појдат за учители во Македонија, но никој од нив не одговорил на повикот. Во Солун Шапкарев, кој бил назначен за главен учител во солунските егзархиски училишта, ги нашол училиштата во очајна состојба. Во машкото училиште имало само 17 ученици првоодделенци и четворица повозрасни, кои составувале нешто налик на прв клас. Во женското училиште учеле 11 ученички, од кои само 2-3 знаеле да читаат.{{sfn|Минов|2015|p=132}} Во октомври истата година, Шапкарев и кукушанецот [[Христо Бучков]] започнале со работа во солунското основно училиште во солунското маало Ајринџик. Како резултат на плодната агитаторска дејност на Шапкарев, активноста на солунската егзархиска општина и претходно воспоставените врски во Солунско и Кукушко, училиштето го посетувале 87 ученици, претежно од околината на [[Кукуш]] и [[Солун]], од кои се формирале 4 одделенија и два класа. Брзиот успех резултирал со позитивни сигнали од Егзархијата за отворање на редовна и полна бугарска гимназија во Солун. Меѓутоа, и покрај успешно завршената учебна година, пред почетокот на 1881/82 година, Шапкарев бил известен дека бугарската гимназија ќе биде отворена во Прилеп. Тврдоглавоста на охриѓанецот сепак се покажала решавачка. Шапкарев одбил да ги изврши наредбите на архимандритот Методиј Кусев, кој како роден прилепчанец најмногу се залагал гимназијата да биде отворена во Прилеп. По долга расписка со разни егзархиски и политички фактори, Шапкарев успеал да издејствува гимназијата сепак да биде отворена во Солун. Притоа, меѓу другото, егзархискиот учител истакнал дека Европа може да види дека во Македонија живеат и Бугари само доколку гимназијата биде отворена во Солун, кој го посетувале голем број на странци. Истовремено, Шапкарев разгласил низ цела Македонија дека во Солун ќе се отвори бугарска гимназија со пансион. На тој начин, учебната година започнала со 123 ученици, распоредени во три гимназијални класа.{{sfn|Минов|2015|p=134}}[[Податотека:Solunska bugarska mashka gimnazija dokument.jpg|thumb|300px|right|Документ од 1884 година]] === Ученички бунтови === Солунската гимназија, и покрај егзархискиот језуитски режим, била расадник на револуционерни идеи. Во гимназијата циркулирала забранета литература, се ковале планови и се дигале ученички бунтови. Во гимназијата често избувнувале конфликти за тоа да се зголеми бројот на професори со потекло од [[Македонија (регион)|Македонија]], а да се намали бројот на оние што се носат од територијата на кнежевството [[Бугарија]]. [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] која ја спроведувала политиката на [[Стефан Стамболов]] за еволутивно решавање на македонското прашање, била против зголемување на бројот на учители од [[Македонија (регион)|Македонија]], заради стравот дека Македонците учители ќе ги револуционеризираат учениците, и со тоа ќе бидат нарушени добрите односи меѓу кнежевството [[Бугарија]] и Османлиска [[Турција]]. Веднаш по нејзиното создавање, веќе во учебната 1882/1883 година, дошло до бранување. При училишниот бунт во учебната 1883/1884 година биле исклучени од гимназијата [[Ѓорче Петров]] и [[Пере Тошев]], кои биле меѓу првите ученици на оваа гимназија. Во учебната 1887/1888 година дошло до нов бунт, поради кој биле исклучена поголема група на ученици. Меѓу причините за бунтот било и барањето на учениците: ''дека не можат да работат на бугарски јазик, туку сакале да работат и да им се предава на нивниот домашен, македонски дијалект''. Меѓу учениците кои заминале во [[Белград]], за да го продолжат образованието, биле: [[Даме Груев]], [[Петар Поп Арсов]], [[Никола Наумов]], [[Христо Поп Коцев]], [[Димитар Мирчев (раководител на ТМОРО)|Димитар Мирчев]] итн. Во своето дело „Во Македонија под ропство“ [[Павел Шатев]] пишува дека во основата на ученичките бунтови бил спорот како да се извршува ослободувањето на [[Македонија (регион)|Македонија]].<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 35</ref> [[Бугарска егзархија|Екзархиската]] страна верувала дека ова требе да се извршува со легална борба, просвета, цркви и училишта, а другата страна - со револуционен метод на дејствие.<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 36</ref> === Педагошки курс при гимназијата === За да се обезбедат учители за основните и за трикласните училишта во провинцијата (пред сè во Македонија), во учебната 1887/1888 година при машката гимназија бил отворен педагошки курс во времетраење од две години. Со курсот раководел директорот на гимназијата, а наставата ја изведувале професорите кои предавале и во самата гимназија. Курсот функционирал осум учебни години, од 1887/1888 до 1895/1896 година. Во тој период го завршиле 129 ученици, кои биле оспособени за учителска работа.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=109}} Учениците кои биле примани морало да имаат завршено трет клас гимназија (приближно денешно основно образование). Програмата на курсот била составена од општо гимназиски предмети, дополнети со [[педагогија]] (наука за воспитување и образование), која ја предавале специјализирани наставници. Иако педагошкиот курс бил наменет за подготовка на учители, релативно малиот број на завршени ученици укажува дека учениците почесто избирале да го продолжат гимназиското образование, наместо да се насочат кон учителската професија.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=109}} === По 1913 === По крајот на [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]], грчките власти го протеруваат целиот наставнички колектив на гимназијата во Бугарија. Задно со себе тие успеваат да земат голем дел од материјалот и регистарски материјали. Преместувана е неколкупати во [[Струмица]], [[Штип]] и [[Петрич]]. Од [[1920]] до денес се наоѓа во [[Благоевград]] (Горна Џумаја), [[Пиринска Македонија]] и го носи името '''Национална хуманитарна гимназија „Свети Кирил и Методиј“''' (''Национална хуманитарна гимназия „Свети Свети Кирил и Методий“''). == Директори и учители == === Директори === [[Податотека:First Graduates and Teachers of the Thessaloniki Bulgarian Hight School 1886.jpg|мини|350x350px|Првата генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1885/86 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': Георги Миндов, Александар Кулев, Христо Димитров, Костадин Стателов, Фран Сплитек, [[Григор Прличев]], [[Георги Кандиларов]], архимандрит [[Козма Пречистански]], ѓакон [[Иларион Пенчев]], Георги Попов, [[Петар Драганов]], Андреј Дојкин, Јероним Буфети{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Христо Нечев]], [[Јордан Читкушев]], [[Јордан Мирчев]], [[Иван Липошлиев]], [[Димитар Изов]], [[Бано Кушев]], [[Лазар Тодев]], [[Јордан Бомболов]], [[Георги Стрезов]], [[Петар Мавродиев]], [[Александар Кожухарски]]]] Од вкупно 14 директори на гимазијата, 9 биле од Бугарија, а 5 од Македонија. Притоа нужно е да се истакне дека во најважните години од работата на солунската гимназија, од нејзиното основање до периодот кога во Македонија се отвориле и други бугарски средношколски установи, директорите биле исклучиво етнички Бугари.<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> Според нивното образование, речиси сите минале низ бугарските средни училишта во Софија, Пловдив итн., а голем дел од нив го продолжиле своето образование во поголемите европски центри. Повеќемина од солунските директори имале и завидна политичка кариера. Додека Михаил Сарафов најпрво бил министер за народна просвета во владата на Петко Каравелов (1880-1881) и министер за финансии во владата на Драган Цанков (1884), а дури потоа бил назначен за директор на гимназијата во Солун, некои од директорите својот политички подем го започнале откако се докажале како спроводници на бугарската политика во солунската машка бугарска гимназија. Васил К’нчов во 1902 година бил министер за народна просвета во владата на Стојан Данев, а Лазар Пајаков бил министер за финансии во кабинетите на Рачо Петров, Димитар Петков, Димитар Станчов и Петар Гудев (1903-1908).<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> * ''[[Кузман Шапкарев]] — (1880 – 1881) (главен учител)'' * [[Божил Рајнов]] — (1881 – 1883) * [[Георги Кандиларов]] — (1883 – 1887) * [[Никола Начов]] — (1887 – 1891) * [[Димитар Хаџи Иванов]] — (1891 — 1892) * [[Васил К’нчов]] — (1892 — 1893) * [[Михаил Сарафов]] — (1893 — 1896) * [[Анастас Наумов]] — (1896 — 1897) * [[Атанас Ченгелев]] — (1897 — 1899) * [[Лазар Пајаков]] — (1899 — 1900) * [[Георги Раев]] — (1900 — 1904) * [[Христо Тенчев]] — (1904 — 1907) * [[Антон Поп Стоилов]] — (1907 — 1909) * [[Тодор Дечев]] — (1909 – 1912) * [[Георги Белев]] — (1912 – 1913)<ref>Николов, Стоян. „Съдбата на българите в Солун преди и по време на Балканските войни (1912 - 1913 г.)“. Списание „Македонски преглед“, кн. 2, София, 2008, стр. 70.</ref> === Учители === [[Податотека:Teachers-of-Bulgarian-men-school-Thessaloniki-1890.jpg|мини|Учители во гимназијата во 1890 година.|300x300пкс]] До средината на 1880-те меѓу учителите во бугарските средни училишта преовладувале руските воспитаници. Тоа важи како за училиштата во европските вилаети на Османлиската империја, така и за тие во слободното [[Кнежевство Бугарија]]. Руски воспитаници се и директорите на гимназијата во почетниот период од нејзиниот развој: [[Божил Рајнов]] (Одеса, Лиеж и Киев) и [[Георги Кандиларов]] (Киевска духовна академија). Иста е положбата и кај учителите – [[Трајко Китанчев]] (Киев и Москва), [[Благој Димитров]] (Одеса), [[Константин Стателов]] (Москва), [[Иларион Пенчев]] (Одеса) итн. Значително помалку се предавачите кои завршиле во пределите на Австроунгарија – чехот Франтишек Сплитек и унгарецот Роже Калман, кој бил принуден од власта да напушти во учебната учебната 1886/1887 г. За предавање на странски јазици биле назначени учители французи (Ф. Бертранд, Ж. Гиро, Е. Шевалие) и турци (Абди Етхем ефенди и Фадил беј). Помал бил бројот на предавачите кои завршиле на други места – Григор Прличев во Атина, Јероним Буфети во Џенова, Димитар Цухлев во Љасковец, Лазар Пајаков во Роберт колеџ и Париз, Антон Дојков во Габрово, Христо Станишев во Гент и др. Во првата деценија на 20 век директорите на Гимназијата воглавно веќе биле воспитаници на [[Софиски универзитет|Софиското вишо училиште]] – Христо Тенчов (1904–1907), Антон Попстоилов (1907–1909), Тодор Дечев (1909–1912), Георги Белев (1912–1913). Меѓу учителите продолжиле да се истакнуваат истакнати бугарски учени, општественици и политичари – професорот по природни науки Стефан Петков, професорот по француски јазик во Софискиот универзитет и бугарски конзул во Стокхолм [[Атанас Јаранов]], уметникот Михаил Крстев, новинарот и политичар Петко Пенчев и др. {{Учители во Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“}} == Предметна програма == [[Податотека:Bulgarian high school in Solun teachers and students.JPG|мини|350x350px|Четврта генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети]], [[Благој Димитров]], [[Григор Прличев]], [[Димитар Матов]], [[Никола Начов]], [[Димитар Хаџииванов]], [[Васил К’нчов]], [[Едхем ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев]], [[Константин Робев]], [[Никола Апостолов]], [[Панче Васков]], [[Димитар Поптомов]], [[Јаким Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев]], [[Георги Трајчев]], [[Антон Димитров]], [[Георги Николов]]]] Уште во првите години од своето постоење, солунската машка гимназија ја приспособила својата предметна програма со програмите на гимназиските училишта во [[Софија]] и [[Пловдив]]. Притоа, за основа била земена програмата во пловдивската реална гимназија, приспособена на реалните потреби. Оттука, со оглед на тоа што „учениците (во солунската гимназија, б.н) доаѓале со идејата дека Бугарите немаа свое минато и дека се најдолниот род на земјата“, во учебната 1882/83 било решено предметот бугарска историја да се воведе од првиот клас во гимназијата. Поради значењето на грчкиот јазик во Солун, во вториот клас бил воведен и предметот [[грчки јазик]], а во првиот клас биле воведени предметите [[Турски јазик|турски]] и [[француски јазик]]. На тој начин, предметната програма во тогаш четирикласната солунска гимназија ја сочинувале предметите: бугарски јазик, бугарска историја, закон божји, математика, физика, природни науки, географија, општа историја, книжевност, аритметика, краснопис, цртање, француски, грчки и турски јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со понатамошниот развој на гимназијата и нејзиното прераснување во полна, седумкласна гимназија, покрај горенаведените предмети се изучувале и [[старословенски јазик]], логика, психологија, алгебра, геометрија, дескриптива, космографија, хемија, латински јазик и геометриско цртање. Сепак, фондот на часови за секој одделен предмет јасно покажува дека акцентот сепак бил ставен на историјата, на бугарскиот јазик, како и на турскиот и францускиот јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со исклучок на часовите по грчки, француски и турски, наставата се изведувала исклучиво на бугарски јазик, без никакво право на некаков компромис и употреба на македонскиот јазик во наставата. Ваквото инсистирање на бугарскиот јазик за сметка на мајчиниот македонски јазик, често резултирало со отворено незадоволство кај македонските ученици, а понекогаш и со бунтови. Така, во учебната 1887/88 година во солунската гимназија избиле нереди и ученички бунт, чија што иницијална каписла била „клерикалноста на (директорот, б.н) Кандиларов... којшто многумина го сметаа за језуит и нетактичките интриги на... учителите родум бесарабци“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Бунтот бил последица на политичките пресметки во Бугарија, пренесени во Македонија и солунската машка гимназија, меѓутоа, според изјавите на дел од учениците, македонските ученици се вклучиле во бунтот затоа што „не можеле да работат на бугарски јазик, туку сакале да им се предава на нивниот домашен македонски дијалект“. Дел од македонските ученици никако не можеле да разберат зошто е забранет македонскиот јазик со неговите дијалекти, а на негова сметка се форсира бугарскиот јазик. Во овој контекст, за време на летниот распуст еден ученик од солунската бугарска гимназија бил задолжен од двајца свои професори да им објасни на сограѓаните дека наместо „џ“ и „ч“ (или „ѓ“ и „ќ“) треба да ги користат гласовите „жд“ и „шт“, односно, наместо куќа, веѓа, свеќа и Ѓурѓовден, да употребуваат к’шта, вежда, свешта, Георгиев ден. Притоа, кога на почетокот на учебната година истиот ученик пред своите сокласници ги рецитирал песните од неговиот роден крај, од учителите му било кажано дека тие песни не се бугарски, туку повеќе наликуваат на српски. За да ги задоволи своите професори во бугарската гимназија, младиот дебарчанец постојано се трудел наместо „јас“ и „ќе“ да ги користи бугарските „аз“ и „ште“, и бил принуден „да го замрази мајчиниот јазик“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} {{Gallery |title=Свидетелства |width=160 |height=170 |align=center |File:Boris Proevski Solun Diploma.jpg|Свидетелство на Борис Проевски |File:School Certificate of Ivan Ikonomov from Kukush from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 17 June 1901 - Page 1.jpg|Свидетелство на Иван Икономов |File:School Certificate of Georgi Kulishev from Doyran from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 11 July 1904 - Page 1.jpg|Свидетелство на Георги Кулиштев |File:School Certificate of Kuzman Yosifov from Debar from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 6 June 1910 - Page 1.jpg|Свидетелство на Кузман Јосифов од Дебар за завршување на Солунската гимназија, 6 јуни 1910 г. }} == Бројност на учениците == {{See also|Список на матуранти од Солунската машка гимназија}} [[Податотека:Number of graduates of the Thessaloniki Bulgarian Men's High School (1885–1913).jpg|алт=нхгбвфцдџс|мини|366x366px|Број на матуранти по генерации на Солунската бугарска машка гимназија (1885–1913). Во овој период, 488 ученици го завршиле образованието во 27 генерации.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=104}}]] Во учебната 1886/87 во гимназијата учеле 267 ученици, во VII класа. {| class="wikitable" |+ ! !I !II !III !IV !V !VI !VII |- |1886/87<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> |16 |38 |37 |45 |64 |36 |31 |- |1893/94<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1893-1894 година. Пловдив, 1895, с. 55.</ref> |24 |18 |17 |24 |19 |21 |14 |- |1895/96<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1895-1896 година. Шумен, 1897, с. 86.</ref> |27 |20 |32 |36 |74 |31 |12 |} == Видете исто така == * [[Солунската бугарска женска гимназија „Св. Благовештение“]] * [[Бугарска католичка семинарија во Солун]] == Извори == <references/> === Литература === * {{Наведена книга|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ|last=Кандиларовъ|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=Софија|language=бугарски|author-link=Георги Кандиларов}} * {{cite thesis|last=Минов|first=Никола|date=2015|title=Бугарската пропаганда во Македонија и Големите сили (1878-1912)|url=|work=|degree=PhD|location=|publisher=Филозофски факултет, Скопје|access-date=}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Bulgarian Men's High School of Thessaloniki}} {{Гимназии во Османлиска Македонија}} [[Категорија:Османлиски Солун]] [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Солунска машка гимназија]] [[Категорија:Образованието во Отоманското Царство]] [[Категорија:Училишта на Бугарската егзархија]] mlms55619th3g4epzv7dohhd94b3z2q 5605846 5605845 2026-08-07T10:56:17Z Gurther 105215 5605846 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Солунска бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“ | native_name = Българска мѫжка гимназия „Св. св. Кирилъ и Методий“ | image = Bulgarian Men's High School of Thessaloniki in 1891.jpg | image_size = | alt = | caption = Солунската машка гимназија во 1891 година. | location = [[Солун]] | country = [[Османлиска Империја]] | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = [[гимназија]] | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = 1880 | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = 1913 | grades_label = Класови | grades = I–VII | enrollment = 267 (1886/7)<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> }} '''Солунската бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“''' ([[Македонска преродбеничка азбука|стар правопис:]] ''Българска мѫжка гимназия „Св. св. Кирилъ и Методий“'') — машка гимназија основана во есента 1880 година во [[Солун]], тогаш во [[Османлиската империја]]. Постоела до 1913 година. Била едно од најважните [[Бугарска пропаганда во Македонија|бугарски просветни средишта]] во Македонија и Одринско. Гимназијата била основана со поддршка на [[Бугарската егзархија]] и солунската бугарска црковно-училишна општина. Главен иницијатор и прв главен учител бил [[Кузман Шапкарев]]. Официјалното име „Св. св. Кирил и Методиј“ го добила во 1881 година. Наставата се изведувала на [[бугарски јазик]], а училиштето имало [[пансион]]. Во текот на своето 33-годишно постоење низ гимназијата поминале околу 5.800 ученици.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=108}} Голем дел од нив останале само неколку години, а со целосна матура завршиле 488 ученици.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=108}} Меѓу учениците имало и идни видни дејци на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација ([[ВМОРО]]), Врховниот македоно-одрински комитет ([[ВМОК]]) и други организации, како [[Гоце Делчев]], [[Даме Груев]], [[Тодор Александров]], [[Борис Сарафов]] и други. Учители во одреден период во гимназијата биле [[Григор Прличев]], [[Васил К’нчов]], [[Георги Кандиларов]] и други. Гимназијата престанала со работа по [[Балканските војни]] и воспоставувањето на грчка власт во Солун во 1913 година. Нејзин наследник денес се смета Националната хуманитарна гимназија „Св. св. Кирил и Методиј“ во [[Благоевград]], Бугарија. == Историја == {{Внимание|Ова поглавје}} === Основање на гимназијата === Пролетта 1880 година, Шапкарев ја напуштил Македонија за да му го понуди своите услуги како инспектор за Татарпазарџискиот училиштен округ на тогашниот директор за образование на [[Источна Румелија]], [[Јоаким Груев]].{{sfn|Минов|2015|p=129}} Но и покрај посредништвото од страна на архимандритот [[Методиј Кусев]], Груев го одбил Шапкарев. За да не пропадне неговата мисија во Бугарија, Шапкарев се обидел да ја искористи блискоста на Кусев со егзархот, за барем да може да го издаде етнографскиот и фолклорен материјал што го собрал претходните години во Македонија. Проникливиот Кусев заклучил дека охриѓанецот може да биде употребен за многу поважна цел. Имено, како што подоцна дознал Шапкарев, „во тоа време се кроеше план да и се помогне на Македонија на просветен план, но не можеше да се најде погодна личност... која што ќе ја постави првата основа – основниот камен на тамошното учебно дело“. Помошта на просветен план за која што зборува Шапкарев всушност има поинаква позадина. Средбата на Шапкарев со Кусев се случила во истиот период кога Портата го издала т.н. ''Закон за вилаети'', кој предвидувал одземање на патријаршиските привилегии во егзархиските училишта. Оттука, испраќањето на личност во Македонија која би ја поставила основата на бугарското училишно дело била токму во овој контекст. Така, со препорака од архимандритот, Шапкарев се упатил во Цариград за да се сретне со егзархот [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]] и од него да побара средства за издавање на собраните етнографско-фолклорни материјали. Меѓутоа, во писмото од Кусев до егзархот немало ниту збор за зборникот и во него пишувало само: „Еве го човекот што го бараме за учебното дело“.{{sfn|Минов|2015|p=130}} [[Податотека:Kuzman Shapkarev Liondas Bros Thessaloniki.png|лево|мини|275x275пкс|[[Кузман Шапкарев]]]] Со препорака од егзархот, Шапкарев бил упатен во Софија за да се сретне со премиерот [[Драган Цанков]], од кого бил задолжен да подготви извештај за перспективите на бугарското училишно дело во Македонија. Во мај 1880 година, Шапкарев го изложил својот план пред кнежевскиот Министерски совет, при што предвидел: 1) Солун да биде центар на делото. Таму да се основаат и поддржат по една полна машка и женска гимназија со пансиони; 2) Во Битола, Скопје и Серес да се отвори по една полугимназија и по едно трикласно женско училиште; 3) Во неколку второстепени градови да се отвори по едно двокласно или трокласно училиште; 4) Во другите места, кај што би се укажала потреба, да се даде привремена или постојана помош за поткрепа на постојните училишта; 5) Помошта за подржување на сите овие учебни установи да не се испраќа директно, туку со посредство на [[Бугарска егзархија|Егзархијата]].{{sfn|Минов|2015|p=130}} На 2 јуни 1880 година Кузман Шапкарев пристигнал во [[Солун]] заедно со Д. Узунов, кој бил назначен да отвори училиште во Битола. Притоа, Шапкарев истакнува дека улогата што му била наменета од Егзархот, покрај учителствувањето, била и „да ја насочува бугарштината во цела Македонија“. Истовремено, Егзархијата поканила уште 30 Македонци во Бугарија да појдат за учители во Македонија, но никој од нив не одговорил на повикот. Во Солун Шапкарев, кој бил назначен за главен учител во солунските егзархиски училишта, ги нашол училиштата во очајна состојба. Во машкото училиште имало само 17 ученици првоодделенци и четворица повозрасни, кои составувале нешто налик на прв клас. Во женското училиште учеле 11 ученички, од кои само 2-3 знаеле да читаат.{{sfn|Минов|2015|p=132}} Во октомври истата година, Шапкарев и кукушанецот [[Христо Бучков]] започнале со работа во солунското основно училиште во солунското маало Ајринџик. Како резултат на плодната агитаторска дејност на Шапкарев, активноста на солунската егзархиска општина и претходно воспоставените врски во Солунско и Кукушко, училиштето го посетувале 87 ученици, претежно од околината на [[Кукуш]] и [[Солун]], од кои се формирале 4 одделенија и два класа. Брзиот успех резултирал со позитивни сигнали од Егзархијата за отворање на редовна и полна бугарска гимназија во Солун. Меѓутоа, и покрај успешно завршената учебна година, пред почетокот на 1881/82 година, Шапкарев бил известен дека бугарската гимназија ќе биде отворена во Прилеп. Тврдоглавоста на охриѓанецот сепак се покажала решавачка. Шапкарев одбил да ги изврши наредбите на архимандритот Методиј Кусев, кој како роден прилепчанец најмногу се залагал гимназијата да биде отворена во Прилеп. По долга расписка со разни егзархиски и политички фактори, Шапкарев успеал да издејствува гимназијата сепак да биде отворена во Солун. Притоа, меѓу другото, егзархискиот учител истакнал дека Европа може да види дека во Македонија живеат и Бугари само доколку гимназијата биде отворена во Солун, кој го посетувале голем број на странци. Истовремено, Шапкарев разгласил низ цела Македонија дека во Солун ќе се отвори бугарска гимназија со пансион. На тој начин, учебната година започнала со 123 ученици, распоредени во три гимназијални класа.{{sfn|Минов|2015|p=134}}[[Податотека:Solunska bugarska mashka gimnazija dokument.jpg|thumb|300px|right|Документ од 1884 година]] === Ученички бунтови === Солунската гимназија, и покрај егзархискиот језуитски режим, била расадник на револуционерни идеи. Во гимназијата циркулирала забранета литература, се ковале планови и се дигале ученички бунтови. Во гимназијата често избувнувале конфликти за тоа да се зголеми бројот на професори со потекло од [[Македонија (регион)|Македонија]], а да се намали бројот на оние што се носат од територијата на кнежевството [[Бугарија]]. [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] која ја спроведувала политиката на [[Стефан Стамболов]] за еволутивно решавање на македонското прашање, била против зголемување на бројот на учители од [[Македонија (регион)|Македонија]], заради стравот дека Македонците учители ќе ги револуционеризираат учениците, и со тоа ќе бидат нарушени добрите односи меѓу кнежевството [[Бугарија]] и Османлиска [[Турција]]. Веднаш по нејзиното создавање, веќе во учебната 1882/1883 година, дошло до бранување. При училишниот бунт во учебната 1883/1884 година биле исклучени од гимназијата [[Ѓорче Петров]] и [[Пере Тошев]], кои биле меѓу првите ученици на оваа гимназија. Во учебната 1887/1888 година дошло до нов бунт, поради кој биле исклучена поголема група на ученици. Меѓу причините за бунтот било и барањето на учениците: ''дека не можат да работат на бугарски јазик, туку сакале да работат и да им се предава на нивниот домашен, македонски дијалект''. Меѓу учениците кои заминале во [[Белград]], за да го продолжат образованието, биле: [[Даме Груев]], [[Петар Поп Арсов]], [[Никола Наумов]], [[Христо Поп Коцев]], [[Димитар Мирчев (раководител на ТМОРО)|Димитар Мирчев]] итн. Во своето дело „Во Македонија под ропство“ [[Павел Шатев]] пишува дека во основата на ученичките бунтови бил спорот како да се извршува ослободувањето на [[Македонија (регион)|Македонија]].<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 35</ref> [[Бугарска егзархија|Екзархиската]] страна верувала дека ова требе да се извршува со легална борба, просвета, цркви и училишта, а другата страна - со револуционен метод на дејствие.<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 36</ref> === Педагошки курс при гимназијата === За да се обезбедат учители за основните и за трикласните училишта во провинцијата (пред сè во Македонија), во учебната 1887/1888 година при машката гимназија бил отворен педагошки курс во времетраење од две години. Со курсот раководел директорот на гимназијата, а наставата ја изведувале професорите кои предавале и во самата гимназија. Курсот функционирал осум учебни години, од 1887/1888 до 1895/1896 година. Во тој период го завршиле 129 ученици, кои биле оспособени за учителска работа.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=109}} Учениците кои биле примани морало да имаат завршено трет клас гимназија (приближно денешно основно образование). Програмата на курсот била составена од општо гимназиски предмети, дополнети со [[педагогија]] (наука за воспитување и образование), која ја предавале специјализирани наставници. Иако педагошкиот курс бил наменет за подготовка на учители, релативно малиот број на завршени ученици укажува дека учениците почесто избирале да го продолжат гимназиското образование, наместо да се насочат кон учителската професија.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=109}} === По 1913 === По крајот на [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]], грчките власти го протеруваат целиот наставнички колектив на гимназијата во Бугарија. Задно со себе тие успеваат да земат голем дел од материјалот и регистарски материјали. Преместувана е неколкупати во [[Струмица]], [[Штип]] и [[Петрич]]. Од [[1920]] до денес се наоѓа во [[Благоевград]] (Горна Џумаја), [[Пиринска Македонија]] и го носи името '''Национална хуманитарна гимназија „Свети Кирил и Методиј“''' (''Национална хуманитарна гимназия „Свети Свети Кирил и Методий“''). == Директори и учители == === Директори === [[Податотека:First Graduates and Teachers of the Thessaloniki Bulgarian Hight School 1886.jpg|мини|350x350px|Првата генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1885/86 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': Георги Миндов, Александар Кулев, Христо Димитров, Костадин Стателов, Фран Сплитек, [[Григор Прличев]], [[Георги Кандиларов]], архимандрит [[Козма Пречистански]], ѓакон [[Иларион Пенчев]], Георги Попов, [[Петар Драганов]], Андреј Дојкин, Јероним Буфети{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Христо Нечев]], [[Јордан Читкушев]], [[Јордан Мирчев]], [[Иван Липошлиев]], [[Димитар Изов]], [[Бано Кушев]], [[Лазар Тодев]], [[Јордан Бомболов]], [[Георги Стрезов]], [[Петар Мавродиев]], [[Александар Кожухарски]]]] Од вкупно 14 директори на гимазијата, 9 биле од Бугарија, а 5 од Македонија. Притоа нужно е да се истакне дека во најважните години од работата на солунската гимназија, од нејзиното основање до периодот кога во Македонија се отвориле и други бугарски средношколски установи, директорите биле исклучиво етнички Бугари.<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> Според нивното образование, речиси сите минале низ бугарските средни училишта во Софија, Пловдив итн., а голем дел од нив го продолжиле своето образование во поголемите европски центри. Повеќемина од солунските директори имале и завидна политичка кариера. Додека Михаил Сарафов најпрво бил министер за народна просвета во владата на Петко Каравелов (1880-1881) и министер за финансии во владата на Драган Цанков (1884), а дури потоа бил назначен за директор на гимназијата во Солун, некои од директорите својот политички подем го започнале откако се докажале како спроводници на бугарската политика во солунската машка бугарска гимназија. Васил К’нчов во 1902 година бил министер за народна просвета во владата на Стојан Данев, а Лазар Пајаков бил министер за финансии во кабинетите на Рачо Петров, Димитар Петков, Димитар Станчов и Петар Гудев (1903-1908).<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> * ''[[Кузман Шапкарев]] — (1880 – 1881) (главен учител)'' * [[Божил Рајнов]] — (1881 – 1883) * [[Георги Кандиларов]] — (1883 – 1887) * [[Никола Начов]] — (1887 – 1891) * [[Димитар Хаџи Иванов]] — (1891 — 1892) * [[Васил К’нчов]] — (1892 — 1893) * [[Михаил Сарафов]] — (1893 — 1896) * [[Анастас Наумов]] — (1896 — 1897) * [[Атанас Ченгелев]] — (1897 — 1899) * [[Лазар Пајаков]] — (1899 — 1900) * [[Георги Раев]] — (1900 — 1904) * [[Христо Тенчев]] — (1904 — 1907) * [[Антон Поп Стоилов]] — (1907 — 1909) * [[Тодор Дечев]] — (1909 – 1912) * [[Георги Белев]] — (1912 – 1913)<ref>Николов, Стоян. „Съдбата на българите в Солун преди и по време на Балканските войни (1912 - 1913 г.)“. Списание „Македонски преглед“, кн. 2, София, 2008, стр. 70.</ref> === Учители === [[Податотека:Teachers-of-Bulgarian-men-school-Thessaloniki-1890.jpg|мини|Учители во гимназијата во 1890 година.|300x300пкс]] До средината на 1880-те меѓу учителите во бугарските средни училишта преовладувале руските воспитаници. Тоа важи како за училиштата во европските вилаети на Османлиската империја, така и за тие во слободното [[Кнежевство Бугарија]]. Руски воспитаници се и директорите на гимназијата во почетниот период од нејзиниот развој: [[Божил Рајнов]] (Одеса, Лиеж и Киев) и [[Георги Кандиларов]] (Киевска духовна академија). Иста е положбата и кај учителите – [[Трајко Китанчев]] (Киев и Москва), [[Благој Димитров]] (Одеса), [[Константин Стателов]] (Москва), [[Иларион Пенчев]] (Одеса) итн. Значително помалку се предавачите кои завршиле во пределите на Австроунгарија – чехот Франтишек Сплитек и унгарецот Роже Калман, кој бил принуден од власта да напушти во учебната учебната 1886/1887 г. За предавање на странски јазици биле назначени учители французи (Ф. Бертранд, Ж. Гиро, Е. Шевалие) и турци (Абди Етхем ефенди и Фадил беј). Помал бил бројот на предавачите кои завршиле на други места – Григор Прличев во Атина, Јероним Буфети во Џенова, Димитар Цухлев во Љасковец, Лазар Пајаков во Роберт колеџ и Париз, Антон Дојков во Габрово, Христо Станишев во Гент и др. Во првата деценија на 20 век директорите на Гимназијата воглавно веќе биле воспитаници на [[Софиски универзитет|Софиското вишо училиште]] – Христо Тенчов (1904–1907), Антон Попстоилов (1907–1909), Тодор Дечев (1909–1912), Георги Белев (1912–1913). Меѓу учителите продолжиле да се истакнуваат истакнати бугарски учени, општественици и политичари – професорот по природни науки Стефан Петков, професорот по француски јазик во Софискиот универзитет и бугарски конзул во Стокхолм [[Атанас Јаранов]], уметникот Михаил Крстев, новинарот и политичар Петко Пенчев и др. {{Учители во Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“}} == Предметна програма == [[Податотека:Bulgarian high school in Solun teachers and students.JPG|мини|350x350px|Четврта генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети]], [[Благој Димитров]], [[Григор Прличев]], [[Димитар Матов]], [[Никола Начов]], [[Димитар Хаџииванов]], [[Васил К’нчов]], [[Едхем ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев]], [[Константин Робев]], [[Никола Апостолов]], [[Панче Васков]], [[Димитар Поптомов]], [[Јаким Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев]], [[Георги Трајчев]], [[Антон Димитров]], [[Георги Николов]]]] Уште во првите години од своето постоење, солунската машка гимназија ја приспособила својата предметна програма со програмите на гимназиските училишта во [[Софија]] и [[Пловдив]]. Притоа, за основа била земена програмата во пловдивската реална гимназија, приспособена на реалните потреби. Оттука, со оглед на тоа што „учениците (во солунската гимназија, б.н) доаѓале со идејата дека Бугарите немаа свое минато и дека се најдолниот род на земјата“, во учебната 1882/83 било решено предметот бугарска историја да се воведе од првиот клас во гимназијата. Поради значењето на грчкиот јазик во Солун, во вториот клас бил воведен и предметот [[грчки јазик]], а во првиот клас биле воведени предметите [[Турски јазик|турски]] и [[француски јазик]]. На тој начин, предметната програма во тогаш четирикласната солунска гимназија ја сочинувале предметите: бугарски јазик, бугарска историја, закон божји, математика, физика, природни науки, географија, општа историја, книжевност, аритметика, краснопис, цртање, француски, грчки и турски јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со понатамошниот развој на гимназијата и нејзиното прераснување во полна, седумкласна гимназија, покрај горенаведените предмети се изучувале и [[старословенски јазик]], логика, психологија, алгебра, геометрија, дескриптива, космографија, хемија, латински јазик и геометриско цртање. Сепак, фондот на часови за секој одделен предмет јасно покажува дека акцентот сепак бил ставен на историјата, на бугарскиот јазик, како и на турскиот и францускиот јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со исклучок на часовите по грчки, француски и турски, наставата се изведувала исклучиво на бугарски јазик, без никакво право на некаков компромис и употреба на македонскиот јазик во наставата. Ваквото инсистирање на бугарскиот јазик за сметка на мајчиниот македонски јазик, често резултирало со отворено незадоволство кај македонските ученици, а понекогаш и со бунтови. Така, во учебната 1887/88 година во солунската гимназија избиле нереди и ученички бунт, чија што иницијална каписла била „клерикалноста на (директорот, б.н) Кандиларов... којшто многумина го сметаа за језуит и нетактичките интриги на... учителите родум бесарабци“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Бунтот бил последица на политичките пресметки во Бугарија, пренесени во Македонија и солунската машка гимназија, меѓутоа, според изјавите на дел од учениците, македонските ученици се вклучиле во бунтот затоа што „не можеле да работат на бугарски јазик, туку сакале да им се предава на нивниот домашен македонски дијалект“. Дел од македонските ученици никако не можеле да разберат зошто е забранет македонскиот јазик со неговите дијалекти, а на негова сметка се форсира бугарскиот јазик. Во овој контекст, за време на летниот распуст еден ученик од солунската бугарска гимназија бил задолжен од двајца свои професори да им објасни на сограѓаните дека наместо „џ“ и „ч“ (или „ѓ“ и „ќ“) треба да ги користат гласовите „жд“ и „шт“, односно, наместо куќа, веѓа, свеќа и Ѓурѓовден, да употребуваат к’шта, вежда, свешта, Георгиев ден. Притоа, кога на почетокот на учебната година истиот ученик пред своите сокласници ги рецитирал песните од неговиот роден крај, од учителите му било кажано дека тие песни не се бугарски, туку повеќе наликуваат на српски. За да ги задоволи своите професори во бугарската гимназија, младиот дебарчанец постојано се трудел наместо „јас“ и „ќе“ да ги користи бугарските „аз“ и „ште“, и бил принуден „да го замрази мајчиниот јазик“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} {{Gallery |title=Свидетелства |width=160 |height=170 |align=center |File:Boris Proevski Solun Diploma.jpg|Свидетелство на Борис Проевски |File:School Certificate of Ivan Ikonomov from Kukush from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 17 June 1901 - Page 1.jpg|Свидетелство на Иван Икономов |File:School Certificate of Georgi Kulishev from Doyran from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 11 July 1904 - Page 1.jpg|Свидетелство на Георги Кулиштев |File:School Certificate of Kuzman Yosifov from Debar from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 6 June 1910 - Page 1.jpg|Свидетелство на Кузман Јосифов од Дебар за завршување на Солунската гимназија, 6 јуни 1910 г. }} == Бројност на учениците == {{See also|Список на матуранти од Солунската машка гимназија}} [[Податотека:Number of graduates of the Thessaloniki Bulgarian Men's High School (1885–1913).jpg|алт=нхгбвфцдџс|мини|366x366px|Број на матуранти по генерации на Солунската бугарска машка гимназија (1885–1913). Во овој период, 488 ученици го завршиле образованието во 27 генерации.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=104}}]] Во учебната 1886/87 во гимназијата учеле 267 ученици, во VII класа. {| class="wikitable" |+ ! !I !II !III !IV !V !VI !VII |- |1886/87<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> |16 |38 |37 |45 |64 |36 |31 |- |1893/94<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1893-1894 година. Пловдив, 1895, с. 55.</ref> |24 |18 |17 |24 |19 |21 |14 |- |1895/96<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1895-1896 година. Шумен, 1897, с. 86.</ref> |27 |20 |32 |36 |74 |31 |12 |} == Видете исто така == * [[Солунската бугарска женска гимназија „Св. Благовештение“]] * [[Бугарска католичка семинарија во Солун]] == Извори == <references/> === Литература === * {{Наведена книга|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ|last=Кандиларовъ|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=Софија|language=бугарски|author-link=Георги Кандиларов}} * {{cite thesis|last=Минов|first=Никола|date=2015|title=Бугарската пропаганда во Македонија и Големите сили (1878-1912)|url=|work=|degree=PhD|location=|publisher=Филозофски факултет, Скопје|access-date=}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Bulgarian Men's High School of Thessaloniki}} {{Гимназии во Османлиска Македонија}} [[Категорија:Османлиски Солун]] [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Солунска машка гимназија]] [[Категорија:Образованието во Отоманското Царство]] [[Категорија:Училишта на Бугарската егзархија]] qyvlk4wgdohu7l0bxhto3lrhe9cro9l 5605847 5605846 2026-08-07T10:57:28Z Gurther 105215 5605847 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Солунска бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“ | native_name = Българска мѫжка гимназия „Св. св. Кирилъ и Методий“ | image = Bulgarian Men's High School of Thessaloniki in 1891.jpg | image_size = | alt = | caption = Солунската машка гимназија во 1891 година. | location = [[Солун]] | country = [[Османлиска Империја]] | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = [[гимназија]] | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = 1880 | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = 1913 | grades_label = Класови | grades = I–VII | enrollment = 267 (1886/7)<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> }} '''Солунската бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“''' ([[Македонска преродбеничка азбука|стар правопис:]] ''Българска мѫжка гимназия „Св. св. Кирилъ и Методий“'') — машка гимназија основана во есента 1880 година во [[Солун]], тогаш во [[Османлиската империја]]. Постоела до 1913 година. Била едно од најважните [[Бугарска пропаганда во Македонија|бугарски просветни средишта]] во Македонија и Одринско. Гимназијата била основана со поддршка на [[Бугарската егзархија]] и солунската бугарска црковно-училишна општина. Главен иницијатор и прв главен учител бил [[Кузман Шапкарев]]. Официјалното име „Св. св. Кирил и Методиј“ го добила во 1881 година. Наставата се изведувала на [[бугарски јазик]], а училиштето имало [[пансион]]. Во текот на своето 33-годишно постоење низ гимназијата поминале околу 5.800 ученици.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=108}} Голем дел од нив останале само неколку години, а со целосна матура завршиле 488 ученици.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=108}} Меѓу учениците имало и идни видни дејци на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација ([[ВМОРО]]), Врховниот македоно-одрински комитет ([[ВМОК]]) и други организации, како [[Гоце Делчев]], [[Даме Груев]], [[Тодор Александров]], [[Борис Сарафов]] и други. Учители во одреден период во гимназијата биле [[Григор Прличев]], [[Васил К’нчов]], [[Георги Кандиларов]] и други. Гимназијата престанала со работа по [[Балканските војни]] и воспоставувањето на грчка власт во Солун во 1913 година. Нејзин наследник денес се смета Националната хуманитарна гимназија „Св. св. Кирил и Методиј“ во [[Благоевград]], Бугарија. == Историја == {{Внимание|Ова поглавје}} === Основање на гимназијата === Пролетта 1880 година, Шапкарев ја напуштил Македонија за да му го понуди своите услуги како инспектор за Татарпазарџискиот училиштен округ на тогашниот директор за образование на [[Источна Румелија]], [[Јоаким Груев]].{{sfn|Минов|2015|p=129}} Но и покрај посредништвото од страна на архимандритот [[Методиј Кусев]], Груев го одбил Шапкарев. За да не пропадне неговата мисија во Бугарија, Шапкарев се обидел да ја искористи блискоста на Кусев со егзархот, за барем да може да го издаде етнографскиот и фолклорен материјал што го собрал претходните години во Македонија. Проникливиот Кусев заклучил дека охриѓанецот може да биде употребен за многу поважна цел. Имено, како што подоцна дознал Шапкарев, „во тоа време се кроеше план да и се помогне на Македонија на просветен план, но не можеше да се најде погодна личност... која што ќе ја постави првата основа – основниот камен на тамошното учебно дело“. Помошта на просветен план за која што зборува Шапкарев всушност има поинаква позадина. Средбата на Шапкарев со Кусев се случила во истиот период кога Портата го издала т.н. ''Закон за вилаети'', кој предвидувал одземање на патријаршиските привилегии во егзархиските училишта. Оттука, испраќањето на личност во Македонија која би ја поставила основата на бугарското училишно дело била токму во овој контекст. Така, со препорака од архимандритот, Шапкарев се упатил во Цариград за да се сретне со егзархот [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]] и од него да побара средства за издавање на собраните етнографско-фолклорни материјали. Меѓутоа, во писмото од Кусев до егзархот немало ниту збор за зборникот и во него пишувало само: „Еве го човекот што го бараме за учебното дело“.{{sfn|Минов|2015|p=130}} [[Податотека:Kuzman Shapkarev Liondas Bros Thessaloniki.png|лево|мини|275x275пкс|[[Кузман Шапкарев]]]] Со препорака од егзархот, Шапкарев бил упатен во Софија за да се сретне со премиерот [[Драган Цанков]], од кого бил задолжен да подготви извештај за перспективите на бугарското училишно дело во Македонија. Во мај 1880 година, Шапкарев го изложил својот план пред кнежевскиот Министерски совет, при што предвидел: 1) Солун да биде центар на делото. Таму да се основаат и поддржат по една полна машка и женска гимназија со пансиони; 2) Во Битола, Скопје и Серес да се отвори по една полугимназија и по едно трикласно женско училиште; 3) Во неколку второстепени градови да се отвори по едно двокласно или трокласно училиште; 4) Во другите места, кај што би се укажала потреба, да се даде привремена или постојана помош за поткрепа на постојните училишта; 5) Помошта за подржување на сите овие учебни установи да не се испраќа директно, туку со посредство на [[Бугарска егзархија|Егзархијата]].{{sfn|Минов|2015|p=130}} На 2 јуни 1880 година Кузман Шапкарев пристигнал во [[Солун]] заедно со Д. Узунов, кој бил назначен да отвори училиште во Битола. Притоа, Шапкарев истакнува дека улогата што му била наменета од Егзархот, покрај учителствувањето, била и „да ја насочува бугарштината во цела Македонија“. Истовремено, Егзархијата поканила уште 30 Македонци во Бугарија да појдат за учители во Македонија, но никој од нив не одговорил на повикот. Во Солун Шапкарев, кој бил назначен за главен учител во солунските егзархиски училишта, ги нашол училиштата во очајна состојба. Во машкото училиште имало само 17 ученици првоодделенци и четворица повозрасни, кои составувале нешто налик на прв клас. Во женското училиште учеле 11 ученички, од кои само 2-3 знаеле да читаат.{{sfn|Минов|2015|p=132}} Во октомври истата година, Шапкарев и кукушанецот [[Христо Бучков]] започнале со работа во солунското основно училиште во солунското маало Ајринџик. Како резултат на плодната агитаторска дејност на Шапкарев, активноста на солунската егзархиска општина и претходно воспоставените врски во Солунско и Кукушко, училиштето го посетувале 87 ученици, претежно од околината на [[Кукуш]] и [[Солун]], од кои се формирале 4 одделенија и два класа. Брзиот успех резултирал со позитивни сигнали од Егзархијата за отворање на редовна и полна бугарска гимназија во Солун. Меѓутоа, и покрај успешно завршената учебна година, пред почетокот на 1881/82 година, Шапкарев бил известен дека бугарската гимназија ќе биде отворена во Прилеп. Тврдоглавоста на охриѓанецот сепак се покажала решавачка. Шапкарев одбил да ги изврши наредбите на архимандритот Методиј Кусев, кој како роден прилепчанец најмногу се залагал гимназијата да биде отворена во Прилеп. По долга расписка со разни егзархиски и политички фактори, Шапкарев успеал да издејствува гимназијата сепак да биде отворена во Солун. Притоа, меѓу другото, егзархискиот учител истакнал дека Европа може да види дека во Македонија живеат и Бугари само доколку гимназијата биде отворена во Солун, кој го посетувале голем број на странци. Истовремено, Шапкарев разгласил низ цела Македонија дека во Солун ќе се отвори бугарска гимназија со пансион. На тој начин, учебната година започнала со 123 ученици, распоредени во три гимназијални класа.{{sfn|Минов|2015|p=134}}[[Податотека:Solunska bugarska mashka gimnazija dokument.jpg|thumb|300px|right|Документ од 1884 година]] === Ученички бунтови === Солунската гимназија, и покрај егзархискиот језуитски режим, била расадник на револуционерни идеи. Во гимназијата циркулирала забранета литература, се ковале планови и се дигале ученички бунтови. Во гимназијата често избувнувале конфликти за тоа да се зголеми бројот на професори со потекло од [[Македонија (регион)|Македонија]], а да се намали бројот на оние што се носат од територијата на кнежевството [[Бугарија]]. [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] која ја спроведувала политиката на [[Стефан Стамболов]] за еволутивно решавање на македонското прашање, била против зголемување на бројот на учители од [[Македонија (регион)|Македонија]], заради стравот дека Македонците учители ќе ги револуционеризираат учениците, и со тоа ќе бидат нарушени добрите односи меѓу кнежевството [[Бугарија]] и Османлиска [[Турција]]. Веднаш по нејзиното создавање, веќе во учебната 1882/1883 година, дошло до бранување. При училишниот бунт во учебната 1883/1884 година биле исклучени од гимназијата [[Ѓорче Петров]] и [[Пере Тошев]], кои биле меѓу првите ученици на оваа гимназија. Во учебната 1887/1888 година дошло до нов бунт, поради кој биле исклучена поголема група на ученици. Меѓу причините за бунтот било и барањето на учениците: ''дека не можат да работат на бугарски јазик, туку сакале да работат и да им се предава на нивниот домашен, македонски дијалект''. Меѓу учениците кои заминале во [[Белград]], за да го продолжат образованието, биле: [[Даме Груев]], [[Петар Поп Арсов]], [[Никола Наумов]], [[Христо Поп Коцев]], [[Димитар Мирчев (раководител на ТМОРО)|Димитар Мирчев]] итн. Во своето дело „Во Македонија под ропство“ [[Павел Шатев]] пишува дека во основата на ученичките бунтови бил спорот како да се извршува ослободувањето на [[Македонија (регион)|Македонија]].<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 35</ref> [[Бугарска егзархија|Екзархиската]] страна верувала дека ова требе да се извршува со легална борба, просвета, цркви и училишта, а другата страна - со револуционен метод на дејствие.<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 36</ref> === Педагошки курс при гимназијата === За да се обезбедат учители за основните и за трикласните училишта во провинцијата (пред сè во Македонија), во учебната 1887/1888 година при машката гимназија бил отворен педагошки курс во времетраење од две години. Со курсот раководел директорот на гимназијата, а наставата ја изведувале професорите кои предавале и во самата гимназија. Курсот функционирал осум учебни години, од 1887/1888 до 1895/1896 година. Во тој период го завршиле 129 ученици, кои биле оспособени за учителска работа.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=109}} Учениците кои биле примани морало да имаат завршено трет клас гимназија (приближно денешно основно образование). Програмата на курсот била составена од општо гимназиски предмети, дополнети со [[педагогија]] (наука за воспитување и образование), која ја предавале специјализирани наставници. Иако педагошкиот курс бил наменет за подготовка на учители, релативно малиот број на завршени ученици укажува дека учениците почесто избирале да го продолжат гимназиското образование, наместо да се насочат кон учителската професија.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=109}} === По 1913 === По крајот на [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]], грчките власти го протеруваат целиот наставнички колектив на гимназијата во Бугарија. Задно со себе тие успеваат да земат голем дел од материјалот и регистарски материјали. Преместувана е неколкупати во [[Струмица]], [[Штип]] и [[Петрич]]. Од [[1920]] до денес се наоѓа во [[Благоевград]] (Горна Џумаја), [[Пиринска Македонија]] и го носи името '''Национална хуманитарна гимназија „Свети Кирил и Методиј“''' (''Национална хуманитарна гимназия „Свети Свети Кирил и Методий“''). == Директори и учители == === Директори === [[Податотека:First Graduates and Teachers of the Thessaloniki Bulgarian Hight School 1886.jpg|мини|350x350px|Првата генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1885/86 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': Георги Миндов, Александар Кулев, Христо Димитров, Костадин Стателов, Фран Сплитек, [[Григор Прличев]], [[Георги Кандиларов]], архимандрит [[Козма Пречистански]], ѓакон [[Иларион Пенчев]], Георги Попов, [[Петар Драганов]], Андреј Дојкин, Јероним Буфети{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Христо Нечев]], [[Јордан Читкушев]], [[Јордан Мирчев]], [[Иван Липошлиев]], [[Димитар Изов]], [[Бано Кушев]], [[Лазар Тодев]], [[Јордан Бомболов]], [[Георги Стрезов]], [[Петар Мавродиев]], [[Александар Кожухарски]]]] Од вкупно 14 директори на гимазијата, 9 биле од Бугарија, а 5 од Македонија. Притоа нужно е да се истакне дека во најважните години од работата на солунската гимназија, од нејзиното основање до периодот кога во Македонија се отвориле и други бугарски средношколски установи, директорите биле исклучиво етнички Бугари.<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> Според нивното образование, речиси сите минале низ бугарските средни училишта во Софија, Пловдив итн., а голем дел од нив го продолжиле своето образование во поголемите европски центри. Повеќемина од солунските директори имале и завидна политичка кариера. Додека Михаил Сарафов најпрво бил министер за народна просвета во владата на Петко Каравелов (1880-1881) и министер за финансии во владата на Драган Цанков (1884), а дури потоа бил назначен за директор на гимназијата во Солун, некои од директорите својот политички подем го започнале откако се докажале како спроводници на бугарската политика во солунската машка бугарска гимназија. Васил К’нчов во 1902 година бил министер за народна просвета во владата на Стојан Данев, а Лазар Пајаков бил министер за финансии во кабинетите на Рачо Петров, Димитар Петков, Димитар Станчов и Петар Гудев (1903-1908).<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> * ''[[Кузман Шапкарев]] — (1880 – 1881) (главен учител)'' * [[Божил Рајнов]] — (1881 – 1883) * [[Георги Кандиларов]] — (1883 – 1887) * [[Никола Начов]] — (1887 – 1891) * [[Димитар Хаџи Иванов]] — (1891 — 1892) * [[Васил К’нчов]] — (1892 — 1893) * [[Михаил Сарафов]] — (1893 — 1896) * [[Анастас Наумов]] — (1896 — 1897) * [[Атанас Ченгелев]] — (1897 — 1899) * [[Лазар Пајаков]] — (1899 — 1900) * [[Георги Раев]] — (1900 — 1904) * [[Христо Тенчев]] — (1904 — 1907) * [[Антон Поп Стоилов]] — (1907 — 1909) * [[Тодор Дечев]] — (1909 – 1912) * [[Георги Белев]] — (1912 – 1913)<ref>Николов, Стоян. „Съдбата на българите в Солун преди и по време на Балканските войни (1912 - 1913 г.)“. Списание „Македонски преглед“, кн. 2, София, 2008, стр. 70.</ref> === Учители === [[Податотека:Teachers-of-Bulgarian-men-school-Thessaloniki-1890.jpg|мини|Учители во гимназијата во 1890 година.|300x300пкс]] До средината на 1880-те меѓу учителите во бугарските средни училишта преовладувале руските воспитаници. Тоа важи како за училиштата во европските вилаети на Османлиската империја, така и за тие во слободното [[Кнежевство Бугарија]]. Руски воспитаници се и директорите на гимназијата во почетниот период од нејзиниот развој: [[Божил Рајнов]] (Одеса, Лиеж и Киев) и [[Георги Кандиларов]] (Киевска духовна академија). Иста е положбата и кај учителите – [[Трајко Китанчев]] (Киев и Москва), [[Благој Димитров]] (Одеса), [[Константин Стателов]] (Москва), [[Иларион Пенчев]] (Одеса) итн. Значително помалку се предавачите кои завршиле во пределите на Австроунгарија – чехот Франтишек Сплитек и унгарецот Роже Калман, кој бил принуден од власта да напушти во учебната учебната 1886/1887 г. За предавање на странски јазици биле назначени учители французи (Ф. Бертранд, Ж. Гиро, Е. Шевалие) и турци (Абди Етхем ефенди и Фадил беј). Помал бил бројот на предавачите кои завршиле на други места – Григор Прличев во Атина, Јероним Буфети во Џенова, Димитар Цухлев во Љасковец, Лазар Пајаков во Роберт колеџ и Париз, Антон Дојков во Габрово, Христо Станишев во Гент и др. Во првата деценија на 20 век директорите на Гимназијата воглавно веќе биле воспитаници на [[Софиски универзитет|Софиското вишо училиште]] – Христо Тенчов (1904–1907), Антон Попстоилов (1907–1909), Тодор Дечев (1909–1912), Георги Белев (1912–1913). Меѓу учителите продолжиле да се истакнуваат истакнати бугарски учени, општественици и политичари – професорот по природни науки Стефан Петков, професорот по француски јазик во Софискиот универзитет и бугарски конзул во Стокхолм [[Атанас Јаранов]], уметникот Михаил Крстев, новинарот и политичар Петко Пенчев и др. {{Учители во Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“}} == Предметна програма == {{Внимание|Ова поглавје}}[[Податотека:Bulgarian high school in Solun teachers and students.JPG|мини|350x350px|Четврта генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети]], [[Благој Димитров]], [[Григор Прличев]], [[Димитар Матов]], [[Никола Начов]], [[Димитар Хаџииванов]], [[Васил К’нчов]], [[Едхем ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев]], [[Константин Робев]], [[Никола Апостолов]], [[Панче Васков]], [[Димитар Поптомов]], [[Јаким Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев]], [[Георги Трајчев]], [[Антон Димитров]], [[Георги Николов]]]] Уште во првите години од своето постоење, солунската машка гимназија ја приспособила својата предметна програма со програмите на гимназиските училишта во [[Софија]] и [[Пловдив]]. Притоа, за основа била земена програмата во пловдивската реална гимназија, приспособена на реалните потреби. Оттука, со оглед на тоа што „учениците (во солунската гимназија, б.н) доаѓале со идејата дека Бугарите немаа свое минато и дека се најдолниот род на земјата“, во учебната 1882/83 било решено предметот бугарска историја да се воведе од првиот клас во гимназијата. Поради значењето на грчкиот јазик во Солун, во вториот клас бил воведен и предметот [[грчки јазик]], а во првиот клас биле воведени предметите [[Турски јазик|турски]] и [[француски јазик]]. На тој начин, предметната програма во тогаш четирикласната солунска гимназија ја сочинувале предметите: бугарски јазик, бугарска историја, закон божји, математика, физика, природни науки, географија, општа историја, книжевност, аритметика, краснопис, цртање, француски, грчки и турски јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со понатамошниот развој на гимназијата и нејзиното прераснување во полна, седумкласна гимназија, покрај горенаведените предмети се изучувале и [[старословенски јазик]], логика, психологија, алгебра, геометрија, дескриптива, космографија, хемија, латински јазик и геометриско цртање. Сепак, фондот на часови за секој одделен предмет јасно покажува дека акцентот сепак бил ставен на историјата, на бугарскиот јазик, како и на турскиот и францускиот јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со исклучок на часовите по грчки, француски и турски, наставата се изведувала исклучиво на бугарски јазик, без никакво право на некаков компромис и употреба на македонскиот јазик во наставата. Ваквото инсистирање на бугарскиот јазик за сметка на мајчиниот македонски јазик, често резултирало со отворено незадоволство кај македонските ученици, а понекогаш и со бунтови. Така, во учебната 1887/88 година во солунската гимназија избиле нереди и ученички бунт, чија што иницијална каписла била „клерикалноста на (директорот, б.н) Кандиларов... којшто многумина го сметаа за језуит и нетактичките интриги на... учителите родум бесарабци“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Бунтот бил последица на политичките пресметки во Бугарија, пренесени во Македонија и солунската машка гимназија, меѓутоа, според изјавите на дел од учениците, македонските ученици се вклучиле во бунтот затоа што „не можеле да работат на бугарски јазик, туку сакале да им се предава на нивниот домашен македонски дијалект“. Дел од македонските ученици никако не можеле да разберат зошто е забранет македонскиот јазик со неговите дијалекти, а на негова сметка се форсира бугарскиот јазик. Во овој контекст, за време на летниот распуст еден ученик од солунската бугарска гимназија бил задолжен од двајца свои професори да им објасни на сограѓаните дека наместо „џ“ и „ч“ (или „ѓ“ и „ќ“) треба да ги користат гласовите „жд“ и „шт“, односно, наместо куќа, веѓа, свеќа и Ѓурѓовден, да употребуваат к’шта, вежда, свешта, Георгиев ден. Притоа, кога на почетокот на учебната година истиот ученик пред своите сокласници ги рецитирал песните од неговиот роден крај, од учителите му било кажано дека тие песни не се бугарски, туку повеќе наликуваат на српски. За да ги задоволи своите професори во бугарската гимназија, младиот дебарчанец постојано се трудел наместо „јас“ и „ќе“ да ги користи бугарските „аз“ и „ште“, и бил принуден „да го замрази мајчиниот јазик“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} {{Gallery |title=Свидетелства |width=160 |height=170 |align=center |File:Boris Proevski Solun Diploma.jpg|Свидетелство на Борис Проевски |File:School Certificate of Ivan Ikonomov from Kukush from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 17 June 1901 - Page 1.jpg|Свидетелство на Иван Икономов |File:School Certificate of Georgi Kulishev from Doyran from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 11 July 1904 - Page 1.jpg|Свидетелство на Георги Кулиштев |File:School Certificate of Kuzman Yosifov from Debar from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 6 June 1910 - Page 1.jpg|Свидетелство на Кузман Јосифов од Дебар за завршување на Солунската гимназија, 6 јуни 1910 г. }} == Бројност на учениците == {{See also|Список на матуранти од Солунската машка гимназија}} [[Податотека:Number of graduates of the Thessaloniki Bulgarian Men's High School (1885–1913).jpg|алт=нхгбвфцдџс|мини|366x366px|Број на матуранти по генерации на Солунската бугарска машка гимназија (1885–1913). Во овој период, 488 ученици го завршиле образованието во 27 генерации.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=104}}]] Во учебната 1886/87 во гимназијата учеле 267 ученици, во VII класа. {| class="wikitable" |+ ! !I !II !III !IV !V !VI !VII |- |1886/87<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> |16 |38 |37 |45 |64 |36 |31 |- |1893/94<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1893-1894 година. Пловдив, 1895, с. 55.</ref> |24 |18 |17 |24 |19 |21 |14 |- |1895/96<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1895-1896 година. Шумен, 1897, с. 86.</ref> |27 |20 |32 |36 |74 |31 |12 |} == Видете исто така == * [[Солунската бугарска женска гимназија „Св. Благовештение“]] * [[Бугарска католичка семинарија во Солун]] == Извори == <references/> === Литература === * {{Наведена книга|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ|last=Кандиларовъ|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=Софија|language=бугарски|author-link=Георги Кандиларов}} * {{cite thesis|last=Минов|first=Никола|date=2015|title=Бугарската пропаганда во Македонија и Големите сили (1878-1912)|url=|work=|degree=PhD|location=|publisher=Филозофски факултет, Скопје|access-date=}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Bulgarian Men's High School of Thessaloniki}} {{Гимназии во Османлиска Македонија}} [[Категорија:Османлиски Солун]] [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Солунска машка гимназија]] [[Категорија:Образованието во Отоманското Царство]] [[Категорија:Училишта на Бугарската егзархија]] q4qa7fvrpen2rqj5i4y4deleeeo2i7u 0 40238 5605643 5223852 2026-08-06T14:17:11Z ~2026-43387-27 135687 5605643 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{Инфокутија за државник | име = Дину Вангел | слика = | големина = | опис = | маласлика = | звање = | ред = Премиер на [[Крушевската Република]] | мандат_поч = [[3 август]] [[1903]] | мандат_крај = [[13 август]] [[1903]] | заменик_претседател = | заменик_премиер = | заменик = | претседател = [[Никола Карев]] | претходник = | следбеник = | претходник1 = | следбеник1 = | роден_дата = | роден_место = | умрел_дата = | умрел_место = | наставка = | изборна_единица = | партија = | сопружник = | професија = | религија = | потпис = | фусноти = }} '''Дину Вангел''' — [[премиер]] на [[Крушевска Република|Бугарската Крушевската Република]]. {{Македонија-никулец}} {{ПремМак}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Вангел, Дину}} [[Категорија:Крушевска Република]] [[Категорија:Македонски Власи]] p6qgnhejy4cpu42bepil01frxippqns 0 46826 5605865 5603307 2026-08-07T11:16:31Z Gurther 105215 5605865 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} [[Податотека:Claude Lelouch Deauville 2019.jpg|мини|Клод Лелуш Довил, режисер на филмот, во 2019 г.]] '''„Животот почнува двапати“''' ― [[Франција|француски филм]] од 1976 година. Режисер и сценарист е [[Клод Лелуш]], а во главните улоги се појавуваат [[Катрин Денев]] и [[Анук Еме]]. Филмот е мешавина на [[Драма (филмски жанр)|драма]] и [[Комедија|лесна комедија]], карактеристчен стил на режисерот. == Заплет == Кетрин Бергер, 35 годишна жена, го напушта затворот по 15 години казна за соучество во убиството на нејзиниот работодавач. Додека била во затвор, го родила својот син, сега кога го напушта затворот сака да го гради нејзиниот живот со него. {{никулец}} [[Категорија:Француски филмови]] [[Категорија:Филмови од 1976 година]] bbht4hbzd7uxlhwbg6wx1r4yd5ns8wi 0 55656 5605691 5122276 2026-08-06T17:15:38Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5605691 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Estadio Bernabeu. Madrid (12117582503).jpg|мини|Стадионот „Сантијаго Бернабеу“ во Мадрид бил домаќин на финалето]] '''Купот на шампиони 1956/57''' — второ издание на Европскиот Куп. Повторно овој Куп го освои [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]] кој во финалето ја победи [[ФК Фјорентина|Фјорентина]] со 2-0 на [[Сантјаго Бернабеу (стадион)|Сантјаго Бернабеу]], [[Мадрид]] на [[30 мај]] [[1957]] година == Кфалификции == {| class="wikitable" |- ! Тим #1 ! Вкупно ! Тим #2 ! 1^рв натп. ! 2^ор натп. |- | '''[[Борусија Дортмунд]] {{З-ГЕР}}''' | 5-5¹ | {{З-ЛУКС}} [[Спора Луксембург]] | 4-3 | 1-2 |- | '''[[Динамо Букурешт]] {{З-РОМ}}''' | 4-3 | {{З-ТУР}} [[Галатасарај]] | 3-1 | 1-2 |- | [[Андерлехт]] {{З-БЕЛ}} | 0-12 | '''{{З-АНГ}} [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]]''' | 0-2 | 0-10 |- | '''[[Слован Братислава]] {{З-ЧЕШ}}''' | 4-2 | {{З-ПОЛ}} [[Легиа Варшава]] | 4-0 | 0-2 |- | [[Орхус]] {{З-ДАН}} | 2-6 | '''{{З-ФРА}} [[Ница]]''' | 1-1 | 1-5 |- | [[ФК Порто|Порто]] {{З-ПОР}} | 3-5 | '''{{З-ШПА}} [[Атлетико Мадрид]]''' | 1-2 | 2-3 |} ¹ [[Борусија Дортмунд]] победи во плеј-оф со 7-0 === Прв натпревар === {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[1 август]] [[1956]] |тим1 = {{З-ГЕР}} [[Борусија Дортмунд]] |резултат = 4–3 |тим2 = {{З-ЛУКС}} [[Спора Луксембург]] |голови1 =[[Хелмут Брач|Брач]] {{гол|32}} <br /> [[Алфред Нипјекло|Нјипекло]] {{гол|57}}<br /> [[Алфре Преиблер|Преиблер]] {{гол|60}} {{гол|78}} |голови2 =[[Марк Бореукс|Бореукс]] {{гол|25}} {{гол|35}} {{гол|88}} |стадион = [[:en:Stadion Rote Erde|Рот Ерд Стадион]], [[Дортмунд]]<br />'''Публика:''' ~20.000<br />'''Судија:''' [[Јохан Хенрич Мартенс]] {{ХОЛ}} }} ---- {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[26 август]] [[1956]] |тим1 = {{З-РОМ}} [[Динамо Букурешт]] |резултат = 3–1 |тим2 = {{З-ТУР}} [[Галатасарај]] |голови1 =[[Џеорџ Волка|Волка]] {{гол|10}} {{гол|6}}<br /> [[Алекандро Ене I|Ене]] {{гол|82}} |голови2 =[[Метин Октај II|Октај]] {{гол|68}} |стадион = [[:en:Dinamo Stadium|Динамо Стадион]], [[Букурешт]]<br />'''Публика:''' ~85.000<br />'''Судија:''' [[Франчеко Ливерани]] {{ИТА}} }} ---- {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[12 септември]] [[1956]] |тим1 = {{З-БЕЛ}} [[Андерлехт]] |резултат = 0–2 |тим2 = {{З-АНГ}} [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]] |голови1 = |голови2 =[[Денис Вајолет|Вајолет]] {{гол|27}} <br /> [[Томи Тејлор|Тејлор]] {{гол|75}} |стадион = [[:en:Constant Vanden Stock Stadium|Констант Ванден Сток Стадион]], [[Андерлехт]]<br />'''Публика:''' ~33.000<br />'''Судија:''' [[:en:Leopold Sylvain Horn|Леополд Силвиан Хорн]] {{ХОЛ}} }} ---- {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[12 септември]] [[1956]] |тим1 = {{З-ЧЕШ}} [[Слован Братислава]] |резултат = 4–0 |тим2 = {{З-ПОЛ}} [[Легиа Варшава]] |голови1 =[[Емил Пажичку|Пажичку]] {{гол|11}} {{гол|68}}<br /> [[Јулиус Ковач|Ковач]] {{гол|30|пен}} <br /> [[Антон Моравчик|Моравчик]] {{гол|40}} |голови2 = |стадион = [[:en:Tehelné pole|Телехне Поле]], [[Братислава]]<br />'''Публика:''' ~25.000<br />'''Судија:''' [[Фридрих Маер]] {{АВС}} }} ---- {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[19 септември]] [[1956]] |тим1 = {{З-ДАН}} [[Орхус]] |резултат = 1–1 |тим2 = {{З-ФРА}} [[Ница]] |голови1 =[[Ерик Јенсен|Јенсен]] {{гол|14}} |голови2 =[[Жак Фоикс|Фоикс]] {{гол|58}} |стадион = [[:en:Idraetsparken|Идратспаркен]], [[Копенхаген]]<br />'''Публика:''' ~13.000<br />'''Судија:''' [[:en:Arthur Edward Ellis|Артур Едвард Елис]] {{АНГ}} }} ---- {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[20 септември]] [[1956]] |тим1 = {{З-ПОР}} [[Порто]] |резултат = 1–2 |тим2 = {{З-ШПА}} [[Атлетико Билбао]] |голови1 =[[Хосе Марија Мантос|Хосе Марија]] {{гол|53}} |голови2 =[[Аугустин Гаинѕа Воканди|Гаинѕа]] {{гол|6}} <br /> [[Никандор Траперо|Траперо]] {{гол|84}} |стадион = [[:en:Estádio das Antas|дас Андес Стадион]], [[Порто]]<br />'''Публика:''' ~35.000<br />'''Судија:''' [[Марио Маурели]] {{ИТА}} }} === Втор Натпревар === {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[6 септември]] [[1956]] |тим1 = {{З-ЛУКС}} [[Спора Луксембург]] |резултат = 2–1 |тим2 = {{З-ГЕР}} [[Борусија Дортмунд]] |голови1 =[[Пјер Фидлер|Фидлер]] {{гол|22}} <br /> [[Леон Леч|Леч]] {{гол|40}} |голови2 =[[Алфред Преиблер|Преиблер]] {{гол|28}} |стадион = [[:en:Stade Josy Barthel|Хози Бател Стадион]], [[Луксембург Сити]]<br />'''Публика:''' ~7.000<br />'''Судија:''' [[Карл Лечарт]] {{БЕЛ}} }} '''''[[Борусија Дортмунд]] изигра нерешено 5-5 со [[Спора Луксембург]]''''' ---- {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[16 септември]] [[1956]] |тим1 = {{З-ГЕР}} [[Борусија Дортмунд]] |резултат = 7–0 |извештај = Плеј-оф |тим2 = {{З-ЛУКС}} [[Спора Луксембург]] |голови1 =[[Алфред Преиблер|Приблер]] {{гол|25}} {{гол|37}}<br /> [[Хеинц Симер|Симер]] {{гол|30}} <br /> [[Алфред Келбаса|Келбаса]] {{гол|41}} {{гол|50}} {{гол|63}}<br /> [[Волфганг Петерс|Петерс]] {{гол|57}} |голови2 = |стадион = [[:en:Stadion Rote Erde|Рот Ерд Стадион]], [[Дортмунд]]<br />'''Публика:''' ~15.000<br />'''Судија:''' [[Фриц Баучмилер]] {{ШВА}} }} '''''[[Борусија Дортмунд]] победи во плеј-офот со 7-0''''' ---- {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[30 септември]] [[1956]] |тим1 = {{З-ТУР}} [[Галатасарај]] |резултат = 2–1 |тим2 = {{З-РОМ}} [[Динамо Букурешт]] |голови1 =[[Кадри Ајтач|Ајтач]] {{гол|40}} <br /> [[Метин Октај|Октај]] {{гол|90}} |голови2 = [[Јоан Суру|Суру]] {{гол|30}} |стадион = [[:en:Ali Sami Yen Stadium|Али Сами Јен Стадион]], [[Истанбул]]<br />'''Публика:''' ~23.000<br />'''Судија:''' [[Густав Јиранек]] {{АВС}} }} '''''[[Динамо Букурешт]] победи со вкупен резултат 4-3''''' ---- {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[26 септември]] [[1956]] |тим1 = {{З-АНГ}} [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]] |резултат = 10–0 |тим2 = {{З-БЕЛ}} [[Анделехт]] |голови1 =[[Томи Тејлор|Тејлор]] {{гол|8}} {{гол|20}} {{гол|54}}<br /> [[Денис Вајолет|Вајолет]] {{гол|26}} {{гол|39}} {{гол|40}} {{гол|75}} <br /> [[Лиам Велан|Велан]] {{гол|63}} {{гол|89}} <br /> [[Џони Бери|Бери]] {{гол|78}} |голови2 = |стадион = [[:en:Old Trafford|Олд Трафорд]], [[Манчестер]]<br />'''Публика:''' ~43.000<br />'''Судија:''' [[:en:Benjamin Mervyn Griffiths|Бенџамин Мевин Грифитс]] {{ВБ}} }} '''''[[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]] победи со вкупен резултат 12-0''''' ---- {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[19 септември]] [[1956]] |тим1 = {{З-ПОЛ}} [[Легиа Варшава]] |резултат = 2–0 |тим2 = {{З-ЧЕШ}} [[Слован Братислава]] |голови1 =[[Едмунд Ковал|Ковал]] {{гол|52}} <br /> [[Лусјан Бричси|Бричси]] {{гол|62}} |голови2 = |стадион = [[:en:Polish Army Stadium|Стадион на Полската Армија]], [[Варшава]]<br />'''Публика:''' ~40.000<br />'''Судија:''' [[Алфред Грил]] {{АВС}} }} '''''[[Слован Братислава]] победи со вкупен резултат 4-2''''' ---- {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[27 септември]] [[1956]] |тим1 = {{З-ФРА}} [[Ница]] |резултат = 5–1 |тим2 = {{З-ДАН}} [[Орхус]] |голови1 =[[Жак Фоикс|Фоикс]] {{гол|2}} <br /> [[Франчоис Милазо|Милазо]] {{гол|27}} {{гол|74}} <br /> [[Жаки Фаивре|Фаивре]] {{гол|45}} {{гол|60}} |голови2 = [[Ерик Јенсен|Јенсен]] {{гол|82}} |стадион = [[:en:Stade du Ray|Ду Реј Стадион]], [[Ница]]<br />'''Публика:''' ~8.000<br />'''Судија:''' [[Џон Хасбанд]] {{АНГ}} }} '''''[[Ница]] победи со вкупен резултат 6-2''''' ---- {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[26 септември]] [[1956]] |тим1 = {{З-ШПА}} [[Атлетико Билбао]] |резултат = 3–2 |тим2 = {{З-ПОР}} [[Порто]] |голови1 =[[Хосе Луис Артече Мигуере|Артече]] {{гол|15}} {{гол|72|пен}} {{гол|83}} |голови2 = [[Хернани Фереира Силва|Хернани]] {{гол|4}} <br /> [[Хосе Марија Мантос|Хосе Марија]] {{гол|20}} |стадион = [[:en:San Mamés Stadium|Сан Мамес Стадион]], [[Билбао]]<br />'''Публика:''' ~35.000<br />'''Судија:''' [[Марио Маурели]] {{АНГ}} }} '''''[[Атлетико Билбао]] победи со вкупен резултат 5-3''''' == Осмина-финале == {{Осмина-финале-реванш | RD1=Осмина-финале | RD2=Четврт-финале | RD3=Полуфинале | RD4=Финале | RD1-team01='''{{З-АНГ}} [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]]''' | RD1-score01-1=3 | RD1-score01-2=0 | RD1-score01-agg=3 | RD1-team02= {{З-ГЕР}}[[Борусија Дортмунд]] | RD1-score02-1=2 | RD1-score02-2=0 | RD1-score02-agg=2 | RD1-team03='''{{З-ШПА}} [[Атлетико Билбао]]''' | RD1-score03-1=3 | RD1-score03-2=3 | RD1-score03-agg=6 | RD1-team04={{З-УНГ}} [[Будимпешта Хонвед]] | RD1-score04-1=2 | RD1-score04-2=3 | RD1-score04-agg=5¹ | RD1-team05={{З-ШКО}} [[Ренџерс]] | RD1-score05-1=2 | RD1-score05-2=1 | RD1-score05-agg=3 | RD1-team06='''{{З-ФРА}} [[Ница]]''' | RD1-score06-1=1 | RD1-score06-2=2 | RD1-score06-agg=3² | RD1-team07='''{{З-ШПА}} [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]]''' | RD1-score07-1=4 | RD1-score07-2=1 | RD1-score07-agg=5³ | RD1-team08={{З-АУТ}} [[Рапид Виена]] | RD1-score08-1=2 | RD1-score08-2=3 | RD1-score08-agg=5 | RD1-team09='''{{З-БУГ}} [[ЦСКА Софија]]''' | RD1-score09-1=8 | RD1-score09-2=2 | RD1-score09-agg=10 | RD1-team10={{З-РОМ}} [[Динамо Букурешт]] | RD1-score10-1=1 | RD1-score10-2=3 | RD1-score10-agg=4 | RD1-team11= {{З-ХОЛ}} [[Рода]] | RD1-score11-1=3 | RD1-score11-2=0 | RD1-score11-agg=3 | RD1-team12='''{{З-СФРЈ}} [[ФК Црвена Ѕвезда|Црвена Ѕвезда]]''' | RD1-score12-1=4 | RD1-score12-2=2 | RD1-score12-agg=6 | RD1-team13={{З-ЧЕШ}} [[Слован Братислава]] | RD1-score13-1=1 | RD1-score13-2=0 | RD1-score13-agg=1 | RD1-team14='''{{З-ШВА}} [[Грасхопер]]''' | RD1-score14-1=0 | RD1-score14-2=2 | RD1-score14-agg=2 | RD1-team15='''{{З-ИТА}} [[Фјорентина]]''' | RD1-score15-1=1 | RD1-score15-2=1 | RD1-score15-agg=2 | RD1-team16={{З-ШВЕ}} [[Норшепинг]] | RD1-score16-1=4 | RD1-score16-2=1 | RD1-score16-agg=5 | RD2-team01={{З-ШПА}} [[Атлетико Билбао]] | RD2-score01-1=5 | RD2-score01-2=0 | RD2-score01-agg=5 | RD2-team02='''{{З-АНГ}} [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]]''' | RD2-score02-1=3 | RD2-score02-2=3 | RD2-score02-agg=6 | RD2-team03='''{{З-ШПА}} [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]]''' | RD2-score03-1=3 | RD2-score03-2=3 | RD2-score03-agg=6 | RD2-team04={{З-ФРА}} [[Ница]] | RD2-score04-1=0 | RD2-score04-2=2 | RD2-score04-agg=2 | RD2-team05='''{{З-СФРЈ}} [[ФК Црвена Ѕвезда|Црвена Ѕвезда]]''' | RD2-score05-1=3 | RD2-score05-2=1 | RD2-score05-agg=4 | RD2-team06={{З-БУГ}} [[ЦСКА Софија]] | RD2-score06-1=1 | RD2-score06-2=2 | RD2-score06-agg=3 | RD2-team07='''{{З-ИТА}} [[Фјорентина]]''' | RD2-score07-1=3 | RD2-score07-2=2 | RD2-score07-agg=5 | RD2-team08={{З-ШВА}} [[Грасхопер]] | RD2-score08-1=1 | RD2-score08-2=2 | RD2-score08-agg=5 | RD3-team01='''{{З-ШПА}}] [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]]''' | RD3-score01-1=3 | RD3-score01-2=2 | RD3-score01-agg=5 | RD3-team02={{З-АНГ}} [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]] | RD3-score02-1=1 | RD3-score02-2=2 | RD3-score02-agg=3 | RD3-team03={{З-СФРЈ}} [[ФК Црвена Ѕвезда|Црвена Ѕвезда]] | RD3-score03-1=0 | RD3-score03-2=0 | RD3-score03-agg=0 | RD3-team04='''{{З-ИТА}} [[Фјорентина]]''' | RD3-score04-1=0 | RD3-score04-2=1 | RD3-score04-agg=1 | RD4-team01={{З-ШПА}} '''[[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]]''' | RD4-score01=2 | RD4-team02={{З-ИТА}} [[Фјорентина]] | RD4-score02=0 }} ¹ Реваншот се одигра на [[:en:Heysel Stadium|Хејсеј Стадион]] [[Брисел]] <br /> ² [[Реал Мадрид]] ја победи [[Рапид Виена]] со 2-0 во плеј-офот <br /> ³ [[Ница]] го победи [[Ренџерс]] со 3-1 во плеј-офот === Прв натпревар === {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[17 октомври]] [[1956]] |тим1 = {{З-АНГ}} [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]] |резултат = 3–2 |тим2 = {{З-ГЕР}} [[Борусија Дортмунд]] |голови1 =[[Денис Вајолет|Вајолет]] {{гол|10}} {{гол|26}} <br /> [[Давид Пег|Пег]] {{гол|30}} |голови2 = [[Хелмут Капитулски|Капитулски]] {{гол|80}} <br /> [[Алфред Преиблер|Преиблер]] {{гол|87}} |стадион = [[:en:Old Trafford|Олд Трафорд]], [[Манчестер]]<br />'''Публика:''' ~75.000<br />'''Судија:''' [[:en:Leopold Sylvain Horn|Леополд Силвиан Хорн]] {{ХОЛ}} }} ---- {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[21 октомври]] [[1956]] |тим1 = {{З-БУГ}} [[ЦСКА Софија]] |резултат = 8–1 |тим2 = {{З-РОМ}} [[Динамо Букурешт]] |голови1 =[[Иван Петков Колев|Колев]] {{гол|12}} {{гол|27}} {{гол|56}} {{гол|64}}<br /> [[Димитар Миланов|Миланов]] {{гол|21}} {{гол|67}}<br /> [[Панаоит Панаиотов|Панаиотов]] {{гол|65}} <br /> [[Џорџи Димитров|Димитров]] {{гол|80}} |голови2 = [[Џеорџе Бачут|Бачут]] {{гол|71|пен}} |стадион = [[:en:Vasil Levsk|Васил Левски]], [[Софија]]<br />'''Публика:''' ~50.000<br />'''Судија:''' [[Ваша Стенавивачич]] {{СФРЈ}} }} ---- {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[24 октомври]] [[1956]] |тим1 = {{З-ШКО}} [[Ренџерс]] |резултат = 2–1 |тим2 = {{З-ФРА}} [[Ница]] |голови1 =[[Мах Мурај|Мурај]] {{гол|40}} <br /> [[Бил Симпсон|Симпсон]] {{гол|60}} |голови2 = [[Жак Фаивре|Фаивре]] {{гол|22}} |стадион = [[:en:Ibrox Stadium|Иброкс Стадион]], [[Глазгов]]<br />'''Публика:''' ~65.000<br />'''Судија:''' [[:en:Arthur Edward Ellis|Артур Едвард Елис]] {{АНГ}} }} ---- {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[24 октомври]] [[1956]] |тим1 = {{З-ЧЕШ}} [[Слован Братислава]] |резултат = 1–0 |тим2 = {{З-ШВА}} [[Грасхопер]] |голови1 =[[Антон Моравчик|Моравчик]] {{гол|17}} |голови2 = |стадион = [[:en:Tehelné pole|Техелне Поле]], [[Братислава]]<br />'''Публика:''' ~30.000<br />'''Судија:''' [[Фриц Сипелт]] {{АВС}} }} ---- {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[1 ноември]] [[1956]] |тим1 = {{З-ШПА}} [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]] |резултат = 4–2 |тим2 = {{З-АУТ}} [[Рапид Виена]] |голови1 =[[Алфредо ди Стефано|ди Стефано]] {{гол|10}} {{гол|22}}<br /> [[Хосе Рамос Машал Рибо|Маршал]] {{гол|61}} {{гол|63}} |голови2 =[[Роберт Диенст|Диенст]] {{гол|59}} <br /> [[Карл Гиебер|Гиебер]] {{гол|89}} |стадион = [[Сантјаго Бернабеу (стадион)|Сантјаго Бернабеу]], [[Мадрид]]<br />'''Публика:''' ~100.000<br />'''Судија:''' [[:en:Gottfried Dienst|Готфриед Диенст]] {{АВС}} }} ---- {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[3 ноември]] [[1956]] |тим1 = {{З-ХОЛ}} [[Рода]] |резултат = 3–4 |тим2 = {{З-СФРЈ}} [[Црвена Ѕвезда]] |голови1 =[[Хуберт Јозеф Јансен|Јансен]] {{гол|8}} <br /> [[Хуберт Герар Бисчопс|Бисчопс]] {{гол|76}} <br /> [[Лазар Ташич|Ташич]] {{гол|79|а.г.}} |голови2 = [[Бора Костич|Костич]] {{гол|4}} {{гол|74}} <br /> [[Иван Топлак|Топлак]] {{гол|38}} <br /> [[Антун Рудински|Рудински]] {{гол|81}} |стадион = [[:en:Gemeentelijk Sportpark Kaalheide|Гементелијк]], [[Керкрејд]]<br />'''Публика:''' ~11.500<br />'''Судија:''' [[Албет Алстеин]] {{БЕЛ}} }} ---- {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[21 ноември]] [[1956]] |тим1 = {{З-ИТА}} [[Фјорентина]] |резултат = 1–1 |тим2 = {{З-ШВЕ}} [[Норшепинг]] |голови1 =[[Клаудио Бизари|Бизари]] {{гол|15}} |голови2 = [[Хари Билд|Билд]] {{гол|8}} |стадион = [[:en:Stadio Artemio Franchi (Florence)|Комунал]], [[Фиренца]]<br />'''Публика:''' ~6.000<br />'''Судија:''' [[Деан Харзич]] {{ФРА}} }} ---- {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[21 ноември]] [[1956]] |тим1 = {{З-ШПА}} [[Атлетико Билбао]] |резултат = 3–2 |тим2 = {{З-УНГ}} [[Будимпешта Нонвед]] |голови1 =[[Хосе Луис Артече Мигуере|Артече]] {{гол|16}} <br /> [[Феликс Макаида Аурекоечеа|Аурекоечеа]] {{гол|27}} <br /> [[Игнасио Ариета-Араунабења Пиедра|Ариета]] {{гол|84}} |голови2 = [[Ласло Будаи II|Будаи]] {{гол|75}} <br /> [[Шандор Кочиш|Кочиш]] {{гол|86}} |стадион = [[:en:San Mamés|Сан Мамес Стадион]], [[Билбао]]<br />'''Публика:'''39.000<br />'''Судија:''' [[Џон Хасбанд]] {{АНГ}} }} === Втор натпревар === {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[21 ноември]] [[1956]] |тим1 = {{З-ГЕР}} [[Борусија Дортмунд]] |резултат = 0–0 |тим2 = {{З-АНГ}} [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунјтед]] |голови1 = |голови2 = |стадион = [[:en:Stadion Rote Erde|Рот Ерд Стадион]], [[Дортмунд]]<br />'''Публика:'''44.500<br />'''Судија:''' [[Јохан Хенрич Матенс]] {{ХОЛ}} }} '''''[[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунјтед]] победи со вкупен резултат 3-2''''' ---- {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[30 декември]] [[1956]] |тим1 = {{З-РОМ}} [[Динамо Букурешт]] |резултат = 3–2 |тим2 = {{З-БУГ}} [[ЦСКА Софија]] |голови1 =[[Николае Нукусур Димитру|Нукушур]] {{гол|58|пен}} <br /> [[Ремуш Лазар|Лазар]] {{гол|67}}<br /> [[Валериу Наегу|Наегу]] {{гол|84}} |голови2 = [[Гаврил Стојанов|Стојанов]] {{гол|22}} <br /> [[Крум Јанев|Јанев]] {{гол|62}} |стадион = [[:en:Dinamo Stadium|Динамо Стадион]], [[Букурешт]]<br />'''Публика:''' ~20.000<br />'''Судија:''' [[Густав Јиранек]] {{АВС}} }} '''''[[ЦСКА Софија]] победи со вкупен резултат 10-4''''' ---- {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[14 ноември]] [[1956]] |тим1 = {{З-ФРА}} [[Ница]] |резултат = 2–1 |тим2 = {{З-ШКО}} [[Ренџерс]] |голови1 =[[Рубен Браво|Браво]] {{гол|61}} <br /> [[Жак Фоикс|Фоикс]] {{гол|64}} |голови2 = [[Џон Хубард|Хубарт]] {{гол|41|пен}} |стадион = [[:en:Stade du Ray|Ду реј Стадион]], [[Ница]]<br />'''Публика:''' ~8.000<br />'''Судија:''' [[Рикардо Пјери]] {{ИТА}} }} '''''[[Ница]] изигра нерешено 3-3 со [[Ренџерс]]''''' ---- {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[28 ноември]] [[1956]] |тим1 = {{З-ФРА}} [[Ница]] |резултат = 3–1 |тим2 = {{З-ШКО}} [[Ренџерс]] |извештај = Плеј-оф |голови1 =[[Жак Фоикс|Фоикс]] {{гол|40}} <br /> [[Алберто Муро|Муро]] {{гол|51}} <br /> [[Жак Фаивре|Фаивре]] {{гол|75}} |голови2 = [[Џилберт Бонвин|Бонвин]] {{гол|50|а.г.}} |стадион = [[:en:Parc des Princes|Паркот на принцовите]], [[Париз]]<br />'''Публика:''' ~11.000<br />'''Судија:''' [[Лусин ван Нуфел]] {{БЕЛ}} }} '''''[[Ница]] победи во плеј-офот со 3-1''''' ---- {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[12 декември]] [[1956]] |тим1 = {{З-ШВА}} [[Грасхопер]] |резултат = 2–0 |тим2 = {{З-ЧЕШ}} [[Слован Братислава]] |голови1 = [[Бранислав Вукосављевич|Вукосављевич]] {{гол|75}} <br /> [[Рејмонд Дурет|Дурет]] {{гол|90}} |голови2 = |стадион = [[:en:Grünwalder Stadion|Грунвалдер Стадион]], [[Минхен]]<br />'''Публика:'''12.000<br />'''Судија:''' [[Фриц Сипелт]] {{АВС}} }} '''''[[Грасхопер]] победи со вкупен резултат 2-1''''' ---- {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[14 ноември]] [[1956]] |тим1 = {{З-АУТ}} [[Рапид Виена]] |резултат = 3–1 |тим2 = {{З-ШПА}} [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]] |голови1 =[[Ернст Хапел|Хапоелк]] {{гол|19}} {{гол|39|пен}} {{гол|42}} |голови2 = [[Алфредо ди Стефано|ди Стефано]] {{гол|60}} |стадион = [[:en:Praterstadion|Пратерстадион]], [[Нитерострич]]<br />'''Публика:''' ~60.000<br />'''Судија:''' [[:en:Maurice Guigue|Маурис Гике]] {{ФРА}} }} '''''[[Реал Мадрид]] изигра нерешено 5-5 со [[Рапид Виена]]''''' ---- {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[13 декември]] [[1956]] |тим1 = {{З-ШПА}} [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]] |резултат = 2–0 |тим2 = {{З-АУТ}} [[Рапид Виена]] |извештај = Плеј-оф |голови1 =[[Хосе Иглесиас Фернандез|Јозеито]] {{гол|2}} <br /> [[Рејмонд Копа|Копа]] {{гол|24}} |голови2 = |стадион = [[Сантјаго Бернабеу (стадион)|Сантјаго Бернабеу]], [[Мадрид]]<br />'''Публика:''' ~100.000<br />'''Судија:''' [[Алфред Бонд]] {{АНГ}} }} '''''[[Реал Мадрид]] победи во плеј-офот со 2-0''''' ---- {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[14 ноември]] [[1956]] |тим1 = {{З-СФРЈ}} [[Црвена Ѕвезда]] |резултат = 2–0 |тим2 = {{З-ХОЛ}} [[Рода]] |голови1 =[[Иван Топлак|Топлак]] {{гол|33}} <br /> [[Бора Костич|Костич]] {{гол|78}} |голови2 = |стадион = [[:en:JNA Stadion|ЈНА Стадион]], [[Белград]]<br />'''Публика:''' ~15.000<br />'''Судија:''' [[Рудолф Роман]] {{АВС}} }} '''''[[Црвена Ѕвезда]] победи со вкупен резултат 6-3''''' ---- {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[28 ноември]] [[1956]] |тим1 = {{З-ШВЕ}} [[Норшепинг]] |резултат = 0–1 |тим2 = {{З-ИТА}} [[Фјорентина]] |голови1 = |голови2 =[[Џузепе Виргили|Виргили]] {{гол|17}} |стадион = [[:en:Stadio Olimpico|Олимпико]], [[Рим]]<br />'''Публика:'''~10.000<br />'''Судија:''' [[Мичел Деливерс]] {{ФРА}} }} '''''[[Фјорентина]] победи со вкупен резултат 2-1''''' ---- {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[20 декември]] [[1956]] |тим1 = {{З-УНГ}} [[Будимпешта Хонвед]] |резултат = 3–3 |тим2 = {{З-ШПА}} [[Атлетико Билбао]] |голови1 =[[Ласло Будаи II|Будаи]] {{гол|6}} <br /> [[Шандор Кочиш|Кочиш]] {{гол|81}}<br /> [[Ференц Пушкаш|Пушкаш]] {{гол|85}} |голови2 = [[Армандо Меродио|Меродио]] {{гол|3}} {{гол|71}}<br /> [[Игнасио Ариета-Араунабења Пиедра|Ариета]] {{гол|68}} |стадион = [[:en:Heysel Stadium|Хелсеј Стадион]], [[Брисел]]<br />'''Публика:''' ~30.000<br />'''Судија:''' [[Алберт Алстеин]] {{БЕЛ}} }} '''''[[Атлетико Билбао]] победи со вкупен резултат 6-5''''' == Четврт-финале == === Прв натпревар === {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[21 ноември]] [[1956]] |тим1 = {{З-ШПА}} [[Атлетико Билбао]] |резултат = 5–3 |тим2 = {{З-АНГ}} [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчетер Јунајтед]] |голови1 =[[Игнасио Урибе Ечевериа|Урибе]] {{гол|3}} {{гол|28}} <br /> [[Феликс Маркаида Аурекочеа|Кочиш]] {{гол|43}}<br /> [[Армандо Меродио Пескуера|Меродио]] {{гол|73}} <br /> [[Хосе Луис Артече Мигуере|Артече]] {{гол|78}} |голови2 = [[Томи Тејлор|Тејлор]] {{гол|48}} <br /> [[Денис Вајолет|Вајолет]] {{гол|54}} <br /> [[Лиам Велан|Велан]] {{гол|85}} |стадион = [[:en:San Mamés|Сан Мамес]], [[Билбао]]<br />'''Публика:''' ~36.000<br />'''Судија:''' [[Алберт Душ]] {{З-ГЕР}} [[Западна Германија]] }} ---- {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[6 февруари]] [[1957]] |тим1 = {{З-ИТА}} [[Фјорентина]] |резултат = 3–1 |тим2 = {{З-ШВА}} [[Грасхопер]] |голови1 =[[Армандо Сегато|Сефато]] {{гол|3}} <br /> [[Романо Такола|Такола]] {{гол|10}} {{гол|12}} |голови2 = [[Роберт Баламан|Баламан]] {{гол|31}} |стадион = [[:en:Stadio Artemio Franchi (Florence)|Комунале]], [[Фиренца]]<br />'''Публика:''' ~10.000<br />'''Судија:''' [[Фриц Сипелт]] {{АВС}} }} ---- {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[14 февруари]] [[1957]] |тим1 = {{З-ШПА}} [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]] |резултат = 3–0 |тим2 = {{З-ФРА}} [[Ница]] |голови1 =[[Хосе Иглесиас Фернандез|Хосеито]] {{гол|19}} <br /> [[Енрике Матеос|Матеос]] {{гол|50}}{{гол|72}} |голови2 = |стадион = [[Сантјаго Бернабеу (стадион)|Сантјаго Бернабеу]], [[Мадрид]]<br />'''Публика:''' ~110.000<br />'''Судија:''' [[Жерард Версуп]] {{БЕЛ}} }} ---- {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[17 февруари]] [[1957]] |тим1 = {{З-СФРЈ}} [[Црвена Ѕвезда]] |резултат = 3–1 |тим2 = {{З-БУГ}} [[ЦСКА Софија]] |голови1 =[[Бора Костич|Костич]] {{гол|7}} {{гол|25}}<br /> [[Владимир Попович|Попович]] {{гол|53}} |голови2 = [[Крум Јанев|Јанев]] {{гол|89}} |стадион = [[:en:Stadion Crvena Zvezda|Црвена Ѕвезда Стадион]], [[белград]]<br />'''Публика:''' ~33.000<br />'''Судија:''' [[Рикардо Пјери]] {{ИТА}} }} === Втор натпревар === {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[6 февруари]] [[1957]] |тим1 = {{З-АНГ}} [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчетер Јунајтед]] |резултат = 3–0 |тим2 = {{З-ШПА}} [[Атлетико Билбао]] |голови1 =[[Денис Вајолет|Вајолет]] {{гол|41}} <br /> [[Томи Тејлор|Тејлор]] {{гол|70}}<br /> [[Џони Бери|Бери]] {{гол|84}} |голови2 = |стадион = [[:en:Old Trafford|Олд Трафорд]], [[Манчестер]]<br />'''Публика:''' ~70.000<br />'''Судија:''' [[Алберт Душ]] {{З-ГЕР}} [[Западна Германија]] }} '''''[[ФК Манчестер Јунајтед|Манчетер Јунајтед]] победи со вкупен резултат 6-5''''' ---- {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[27 февруари]] [[1957]] |тим1 = {{З-ШВА}} [[Грасхопер]] |резултат = 2–2 |тим2 = {{З-ИТА}} [[Фјорентина]] |голови1 =[[Роберт Балман]] {{гол|24}} <br /> [[Бранислав Вукосављевич|Вукосављевич]] {{гол|84}} |голови2 = [[Жулио Ботелхо|Жулињо]] {{гол|8}} <br /> [[Мигуел Монтуори|Монтуори]] {{гол|51}} |стадион = [[:en:Stadion Hardturm|Хардтрум Стадион]], [[Цирих]]<br />'''Публика:''' ~18.000<br />'''Судија:''' [[Фриц Сипелт]] {{АВС}} }} '''''[[Фјорентина]] победи со вкупен резултат 5-3''''' ---- {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[14 март]] [[1957]] |тим1 = {{З-ФРА}} [[Ница]] |резултат = 3–0 |тим2 = {{З-ШПА}} [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]] |голови1 =[[Жак Фоикс|Фоикс]] {{гол|15}} <br /> [[Козур Фери|Фери]] {{гол|83|пен}} |голови2 = [[Хосе Иглесиас Фернандез|Хосеито]] {{гол|19}} <br /> [[Алфредо ди Стефано|ди Стефано]] {{гол|50}}{{гол|80}} |стадион = [[:en:Stade du Ray|Ду Реј Стадион]], [[Ница]]<br />'''Публика:''' ~21.000<br />'''Судија:''' [[Џон Хасбанд]] {{АНГ}} }} '''''[[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]] победи со вкупен резултат 6-2''''' ---- {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[24 февруари]] [[1957]] |тим1 = {{З-БУГ}} [[ЦСКА Софија]] |резултат = 2–1 |тим2 = {{З-СФРЈ}} [[Црвена Ѕвезда]] |голови1 =[[Стефан Бошков|Бошков]] {{гол|22|пен}}<br /> [[Панаиот]]ив {{гол|39}} |голови2 = [[Лазар Ташич|Ташич]] {{гол|29|пен}} |стадион = [[:en:Vasil Levski|Vasil Levski]], [[Софија]]<br />'''Публика:''' ~50.000<br />'''Судија:''' [[:en:Nikolai Latyshev|Nиколај Латушев]] {{СССР3}} }} '''''[[Црвена Ѕвезда]]''''' победи со вкупен резултат 4-3 == Полуфинале == === Прв натпревар === {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[3 април]] [[1957]] |тим1 = {{З-СФРЈ}} [[Црвена Ѕвезда]] |резултат = 0–1 |тим2 = {{З-ИТА}} [[Фјорентина]] |голови1 = |голови2 = [[Маурилио Прини|Прини]] {{гол|88}} |стадион = [[:en:JNA Stadion|ЈНА Стадион]], [[Белград]]<br />'''Публика:''' ~40.000<br />'''Судија:''' [[Алберт Алстеин]] {{БЕЛ}} }} ---- {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[6 февруари]] [[1957]] |тим1 = {{З-ШПА}} [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]] |резултат = 3–1 |тим2 = {{З-АНГ}} [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчетер Јунајтед]] |голови1 =[[Хосе Хектор Риал Лагуиа|Риал]] {{гол|61}} <br /> [[Алфредо ди Стефано|ди Стефано]] {{гол|74}} <br /> [[Енрике Матеос Манцебо|Матеос]] {{гол|84}} |голови2 = [[Томи Тејлор|Тејлор]] {{гол|82}} |стадион = [[Сантјаго Бернабеу (стадион)|Сантјаго Бернабеу]], [[Мадрид]]<br />'''Публика:''' ~120.000<br />'''Судија:''' [[:en:Leopold Sylvain Horn|Леополд Силвиан Хорн]] {{ХОЛ}} }} === Втор Натпревар === {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[18 април]] [[1957]] |тим1 = {{З-ИТА}} [[Фјорентина]] |резултат = 0–0 |тим2 = {{З-СФРЈ}} [[Црвена Ѕвезда]] |голови1 = |голови2 = |стадион = [[:en:Stadio Artemio Franchi (Florence)|Комунале]], [[Фиренца]]<br />'''Публика:''' ~70.000<br />'''Судија:''' [[Клас Чипер]] {{ХОЛ}} }} '''''[[Фјорентина]] победи со вкупен резултат 1-0''''' ---- {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[25 април]] [[1957]] |тим1 = {{З-АНГ}} [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчетер Јунајтед]] |резултат = 2–2 |тим2 = {{З-ШПА}} [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]] |голови1 =[[Томи Тејлор|Тејлор]] {{гол|52}} <br /> [[Боби Чалтон|Чалтон]] {{гол|87}} |голови2 = [[Рејмонд Копа|Копа]] {{гол|25}} <br /> [[Хосе Хектор Риал|Риал]] {{гол|32}} |стадион = [[:en:Old Trafford|Олд Трафорд]], [[Манчестер]]<br />'''Публика:''' ~65.000<br />'''Судија:''' [[Марсел Леквесне]] {{ФРА}} }} '''''[[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]] победи со вкупен резултат 5-3''''' == Финале == {{главна|Финале на Купот на европските шампиони во 1956 година}} {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[30 мај]] [[1957]] |тим1 = {{З-ШПА}} [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]] |резултат = 2–0 |тим2 = {{З-ИТА}} [[ФК Фјорентина|Фјорентина]] |голови1 =[[Алфредо ди Стефано|ди Стефано]] {{гол|70}} <br /> [[Фрнациско Џенто|Џенто]] {{гол|76}} |голови2 = |стадион = [[:en:Santiago Bernabéu Stadium|Сантјаго Бернабеу]], [[Мадрид]]<br />'''Публика:''' ~120.000<br />'''Судија:''' [[:en:Leopold Sylvain Horn|Леополд Силвиан Хорн]] {{ХОЛ}} }} {{Лига/Куп на Шампиони}} [[Категорија:Сезони во Купот на европските шампиони|1956/57]] pt07g0yvs680d9wbidw0gek82x9aq6m 0 59962 5605832 5602920 2026-08-07T10:39:18Z Gurther 105215 5605832 wikitext text/x-wiki {{Olympics infobox|1968|Summer | Name = Летни олимписки игри 1968 | Logo = 1968 Mexico emblem.svg | Size = 250px | Host city = [[Мексико Сити]], [[Мексико]] | Nations participating = 112 | Athletes participating = 5,530<br />(4,750 мажи, 780 жени)| Events = 172 во 20 [[спорт]]ови | Opening ceremony = [[12 октомври]] [[1968]] | Closing ceremony = [[27 октомври]] [[1968]] | Officially opened by = [[Густаво Диаз Ордаз]] | Athlete's Oath = [[Пабло Горидо]] | Judge's Oath = | Olympic Torch = [[Норма Ерикета Базилио де Сотело]] | Stadium = [[Estadio Olímpico Universitario]] | }} '''Летните олимписки игри - 1968''' или '''19-тите Летни олимписки игри''' се одржале во градот [[Мексико (град)|Мексико]], [[Мексико]]. Градот бил избран за домаќин на [[18 октомври]] [[1963]] година на 60-тата сесија на [[Меѓународен олимписки комитет|МОК]] во [[Баден- Баден]]. Останати кадндидати биле [[Детроит]], [[Лион]] и [[Буенос Аирес]]. Игрите се одржале само 10 дена по [[Масакар Тлателоко|масакрот Тлателоко]] во којшто на [[2 октомври]] [[1968]] биле убиени стотици студенти од страна на тајните службени сили. {| class="wikitable" border="1" cellpadding="3" style="border-collapse: collapse;" |- ! colspan="7" | Резултати од гласањето за избор на град-домаќин на Летните олимписки игри - 1968 |- | '''Град''' | '''Земја''' | bgcolor=""|'''Прв круг''' |- ||[[Мексико (град)|Мексико]]|| [[Податотека:Flag of Mexico.svg|20px]] [[Мексико]] ||'''30''' |- ||[[Детроит]]|| [[Податотека:Flag of the United States.svg|20px]] [[САД]] ||14 |- ||[[Лион]]|| [[Податотека:Flag of France.svg|20px]] [[Франција]] ||12 |- ||[[Буенос Аирес]]|| [[Податотека:Flag of Argentina (civil).svg|20px]] [[Аргентина]] ||2 |} == Ретроспектива == * Големата надморска висина на [[Мексико (град)|Мексико]] (2240m) ги отежнала условите за настап на игрите, а на многу спортисти им била потребна поголема адаптација. Но, сепак големата надморска висина овозможила полесно да се постигнат неколку рекорди, особено во скокачките дисциплини. * За првпат на [[Олимписките игри]] спортистите од [[Источна Германија|Источна]] и [[Западна Германија]] настаплие одделно за двете земји. * Фрлачот на диск [[Ал Ертер]] го освоил својот четврти златен медал на четвртите Олимписки игри. * [[Боб Бимон]] поставил нов светски рекорд во скок во далечина со фантастични 8.90m. Овој резултат бил за 55&nbsp;cm подобар од рекордот стар една година чиј сопственик бил [[Игор Тер- Ованесјан]]. Резултатот 8.90m бил светски рекорд сè до историското финале на [[Светското првенство во атлетика - 1991]] одржано во [[Токио]] каде што [[Мајк Пауел]] станал светски рекордер прескокнувајќи 8.95m. * Во трискок светскиот рекорд бил подобруван дури 5 пати од тројца различни атлетичари. * [[Дик Фосбари]] освоил златен медал во скок во височина употребувајќи го својот препознатлив стил кој по неговото име ќе стане доминантен во оваа дисциплина. * На свечената веремонија на доделување на медалите на најдобрите натрпреварувачи во атлетската трка на 200m во машка конкуренција, американските натпреварувачи [[Томи Смит]] (злато) и [[Џон Карлос]] (бронза), и двајцата црномурести, ги подигнале своите глави во знак на доминација на црната раса по што и двајцата биле доживотно дисквалификувани од страна на [[Меѓунардониот олимписки комитет]]. * По освојувањето на златниот медлал во [[бокс]] во супертешка категорија, [[Џорџ Форман]], кружел околу рингот со мало американско знаменце и се поклонил неколкупати пред публиката. * Гимнастичарката [[Вера Чаславска]] од [[Чехословачка]] освоила 4 златни медали. * [[Чарлс Хикокс]] освоил 3 златни медали во [[пливање]], а [[Деби Меер]] станал првиот пливач којшто победил на 200, 400 и на 800m слободен стил. * За првпат на Олимписките игри биле воведени допинг-тестовите. Шведскиот натпреварувач во современ петобој [[Ханс Гунар Лиљенвал]] бил дисквалификуван поради козумирање на алкохол. * [[Џон Стивен Аквари]] од [[Танзанија]] станал популарен по тоа што завршил последен на маратонот поради повреда на коленото. * Ова се првите од трите Летни олимписки игри на кои се натпреварувал [[Жак Рог]], подоцна осмиот претседател на МОК. * Мексиканската спортистката [[Норма Ерикето Базилио де Сотело]] станала првата жена којашто го запалила Олимпискиот оган. * Ова биле првите [[Олимписки игри]] на кои африканските спортисти ја покажале својата доминација на средните и долгите атлетски патеки. Тие ги освоиле златните медали во сите дисциплини од 800m до маратонот. Ваквиот успех, африканските натпреварувачи го постигнуваат и денес. == Спортови == {| | * [[Атлетика]] * [[Кошарка]] * [[Бокс]] * [[Кано]] * [[Велосипедизам]] * [[Скокови во вода]] * [[Коњички спортови]] * [[Мечување]] * [[Фудбал]] * [[Гимнастика]] |width=20| |valign=top| * [[Хокеј на трева]] * [[Современ петобој]] * [[Веслање]] * [[Едрење]] * [[Стрелаштво]] * [[Пливање]] * [[Одбојка]] * [[Ватерполо]] * [[Подигање тегови]] * [[Борење]] |} == Демонстративни спортови == * [[Баскиска пелота]] * [[Тенис]] == Земји-учеснички == [[Податотека:1968 Summer Olympic games countries.png|thumb|240px|Со сина боја се обележани земјите коишто дебитираат на Олимписките игри]] На игрите за првпат настапиле спортисти од повеќе од 100 земји (112). Спортистите од [[Источна Германија|Источна]] и [[Западна германија]] настапиле одвоено за своие земји. {| |valign=top| * [[Авганистан]] * [[Алжир]] * [[Аргентина]] * [[Австралија]] * [[Австрија]] * [[Бахами]] * [[Барбадос]] * [[Белгија]] * [[Бермуда]] * [[Боливија]] * [[Бразил]] * [[Британски Хондурас]] * [[Бугарија]] * [[Бурма]] * [[Камерун]] * [[Канада]] * [[Централноафриканска Република]] * [[Цејлон]] * [[Чад]] * [[Чиле]] * [[Колумбија]] * [[Демократска Република Конго]] * [[Костарика]] * [[Брег на Слоновата Коска]] * [[Куба]] * [[Чехословачка]] * [[Данска]] * [[Доминиканска Република]] |width=20| |valign=top| * [[Еквадор]] * [[Египет]] * [[Ел Салвадор]] * [[Етиопија]] * [[Фиџи]] * [[Финска]] * [[Франција]] * [[Источна Германија]] * [[Западна Германија]] * [[Гана]] * [[Велика Британија]] * [[Грција]] * [[Гватемала]] * [[Гвинеја]] * [[Гвајана]] * [[Хондурас]] * [[Хонгконг]] * [[Унгарија]] * [[Исланд]] * [[Индија]] * [[Индонезија]] * [[Иран]] * [[Ирак]] * [[Ирска]] * [[Израел]] * [[Италија]] * [[Јамајка]] * [[Јапонија]] |width=20| |valign=top| * [[Кенија]] * [[Кореја]] * [[Кувајт]] * [[Либан]] * [[Либерија]] * [[Лихтенштајн]] * [[Луксембург]] * [[Мадагаскар]] * [[Малезија]] * [[Мали]] * [[Малта]] * [[Мексико]] * [[Монако]] * [[Монголија]] * [[Мароко]] * [[Холандија]] * [[Холандски Антили]] * [[Нов Зеланд]] * [[Никарагва]] * [[Нигер]] * [[Нигерија]] * [[Норвешка]] * [[Пакистан]] * [[Панама]] * [[Парагвај]] * [[Перу]] * [[Филипини]] * [[Полска]] |width=20| |valign=top| * [[Португалија]] * [[Порторико]] * [[Романија]] * [[Сан Марино]] * [[Сенегал]] * [[Сиера Леоне]] * [[Сингапур]] * [[Советски Сојуз]] * [[Шпанија]] * [[Судан]] * [[Суринам]] * [[Шведска]] * [[Швајцарија]] * [[Сирија]] * [[Тајван]] * [[Танзанија]] * [[Тајланд]] * [[Тринидад и Тобаго]] * [[Тунис]] * [[Турција]] * [[Уганда]] * [[САД]] * [[Уругвај]] * [[Венецуела]] * [[Виетнам]] * [[Девствени Острови]] * [[СФРЈ]] * [[Замбија]] |} == Освојувачи на медали == {| {{RankedMedalTable}} |- |1||align=left| [[Податотека:Flag of the United States.svg|20px]] [[САД]] ||45||28||34||107 |- |2||align=left| [[Податотека:Flag of the Soviet Union.svg|20px]] [[СССР]] ||29||32||30||91 |- |3||align=left| [[Податотека:Flag of Japan.svg|20px]] [[Јапонија]] ||11||7||7||25 |- |4||align=left| [[Податотека:Flag of Hungary.svg|20px]] [[Унгарија]] ||10||10||12||32 |- |5||align=left| [[Податотека:Flag of East Germany.svg|20px]] [[Источна Германија]] ||9||9||7||25 |- |6||align=left| [[Податотека:Flag of France.svg|20px]] [[Франција]] ||7||3||5||15 |- |7||align=left| [[Податотека:Flag of the Czech Republic.svg|20px]] [[Чехословачка]] ||7||2||4||13 |- |8||align=left| [[Податотека:Flag of Germany.svg|20px]] [[Западна Германија]] ||5||11||10||26 |- |9||align=left| [[Податотека:Flag of Australia.svg|20px]] [[Австралија]] ||5||7||5||17 |- |10||align=left| [[Податотека:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Велика Британија]] ||5||5||3||13 |} == Надворешни врски == * [http://www.olympic.org/uk/games/past/index_uk.asp?OLGT=1&OLGY=1968 IOC Site on 1968 Summer Olympics] * [http://www.gamesbids.com/english/archives/past.shtml Result of the 1968 Summer Olympics host city candidacies] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180319051500/http://www.gamesbids.com/english/archives/past.shtml |date=2018-03-19 }} * [http://www.wsws.org/articles/2000/oct2000/olym-o25.shtml An article on the American Sprinters Controversy] {{Олимписки игри}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Летни олимписки игри 1968| ]] r3wwpnrup80lp60frqn468ojez9fu4q 0 72420 5605864 5603301 2026-08-07T11:13:33Z Gurther 105215 5605864 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{infobox tvseason |season_name = <span style="color: white;">Вовед во анатомија 1 сезона</span> |bgcolour = #FFAA33 |image =[[File:Grey's Anatomy Logo.svg|250px]] |caption = DVD обвивката |dvd_release_date = '''1 регион''': [[14 февруари]] [[2006]]<br /> '''2 регион''': [[11 октомври]] [[2006]] |dvd_format = |country = {{САД}} |network = [[American Broadcasting Company|ABC]] |first_aired = 27 март 2005 |last_aired = 22 мај 2005 |num_episodes = 9 |next_season = [[Вовед во анатомија (втора сезона)|Втора сезона]] |}} '''Првата сезона''' од ''[[Вовед во анатомија]]'', [[САД|американска]] медицинско драматична [[телевизиска серија]] развиена од [[Шонда Рајмс]], започна да се емитува на 27 март 2005 на [[American Broadcasting Company|ABC]]. Сезоната заврши на 22 мај 2005, по 9 емитувани епизоди. Членови на глумечката екипа кои имаат редовна улога во првата сезона се [[Елен Помпео]], [[Сандра О]], [[Кетрин Хајгл]], [[Џастин Џејмберс]], [[Т.Р. Најт]], [[Чандра Вилсон]], [[Џејмс Пикенс Џуниор]], [[Исаија Вашингтон]] и [[Патрик Демпси]]. Целата сезона отпрвин служела како средносезонска замена за адвокатската драма ''[[Boston Legal]]'', веднаш по ''[[Очајни Домаќинки]]''. Првата сезона се емитуваше во неделите во 22 часот во САД, достигнувајќи 18.5 милиони гледачи неделно. Се најде на #9 место по гледаност. Сезона беше скратена од страна на мрежата на 9 епизоди наместо планираните 14, правејќи ја епизодата [[Кој кого набљудува? (Вовед во анатомија)|Кој кого набљудува?]] финале на првата сезона наместо планираното финале [[Донеси ја болката (Вовед во анатомија)|Донеси ја болката]] кое всушност се емитуваше како петта епизода од [[Вовед во анатомија (втора сезона)|втората сезона]]. == Глумечка екипа == == Продукција == == Епизоди == {| class="wikitable" |- ! style="background-color: #FFAA33" | Епизода ! style="background-color: #FFAA33" | Наслов ! style="background-color: #FFAA33" | Напишана од ! style="background-color: #FFAA33" | Режирана од ! style="background-color: #FFAA33" | Емитување во [[САД]] ! style="background-color: #FFAA33" | Емитување во [[РМ]] {{Episode list |EpisodeNumber=1-01 (1) |Title= A Hard Day's Night |AltTitle= Ноќ по тешкиот ден |DirectedBy=[[Шонда Рајмс]] |WrittenBy=[[Питер Хортон]] |OriginalAirDate= [[27 март]] [[2005]] |AltDate=[[25 септември]] [[2007]] |ShortSummary = Мередит Греј се вработува во болницата ''Сиетл Грејс'' каде ќе ги помине наредните 7 години како стажист. Но, уште на првиот ден Мередит добива изненадување, непознатиот човек со кој ја поминала мината ноќ, излегува дека и е шеф. Во меѓувреме, Џорџ е избран да учествува на првата операција. |LineColor=FFAA33 |TopColor=FFFFFF }} {{Episode list |EpisodeNumber=1-02 (2) |Title=The First Cut is the Deepest |AltTitle= Првиот рез е најдлабок |Aux1=[[Шонда Рајмс]] |Aux2=[[Питер Хортон]] |OriginalAirDate= [[3 април]] [[2005]] |AltDate=[[2 октомври]] [[2007]] |ShortSummary= Мередит е во потрага по цимери за да може да ја задржи куќата на мајка и. Изи и помага на една кинеска чија ќерка е во опасност. Мередит го посетува трудничкото крило во болницата и забележува дека нешто не е во ред со едно од бебињата. |LineColor=FFAA33 |TopColor=FFFFFF }} {{Episode list |EpisodeNumber=1-03 (3) |Title=Winning a Battle, Losing the War |AltTitle= Добивме битка, ја изгубивме војната |Aux1=[[Шонда Рајмс]] |Aux2=[[Тони Голдвин]] |OriginalAirDate= [[10 април]] [[2005]] |AltDate=[[9 октомври]] [[2007]] |ShortSummary= Конкуренцијата се зголемува меѓу специјализантите кога се појавуваат многу повредени од велосипедска трка. Изи има потешкотија во наоѓањето на семејството на еден речиси мртов човек. Кристина се возбудува кога дознава дека семејството на човекот дозволува да ги донираат органите ако тој умре. Ова ја предизвикува Бејли да и одржи лекција на Кристина за однесувањето кон пациентите. Пациент, стар пријател на д-р Вебер, почнува да флертува со Џорџ. |LineColor=FFAA33 |TopColor=FFFFFF }} {{Episode list |EpisodeNumber=1-04 (4) |Title= No Man's Land |AltTitle= Ничија земја |Aux1=[[Џејмс Д. Париот]] |Aux2=[[Адам Дејвидсон]] |OriginalAirDate= [[17 април]] [[2005]] |AltDate=[[16 октомври]] [[2007]] |ShortSummary= Џорџ чувствува дека ја губи машкоста откако увидува дека Медерит и Изи го гледаат поинаку. Стара колешка на мајката на Мередит е примена во болницата и е изненадена кога дознава дека Елис има ќерка Изи е бесна кога Алекс ја нарекува модел, а тој скришно ќе ископира фотографии на кои таа е полугола и ќе ги залепи во соблекувалната. Додека Медерит се обидува да се справи со Алцајмеровата болест на мајка и, Дерек добива пациент, кому ноктите му се заплеткале во косата, но дијагнозата ќе покаже тумор. Еден пациент одбива да биде лечен од страна на Изи бидејќи ја препознава како модел од ''Бетани Виспер'' (компанијата во која таа работела). |LineColor=FFAA33 |TopColor=FFFFFF }} {{Episode list |EpisodeNumber=1-05 (5) |Title= Shake Your Groove Thing |AltTitle= |Aux1=[[Ен Хемилтон]] |Aux2=[[Џон Дејвид Колс]] |OriginalAirDate= [[24 април]] [[2005]] |AltDate= [[23 октомври]] [[2007]] |ShortSummary= Изи подготвува забава за нејзиното момче Хенк, хокеј играч. На операција на отворено срце, Мередит му асистира на Бурк, но случајно со нокт ќе ја пробие заштитната ракавица и ќе го допре срцето и ќе се двоуми дали да му каже на Бурк. Кристина открива шокантна тајна за Бурк и двајцата имаат секс. На забавата Бејли ги фаќа Мередит и Дерек како имаат секс во кола. Изи не го поканува на Алекс на забавата, но на крајот ќе реши и таа да не отиде на забавата и ја поминува ноќта во операција со Алекс. |LineColor=FFAA33 |TopColor=FFFFFF }} {{Episode list |EpisodeNumber = 1-06 (6) |Title = If Tomorrow Never Comes |AltTitle = Ако нема ново утре |Aux1 = [[Криста Верноф]] |Aux2 = [[Скот Бразил]] |OriginalAirDate = [[1 мај]] [[2005]] |AltDate = [[30 октомври]] [[2007]] |ShortSummary = Кога д-р Дерек Шепард ја одбира Мередит да му асистира на операцијата на човек болен од Пракинсонова болес, д-р Бејли мисли дека тој покажува фаворизам кон Мередит и и одржува лекција. Алекс лекува пациентка од тумор со која се спријателува, но кога пациентката дознава дека тој зборува лошо за неа зад нејзин грб бара да и го променат докторот. |LineColor=FFAA33 |TopColor=FFFFFF }} {{Episode list |EpisodeNumber=1-07 (7) |Title=The Self-Destruct Button |AltTitle=Копче за самоуништување |Aux1=[[Кип Кониг]] |Aux2=[[Дарнел Мартин]] |OriginalAirDate= [[8 мај]] [[2005]] |AltDate=[[6 ноември]] [[2007]] |ShortSummary= [[Џорџ О'Мали|Џорџ]] и [[Изабел „Изи“ Стивенс|Изи]] го следат [[Дерек Шепард|Дерек]] и откриваат дека тој спие со [[Мередит Греј|Медерит]]. [[Џорџ О'Мали|Џорџ]] е бесен, но [[Изабел „Изи“ Стивенс|Изи]] појавува чудна реакција. [[Алекс Карев|Алекс]] добива пациент со прострелна рана и открива дека тој го натерал неговиот пријател да го застрела. Но, од куршумот, ќе му се инфицираат тетоважите. [[Мередит Греј|Медерит]] и асистира на [[Миранда Бејли|Бејли]] во случајот на пациентка која самоиницијативно направила бајпас операција во Мексико без дозвола на родителите. Тие откриваат дека операцијата е нестручно изведена и треба да ја спасат. [[Изабел „Изи“ Стивенс|Изи]] му помага на пациент кој проголтал клучеви од неговата девојка зошто таа го откачила. [[Миранда Бејли|Бејли]] ја уценува [[Мередит Греј|Медерит]] да ја заврши врската со [[Дерек Шепард|Дерек]]. [[Џорџ О'Мали|Џорџ]] се сомнева дека еден анестезиолок пие алкохол за време на работното време и заспива на операциите. [[Кристина Јанг|Кристина]] открива последица од спиењето со [[Престон Бурк|Бурк]] а тоа е дека е бремена. |LineColor=FFAA33 |TopColor=FFFFFF }} {{Episode list |EpisodeNumber=1-08 (8) |Title=Save Me |AltTitle=Спаси ме |Aux1=[[Мими Шмир]] |Aux2=[[Сара Пиа Андерсон]] |OriginalAirDate= [[15 мај]] [[2005]] |AltDate=[[13 ноември]] [[2007]] |ShortSummary= Целата болница дознава за врската на [[Мередит Греј|Медерит]] и [[Дерек Шепард|Дерек]]. [[Алекс Карев|Алекс]] и [[Престон Бурк|Бурк]] се соочуваат со тинејџерка која не сака операција поради нејзината вера. [[Кристина Јанг|Кристина]] и [[Изабел „Изи“ Стивенс|Изи]] лекуваат пациентка со рак на дојка, но откриваат дека таа е бремена и не може да има хемотерапија. [[Мередит Греј|Медерит]] и [[Дерек Шепард|Дерек]] лекуваат пациент кој полека се парализира, а таа верува дека тоа е психосоматски проблем а не болест, но [[Дерек Шепард|Дерек]] сака да го оперира. [[Кристина Јанг|Кристина]] крие од [[Престон Бурк|Бурк]] за бебето и размислува за абортус. [[Џорџ О'Мали|Џорџ]] ја запознава Оливија и се вљубува во неа. |LineColor=FFAA33 |TopColor=FFFFFF }} {{Episode list |EpisodeNumber=1-09 (9) |Title=Who's Zoomin' Who? |AltTitle=Кој кого набљудува? |Aux1=[[Габриел Стантон]] & Хари Верксман |Aux2=[[Венди Стенцлер]] |OriginalAirDate= [[22 мај]] [[2005]] |AltDate=[[20 ноември]] [[2007]] |ShortSummary= Во клиниката избива епидемија на сифилис. [[Ричард Вебер|Вебер]] свикува итен состанок кога открива дека и меѓу персоналот има заразени и сите ги праќа на тестирање. [[Изабел „Изи“ Стивенс|Изи]] и [[Кристина Јанг|Кристина]] се грижат за пациент кој е алкохоличар, а неговата сопруга и ќерка се караат за лекувањето. [[Престон Бурк|Бурк]] го лекува неговиот колега од факултет Бил и ќе дознае од него дека неговата сопруга е бремена, но открива дека тој е стерилен и не знае за тоа. Тој ќе се соочи со дилемата дали да му каже дека жена му го изневерила. [[Џорџ О'Мали|Џорџ]] се сомнева дека Оливија го заразила со сифилис, но ќе збесне кога ќе го открие кој е виновникот. [[Ричард Вебер|Ричард]] му се доверува на [[Дерек Шепард|Дерек]] дека има проблеми со мозокот и мора да се оперира. [[Адисон Монтгомери|Адисон Шепард]] се враќа од Њујорк кај мажот и [[Дерек Шепард]]. [[Мередит Греј|Медерит]] е шокирана. |LineColor=FFAA33 |TopColor=FFFFFF }} |} {{Вовед во анатомија}} [[Категорија:Вовед во Анатомија]] 5wtywxobhlykaafi9o0pqsmvo7wql44 0 109101 5605869 5493751 2026-08-07T11:19:51Z Gurther 105215 5605869 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2009}} {{Year nav topic|1787|архитектурата}} '''[[1787]] година во [[архитектура]]та''' содржи некои значајни настани. [[File:Spb 06-2012 Palace Embankment various 12.jpg|thumb|Во 1787 година завршила изградбата на [[Ермитаж (театар)|театарот Ермитаж]] во [[Санкт Петерсбург]], [[Русија]]]] ==Згради и градби== {{Поврзано|Категорија:Згради и градби завршени во 1787 година}} ===Зградите се завршени=== *Соединети Држави: **[[Чарлстон, СЦ]]: [[Унитарниот универзализам|Унитаристичка универзалистичка црква]] ([[Национална историска знаменитост]]). **[[Бедфорд (град), Њујорк|Бедфорд, Њујорк]]: Судската куќа во селото Бедфорд (реновиран во 1960-тите), дел од [[Историскиот округ на селото Бедфорд]]. **[[Вајт Плејнс, Њујорк]]: втората судска куќа, изградена на темелите на првата (1759) судница. **[[Филаделфија, ПА]]: хотелот Морис Хаус. **[[Округот Џеферсон, Охајо]]: [[Форт Стубен]], сместување на првиот полк на американската армија. *[[Театарот Ермитаж]], дизајниран од [[Џакомо Кваренги]], во [[Санкт Петербург]], Русија. *Природонаучниот музеј, подоцна [[Museo del Prado]], во [[Мадрид]], Шпанија, дизајниран од [[Хуан де Вилануева]] (приближен датум). *Црквата Ла Соледад, Град Мексико, дизајнирана од отец Грегорио Перес Кансио со помош на архитектите Каетано де Сигуенза, Илдефонсо Иниеста Бејарано, [[Франциско Антонио де Гереро и Торес]] и Игнасио Кастера. *[[Џамијата Ал-Наби, Казвин]] (Персија), веројатно дизајниран од Устад Мирза Ширази. *[[Храмот Бангка Кингшуи|Храмот Кингшуи]] во [[Тајпеј]] (Тајван). * Купола на [[Светилиштето на Санта Марија дела Вита]], [[Болоња]], Италија, дизајнирана од Џузепе Тубертини.<ref name="ArtRowlands1996">{{cite book|author1=Нелсон-Аткинс Музеј на уметност| автор2=Елиот Вулдриџ Роландс|title=Збирките на Музејот на уметност Нелсон-Аткинс: италијански слики, 1300-1800|url=https://books.google.com/books?id=y6bqAAAAMAAJ|година=1996|издавач= Нелсон-Аткинс Музеј на уметност|isbn=9780942614251}}</ref> ===Отворени згради=== *[[Октомври 14]] – [[Theater auf der Wieden]], дизајниран од Андреас Зак, во предградие [[Виена]], Австрија<ref>Krzeszowiak, Tadeusz (2009) ''Фрајхаустеатар во Виена: 1787-1801: Wirkungsstätte von W. A. ​​Mozart und E. Schikaneder''. Виена: Böhlau Verlag. {{ISBN|3-205-77748-4}}. страна 78</ref> == Наводи == [[Категорија:1787 во архитектурата]] [[Категорија:Години во архитектурата]] hfaphfbc9tkq6dwi10bliv7ufzru3ko 0 121222 5605791 618309 2026-08-07T00:15:06Z Xqbot 10137 Бот: Исправка на двојни пренасочувања → [[Наоеро]] 5605791 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Наоеро]] j43gerrtfqcmpp5u3jue4no8svnj5sn 0 121223 5605792 618310 2026-08-07T00:15:11Z Xqbot 10137 Бот: Исправка на двојни пренасочувања → [[Наоеро]] 5605792 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Наоеро]] j43gerrtfqcmpp5u3jue4no8svnj5sn 0 121224 5605793 618312 2026-08-07T00:15:16Z Xqbot 10137 Бот: Исправка на двојни пренасочувања → [[Наоеро]] 5605793 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Наоеро]] j43gerrtfqcmpp5u3jue4no8svnj5sn 0 121251 5605794 618762 2026-08-07T00:15:21Z Xqbot 10137 Бот: Исправка на двојни пренасочувања → [[Наоеро]] 5605794 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Наоеро]] j43gerrtfqcmpp5u3jue4no8svnj5sn 0 169120 5605663 4644502 2026-08-06T15:14:39Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK, дополнување 5605663 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty |name = Јоучао<br/>有巢 |image = 有巢氏搆木為巢（廿一史通俗衍義）.jpg |caption = Уметност на Јоучао |issue = [[Суирен]] |birth_date = |birth_place=[[Чаоху]], [[Анхуи]] |death_date= |reign=200 години |predecessor= |successor= |spouse = |father =[[Пангу]] |mother = }} '''Јоучао''' ({{кин|有巢||Yǒucháo}}) е изумителот на [[куќа]]та и [[градежништво]]то според древната [[кинеска митологија]]. Се смета за еден од [[Тројца владетели и пет цареви|Тројцата возвишени]] кои владееле во дамнешно време. Легендата вели дека бил втор владетел на [[Кина]] и дека со неа управувал 110.000 години. {{кинеска митологија-никулец}} [[Категорија:Кинески богови]] [[Категорија:Кинески цареви]] [[Категорија:Живи луѓе]] lbuqs3vdjt0zt1uay9s6hm7h7ya9hcr 0 200618 5605699 5120232 2026-08-06T17:38:18Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5605699 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=август 2010}} {{Гренд Слем настан|2010|Мадрид Мастерс| | defchamp = {{знамеикона|SUI}} [[Роџер Федерер]] | champ = {{знамеикона|ESP}} [[Рафаел Надал]] | runner = {{знамеикона|SUI}} [[Роџер Федерер]] | score = 6–4, 7–6(5) }} {{Главна|2010 Мадрид Мастерс}} [[Податотека:Nadal 2010 Madrid 01.jpg|мини|Надал 2010 Мадрид]] [[Роџер Федерер]] беше бранител на титулата, но изгубо против [[Рафаел Надал]] во финалето 4–6, 6–7(5). == Носители == Најдобрите осум [[:en:Glossary of tennis#S|носители]] добија [[:en:Glossary of tennis#B|директен пласман]] во втората рунда. {{col-begin}} {{col-2}} # {{знамеикона|SUI}} [[Роџер Федерер]] ''(Финале) # {{знамеикона|ESP}} '''[[Рафаел Надал]] (Шампион)''' # {{знамеикона|Обединето Кралство}} [[Енди Мареј]]'' (Четвртфинале) # {{знамеикона|SWE}} [[Робин Содерлинг]]'' (Втора Рунда) # {{знамеикона|USA}} [[Енди Родик]]'' (се откажа поради стомачен вирус) # {{знамеикона|ESP}} [[Фернандо Вердаско]]'' (Трета Рунда) # {{знамеикона|FRA}} [[Жо-Вилфред Цонга]] ''(Втора Рунда, се предаде поради проблеми со грбот) # {{знамеикона|Хрватска}} [[Марин Чилич]] ''(Трета Рунда) {{col-2}} <ol start="9"> <li>{{знамеикона|ESP}} [[Давид Ферер]] ''(Полуфинале) <li>{{знамеикона|RUS}} [[Микаил Јужни]] ''(Втора Рунда) <li>{{знамеикона|Чешка}} [[Томаш Бедрух]] ''(се откажа поради повреда на десниот колк) <li>{{знамеикона|FRA}} [[Гаел Монфилс]] ''(Четвртфинале) <li>{{знамеикона|USA}} [[Џон Инсер]] ''(Трета Рунда) <li>{{знамеикона|USA}} [[Сем Кјури]] ''(Прва Рунда) <li>{{знамеикона|SUI}} [[Станислас Вавринка]] ''(Трета Рунда) <li>{{знамеикона|BRA}} [[Томаз Белучи]] ''(Втора Рунда) </ol> {{col-end}} == Жрепка == === Легенда за жрепка === {{Легенда за жрепка}} === Финале === {{8 тимовитенис-3 сета | RD1=Четвртфинале | RD2=Полуфинале | RD3=Финале | team-width=170 | RD1-seed1=1 | RD1-team1={{знамеикона|SUI}} '''[[Роџер Федерер]] | RD1-score1-1=3 | RD1-score1-2='''6 | RD1-score1-3='''6 | RD1-seed2=&nbsp; | RD1-team2={{знамеикона|Латвија}} [[Ернестс Гулбис]] | RD1-score2-1='''6 | RD1-score2-2=1 | RD1-score2-3=4 | RD1-seed3=3 | RD1-team3={{знамеикона|Обединето Кралство}} [[Енди Мареј]] | RD1-score3-1=5 | RD1-score3-2=3 | RD1-score3-3=&nbsp; | RD1-seed4=9 | RD1-team4={{знамеикона|ESP}} '''[[Давид Ферер]] | RD1-score4-1='''7 | RD1-score4-2='''6 | RD1-score4-3=&nbsp; | RD1-seed5=&nbsp; | RD1-team5={{знамеикона|AUT}} [[Јурген Мелцер]] | RD1-score5-1=3 | RD1-score5-2=1 | RD1-score5-3=&nbsp; | RD1-seed6=&nbsp; | RD1-team6={{знамеикона|ESP}} '''[[Николас Алмагро]] | RD1-score6-1='''6 | RD1-score6-2='''6 | RD1-score6-3=&nbsp; | RD1-seed7=12 | RD1-team7={{знамеикона|FRA}} [[Гаел Монфилс]] | RD1-score7-1=1 | RD1-score7-2=3 | RD1-score7-3=&nbsp; | RD1-seed8=2 | RD1-team8={{знамеикона|ESP}} '''[[Рафаел Надал]] | RD1-score8-1='''6 | RD1-score8-2='''6 | RD1-score8-3=&nbsp; | RD2-seed1=1 | RD2-team1={{знамеикона|SUI}} '''[[Роџер Федерер]] | RD2-score1-1='''7 | RD2-score1-2=3 | RD2-score1-3='''6 | RD2-seed2=9 | RD2-team2={{знамеикона|ESP}} [[Давид Ферер]] | RD2-score2-1=5 | RD2-score2-2='''6 | RD2-score2-3=3 | RD2-seed3=&nbsp; | RD2-team3={{знамеикона|ESP}} [[Николас Алмагро]] | RD2-score3-1='''6 | RD2-score3-2=2 | RD2-score3-3=2 | RD2-seed4=2 | RD2-team4='''{{знамеикона|ESP}} [[Рафаел Надал]] | RD2-score4-1=4 | RD2-score4-2='''6 | RD2-score4-3='''6 | RD3-seed1=1 | RD3-team1={{знамеикона|SUI}} [[Роџер Федерер]] | RD3-score1-1=4 | RD3-score1-2=6<sup>5 | RD3-score1-3=&nbsp; | RD3-seed2=2 | RD3-team2={{знамеикона|ESP}} '''[[Рафаел Надал]] | RD3-score2-1='''6 | RD3-score2-2='''7 | RD3-score2-3=&nbsp; }} === Горна половина === ==== Секција 1 ==== {{16тимовитенис-3сета-директно | RD1=Прва рунда | RD2=Втора рунда | RD3=Трета рунда | RD4=Четврта рунда | RD1-seed03=WC | RD1-team03={{знамеикона|ESP}} [[Карлос Моја|К Моја]] | RD1-score03-1=0 | RD1-score03-2=2 | RD1-score03-3= | RD1-seed04=&nbsp; | RD1-team04={{знамеикона|GER}} '''[[Бенџамин Бекер|Б Бекер]] | RD1-score04-1='''6 | RD1-score04-2='''6 | RD1-score04-3=&nbsp; | RD1-seed05=&nbsp; | RD1-team05={{знамеикона|ARG}} '''[[Леонардо Маер|Л Маер]] | RD1-score05-1=6<sup>9 | RD1-score05-2='''7 | RD1-score05-3='''6 | RD1-seed06=&nbsp; | RD1-team06={{знамеикона|FRA}} [[Жулиен Бенату|Ж Бенату]] | RD1-score06-1='''7 | RD1-score06-2=5 | RD1-score06-3=4 | RD1-seed07=&nbsp; | RD1-team07={{знамеикона|ESP}} [[Марсел Грањолерс|М Грањолерс]] | RD1-score07-1=4 | RD1-score07-2=4 | RD1-score07-3=&nbsp; | RD1-seed08=15 | RD1-team08={{знамеикона|SUI}} '''[[Станислас Вавринка|С Вавринка]] | RD1-score08-1='''6 | RD1-score08-2='''6 | RD1-score08-3=&nbsp; | RD1-seed09=10 | RD1-team09={{знамеикона|RUS}} '''[[Микаил Јужни|М Јужни]] | RD1-score09-1=2 | RD1-score09-2='''6 | RD1-score09-3='''6 | RD1-seed10=&nbsp; | RD1-team10={{знамеикона|SVK}} [[Лукаш Лацко|Л Лацко]] | RD1-score10-1='''6 | RD1-score10-2=3 | RD1-score10-3=1 | RD1-seed11=&nbsp; | RD1-team11={{знамеикона|Латвија}} '''[[Ернестс Гулбис|Е Гулбис]] | RD1-score11-1='''7 | RD1-score11-2='''6 | RD1-score11-3=&nbsp; | RD1-seed12=&nbsp; | RD1-team12={{знамеикона|ESP}} [[Алберт Монтањес|А Монтањес]] | RD1-score12-1=5 | RD1-score12-2=1 | RD1-score12-3=&nbsp; | RD1-seed13=&nbsp; | RD1-team13={{знамеикона|POL}} [[Лукаш Лацко|Л Лацко]] | RD1-score13-1=3 | RD1-score13-2=3 | RD1-score13-3=&nbsp; | RD1-seed14=&nbsp; | RD1-team14={{знамеикона|ESP}} '''[[Фелисиано Лопес|Ф Лопес]] | RD1-score14-1='''6 | RD1-score14-2='''6 | RD1-score14-3=&nbsp; | RD2-seed01=1 | RD2-team01={{знамеикона|SUI}} '''[[Роџер Федерер|Р Федерер]] | RD2-score01-1='''6 | RD2-score01-2='''7 | RD2-score01-3=&nbsp; | RD2-seed02=&nbsp; | RD2-team02={{знамеикона|GER}} [[Бенџамин Бекер|Б Бекер]] | RD2-score02-1=2 | RD2-score02-2=6<sup>4 | RD2-score02-3=&nbsp; | RD2-seed03=&nbsp; | RD2-team03={{знамеикона|ARG}} [[Леонардо Маер|Л Маер]] | RD2-score03-1=4 | RD2-score03-2=2 | RD2-score03-3=r | RD2-seed04=15 | RD2-team04={{знамеикона|SUI}}''' [[Станислас Вавринка|С Вавринка]] | RD2-score04-1='''6 | RD2-score04-2=4 | RD2-score04-3=&nbsp; | RD2-seed05=10 | RD2-team05={{знамеикона|RUS}} [[Микаил Јужни|М Јужни]] | RD2-score05-1=6<sup>2 | RD2-score05-2=4 | RD2-score05-3=&nbsp; | RD2-seed06=&nbsp; | RD2-team06={{знамеикона|Латвија}} '''[[Ернестс Гулбис|Е Гулбис]] | RD2-score06-1='''7 | RD2-score06-2='''6 | RD2-score06-3=&nbsp; | RD2-seed07=&nbsp; | RD2-team07={{знамеикона|ESP}} '''[[Фелисиано Лопес|Ф Лопес]] | RD2-score07-1='''6 | RD2-score07-2='''6 | RD2-score07-3=&nbsp; | RD2-seed08=LL | RD2-team08={{знамеикона|ESP}} [[Оскар Ернандес|О Ернандес]] | RD2-score08-1=1 | RD2-score08-2=2 | RD2-score08-3=&nbsp; | RD3-seed01=1 | RD3-team01={{знамеикона|SUI}} '''[[Роџер Федерер|Р Федерер]] | RD3-score01-1='''6 | RD3-score01-2='''6 | RD3-score01-3=&nbsp; | RD3-seed02=15 | RD3-team02={{знамеикона|SUI}} [[Станислас Вавринка|С Вавринка]] | RD3-score02-1=3 | RD3-score02-2=1 | RD3-score02-3=&nbsp; | RD3-seed03=&nbsp; | RD3-team03={{знамеикона|Латвија}} '''[[Ернестс Гулбис|Е Гулбис]] | RD3-score03-1='''6 | RD3-score03-2='''7 | RD3-score03-3=&nbsp; | RD3-seed04=&nbsp; | RD3-team04={{знамеикона|ESP}} [[Фелисиано Лопес|Ф Лопес]] | RD3-score04-1=2 | RD3-score04-2=6<sup>0 | RD3-score04-3=&nbsp; | RD4-seed01=1 | RD4-team01={{знамеикона|SUI}} '''[[Роџер Федерер|Р Федерер]] | RD4-score01-1=3 | RD4-score01-2='''6''' | RD4-score01-3='''6 | RD4-seed02=&nbsp; | RD4-team02={{знамеикона|Латвија}} [[Ернестс Гулбис|Е Гулбис]] | RD4-score02-1='''6 | RD4-score02-2=1 | RD4-score02-3=4 }} ==== Секција 2 ==== {{16тимовитенис-3сета-директно | RD1=Прва рунда | RD2=Втора рунда | RD3=Трета рунда | RD4=Четврта рунда | RD1-seed03=&nbsp; | RD1-team03={{знамеикона|URU}} [[Пабло Кувас|П Кувас]] | RD1-score03-1=0 | RD1-score03-2=r | RD1-score03-3=&nbsp; | RD1-seed04=Q | RD1-team04={{знамеикона|ARG}} '''[[Хуан Игнасио Чела|ХИ Чела]] | RD1-score04-1=2 | RD1-score04-2=&nbsp; | RD1-score04-3=&nbsp; | RD1-seed05=&nbsp; | RD1-team05={{знамеикона|Романија}} '''[[Виктор Ханеску|В Ханеску]] | RD1-score05-1=3 | RD1-score05-2=6 | RD1-score05-3=&nbsp; | RD1-seed06=&nbsp; | RD1-team06={{знамеикона|RUS}} [[Игор Андреев|И Андреев]] | RD1-score06-1='''6 | RD1-score06-2=5 | RD1-score06-3=r | RD1-seed07=Q | RD1-team07={{nowrap|{{знамеикона|ESP}} '''[[Даниел Муњос-Де Ла Нава|Д Муњос-Де Ла Нава]]}} | RD1-score07-1=6<sup>5 | RD1-score07-2='''6 | RD1-score07-3='''7 | RD1-seed08=14 | RD1-team08={{знамеикона|USA}} [[Сем Кјури|С Кјури]] | RD1-score08-1='''7 | RD1-score08-2=3 | RD1-score08-3=5 | RD1-seed09=9 | RD1-team09={{знамеикона|ESP}} '''[[Давид Ферер|Д Ферер]] | RD1-score09-1='''6 | RD1-score09-2='''7 | RD1-score09-3=&nbsp; | RD1-seed10=&nbsp; | RD1-team10={{знамеикона|FRA}} [[Џереми Чарди|Џ Чарди]] | RD1-score10-1=3 | RD1-score10-2=6<sup>2 | RD1-score10-3=&nbsp; | RD1-seed11=&nbsp; | RD1-team11={{знамеикона|CYP}} '''[[Маркос Багдатис|М Багдатис]] | RD1-score11-1='''6 | RD1-score11-2='''6 | RD1-score11-3=&nbsp; | RD1-seed12=&nbsp; | RD1-team12={{знамеикона|SUI}} [[Марко Чиудинели|М Чиудинели]] | RD1-score12-1=3 | RD1-score12-2=4 | RD1-score12-3=&nbsp; | RD1-seed13=&nbsp; | RD1-team13={{знамеикона|FRA}} [[Пол-Анри Метју|П-А Метју]] | RD1-score13-1=3 | RD1-score13-2=3 | RD1-score13-3=&nbsp; | RD1-seed14=&nbsp; | RD1-team14={{знамеикона|ARG}} '''[[Едуардо Шванк|Е Шванк]] | RD1-score14-1='''6 | RD1-score14-2='''6 | RD1-score14-3=&nbsp; | RD2-seed01=3 | RD2-team01={{знамеикона|Обединето Кралство}} '''[[Енди Мареј|Е Мареј]] | RD2-score01-1='''6 | RD2-score01-2='''6 | RD2-score01-3=&nbsp; | RD2-seed02=Q | RD2-team02={{знамеикона|ARG}} [[Хуан Игнасио Чела|ХИ Чела]] | RD2-score02-1=3 | RD2-score02-2=3 | RD2-score02-3=&nbsp; | RD2-seed03=&nbsp; | RD2-team03={{знамеикона|Романија}} '''[[Виктор Ханеску|В Ханеску]] | RD2-score03-1='''6 | RD2-score03-2=4 | RD2-score03-3='''6 | RD2-seed04=Q | RD2-team04={{nowrap|{{знамеикона|ESP}} [[Даниел Муњос-Де Ла Нава|Д Муњос-Де Ла Нава]]}} | RD2-score04-1=0 | RD2-score04-2='''6 | RD2-score04-3=3 | RD2-seed05=9 | RD2-team05={{знамеикона|ESP}} '''[[Давид Ферер|Д Ферер]] | RD2-score05-1=1 | RD2-score05-2='''6 | RD2-score05-3='''7 | RD2-seed06=&nbsp; | RD2-team06={{знамеикона|CYP}} [[Маркос Багдатис|М Багдатис]] | RD2-score06-1='''6 | RD2-score06-2=3 | RD2-score06-3=5 | RD2-seed07=&nbsp; | RD2-team07={{знамеикона|ARG}} [[Едуардо Шванк|Е Шванк]] | RD2-score07-1=3 | RD2-score07-2=0 | RD2-score07-3=&nbsp; | RD2-seed08=8 | RD2-team08={{знамеикона|Хрватска}} '''[[Марин Чилиќ|М Чилиќ]] | RD2-score08-1='''6 | RD2-score08-2='''6 | RD2-score08-3=&nbsp; | RD3-seed01=3 | RD3-team01={{знамеикона|Обединето Кралство}} '''[[Енди Мареј|Е Мареј]] | RD3-score01-1='''6 | RD3-score01-2='''6 | RD3-score01-3=&nbsp; | RD3-seed02=&nbsp; | RD3-team02={{знамеикона|Романија}} [[Виктор Ханеску|В Ханеску]] | RD3-score02-1=2 | RD3-score02-2=1 | RD3-score02-3=&nbsp; | RD3-seed03=9 | RD3-team03={{знамеикона|ESP}} '''[[Давид Ферер|Д Ферер]] | RD3-score03-1='''6 | RD3-score03-2='''6 | RD3-score03-3=&nbsp; | RD3-seed04=8 | RD3-team04={{знамеикона|Хрватска}} [[Марин Чилич|М Чилич]] | RD3-score04-1=3 | RD3-score04-2=2 | RD3-score04-3=&nbsp; | RD4-seed01=3 | RD4-team01={{знамеикона|Обединето Кралство}} [[Енди Мареј|Е Мареј]] | RD4-score01-1=5 | RD4-score01-2=3 | RD4-score01-3=&nbsp; | RD4-seed02=9 | RD4-team02={{знамеикона|ESP}} '''[[Давид Ферер|Д Ферер]] | RD4-score02-1='''7 | RD4-score02-2='''6 | RD4-score02-3=&nbsp; }} === Долна половина === ==== Секција 3 ==== {{16тимовитенис-3сета-директно | RD1=Прва рунда | RD2=Втора рунда | RD3=Трета рунда | RD4=Четврта рунда | RD1-seed03=&nbsp; | RD1-team03={{знамеикона|Казахстан}} [[Евгениј Корољов|Е Корољов]] | RD1-score03-1=4 | RD1-score03-2=6<sup>5 | RD1-score03-3=&nbsp; | RD1-seed04=&nbsp; | RD1-team04={{знамеикона|Хрватска}} '''[[Иво Карловиќ|И Карловиќ]] | RD1-score04-1='''6 | RD1-score04-2='''7 | RD1-score04-3=&nbsp; | RD1-seed05=Q | RD1-team05={{знамеикона|RSA}} [[Кевин Андерсон|К Андерсон]] | RD1-score05-1=2 | RD1-score05-2='''6 | RD1-score05-3=4 | RD1-seed06=&nbsp; | RD1-team06={{знамеикона|AUT}} '''[[Јурген Мелцер|Ј Мелцер]] | RD1-score06-1='''6 | RD1-score06-2=2 | RD1-score06-3='''6 | RD1-seed07=LL | RD1-team07={{знамеикона|USA}} '''[[Мерди Фиш|М Фиш]] | RD1-score07-1='''6 | RD1-score07-2='''7 | RD1-score07-3=&nbsp; | RD1-seed08=LL | RD1-team08={{знамеикона|USA}} [[Мајкл Расел|М Расел]] | RD1-score08-1=2 | RD1-score08-2=6<sup>1 | RD1-score08-3=&nbsp; | RD1-seed09=16 | RD1-team09={{знамеикона|BRA}} '''[[Томаз Белучи|Т Белучи]] | RD1-score09-1='''7 | RD1-score09-2='''6 | RD1-score09-3=&nbsp; | RD1-seed10=WC | RD1-team10={{знамеикона|ESP}} [[Пере Риба|П Риба]] | RD1-score10-1=6<sup>5 | RD1-score10-2=1 | RD1-score10-3=&nbsp; | RD1-seed11=&nbsp; | RD1-team11={{знамеикона|ARG}} '''[[Хуан Монако|Х Монакo]] | RD1-score11-1='''6 | RD1-score11-2='''6 | RD1-score11-3=&nbsp; | RD1-seed12=&nbsp; | RD1-team12={{знамеикона|GER}} [[Симон Греул|С Греул]] | RD1-score12-1=1 | RD1-score12-2=1 | RD1-score12-3=&nbsp; | RD1-seed13=&nbsp; | RD1-team13={{знамеикона|ESP}} '''[[Николас Алмагро|Н Алмагро]] | RD1-score13-1='''6 | RD1-score13-2='''7 | RD1-score13-3=&nbsp; | RD1-seed14=&nbsp; | RD1-team14={{знамеикона|SRB}} [[Виктор Троицки|В Троицки]] | RD1-score14-1=1 | RD1-score14-2=6<sup>3 | RD1-score14-3=&nbsp; | RD2-seed01=6 | RD2-team01={{знамеикона|ESP}} '''[[Фернандо Вердаско|Ф Вердаско]] | RD2-score01-1='''7''' | RD2-score01-2='''6 | RD2-score01-3= | RD2-seed02=&nbsp; | RD2-team02={{знамеикона|Хрватска}} [[Иво Карлович|И Карлович]] | RD2-score02-1=6<sup>5 | RD2-score02-2=3 | RD2-score02-3= | RD2-seed03=&nbsp; | RD2-team03={{знамеикона|AUT}} '''[[Јурген Мелцер|Ј Мелцер]] | RD2-score03-1=3 | RD2-score03-2='''6 | RD2-score03-3='''6 | RD2-seed04=LL | RD2-team04={{знамеикона|USA}} [[Мерди Фиш|М Фиш]] | RD2-score04-1='''6 | RD2-score04-2=1 | RD2-score04-3=4 | RD2-seed05=16 | RD2-team05={{знамеикона|BRA}} [[Томаз Белучи|Т Белучи]] | RD2-score05-1=2 | RD2-score05-2=2 | RD2-score05-3=&nbsp; | RD2-seed06=&nbsp; | RD2-team06={{знамеикона|ARG}} '''[[Хуан Монако|Х Монакo]] | RD2-score06-1='''6 | RD2-score06-2='''6 | RD2-score06-3=&nbsp; | RD2-seed07=&nbsp; | RD2-team07={{знамеикона|ESP}} '''[[Николас Алмагро|Н Алмагро]] | RD2-score07-1='''6 | RD2-score07-2='''7 | RD2-score07-3=&nbsp; | RD2-seed08=4 | RD2-team08={{знамеикона|SWE}} [[Робин Соделринг|Р Содерлинг]] | RD2-score08-1=4 | RD2-score08-2=5 | RD2-score08-3=&nbsp; | RD3-seed01=6 | RD3-team01={{знамеикона|ESP}} [[Фернандо Вердаско|Ф Вердаско]] | RD3-score01-1=5 | RD3-score01-2=3 | RD3-score01-3=&nbsp; | RD3-seed02=&nbsp; | RD3-team02={{знамеикона|AUT}} '''[[Јурген Мелцер|Ј Мелцер]] | RD3-score02-1='''7 | RD3-score02-2='''6 | RD3-score02-3=&nbsp; | RD3-seed03=&nbsp; | RD3-team03={{знамеикона|ARG}} [[Хуан Монако|Х Монакo]] | RD3-score03-1=4 | RD3-score03-2=1 | RD3-score03-3=&nbsp; | RD3-seed04=&nbsp; | RD3-team04={{знамеикона|ESP}} '''[[Николас Алмагро|Н Алмагро]] | RD3-score04-1='''6 | RD3-score04-2='''6 | RD3-score04-3=&nbsp; | RD4-seed01=&nbsp; | RD4-team01={{знамеикона|AUT}} [[Јурген Мелцер|Ј Мелцер]] | RD4-score01-1=3 | RD4-score01-2=1 | RD4-score01-3=&nbsp; | RD4-seed02=&nbsp; | RD4-team02={{знамеикона|ESP}} '''[[Николас Алмагро|Н Алмагро]] | RD4-score02-1='''6 | RD4-score02-2='''6 | RD4-score02-3=&nbsp; }} ==== Секција 4 ==== {{16тимовитенис-3сета-директно | RD1=Прва рунда | RD2=Втора рунда | RD3=Трета рунда | RD4=Четврта рунда | RD1-seed03=&nbsp; | RD1-team03={{знамеикона|ESP}} '''[[Гиљермо Гарсија-Лопес|Г Гарсија-Лопес]] | RD1-score03-1='''6 | RD1-score03-2='''6 | RD1-score03-3=&nbsp; | RD1-seed04=Q | RD1-team04={{знамеикона|ESP}} [[Гиљермо Гарсија-Лопес|Г Гарсија-Лопес]] | RD1-score04-1=3 | RD1-score04-2=4 | RD1-score04-3=&nbsp; | RD1-seed05=&nbsp; | RD1-team05={{знамеикона|ITA}} [[Фабио Фоњини|Ф Фоњини]] | RD1-score05-1=1 | RD1-score05-2='''6 | RD1-score05-3=5 | RD1-seed06=&nbsp; | RD1-team06={{знамеикона|GER}} '''[[Филип Пецшнер|Ф Пецшнер]] | RD1-score06-1='''6 | RD1-score06-2=4 | RD1-score06-3='''7 | RD1-seed07=&nbsp; | RD1-team07={{знамеикона|FRA}} [[Стефане Роберт|С Роберт]] | RD1-score07-1=2 | RD1-score07-2=5 | RD1-score07-3=&nbsp; | RD1-seed08=12 | RD1-team08={{знамеикона|FRA}} '''[[Гаел Монфилс|Г Монфилс]] | RD1-score08-1='''6 | RD1-score08-2='''7 | RD1-score08-3=&nbsp; | RD1-seed09=13 | RD1-team09={{знамеикона|USA}} '''[[Џон Иснер|Џ Иснер]] | RD1-score09-1=5 | RD1-score09-2='''6 | RD1-score09-3='''6 | RD1-seed10=Q | RD1-team10={{знамеикона|BEL}} [[Кристофе Рохус|К Рохус]] | RD1-score10-1='''7 | RD1-score10-2=2 | RD1-score10-3=2 | RD1-seed11=&nbsp; | RD1-team11={{знамеикона|GER}} [[Филип Кохлшрајбер|Ф Кохлшрајбер]] | RD1-score11-1='''6 | RD1-score11-2=2 | RD1-score11-3=3 | RD1-seed12=Q | RD1-team12={{знамеикона|COL}} '''[[Сантијаго Гиралдо|С Гиралдо]] | RD1-score12-1=1 | RD1-score12-2='''6 | RD1-score12-3='''6 | RD1-seed13=Q | RD1-team13={{знамеикона|Украина}} '''[[Олександр Долгопогов Џр.|О Долгопогов Џр.]] | RD1-score13-1='''6 | RD1-score13-2='''6 | RD1-score13-3=&nbsp; | RD1-seed14=&nbsp; | RD1-team14={{знамеикона|ITA}} [[Андреас Сепи|А Сепи]] | RD1-score14-1=3 | RD1-score14-2=4 | RD1-score14-3=&nbsp; | RD2-seed01=7 | RD2-team01={{знамеикона|FRA}} [[Жо-Вилфред Цонга|Ж-В Цонга]] | RD2-score01-1=2 | RD2-score01-2=r | RD2-score01-3=&nbsp; | RD2-seed02=&nbsp; | RD2-team02={{знамеикона|ESP}} '''[[Гиљермо Гарсија-Лопес|Г Гарсија-Лопес]] | RD2-score02-1='''6 | RD2-score02-2=&nbsp; | RD2-score02-3=&nbsp; | RD2-seed03=&nbsp; | RD2-team03={{знамеикона|GER}} [[Филип Пецшнер|Ф Пецшнер]] | RD2-score03-1=1 | RD2-score03-2=r | RD2-score03-3=&nbsp; | RD2-seed04=12 | RD2-team04='''{{знамеикона|FRA}} [[Гаел Монфилс|Г Монфилс]] | RD2-score04-1=1 | RD2-score04-2=&nbsp; | RD2-score04-3=&nbsp; | RD2-seed05=13 | RD2-team05={{знамеикона|USA}} '''[[Џон Иснер|Џ Иснер]] | RD2-score05-1=1 | RD2-score05-2='''7 | RD2-score05-3='''6 | RD2-seed06=Q | RD2-team06={{знамеикона|COL}} [[Сантијаго Гиралдо|С Гиралдо]] | RD2-score06-1='''6 | RD2-score06-2=6<sup>6 | RD2-score06-3=2 | RD2-seed07=Q | RD2-team07={{знамеикона|Украина}} [[Олександр Долгопогов Џр.|О Долгопогов Џр.]] | RD2-score07-1=4 | RD2-score07-2=3 | RD2-score07-3=&nbsp; | RD2-seed08=2 | RD2-team08={{знамеикона|ESP}} '''[[Рафаел Надал|Р Надал]] | RD2-score08-1='''6 | RD2-score08-2='''6 | RD2-score08-3=&nbsp; | RD3-seed01=&nbsp; | RD3-team01={{знамеикона|ESP}} [[Гиљермо Гарсија-Лопес|Г Гарсија-Лопес]] | RD3-score01-1=6<sup>5 | RD3-score01-2=4 | RD3-score01-3=&nbsp; | RD3-seed02=12 | RD3-team02={{знамеикона|FRA}} '''[[Гаел Монфилс|Г Монфилс]] | RD3-score02-1='''7 | RD3-score02-2='''6 | RD3-score02-3=&nbsp; | RD3-seed03=13 | RD3-team03={{знамеикона|USA}} [[Џон Иснер|Џ Иснер]] | RD3-score03-1=5 | RD3-score03-2=4 | RD3-score03-3=&nbsp; | RD3-seed04=2 | RD3-team04={{знамеикона|ESP}} '''[[Рафаел Надал|Р Надал]] | RD3-score04-1='''7 | RD3-score04-2='''6 | RD3-score04-3=&nbsp; | RD4-seed01=12 | RD4-team01={{знамеикона|FRA}} [[Гаел Монфилс|Г Монфилс]] | RD4-score01-1=1 | RD4-score01-2=3 | RD4-score01-3=&nbsp; | RD4-seed02=2 | RD4-team02={{знамеикона|ESP}} '''[[Рафаел Надал|Р Надал]] | RD4-score02-1='''6 | RD4-score02-2='''6 | RD4-score02-3=&nbsp; }} == Надворешни врски == * [http://www.atpworldtour.com/posting/2010/1536/mds.pdf Главна жрепка] * [http://www.atpworldtour.com/posting/2010/1536/qs.pdf Квалификацион жрепка] [[Категорија:2010 АТП Светски Тур]] [[Категорија:Мадрид Мастерс]] tqv25s66g23qrg733edtoame95v6aum 0 282358 5605840 5603112 2026-08-07T10:50:31Z Gurther 105215 5605840 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Pelé Africa do Sul Cropped.jpg|десно|мини|250п|Пеле во 2010 г.]] '''Едсон Арантес до Насименто''' (23 октомври 1940 - 29 декември 2022), попознат како '''Пеле''' — [[бразил]]ски фудбалер, еден од најдобрите од сите времиња.<ref>{{Наведена мрежна страница |title =Pelé has been voted the greatest footballer of all time |url =https://www.independent.co.uk/sport/football/pele-greatest-footballer-brazil-messi-ronaldo-maradona-voted-a8371576.html|publisher =The Independent |accessdate =2 август 2026}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |title=‘Greatest of all time': Pelé as described by his peers |url =https://apnews.com/article/pele-remembrance-soccer-stars-1809b2c5c2d1fab940915a518a3720c1 |publisher =Associated Press |accessdate =2 август 2026}}</ref> == Животопис == Во [[ноември]] [[2014]] г., на возраст од 74 години, Пеле бил задржан во една [[болница]] во [[Саун Пауло]], поради болки во [[стомак]]от. Поради тоа била откажана промоцијата на неговата [[книга]], што требало да се одржи во неговиот роден [[град]], Сантос.<ref>„Пеле превентивно заврши во болница“, ''Дневник'', година XVIII, број 5617, петок, 14 ноември 2014, стр. 24.</ref> Починал на 29 декември 2022 по тешката борба со [[Рак на дебелото црево|ракот на дебелото црево]]. ==Клупска кариера== Пеле станал член на фудбалскиот клуб ''Сантос'' во [[1956]] г. и го предводел тимот до светското клупско првенство во [[1962]] год. Во [[1969]] год. за време на неговиот 909-ти натпревар, тој го постигнал својот 1.000-ти гол. Пеле ја комбинирал неговата сила за удар и прецизноста со извонредната способност да ги предвиди чекорите на другите играчи. Во [[1975]] год. Пеле станал член на „Космос“ од [[Њујорк]] во Северноамериканската фудбалска лига (NASL). Тој се повлекол од фудбалот откако го однел тимот во лигашкото првенство во [[1977]] год. Во [[1978]] год., Пеле ја добил меѓународната награда за мир, а во [[1980]] год. бил прогласен за спортист на векот.<ref>''Британика Енциклопедиски Речник''. Топер, МПМ, 2005, Книга 7, стр. 151.</ref> ==Репрезентативни настапи== Пеле бил дел од три бразилски државни репрезентации, кои станале светски прваци ([[1958]], [[1962]] и [[1970]]). == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Пеле}} [[Категорија:Бразилски фудбалери]] [[Категорија:Родени на 23 октомври]] [[Категорија:Родени во 1940 година]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 1962]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 1966]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 1970]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Њујорк Космос]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Сантос]] [[Категорија:ФИФА 100]] [[Категорија:Починати во 2022 година]] [[Категорија:Витези на Легијата на честа]] 9sg6ix6yqtm2am3i6zkm83y8y00xukd 0 703799 5605858 5604972 2026-08-07T11:09:03Z Kiril Simeonovski 3243 /* Флора и фауна */ 5605858 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Заштитено подрачје | name = Плоче Литотелми | iucn_category = Ia | photo = Воздушен поглед на Плоче Литотелми 3.jpg | photo_caption = Воздушен поглед на Плоче Литотелми | map = | relief = 1 | map_caption = | map_width = | location = во близина на [[Страцин]], [[Македонија]] | nearest_city = [[Кратово]] | coordinates = {{Coord|42|09|20|N|22|01|28|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | established = {{start date|2003}} | area = 0,23 км² }} '''Плоче Литотелми''' или само '''Плочи''' — природен резерват сместен во североисточниот дел на [[Македонија]]. == Етимологија == Наоѓалиштето името го добило поради карпестите блокови во вид на зарамнети плочи и грамади од мек туф, како и од природните вдлабнатини со посебни облици и големини, во науката познати како [[литотелми]], коишто настанале под дејство на атмосферски промени.<ref name="дома">„[https://doma.edu.mk/foto-prikazna/ploche-litotelmi-zaboraven-strog-priroden-rezervat/ Плоче Литотелми – заборавен строг природен резерват]“. ''Дома''. 6 февруари 2024.</ref> == Географија и местоположба == Резерватот е сместен на југозападните падини на планината [[Герман (планина)|Герман]], во областа [[Средорек (област)|Средорек]], на западниот раб на [[Славишко Поле|Славишкото Поле]], на ридот Меѓак, на надморска височина од 400 до 1.000 метри. Од селото [[Страцин]] е оддалечен два километра.<ref name="дома"/> Резерватот зафаќа површина од 23,2 ха, на којашто во камени блокови во вид на зарамнети плочи со текот на времето се создале поголем број вдлабнатини (литотелми) кои повремено се исполнети со вода и во кои се развива посебна флора и фауна. Теренот на којшто се наоѓа резерватот претставува посебна тектонска целина којашто се издвојува како ефузивна целина и како дел од [[Вулканизам во Македонија#Кратовско-злетовска вулканска област|Кратовско-злетовската вулканска област]]. Во резерватот постојат голем број литотелми со просечен пречник од 20-60 цм и длабочина од 10-40 цм. Дното на литотелмите е покриено со [[детрит]] од трули лисја, [[трева]] и [[мов]].<ref name="дома"/> Литотелмите исполнуваат со вода рано напролет како последица на топењето на снегот и на пролетните дождови. Во овие минијатурни слатководни екосистеми се развива единствена водна фауна. Организмите коишто се развиваат во литотелмите се наречени [[телматобионти]] затоа што се прилагодени за живот во екстремни услови, успевајќи да се развијат брзо и за многу краток временски период да обезбедат потомство во облик на резистентни (латентни) јајца. Литотелмите како посебни природни живеалишта и водната фауна којашто се развива во нив се изразито чувствителни и на најмали промени во животната средина. Поради тоа, Европската Директива за живеалишта овој тип на биотопи го вклучува на листата на „Приоритетни природни живеалишта“.<ref name="дома"/> == Растителен и животински свет == Најзначаен вид во Плоче Литотелми е реликтниот вид на [[вилинско ракче]] (науч. ''Tanymastix stagnalis''),<ref>{{Наведено списание |author=Swetozar Petkovski |year=1995 |department=On the presence of the genus ''Tanymastix'' Simon, 1886 (Crustacea: Anostraca) in Macedonia |journal=Hydrobiologia |volume=298 |issue=1–3 |pages=307–313 |doi=10.1007/BF00033825 |editor=D. Belk, H. J. Dumont & G. Maier |title=Studies on Large Branchiopod Biology and Aquaculture II}}</ref> којшто во Европа е под силна закана од исчезнување. Овој вид ги населува периодичните води во низините, како и локвите и глацијалните езера на планините. По правило се работи за стенотермно-ладнољубиви организми (опстојуваат само при мали температурни промени) коишто не поднесуваат високи температури. Македонската популатција на овој вид се развива во многу мали водни живеалишта коишто содржат само по неколку литри вода и во коишто нема грабливци и ривалски видови. Плоче Литотелми е единственото место на [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полустров]], каде што досега е пронајдено самовилското ракче.<ref name="дома"/> Во резерватот се присутни и многу ретки безрбетни животни, а застапени се и рбетниците. Од растителниот свет, се среќаваат [[Едногодишно растение|едногодишните растенија]] коишто својот животен циклус го завршуваат кога развојните услови се поволни, а во периодот кога локвите се пресушени преживуваат во облик на семе. За подрачјето се карактеристични две растителни заедници — едната се шуми на [[даб]], [[благун]] и на [[бел габер]], а втората се шуми на дабот плоскач и на дабот цер.<ref name="дома"/> == Заштита == Природниот резерват Плоче Литотелми е прогласен за строг природен резерват на 29 октомври 2003 година.<ref>[https://portal.mdt.gov.mk/post-body-files/zakon-izmeni-dopolnuvanja-i-podzakonski-akti-za-zastita-na-prirodata-file-3Jf8.pdf Указ за прогласување на Законот за прогласување на локалитетот „Плоче-Литотелми за строг природен резерват]</ref> Со закон донесен од страна на [[Собрание на Македонија|Собранието на Република Македонија]] на 28 октомври 2010 година, којшто е во согласност со Законот за заштита на природата, местото повторно било прогласено за строг природен резерват, што според категоризацијата на заштитени подрачја усогласена со меѓународните стандарди претставува највисок степен на заштита. Според тој закон, грижата за местото е доверена на [[Општина Кратово]], којашто во соработка со [[Министерство за животна средина и просторно планирање|Министерството за животна средина и просторно планирање]] е задолжена да се грижи за резерватот и најдоцна две години по донесување на законот да изготви план и годишна програма за управување со него. Дополнително, голем број од животинските и растителните видови коишто се застапени во резерватот се ставени на повеќе домашни и меѓународни списоци на заштита.<ref name="дома"/> == Галерија == <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Плоче Литотелми со околината.jpg| Податотека:Воздушен поглед на Плоче Литотелми 2.jpg| Податотека:Воздушен поглед на Плоче Литотелми.jpg| Податотека:Воздушен поглед на Плоче Литотелми 4.jpg| </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{ризница-ред|Ploče Litotelmi}} [[Категорија:Страцин]] [[Категорија:Герман (планина)]] [[Категорија:Споменици на природата на Македонија]] [[Категорија:Природни резервати во Македонија]] gykvekb8bdx6omavelwqalhsh4t875k 0 728867 5605782 5605572 2026-08-06T21:28:38Z Andrew012p 85224 Отповикана преработката [[Special:Diff/5605572|5605572]] на [[Special:Contributions/~2026-43134-30|~2026-43134-30]] ([[User talk:~2026-43134-30|разговор]]) 5605782 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist <!-- See WP:WikiProject Musicians -->|image=ABBA - TopPop 1974 5.png|image_size=280px|landscape=|caption=ABBA во1974 (од лево)<br>[[Бени Андерсон]], [[Ани-Фрид Лингстад)]],<br>[[Агнета Фелтског]], и [[Бјорн Улвеус]]|background=group_or_band|alias=Бјорн и Бени, Агнета и Ани-Фрид<small>(1972–1974)</small>|origin=[[Стокхолм]], [[Шведска]]|Genre={{flatlist| * [[Pop music|Pop]] * [[europop]] * [[disco]] * [[pop rock]]<ref>{{Наведена книга |last=Moskowitz |first=David V. |date=Oct 31, 2015 |title=The 100 Greatest Bands of All Time: A Guide to the Legends Who Rocked the World |url=https://books.google.com/books?id=8XG9CgAAQBAJ&pg=PA1&lpg=PA1 |location= |publisher=GREENWOOD Publishing Group Incorporated |page=1 |isbn=1440803390}}</ref> }}|years_active=1972–1982<br><small>(собирања: 1986, 2008, 2016)</small>|label={{flatlist| * [[Polar Music|Polar]] * Polydor * [[Атлантик Рекордс]] * [[Епик Рекордс]] * [[RCA Records|RCA Victor]] * [[Disques Vogue|Vogue]] * Sunshine <!--DO NOT add other labels such as "China Radio", "Ariston", or "Metal" back.These are NOT of importance because "Metal" is not consistent with the lead paragraph that states the selling countries. --> }}|associated_acts={{flatlist| * [[Хеп Старс]] * [[Хутенани Сингерс]] * [[Оркестарот на Бени Андерсон]] }}|website={{URL|abbasite.com}}|current_members=* [[Агнета Фелтског]] * [[Бјорн Улвеус]] * [[Бени Андерсон]] * [[Ани-Фрид Лингстад)]]}} '''АББА''' — шведска поп-група, формирана во [[Стокхолм]] во 1972 година. Групата е составена од '''А'''гнета Фелтског, '''Б'''јорн Улвеус, '''Б'''ени Андерсон и '''А'''ни-Фрид Лингстад. АББА всушност е акроним од првите букви на нивните имиња. Тие станале едни од најпознатите успешни изведувачи во историјата на [[Поп-музика|поп]] музиката, достигнувајќи го врвот на топ листите во целиот свет од 1972 година до 1982 година. Тие се исто така познати по победата на [[Евровизија 1974|Евровизија]] во 1974 година, донесувајќи ѝ ја на [[Шведска]] првата победа во историјата на натпреварот и станувајќи најуспешната група која некогаш учествувала на тој натпревар . <br /> АББА имаат продадено околу 370 милиони плочи низ целиот свет<ref>Mike Evans: ''Rock'n'Roll's Strangest Moments: Extraordinary But True Tales from 45 Years of Rock & Roll History''. Pavilion Books, 2014, chapter ''ABBA again (Sweden, 1974–1981)'', pp. 169 ([https://books.google.com/books?id=5i-_CAAAQBAJ&pg=PT169 excerpt (Google books)])</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|last1=Harrison|first1=Andrew|title=Why are ABBA so popular?|url=http://www.bbc.com/culture/story/20140415-why-are-abba-so-popular|website=bbc.com|publisher=British Broadcasting Corporation (BBC)|accessdate=7 June 2016}}</ref> и сè уште се продаваат милиони годишно што ги прави едни од најпродаваните музички уметници на сите времиња. АББА е првата поп група која дошла од неанглиско говорно подрачје и која ги усвоила топ листите во земјите на [[англосфера]]та: [[Велика Британија]], [[Ирска]], [[САД]], [[Канада]], [[Австралија]], [[Нов Зеланд]] и [[Јужна Африка]]<ref>{{наведени вести|url=http://www.times-standard.com/tcw/ci_20060193|title=ABBA music enhances 'Mamma Mia!' at the Van Duzer|last=Trauth|first=Beti|date=February 28, 2012|work=[[Times-Standard]]|accessdate=April 19, 2013|archive-date=2014-05-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20140519061605/http://www.times-standard.com/tcw/ci_20060193|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lifetimetv.co.uk/people/abba|title=Abba|last=|first=|date=|website=|access-date=}}</ref>. Групата исто така, имала значителен успех на пазарите во [[Латинска Америка]] и многу нивни хитови се снимени на шпански јазик. <br /> За време на активните години на бендот, Агнета и Бјорн биле брачна двојка, исто како Бени и Фрида, макар што и двете двојки подоцна се развеле. На врвот на популарноста, бракот на Бјорн и Агнета се распаднал во 1979 година, а бракот на Бени со Фрида се распаднал во 1981 година. <br /> По распаѓањето на АББА, при крајот на 1982, Агнета и Бјорн биле успешни во пишување на музички текстови<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.biography.com/people/benny-andersson-17168238|title=Benny Andersson|website=Biography.com|language=en-us|access-date=2017-07-04|archive-date=2018-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180921114915/https://www.biography.com/people/benny-andersson-17168238|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.biography.com/people/bj%C3%B6rn-ulvaeus-17188976|title=Björn Ulvaeus|website=Biography.com|language=en-us|access-date=2017-07-04|archive-date=2017-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170425101949/http://www.biography.com/people/bj%C3%B6rn-ulvaeus-17188976|url-status=dead}}</ref>, додека Бени и Фрида продолжиле со соло кариери<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.biography.com/people/agnetha-f%C3%A4ltskog-20631221|title=Agnetha Fältskog|website=Biography.com|language=en-us|access-date=2017-07-04|archive-date=2017-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20170427223846/http://www.biography.com/people/agnetha-f%C3%A4ltskog-20631221|url-status=dead}}</ref>. Популарноста на АББА била намалена сè додека не се појавиле во неколку филмови, особено ''Свадбата на Муриел'' (Muriel's Wedding) во 1994, ''Авантурите на Присила, кралица на пустината'' (The Adventures of Priscilla, Queen of the Desert) во 1994. Тоа го обновил интересот за групата. Во 1999 година, музиката на АББА е дел од успешниот мјузикл [[Мама Миа (филм)|Мама Миа]] (Mamma Mia!) Филм со истиот наслов е снимен во 2008 а продолжението „Mama Mia: Here We Go Again“ ќе биде во режија на Британецот Ол Паркер, кој е автор и на сценарието, а извршни продуценти ќе бидат членовите на групата „Абба“, Бени Андерсон и Бјорн Улвеус <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.novamakedonija.com.mk/NewsDetail?title=&id=fd966cb8-1e4a-4bc1-b45d-4b16f9667eae|title=Мјузиклот „Мама Миа“ следната година добива продолжение|last=|first=|date=22 мај 2017|work=http://novamakedonija.com.mk|language=mk-MK|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=2017-09-27}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. На 50 годишнината на Евровизија во 2005, хитот на АББА, ''Ватерло'' (Waterloo) бил избран за најдобра песна. Групата била примена во [[Куќата на Славните на Рокенролот|Куќата на славните на рокенролот]] на 15 март 2010 година<ref>http://www.latimes.com/entertainment/news/la-et-quick16-2009dec16,0,6237547.story|title=ABBA{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Makes Rock and Roll Hall of Fame Los Angeles Times 16&nbsp;December 2009|work=Los Angeles Times|date=16 December 2009|accessdate=23 August 2010}}</ref>. Во 2015, песната ''Dancing Queen'' ја добива најпрестижната награда [[Награди Греми|Греми]].<ref>http://www.grammy.com/news/grammy-hall-of-fame-class-of-2015</ref> == Историјат == === Пред АББА (60-те години на 20 век)=== [[Бени Андерсон]] (роден на 16 декември 1946 година во [[Стокхолм]], Шведска), на 18 години бил член на популарната шведска поп-рок група, Хеп Старс (The Hep Stars) познати и како Шведските Битлси<ref>[http://www.virginmedia.com/music/pictures/profiles/ten-things-abba.php?ssid=4 10 Things You Never Knew About Abba]. Virginmedia.com. Retrieved 19 April 2014.</ref>, кои се појавиле на многу насловни страни со нивните меѓународни хитови. Андерсон свирел клавијатура и започнал со пишување на оригинални песни за бендот, од кои многу станале големи хитови, вклучувајќи ги: ''No Response'' која го достигнала третото место во 1965 година, ''Sunny Girl'', ''Wedding'' и ''Consolation''. Сите овие песни биле хит број еден во 1966 година. Андерсон исто така, имал плодна текстописна соработка со [[Ласе Бергаген]], со кого ја напишал песната Sagan om lilla Sofie (Приказна за малата Софија) која влегла на официјалната шведска топ листа во 1968 година. [[Податотека:Benny Andersson ABBA.jpg|мини|Бени Андерсон|257x257px|лево]][[Бјорн Улвеус]] (роден на 25 април 1945 година во [[Гетеборг]], [[Шведска]]), исто така својата музичка кариера ја започнал на 18 години како пејач и гитарист како фронтмен на Хутенани Сингерс (Hootenanny Singers), популарна шведска фолк-скифл група. Улвеус почнал со пишување на англиски песни за групата и накратко имал соло кариера. [[Податотека:2015-12-12-030_Björn_Ulvaeus_(29193749840)_(cropped).jpg|мини|Бјорн Улвеус на предавање во Стокхолм, 2015|259x259пкс]]Во јуни 1966 година, Улвеус и Андерсон одлучиле да напишат заедничка песна. Нивниот прв обид бил ''Isn't It Easy to Say'', песна која подоцна била снимена од Хеп Старс. [[Стиг Андерсон]] бил менаџер на Хутенани Сингерс и основач на [[Polar Music]]. Тој видел потенцијал во соработката со нив и ги охрабрувал да пишуваат повеќе. Двајцата, исто така почнале да свират со други бендови, сè до 1969 година, кога двајцата ги напишале и објавиле првите вистински хитови: ''Ljuva sextital (Слатките шеесетти),'' снимени од [[Брита Борг]] и хитот на Хеп Старс - ''Speleman''. Во 1969 година за [[Шведска на Евровизија|Мелодифестивален]] Андерсон ја напишал и доставил песната ''Hej, Clown''. Тој фестивал се одржувал во [[Шведска]] за избор на евровизиска песна. Песната требала да го добие првото место, но на прегласувањето се нашла на второто место. Бени Андерсон тука ја запознал својата идна сопруга, Фрида која исто така учествувала на натпреварот. Како бендовите на Андерсон и Улвеус почнале да се распаѓаат во 1969 година, тие се здружиле и го снимиле својот прв заеднички албум во 1970 година, наречен ''Lycka'' (Среќа). Во овој албум биле вклучени песни, отпеани од нив двајцата. Нивните сопруги често присуствувале во студиото, а понекогаш биле придружни вокали. Агнета Фелтског напишала дури и песна заедно со нив двајцата. Сè до летото, 1974 година, Бјорн привремено снимал со Хутенани Сингерс а Бени Андерсон ги продуцирал нивните песни<br />[[Податотека:Agnetha_Fältskog_on_The_Story_of_ABBA_1982.jpg|лево|мини|Агнета Фелтског во 1982]] [[Агнета Фелтског]] (родена на 5 април 1950 година во [[Јеншепинг]] во [[Шведска]]) пеела со локален бенд, предводен од Бернт Енгхарт, кој испратил демо снимка од бендот до Карл Герхард Лундквист. На демо снимката била песната напишана и отпеана од Агнета, ''Jag var så kär''. Тој бил толку импресиониран од гласот што бил убеден дека девојката ќе стане ѕвезда. По макотрпни напори да ја најде, договорил Агнета да дојде во [[Стокхолм]] да сними две нејзини песни. Така Агнета го достигнала првото место на слушаност во Шведска со песната што самата ја напишала. Се продале над 80 000 копии кога таа имала само 17 години. За кратко време била забележана од критичарите и композиторите. Главната инспирација на Фелтског во нејзините рани години биле многу пејачки, меѓу кои и [[Кони Френсис]]. Со свои композиции, снимила преработки на странски хитови и ги изведувала на турнеите во шведските фолк-паркови. Повеќето од нејзините хитови ги компонира самата што било невообичаено за пејачка од тоа време. Таа имала многу успешни песни на шведските топ листи. За време на снимањето во една шведска телевизија во мај 1969 година, го запознала Бјорн. Се венчале на 6 јули 1971 година. Во 1972 година, Фелтског станала ѕвезда изведувајќи ја [[Марија Магдалена]] во оригиналната шведска продукција на ''Jesus Christ Superstar'' и добила позитивни критики. Од 1967 до 1975 година, Фелтског објавила 5 студиски албума<ref>{{harvnb|Palm|2001|pp=112–129 and 135–136}}</ref>. [[Податотека:Anni_Frid_Lyngstad_on_The_Story_of_ABBA_1982.jpg|мини|Ани Фрид Лингстад на Приказната на АББА во 1982|лево]] [[Ани-Фрид ,,Фрида‘‘ Лингстад]] (родена на 15 ноември 1945 година во Бјорказен, [[Баларат|Баланген]] во [[Норвешка]]) пеела на 13 годишна возраст со различни бендови и работела главно во [[џез]]-кабареа. Таа формирала свој бенд ''Ани-Фрид Фор''. Во летото 1967 година, освоила награда на националниот натпревар за таленти со песната ''A Day Off.'' Тоа било шведска верзија на песната A Day in Portofino, која била вклучена во EMI компилацијата ''Фрида, 1967-1972''. Оној кој ќе освоел прва награда, добивал договор за снимање со EMI Sweeden и да пее во живо во најпопуларните телевизиски емисии во земјата. Кога Бени Андерсон почнал да ги продуцира нејзините песни во 1971 година, таа го достигнала првото место со нејзиниот сингл ''Min egen stad'' (Мојот роден град), напишана од Бени и работена со сите идни членови на АББА како придружни вокали. Лингстад правела турнеи и редовно ги изведувала нејзините песни во фолкпаркот и се појавувала на телевизија и радио. Таа се запознала со Бјорн Улвеус во 1963 година во тек на натпреварот за таленти, а со Фелтског во почетокот на 1968 година во една телевизиска емисија. Фрида конечно се поврзала со идните членови на групата во 1969 година. На 1 март 1969 година, учествувала на Избор на песна за Евровизија - [[Шведска на Евровизија|Мелодифестивален]] - каде за првпат го сретнала Бени Андерсон. Тие се сретнале повторно неколку недели подоцна за време на турнејата во јужниот дел на [[Шведска]], па така наскоро станале двојка. Андерсон го издала нејзиниот сингл ''Петар Пан'' во септември 1969 година, нејзината прва соработка со Бени и Бјорн, така што тие ја напишале песната. Андерсон тогаш го издал деби албумот на Лингстад, ''Фрида'', којшто бил издаден во март 1971 година. Лингстад исто така, свирела на неколку ревиски шоуа и во неколку кабареа во [[Стокхолм]] помеѓу 1969 и 1973 година. По формирањето на АББА, таа снимила уште еден успешен албум во 1975 година, Frida ensam, во којшто бил вклучен шведскиот препев на песната ''Фернандо''. Оваа песна била хит на шведските радио листи, пред да биде претставена англиската верзија<ref>{{harvnb|Palm|2001|pp=41–58}}</ref>. === Прва изведба во живо и почетокот на Фестфолкет === <br /> Обид за комбинирање на нивните таленти се случил во април 1970 година, кога двете двојки отишле заедно на одмор на островот [[Кипар]]. Она што започнало како пеење за забава на плажата, завршило како импровизирана изведба во живо пред војниците на [[Обединети нации|Обединетите нации]], кои исто така се наоѓале на плажата. Во тоа време, Бени и Бјорн го снимале нивниот прв албум, ''Lycka'', кој требал да излезе во септември 1970 година. Агнета и Фрида биле придружни вокали на неколку песни во текот на јуни, а идејата за тие двете да работат заедно го поттикнува нивното појавување на сцената на Фестфолкет на 1 ноември 1970 година во [[Гетеборг]]. Шоуто кое се одржало во кабарето привлекло негативни критики, особено за изведбата на Бени и Бјорн на песната ''Hello, Old Man''. === Првата заедничка плоча Hej, gamle man === [[Податотека:ABBA - TopPop 1974 1.png|мини|десно|ABBA|272x272пкс]]<br />''Hej, gamle man'', песна за еден стар војник од Армијата на спасот, станал нивниот прв хит. Плочата била заслуга на Бјорн и Бени и го достигнала петтото место на продажните топ листи и прво место на шведската топ листа 15 недели по ред. Во текот на 1971 година, четирите уметници почнале почесто да работат заедно; додавајќи вокали на другите плочи. Фелтског, Андерсон и Улвеус правеле заеднички турнеи во мај, додека Лингстад сама одела на турнеи. Во текот на летото, честите снимања на плочите ги споиле сите четворица. == Формирање на групата (1970-1973 година)== <br /> По издавањето на Lycka во 1970 година, уште два сингла на Бјорн и Бени биле издадени во Шведска, ''No Doctor Can Help with That'' и ''Imagine If the Earth Were Young''. Во овие песни поистакнати вокали биле Агнета и Фрида, со што се достигнал поголем успех. Агнета и Бјорн кои сега биле венчани, почнале редовно да настапуваат заедно со Бени Андерсон во фолк парковите во Шведска, во 1971 година.[[Стиг Андерсон]], основачот и сопственикот на [[Polar Music]], бил решен да се пробие на меѓународен план со музиката на Бени Андерсон и Бјорн Улвеус.<br /> '',,Некој ден вие двајцата ќе напишете песна која ќе стане вистински хит‘‘'', предвидувал Стиг Андерсон и ги бодрел да напишат песна за Изборот на Евровизија, и по две одбивања во 1971 година, Андерсон и Улвеус ја претставиле својата нова песна Säg det med en sång ''(Кажи со песна)'' на изборот што требал да се одржи следната година. За изведувач ја избрале дебитантката Лена Андерсон. Песната се пласирала на третото место, охрабрувајќи го Стиг Андерсон, и станувајќи хит во Шведска<br /> Првите знаци за странски успех се појавиле ненадејно, бидејќи синглот на Андерсон и Улвеус ''She's My Kind of Girl'', излегол во [[Епик Рекордс]] во [[Јапонија]] во март 1972 година. Со тоа, дуото добило Топ 10 хит. Уште два сингла биле објавени во Јапонија, ''En Carousel'' (En Karusell во [[Скандинавија]], претходна верзија на Merry-Go-Round) и ''Love Has Its Ways'' (песна што ја напишале со [[Коичи Морита]]). [[Податотека:ABBA_-_Popzien_1973_4.png|лево|мини|253x253пкс|ABBA (known as Björn & Benny Agnetha & Anni-Frid/Frida) at Popzien, 1973]] === Првиот хит === Бјорн и Бени опстанале со нивното пишување на песни и експериментирале со нови звуци и вокални аранжмани. ''People Need Love'' била издадена во јуни 1972 година, во кој жените биле придружни вокали. Песната го достигнала 17 место на шведските топ листи, доволно за да ги увери дека би успеале понатаму<ref>{{harvnb|Palm|2001|p=185}}</ref>. Синглот исто така, го преминал рекордот за квартети во САД, каде што го достигнале 114 место на топ листите на [[Cashbox]] и 117 место на Светската топ листа. Групата одлучила да го сними својот прв заеднички албум во есента, 1972 година и ги започнале нивните средби на 2 септември 1972 година. Жените ги делеле главните вокали во ''Nina, Pretty Ballerina'' ( Топ 10 хит во [[Австралија]]) ==== Ring Ring ==== <br /> Во 1973 година, бендот заедно со менаџерот Стиг Андерсон одлучиле уште еднаш да се обидат на Изборот за Евровизија, овојпат со песната ''Ring Ring''. На 10 февруари 1973 година, песната го освоила 3 место на фестивалот, така што тие никогаш и не победиле на изборот за евровизиска песна. Без оглед на сè, групата го издала својот деби албум, исто така наречен Ring Ring. Албумот бил одличен и бил хит во многу делови во Европа и во [[Јужна Африка (регион)|Јужна Африка]]. Сепак, Стиг Андерсон сметал дека вистинскиот пробив може да се случи само со хит во [[Велика Британија (остров)|Велика Британија]] или САД. Агнета го родила првото дете во 1973 година и за краток период била заменета со Ингер Брундин, на една турнеја во [[Западна Германија]]. === Името на групата === Во почетокот на 1973 година, Стиг Андерсон, уморен од секакви имиња, почнал да ја именува групата приватно и јавно како АББА. На прв поглед, ова било игра на зборови, бидејќи АББА исто така било и името на позната компанија за конзервирање риби во Шведска. Сепак, со оглед на тоа што оваа компанија не било доволно позната надвор од Шведска, Андерсон верувал дека ова име ќе стане добро познато на меѓународниот пазар. Во [[Гетеборг]] бил одржан натпревар за да се избере име за групата. Групата била импресионирана од имињата како ,,Алибаба‘‘, ,,ФАББ‘‘ и ,,Баба‘‘. На крај сите записи биле отфрлени и летото официјално било објавено дека групата ќе се вика ,,АББА‘‘. Групата преговарала со конзерваторите за заштита на името.<br /> ,,АББА‘‘ е [[акроним]] создаден од првите букви на името на секој од членовите: Агнета, Бјорн, Бени и Ани-Фрид. За време на [[Податотека:ABBA-Logo.svg|десно|мини|250x250пкс|Познатото лого на ABBA е дизајнирано од Руни Зодерквист во 1976.]] промовирањето слики, Бени забавувајќи се ја напишал буката ,,Б‘‘ наопаку, па од 1976 година па наваму ᗅᗺᗷᗅ станала регистрирана трговска марка на групата. За првпат ,,АББА‘‘ било напишано на некои листови за време на нивното снимање во студиото Метроном во Стокхолм, на 16 октомври 1973 година. Ова најпрвин било запишано како ,,Бјорн, Бени, Агнета и Фрида‘‘, но потоа било прецртано со ,,АББА‘‘, напишано со големи букви на врвот. Официјалното лого било дизајнирано од Руни Зодерквист. За првпат било објавено на ''Dancing Queen'', сингл од август 1976 година, а потоа и на сите други албуми и синглови. Но, идејата за официјалното лого била направена од германскиот фотограф Волфганг Хајлман, кога ги фотографирал за тинејџерскиот весник Bravo. На сликата, членовите на АББА држат голема почетна буква од имињата. Откако ги направиле фотографиите, Хајлман видел дека еден од машките ја држи неговата буква наопаку. Тие го дискутирале тоа и им се допаднала идејата. По изработката на нивниот каталог за групата, Polygram почнале да користат различни варијации на логото на АББА, користејќи различен фонт и додавајќи емблем на круна во 1992 година, за првото издавање на ,,ABBA Gold‘‘: Компилација на најголемите хитови. Кога Universal Music го купиле на Polygram, називот на АББА за Polar Music International, бил повратен во Стокхолм. Оттогаш, оригиналното лого е вратено на сите официјални производи<ref>[https://web.archive.org/web/20080721023557/http://abbamail.com/feature/logo25th.htm ABBA Logo 25th Anniversary] Retrieved from Internet Archive 10 January 2014.</ref>. == Пробив (1973-1976)== ==== Евровизија ==== [[Податотека:ABBA_-_TopPop_1974_1.png|десно|мини|ABBA на холандската телевизија во 1974]] Кога групата настапила на [[Шведска на Евровизија|Мелодифестивален]] со песната ''Ring Ring'', но не успеала да се квалификува на шведскиот натпревар во 1973 година, Стиг Андерсон веднаш почнал со планирање на натпреварот за следната година. Бени, Бјорн и Стиг Андерсон верувале во можностите за искористување на [[Евровизија]]та за да се покажат на музичкиот бизнис како композитори, а и за успех на целата група. Кон крајот на 1973 година, тие биле поканети во една шведска телевизија за да изведат песна за наредниот [[Шведска на Евровизија|Мелодифестивален]]. Од поголемиот број нови песна, била избрана ''Waterloo''. Групата сега била инспирирана од гламурозната рок сцена во [[Англија]]. Waterloo била песна во глам-рок стил, направена со ,,звучниот ѕид‘‘ на Мајкл Б. Тетроу. Песната имала слична продукција и аранжман со песната ''See My Baby Jive'', која била Wizzard's хит во [[Обединето Кралство|Велика Британија]] во 1973 година.<br /> АББА ги освоиле нивните национални хитови на шведската телевизија на 9 февруари 1974 година, а со овој трет обид тие биле поискусни и подобро подготвени за Евровизија. Освојувајќи го натпреварот на 6 април 1974 година, им се пружила шанса да имаат турнеја низ Европа и да учествуваат на многу телевизиски шоуа. Waterlo бил број еден на листите на големите пазари, како што биле во [[Германија]] и Велика Британија. Во [[Соединети Американски Држави|САД]], песната го достигнала 6 место на [[Billboard Hot 100]] chart, отворајќи им го патот за нивниот прв албум и нивната прва посета таму како група. Иако кратка промотивна посета, сепак тие го имале и првиот настап во американската телевизија, ''Шоуто на Мајк Даглас''. Албумот ,,Waterloo‘‘ го достигнал само 145 место на списокот на Billboard 200, но добиле едногласни високи пофалби од американските критичари. Следниот сингл на АББА, Honey, Honey, достигнал 27 место на американскиот [[Billboard Hot 100]], а 2 место во [[Германија]]. Сепак, во Обединетото Кралство, Epic (британската музичка куќа на АББА), одлучила да преиздаде ремикс верзија на ''Ring Ring'' наместо ''Honey, Honey.'' Главната верзија на Sweet Dreams, го достигнала 10 место. И двете песни за една недела дебитирале на листите во [[Обединето Кралство|Велика Британија]]. ==== После Евровизија ==== [[Податотека:Schallplatte.jpg|мини|десно|Седмиот студиски албум]] <br /> Во ноември 1974 година, АББА започнале со првата турнеја низ Европа, настапувајќи во [[Данска]], [[Западна Германија]] и [[Австрија]]. Турнејата не била многу успешна како што очекувале бидејќи не се распродале сите карти. Поради слаба побарувачка, морале да откажат неколку емисии, вклучувајќи го и единствениот закажан концерт во [[Швајцарија]]. Вториот дел од турнејата, кога поминале низ [[Скандинавија]] во јануари 1975 година, бил многу поразличен. Наполниле многу сали. Продолжиле со настапите во живо и во текот на летото во 1975 година, кога АББА тргнале на 16 дневна турнеја во [[Шведска]] и [[Финска]]. Нивното стокхолмско шоу кое се одржало во забавниот парк Грона Лунд, имал публика од околу 19.200 луѓе<ref>{{harvnb|Palm|2001|p=268}}</ref>. Кон крајот на 1974 година, во Велика Британија бил издаден синглот ''So Long'', но не успеал да се пласира на списокот на Радио 1. Подоцна, во 1975 година, издавањето на нивниот самонасловен трет албум ''S.O.S'', им помогнал да се врата на топ листите во Велика Британија, каде што песната го освоила 6 место, а албумот 13 место. ''S.O.S'' исто така станал вториот број еден на АББА во [[Германија]] и [[Австралија]]. Нивниот успех дополнително се зацврстил со песната ''Mamma Mia'', освојувајќи го првото место во Обединетото Кралство, Германија и Австралија. Во САД, го достигнал 10 место на списокот на Record World Top 100 и 15 место на списокот на [[Билборд Хот 100|Billboard Hot 100]]. Со тоа, тие ја подигнале наградата БМИ, за најслушана песна на американското радио во 1975 година. До почетокот на 1976 година, групата веќе имала 4 песни на американската листа Топ 30, но музичкиот пазар покажал дека нема да биде лесно за да се пробијат. Истоимениот албум ,,ABBA‘‘, достигнал три американски хита, но, го достигнал само 165 место на Cashbox, а 174 место на списокот на Billboard 200. === Ѕвезди (1976-1971) === Во март 1976 година, бендот објавил компилација од албумот ''Greatest Hits'', и покрај тоа што имале само 6 од Топ 40 хитови во Велика Британија и САД. Сепак, тој станал нивниот прв број 1 албум во Велика Британија, а исто така го за првпат стигнале до списокот на Топ 50 во САД. Таму тие успеале да продадат повеќе од еден милион примероци. Во исто време, Германија објавила компилација наречена '''The best of ABBA''', која го достигнала повторно првото место. Исто така во овој албум била приклучена и песната ''Фернандо'', која го достигнала првото место во 13 држави, вклучувајќи ги Велика Британија, Германија и Австралија. Песната била распродадена во 10 милиони примероци ширум светот. Во Австралија, песната била на врвот на топ листата 14 недели (и останала така уште 40 недели), поврзувајќи се со песната на [[Битлси]], ''Hey Jude'' за најдолготраен број еден, притоа овозможувајќи песната ''Fernando'' да стане една од најдобро продаваните синглови на сите времиња во Австралија. Истата година, групата ја освоила првата меѓународна награда, така што со Fernando биле избрани за ,,Најдобра студиска снимка за 1975 година‘‘. Во САД, Fernando го достигнала Top 10 од Cashbox Top 100 и 13 место на [[Billboard Hot 100]]. Исто така го достигнале врвот на листата Billboard Adult Contemporary, првиот број еден сингл на АББА во [[Соединети Американски Држави|Америка]]. [[Податотека:Frida_Lyngstad_and_Benny_Andersson_1976b.jpg|мини|253x253пкс|[[Benny Andersson|Бени Андерсон]] и Ани-Фрид Линдстрад во Амстердам 1976]] Четвртиот студиски албум на групата, '''Arrival,''' најпродаван албум во [[Европа]] и [[Австралија]], претставил едно ново ниво на остварување и во текстопиството и во студиската работа. Тоа предизвикало позитивни критики од повеќе британски неделни весници. Најчестите пофалби биле од американските критичари. Од албумот следеле многу хитови: Money, Money, Money, друг број 1 во Германија и Австралија и Knowing Me, Knowing You, шестиот хит на АББА со место број 1 во Германија и во Велика Британија. Вистинска сензација била ''Dancing Queen'', не само на врвот на топ листите во Велика Британија, Германија и Австралија, но, исто така, го достигнала и првото место во САД. Во Јужна Африка, АББА имала зачудувачки успех со Fernando, Dancing Queen и Knowing Me, Knowing You, со што биле меѓу топ 20 најпродавани синглови за периодот помеѓу 1967-1977 година. Во 1977 година, Arrival бил номиниран за BRIT Award во категоријата за ,,Најдобар меѓународен албум на годината‘‘. Во тоа време АББА биле популарни во Велика Британија, поголемиот дел од Западна Европа, Австралија и Нов Зеланд. Во ДВД-то,на Фрида, Лингстад објаснува како таа и Фелтског се развиле како пејачки, како што снимките на АББА станувале покомплексни во текот на годините. Популарноста на бендот во САД останала во помал обем, а Dancing Queen станал единствениот [[Билборд Хот 100|Bilboard hot 100]], број 1 сингл којшто АББА го имале таму, (тие сепак имале уште три синглови на првата позиција на други Билборд табели) Сепак, Arrival станал вистински пробив за АББА на американскиот пазар каде што го достигнал 20 место на списокот на Blboard 200 и добиле злато од [[RIAA]]. == Турнеи == === '''Европска турнеја''' === Во јануари 1977 година, АББА се посветиле на својата прва голема турнеја. Статусот на групата се променил драматично и тие биле сметани за ѕвезди. На 28 јануари, тие ја отвориле долгоочекуваната турнеја во [[Осло]], Норвешка, и извеле прекрасен спектакл кој вклучувал неколку сцени од нивната мини опера ,,The Girl with the Golden Hair‘‘. Концертот привлекол огромно медиумско внимание од цела Европа и Австралија. Тие ја продолжиле турнејата преку Западна Германија, посетувајќи ги [[Гетеборг]], [[Копенхаген]], [[Берлин]], [[Келн]], [[Амстердам]], [[Антверпен]], [[Есен]], [[Хановер]], [[Хамбург]], а завршиле со емисии во [[Обединетото Кралство]] во [[Манчестер]], [[Бирмингем]] и [[Глазгов]]. Исто така имале два распродадени концерти во Ројал Алберт Хол во Лондон. Билетите за овие два концерта биле достапни само со пријави по пошта, а подоцна се открило дека билетарницата добила 3,5 милиони пријави за влезници, што било местото би можело да се пополни 580 пати. [[Податотека:Abba 28011977 15 200.jpg|мини|лево|Агнета на турнеја во Европа|264x264пкс]] === Австралиска турнеја === По европскиот дел од турнејата, во март 1977 година, АББА имале 11 концерти во Австралија пред вкупно 160,000 луѓе. Отворањето на концертот во [[Сиднеј]] на 3 март пред публика од 20,000 луѓе, бил откажан поради пороен дожд. По нивното пристигнување во [[Мелбурн]], се одржал граѓански прием во Мелбурн Таун Хол каде што АББА се појавиле на балконот за да ја поздрават толпата од 6,000 луѓе. Во Мелбурн, групата имала три концерти со над 14,500 луѓе на секој концерт, вклучувајќи го и австралискиот премиер [[Малколм Фрејзер]] и неговото семејство. На првиот концерт во Мелбурн, дополнителни 16,000 луѓе се собрале надвор од заградената област за да го слушаат концертот. Во [[Аделаида]], групата извела еден концерт на фудбалскиот стадион Вест Лејкс пред 20,000 луѓе, а уште 10,000 луѓе слушале однадвор. Во текот на првите пет концерти во [[Перт]], имало закана со бомба па сите биле евакуирани од Забавниот центар. Патувањето било придружено со масовна хистерија и медиумско внимание опфатено во филмот на АББА: The Movie, во режија на [[Ласе Халстром]]. Во демекври 1977 година, АББА го надоврзале албумот ''Arrival'' со поамбициозни 5 албуми, објавени за да се совпаднат со дебито на АББА: The Movie. Иако албумот не бил многу добро примен од критичарите на Велика Британија, сепак имал повеќе светски хитови ширум светот: The Name of the Game и Take a Chance on Me. И двата хита биле на врвот на англиските топ листи, и го достигнале 12 и 3 место на списокот на [[Билборд Хот 100|Billboard Hot 100]] во САД. Иако Take a Chance on Me не била на врвот на американските топ листи, се покажала како најголемиот хит на АББА таму, со голема продажба на Dancing Queen. Албумот, исто така ги вклучувал и Thank You for the Music. === Турнеи во Северна Америка и Европа === <br /> [[Податотека:ABBA_Edmonton_1979_001.jpg|лево|мини|281x281пкс|ABBA at Edmonton, Canada, 1979]] Во средината на јануари 1979 година, Бјорн и Агнета објавиле дека ќе се разведат. Вестите предизвикале интерес за медиумите, со што излегле многу шпекулации за иднината на групата. АББА ги увериле на новинарите и нивните обожаватели дека групата нормално ќе продолжи со својата работа и дека разводот нема да има никакво влијание на тоа. Сепак, медиумите продолжиле да ги прашуваат за ова во интервјуата<ref>"ABBA divorce&nbsp;– Agnetha moves out" (17 January 1979). ''The Sun'' (Sydney); p.&nbsp;1.</ref>. За да избегат од овој новинарски метеж и да се врата на својата работа, Бени и Бјорн тајно отпатувале во Compass Point Studios во [[Насау]], [[Бахами]], каде што за две недели ги подготвиле песните за нивниот следен албум. Шестиот студиски албум на групата, '''Voulez-Vous''', бил објавен во април 1979 година, насловната нумера која била снимена во Criteria Studios во [[Мајами]], [[Флорида]] со помош на [[Том Дауд]]. Албумот бил на врвот на топ листите низ цела Европа и во Јапонија и Мексико, потоа хит Топ 10 во [[Канада]] и Австралија, а Топ 20 во САД. Ниту една песна од албумот не станал хит на листите во Велика Британија, но ''Chiquititа'', ''Does Your Mother Know,'' ''Angel eyes'' и ''I Have a Dream'' биле Топ 5 хитови таму. Во Канада, I Have a Dream станал вториот број 1 на АББА на листата RPM Adult Contemporary (откако претходно прво место беше Fernando). Исто така во 1979 година, групата го издала нивниот албум '''Greatest Hits Vol. 2''', кој имал сосема нова песна, Gimme! Gimme! Gimme! (A Man After Midnight), уште еден хит во Германија и Велика Британија. На 13 септември 1979 година, АББА започнале со нивната турнеја во [[Едмонтон]], Канада, пред преполна сала од 14.000 луѓе. Последниот закажан концерт во САД во [[Вашингтон]], бил откажан поради летот од [[Њујорк (град)|Њујорк]] за [[Бостон]], кога приватниот авион на групата морал да одложи поради лоши временски услови. Тие се појавиле во ''Boston Music Hall'' 90 минути подоцна. Турнејата завршила со шоу во Торонто, Канада во МејплЛиф Гарденс пред публика од 18.000 луѓе. [[Record World]] напишале:<blockquote>АББА изведуваат со изненадувачка моќ и волумен, но иако се гласни, тие се многу јасни... Секојшто чекал 5 години за да ја види групата, ќе биде мошне задоволен‘‘, </blockquote>На 19 отктомври 1979 година, турнејата продолжила во Западна Европа, каде што бендот имал 23 распродадени концерти, вклучувајќи шест распродадени вечери во Вембли Арената во Лондон. === Формирање на студиото Polar Music === [[Податотека:Sportpalatset Stockholm 2010.jpg|мини|десно|Студиото на Polar Music|286x286пкс]] Од 1978 година, АББА бил еден од најголемите бендови во светот. Тие празниот филмски театар го претвориле во студиото Polar Music. Студиото го користеле и неколку други бендови, особено Genesis' Duke и [[Led Zeppelin]] таму го снимиле албумот [[In Through the Out Door]]. Во текот на мај, групата отишла во САД за промотивна кампања, промовирајќи се заедно со Енди Гиб, во емисијата на Оливија Њутн-Џон. Сесиите за синглот Summer Night City биле во тешка борба, но по пуштањето на песната, таа станала уште еден хит на групата. Песната ја поставила основата на следниот албум на групата. На 9 јануари 1979 година, групата ја извела Chiquitita на музичкиот концерт за [[УНИЦЕФ]], којшто се оддржал во Генералното собрание на ОН за да се прослави годишнината на [[УНИЦЕФ]] за детето. АББА ги донирале авторските права на овој светски хит на УНИЦЕФ ([[UNICEF]]). Синглот бил издаден следната недела, и годостигнал првото место во 10 држави. == Врв на популарноста == Во март 1980 година, АББА отпатувале во [[Јапонија]] каде што при нивното пристигнување на Меѓународниот аеродром Нарита, биле пречекани од илјадници обожаватели. Групата одржала 11 концерти со преполни сали, вклучувајќи и 6 емисии во Будокан во [[Токио]]. Оваа турнеја била последната во нивната кариера. Во летото на 1980 година, групата го издала синглот ''The Winner Takes It All'', кој го достигнал 8 место на британските топ листи ( и нивниот прв сингл од 1978 година). Песната била погрешно разбрана бидејќи била напишана за брачните проблеми на Бјорн и Агнета. Бјорн Улвеус го напишал текстот, но изјавил дека не се однесувал на нивниот развод. Фелтског пак, постојано повторувала дека таа не била причината поради која тие се разделиле. Во [[Соединети Американски Држави|САД]], песната го достигнала 8 место на списокот на [[Билборд Хот 100|Billboard Hot 100]] и станал вториот број 1 Billboard Adult Contemporary. Исто така песната била повторно снимена од страна на Андерсон и Улвеус, со друг следечки вокал, француската пејачка [[Миреј Матје]]. Песната била преименувана во ''Bravo Tu As Gagné'', со француски текст напишан од Ален Бубил. Истата година во ноември, АББА го објавиле нивниот седми албум,Super Trouper, којшто се одразил на нивниот стил со употреба на повеќе синтисајзери и лични текстови. Тоа го поставил рекордот за најмногу нарачки за британскиот албумот, така што биле направени 1 милион копии уште пред тој да биде издаден. Вториот сингл за албумот, ''Super Trouper'', исто така го достигнал првото место во Велика Британија. Друга песна од албумот ''Lay All Your Love on Me'' која била издадена во 1981 година, како 12-инчен сингл во неколку одбрани територии, успеал да го достигне врвот на Billboard Hot Dance Club Play и го достигнал 7 место на британските топ листи. Со тоа, песната станала највисоко рангирана 12-инчна песна издадена во историјата на британската топ листа. Исто така, во 1980 година, АББА снимиле компилација на шпански јазик, наречена ''Gracias Por La Música''. Овој албум бил издаден и во држави каде се зборувал шпански јазик, како и во [[Токио]] и [[Австралија]]. Албумот достигнал голем успех, а заедно со шпанската верзија на Chiquitita, се сигнализирал пробивот на групата во [[Латинска Америка]]. '''ABBA Oro: Grandes Éxitos''', шпанскиот еквивалент на '''ABBA Gold''', бил издаден во 1999 година. ===Последен албум и настапи (1981-1982)=== <br /> Во јануари 1981 година, Бјорн Улвеус се оженил со Лена Калерсо, а менаџерот Стиг Андерсон го прославил неговиот 50-ти роденден со голема забава. За оваа пригода, АББА ја снимиле песната Hovas Vittne (игра на зборови за шведското име за [[Јеховини сведоци|Јеховините сведоци]] и Хова, родното место на Андерсон), како почит кон него и била објавена само на 200 винилски плочи, кои биле подарени само на гостите на забавата. Овој сингл бил колекционерски баран. Во средината на февруари 1981 година, Андерсон и Лингстад објавиле дека поднеле барање за развод. Се ширеле гласнини дека нивниот брак се борел за опстанок веќе неколку години и дека Бени веќе сретнал друга жена, Мона Норклит, со која се оженил во ноември 1981 година. Бјорн и Бени имале текстописни сесии во текот на пролетта 1981 година, а сесиите за снимањето започнале во средината на март. На крајот од април, АББА ја снимиле емисијата ,,Дик Кејвет се среќава со АББА‘‘ (Dick Cavett Meets ABBA), предводена од водителот Дик Кејвет. '''The Visitors''', осмиот и последен албум на АББА, покажал текстописна зрелост чувство на недостатокот во нивните претходни снимки. Но сепак, групата била постаена во [[Поп-музика|поп]] жанрот, кој опфаќал прилечни звуци. Иако името на албумот не било откриено за време на објавувањето, според Улвеус, името се однесувало на тајни состаноци одржани против одобрувањето на [[Тоталитаризам|тоталитарните]] влади во Советските држави. Други песни пак биле биле наменети за неуспешни врски, закани од војната, стареење, губење невиност. Единствениот славен објавен сингл на албумот One of Us, бил деветтиот број 1 на АББА во Германија и лебедовата песна од нивните шеснаесет Toп 5 синглови на листата во [[Северна Африка]]. ''One of Us'' бил последниот Toп 10 хит во Велика Британија. Иако албумот го достигнал врвот на листите во Европа, вклучувајќи ги Велика Британија и Германија, The Visitors, не бил толку успешен како претходните албуми. Неговата продажба драстично опаднала во [[Јапонија]], [[Франција]] и [[Австралија]]. Една песна од албумот, ''When All Is Said and Done'', бил издаден како сингл во Северна Америка, Австралија и [[Нов Зеланд]] и достојно станал последниот Toп 40 хит во САД (водејќи на американската листа до 31 декември 1981 година). Исто така го освоиле и US Adult Contemporary Top 10 и 4 место на RPM Adult Contemporary chart во Канада. Авторот на песната ''The Winner Takes It All'' и ''One of Us'' се справувал со болно искуство од разделувањето со партнерката, иако кон траумата се гледало пооптимистички. Со објавената приказна за разводот на Бени и Фрида, шпекулациите ги зголемиле тензиите во рамките на групата. === Последните снимки === Во пролетта 1982 година, почнале сесиите за пишување песни и групата се собирала за да се направат повеќе снимки. Плановите не биле целосно јасни, но се дискутирало за да се направи нов албум и се дал предлог за мала турнеја. Сесиите за снимање во мај и јуни 1982 година биле напорни, па само три песни биле снимени: You Owe Me One, I Am the City and Just Like That. Андерсон и Улвеус не биле задоволни со исходот, така што лентите биле откажани, а групата зела летен одмор. Тие се вратиле назад во студиото во август, а групата ги сменила плановите за остатокот од годината. Тие сакале да издадат двоен албум за Божиќ, кој ќе ги содржи сите нивни хитови. Албумот бил насловен The First Ten Years. Биле одржани нови сесии за снимање и пишување песни. Во текот на октомври и ноември тие ги издале песните: The Day Before You Came, Cassandra и Under Attack/You Owe Me One. Ниту една песна не станала Toп 20 во Велика Британија, иако The Day Before You Came станал Toп 5 хит во многу европски држави како што се [[Германија]], Холандија и [[Белгија]]. Албумот бил прво место во Велика Британија и Белгија, Top 5 во Холандија и Германија и Toп 20 во многу други држави. Under Attack, последниот хит на групата пред да се распаднат, бил Toп 5 хит во [[Холандија]] и Белгија. I Am the City и Just Like That останале неиздадени синглови од албумот. I Am the City на крајот била објавена како дел од албумот '''More ABBA Gold''' во 1993 година, додека пак Just Like That била вклучена во неколку други песни препеана од други пејачи, продуцирана од Улвеус и Андерсон. Преработени верзии на стиховите завршиле во мјузиклот Chess. Хорскиот дел на Just Like That бил вклучен во репроспективен сет во 1994 година. И покрај многубројните барања од обожавателите, Бјорн и Бени сè уште одбивале да ја издадат верзијата на АББА за Just Like That, иако подоцна целосната верзија била пиратирана. Групата отпатувала во Лондон за да ги промовира најдобрите синглови. Албумот The First Ten Years во првата недела од ноември 1982 година, се појавил на [[Saturday Superstore]] и The Late, Late Breakfast Show, а потоа и во Западна Германија наредната недела, каде што настапувале во Show Express. На 19 ноември 1982 година, АББА за последен пат се појавиле во [[Шведска]] на телевизиската програма Nöjesmaskinen. На 11 декември истата година, тие го одржале нивниот последен концерт, пренесуван на [[Noel Edmonds' The Late, Late Breakfast Show]] во Велика Британија, во живо преку студиото од [[Стокхолм]]. === Последните настапи === <br />Бени и Бјорн започнале да соработуваат со [[Тим Рајс]] во почетокот на 1982 година. Тие пишувале песни за музичкиот проект Chess. Агнета и Фрида биле сконцентрирани на соло кариери. Додека Бени и Бјорн работеле на мјузиклот, понатамошната соработка продолжила помеѓу нив тројцата со мјузиклот [[Abbacadabra]], продуциран во француска телевизија. Тој бил детски мјузикл кој содржел 14 песни на АББА.Мјузиклот бил емитуван на Божиќ на француската телевизија, а подоцна била направена и холандска верзија. Претходно, Бубил го напишал францускиот текст за ''The Winner Takes It All'' за [[Миреј Матје]] Фрида Лингстад, која неодамна се преселила во [[Париз]], учествувала во француската верзија и го снимила синглот ''Belle'', во дует со францускиот пејач [[Даниел Балавоан]]. Песната била обработка на песната на АББА ''Arrival''. Сите четири члена за последен пат се појавиле јавно во јануари 1986 година, и тоа како пријатели, а не како членови на АББА. Тие за себе снимиле видео снимка, акустична верзија на ''Tivedshambo'', која била првата песна напишана од нивниот менаџер Стиг Андерсон. Песната била изведена на шведската телевизија за 55 роденден на Андерсон. Четворицата се немале видено повеќе од 2 години. Во 1986 година бил издаден '''ABBA Live''', којшто содржел јавни настапи на групата од 1977 година до 1979 година. На неколку настапи, Бени Андерсон настапувал со неколку стари песни на АББА. Во јуни 1992 година, тој и Бјорн се појавиле со групата [[U2]] на концерт во [[Стокхолм]], пеејќи го рефренот од Dancing Queen. Неколку години подоцна, за време на последниот концерт на B & B во Стокхолм, Андерсон се приклучил во бисот на пијаното. Андерсон често додавал песни од АББА кога изведувал со бендот BAO. Тој исто така свирел на пијано за време на снимањето на новите песни на АББА, Like an Angel Passing Through My Room, со оперската пејачка [[Ана Софи фон Отер|Ана Софи вон Отер]] и ''When All Is Said and Done'' со Швеѓанката Викторија Толстој. Во 2002 година, и Андерсон и Улвеус направиле а капела изведба на првата верзија на Fernando, прифаќајки ја наградата во Лондон. Лингстад снимила а капела верзија на Dancing Queen заедно со шведската група The Real Group во 1993 година. Исто така повторно ја снимила I Have a Dream со швајцарскиот пејач [[Дан Даниел]] во 2003 година. == Распаѓање на групата == АББА никогаш не го објавиле официјално нивното распаѓање. Нивната последна изведба како група била на британската телевизиска програма [[The Late, Late Breakfast Show]] (во живо од Стокхолм), на 11 декември 1982 година. Во јануари 1983 година, Фелтског започнала со сесии за соло албум, како што Лингстад успешно го издала албумот ''Something's Going On'' неколку месеци претходно. Бени и Бјорн, во меѓувреме започнале со текстописни сесии за мјузиклот Chess. Во интервјуата, тие го негирале распаѓањето на групата (,,''Кои сме ние без нашите дами? Иницијалите на Брижит Бардо?‘''‘), а Лингстад и Фелтског изјавувале дека групата работи на нов албум. Настанал внатрешен судир помеѓу групата и нивниот менаџер, а членовите на бендот ги продале нивните акции на Polar Music во текот на 1983 година. Освен појавувањето на телевизија во 1986 година, групата не се појавила повторно заедно сè до нивното повторно спојување на шведската премиера за филмот [[Мама Миа (филм)|Мама Миа]] на 4 јули 2008 година. Во интервју за Сандеј Телеграф по премиерата, Бјорн и Бени потврдиле дека немало што да ги примами за да се вратат заедно на сцената. Бјорн Улвеус рекол: ,,''Никогаш повеќе нема да се појавиме на сцената.. Едноставно нема мотивација за одново да се групираме. Парите не се фактор и би сакале луѓето да нè запомнат онакви какви што бевме. Млади, темпераментни, полни со енергија и амбиција. Помнам дека [[Роберт Плант]] рече дека [[Led Zeppelin]] биле бенд којшто држи до своето и тоа го тера човек да се подзамисли..''.<ref>{{наведени вести|url=http://www.telegraph.co.uk/arts/main.jhtml?xml=/arts/2008/07/05/bmabba105.xml|location=London|work=The Daily Telegraph|title=ABBA's Björn Ulvaeus and Benny Andersson: We Will Never Reform|first=Chris|last=Hastings|date=5 July 2008}}</ref>‘‘. Сепак, на 3 јануари 2011 година, Фелтског за која се сметало отсекогаш дека била најизолираниот член на групата, а воедно и најголемата пречка за нивното повторно соединување, ја отворила можноста за обединување на еднократен аранжман. Таа признала дека сè уште не им ја претставила идејата на другите членови. Во април 2013 година, таа ги искажала нејзините надежи за обдинување, во интервјуто за Die Zeit, наведувајќи: ''Ако ме побараат, ќе кажам да.''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.vg.no/musikk/artikkel.php?artid=10102871|title=Agnetha åpner for ABBA-gjenforening – VG Nett|publisher=Vg.no|date=1 January 1970|accessdate=18 September 2013}}</ref> == Преродбата во 90-тите == Истата година, членовите на АББА се разотишле по своите патишта. Француската продуцентска куќа на емисијата (телевизискиот мјузикл Abbacadabra) предизвикала нов интерес за музиката на групата. Откако привекле малку внимание за време на средината и крајот на 80-те години на 20 век, музиката на АББА доживеала препород во раните 90-те години на 20 век. Тоа се случило благодарение на британското поп дуо Erasure, кое ги објавило насловните верзии на песните на АББА, достигнувајќи ги врвовите на топ листите во 1992 година. Како што [[U2]] пристигнаа во [[Стокхолм]] за да го одржат концертот во јуни истата година, бендот им даде почит на АББА, поканувајќи ги Бјорн Улвеус и Бени Андерсон да им се придружат на сцената и да ја препеат Dancing Queen, да свират на гитара и клавијатура. Во септември 1992 година било издаден '''АBBА Gold : Greatest Hits''', нов компилациски албум. Синглот Dancing Queen, добил шанса да се промовира преку радио во Велика Британија, летото 1992 година. Песната се вратила на британската Toп 20 листа во август истата година, овој пат достигнувајќи го 6 место. Во 1994 година, два австралиски култни филма го привекле вниманието на светските медиуми, коишто биле фокусирани на восхитувањето на АББА. Тие филмови биле: The Adventures of Priscilla, Queen of the Desert и Muriel's Wedding. Истата година, Thank You for the Music сет од 4 диска кој ги содржел сите хитови на групата, бил издаден со вклучување на сите 4 члена. АББА наскоро била призната и прифатена од страна на други изведувачи: Еван Дандо од The Lemon heads снимил верзија на Knowing Me, Knowing You. Шинид О‘Конор и Бојзонис Стивен Гејтли ја снимиле Chiquitita, Танита Тикарам, Бланкманж и Стивен Вилсон им оддале почит на песната The Day Before You Came. Клиф Ричард ја извел песната Lay All Your Love on Me, додека пак Дајони Ворик, Петар Керера и [[Celebrity Skin]] снимиле нивна верзија на песната SOS. Алтернативниот рок-музичар од САД, Маршал Креншоу, исто така направил верзија на Knowing Me, Knowing You која ја свирел на неговите концерти, а пак легендарниот англиски латино пејач Ричард Даниел Роман, признал дека АББА му извршиле големо влијание во неговата кариера. Шведскиот метал гитарист Ингви Малмстин, ја извел Gimme! Gimme! Gimme! (A Man After Midnight), со малку променет текст. Биле издадени уште два компилациски албума на АББА. Признанието на АББА се совпаднало со прославата за 25 годишнината и содржело 17 песни, од кои некои биле специјално снимени за ова издание. Втор албум со 12 песни бил издаден во 1999 година, насловен како ABBAMANIA, чиишто приходи биле наменети за добротворната организација Youth Music во Англија. Албумот ги содржел новите верзии на следниве песни: забележителни песни од Madness (Money, Money, Money), Culture Club (Voulez-Vous), The Corrs (The Winner Takes It All), Steps (Lay All Your Love on Me, I Know Him So Well), и Thank ABBA for the Music. Тие биле изведени од неколку уметници и претставени на [[Британски музички награди|Brits Awards]] истата година. Во 1997 година, била формирана уште една група, ABBA Teens, која била преименувана во A-Teens. Првиот албум на групата, The ABBA Generation, содржел неколку поп песни на АББА од 1990 година. Албумот бил светски познат, а исто така и наредните албуми. Групата се растурила во 2004 година поради исцрпувачкиот распоред кој го имале и поради тоа што некои сакале да градат соло кариери. Во Шведска, зголеменото признавање на Улвеус и Андерсон резултирал со концертите на B & B во 1998 година. Концертот (со шведските пејачи кои работеле со текстописците многу години) не ги изложил само нивните години поминати со АББА, но и хитовите пред и по АББА. Концертот бил многу успешен, па потоа било снимено и ЦД. Подоцна имале турнеи во [[Скандинавија]], а дури отишле и во [[Пекинг]] каде што имале два концерта. Во 2000 година, АББА се изнајсниле дека добиле понуда од 1,000,000,000 американски долари, за да се обединат и да направат турнеја од 100 концерти. На полуфиналето за [[Евровизија 2004|Евровизија]] во 2004 година, одржан во [[Истанбул]], 30 години откако АББА победиле на натпреварот во Брајтон, сите четири члена направиле кратко појавување во специјално видео направен за овој чин. Видеото било насловено како Our Last Video Ever. И други добро познати ѕвезди како Рик Мајал, [[Шер]] и Еди од [[Iron Maiden]], се појавиле во видеото. Тоа не било вклчено во официјалното ДВД-издание од Евровизијата, но било издадено посебно ДВД-издание, преименувано во The Last Video на барање на АББА.[[Податотека:ABBA 2008 Av Daniel Åhs.jpg|мини|АББА на прикажувањето на филмот [[Мама Миа (филм)|Мама Миа]]|403x403пкс]] Во 2005 година, сите четири члена на групата се појавиле заедно во [[Стокхолм]] за премиерата на мјузиклот Mamma Mia!. На 4 јули 2008 година, сите членови на АББА се соединиле за шведската премиера на филмот [[Мама Миа (филм)|Мама Миа]]. Тоа било само вторпат кога тие се појавиле заедно во јавноста од 1986 година. За време на појавувањето, тие повторно нагласиле дека немале намера никогаш повторно да се соединат, Во ноември 2008 година, сите осум студиски албуми, заедно со деветтиот кој содржел поретки песни, бил издаден како The Albums. Бил успешен на неколку листи, искачувајќи се на четвртото место во Шведска и Top 10 во неколку европски територии. Во 2008 година, Sony Computer Entertainment Europe, во соработка со Universal Music Group Sweden AB, го објавиле SingStar ABBA и на [[PlayStation 2]] и на [[PlayStation 3]] видеодисплејот. Тоа било дел од музичките видео игри SingStar. Верзијата PS2 содржела 20 песни на АББА, додека пак PS3 содржел 25 песни. На 22 јануари 2009 година, Фелтског и Лингстад се појавиле заедно на сцената на Swedish music award Rockbjörnen ( за ,,животно дело‘‘). Во едно интервју, двете жени ја изразиле својата благодарност за почесната награда и им се заблагодариле на обожавателите. На 25 ноември 2009 година, PRS за музика најавиле дека британската публика гласале за АББА како бенд којшто најмногу би сакале да го видат соединет. На 27 јануари 2010 година, ABBAWORLD, изложба од 25 интерактивни и аудиовизоелни активности на групата, била претставена во изложбениот центар Earls Court во Лондон. Според мрежното место на изложбата, ABBAWORLD била одобрена и целосно поддржана‘‘ од страна на членовите на групата. Mamma Mia била издадена како една од првите неколу непремиерни песни за онлајн играта RPG Bandmaster. На 17 мај 2011 година, Gimme! Gimme! Gimme! била додадена како непремиерна песна за опслужувачот Bandmaster Philippines. На 15 ноември 2011 година, Ubisoft објавиле игра со танцување наречена ,,ABBA: You Can Dance, for the Wii‘‘. == Снимањето песни == <br /> Во студиото тие биле перфекционисти и работеле на нивните песни без престан сè додека не го постигнале посакуваниот ефект. Агнета рекла дека тие не се откажувале и дури останувале до доцните часови со цел да изработат нешто што е можно да биде најдобро. За пример земете ја песната Summer Night City. Тие воопшто не биле среќни со тоа како излегла таа и трудот кој го вложиле во неа. Основниот ритам за песната го започнувале со тапанар, гитарист и басист. Сите останати аранжмани: вокали, други инструменти, се додавале на оваа основа. Следувале вокалите а наштимувањето на оркестарот останувало за на крај. Работејќи во студиото и жените давале свои идеи. Бени и Бјорн отсвирувале некои песни и тие давале предлози и коментирале за нив, особено кажувале ако нешто не е во ред. Според Агнета, жените го имале последниот коментар за тоа како треба да биде конечниот текст на песната. Фрида рекла: <blockquote>'',,Кога се собираме околу пијаното за да си ги наштелуваме гласовите, секогаш наоѓаме нешто што послужува како следечки вокали‘‘.'' </blockquote>Откако се средуваат вокалите и се наштимува оркестарот, им биле потребни 5 дена за да ја склопат песната. == Успехот во САД == <br />За време на нивната активна кариера од 1972 до 1982 година, АББА достигнале 14 Toп 40 синглови на листата [[Билборд Хот 100|Billboard Hot 100]] (13 на Cashbox Top 100), од кои 10 биле Toп 20 на двете листи. Dancing Queen била прво место на Toп 10. Иако песните Fernando и SOS не успеале во првите 10 песни на листата Billboard Hot 100, сепак тоа го достигнале на списокот на Cashbox и Record World. Групата исто така имала 12 Toп 20 синглови на Billboard Adult Contemporary. Fernando и The Winner Takes It All го достигнале првото место. Dancing Queen и Take a Chance on Me добиле злато од [[Здружение на музичките сниматели на Америка|RIAA]]. Девет албума на АББА биле меѓу првите на листата. Седум од нив биле помеѓу првите 50. Пет албума добиле златен сертификат од [[Здружение на музичките сниматели на Америка|RIAA]], додека три добиле платинарен статус (продавајќи повеќе од еден милион копии). === The Rock and Roll Hall of Fame === <br /> На 15 март 2010 година, АББА биле претставени во [[Куќата на Славните на Рокенролот|Куќата на славите на рокенролот]] од членовите на [[Bee Gees]], Бари Гиб и Робин Гиб. Церемонијата се одржала во Њујорк во Валдорф Асторија Хотел Претставници на групата биле Ани-Фрид Лингстад и Бени Андерсон. == Мода, видеа, рекламни кампањи == <br />АББА биле познати по своите колоритни костуми. Повеќето видеа на АББА (вклучувајќи го и ABBA: The Movie), биле продуцирани од Ласе Халстром, којшто подоцна ги продуцирал филмовите My Life as a Dog, The Cider House Rules и Chocolat. АББА снимиле видеа бидејќни нивните песни биле хитови во повеќе држави, а јавни настапи во сите држави не можеле да се одржат. Ова исто така било направено со цел да се намали нивното патување, особено за држави до каде што би им требало неколу часови за да стигнат. Фалтског и Улвеус имале две мали деца, а Фалтског која се плашела од летање со авион, не сакала да ги остави децата за толку долго време. Менаџерот на АББА, Стиг Андерсон, сфатил дека покажувањето на видео на телевизија за да се рекламира песна или албум, овозможувал полесна и побрза изложеност на албумот. Некои од видеата станале класици поради костимите кои ги носеле во 70-те години на 20 век. Исто така се одразувало и групирањето на членовите во комбинирање на паровите, преклопување на лицето на еден пејач со друг, и спротивставени едни према други. Во 1976 година, АББА учествувале во рекламна кампања на Matsushita Electric Industrial (денешниот [[Panasonic]]), која била дизајнирана за да се промовира брендот National. Оваа кампања била создадена првично за [[Австралија]], каде што National бил сè уште примарниот бренд кој го користеле Matsushita. Брендот [[,,Panasonic‘‘]] не бил претставен во Австралија и покрај неговата широка употреба во другите делови на светот како што е [[Соединети Американски Држави|САД]]. Сепак, кампањата исто така била емитувана во Јапонија. Биле претставени пет реклами, секоја траела приближно 1 минута и секоја ја содржела песната National Song отпеана од АББА. Во оваа песна биле искористени мелодии и интструментални аранжмани од Fernando, но со нов текст кој го промовирал National. Биле вметнати и неколку слогани од National за нивно рекламирање. == Политичка контроверзност == <br/> Во септември 2010 година, Андерсон и Улвеус ја критикувале десничарската Данска народна партија, за користење на нивната песна Mamma Mia (со изменет текст) на нивните собири. Бендот се заканил дека ќе поднесе тужба против партијата, истакнувајќи дека тие никогаш не дозволиле некому нивната музика да биде користена за политички цели и дека немале никаков интерес за поддржување на партијата. Нивната издавачка куќа Universal Music, изјавиле дека никакви законски дејства не биле преземени бидејќи не бил постигнат никаков договор. === Дискографија === * [[Ring Ring]] (1973) * [[Waterloo]] (1974) * [[ABBA]] (1975) * [[Arrival]] (1976) * [[ABBA: The Album]] (1977) * [[Voulez-Vous]] (1979) * [[Super Trouper]] (1980) * [[The Visitors]] (1981) * [[Voyage]] (2021) == Членови == * Агета Фалтског– водечки вокали * Ани-Фрид "Фрида" Лингстад – водечки вокали * Бјорн Улвеус – гитара, вокали * Бени Андерсон – клавијатура,вокали == Турнеи == * 1973: Фолкпарк турнеја во Шведска * 1974–75: Европска турнеја * 1977: Европска и австралиска турнеја * 1979–80: ABBA: Турнеја === Библиографија === * {{Наведена книга|last1=Palm|first1=Carl Magnus|title=Bright Lights, Dark Shadows: The Real Story of ABBA|url=https://archive.org/details/brightlightsdark0000palm|year=2001|publisher=Omnibus|location=London|isbn=0-7119-8389-5}} === Литература === * ''ABBA – 5 Years''. Billboard, 1979-9-8, pp.&nbsp;23–46 ([https://books.google.com/books?id=6CMEAAAAMBAJ&pg=PT23 online copy (Google)]) * Benny Andersson, Björn Ulvaeus, Judy Craymer: ''Mamma Mia! How Can I Resist You?: The Inside Story of Mamma Mia! and the Songs of ABBA''. Weidenfeld & Nicholson, 200 * [[Carl Magnus Palm]]. ''ABBA – The Complete Recording Sessions'' (1994) * [[Carl Magnus Palm]] (2000). ''From "ABBA" to "Mamma Mia!"'' {{ISBN|1-85227-864-1}} * Elisabeth Vincentelli: ''ABBA Treasures: A Celebration of the Ultimate Pop Group''. Omnibus Press, 2010, {{ISBN|9781849386463}} * Oldham, Andrew, Calder, Tony & Irvin, Colin (1995) "ABBA: The Name of the Game", {{ISBN|0-283-06232-0}} * Potiez, Jean-Marie (2000). ''ABBA&nbsp;– The Book'' {{ISBN|1-85410-928-6}} * Simon Sheridan: ''The Complete ABBA''. Titan Books, 2012, {{ISBN|9781781164983}} * Anna Henker (ed.), Astrid Heyde (ed.): [https://www.ni.hu-berlin.de/de/np/abba_lexikon.pdf ''Abba – Das Lexikon''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170325013726/https://www.ni.hu-berlin.de/de/np/abba_lexikon.pdf |date=2017-03-25 }}. Northern Europe Institut, Humboldt-University Berlin, 2015 (German) * Steve Harnell (ed.): ''Classic Pop Presents Abba: A Celebration''. Classic Pop Magazine (special edition), November 2016 == Надворешни врски == {{Commons+cat|ABBA}} * {{Official website}} * [http://www.ABBAinter.net/ ABBAinter.net] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150427041707/http://www.abbainter.net/ |date=2015-04-27 }} TV-performances archive * {{Discogs artist}} * [http://www.abbastars.cz/ ABBA Stars] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120315105717/http://www.abbastars.cz/ |date=2012-03-15 }} – funpage Czech revival ABBA Stars. * [https://web.archive.org/web/20120527223611/http://abbasongs.co.uk/ ABBA Songs] – ABBA Album and Song details. == Наводи == {{наводи|2}} [[Категорија:Музички групи основани во 1972 година]] s9z4po3wzudutab7yxfav4nqsovy2ft 0 736609 5605887 5073134 2026-08-07T11:35:17Z Kiril Simeonovski 3243 мало дополнување 5605887 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Мочуриште |име_мочуриште = Катлановско Блато |слика_мочуриште = Катлановско Блато.jpg |опис_мочуриште = Катлановското Блато |слика_батиметрија = |опис_батиметрија = |место = [[Катланово]], [[Скопска Котлина]] |земја = [[Македонија]] |околна водна површина = [[Вардар]], [[Пчиња]] |координати = {{Coord|41|53|52|N|21|39|10|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |тип = блато |површина = 70 ха |макс. должина = |макс. ширина = |прос. длабочина = |макс. длабочина = |водна зафатнина = |надм. височина = |наводи = }} '''Катлановско Блато''' (во литературата познато и како '''Катлановско Езеро''') — [[мочуриште|мочуришна]] површина во [[Скопската Котлина]] и [[ботаника|ботанички]], [[ихтиологија|ихтиолошки]] и [[орнитологија|орнитолошки]] резерват. Заштитено р во [[1965]] г. на површина 70 [[хектар]]и, и е собирна станица на [[птици]]те-[[преселба на птиците|преселници]] наесен од [[Северна Европа]].<ref>{{наведена книга|title=Годишен зборник: Биологија|publisher=Биолошки факултет на Универзитетот „Кирил и методиј“|date=1976}}</ref> == Особености == Катлановското Блато е ставено под заштита во [[1965]] г. согласно Законот за заштита на природните реткости. Овој посебен [[природен резерват|резерват]] (ботанички, ихтиолошки и орнитолошки) се спомнува во документите од историско значење и како објект кој имал [[тврдина|утврдувачко]] значење, бидејќи претставувал пречка за премин низ [[Таорската Клисура]]. Во повелбите (грамоти) издадени по повод обновувањето на манастирот посветен на свети Ѓорги-Горга, што бил по течението на реката [[Серава]], е речено: „''Катлановското Блато и е подарено на црквата „Св. Горѓија“, со ловиштето за риби и другиот дивеч”''. Во грамотата е забележан и текстот: {{цитатник|Кој ќе влезе во ловиштето без [[игумен]]ово одобрение да биде проклет од Бога и да плати 8 [[перпер]]и во државната каса.}} Користењето на Катлановското Блато од [[XI век]] било регулирано со претходно добиено одобрение од црковните власти, а за секое друго користење била изрекувана казна. Големите количини риба во Катлановското Блато, на жителите од селата, со лов, им овозможувало зимата да ја минат безгрижно, неколку каци во визбите од селските куќи биле полни со посолена риба. Пред да почне мелиоризацијата, Катлановското Влато било попатно сопирно одморалиште на птиците преселници, кои доаѓале пред да настапи зимата и тоа од север во правец на југ-[[Солун]], и подалеку до северниот дел на [[Африка]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mes.org.mk/PDFs/Other/biodiverzitet_vo_RM.pdf|title=Биолошката разновидност на Република Македонија|last=Љупчо Меловски|date= 24 април 2009 |accessdate=2011-01-02}}</ref> == Галерија == <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Katlanovsko Blato (5).JPG|Катлановското Блато Податотека:Катлановско Блато 02.jpg|Бара во мочуриштето Податотека:Катлановско Блато 01.jpg| Податотека:Katlanovsko-Blato-MK.JPG| Податотека:Катлановско Блато 87.jpg|Воздушен поглед Податотека:Катлановско Блато 89.jpg| Податотека:Катлановско Блато 88.jpg|Блатото со околината </gallery> == Поврзано == * [[Список на заштитени природни подрачја во Македонија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{ризница-врска|Katlanovo Swamp}} * {{наведена мрежна страница|url=http://www.jasen.com.mk/Default.aspx?id=0e1d8a25-5664-4c8d-837e-0224220fe47f|title=Страница за Катлановското Блато|publisher=[[Јасен (резерват)|ЈПУ ЗПП „Јасен“]]|accessdate=5 јули 2015}} {{Хидрографија на Македонија}} [[Категорија:Моклишта во Македонија]] [[Категорија:Споменици на природата на Македонија]] [[Категорија:Катланово|Блато]] [[Категорија:Општина Петровец]] htxd77g6gf11zupeztajowf6vk59qg5 1 736613 5605888 1819204 2026-08-07T11:35:32Z Kiril Simeonovski 3243 5605888 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} {{ВПГ}} {{ВПМ}} 6wnqfewnhhfbwjdh03uytexi6kst34h 0 746807 5605688 5572998 2026-08-06T17:07:08Z Daniell8 135691 Претходниот план е застарен и содржи информации што недостасуваат и/или се неточни. Иако оваа фотографија од тековниот официјален план не е дигитална верзија, таа ја прикажува точната мрежа на линии и затоа е покорисна од стариот план. 5605688 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Јавен превоз |name = Софиско метро |image = Sofia Metro Logo.svg |imagesize = 60px |image2 = Krasno Selo metrostation.jpg |imagesize2 = 300px |caption = Платформата на станицата Красно Село на денот на отворањето на линијата М3, 26 август 2020 |owner = Столична општина |locale = [[Софија]], [[Бугарија]] |transit_type = метро |lines = 4 |stations = 47 |ridership = ~450.000<ref>[http://offnews.bg/index.php/255919/internet-v-metroto Телефон и интернет в метрото в София (снимки)]</ref> |headquarters = Софија |website = {{URL|www.metropolitan.bg}} |began_operation = 28 јануари 1998 |operator = „Метрополитен“ ЕАД |vehicles = 72 |system_length = 52 км |track_gauge = 1435 мм |average_speed = 39 км/ч |top_speed = 90 км/ч |el = 825 V DC, трета шина<br>1500 V DC, пантограф |map = [[Податотека:Sofia Metro Plan EN, 08-2026.png|300px|центар]] |map_state = hide }} '''Софиското метро''' се наоѓа во [[Софија|истоимениот град]] во [[Бугарија]] и има 4 линии. Првата линија на метрото започнува да работи на [[28 јануари]] [[1998]] година. На [[31 август]] [[2012]] г. отвора и втора линија со 11 станици и должина 11 километри. Метрото има изградени општо 47 станици со должина од 52 километри. За првпат, подготовките за изградба на метрото започнале во [[1972]] година, кога министерскиот совет го одобрил. Првите градежни работи започнале во текот на [[1979]] година. Но големата економска криза кон крајот на 1980-тите ја прекинала изградбата на проектот. По [[1995]] година, проектот повторно бил ставен во функција. == Историја == === Проектирање === Началниот план и проектирање на Софиското метро се извршени во крајот на 60-те години на минатион век. Согласно планот треба да бидат изградени 3 метро линии со општа должина од 52 километри и 47 станции. Генерална шема на метрото: * М1: населба Љулин - населба Младост (црвена линија) * М2: населба Хладилника - населба Обеља/населба Илијанци (сина линија) * М3: населба Овча Купел - населба Васил Левски (зелена линија) * М4: населба Обеља - населба Аеродром Софија (жолта линија) == Линии == {| class="wikitable" style="text-align: center;" !Линија !Икона !Отворена !Моментална должина (km [mi]) !Моментални станици !Линија во изградба (km [mi]) !Станици во изградба !''Планирана должина'' ''(km [mi])'' !''Планирани станици'' |- | style="background:#e92228;" |'''{{white|M1}}''' |[[Податотека:Sofia-metro-lines-01.svg|60x60пкс]] |1998 |{{Convert|14.8|km|4=1|abbr=values}} |16 |{{Convert|0|km|4=1|abbr=values}} |1 |''{{Convert|17.7|km|4=1|abbr=values}}'' |''19''{{citation needed|date=August 2020}} |- | style="background:#1c75bb;" |'''{{white|M2}}''' |[[Податотека:Sofia-metro-lines-02.svg|60x60пкс]] |2012 |{{Convert|11.4|km|4=1|abbr=values}} |13 |{{Convert|0|km|4=1|abbr=values}} |0 |''{{Convert|18|km|4=1|abbr=values}}'' |''18''{{citation needed|date=August 2020}} |- | style="background:#41b24b;" |'''{{white|M3}}''' |[[Податотека:Sofia-metro-lines-03.svg|60x60пкс]] |2020 |{{Convert|11.8|km|4=1|abbr=values}} |12 |{{Convert|9.0|km|4=1|abbr=values}} |9 |''{{Convert|17.8|km|4=1|abbr=values}}'' |''18''{{citation needed|date=August 2020}} |- | style="background:#fdd304;" |'''M4''' |[[Податотека:Sofia-metro-lines-04.svg|60x60пкс]] |2015 |{{Convert|26.1|km|4=1|abbr=values}} |20 |{{Convert|0|km|4=1|abbr=values}} |0 |{{Convert|26.1|km|4=1|abbr=values}} |''20''{{citation needed|date=August 2020}} |- ! colspan="3" |Вкупно: |'''{{Convert|52|km|4=1|abbr=values}}''' |'''47''' |'''{{Convert|9.0|km|4=1|abbr=values}}''' |'''10''' |'''''{{Convert|79.6|km|4=1|abbr=values}}''''' |'''''75'''''{{citation needed|date=August 2020}} |} {{-}}{{notelist}} == Извори == <references /> {{Метроа во Европа}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Метро}} [[Категорија:Софиско метро]] 34u16y5tbu1if2fmcndchbf6r7xjklz 0 752704 5605781 5203796 2026-08-06T21:19:49Z Buli 2648 5605781 wikitext text/x-wiki {{Infobox Historic building |name = Камбанарија Свети Марко <br />Campanile di San Marco |image = Campanile of St. Mark's Basilica - remote view.jpg |caption = |map_type = |latitude = |longitude = |location_town = [[Венеција]] |location_country = [[Италија]] |architect = |client = |engineer = |construction_start_date = |date_demolished = |cost = |structural_system = |Served as = |owner = |style = |size = }} '''Камбанаријата пред базиликата Свети Марко''' ([[италијански]]: ''Campanile di San Marco'') е еден од најголемите симболи на градот [[Венеција]], [[Италија]]. Тој се наоѓа на [[Плоштад Свети Марко|истоимениот плоштад]] до [[Базилика Свети Марко (Венеција)|истоимената катедрала]]. Објектот е висок 98,6 метри, и од овој тип е еден од најголемите во земјата. Квадратниот му облик има ширина од 12 метри и висина од 50 метри, а над квадратната форма од објектот се наоѓа камбаната. Кровот на кулата е во форма на пирамида, а на врвот од кулата се наоѓа златна статуа на [[архангел Гаврил]]. == Историја== Изградбата на објектот започнала уште од [[9 век]], во времето на дуждот [[Пјетро Трибун]], на темелите на некоја поранешна римска градба. Камбанаријата била направена во [[12 век]], во времето на дуждот [[Доменико Моросини]], а како главен пример за неговата изградба била земена камбанаријата во [[Аквилеја]]. Во текот на [[14 век]], објектот повторно бил реновиран. Камбанаријата во [[1489]] година била погодена од страна на [[гром]]. Во [[1511]] година истото се случило од [[земјотрес]]. По овие настани, архитектот Џорџо Спавенто започнал со санација на кулата од нејзиниот темел. Во проектот биле вклучени и архитектите од [[Бергамо]], Џовани и Бартоломео Бон. Денешниот изглед камбанаријата го добила во тоа време. Целосно работата била завршена на [[6 јули]] [[1513]] година, кога свечено била поставена статуата на архангел Гаврил. Во текот на својата историја, кулата постојано била реновирана, главно поради удари од грмови. Во [[1609]] година, [[Галилео Галилеј]] камбанаријата му послужила за демонстранција на неговиот [[телескоп]]. Во [[1653]] година поредната обнова му била доделена на архитектот [[Балдасаре Лонгена]]. Во [[1745]] година повторно од гром била направена голема штета, а загинале и неколку луѓе од одроните. Конечно, во 1776 година бил поставен [[громобран]]. Во 1820 година, статуата на врвот била заменета со нов. На [[14 јули]] [[1902]] година, камбанаријата се срушила до темел. При нејзиното срушување, никој не настрадал, освен една мачка која живеела во неа<ref>{{cite episode|title=|episodelink=|series=Modern Marvels|serieslink = |credits=Produced, written and directed by David DeVries|network=''The History Channel''|airdate=2003-11-04}}</ref>. Поради позицијата на која се наоѓа, штетите од ова биле мали. Истата вечер градот одобрил повеќе од 500.000 лири за обнова на објектот. Било одлучено да се изгради онаков каков што бил претходно, со некои измени во самата конструкција. Работата траела до 6 март 1912 година, кога новата камбанарија официјално била пуштена на [[25 април]] [[1912]] година, по повод празникот на Свети Марко, точно 1000 години откако била изградена првата црква [[Свети Марко]]<ref>Iain Fenlon, Piazza San Marco, str. 147, Profile Books, 2009</ref>. == Наводи == {{наводи}} {{DEFAULTSORT:Марко, Камбанарија }} [[Категорија:Архитектура од 16 век]] [[Категорија:Архитектура од 20 век]] [[Категорија:Згради и градби во Венеција]] [[Категорија:Кули во Италија]] [[Категорија:Поранешни згради и градби]] [[Категорија:Знаменитости во Венеција]] [[Категорија:Камбанарии]] 36ay4s6kw9zmc566qfg115lwce9x3hd 0 756077 5605900 5603735 2026-08-07T11:54:48Z Gurther 105215 Одбиена последната промена (од [[Специјална:Придонеси/Lili Arsova|Lili Arsova]]) и ја поврати преработката 5472319 на Ziv 5605900 wikitext text/x-wiki '''Born This Way'''— песна на американската пејачка [[Лејди Гага]], од нејзиниот втор истоимен студиски албум, ''[[Born This Way]]''. Напишана и продуцирана од Гага, [[Фернандо Гарибеј]], [[Џеп Лорсен]] и Диџеј Вајт Шадоу, „Born This Way“ била развиена додека Гага била на турнејата [[The Monster Ball Tour|Monster Ball]]. Инспирирана од музиката за женско подобрување од 1990-тите и од [[геј-заедница]]та, Гага објаснила дека „Born This Way“ била нејзината песна за слобода. Претходно, таа испеала дел од [[рефрен]]от на [[МТВ Видео Музички Награди|музичките награди на МТВ во 2010]]. Песната била објавена како [[водечки сингл]] од албумот и била издадена на 11 февруари 2011 (два дена пред закажаниот датум) заедно со издавањето на целосниот текст и омотот на синглот. Музички, „Born This Way“ е [[синтисајзерски поп|електропоп]] песна, со звуци од синтисајзер и потпевнувачки бас, како и [[список на ударни музички инструменти|удирачки инструменти]] додадени во рефренот. Исто така кон крајот Гага пее [[a cappella|а капела]] придружена од [[оргули]]. Текстот на песната зборува за самоподобрување и ги користи имињата на LGBT-заедниците како геј, [[лезбијка]] и транссексуалец покрај другите зборови. Користењето на поимите „[[чоло|чола]]“ и „[[ориент]]“ во песната предизвикале критички реакции кај некои азиски и хиспански заедници, кои тврделе дека тие поими се употребени со намера да навредат и понижат. За песната биле снимени многу ремиксови, вклучувајќи ја и кантри роуд верзијата снимена од самата Гага и друг ремикс со индиска музика, продуциран од дуото [[Салим-Сулајман|Салим и Сулајмант Мерчант]]. „Born This Way“ добила помешани критики од музичките критичари; била пофалена поради тоа што е „клуб-химна“, а добила и многу критики поради сличностите со синглот „[[Express Yourself (песна на Мадона)|Express Yourself]]“ (1989) на [[Мадона]]. Некои критичари се сомневале дека сличностите ќе го оштетат апелот на песната,додека другите критичари рекле дека „Born This Way“ била сосема поразлично парче музика. Песната се искачила на првото место во 19&nbsp;држави, вклучувајќи ги Австралија, Австрија, Канада, Германија, Ирска, Јапонија, Нов Зеланд, Швајцарија и Шведска. Во САД, песната станала нејзиниот трет сингл кој се нашол на врвот на табелата [[Билборд Хот 100|''Билборд'' Хот 100]]. Дополнително, „Born This Way“ станала илјадитата број-еден песна на Хот 100-табелата, поминувајќи шест недели на првото место. Станал најбрзо продаваната песна во историјата на [[iTunes]], продавајќи еден милион копии за пет дена. [[Музичко видео|Музичкото видео]] за песната било режирано од Ник Најти Лејди Гага. Било инспирирано од уметници како [[Салвадор Дали]] и [[Френсис Бејкон (сликар)|Френсис Бејкон]] и нивните [[Надреализам|надреални]] слики. Главната идеја зад видеото е Гага која дава живот на нова раса, што е прикажано со предговор. По започнувањето на песната и неколкуте танцувачки рутини, видеото продолжува со град кој е пополнет со таа раса. Критичарите забележале дека во видеото има неколку културни наводи и забележале дека работата на Гага е слична со онаа на [[Мајкл Џексон]], Мадона дизајнерот Александер Меккуин, а забележале и елементи од [[Старогрчка митологија|старогрчката митологија]] и надреализмот. „Born This Way“ за првпат била изведена во живо на [[Награди Греми|53-тите Греми награди]], каде Гага пеела откако излегла од инскубаторски предмет. Песната била исто така изведена на посследната етапа од The Monster Ball Турнејата и на телевизиските емисии како ''[[Сабота навечер во живо]]'' и ''[[Good Morning America|Добро утро Америка]]''. Пејачите [[Кети Пери]] и Марија Арагон ја преработиле песната. ==Заднина== {{quote box | width = 300px | align = left | bgcolor = #c6dbf7 | quote =„Врската на 'Born This Way' и душата на снимката живеат во идејата дека не мора да родите во еден момент. Го имате целиот свој живот за да се препородите во некоја ултимативна потенцијална визија која ја гледате за себе. Личноста која сте кога излегувате од утробата на вашата мајка не мора да значи дека ќе биде постојано со вас и дека ќе останете како неа. 'Born This Way' вели дека вашето раѓање не е конечно, вашето раѓање е бесконечно. | source = Гага зборува за значењето на „Born This Way“.<ref name="bbcover"/> }} Во 2010, [[Лејди Гага]] ја одржувала својата втора светска турнеја, [[The Monster Ball Tour|The Monster Ball]]. Во тоа време таа почнала да создава идеи за нејзиниот втор студиски албум, ''[[Born This Way]]''.<ref>{{Cite magazine|last=Sheffield|first=Don|title=Lady Gaga: An Intimate Story|date=2010-08-09|magazine=Rolling Stone|publisher=Jann Wenner|volume=1190|issue=39|page=70|issn=0032-791X}}</ref> Првата песна напишана за албумот била „Born This Way“, која Гага ја опишала како песна со „магична порака“. Ја напишала песната за десет минути и го споредила процесот со [[Безгрешно зачетие|Безгрешното зачетие]].<ref name="vogue">{{наведени вести|url=http://www.vogue.com/magazine/article/lady-gaga-our-lady-of-pop/|title=Lady Gaga: Our Lady of Pop|date=2011-02-11|accessdate=2011-02-12|last=Van Meter|first=Jonathan|work=[[Vogue]]|publisher=[[Condé Nast Publications]]|archive-date=2012-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20120918223404/http://www.vogue.com/magazine/article/lady-gaga-our-lady-of-pop/|url-status=dead}}</ref> Еден од првите кој ја слушал песната бил пријателот на Гага, [[Перес Хилтон]], кој сметал дека тоа е песна класифицирана за геј заедницата и имал претчуство дека ќе биде успешна.<ref>{{наведени вести|url=http://www.mtv.com/news/articles/1657139/lady-gaga-born-this-way-perez-hilton.jhtml|title=Lady Gaga's 'Born This Way' Is 'A Smash,' Perez Hilton Says|last=Vena|first=Jocelyn|date=2011-02-02|accessdate=2011-02-12|publisher=MTV (MTV Networks)|archive-date=2011-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20110505173353/http://www.mtv.com/news/articles/1657139/lady-gaga-born-this-way-perez-hilton.jhtml|url-status=dead}}</ref> Вајт Шадоу, еден од продуцентите на песната, ја кредитирал Гага за нејзината идеја зад песната. „Ја снимавме насекаде низ светот, на пат или на кое било друго место кога ќе имвме време. Звучи како читање, но не како што мислите додека не го слушнете,“ додал тој.<ref name="white">{{наведени вести|url=http://ca.reuters.com/article/entertainmentNews/idCATRE71408Y20110205?sp=true|title=Lady Gaga Collaborator Talks 'Born This Way' Album|last=Lipschultz|first=Jason|date=2011-02-04|accessdate=2011-02-12|work=Billboard|publisher=Prometheus Global Media|archive-date=2011-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20110715175212/http://ca.reuters.com/article/entertainmentNews/idCATRE71408Y20110205?sp=true|url-status=dead}}</ref> Гага сакала песната да биде нејзина лична песна за слобода и ја објаснила инспирацијата зад песната за време на интервју со ''[[Билборд (магазин)|Билборд]]'': <blockquote> „<!-- Сакав да напишам своја ова-е-која-по-ѓаволите-сум-јас химна, но не сакав да биде скриена зад поетски магии и метафори. Сакав да биде напад, закана за проблемот бидејќи мислам дека посебно во денешната музика, сè останува скриено во текстот. -->Враќајќи се во раните '90-ти, кога [[Мадона]], [[En Vogue|Ен Воуг]], [[Витни Хјустон]] и [[TLC (група)|TLC]] правеа подобрувачка музика за жени и за геј заедниците и сите беа некако обесправени заедници, текстот и мелодиите беа потресни и госпел и многу спиритуални, па си реков себеси, 'Таква песна морам јас да снимам. Не се работи за снимката. Не се работи за продукцијата. Се работи за песната, Секој може да ја пее 'Born This Way'. Секој може да се пронајде во неа.“<ref name="bbcover">{{наведени вести|title=Lady Gaga 'Born This Way' Cover Story|url=http://www.billboard.com/news/lady-gaga-born-this-way-cover-story-1005041172.story|last=Werde|first=Bill|date=2011-04-18|accessdate=2011-04-20|work=Billboard|publisher=Prometheus Global Media|page=4}}</ref> </blockquote> На четириесет и третата епизода на нејзината веб серија, ''Пренос на Гагавизијата'', Гага му кажала на интервјуерот дека најголемиот предизвик со кој се соочила бил пишувањето на „Born This Way“, бидејќи морала да ги остави несигурностите зад себе и да стане самоуверена. „'Born This Way' е тоа што јас навистина сум. Артистот е константна држава на полуфантазија/полуреалност на сите времиња,“ додала таа.<ref>{{наведени вести|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-1379062/Looks-like-horns-spreading--Now-Lady-Gaga-horned-shoulders.html|title=Looks like those horns are spreading... Now Lady Gaga has horned shoulders|author=Daily Mail Reporter|date=2011-04-21|accessdate=2011-04-21|work=Daily Mail|publisher=[[Associated Newspapers]]}}</ref> ==Омот и издавање== [[Податотека:Lady Gaga performing Born This Way.jpg|left|thumb|Лејди Гага ја изведува „Born This Way“ на [[MuchMusic Видео Награди]]те од 2011 година.]] На 8 февруари 2011, Гага ги испратила на [[Twitter|Твитер]] зборовите „Trois Jours“ („Три Дена“), заедно со слика од официјалниот омот на албумот.<ref name="nydaily">{{наведени вести|url=http://www.nydailynews.com/entertainment/music/2011/02/09/2011-02-09_lady_gaga_gives_her_little_monsters_a_sneak_peak_with_twitpic_of_album_cover_for.html|title=Lady Gaga gives her 'little monsters' a sneak {{sic|nolink=y|peak}} with Twitpic of single cover for 'Born This Way'|last=Chen|first=Joyce|date=2011-02-08|accessdate=2011-02-09|work=[[Daily News (New York)|New York Daily News]]|publisher=[[News Corporation]]|archive-date=2011-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20110212090637/http://www.nydailynews.com/entertainment/music/2011/02/09/2011-02-09_lady_gaga_gives_her_little_monsters_a_sneak_peak_with_twitpic_of_album_cover_for.html|url-status=dead}}</ref> Гага е прикажана гола во [[црно-бела техника]] и со тетоважи на нејзиниот грб. Нејзината коса се вее и носи тешка шминка, додека големи заоблени делови се прикажани на нејзиното тело и глава.<ref name="nydaily"/><ref name="hrart">{{наведени вести|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/lady-gaga-reveals-born-cover-97458 |title=Lady Gaga Reveals 'Born This Way' Cover Art, Revisits Apartment On '60 Minutes' |publisher=Prometheus Global Media|work=The Hollywood Reporter |date=2011-02-28|last=Amter|first=Charlie |accessdate=2011-02-11}}</ref><ref name="ew"/> Омотот бил опишан од Чарли Амтер од ''The Hollywood Reporter'' како враќање на класичните омоти од 1980-тите. Тој го споредил со омотите на бендовите како [[Missing Persons (бенд)|Missing Persons]], [[Roxy Music]] и [[Дуран Дуран|Duran Duran]].<ref name="hrart"/> Гордон Смарт од ''[[The Sun (Обединето Кралство)|The Sun]]'' почувствувал дека „почетната црно-бела слика“ кружела околу светлите осумдесетти.<ref>{{наведени вести|url=http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/showbiz/bizarre/3401998/Check-out-the-artwork-for-Lady-Gagas-new-single-Born-This-Way.html|title=Topless Gaga was Born This Way|last=Smart|first=Gordon|date=2011-02-09|accessdate=2011-06-21|work=[[The Sun (United Kingdom)|The Sun]]|publisher=[[News International]]}}</ref> Танер Странски од ''[[Entertainment Weekly]]'' дала позитивно мислење за омотот, чувствувајќи дека Гага изгледала како „животно“ на сликата и нејзината коса ја направила да изгледа како животно од африканската џунгла. Таа исто така дополнила дека омотот бил „целосен и тотално жесток“.<ref name="ew">{{наведени вести|url=http://music-mix.ew.com/2011/02/08/lady-gaga-born-this-way-single-cover-art/|title=Lady Gaga 'Born This Way' Cover Art: It's Fierce|last=Stransky|first=Tanner|date=2011-02-08|accessdate=2011-02-09|work=Entertainment Weekly|publisher=Time Inc|archive-date=2011-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20110209173312/http://music-mix.ew.com/2011/02/08/lady-gaga-born-this-way-single-cover-art/|url-status=dead}}</ref> Арчана Рем од истата публикација пронашла сличности меѓу омотот за „Born This Way“ и „[[2 Hearts]]“ (2007) од [[Кајли Миног]].<ref>{{наведени вести|url=http://music-mix.ew.com/2011/02/09/lady-gaga-born-this-way-kylie-minogue/|title=Lady Gaga's 'Born This Way' cover album: A Kylie Minogue rip-off?|date=2011-02-09|accessdate=2011-02-09|last=Ram|first=Archana|work=Entertainment Weekly|publisher=Time Inc|archive-date=2011-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20110210184513/http://music-mix.ew.com/2011/02/09/lady-gaga-born-this-way-kylie-minogue/|url-status=dead}}</ref> Никол Егенбергер од ''[[OK!]]'' го опишач омотот како рамнотежа меѓу „дивиот“ и гламурозниот изглед на пејачката.<ref name="ok">{{наведени вести|url=http://www.okmagazine.com/2011/02/lady-gaga-displays-her-born-this-way-cover-art/|title=Lady Gaga Displays Her 'Born This Way' Cover Art|last=Eggenberger|first=Nicole|date=2011-02-09|accessdate=2011-02-09|work=[[OK!]]|publisher=[[Northern & Shell]]}}</ref> Леа Колинс од ''[[Dose (магазин)|Dose]]'' помислила дека екстремната шминка и рероважите биле иронична игра на насловот на песната.<ref>{{наведени вести|first=Leah|last= Collins |title=Music Buzz: Lady Gaga, The Strokes, Foo Fighters and More |publisher=[[Paul Godfrey]]|work=[[Dose (magazine)|Dose]] |date=2011-02-09 |accessdate=2011-02-11}}</ref> Гага испеала неколку стихови од песната додека ја земала својата награда за Видео на Годината на 2010 [[МТВ Видео Музички Награди]], за „[[Bad Romance]]“.<ref>{{наведени вести|last=Kreps|first=Daniel|url=http://www.rollingstone.com/music/news/lady-gaga-names-her-new-album-born-this-way-20100913|title=Lady Gaga Names Her New Album 'Born This Way'|publisher=[[Jann Wenner]]|work=[[Ролинг Стоун|Rolling Stone]]|date=2010-09-13|accessdate=2011-01-14|archive-date=2010-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20101225025406/http://www.rollingstone.com/music/news/lady-gaga-names-her-new-album-born-this-way-20100913|url-status=dead}}</ref><ref name = vma>{{наведени вести|url=http://www.cbsnews.com/8301-31749_162-20016179-10391698.html|title="Born This Way:" Lady Gaga's New Album Title|last=Lee|first=Joyce|date=2010-09-13|accessdate=2010-11-14|publisher=[[CBS News]]|archiveurl=https://archive.today/20120525135859/http://www.cbsnews.com/8301-31749_162-20016179-10391698.html|archivedate=2012-05-25|url-status=live}}</ref> Како подарок за [[Божиќ]], Гага преку својот официјален профил на Твитер ги открила датумите на издавање на албумот и на неговиот водечки сингл на отчукувањето за Новата Година, 2011.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Lady Gaga To Make Born This Way Announcement New Year's Eve|url=http://www.mtv.com/news/articles/1654914/lady-gaga-make-born-this-way-announcement-new-years-eve.jhtml|date=2010-12-27|accessdate=2011-01-25|first=Jocelyn|last=Vena|publisher=MTV (MTV Networks)|archive-date=2011-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20110107060951/http://www.mtv.com/news/articles/1654914/lady-gaga-make-born-this-way-announcement-new-years-eve.jhtml|url-status=dead}}</ref> Синглот требало да биде издадена на 13 февруари 2011, додека албумот требало да биде издаден на 23 мај 2011. Надополнувајќи ја оваа изјава дошла црно-бела фотографија на која Гага, според Џоклин Вена од [[MTV]], е „гола од половината надолу, со нејзината коса која се вее и со спортска јакна заедно со напишаните зборови 'Born This Way' кои се украсени со накит.“<ref name=vma/> Кон крајот на јануари 2011, Гага го издала текстот на песната,<ref name = lyrics>{{Наведена мрежна страница|last=Vena|first=Jocelyn|url=http://www.mtv.com/news/articles/1656828/lady-gaga-releases-full-born-this-way-lyrics.jhtml|title=Lady Gaga Releases Full 'Born This Way' Lyrics|publisher=MTV (MTV Networks)|date=2011-01-27|accessdate=2011-01-27|archive-date=2011-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110129180340/http://www.mtv.com/news/articles/1656828/lady-gaga-releases-full-born-this-way-lyrics.jhtml|url-status=dead}}</ref> пред да изјави дека планира да го издаде синглот два дена пред закажаниот датум.<ref name="ok"/> Оттогаш, песната била премиерно прикажана на светските радио станици во шест часот според [[Источен часовен појас|Источната Временска Зона]] на 11 февруари 2011 и била овозможежа за [[музичко симнување|дигитално спуптање]] на онлајн маркетите во девет часот според Источната Временска Зона истиот ден.<ref name = early1>{{Наведена мрежна страница|title=Lady Gaga To Release 'Born This Way' Early|url=http://www.mtv.com/news/articles/1657389/lady-gaga-releases-born-this-way.jhtml|first=Jocelyn|last=Vena|date=2011-02-04|accessdate=2011-02-11|publisher=MTV (MTV Networks)|archive-date=2011-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20110210001952/http://www.mtv.com/news/articles/1657389/lady-gaga-releases-born-this-way.jhtml|url-status=dead}}</ref><ref name="btwrelease">{{наведени вести|url=http://www.mtv.com/news/articles/1657636/lady-gaga-born-this-way.jhtml|title=Lady Gaga 'Born This Way' Release Details Unveiled|last=Vena|first=Jocelyn|date=2011-02-10|accessdate=2011-02-12|publisher=MTV (MTV Networks)|archive-date=2011-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20110213021740/http://www.mtv.com/news/articles/1657636/lady-gaga-born-this-way.jhtml|url-status=dead}}</ref> ==Композиција== „Born This Way“ е напишана и продуцирана од Гага, [[Џеп Лорсен]], Пол Блер (познат како диџеј Вајт Шадоу) и [[Фернандо Гарибеј]],<ref name="white"/><ref name="bmi">{{Наведена мрежна страница|url=http://repertoire.bmi.com/title.asp?blnWriter=True&blnPublisher=True&blnArtist=True&keyID=12342685&ShowNbr=0&ShowSeqNbr=0&querytype=WorkID|title=Born This Way (Legal Title) – BMI Work #12342685|publisher=[[Broadcast Music Incorporated]]|accessdate=2011-03-19|archive-date=2012-07-15|archive-url=https://www.webcitation.org/69AAbGi4d?url=http://repertoire.bmi.com/title.asp?blnWriter=True&blnPublisher=True&blnArtist=True&keyID=12342685&ShowNbr=0&ShowSeqNbr=0&querytype=WorkID|url-status=dead}}</ref> додека миксот е направен во [[Аби Роуд Студиос]] во Лондон и Германо Студиос во Њујорк.<ref name="credits"/> Песната на која влијание има клупскиот ритам започнува со гласот на Гага кој ги изговара почетните стихови „Не е битно дали го сакаш него или главниот Н-Е-Г-О“ со музички циклус, пратен со татнешки синтисајзерски звук и потпевнувачки бас.<ref name="mtvpremiere">{{наведени вести|url=http://www.mtv.com/news/articles/1657726/lady-gaga-born-this-way.jhtml|title=Lady Gaga's 'Born This Way' Premieres|last=Vena|first=Jocelyn|date=2011-02-10|accessdate=2011-02-12|publisher=MTV (MTV Networks)|archive-date=2011-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110214030827/http://www.mtv.com/news/articles/1657726/lady-gaga-born-this-way.jhtml|url-status=dead}}</ref><ref name="artistd"/> Кога синтисајзерот преминува во удари, Гагаг го пее првиот стих, кој е проследен со бас и удиралки [[рефрен]], „Убава сум на свој начин, бидејќи Бог не прави грешки; на вистинската песна сум, душо, родена сум ваква“, а Џоклин Вена од MTV рекол дека „тоа треба да се слуша на голем простор. Брзо е и силно удира.“<ref name="mtvpremiere"/><ref name="artistd"/> После рефренот, таа го започнува текстот „Немој да бидеш повлечена, Само биди кралица“ неколкупати, попратено со удари на раце, пред да се префрли на следните стихови.<ref name="timemag"/> После вториот рефрен следува допирање на музиката, каде Гага ги кажува имињата на различните заедници. Сал Кинкемани од [[Slant Magazine]] почувствувал дека интервалот е помешан со музика од американското телевизиско шоу, ''[[Гли (ТВ серија)|Гли]]'' и песната „There But For the Grace of God Go I“ од [[Machine (бенд)|Machine]].<ref name="slant"/> Музиката во одреден момент прекинува додека Гага пее [[a cappella|а капела]], пред додавањето на [[орган (музика)|орган]], а потоа следи крајот на песната.<ref name="mtvpremiere"/> Според листот со музика објавен на Musicnotes.com од Sony/ATV Music Publishing, „Born This Way“ е напишана во такт од вообичаено време, со умерени денс отчукувања и [[темпо]] од 120 [[темпо|удари во минута]].<ref name="sheet">{{Наведена мрежна страница|title=Digital Sheet Music – Lady Gaga – Born This Way|last1=Germanotta|first1=Stefani|last2=Laursen|first2=Jeppe|year=2011|publisher=Musicnotes.com. [[Sony/ATV Music Publishing]]}}</ref> Компонирана е во скалата [[Ха дур]], а гласот на Гага се протега од нотата F♯₃ до нотата C♯₅.<ref name="sheet"/> „Born This Way“ ја следи акордната прогресија од C♯₅–F♯₅–E₅–B₅ во стуховите и F♯₅–F♯–E–B–Bm₇–C♯ во рефренот.<ref name="sheet"/> {{Listen | filename = Lady Gaga Born This Way sample.ogg | title = „Born This Way“ | description = Примерок од 26 секунди од „Born This Way“ кој го содржи рефренот, а подоцна завршниот дел содржи текст во кој Гага кажува имиња на различни заедници. | format = [[Ogg]] | pos = left }} Текстот во стиховите зборува за подобрување, додека рефренот зборува дека луѓето треба да се прифатат такви какви што се.<ref>{{наведени вести|url=http://music-mix.ew.com/2011/01/27/lady-gaga-born-this-way-full-lyrics/|title=Lady Gaga releases full lyrics to forthcoming single 'Born This Way': Read them here|last=Stransky|first=Tanner|date=2011-01-27|accessdate=2011-02-12|work=Entertainment Weekly|publisher=Time Inc}}</ref> Ги содржи имињата на [[геј заедница]]та и други помали заедници, кои се споменати за да се прикажа нивното прифаќање од страна на Гага. Таа исто така објаснила дека од ''[[The Fame]]'' и ''[[The Fame Monster]]'' не ги прикажувала заедниците директно, и „Born This Way“ била прилика која не само што ги поддржила политичките и социјалните верувања, туку и ги подобрила уметнички со кажувањето, „'Не пробувам да се скријам зад песната.' Не пробувам да добијам нови обожаватели. Ги сакам обожавателите кои веќе ги имам и ова е за нив.“<ref name="bbcover"/> По раните издавања на тектстот, тој добил критики од неколку Азијци<ref name="HispSpeaking">{{наведени вести|url=http://www.hispanicallyspeakingnews.com/notitas-de-noticias/details/asians-join-latinos-in-condemning-lady-gaga/4992/|title=Asians join Latinos in condemning Lady Gaga|last=Perez|first=Miguel|date=2011-01-31|publisher=HispanicallySpeaking.com|accessdate=2011-02-04|archive-date=2011-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20110209013612/http://www.hispanicallyspeakingnews.com/notitas-de-noticias/details/asians-join-latinos-in-condemning-lady-gaga/4992/|url-status=dead}}</ref> и Хиспански заедници, вклучувајќи ги и Латино групите MECha и Chicanos Unidos Arizona,<ref name="AfterElton">{{наведени вести|url=http://www.afterelton.com/meme-01-31-2011|title=Morning Meme: Jesse Tyler and Justin Mikita Celebrate SAG, Betty White Hangs With "Modern Family," and Superman Is British?|last=Kennedy|first=Ed|date=2011-01-31|publisher=[[AfterElton]]|accessdate=2011-02-11}}</ref> тврдејќи дека користењето на зборовите „[[чоло|чола]]“ и „[[ориент]]“ било навредливо и понижувачко.<ref name="Newsblaze">{{наведени вести|url=http://newsblaze.com/story/20110205105230reye.nb/topstory.html|title=Is Lady Gaga a Racist?|last=Reyes|first=Robert Paul|date=2011-02-02|publisher=Newsblaze.com. Associated Media, Ltd|accessdate=2011-02-11|archive-date=2011-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20110209165453/http://newsblaze.com/story/20110205105230reye.nb/topstory.html|url-status=dead}}</ref> Како одговор на тектстот, Роберт Пол Рејес од Newsblaze.com изјавил дека се согласил за про-геј ставот, но се запрашал во користењето на терминот „чола“, прашувајќи, „Дали Латинците треба да бидат задоволни што една суперѕвезда родена од привилегија, вклучила расизам во нашето здружение? Не се сите латински дами 'чола', некои од нив се учителки, автори, инженери, медицински сестри и доктори.“<ref name="Newsblaze"/> Радио станиците во [[Малезија]] избрале да го тргнат делот од текстот кој се однесува на прифаќањето на геј заедниците, поради цензура во државата и поради навредливата содржина.<ref name="malayasia1">{{наведени вести|url=http://today.msnbc.msn.com/id/42133505/ns/today-entertainment/|title=Malaysia gags Lady Gaga, garbles gay lyrics|last=Young|date=2011-03-17|publisher=[[Msnbc.com]]. [[NBCUniversal]]|accessdate=2011-04-12|first=Sean|location=[[Куала Лумпур|Kuala Lumpur]]|archive-date=2011-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20110321005231/http://today.msnbc.msn.com/id/42133505/ns/today-entertainment|url-status=dead}}</ref> Како одговор, Гага ги повикала обожавателите во Малеција кои сакаат нецензурираната верзија да виде пуштана, изјавувајќи: „Ваша работа и ваша задача е младите луѓе да ги слушнат вашите гласови. Мора да направите сè што сакате за да го ослободите вашето општество. Мора да се јавувате, да не прекинувате, мора да имате мирен протест.“<ref name="malayasia2">{{наведени вести|url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/malaysia/8403613/Lady-Gaga-takes-on-Malaysias-censors.html|title=Lady Gaga takes on Malaysia's censors|last=MacKinnon|first=Ian|date=2011-03-24|publisher=Telegraph Media Group|work=The Daily Telegraph|location=London|accessdate=2011-04-12}}</ref> ==Ремиксови== Неколку ремиксови на песната биле потпомогнати од издавачката куќа [[Interscope Records]], за да се поддржи песната. Првиот список на ремиксови биле направени од ЛА Риотс, Чу Фу и диџеј Вајт Шадоу. нарелени ''Born This Way – The Remixes Part 1'', ремиксовите биле издадени како [[Компактен Диск сингл|ЦД сингл]] и биле овозможени за дигитално спуштање на 15 март 2011.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ladygaga.com/news/default.aspx?nid=34431|title=Born This Way – The Remixes Part 1" Coming March 15!|accessdate=2011-04-19|publisher=Ladygaga.com}}</ref> Другиот список на ремиксови бил направен од [[Мајкл Вудс (продуцент)|Мајкл Вудс]], [[Грум]], [[Дада Лајф]], Зед, [[Бимбо Џоунс]] и [[Twin Shadow]]. Биле издадени на 29 март 2011 и биле овозможени само за дигитално спуштање под името ''Born This Way – The Remixes Part 2''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ladygaga.com/news/default.aspx?nid=34789|title=Born This Way – The Remixes Part 2" Coming March 29!|accessdate=2011-04-19|publisher=Ladygaga.com}}</ref> Гага издала „Кантри Роуд Верзија“ на песната на 15 март 2011, преку нејзиниот профил на Твитер.<ref name="count">{{наведени вести|url=http://www.mtv.com/news/articles/1660650/lady-gaga-country-version-born-this-way.jhtml|title=Lady Gaga Releases Country Version Of 'Born This Way'|last=Kaufman|first=Gil|date=2011-03-15|accessdate=2011-04-19|publisher=MTV (MTV Networks)|archive-date=2011-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110429011220/http://www.mtv.com/news/articles/1660650/lady-gaga-country-version-born-this-way.jhtml|url-status=dead}}</ref> Верзијата започнува со звук на гитари и потоа прикажува слајд-гитари и [[хармоника]]шко зуење, а оригиналните диско битови се заменети со тапански звук и позадинска вибрација. Кога првиот рефрен започнувам песната е прикажана со хармоникашки звук.<ref name="count"/> Пред три-минутната марка, Гагаг пее нов текст „Ако сакам да го направам кантри, душо, тогаш тоа е океј бидејќи јас бев родена, јас бев родена, јас бев родена на овој начин,“ со одбрана [[мандолина]]. Според Гил Кофман од [[MTV]], во последниот дел, песната навлегува во кантри-рок звук сличен на подоцните снимки на [[Бон Џови]].<ref name="count"/> Дел од парите заработени за таа верзија отишле во мрежите за хомосексуалците, лезбијките и хетеросексуалците (GLSEN).<ref name="count"/> {{Double image|right|Salimmerchant2.jpg|{{#expr: (150 * 298 / 355) round 0}}|Salimmerchant.jpg|{{#expr: (150 * 214 / 231) round 0}}|Индиското музичко продуцентско дуо [[Салим-Сулајман|Салим и Сулајман Мерчант]] рекле дека немало многу планирања во нивниот ремикс на „Born This Way“, туку дека тој излегол спонтано.<ref>{{наведени вести|url=http://www.indianexpress.com/news/gaga-meets-the-dholak/776285/0|title=Gaga Meets the Dholak|last=Pillai|first=Pooja|date=2011-04-15|accessdate=2011-04-19|work=[[The Indian Express]]|publisher=[[Indian Express Group]]}}</ref>||Portrait of a smiling Indian male|Portrait of a smiling Indian male}} [[Боливуд]]ската верзија на песната била направена од индиското продуцентско дуо [[Салим-Сулајман|Салим и Сулајман Мерчант]].<ref name=t2>{{Наведено списание|title=Gaga Over Bollywood|last=Das|first=Mohua|date=2011-04-15|journal=[[The Telegraph (Kolkata)|The Kolkata Telegraph]]|publisher=[[Ananda Publishers]]|location=[[Колката|Kolkata]], India|oclc=271717941|url=http://www.telegraphindia.com/1110415/jsp/entertainment/story_13854758.jsp|accessdate=2011-04-19|archive-date=2011-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110418195834/http://www.telegraphindia.com/1110415/jsp/entertainment/story_13854758.jsp|url-status=dead}}</ref> Ремиксот бил издаден на DesiHits.com, мрежно место за јужноазиска музика и забава.<ref name=t2/> Браќата Мерчантс имале музички проекти со Аџула Ачарија-Бет од DesiHits.com, кога дознале повеќе за Гага, која немала големи познанија во [[Индија|иниската дијаспота]] и тие се заинтересирале да направат Боливудски ремикс на „Born This Way“.<ref name=t2/> Браќата Мерчантс контактирале со менаџерот на Гага, Трој Картер и ремиксот вил финализиран. Сулајман објаснил дека тие го добиле суровите вокали на Гага од „Born This Way“ и користејќи ги како подлога, создале ремикс. „Ѝ испративме дел од композицијата за моментален коментар на нашиот ремикс во споредба со вистинската верзија. Нејзе ѝ се допадна и така го направивме ова,“ додал тој.<ref name=t2/> Браќата Мерчантс користеле неколку инструменти од индиската музика како дуги, дитар од Сунил Дас и дол и долак во рефренот. Сулајман имал интервју со Џоклин Вена од [[MTV Вести]]те: <blockquote> „Тоа беше многу голема песна, многу популарна и кока ќе го погледнете стилот, многу е агресивна. Ги има сите работи кои се потребни за да се направи добра песна за во клуб, а за нас најважното нешто беше: Како да ја донесете на место кое е опипливо на индискиот вкус? И првото нешто што го направивме е користењето на ситар и го сменивме вкусот малку. Ја зачувавме агресувноста, но го сменивме стилот и ја направивме песната попривлечна за нивниот вкус, повеќе нешто како хаус музика.“<ref>{{наведени вести|url=http://www.mtv.com/news/articles/1661911/lady-gaga-born-this-way-bollywood-remix.jhtml|title=Lady Gaga's 'Born This Way' Bollywood Remix Is 'Magical,' Producers Say|last=Vena|first=Jocelyn|date=2011-04-13|accessdate=2011-04-19|publisher=MTV (MTV Networks)|archive-date=2011-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110416105413/http://www.mtv.com/news/articles/1661911/lady-gaga-born-this-way-bollywood-remix.jhtml|url-status=dead}}</ref> </blockquote> Салим рекол дека тој испел мал дел од алепот за да му даде на ремиксот мал тафи „допира“, бидејќи „тоа е видот на музика кој ние го правиме и кој е исто така за додавање на нашиот потпис.“ Менаџментот на Гага бил задоволен со нивниот ремикс и сакале тие да направат ремикс за нејзината следна песна, „[[Judas (песна)|Judas]]“.<ref name=t2/> Боливудските ремиксови биле дел од списокот на песни на индиската верзија на албумот ''Born This Way''.<ref name=t2/> == Критички прием == Мајкл Крег од ''[[The Guardian]]'' ја нарекол песната „диско химна“ и рекол дека рефренот се „крши од тежината на фустанот од месо на Лејди Гага“. Тој почувствувал дека музиката го прави текстот да звучи помалку сериозно отколку што навистина е.<ref>{{наведени вести|last=Cragg |first=Michael |url=http://www.guardian.co.uk/music/musicblog/2011/feb/11/lady-gaga-born-this-way |title=Lady Gaga's Born This Way: first review |work=[[The Guardian]] |location=London|publisher=[[Guardian News and Media]] |date= 2011-02-11|accessdate=2011-02-11}}</ref> Рик Флорино од [[Artistdirect]] ѝ дал на песната пет од пет ѕвезди и ја нарекол „брза поп класика“, фалејќи ја музичката идеја и рефренот.<ref name="artistd">{{Наведена мрежна страница |first=Rick |last=Florino |url=http://www.artistdirect.com/entertainment-news/article/lady-gaga-born-this-way-single-review-5-out-of-5-stars/8692753 |title=Lady Gaga "Born This Way" Single Review – 5 out of 5 Stars |publisher=[[Artistdirect]] |date=2011-02-11 |accessdate=2011-02-12 |archive-date=2012-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121025023644/http://www.artistdirect.com/entertainment-news/article/lady-gaga-born-this-way-single-review-5-out-of-5-stars/8692753 |url-status=dead }}</ref> Алисон Швартс од ''[[People (магазин)|People]]'' додал дека „песната која е спремна да стане диско, надополнета со неколку А Капела вокали и италијански текст, ги прикажува вокалите на Гага и нејзиното моќно пишување.“<ref>{{наведени вести |last=Schwartz |first=Alison |url=http://www.people.com/people/article/0,,20465597,00.html |title=Lady Gaga New Song Premieres – Born This Way |work=People (magazine) |publisher=[[Time Inc.]] |date=2011-02-11 |accessdate=2011-04-19 |archive-date=2012-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121018141848/http://www.people.com/people/article/0,,20465597,00.html |url-status=dead }}</ref> Џем Асвад од ''Билборд'' одговорил позитивно на химната и додал дека песната ќе биде прикажувана на радијата и во ноќните клубови наредните неколку месеци.<ref>{{наведени вести|last=Aswad|first=Jem |url=http://www.billboard.com/news/single-review-lady-gaga-born-this-way-1005032432.story |title=Single Review: Lady Gaga, 'Born This Way' |work=Billboard |date=2011-02-11|accessdate=2011-04-20|publisher=Prometheus Global Media}}</ref> Ник Левин од Digital Spy ѝ дал на песната пет од пет ѕвезди, опишувајќи ја како „химна која го потврдува животот и е фантастична песна за во клубови, како и фантастична поп песна.“<ref>{{Наведена мрежна страница|last=Levine|first=Nick|title=Music – Singles Review – Lady Gaga: 'Born This Way'|url=http://www.digitalspy.co.uk/music/singlesreviews/a303179/lady-gaga-born-this-way.html|publisher=Digital Spy|accessdate=2011-02-11|date=2011-02-11|archive-date=2012-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20121023043648/http://www.digitalspy.co.uk/music/singlesreviews/a303179/lady-gaga-born-this-way.html|url-status=dead}}</ref> Пишувајќи за [[Slant Magazine]], Сал Кинкемани разбрал дека Гага „е избрана за нешто многу специјално, а можеби и многу важно.“ Тој исто така ја пофалил скриената порака на песната.<ref name="slant">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.slantmagazine.com/house/2011/02/single-review-lady-gagas-born-this-way |title=Single Review: Lady Gaga's "Born This Way"|first= Sal|last= Cinquemani|date=2011-02-13|accessdate=2011-04-20|publisher=[[Slant Magazine]]}}</ref> Меган Касерли од ''[[Форбс]]'' очекувала „Born This Way“ да стане најголемата геј химна, која според неа е напишана со таа цел.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://blogs.forbes.com/meghancasserly/2011/02/11/lady-gagas-born-this-way-gay-anthems-and-girl-power/|title=Lady Gaga's Born This Way: Gay Anthems And Girl Power|first=Meghan|last=Casserly|work=[[Forbes]]|date=2011-02-11|accessdate=2011-02-11|archiveurl=https://www.webcitation.org/5zcoqhwQc?url=http://blogs.forbes.com/meghancasserly/2011/02/11/lady-gagas-born-this-way-gay-anthems-and-girl-power/|archivedate=2011-06-22|url-status=live}}</ref> Ани Јуан од ''The Hollywood Reporter'' ја етикетирала песната како „хоџ-поџ на различни поп тонови.“<ref name="hollywood-reporter">{{наведени вести|last=Yuan|first=Annie|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/lady-gagas-born-way-criticized-98922|title=Lady Gaga's 'Born This Way' Criticized for Similarities to Madonna Songs|publisher=Prometheus Global Media|work=The Hollywood Reporter|date=2011-02-11|accessdate=2011-02-13}}</ref> Кевин О'Донел од ''[[Spin]]'' дал помешан преглед за песната, прикажувајќи ги сличностите со песната „[[Black or White]]“ (1991) од Мајкл Џексон. Тој додал дека набљудувајќи го проектот, очекувал дека Гага ќе издаде песна која ќе биде „епска и класична како '[[A Day in the Life]]' од [[Битлси|The Beatles]] или '[[Bohemian Rhapsody]]' од [[Queen]]. Замислете на што ќе изгледаше песната ако таа поминеше повеќе од десет минути за време на нејзиното пишување.“<ref>{{наведени вести|url=http://www.spin.com/articles/hear-it-lady-gagas-single-born-way |title=Hear It: Lady Gaga's Single "Born This Way" |publisher=Spin Media LLC|work=[[Spin]]|last=O'Donnell|first=Kevin |date=2011-02-11 |accessdate=2011-02-13}}</ref> {{anchor|Express Yourself}}[[Податотека:Madonna at 2009 MTV VMA's 2.jpg|left|thumb|upright|„Born This Way“ била споредена со „[[Express Yourself (песна на Мадона)|Express Yourself]]“ (1989) од [[Мадона]], за што Гага рекла дека е сосема ненамерно.]] Неколку критичари забележале сличности меѓу „Born This Way“ и „[[Express Yourself (песна на Мадона)|Express Yourself]]“ (1989) од [[Мадона]]. Мрежното место [[Popjustice]] ги прикажало сличностите на „Born This Way“ со други песни од Мадона како „[[Deeper and Deeper]]“ (1993) и „[[Vogue (песна на Мадона)|Vogue]]“ (1990).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.popjustice.com/index.php?option=com_content&task=view&id=5273&Itemid=206 |title=So, 'Born This Way' |publisher=[[Popjustice]] |author=Popjustice Staff|date=2011-02-07 |accessdate=2011-03-05}}</ref> [[Роб Шефилд]] од ''[[Ролинг Стоун|Роулинг Стоун]]'' ги признал влијанијата од Мадона, но прикажал дека тие нема да ја прикријат песната, бидејќи таа го „[сумирала] целиот комплекс на митовите на Гага, сите политики, католици и кармини и една брилијантна поп песна.“<ref>{{Cite magazine|first=Rob |last=Sheffield |url=http://www.rollingstone.com/music/songreviews/born-this-way-20110211 |title=Born This Way by Lady Gaga |authorlink=Rob Sheffield |magazine=Rolling Stone |publisher=Jann Wenner |date=2011-02-11 |accessdate=2011-02-11 |archive-date=2012-07-15 |archive-url=https://www.webcitation.org/69AAmaXjy?url=http://www.rollingstone.com/music/songreviews/born-this-way-20110211 |url-status=dead }}</ref> Карин Ганз, пишувајќи за [[Yahoo! Music]], ја критикувал „Born This Way“, изјавувајќи дека песната била „преработена, пренатрупана, бучна и многу деривативна.“ Таа специјално ги забележила сличностите со песни како „[[When Love Takes Over]]“ (2010), „[[Waterfalls (песна од TLC)|Waterfalls]]“ (1993) и три песни од Мадона: „Express Yourself“, „[[Ray of Light (песна)|Ray of Light]]“ (1998) и „Vogue“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://new.music.yahoo.com/blogs/amplifier/88460/lady-gagas-born-this-way-vogue-yourself/|title=Lady Gaga's 'Born This Way':Vogue Yourself|last=Ganz|first=Caryn|date=2011-02-11|publisher=[[Yahoo! Music]]|accessdate=2011-02-11|archive-date=2011-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20110813022111/http://new.music.yahoo.com/blogs/amplifier/88460/lady-gagas-born-this-way-vogue-yourself|url-status=dead}}</ref> Меган Фридман од ''[[Time (магазин)|Time]]'' и Мариса Мос од ''[[The Huffington Post]]'' прикажале помешани реакции, поради сличностите кои ги пронашле со „Express Yourself“.<ref name="timemag">{{наведени вести|last=Friedman|first=Megan|url=http://newsfeed.time.com/2011/02/11/does-lady-gagas-born-this-way-rip-off-madonna-who-cares/|title=Does Lady Gaga's 'Born This Way' Rip Off Madonna? Who Cares?|work=Time| publisher=[[Time Inc.]]|accessdate=2011-02-15|date=2011-02-11}}</ref><ref>{{наведени вести|work=[[The Huffington Post]]|url=http://www.huffingtonpost.com/marissa-moss/twitter-killed-the-radio-_b_821934.html|title= Twitter Killed the Radio Star: Lady Gaga's "Born This Way"|publisher=[[AOL]]|last=Moss|first=Marissa|date=2011-02-12|accessdate= 2011-02-19}}</ref> Нил Меккормик од ''The Daily Telegraph'' забележал дека имитатитивната природа на песната ќе влијае на перцепциите на уметностна на Гага, бидејќи „Born This Way“ била „[базично] преработување на 'Express Yourself' од Мадона и имала допир со 'Vogue', што премногу личи на Мадона за некој кој пробува да го прикаже својот идентитет како, новата Мадона.“<ref>{{наведени вести|last=McCormick|first=Neil|url=http://blogs.telegraph.co.uk/culture/neilmccormick/100051388/lady-gaga-is-born-this-way-the-gayest-song-ever/|title=Is "Born This Way" the gayest song ever?|work=The Daily Telegraph|location=London|publisher=Telegraph Media Group|date=2011-02-11|accessdate=2011-02-12|archive-date=2012-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20120523222716/http://blogs.telegraph.co.uk/culture/neilmccormick/100051388/lady-gaga-is-born-this-way-the-gayest-song-ever/|url-status=dead}}</ref> [[Ен Пауерс]] од ''[[Лос Анџелес Тајмс]]'' заклучила дека concluded „Born This Way“ имала сосема поразлична порака отколку песните на Мадона со кои е споредена споредила и ја одбранила песната на Лејди Гага изјавувајќи, „Иако звучи како да доаѓа од некоја песна на Мадона, тоа изгледа малку како надвор од точката; кој моментален поп хит не станува зелен со помош на рециклирање на нешто познато?“<ref>{{наведени вести|url= http://latimesblogs.latimes.com/music_blog/2011/02/snap-judgment-lady-gaga-born-this-way.html|title= Snap Judgment: Lady Gaga, 'Born This Way'|last=Powers|first=Ann|authorlink=Ann Powers|work=Los Angeles Times|publisher=Tribune Company |date=2011-02-11|accessdate=2011-02-16}}</ref> Шефилд ја одбранила Гага со прикажување дека песната „Express Yourself“ била исто така копирана од страна на Мадона од песна на [[The Staple Singers|Staple Singers]]' наречена „[[Respect Yourself]]“.<ref>{{наведени вести|last=Sheffield|first=Rob|authorlink=Rob Sheffield|url=http://www.rollingstone.com/culture/blogs/pop-life/lady-gagas-born-this-way-much-better-than-express-yourself-20110211 |title=Lady Gaga's 'Born This Way': Much Better Than 'Express Yourself' |date=2011-02-11|accessdate=2011-04-20|work=Rolling Stone|publisher=Jann Wenner}}</ref> Гага упатила мислења за критиките на ''[[The Tonight Show with Jay Leno]]'', објаснувајќи дека добила [[електронско писмо]] од репрезентативците на Мадона, кои ја спомнале нивната поддршка за „Born This Way“. Таа додала дека ако кралицата рекла дека треба да биде, тогаш навистина треба да биде.<ref name="grammyandey">{{наведени вести|last=Greenblatt|first=Leah|url=http://music-mix.ew.com/2011/02/14/lady-gaga-madonna-leno-born-this-way/|title=Lady Gaga talks Grammy egg, Madonna comparisons on 'Leno' tonight|work=Entertainment Weekly|publisher=Time Inc|date=2011-02-14|accessdate=2011-02-15|archive-date=2011-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110216163440/http://music-mix.ew.com/2011/02/14/lady-gaga-madonna-leno-born-this-way/|url-status=dead}}</ref> [[CNN]] подоцна изјавил дека репрезентативците на Мафона не знаеле дека пејачката, или нејзиниот тим ѝ испратиле електронско писмо на Гага за ситуацијата.<ref>{{наведени вести|last=Goldberg|first=Stephanie|url=http://edition.cnn.com/2011/SHOWBIZ/Music/02/15/gaga.madonna.similar/index.html|title=Madonna & Gaga: Cut from the same leotard?|publisher=CNN|date=2011-02-17|accessdate=2011-02-17|archive-date=2011-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110218195640/http://edition.cnn.com/2011/SHOWBIZ/Music/02/15/gaga.madonna.similar/index.html|url-status=dead}}</ref> Два месеци подоцна, за време на интервју со магазинот ''[[NME]]'', Гага зборувала за сличностите со „Express Yourself“: <blockquote> „Зошто би пробувала да вадам некоја песна и да мислам дека сум ги добила сите? Тоа е ретардирано. Ќе погледнам во вашите очи и ќе ви кажам дека не сум доволно глупава за да мислам дека вие сте доволно глупави, со тоа што ќе помислите дека јас сум украла некоја мелодија. Ако ги ставите песните една до друга, единствените сличности се акордните прогресии. Тие се исти со оние кои беа прикажувани во диско последните 50 години. Бидејќи јас сум првиот артост со 25 години кој ја ставил песната на Топ 40 радија, не значи дека јас сум плагијарист, значи дека сум многу паметна. Извинете.“<ref>{{Наведено списание|last=Robinson|first=Peter|date=2011-04-23|title=Freak Or Fraud? Lady Gaga: "I'm Not Full Of S**t. Are You?|journal=[[NME]]|publisher=[[IPC Media]]|pages=21–24|volume=43|location=London|issn=0028-6362}}</ref> </blockquote> == Успех на табелите == {{quote box | width = 300px | align = right | bgcolor = #c6dbf7 | quote =„Не ми се верува. Јас сум почестена и претрупана со комерцијалниот успех на 'Born This Way'. Ова ми го смени животот. Меѓу ''Билборд'' и интернационалните број еден [хитови] и радио достигувањата... Не можев да бидам позадоволна од обожавателите кои ги имам. Знаев дека песната е специјална, но знаев дека можеби моите обожаватели или мојата издавачка куќа се надеваа дека ќе ги доставам 'Третата Bad Romance' или 'Третата Poker Face'. Сакав да биде сосема спротивното.“ | source = Гага зборува за комерцијалниот прием на „Born This Way“.<ref name="bbcover"/> }} Во САД, „Born This Way“ за првпат се искачила на првото место на табелата [[Билборд Хот 100|''Билборд'' Хот 100]], на 26 февруари 2011, со што станал третиот број-еден сингл на Гага. „Born This Way“ станала деветнаесеттата песна која веднаш се искачила на првото место на Хот 100, и илјадитиот број-еден сингл во историјата на табелата. Песната продала 448,000&nbsp;диигитални примероци за три дена, со што станала најспуштаната песна од женски артист победувајќи ја „[[Hold It Against Me]]“ од [[Бритни Спирс]].<ref name="Trust">{{наведени вести|last=Trust|first=Gary|title=Lady Gaga Claims 1,000th Hot 100 No. 1 with 'Born This Way'|work=Billboard|publisher=Prometheus Global Media|date=2011-02-16|url=http://www.billboard.com/news/lady-gaga-claims-1-000th-hot-100-no-1-with-1005036702.story|accessdate=2011-02-16}}</ref> „Born This Way“ останал на врвот следната недела, продавајќи други 509,000&nbsp;копии во целосната недела на издавање, станувајќи првата песна која влегла на Хот 100 на првото место и ја задржала таа позиција и втората недела веднаш по песната од [[Клеј Ајкен]], „[[This Is the Night (песна)|This Is The Night]]“ од 2003.<ref>{{наведени вести|last=Grien|first=Paul|title=Week Ending February 20, 2011: Songs: Gaga Defies Odds|publisher=[[Yahoo! Music]]|date=2011-02-23|url=http://new.music.yahoo.com/blogs/chart_watch/74334/week-ending-feb-20-2011-songs-gaga-defies-odds/|accessdate=2011-02-24}}</ref><ref>{{наведени вести|first=Keith|last= Caulfield|title=Justin Bieber Scores Second No. 1 Album with 'Never Say Never' Remixes|work=Billboard|publisher=Prometheus Global Media|date=2011-02-23|url=http://www.billboard.com/news/justin-bieber-scores-second-no-1-album-with-1005044522.story|accessdate=2011-02-24}}</ref> Потоа, песната останала на првото место шес недели станувајќи единствената песна која за првпат влегла на табелата и останала таму повеќе од еден месец веднаш по песната на [[Елтон Џон]], „[[Candle in the Wind 1997]]“ од 1997.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://new.music.yahoo.com/blogs/chart_watch/74342/week-ending-march-13-2011-spears-second-act/|title=Week Ending March 13, 2011: Spears' Second Act|last=Grein|first=Paul|date=2011-03-16|accessdate=2011-03-17|publisher=[[Yahoo! Music]]|archive-date=2011-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20110321023907/http://new.music.yahoo.com/blogs/chart_watch/74342/week-ending-march-13-2011-spears-second-act}}</ref> „Born This Way“ го срушила рекордот за најдобро продавана песна во историјата на [[iTunes]], продавајќи милион копии ширум светот за пет дена.<ref name="mtv itunes">{{наведени вести |url=http://www.mtv.com/news/articles/1658317/lady-gaga-born-this-way-itunes.jhtml |title=Lady Gaga's 'Born This Way' Is Fastest-Selling Single In iTunes History |first=Gil |last=Kaufman |publisher=MTV([[MTV Networks]]) |date=2011-02-18 |accessdate=2011-02-18 |archive-date=2011-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110221012910/http://www.mtv.com/news/articles/1658317/lady-gaga-born-this-way-itunes.jhtml |url-status=dead }}</ref> Песната продала 2.994&nbsp;милиони платени диигитални примероци во САД според [[Nielsen SoundScan]], станувајќи нејзиниот осми последователен хит кој продал повеќе од два милиони копии.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://new.music.yahoo.com/blogs/chart_watch/74382/chart-watch-extra-top-20-songs-at-mid-year/|title=Chart Watch Extra: Top 20 Songs At Mid-Year|last=Grein|first=Paul|date=2011-07-01|publisher=[[Yahoo]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110710085657/http://new.music.yahoo.com/blogs/chart_watch/74382/chart-watch-extra-top-20-songs-at-mid-year/|archive-date=2011-07-10|accessdate=2011-06-30|url-status=dead}}</ref> ЦД синглот на песната продал 24,000&nbsp;копии во првата недела од издавањето и вкупно 40,000&nbsp;копии до март 2011.<ref name="gleesong">{{наведени вести|url=http://www.billboard.com/news/lady-gaga-glee-songs-dominate-hot-100-1005089442.story |title=Lady Gaga, 'Glee' Songs Dominate Hot 100|work=Billboard|publisher=Prometheus Global Media|first=Gary |last=Trust |date=2011-03-23 |accessdate=2011-03-25}}</ref> Од јули 2011, „Born This Way“ продал 3.029&nbsp;милиони диигитални примероци во САД.<ref>{{Cite magazine|url=http://www.billboard.com/news/adele-katy-perry-rule-mid-year-billboard-1005266992.story#/news/adele-katy-perry-rule-mid-year-billboard-1005266992.story?page=3 |title=Adele, Katy Perry Rule Mid-Year SoundScan Charts Adele, Katy Perry Rule Mid-Year SoundScan Charts |magazine=Billboard |publisher=Prometheus Global Media |last=Caulfield |first=Keith |date=2011-07-06 |accessdate=2011-07-06}}</ref> „Born This Way“ се искачил на 14 место на ''Билборд'' [[Мејнстрим Топ 40 (Поп Песни)|Поп Песни]] со 4,602&nbsp;пуштања на радијата по три дена од дозволата, што претставувало највисокиор број на пуштања во историјата на табелата.<ref name="popsongsdebut"/> Било второто највисоко деби искачување на табелата зад песната на [[Мараја Кери]], „[[Dreamlover (песна)|Dreamlover]]“ (1993) чие деби влегување било на 12 место.<ref name="popsongsdebut">{{наведени вести|first=Gary |last=Trust |first2=Keith|last2= Caulfield|url=http://www.billboard.com/news/lady-gaga-s-born-blasts-off-with-huge-sales-1005035102.story|title=Lady Gaga's 'Born' Blasts Off With Huge Sales & Radio Start|date=2011-02-12|work=Billboard|publisher=Prometheus Global Media|accessdate=2011-02-14}}</ref><ref>{{наведени вести|last=Trust|first=Gary|title=Lady Gaga's 'Born This Way' Blasts Into Pop Songs Top 10|work=Billboard|publisher=Prometheus Global Media|date=2011-02-22|url=http://www.billboard.com/#/column/chartbeat/lady-gaga-s-born-this-way-blasts-into-pop-1005043892.story|accessdate=2011-02-24}}</ref> Во седмата недела на табелата, „Born This Way“ достигнал на врвот, станувајќи десмата број-еден песна на Гага на таа табела, со што таа се изедначила со [[Пинк (пејачка)|Пинк]] и [[Ријана]] како аристи со најмногу број-еден песни на табелата.<ref>{{наведени вести|last=Trust|first=Gary|title=Lady Gaga Leaps To Record-Tying No. 1 On Pop Songs |work=Billboard|publisher=Prometheus Global Media|date=2011-03-28|url=http://www.billboard.com/#/column/chartbeat/lady-gaga-leaps-to-record-tying-no-1-on-1005096982.story|accessdate=2011-03-28}}</ref> Дополнително, песната го срушила целокупниот ерплеј деби влез со публика од 78.5&nbsp;милиони членови, влегувајќи на шестото место на табелата [[Хот 100 Ерплеј (Радио Песни)|Радио Песни]]; ова достигнување ја надминално песната од [[Џенет Џексон]], „[[All for You (песна на Џенет Џексон)|All for You]]“ (2001) чиј деби влез бил со публика составена од 70&nbsp;милиони членови.<ref name="Trust"/> „Born This Way“ останал на првото место на табелата по седум недели, станувајќи нејзината втора најдобра број-еден радио песна после topped the chart after seven weeks, becoming her second number-one radio song after „[[Paparazzi (песна на Лејди Гага)|Paparazzi]]“.<ref name="gleesong"/> „Born This Way“ се искачила на првите места и на [[Japan Hot 100]] и [[Хот Денс Клуб Песни]], го преминала десеттото место на [[Латински Поп Песни]] и [[Возрасна Современа (табела)|Возрасни Современи Песни]], како и на 11 место на [[Возрасни Топ 40]] табелите.<ref name="billboard1">{{Cite magazine|url=http://www.billboard.com/charts/hot-100#/song/lady-gaga/born-this-way/24756901 |title=''Billboard'' – Lady Gaga – Born This Way|magazine=Billboard|publisher=Prometheus Global Media|accessdate=2011-03-05}}</ref><ref name="japan"/> „Born This Way“ го зазела првото место во првата недела во Канада, останувајќи седум недели на [[Канадски Хот 100]] Песни.<ref name="billboardcanadianhot100">{{Cite magazine|url=http://www.billboard.com/charts/canadian-hot-100#/charts/canadian-hot-100|title=Canadian Hot 100: Week Ending February 26, 2011|accessdate=2011-02-17|date=2011-02-26|magazine=Billboard|publisher=Prometheus Global Media}}</ref> На 20 февруари 2011, првата позиција на синглот во Австралија била првото место на одицијалните [[ARIA Charts|ARIA Табели за Синголви]], станувајќи третиот број-еден сингл таму и најпродаваната песна која останала на врвот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://pandora.nla.gov.au/pan/23790/20110221-0001/Issue1095.pdf|title=ARIA Chartifacts: Week Commencing February 21, 2011: Issue #1095|date=2011-02-21|accessdate=2011-02-22|publisher=[[Австралиска музичка индустрска асоцијација|Australian Recording Industry Association]]}}</ref> „Born This Way“ добила трипати платинска сертификација од [[Австралиска музичка индустрска асоцијација]] (ARIA) со продажби од 210,000&nbsp;копии на синглот.<ref name="ariacerti"/> Синглот се искачил и на првото место на новозеландските [[Музичка Индустриска Асоцијација на Нов Зеланд|RIANZ]] табели, станувајќи вториот број-еден сингл на Гага во тоа место после „[[Poker Face (песна на Лејди Гага)|Poker Face]]“ (2008).<ref name="chartsnz">{{Наведена мрежна страница|url=http://charts.org.nz/showitem.asp?interpret=Lady+GaGa&titel=Born+This+Way&cat=s|title=ChartsNZ – Lady Gaga – Born This Way|publisher=[[Музичка Индустриска Асоцијација на Нов Зеланд|Recording Industry Association of New Zealand]]. Hung Medien|accessdate=2011-04-23|archive-date=2011-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110314022446/http://charts.org.nz/showitem.asp?interpret=Lady+GaGa&titel=Born+This+Way&cat=s|url-status=dead}}</ref> Добила платинеста сертификација од [[Музичка Индустриска Асоцијација на Нов Зеланд]] (RIANZ) за 15,000&nbsp;продадени копии од синглот.<ref name="rianzcerti"/> Во Англија, „Born This Way“ продал 60,000&nbsp;диигитални примероци во првата недела, слетувајќи на третото место на [[UK Singles Chart]], што станало и највисоката позиција на синглот.<ref name="uk">{{Наведена мрежна страница|title=Jessie J wins Champion chart battle as Lady Gaga swoops into Top 3|url=http://www.theofficialcharts.com/chart-news/jessie-j-wins-champion-chart-battle-as-lady-gaga-swoops-into-top-3/|publisher=The Official Charts Company|accessdate=2011-02-13|author=Press Release|date=2011-02-13}}</ref> На другите места песната се искачила на врвовите во Шпанија, Финска, Ирска и Холандија.<ref name="hung"/> Деби влезот на „Born This Way“ во Италија, Франција, Шведска, Норвешка, Австрија, Германија и Белгија (Фландрија) бил второто место.<ref name="hung">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ultratop.be/nl/showitem.asp?interpret=Lady+Gaga&titel=Born+This+Way&cat=s |title=Ultratop – Lady Gaga – Born This Way |publisher=[[Ultratop]]. Hung Medien |accessdate=2011-03-05|language=fr}}</ref><ref name="ita">Debut positions for "Born This Way" in European nations: *{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fimi.it/classifiche_result_digital.php?anno=2011&mese=02&id=299|title=Classifica settimanale dal 07/02/2011 al 13/02/2011|publisher=[[Федерација на италијанската музичка индустрија|Federation of the Italian Music Industry]]|language=it|accessdate=2011-02-18|date=2011-02-13|archive-date=2012-07-15|archive-url=https://www.webcitation.org/69AFv57QL?url=http://www.fimi.it/classifiche_result_digital.php?anno=2011|url-status=dead}} *{{Наведена мрежна страница|url=http://www.chartsinfrance.net/charts/1107/singles.php|title=Meilleures ventes de Singles et Titres en France (Top Singles) – du 07 février au 13 février 2011|date=2011-02-13|publisher=[[Syndicat National de l'Édition Phonographique]]|accessdate=2011-02-20|language=fr}} *{{Наведена мрежна страница |url=http://www.swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=Lady+Gaga&titel=Born+This+Way&cat=s |title=Swedishcharts – Lady Gaga – Born This Way |publisher=[[Sverigetopplistan]]. Hung Medien |accessdate=2011-03-05 |language=nl }} *{{Наведена мрежна страница |url=http://www.norwegiancharts.com/showitem.asp?interpret=Lady+Gaga&titel=Born+This+Way&cat=s |title=Norwegiancharts – Lady Gaga – Born This Way |publisher=[[VG-lista|Verdans Gangs]]. Hung Medien |accessdate=2011-03-05 }} *{{Наведена мрежна страница|url=http://austriancharts.at/showitem.asp?interpret=Lady+GaGa&titel=Born+This+Way&cat=s|title=Austriancharts – Lady Gaga – Born This Way|publisher=[[Ö3 Austria Top 40]]. Hung Medien|accessdate=2011-03-05}} *{{Наведена мрежна страница |url=http://www.danishcharts.com/showitem.asp?interpret=Lady+Gaga&titel=Born+This+Way&cat=s |title=Danishcharts – Lady Gaga – Born This Way |publisher=[[Tracklisten]]. Hung Medien |accessdate=2011-03-05 |archive-date=2012-07-15 |archive-url=https://www.webcitation.org/69AFtTNry?url=http://www.danishcharts.com/showitem.asp?interpret=Lady+Gaga |url-status=dead }}</ref> Во дополнение, се искачила на четвртото место во Данска, а потоа се поместила на второто место.<ref name="ita"/> Песната влегла и во првите десет на табелите во Чешка и Унгарија, а на првото место во Јужна Кореја.<ref name="czech"/><ref name="hungary"/><ref name="korea">{{Наведена мрежна страница|url =http://gaonchart.co.kr/main/section/search/list.gaon?Search_str=Born+This+Way+&x=22&y=9|title =가온차트와 함께하세요 – Digital Comprehensive charts|publisher=[[Gaon Chart]]|language =ko|accessdate =2011-02-22}}</ref> ==Музичко видео== ===Развој=== [[Музичко видео|Музичкото видео]] било снимено во викендот од 22–24 јануари 2011 во Њујорк и било опишано од Гага како „дабоко, инспиративно и неверојатно убаво“ видео.<ref name = video1>{{Наведена мрежна страница|title=Lady Gaga's 'Born This Way' Video Is 'Profound,' Makeup Artist Says|url=http://www.mtv.com/news/articles/1656606/lady-gaga-born-this-way.jhtml|publisher=MTV (MTV Networks)|first=James|last=Montgomery|date=2011-01-25|accessdate=2011-01-25|archive-date=2011-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110129232452/http://www.mtv.com/news/articles/1656606/lady-gaga-born-this-way.jhtml|url-status=dead}}</ref> Видеото било режирано од [[Ник Најт (фотографер)|Ник Најт]].<ref name="Vena">{{Наведена мрежна страница |last=Vena |first=Jocelyn |url=http://www.mtv.com/news/articles/1658084/lady-gaga-born-this-way.jhtml |title=Lady Gaga 'Born This Way' Video is 'Life-Changing' |publisher=MTV |date=February 16, 2011 |accessdate=February 17, 2011 |archive-date=2011-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110218142928/http://www.mtv.com/news/articles/1658084/lady-gaga-born-this-way.jhtml |url-status=dead }}</ref> Кореограферката [[Лоријан Гибсон]] кажала за [[MTV Вести]]те дека видеото ќе биде „шокантно“ и никој не може да го очекува највисокиот степен на музиката и танцот.<ref name="grammyeggmtv">{{Наведена мрежна страница|title=Lady Gaga's 'Born This Way' Video Is 'Life Changing'|url=http://www.mtv.com/news/articles/1658084/lady-gaga-born-this-way.jhtml|publisher=MTV (MTV Networks)|first=Jocelyn|last=Vena|date=2011-02-16|accessdate=2011-03-25|archive-date=2011-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110218142928/http://www.mtv.com/news/articles/1658084/lady-gaga-born-this-way.jhtml|url-status=dead}}</ref> Страницата Hollywoodlife.com изјавила дека Гага ја поминала првата недела на февруари уредувајќи го видеото во Гринич Хотел, Њујорк, работејќи во текот на ноќта бидејќи морала да го помине утрото спремајќи се за нејзиниот настап за [[Награди Греми|Греми Наградите]]. Репортерите на медиумите предложиле дека пејачката можеби ќе го игра ликот на Џо Калдероне, машки модел кој го прикажувала на семптемвриското издание на ''[[Vogue Hommes]]'', Јапонија.<ref name="grammyeggmtv"/> [[Фернандо Гарибеј]] објаснил дека видеото е „со културно значење и им помага на луѓето кои се отфрлени и малтретирани. Ги тера луѓето да велат дека е ОК да се биде самиот себеси.“<ref name="laurie1"/> Според Гага, таа била инспирирана од цртежите на [[Салвадор Дали]] и [[Френсис Бејкон (сликар)|Френсис Бејкон]] и нивните [[Надреализам|надреалистични]] слики.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Lady Gaga Says 'Born This Way' Video Shows 'The Birth Of A New Race'|url=http://www.mtv.com/news/articles/1658874/lady-gaga-born-this-way-video.jhtml|publisher=MTV (MTV Networks)|first=Jocelyn|last=Vena|date=2011-02-08|accessdate=2011-03-25|archive-date=2011-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20110403073621/http://www.mtv.com/news/articles/1658874/lady-gaga-born-this-way-video.jhtml|url-status=dead}}</ref> Гибсон ја објаснил инспирацијата зас музичкото видео на MTV Вестите: <blockquote> „Кога ми го пушти видеото, ми требаше време за да ја пронајдам визуелната интерпретација која можев да ѝ ја вратам. И, се разбудив една вечер, сфатив и реков, 'Знам: Треба да родиме нова раса.' Од вратата, Гага звучеше, 'Го сакам Ник Најт за ова видео. Сакам визуелност.' Таа секогаш раѓаше нешто визуелно во нејзината глава и Ник Најт е добар, но и толку генијален. Изгледаше на стискање на дугме за тоа како треба да изгледа музичкото видео. [...] Различно време е; различна ера е; нема граници. Тоа е вирална порака. Мислам дека има нешто во него и тоа е толку неверојатно во видеото и специфично околу пораката.“<ref name="laurie1"/> </blockquote> Гибсон се сеќавалa на работата со Гага и нејзиниот танц во видеото и за да ја направи подобар танчер, таа сакала Гага да биде самоуверена.<ref name="laurie1">{{Наведена мрежна страница|title=Lady Gaga's 'Born This Way' Video, Frame By Frame|url=http://www.mtv.com/news/articles/1659008/lady-gaga-born-this-way-video.jhtml|publisher=MTV (MTV Networks)|first=Jocelyn|last=Vena|date=2011-03-01|accessdate=2011-03-25|archive-date=2011-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20110404141035/http://www.mtv.com/news/articles/1659008/lady-gaga-born-this-way-video.jhtml|url-status=dead}}</ref> Гага го одбрала Њујорк за видеото бидејќи градот е нејзиното родно место. Пред снимањето да започне, Гибсон и Гага одлучиле дека имало само едно место за да се работи само на авангардната, модерна танцувачка рутина за видеото, [[Алвин Алеј]], местото во кое Гибсон студирала танцување.<ref name="laurie2"/> „Останавме таму бидејќи кореографијата е многу модерна. Потехничка е отколку сè што е направено претходно,“ се сетила Гибсон. Снимањето зазело место и во Бруклин и траело два дена. Бидејќи Гага не сакала слики од сцената да бидат пратени пред спремното видео, тимот ја скрил локацијата и успеал во тоа, освен во последниот ден кога папараци почнал да кружи околу неа.<ref name="laurie2">{{Наведена мрежна страница|title=Lady Gaga's 'Born This Way' Creative Director Explains: Why NYC?|url=http://www.mtv.com/news/articles/1658982/lady-gaga-born-this-way-video.jhtml|publisher=MTV (MTV Networks)|first=Jocelyn|last=Vena|date=2011-03-01|accessdate=2011-03-25|archive-date=2011-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20110406020240/http://www.mtv.com/news/articles/1658982/lady-gaga-born-this-way-video.jhtml|url-status=dead}}</ref> Во видеото глумел и целосно истетовираниот модел [[Рик Џенест]] (Рико), подобро познат по неговото сценско име Зомби Бој.<ref>{{наведени вести|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-1364762/Lady-Gagas-Born-This-Way-star-Rick-Genest-covered-skeletal-tattoos-unmasked.html|title=Unmasked, the tattooed freak who's become Lady Gaga's new best friend |last=Roberts|first=Fiona|date=2011-03-11|accessdate=2011-04-22|work=Daily Mail|publisher=[[Associated Newspapers]]}}</ref> Гага го избоил нејзиното лице на сличен начин на Џенест во еден дел. Таа рекла дека сцената прикажувала факт дека таа нема да им дозволи на општеството и критичарите да ја диктираат нејзината убавина. „Јас ви кажувам што мислам дека е убавината и затоа сцената нè прикажуваше мене и Рико бранејќи се себеси на уметнички начин, не дозволувајќи општеството да го диктира тоа,“ дополнила Гага.<ref name="googlegoes">{{cite episode|title=Lady Gaga. [[Google|Google Goes Gaga]]|location=New York|airdate=2011-03-26|minutes=61|quote=... This reminds me when Rico, who plays the Zombie Boy in the video, I asked him why did you tattoo yourself?|station=Google Headquarters}}</ref> Костумите во видеото биле дизајнирани од [[Никола Формичети]], кој кој ги блогирал различните дизајнерски парчиња во него.<ref name="laurie3"/> Во отворачкиот дел на видеото, Гага носела додатоци од Алексис Битар, дијамаско ланче од Ериксон Беамон со обетки од Памела Лав и стаклен фустан од Петра Сторс. Прстените за раце биле направени од Ериксон Беамон, а шифон алиштата од [[Тиери Муглер]].<ref name="laurie3"/> За скелетонската сцена во „Born This Way“ и таа и Рико носеле одела од Муглер додека лигавите делови за време на орги сцените биле од Барт Хес. За деловите инспирирани од [[Мајкл Џексон]], Гага носела кошула и панталони од [[Haus of Gaga]], обувки од Наташа Маро, ланец од Биликирк и ракавици од Лакрасија.<ref name="laurie3">{{Наведена мрежна страница|title=Lady Gaga's 'Born This Way' Fashions Decoded|url=http://www.mtv.com/news/articles/1659043/lady-gaga-born-this-way-fashion.jhtml|publisher=MTV (MTV Networks)|first=Jocelyn|last=Vena|date=2011-03-01|accessdate=2011-03-25|archive-date=2011-04-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20110405031427/http://www.mtv.com/news/articles/1659043/lady-gaga-born-this-way-fashion.jhtml|url-status=dead}}</ref> ===Синопсис=== [[Податотека:Pink triangle up.svg|thumb|left|180px|Розовите триаголници во видеото наведуваат на геј заедницата.]] Музичкото видео било издадено во понеделник, 28 февруари 2011<ref name="jmont"/> и започнува со кратка снимка на силуета на [[Еднорог]] коњ во алеја со пареа и во [[розов триаголник]]. Триаголникот се впушта во снимка од Гага со две спротивни глави и седи во стакло на престол во ѕвезден вселенски простор. Воведот во филмот ''[[Vertigo (филм)|Vertigo]]'' на [[Бернард Херман]] започнува<ref>{{наведени вести|url=http://music-mix.ew.com/2011/02/28/lady-gaga-born-this-way-video/|title=Lady Gaga Debuts first 'Born This Way' video|last=Blauvelt|first=Christian|date=2011-02-28|accessdate=2011-06-23|work=Entertainment Weekly|publisher=Time Inc|archive-date=2011-07-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20110710211307/http://music-mix.ew.com/2011/02/28/lady-gaga-born-this-way-video/|url-status=dead}}</ref> додека Гага потврдува, „Ова е манифестот на мајката чудовиште,“ и започнува да го кажува прологот на видео-приказната за создавање на вонземјанска раса која „не носи предрасуди, без пресуда и безгранична слобода.“ Гага потоа седи на престол над планетата со раширени нозе давајќи му живот на „новата раса над расата на човештвото.“ Како што продожува видеото, Гага објаснува дека раѓањето на новата раса е проследено со раѓањето на злото, поради што Гага е поделена на две половини за добро и лошо. Нејзината нова половина раѓа пушка и почнува да пука. Прологот завршува и Гага вели, „Како можам да заштитам нешто совршено, без зло?“ Кога песната започнува неколку луѓе се прикажани со нивните глави и колена во неподвижна, организирана шема, во бесконечна врна вселена. Гага се појавува во црн градник и црни гаќи, со продолжени делови на лицето и рамената. Таа започнува да оди на ексцентричен начин со подигната рака, пред задоволно да одобри со главата и почне да мрда на рацете и колената за другите да ѝ се придружат. Кога првиот стих започнува сите ги креваат главите и почнуваат да ја танцуваат научената кореогарфија. Сцените се менуваат од танцовите во Гага која седи на престол во вселената. Кога вториот стих започнува, Гага и Рико се покажани во црни одела и со нивните лица истетовирани со исти зомби тетоважи. Другите снимки ја прикажуваат како Гага пробува да танцува со него, но тој не се помрднува и молчи. Кога рефренот започнува по вторпат, Гага пее во соба со огледала и нејзината глава е прикажана во стаклена кутија заедно со други глави распоредени околу неа. Во следните снимки таа е уште еднаш прикажана на нејзиниот престол и им дава живот на другите членови од нејзината раса. Уште неколку искореографирани рутини се изведену од Гага и нејзините танчери и кога песната завршува сите се собираат во круг и се прегрнуваат. Кон крајот на видеото силуета на личност танцува во алејата што претставува оддавање почит на видеото од Мајкл Џексон, „[[The Way You Make Me Feel]]“.<ref name="slantmusic"/> Потоа силуетата се открива и тоа е Гага; нејзиното лице е драстично сменето, со остри рогови кои излегуваат од нејзините образи, очи што светат, нерамна коса и простор меѓу нејзините предни заби.<ref>{{наведени вести|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-1361570/Lady-Gaga-Born-This-Way-video-Singer-gives-birth-provocative-new-clip.html |title=Lady Gaga gives birth in her provocative new music video for Born This Way|last=Bambigboye|first=Baz|date=2011-02-28|accessdate=2011-04-22|work=Daily Mail|publisher=[[Associated Newspapers]]}}</ref> Инспирацијата за просторот меѓу нејзините заби дошла од истиот кој фо имала како помала. Лејди Гага коментирала дека таа често била задевана од децата додека била млада и тие ја нарекувал „зајачки заби“.<ref>{{наведени вести|url=http://patriotpost.us/opinion/suzanne-fields/2011/02/18/superstar-meets-supermom/|title=Superstar meets Supermom|last=Fields|first=Suzanne|date=2011-02-18|accessdate=2011-08-04|work=[[The Patriot-News]]|publisher=Advance Publications}}</ref> Таа изронува една солза и розовите триаголници повторно се појавуваат и во нив силуета на Гага која седи на еднорог коњ. Во позадината е прикажан град и виножито се појавува над неа, а последната снимка ја прикажува Гага со нејзините зомби тетоважи како пука балон од мастика и розовите триаголници ги снемува. ===Прием=== [[Податотека:Janus-Vatican.JPG|thumb|Музичкото видео за „Born This Way“ наведувало на [[старогрчка митологија|грчката]] и [[римска митологија|римската митологија]], најмногу на [[Јанус]] (''прикажан на сликата''), кој се појавува на почетокот на видеото.<ref name="MTV2"/>|alt=Камен прикажува маж со две глави една наспроти друга и виткана брада.]] Музичкото видео за „Born This Way“ добило позитивни критики од музичките критичари. Џејмс Монтгомери од [[MTV]] го пофалил целиот креативен концепт на видеото, дополнувајќи дека „[видеото] има смисла, нема смисла, но 100 проценти тоа не е важно. Ова е Гага на нејзината нафабулозна најпозната нејзината, па нај-Гага."<ref name="jmont">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mtv.com/news/articles/1658858/lady-gaga-born-this-way-video.jhtml|title=Lady Gaga's 'Born This Way' Video Premieres|last=Montgomery|first=James|date=2011-02-28|publisher=MTV (MTV Networks)|accessdate=2011-02-28|archive-date=2011-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20110302041430/http://www.mtv.com/news/articles/1658858/lady-gaga-born-this-way-video.jhtml|url-status=dead}}</ref> Во завршниот дел на неговиот преглед, тој напишал дека фантастичните аспекти на видеото се засенети од целосниот спектакл кој верувал дека бил направен аналогно по Гага, „откако целосно доминираше со светот со 'Born This Way,' [таа] изгледа среќна што има нови светови.“<ref name="jmont"/> Нирдин Гвинед од ''[[The New Zealand Herald]]'' почувствувал дека Гага е навикната на ексцентрични и провокативни слики во видеата.<ref>{{наведени вести|url=http://www.nzherald.co.nz/entertainment/news/article.cfm?c_id=1501119&objectid=10709461|title=Lady Gaga: 'Born This Way' video premieres|last=Gwynedd|first=Myrddin|date=2011-02-28|work=[[The New Zealand Herald]]|publisher=[[APN News & Media]]|accessdate=2011-01-01}}</ref> Рафел Честан од ''[[Entertainment Tonight]]'' го пофалил настапот на Гага и нејзините танчери во видеото како и нејзината мода.<ref>{{наведени вести|url=http://www.etonline.com/music/108204_Lady_Gaga_Debuts_New_Born_This_Way_Music_Video/index.html|title=Lady Gaga Debuts New 'Born This Way' Music Video|last=Chestang|first=Raphael|work=[[Entertainment Tonight]]|publisher=2011-04-22|date=2011-02-28|access-date=2011-08-18|archive-date=2011-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20110304160406/http://www.etonline.com/music/108204_Lady_Gaga_Debuts_New_Born_This_Way_Music_Video/index.html|url-status=dead}}</ref> Моника Херера од ''Билборд'' забележала дека видеото има сличности со музичкото видео за песните од Мадона како „Vogue“ и „[[Borderline (песна)|Borderline]]“ (1984), додека верувала дека видеото ќе има „поголема мода отколку контроверзност“.<ref>{{наведени вести|last=Herrera|first=Monica |url=http://www.billboard.com/news/lady-gaga-s-born-this-way-video-premieres-1005050882.story#/news/lady-gaga-s-born-this-way-video-premieres-1005050882.story |title=Lady Gaga's 'Born This Way' Video Premieres |work=Billboard|publisher=Prometheus Global Media|date=2011-03-04 |accessdate=2011-03-05}}</ref> Џим Фарбер од ''[[Daily News (Њурјок)|New York Daily News]]'' сакал Гага да додаде хумор во нејзините видеа, дополнувајќи дека иако видеото имало радосна вредност, дефинитивно му недостигало креативност.<ref>{{наведени вести|url=http://articles.nydailynews.com/2011-02-28/entertainment/28656490_1_lady-gaga-la-gaga-taboos|title=Lady Gaga 'Born This Way' music video premieres: Graphic birth imagery breaks taboos|last=Farber|first=Jim|date=2011-02-28|accessdate=2011-04-22|work=[[Daily News (New York)|New York Daily News]]|publisher=[[Mortimer Zuckerman]]|archive-date=2012-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426191402/http://articles.nydailynews.com/2011-02-28/entertainment/28656490_1_lady-gaga-la-gaga-taboos|url-status=dead}}</ref> Оскар Моралд од [[Slant Magazine]] забележал дека во видеото, „Гага целосно го прифаќа нејзинит чудовиштен дел.“ Моралд подоцна објаснил дека претходно пејачката ја признала нејзината улога како мајката чудовиште, но никогаш висцерално на начинот на кој го прави тоа во видеото. "Работите се чудовишни, тие нешта се различни за Гага тие нешта се убави,“ заклучил.<ref name="slantmusic">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.slantmagazine.com/house/2011/03/video-review-lady-gagas-born-this-way/|title=Video Review: Lady Gaga's "Born This Way|last=Moralde|first=Oscar|date=2011-03-04|accessdate=2011-04-22|publisher=[[Slant Magazine]]}}</ref> Гина Серпе од [[E! Online]] го критикувала поради тоа што било слично на песните од Мадона додека Меју Перпетуа од ''[[Ролинг Стоун|Rolling Stone]]'', забележал сличности на работата со Мадона и сликите од филмот од 1927, ''[[Метрополис (филм)|Метрополис]]''.<ref>{{наведени вести|url=http://uk.eonline.com/uberblog/b228424_watch_now_lady_gaga_delivers_world_in.html|publisher=[[E! Online]]|title= Watch Now: Lady Gaga Delivers the World in "Born This Way" Video!|date=2011-02-28|accessdate=2011-04-22|last=Serpe|first=Gina}}</ref><ref name="RS">{{наведени вести|url=http://www.rollingstone.com/culture/blogs/rolling-stone-video-blog/lady-gaga-channels-madonna-and-german-film-director-fritz-lang-in-born-this-way-20110228|title=Lady Gaga Channels Madonna and German Film Director Fritz Lang in 'Born This Way'|date=April 29, 2011|first=Matthew|last=Perpetua|work=[[Ролинг Стоун|Rolling Stone]]|publisher=[[Wenner Media]]|accessdate=April 29, 2011}}</ref> [[Ен Пауерс]] од ''Los Angeles Times'' забележала дека видеото им оддавало почит на божествата и [[феминизам|феминизмот]]. Според неа, со видеото Гага го направила божеството достапно за животот, со прикажување на слики позајмени од уметноста, киното и убавите скулптури. Примерите дадени од неа го вклучувале додавањето на Рико како партнер наместо нормален машки или женски партнер. Пауерс додала дека „Гага нашла начин за го смести женското подобрување во центарот на нејзината визија без жртвување на работите кои ги добива од тоа што е девојка на тато или 'бој-тој'.“<ref>{{наведени вести|url=http://latimesblogs.latimes.com/music_blog/2011/03/lady-gagas-born-this-way-video-ann-powers.html|title=Lady Gaga's 'Born This Way' video: Making goddess culture accessible|last=Powers|first=Ann|authorlink=Ann Powers|date=2011-03-01|accessdate=2011-04-22|work=Los Angeles Times|publisher=Tribune Company}}</ref> Меган Пауерс од ''[[Time (магазин)|Time]]'' го критикувала видеото за шокирачките слики кои според неа биле чудни.<ref>{{наведени вести|url=http://newsfeed.time.com/2011/02/28/lady-gagas-born-this-way-video-in-case-you-forgot-gagas-still-weird/|title= Lady Gaga's 'Born this Way' Video: In Case You Forgot, Gaga's Still Weird|last=Gibson|first=Megan|date=2011-03-01|accessdate=2011-04-22|work=Time|publisher=[[Time Inc.]]}}</ref> Видеото било забележано за културното наведување на сличности, не само со артисти како Џексон и Мадон туку и [[старогрчка митологија|грчката]] и [[римска митологија|римската митологија]], надреализмот и работата со швајцарскиот партнер [[Х. Р. Гигер]] и дизајнерот [[Александер Меккуин]].<ref name="MTV2">{{наведени вести |first=James |last=Montgomery |url=http://www.mtv.com/news/articles/1658903/lady-gaga-born-this-way.jhtml |title=Lady Gaga's 'Born This Way' Video: A Pop-Culture Cheat Sheet |publisher=MTV (MTV Networks) |date=2011-02-28 |accessdate=2011-03-24 |archive-date=2011-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110317095241/http://www.mtv.com/news/articles/1658903/lady-gaga-born-this-way.jhtml |url-status=dead }}</ref> Видеото добило две номинации на [[МТВ Видео Музички Награди|МТВ Видео Музичките Награди од 2011]], во категориите за Најдобро Женско Видео и Најдобро Видео со Порака; ги освоило двете категории.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mtv.com/ontv/vma/2011/winners.jhtml|title=2011 MTV VMAs: Winners|accessdate=2011-08-29|publisher=MTV (MTV Networks)|archive-date=2012-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20120622132012/http://www.mtv.com/ontv/vma/2011/winners.jhtml|url-status=dead}}</ref> ==Настапи во живо== [[Податотека:Lady Gaga performing Born This Way on The Monster Ball Tour, Sacramento, March 2011.jpg|thumb|left|Гага ја изведува „Born This Way“ на нејзината турнеја од 2011, [[The Monster Ball Tour]]]] На 9 февруари 2011, на епизода на ''[[Шоуто на Елен Деџенерес|The Ellen DeGeneres Show]]'', пејачите [[Џастин Бибер]] и [[Џејмс Блант]] извеле своја верзија на песната заедно со импровизација на музиката додека го пееле текстот.<ref>{{наведени вести|last=Rutherford|first=Kevin|url=http://www.billboard.com/#/column/viralvideos/justin-bieber-james-blunt-cover-lady-gaga-1005027762.story|title=Justin Bieber, James Blunt Cover Lady Gaga's 'Born This Way' On 'Ellen'|publisher=Prometheus Global Media|last=Lipschults|first=Jason|work=Billboard|date=2011-02-09|accessdate=2011-02-11}}</ref> За времето на шоуто, Гага најавила преку телефон дека таа ќе ја настапи песната во живо на 13 февруари 2011 на [[53ти Греми Награди|53тите Греми Награди]].<ref name = b1>{{наведени вести|url=http://www.billboard.com/news/lady-gaga-gives-new-born-this-way-lyrics-1005014592.story|title=Lady Gaga gives "Born This Way" lyrics|date=2011-01-27|publisher=Prometheus Global Media|last=Herrera|first=Monica|work=Billboard|accessdate=2011-01-27}}</ref> Гага пристигнала на церемонијата во огромна инкубаторска капсула која ја носеле неколку модели.<ref name="mtvgrammy">{{наведени вести|url=http://www.mtv.com/news/articles/1657848/lady-gaga-born-this-way-grammys.jhtml|title=Lady Gaga Emerges From Egg To Perform 'Born This Way' At The Grammys|last=Vena|first=Jocelyn|date=2011-02-13|accessdate=2011-04-23|publisher=MTV (MTV Networks)|archive-date=2011-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20110424132622/http://www.mtv.com/news/articles/1657848/lady-gaga-born-this-way-grammys.jhtml|url-status=dead}}</ref> Таа подоцна излегла од поголемо јајце на сцената облечена во коњска опашка, златен градник и долг фустан со црна и златна шминка и делови кои излегуваат од нејзините рамена и од нејзиното лице слични на оние на омотот.<ref name="mtvgrammy"/><ref name="horn"/> Настапот на „Born This Way“ бил најавен од [[Рики Мартин]]. Во првите неколку секунди после почетниот дел на песната, Гага излегла од јајцето<ref name="bbcover"/> и откако го испеала првиот рефрен, таа ја тресела косата на сличен начин како пејачката [[Вилоу Смит]]. Пред текстот „Без разлика дали си геј, хетеро или би“, орган излегол од подот на сцената.<ref name="holr">{{наведени вести|url =http://www.hollywoodreporter.com/news/lady-gaga-hatches-egg-grammy-99189|title =Lady Gaga Hatches From Egg During Grammy Performance (VIDEO)|work=The Hollywood Reporter|publisher=Prometheus Global Media|date =2011-02-13|accessdate =2011-02-15|last=Powers|first=Lindsay}}</ref> Гага ја извела музиката на органот опкружена од глави од гел, пред да го доврши бриџот попратена од нејзините танчери.<ref name="mtvgrammy"/><ref name="holr"/> Пред да ја напушти сцената, Гага го ставила шеширот на главата и кога песната завршувала Гага и нејзините танчери го завршиле настапот со издигање на нивните раце.<ref name="mtvgrammy"/> Според Гага, Греми настапот бил инспирирнан од неколку работи вклучувајќи ја и [[грегоријанска музика|грегоријанската музика]], танцовите на Алвин Ајли и енергијата на [[Марта Грахам]].<ref name="bbcover"/> На ''[[The Tonight Show with Jay Leno]]'' таа објаснила дека Смит ја инспирирала да „ја тресам косата назад и напред на сцената,“ наведувајќи на истоимената песна. Гага објаснила дека инкубаторската капсула била донесена за да прикаже уметничка изјава на раѓањето на новата раса без предрасуди.<ref>{{наведени вести|url=http://articles.nydailynews.com/2011-02-15/entertainment/28619642_1_monster-ball-tour-love-and-complete-support-grammy-performance|title=Lady Gaga Grammys 2011 performance egg explained; Says Madonna 'supports' 'Born This Way'|last=Roberts|first=Soraya|date=2011-02-14|accessdate=2011-04-23|work=[[Daily News (New York)|New York Daily News]]|publisher=[[Mortimer Zuckerman]]|archive-date=2012-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426191409/http://articles.nydailynews.com/2011-02-15/entertainment/28619642_1_monster-ball-tour-love-and-complete-support-grammy-performance|url-status=dead}}</ref> Идејата ѝ дошла додека седела во нејзиниот автобус за турнеи во Амстердам и размислувала за раѓања и ембриони.<ref name="bbcover"/> Таа помислила, „Господе, работата која ја мразам најмногу за наградуте е што може да го одвлекува внимането... Сакам да постојам само за моите обожаватели на сцената. Не сакам да бидам само во оваа машина на циркусот во индустријата. Посакував да се најдам во капсула три дена и да мислам за мојата изведба, да мислам само за албумот, само за иднината на моите обожаватели. Па тоа и го направив.“<ref name="bbcover"/> Жоклин Вена од [[MTV]] почувствувал дека настапот бил „изненадувачки“ редок во споредба со другите „драмски“ напори.<ref name="mtvgrammy"/> Сораја Робертс од ''[[Daily News (Њујорк)|New York Daily News]]'' била разочарана со „високо очекуваниот“ настап, чувствувајќи дека бил ископиран од Мадона и нејзината кореографија за турнејата [[Blond Ambition World Tour]].<ref>{{наведени вести|url=http://articles.nydailynews.com/2011-02-14/entertainment/28616090_1_puppets-cee-lo-green-53rd-annual-grammy-awards|title=Cee Lo Grammy performance with puppets beats Lady Gaga 'Born This Way' egg arrival|last=Roberts|first=Soraya|date=2011-02-14|accessdate=2011-04-23|work=[[Daily News (New York)|New York Daily News]]|publisher=[[Mortimer Zuckerman]]|archive-date=2012-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426191414/http://articles.nydailynews.com/2011-02-14/entertainment/28616090_1_puppets-cee-lo-green-53rd-annual-grammy-awards|url-status=dead}}</ref> Џејсон Липскултз од ''[[Билборд (магазин)|Билборд]]'' го опишал настапот како „душевен“ и почувствувал дека инспирацијата на Гага за јајцето била една од најдобрите моменти на Греми Наградите.<ref name="horn">{{наведени вести|url=http://www.billboard.com/news/lady-gaga-arrives-at-grammys-in-giant-egg-1005033432.story|title=Lady Gaga Hits Grammys in Giant Egg, Rocks 'Born This Way'|date=2011-02-14|publisher=Prometheus Global Media|last=Lipschultz|first=Jason|work=Billboard|accessdate=2011-02-27}}</ref> Џенифер Армстронг од ''[[Entertainment Weekly]]'' го пофалила настапот велејќи дека покрај тоа што имало дефинирани влијанија од Мадона во него, настапот бил еден од најдобрите на шоуто.<ref>{{наведени вести|url=http://music-mix.ew.com/2011/02/13/lady-gagas-grammy-performance-born-this-way-hatches-from-a-giant-egg/|title=Lady Gaga's Grammy performance: 'Born This Way' hatches from a giant egg|last=Armstrong|first=Jennifer|date=2011-02-13|accessdate=2011-04-23|work=Entertainment Weekly|publisher=Time Inc|archive-date=2011-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20110504122829/http://music-mix.ew.com/2011/02/13/lady-gagas-grammy-performance-born-this-way-hatches-from-a-giant-egg/|url-status=dead}}</ref> Метју Перпетуа од ''[[Ролинг Стоун|Rolling Stone]]'' заклучил дека „Не треба да биде изненадување што настапот на Лејди Гага на нејзиниот нов сингл 'Born This Way' беше највизуелниот и најбизарниот спектакл.“<ref>{{наведени вести|last=Perpetua|first=Matthew|date=2011-02-14|accessdate=2011-04-23|work=Rolling Stone|publisher=Jann Wenner|url=http://www.rollingstone.com/music/news/arcade-fire-lady-antebellum-lady-gaga-win-big-at-the-grammys-20110214|title=Arcade Fire, Lady Antebellum, Lady Gaga Win Big at the Grammys}}</ref> [[Податотека:Lady Gaga Born This Way GMA2.jpg|thumb|Лејди Гага им се придружила на нејзините танчери во тенк наполнет со гел додека ја изведувала „Born This Way“ на „Летните Концертни Серии“ на ''[[Good Morning America]]''.]] На 19 февруари 2011, датум на [[The Monster Ball Tour]], Гага ја извела „Born This Way“ како втора песна, користејќи некои од танцовите и кореографиите кои ги користела за нејзиниот Греми настап, но сепак инкубаторската капсула била испуштена и имало различни облеки за нејзините танчери.<ref>{{Наведена мрежна страница|url =http://www.mtv.com/news/articles/1658379/lady-gaga-atlantic-city.jhtml|title =Lady Gaga Has Her 'Way' With Atlantic City|accessdate =2011-04-24|date =2011-02-20|first =Vaughn|last =Schoonmaker|publisher =MTV (MTV Networks)|archive-date =2011-02-21|archive-url =https://web.archive.org/web/20110221210010/http://www.mtv.com/news/articles/1658379/lady-gaga-atlantic-city.jhtml|url-status =dead}}</ref> Песната била потоа додадена на сет-списокот на нејзината тирнеја. Трис Меккал од ''[[The Star-Ledger]]'' бил најмногу импресиониран од настапот, нарекувајќи го еден од најдобрите на концертот. Тој дополнил дека „реинтерпретацијата на синглот, беше повеќе отколку [[Лаура Ниро]] о Мадона, беше подобрена и механизирана, хит верзија за која беше тешко да не се посака Лејди Гага да се врати во студиото за да ја смените верзијата пред албумот да излезе.“<ref>{{наведени вести|url=http://www.nj.com/entertainment/music/index.ssf/2011/04/lady_gaga_shows_her_teeth_at_p.html|title=Lady Gaga shows her teeth at Prudential Center|last=McCall|first=Tris|date=2011-04-23|accessdate=2011-04-23|work=[[The Star-Ledger]]|publisher=[[Advance Publications]]}}</ref> Гага извела акустична верзија на ''[[The Oprah Winfrey Show]]'', во мај 2011, заедно со друга песна од ''Born This Way'', „[[Yoü and I]]“. Седејќи на висока столица, Гага облечена во црвено кожно палто, капа како диск и корсет со боја на леопард ја отсвирила песната на пијано во високи потпетици. Започнала со акустична пијано верзија на „Born This Way“ и потоа ја симнала капата за да продолжи со „Yoü and I“. Високите потпетици биле дизајнирани од сестрата на Гага, Натали Германота.<ref>{{Наведена мрежна страница|url =http://www.mtv.com/news/articles/1663366/lady-gaga-performs-you-and-i-oprah.jhtml|title =Lady Gaga Performs New Version Of 'You And I' On 'Oprah'|accessdate =2011-05-06|date =2011-05-05|first =Jocelyn|last =Vena|publisher =MTV (MTV Networks)|archive-date =2012-11-07|archive-url =https://web.archive.org/web/20121107041301/http://www.mtv.com/news/articles/1663366/lady-gaga-performs-you-and-i-oprah.jhtml|url-status =dead}}</ref> На ''[[The Graham Norton Show]]'' во мај 2011, Гага ја извела „Born This Way“ како последна песна на шоуто,<ref>{{наведени вести|url=http://www.metro.co.uk/showbiz/863205-lady-gaga-im-single-and-miserably-pathetic|title= Lady Gaga: I'm single and miserably pathetic in a wedding dress |last=Duncan|first=Amy|date=2011-05-12|accessdate=2011-05-13|work=[[Metro (British newspaper)|Metro]]|publisher=[[Associated Newspapers]]}}</ref> додека на [[Radio 1's Big Weekend]] во [[Карлисл, Кумбрија]], ја извела прва. Гага го започнала шоуто излегувајќи од ковчег, со зголемен стомак и облечена во кожни алишта. Започнала да ја пее песната и нејзиниот панк фустан го поместил нејзиниот голем стомак за да ѝ ги прикаже боцкастите алишта.<ref name="radio1">{{наведени вести|publisher=Digital Spy|date=2011-05-15|accessdate=2011-05-16|last=Sperling|first=Daniel|url=http://www.digitalspy.co.uk/music/news/a319632/lady-gaga-closes-radio-1s-big-weekend-video.html|title=Lady GaGa closes Radio 1's Big Weekend|archive-date=2011-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110518164920/http://www.digitalspy.co.uk/music/news/a319632/lady-gaga-closes-radio-1s-big-weekend-video.html|url-status=dead}}</ref> Друг настап зазел место на [[Saturday Night Live (36 сезона)|последната сезона]] на ''[[Saturday Night Live]]'', во кој пејачката носела металик фустан со опашка од коњ. За време на настапот, таа го пиркажувала стомакот и излегла заедно со нејзините танчери.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nbcnewyork.com/entertainment/television/Lady-Gaga-Rocked-SNL-122408504.html|title=Lady Gaga rocked SNL|date=2011-05-22|accessdate=2011-05-22|last=Chiu|first=David|publisher=[[NBC News]]}}</ref> Неколку дена подоцна, Гага ја извела песната на ''[[Good Morning America]]'' како дел од нвните „Летни Концертни Серии“. Носела златни рогови и златна јакна, а кон крајот на настапот била придружена од нејзините танчери во тенк со гел тежок 1,800&nbsp;[[фунта (единица)|фунти]].<ref>{{наведени вести|url=http://abcnews.go.com/Entertainment/lady-gaga-makes-zipline-arrival-good-morning-america/story?id=13694695|title=Lady Gaga Wows Crowd, Ziplines Onto 'Good Morning America' Concert Stage|last=Marikar|first=Sheila|date=2011-05-27|accessdate=2011-05-27|page=2|publisher=[[ABC News]]}}</ref> За време на промоционална посета на Европа во јуни 2011, пијано верзии на песната биле изведени на финалното шоу на [[Germany's Next Topmodel, Cycle 6|шестата сезона]] на ''[[Germany's Next Topmodel]]'',<ref>{{наведени вести|url=http://www.rap-up.com/2011/06/10/keri-hilson-and-lady-gaga-perform-on-germanys-next-top-model-video/|title=Keri Hilson and Lady Gaga Perform in Germany|date=2011-06-12|accessdate=2011-06-15|work=[[Rap-Up]]}}</ref> и на [[Europride|EuroPride 2011]] во Рим.<ref>{{наведени вести|url=http://www.usatoday.com/life/topstories/2011-06-11-2133495294_x.htm|title=Lady Gaga sings 'Born This Way' at Rome gay rally|last=D'Emillio|first=Francis|date=2011-06-13|accessdate=2011-06-15|work=[[USA Today]]|publisher=[[Gannett Company]]}}</ref> Сплет од „Judas“ и „Born This Way“ бил последниот настап на ''[[Paul O'Grady Live]]'' во Лондон. Рајан Лав од Digital Spy направил рецензија на снимањето на поуто и рекол дека најдобриот настап бил изведен од Лејди Гага.<ref name="paul">{{наведени вести|url=http://www.digitalspy.co.uk/tv/news/a324430/lady-gaga-paul-ogrady-interview-behind-the-scenes.html|title=Lady GaGa 'Paul O'Grady' interview: Behind the scenes|last=Love|first=Ryan|date=2011-06-13|accessdate=2011-06-16|publisher=Digital Spy|archive-date=2011-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110616054019/http://www.digitalspy.co.uk/tv/news/a324430/lady-gaga-paul-ogrady-interview-behind-the-scenes.html|url-status=dead}}</ref> Гага ги затворила [[2011 MuchMusic Video Awards]] со „Born This Way“, појавувајќи се на сцената во висечки кожурец и излегувајќи во големи пантолони и износени пердувести маици. Кон крајот на песната, таа ги поместила пердувестите делови и жолтата јакна под нив.<ref name="mmva11">{{наведени вести|date=2011-06-20|accessdate=2011-06-20|work=Daily Mail|publisher=[[Associated Newspapers]]|title=Born again (for the third time)... Lady Gaga hatches from another egg-like cocoon during the MuchMusic Video Awards|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2005695/MuchMusic-Awards-2011-Lady-Gaga-hatches-egg-like-cocoon.html|last=Johnson|first=Chris}}</ref> Додека ја одржувала турнејата во Јапонија, Гага ја извела „Born This Way“ заедно со „The Edge of Glory“ на [[2011 MTV Video Music Aid Japan]]. Таа била облечена во светлечки градник и долго здолниште поделени кон бедрата. Откако завршила со „The Edge of Glory“, ја изминала сцената и се качила на скалите за да изведува на нејзиното пијано кое изгледало како огромен пајак пред да почне да ја изведува „Born This Way“. После првиот стих, таа заминала од пијаното и им се придружила на танчерите за да ја изведе албум верзијата на песната.<ref>{{наведени вести|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2008044/Lady-Gaga-ditches-green-wig-charity-concert-Japan.html|title=Back to blonde for Lady Gaga as she ditches the green wig at charity concert in Japan|last=Little John|first=Georgina|date=2011-06-25|accessdate=2011-06-26|work=Daily Mail|publisher=Associated Newspapers}}</ref> == Други верзии == [[Податотека:Lady Gaga and Maria Aragon 02.jpg|thumb|left|Гага и [[Марија Арагон]] на сцената во [[Торонто]] на 3 март 2011.]] На 3 март 2011, за време на концертот во [[Торонто]] (Канада), Гага извела [[a cappella|а капела]] верзија на песната со десетгодишната Марија Арагон. Таа била имресионирана од пејачките способности на Арагон откако ја видела нејзината верзија на „Born This Way“ на [[YouTube]]. Арагон била повикана од Гага на сцената за да пее заедно со Гага.<ref name="maria">{{наведени вести|url=http://www.billboard.com/events/lady-gaga-duets-with-10-year-old-maria-aragon-1005058722.story|title=Lady Gaga Duets with 10-Year-Old Maria Aragon in Toronto |work=Billboard|last=Mapes|first=Jillian|date=2011-03-04|accessdate=2011-04-24|publisher=Prometheus Global Media}}</ref> Таа се појавила носејќи капа и мајмун во рацете. Гага седнала на пијаното со Арагон на нејзините колена, пред да почне да пее соул верзија на пијаното.<ref>{{Наведена мрежна страница|url =http://www.mtv.com/news/articles/1659211/lady-gaga-maria-aragon-born-this-way-toronto.jhtml|title =Lady Gaga Cover Artist Maria Aragon Is A 'Born Superstar,' Fan Says|accessdate =2011-04-24|date =2011-03-04|first =Jocelyn|last =Vena|publisher =MTV (MTV Networks)|archive-date =2011-04-07|archive-url =https://web.archive.org/web/20110407184803/http://www.mtv.com/news/articles/1659211/lady-gaga-maria-aragon-born-this-way-toronto.jhtml|url-status =dead}}</ref> „Марија репрезентира за што се работи цо песната,“ Гага им кажала на луѓето во публиката по настапот. „Сè е за идната генерација и нивната иднина.“<ref name="maria"/> Подоцна, Арагон била повикана на Радиото [[CKMM-FM|Hot 103]], каде го испеала рефренот на „Born This Way“ преку телефон.<ref>{{наведени вести|url=http://www.winnipegfreepress.com/local/first-a-tweet-now-an-invite-116525323.html|title= First a tweet, now an invite -|work=[[Winnipeg Free Press]]|publisher=FP Canadian Newspapers|last=Webb|first=Lindsay|date=2011-02-19|accessdate=2011-04-24}}</ref> Таа исто така ја испеала песната на ''The Ellen DeGeneres Show'' на 23 февруари 2011.<ref>{{Наведено списание|title= Canadian tyke sings version of Lady Gaga hit for daytime TV's Ellen |last=Santin|first=Aldo|date=2011-02-22|journal=[[The Vancouver Sun]]|publisher=Postmedia Network Inc}}</ref> Американската пејачка [[Кети Пери]] извела забавена верзија на песната на 7 март 2011 за време на нејзината турнеја [[California Dreams Tour]] во Париз. Настапот бил придружен од двајца гитаристи кои свиреле на [[акустична гитара|акустични гитари]].<ref name="maria"/> [[Карактери на Хор|Карактерите]] на серијата ''Хор'' ја преработиле песната за време на тематска епизода на [[Хор (2 сезона)|нивната втора сезона]].<ref name="TS">{{Cite magazine|url=http://insidetv.ew.com/2011/01/08/glee-exclusive-gwyneth-paltrow-ladygaga/|title='Glee' exclusive: Season 2 to feature more Gwyneth and Gaga!|last=Stack|first=Tim|date=2011-01-08|magazine=[[Entertainment Weekly]]|publisher=[[Time, Inc]]|accessdate=2011-03-19|archive-date=2011-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110314151832/http://insidetv.ew.com/2011/01/08/glee-exclusive-gwyneth-paltrow-ladygaga/|url-status=dead}}</ref><ref name="glee">{{наведени вести|url=http://www.billboard.com/news/glee-to-feature-gaga-s-born-this-way-bieber-1004138381.story|title='Glee' to Feature Gaga's 'Born This Way,' Bieber Song in New Episodes|last=Herrera|first=Monica|date=2011-01-10|work=Billboard|publisher=Prometheus Global Media|accessdate=2011-03-19}}</ref> Епизодата била наречена „[[Born This Way (Хор)|Born This Way]]“ и била прикажувана во април 2011, на [[Fox Broadcasting Company|Fox]].<ref name="glee"/> Нивната верзија била издадена за дигитално спуштање, продавајќи 73,000&nbsp;копии што предизвикало да влезе на ''Билборд'' Хот 100 на 44 место<ref>{{наведени вести|url=http://www.billboard.com/#/news/katy-perry-holds-off-britney-spears-atop-1005171272.story|title=Katy Perry Holds Off Britney Spears Atop Hot 100|date=2011-05-05|accessdate=2011-05-05|work=Billboard|publisher=Prometheus Global Media|last=Lipshultz|first=Jason}}</ref> и на Canadian Hot 100 на 31 место.<ref>{{наведени вести|url=http://ca.nielsen.com/content/dam/nielsen/en_ca/documents/pdf/newsletters/billboard_canadian-update/Nielsen%20Music%20Canadian%20Update.pdf|title=Floor" Returns to Hot 100 Summit|last=Tuch|first=Paul|date=2011-05-05|accessdate=2011-05-05|publisher=[[Nielsen SoundScan]]|format=PDF|archiveurl=http://www.webcitation.org/5yS1fcpOc|archivedate=2011-05-05}}</ref> Американскиот пејач-текстописец [[Откачениот Ал Јанковиќ]] побарал дозвола од Гага за да направи пародија на „Born This Way“, кажувајќи краток опис на концептот на песната. Нејзиниот менаџент одговорил дека таа прво мора да ја слушне песната за да ја потври дозволата. Јанковиќ го сменил текстот во „[[Perform This Way]]“, која била издадена на 25 април 2011, како првиот сингл од неговиот тринаесетти албум ''[[Alpocalypse]]'', на [[iTunes Store]].<ref>{{Наведена мрежна страница |first = Alfred | last = Yankovic | title = "Weird Al" Yankovic | publisher = WeirdAl.com | date = 2011-04-22 | url = http://www.weirdal.com/ | accessdate = 2011-06-03|quote = RUSH RELEASE! Al's new Lady Gaga parody "Perform This Way" hits iTunes on 25 April 2011!}}</ref> После она што Јанковиќ го опишал како „искуство“ во пишувањетп, снимањето и мастерингот на песната во студиото, тој повторно контактирал со менаџментот на Гага со целосната верзија на песната. Неговото барање било одбиено без Гага да ја слушне песната поради што Јанковиќ добил впечаток дека Гага ја одбила песната поради други причини.<ref>{{Наведена мрежна страница|last=Yankovic|first=Weird Al|title=The Gaga Saga|url=http://alyankovic.wordpress.com/the-gaga-saga/|accessdate=2011-04-24|date=2011-04-18|publisher=The Official "Weird Al" Yankovic Blog}}</ref> Останат само со комплетираната песна и запоставените планови за музичко видео за да ја промовира, Јанковиќ ја издал песната на YouTube.<ref>{{наведени вести|title=Weird Al Leaks Lady Gaga 'Born This Way' Parody, Accuses Star of Rejecting Song|url=http://www.billboard.com/news/weird-al-leaks-lady-gaga-born-this-way-parody-1005147782.story|author=Billboard Staff|date=2011-04-20|accessdate=2011-04-24|work=Billboard|publisher=Prometheus Global Media}}</ref> Тогаш Гага за првпат ја слушнала песната,<ref>{{Наведена мрежна страница|author=TMZ Staff|title=Lady Gaga – I Didn't Reject Weird Al Yankovic|publisher=[[TMZ.com]]. [[Time Warner]]|date=2011-04-20|url=http://www.tmz.com/2011/04/20/weird-al-yankovic-lady-gaga-rejected-born-this-way-parody-perform-this-way/|accessdate = 2011-04-20}}</ref> и лично му се јавила, за да му даде дозвола да ја стави песната на ''Alpocalypse''.<ref>{{наведени вести |first = Dave| last = Itzoff | title = Weird Al Yankovic Talks About the Lady Gaga Saga | date = 2011-04-20| url = http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2011/04/20/weird-al-yankovic-talks-about-the-lady-gaga-saga/ | accessdate = 2011-04-20|work=[[The New York Times]]}}</ref><ref>{{наведени вести|last=Kennedy|first=Gerrick D.|title='Weird Al' Yankovic gets permission to 'perform this way' after Lady Gaga dustup|url=http://latimesblogs.latimes.com/music_blog/2011/04/weird-al-yankovic-gets-to-perform-this-way-after-lady-gaga-dustup.html|newspaper=Los Angeles Times|publisher=Tribune Company|accessdate=2011-04-24|date=2011-04-21}}</ref> Алекс Фул познат како Корниш Фери и пејачката Кирстен Џој Гил снимиле преработка на песната наречена „Cornish This Way“ во август 2011 како модерна [[Cornish people|корниш]] химна. Песната била снимена во [[Maida Vale Studios]] во Лондон, а музичкото видео во [[Њукеј]], [[Корнвал]] на [[Boardmasters Festival]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbc.co.uk/radio1/photos/fearnecotton/6968|title=The Making of Cornish This Way|publisher=Fearne Cotton. BBC|accessdate=2011-08-22}}</ref> == Список на песни и формати== {{col-begin}} {{col-2}} *'''Дигитално Спуштање'''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://itunes.apple.com/us/album/born-this-way-single/id419434189|title=Born This Way – Single by Lady GaGa |accessdate=2011-04-24|publisher=[[iTunes]]}}</ref> #„Born This Way“ – 4:20 *'''Born This Way – Ремиксови Дел 1'''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://itunes.apple.com/us/album/born-this-way-the-remixes/id424045485|title=Born This Way (The Remixes, Pt. 1) – Single by Lady GaGa |accessdate=2011-04-24|publisher=[[iTunes]]}}</ref> #„Born This Way“ (Ремикс на ЛА Риотс) – 6:32 #„Born This Way“ (Ремикс на Чу Фу Борн ту Фикс) – 5:52 #„Born This Way“ (Ремикс на диџеј Вајт Шадоу) – 4:24 *'''Born This Way – Ремиксови Дел 2'''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://itunes.apple.com/us/album/born-this-way-the-remixes-pt-2/id427058249|title=Born This Way (The Remixes, Pt. 2) – Single by Lady GaGa |accessdate=2011-04-24|publisher=[[iTunes]]}}</ref> #„Born This Way“ (Ремикс на [[Мајкл Вудс (продуцент)|Мајкл Вудс]]) – 6:24 #„Born This Way“ (Ремикс на [[Дада Лајф]]) – 5:16 #„Born This Way“ (Ремикс на Зед) – 6:30 #„Born This Way“ (Ремикс на [[Грам]]) – 5:48 #„Born This Way“ (Ремикс на [[Бимбо Џоунс]]) – 6:46 #„Born This Way“ (Ремикс на [[Твин Шадоу]]) – 4:06 {{col-2}} *'''Ограничено издание на ЦД Сингл'''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.amazon.com/dp/B004N62KTG|title=Born This Way – Limited Edition CD Single|website=Amazon |accessdate=2011-03-09}}</ref> #„Born This Way“ – 4:21 #„Born This Way“ (Ремикс на ЛА Риотс) – 6:33 #„Born This Way“ (Ремикс на Чу Фу Борн ту Фикс) – 5:53 #„Born This Way“ (Ремикс на диџеј Вајт Шадоу) – 4:24 *'''Ограничен 12" сликачки диск.'''<ref name="12inch">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rollingstone.com/music/photos/the-20-best-record-store-day-exclusives-20110413/lady-gaga-born-this-way-12-inch-picture-disc-0877440|title=The 20 Best Record Store Day Exclusives |date=2011-04-16|accessdate=2011-04-24|work=[[Ролинг Стоун|Rolling Stone]]|publisher=[[Jann Wenner]]}}</ref> #„Born This Way“ – 4:21 #„Born This Way“ (Ремикс на ЛА Риотс) – 6:33 #„Born This Way“ (Ремикс на Чу Фу Борн ту Фикс) – 5:53 #„Born This Way“ (Ремикс на диџеј Вајт Шадоу) – 4:24 *'''Born This Way (Кантри Роуд Верзијата) – Сингл'''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://itunes.apple.com/us/album/born-this-way-the-country/id430501464 |title=Born This Way (The Country Road Version) – Single by Lady GaGa |accessdate=2011-04-24|publisher=[[iTunes]]}}</ref> #„Born This Way (Кантри Роуд Верзијата)“ – 4:21 {{col-end}} ==Кредити и личности== *[[Лејди Гага]] – [[Текстописец|пишување]], [[пеење|вокали]], [[снимачки продуцент|продуцирање]], [[Инструментација (музика)|инструментација]] и [[аранжман]] *[[Џеп Лорсен]] – пишување, продуцирање *[[Фернандо Гарибај]] – пишување, продуцирање, [[Програмирање (музика)|програмирање]], инструментаија и аранжман *Диџеј Вајт Шадоу – пишување, продуцирање, програмирање, инструментаија и аранжман *Дејвид Расел – [[Снимање на звук и репродукција|снимање на звук]] и [[аудио миксинг (снимена музика)|миксинг]] во Германо Студиос, Њујорк *Ген Грималди – [[Аудио Мастеринг|мастеринг]] во Оазис Материнг, [[Бурбанк, Калифорнија]] *Пит Хачингс – асистент *Кента Јонесака – асистент *Кевин Портер – асистент *Ал Карлсон – асистент Кредитите и личностите се преземени од албумот ''Born This Way''.<ref name="credits">{{cite AV media notes |title= Born This Way|albumlink= Born This Way|artist=[[Лејди Гага|Lady Gaga]] |year=2011 |first=Стефани |last=Германота |authorlink= |coauthors= |page=4 |pages= |format=Забелешки на ЦД-то |publisher=[[Interscope Records]] |publisherid=2771838 |location=Менхетен, Њујорк }}</ref> ==Табели и сертификации== {{col-begin}} {{col-2}} ===Табели=== {| class="wikitable sortable" border="1" |- !scope="col"|Табела (2011) !scope="col"|Највисока<br/>позиција |- |[[ARIA Charts|Australian Singles Chart]]<ref name="hung"/> | style="text-align:center;"|1 |- |[[Ö3 Austria Top 40|Austrian Singles Chart]]<ref name="hung"/> | style="text-align:center;"|1 |- |[[Ultratop 50|Belgian Singles Chart]] (Фландрија)<ref name="hung"/> | style="text-align:center;"|1 |- |[[Ultratop 40|Belgian Singles Chart]] (Валонија)<ref name="hung"/> | style="text-align:center;"|3 |- |Brazil [[Billboard Brazil|''Billboard'']] [[Brasil Hot 100 Airplay|Hot 100 Airplay]]<ref>{{Наведено списание|title=Brasil Hot 100 Airplay|language= pt|journal= Billboard Brasil |location=Sao Paolo|volume=2|issue= 96|date= March 2011|issn= 977-217605400-2}}</ref> | style="text-align:center;"|23 |- |[[Канадски Хот 100|Canadian Hot 100]]<ref name="billboardcanadianhot100"/> | style="text-align:center;"|1 |- |[[International Federation of the Phonographic Industry|Czech Airplay Chart]]<ref name="czech">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ifpicr.cz/hitparada/index.php?a=titul&hitparada=2&titul=148863&sec=b001171d55b19579b91ffdcb0bfd881b|title=RADIO TOP100 Oficiální – Lady Gaga – Born This Way – Czech Republic|publisher=[[International Federation of the Phonographic Industry]] |date=2010-05-13|accessdate=2011-05-11|language=cs}}</ref> | style="text-align:center;"|8 |- |[[Tracklisten|Danish Singles Chart]]<ref name="hung"/> | style="text-align:center;"|2 |- |[[Холандски Топ 40|Dutch Top 40]]<ref name="top40">{{Наведена мрежна страница| url=http://www.top40.nl/index.aspx?&jaar=2011&maand=4&week=09| title=Nederlandse Top 40 26 Februari 2011| publisher=[[MegaCharts]]| date=2011-02-26| accessdate=2011-02-18| language=nl| archive-date=2011-03-10| archive-url=https://web.archive.org/web/20110310151409/http://www.top40.nl/index.aspx?&jaar=2011&maand=4&week=09| url-status=dead}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- |[[Finland's Official List|Finnish Singles Chart]]<ref name="fin">{{Наведена мрежна страница | url=http://www.ifpi.fi/tilastot/virallinen-lista/singlet/2011/7 | title=Tilastot – Suomen virallinen lista – Singlet 7/2011 | publisher=[[Musiikkituottajat – IFPI Finland]] | accessdate=2011-02-17 | date=2011-02-17 | language=fi | archive-date=2011-02-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110223112926/http://www.ifpi.fi/tilastot/virallinen-lista/singlet/2011/7 | url-status=dead }}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- |[[Syndicat National de l'Édition Phonographique|French Singles Chart]]<ref name="hung"/> | style="text-align:center;"|2 |- |[[Media Control Charts|German Singles Chart]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.musicinfonet.de/de/chartverfolgung_summary/title/Lady+Gaga/Born+This+Way+%28digi%29/single|title=Chartverfolgong > Lady Gaga > Born This Way (digi)|date=2010-07-25|publisher=[[Media Control Charts]]|accessdate=2011-04-22|language=de|archive-date=2012-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120316232934/http://www.musicinfonet.de/de/chartverfolgung_summary/title/Lady+Gaga/Born+This+Way+(digi)/single|url-status=dead}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- |[[IFPI Greece|Greek Airplay Chart]]<ref name=greek>{{Cite magazine|url=http://billboard.com.gr/airplay/i37|title=Στην 1η θέση αυτή την εβδομάδα|date=2011-06-06|magazine=Billboard|publisher=[[IFPI Greece]]|accessdate-2011-06-06|archiveurl=https://www.webcitation.org/5zG1oIlbc?url=http://billboard.com.gr/airplay/i37|archivedate=2011-06-07|accessdate=2011-06-28|url-status=dead}}</ref> | style="text-align:center;"|4 |- |[[Mahasz|Hungarian Singles Chart]]<ref name="hungary">{{Наведена мрежна страница|url=http://mahasz.hu/?menu=slagerlistak&menu2=archivum&lista=kislemez&ev=2011&het=11&submit_=Keres%E9s|title=Archívum – Slágerlisták – Top 10 lista|date=2011-03-14|publisher=[[Mahasz]]. Magyar Hanglemezkiadók Szövetsége |accessdate=2011-04-24|language=hu}}</ref> | style="text-align:center;"|2 |- |[[Irish Singles Chart]]<ref name="ire">{{Наведена мрежна страница | url=http://www.chart-track.co.uk/index.jsp?c=p%2Fmusicvideo%2Fmusic%2Farchive%2Findex_test.jsp&ct=240001&arch=t&lyr=2011&year=2011&week=7 | title=GFK Archive – Top 50 Singles: Week Ending 17 February 2011 | publisher=[[Irish Recorded Music Association]]. GFK | date=2011-02-17 | accessdate=2011-02-19 | archive-date=2012-07-15 | archive-url=https://www.webcitation.org/69AFuLCIN?url=http://www.chart-track.co.uk/index.jsp?c=p%2Fmusicvideo%2Fmusic%2Farchive%2Findex_test.jsp | url-status=dead }}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- |[[Федерација на италијанската музичка индустрија|Italian Singles Chart]]<ref name="hung"/> | style="text-align:center;"|2 |- |[[Oricon|Japanese Singles Chart]]<ref name=Japancharts>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.oricon.co.jp/prof/artist/463485/products/music/908098/1/|title="ボーン・ディス・ウェイ" (single) by レディー・ガガ at Oricon (オリコン)|publisher=Kabushiki-gaisha Oricon (株式会社オリコン)|accessdate=2011-09-01}}</ref> | style="text-align:center;"|10 |- |[[Japan Hot 100]]<ref name="japan">{{Cite magazine|url=http://www.billboard-japan.com/system/jp_charts/hot100/|title=Japan Hot 100: Week Ending April 11, 2011|magazine=Billboard|publisher=Prometheus Global Media|accessdate=2011-04-07|archiveurl=https://www.webcitation.org/5xwQAfSFR?url=http://www.billboard-japan.com/system/jp_charts/hot100/|archivedate=2011-04-14|url-status=live}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- |[[Top 100 Mexico|Mexican Singles Chart]]<ref name=mex>{{Наведена мрежна страница|url=http://mexicancharts.com/showitem.asp?interpret=Lady+GaGa&titel=Born+This+Way+%5BSingle%5D&cat=a|title=Born This Way [Single<nowiki>]</nowiki> (Album)|publisher=Hung Medien|accessdate=April 26, 2011|language=es|archive-date=2011-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20111127113848/http://mexicancharts.com/showitem.asp?interpret=Lady+GaGa&titel=Born+This+Way+%5BSingle%5D&cat=a|url-status=dead}}</ref> | style="text-align:center;"|7 |- |[[Музичка Индустриска Асоцијација на Нов Зеланд|New Zealand Singles Chart]]<ref name="hung"/> | style="text-align:center;"|1 |- |[[VG-lista|Norwegian Singles Chart]]<ref name="hung"/> | style="text-align:center;"|2 |- |[[Polish Music Charts|Polish Airplay Chart]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://zpav.pl/rankingi/listy/nielsen/top5.php?idlisty=338|title=ZPAV Top5 Airplay 02.04.2011 – 08.04.2011|date=2010-04-08|publisher=[[Polish Music Charts]]|language=pl|accessdate=2011-04-20|archive-date=2011-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20111114140246/http://zpav.pl/rankingi/listy/nielsen/top5.php?idlisty=338|url-status=dead}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- |[[Scottish Singles and Albums Chart|Scottish Singles Chart]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theofficialcharts.com/archive-chart/_/22/2011-02-26/|title=Archive Chart – Scotland – 26 February 2011|date=2011-02-26|accessdate=2011-04-24|publisher=The Official Charts Company}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- |[[International Federation of the Phonographic Industry|Slovak Airplay Chart]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ifpicr.cz/hitparadask/index.php?a=titul&hitparada=18&titul=146445&sec=f3fded37f0249aecf42bfefd76272a14|title=RADIO TOP100 Oficiální – Lady Gaga – Born This Way – Slovak|publisher=[[International Federation of the Phonographic Industry]]. IFPI.sk|accessdate=2011-04-15|language=cs|archive-date=2015-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402142025/http://www.ifpicr.cz/hitparadask/index.php?a=titul&hitparada=18&titul=146445&sec=f3fded37f0249aecf42bfefd76272a14}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- |[[Productores de Música de España|Spanish Singles Chart]]<ref name="spaintop50">{{Наведена мрежна страница| url=http://www.promusicae.org/files/listastonos/historial/TOP%2050%20CANCIONES%2011_06.pdf| title=Top 50 Canciones Singles| date=2011-02-26| publisher=[[Productores de Música de España]]| accessdate=2011-02-16| language=es| archive-date=2012-03-28| archive-url=https://web.archive.org/web/20120328012018/http://www.promusicae.org/files/listastonos/historial/TOP%2050%20CANCIONES%2011_06.pdf| url-status=dead}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- |[[Gaon Chart|South Korean Gaon Chart]]<ref name="korea"/> | style="text-align:center;"|1 |- |[[Sverigetopplistan|Swedish Singles Chart]]<ref name="hung"/> | style="text-align:center;"|1 |- |[[Swiss Music Charts|Swiss Singles Chart]]<ref name="hung"/> | style="text-align:center;"|1 |- |[[UK Singles Chart]]<ref name="uk"/> | style="text-align:center;"|3 |- |САД [[билборд Хот 100|''Billboard'' Hot 100]]<ref name="billboard1"/> | style="text-align:center;"|1 |- |САД [[Adult Contemporary (chart)|Adult Contemporary]]<ref name="billboard1"/> | style="text-align:center;"|22 |- |САД [[Adult Top 40|Adult Pop Songs]]<ref name="billboard1"/> | style="text-align:center;"|7 |- |САД [[Хот Денс Клуб Песни|Hot Dance Club Songs]]<ref name="billboard1"/> | style="text-align:center;"|1 |- |САД [[Мејнстрим Топ 40 (Поп Песни)|Pop Songs]]<ref name="billboard1"/> | style="text-align:center;"|1 |- |} {{col-2}} ===Сертификации=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- !scope="col"| Држава !scope="col"| Сертификација |- |[[Австралиска музичка индустрска асоцијација|Австралија]] | style="text-align:center;"| 4× Платина <ref name="ariacerti">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupageshttpwww.aria.com.auSINGLEaccreds2011.htm|title=ARIA Charts – Accreditations – 2011 Singles|publisher=Australian Recording Industry Association|accessdate=2011-04-24}}</ref> |- |[[Ultratop|Белгија]] |align="center"|Злато<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ultratop.be/en/certifications.asp?year=2011|title=Gold and Platinum Certifications – Singles – 2011|date=2011-06-24|accessdate=2011-06-18|publisher=[[Ultratop]]|language=nl}}</ref> |- |[[International Federation of the Phonographic Industry|Данска]] | style="text-align:center;"|Злато<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hitlisterne.dk/default.asp?w=16&y=2011&list=t40|title=Hitlisten.NU|date=2011-04-29|publisher=Hitlisterne.dk. [[International Federation of the Phonographic Industry]]|language=da|accessdate=2011-04-30}}</ref> |- |[[Bundesverband Musikindustrie|Германија]] | style="text-align:center;"|Злато<ref name="German certifications database">{{cite gold platin|accessdate=2010-08-18}}</ref> |- |[[Федерација на италијанската музичка индустрија|Италија]] | style="text-align:center;"|Платина<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.fimi.it/temp/cert_Nielsen_week2011.pdf | title = Certificazoni Download FIMI Week 20, 2011 | language = it | accessdate = 2011-05-27 | publisher = [[Федерација на италијанската музичка индустрија|Federation of the Italian Music Industry]] | archive-date = 2011-06-26 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110626125053/http://www.fimi.it/temp/cert_Nielsen_week2011.pdf | url-status = dead }}</ref> |- |rowspan="2" |[[Recording Industry Association of Japan|Јапонија]] | style="text-align:center;"|Злато {{Small|(cell)}}<ref name="JPcert">{{Наведена мрежна страница | DUPLICATE_title=レコード協会調べ 4月度有料音楽配信認定＜略称：4月度認定＞ | title=Record Association report: April digital music download certifications | url=http://www.riaj.or.jp/data/others/chart/w110520.html | publisher=[[Recording Industry Association of Japan]] | language=ja | date=2011-05-20 | accessdate=2011-05-20 | archive-date=2015-11-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151106184050/http://www.riaj.or.jp/data/others/chart/w110520.html | url-status=dead }}</ref> |- | style="text-align:center;"|Злато {{Small|(PC)}}<ref name="JPcert"/> |- |[[Музичка Индустриска Асоцијација на Нов Зеланд|Нов Зеланд]] | style="text-align:center;"| Платина<ref name="rianzcerti">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&task=view&id=77&Itemid=61|title=Latest Gold / Platinum Singles|publisher=RadioScope.net. [[Музичка Индустриска Асоцијација на Нов Зеланд|Recording Industry Association of New Zealand]]|accessdate=2011-03-01|archiveurl=https://archive.today/20110824195845/http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&task=view&id=77&Itemid=61|archivedate=2011-08-24|url-status=live}}</ref> |- |[[Productores de Música de España|Шпанија]] | style="text-align:center;"|Злато<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.promusicae.org/files/listastonos/historial/TOP%2050%20CANCIONES%2011_14.pdf|title=Top 50 Canciones Singles|publisher=[[Productores de Música de España]]|language=es|date=2011-04-12|accessdate=2011-04-24|archive-date=2012-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20120425083416/http://www.promusicae.org/files/listastonos/historial/TOP%2050%20CANCIONES%2011_14.pdf|url-status=dead}}</ref> |- |[[Swedish Recording Industry Association|Шведска]] | style="text-align:center;"|Злато<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hitlistan.se/netdata/ghl002.mbr/lista?liid=41&dfom=20110323&newi=0&mode=list&navi=no&platform=MacPPC&browser=Safari|title=Veckolista Singlar – Vecka 13, 1 april 2011|publisher=[[Swedish Recording Industry Association]]|accessdate=2011-04-16|date=2011-04-01|language=sv|archive-date=2011-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719010552/http://www.hitlistan.se/netdata/ghl002.mbr/lista?liid=41&dfom=20110323&newi=0&mode=list&navi=no&platform=MacPPC&browser=Safari|url-status=dead}}</ref> |- |[[International Federation of the Phonographic Industry|Швајцарија]] | style="text-align:center;"|Платина<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://hitparade.ch/weekchart.asp?cat=s&year=2011&date=20110501|title=Schweizer Hitparade – Singles Top 75 |publisher=[[Swiss Music Charts]]|language=gsw |date=2011-05-01 |accessdate=2011-04-30}}</ref> |- |} {{col-end}} ==Историја на издавање == {| class="wikitable" |- !Држава !Датум !Формат |- !scope="row"|Ширум светот<ref name="btwrelease"/> | rowspan="2"|11 февруари 2011 |[[Музичко симнување|Дигитално спуштање]] |- !scope="row"| Австралија<ref>{{Наведено списание |url=http://www.themusicnetwork.com/music-releases/singles/2011/02/14/issue-823/LADY-GAGA--Born-This-Way/ |title=Lady Gaga &ndash; Born This Way (INT/UMA) |journal=The Music Network |publisher=Peer Group Media |issue=823 |date=2011-02-14 |accessdate=2011-05-15 |archive-date=2011-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110912061812/http://www.themusicnetwork.com/music-releases/singles/2011/02/14/issue-823/LADY-GAGA--Born-This-Way/ |url-status=dead }}</ref> |[[Contemporary hit radio|Мејнстрим]] ерплеј |- !scope="row"| САД<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.allaccess.com/top40-mainstream/future-releases |title=Top 40/M Future Releases |publisher=All Access Music Group |archiveurl=https://www.webcitation.org/5wNSOS1Xz?url=http://www.allaccess.com/top40-mainstream/future-releases |archivedate=2011-02-09 |accessdate=2011-08-21 |url-status=live }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.allaccess.com/top40-rhythmic/future-releases |title=Top 40 Rhythmic Future releases |publisher=All Access Music Group |archiveurl=https://www.webcitation.org/5wMulNdrm?url=http://www.allaccess.com/top40-rhythmic/future-releases |archivedate=2011-02-09 |accessdate=2011-08-21 |url-status=live }}</ref> |15 февруари 2011 |Мејнстрим, ритмички ерплеј |- ! scope="row"|Јапонија<ref name="JPcert"/> | rowspan="2"|4 март 2011 ||Дигитално спуштање за мобилен |- |Австралија<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Born This Way Lady Gaga, Rock & Pop, CD Singles|url=http://www.sanity.com.au/products/2196850/Born_This_Way|publisher=[[Sanity (music store)|Sanity]]|accessdate=2011-03-14|archive-date=2012-07-15|archive-url=https://www.webcitation.org/69AGJD6uR?url=http://www.sanity.com.au/products/2196850/Born_This_Way|url-status=dead}}</ref> | rowspan="7"|[[Компактен Диск сингл|ЦД сингл]] |- | Германија<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Born This Way (Digi): Lady Gaga: Musik|url=http://www.amazon.de/dp/B004N62KTG/|accessdate=2011-04-22|language=nl|publisher=Amazon.de}}</ref> | 11 март 2011 |- | Обединето Кралство<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.amazon.co.uk/dp/B004N62KTG |title=Born This Way: Lady Gaga: Music|accessdate=2011-04-24|publisher=[[Amazon.co.uk]]}}</ref> | rowspan="2"|14 март 2011 |- | Грција<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://diskopolis.gr/index.php?page=shop.product_details&category_id=18&flypage=flypage.tpl&product_id=10619&option=com_virtuemart&Itemid=16&lang=en|title=Born This Way CD|publisher=Diskopolis.gr|accessdate=2011-03-12|language=el|archive-date=2011-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721075727/http://diskopolis.gr/index.php?page=shop.product_details&category_id=18&flypage=flypage.tpl&product_id=10619&option=com_virtuemart&Itemid=16&lang=en|url-status=dead}}</ref> |- | САД<ref name="12inch"/> | rowspan="3"|15 март 2011 |- | Нов Зеланд<ref>{{Наведена мрежна страница|url =http://www.cdwow.co.nz/CD/lady-gaga-born-this-way-ep/dp/20857779#bc=f0cb|title =Born This Way <nowiki>[</nowiki>EP<nowiki>]</nowiki>|publisher =[[CD WOW!]]|accessdate =2011-02-15|archive-date =2012-07-15|archive-url =https://www.webcitation.org/69AGNDcpq?url=http://www.wowhd.co.nz/CD/lady-gaga-born-this-way-ep/dp/20857779#bc=f0cb|url-status =dead}}</ref> |- | Тајван<ref>{{Наведена мрежна страница|url =http://www.umusic.com.tw/Main.aspx?dest=AlbumMain&SuperCatId=2&catID=2&album=3983|title =天生我才|publisher =[[Нели Фуртадо|Universal Music Taiwan]]|accessdate =2011-07-17|language =zh}}{{Мртва_врска|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва_врска|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва_врска|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва_врска|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | Јапонија<ref name="JPcert"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url =http://www.universal-music.co.jp/u-pop/artist/lady_gaga/disco/uics5050.html|title =レディー・ガガ、第二幕、開幕―。|publisher=[[Нели Фуртадо|Universal Music Japan]]|accessdate =2011-03-03|language=ja}}</ref> | 16 март 2011 ||ЦД сингл, Дигитално спуштање на компјутер |- |Полска<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.empik.com/born-this-way-lady-gaga,prod60176874,muzyka-p|title=Empik Muzyka: Born This Way|accessdate=2011-03-18|publisher=Empik.co|language=pl}}</ref> | 18 март 2011 ||ЦД сингл |- |Тајван<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.umusic.com.tw/Main.aspx?dest=AlbumMain&SuperCatId=2&catID=2&album=4024|title=天生完美 (單曲黑膠唱片)|publisher=[[Нели Фуртадо|Universal Music Taiwan]]|accessdate=2011-07-17|language=zh}}{{Мртва_врска|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва_врска|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва_врска|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва_врска|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | 29 април 2011 ||[[12-инчен сингл|12"]] |} ==Наводи== {{Наводи|2}} ==Надворешни врски== * [http://www.mtv.com/news/articles/1658986/lady-gaga-born-this-way.jhtml Lady Gaga's 'Born This Way' Video: Pop-Culture Cheat Sheet] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121107030306/http://www.mtv.com/news/articles/1658986/lady-gaga-born-this-way.jhtml |date=2012-11-07 }}[[MTV]] *{{Наведена мрежна страница|url=http://new.music.yahoo.com/blogs/chart_watch/74382/chart-watch-extra-top-20-songs-at-mid-year/|title=Chart Watch Extra: Top 20 Songs At Mid-Year|last=Grein|first=Paul|date=2011-07-01|publisher=[[Yahoo]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110710085657/http://new.music.yahoo.com/blogs/chart_watch/74382/chart-watch-extra-top-20-songs-at-mid-year/|archive-date=2011-07-10|accessdate=2011-06-30|url-status=dead}} {{Лејди Гага}} {{Избрана}} __ИНДЕКС__ [[Категорија:Песни од Лејди Гага]] av356asqajv7o3en107s9a3f1y1c0tm 0 758007 5605899 5603732 2026-08-07T11:53:01Z Gurther 105215 Одбиена последната промена (од [[Специјална:Придонеси/Lili Arsova|Lili Arsova]]) и ја поврати преработката 5317097 на Тиверополник 5605899 wikitext text/x-wiki {{внимание}} '''Американски идол''' (познат и како '''Американски Идол: потрага по супер ѕвезда''') — реален телевизиски натпревар по пеење, создаден од Сајмон Фулер и во продукција на Фриментал медија [[Северна Америка]] и Ентертејмент 19, кое започна да се емитува на 11 јуни 2002 година на телевизијата Фокс. Дел од лиценцата на [[Идол]] е нуспроизвод на Британското шоу [[Поп Идол]]. Идејата на серијата е да се пронајде нов соло изведувач кој би станал еден од најпопуларните во историјата на [[Американската телевизија]]. Според рангирањето на Нелсен, Идол е најгледана ТВ серија до јануари 2011година и е единствената програма која била на врвот шест последователни сезони , надминувајќи ги сериите “[[Сите во фамилијата]] ” и “ [[Шоуто на Козби]] ” - серии кои биле на врвот пет последователни сезони. Шоуто има за цел да го пронајде најдобриот пејач во земјата за којшто ќе одлучат гледачите. Преку телефонско гласање, интернет и АТ&Т СМС-гласање гледачите досега ги избраа победниците, како што се Кели Кларксон, Рубен Студард, [[Фантасија Барино]], [[Кери Андервуд]], Тејлор Хикс, Џордин Спаркс, Дејвид Кук, Крис Ален и Ли Де Вајз (напишани по хронолошки ред). Серијата вработува група судии кои ја критикуваат изведбата на натпреварувачите. Првите тројца судии беа: добитникот на [[Греми награда]], музички продуцент и музички менаџер Ренди Џексон, добитничката на Греми награда за поп пејач и добитничка на Еми награда, кореографката Пола Абдул и добитникот на награда за музички извршител и музички менаџер- [[Сајмон Коел]]. Од јануари 2011 година, групата на судии е составена од Џексон, [[Џенифер Лопес]]<ref name="J-Lo&Connick">[https://ew.com/article/2013/09/03/american-idol-jennifer-lopez-harry-connick-jr/ 'American Idol' officially adds J.Lo and Harry Connick Jr. as judges] ''Entertainment Weekly'', Retrieved November 23, 2019</ref>- добитничка на наградата за пејачка/ глумица и музички продуцент, како и фронтменот на [[Аеросмит]] и добитник на Греми награда, пејачот и композитор [[Стивен Тајлер]]. Домаќин на сите сезони е радио диџејот Рајан Сикрест. Извршните продуценти од конкурентните телевизии го опишаа шоуто како “највлијателно шоу во историјата на телевизијата“.<ref>{{cite book |last=Doris Baltruschat |url=https://books.google.com/books?id=tqt_nxRY7xIC&pg=PA106 |title=Global Media Ecologies: Networked Production in Film and Television |publisher=Routledge |year=2010 |isbn=978-0415874786 |page=106}}</ref> Шоуто исто така стана отскочна штица за почнување на кариера на многу уметници, како вистински ѕвезди.<ref name="carter">{{cite news |last=Carter |first=Bill |date=February 20, 2007 |title=For Fox's Rivals, 'American Idol' Remains a 'Schoolyard Bully' |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/02/20/arts/television/20idol.html |url-status=live |access-date=March 13, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090416211241/http://www.nytimes.com/2007/02/20/arts/television/20idol.html |archive-date=April 16, 2009}}</ref> Весникот “ Ентертејмент викли” напиша: “ ни ги подарија Кели, Кери, Дотри и Џ. Худ. Идол има главен збор, затоа што победниците на Фокс всушност имаат огромна слава. А, Тејлор Хикс? Тој е исклучок што го докажува тоа.” ===Историја=== [[Image:American Idol logo.svg|thumb|left|Поранешно лого на ''Американски Идол'' од 2002 до 2008 г.]] Американски Идол е создаден врз основа на Британското шоу Поп Идол, кое всушност е инспирирано од Поп ѕвезди, кое пак ТВ шоу продуцентот Најџел Литго го забележа во Австралија и го донесе во [[Британија]]. Користејќи ја идејата на Поп ѕвезди за ангажирање на група судии кои избираат пејачи за аудиција како и додавање на други елементи, како што е телефонско гласање од страна на гледачите кое во тоа време веќе беше спроведено во емисии, како на пример [[Изборот на песна на Евровизија]], Симон Фулер го создаде шоуто Поп Идол. Шоуто првпат беше емитувано во 2001 година во Британија каде што Најџел Литго беше продуцент, а Сајмон Коел беше еден од судиите. Шоуто постигнало голем успех кај гледачите. Сајмон Фулер и Сајмон Коел се обиделе да ја продадат содржината на Поп Идол во [[САД]] во 2001 година, но таму идејата не била многу прифатена од ТВ мрежите. Мегутоа, Руперт Мурдок - претседателот на матичната компанија Фокс го купил шоуто поради неговата ќерка Елизабет која го убедила да го купи затоа што била обожавател на Британското шоу. Шоуто беше преименувано во [[Американски Идол]]: Потрага по Супер Ѕвезда, кое првпат беше емитувано летото во 2002&nbsp;г. и стана една од летните хит емисии таа година. Со личен ангажман на гледачите кон натпреварувачите со гласање и присуството на Сајмон Коел- судијата без влакна на јазикот, ова шоу прерасна во феномен. До 2005 година шоуто стана најголемо ТВ шоу во [[САД]]- позиција која ја задржа 6 години. Шоуто моментално планира да се емитува до 2011 година. ===Судии и водители=== Првично, во шоуто се планирало да има четири судии, следејќи ја формата на Поп Идол, мегутоа за време на аудициите во првата сезона биле пронајдени само тројца судии- Ренди Џексон, [[Пола Абдул]] и Сајмон Коел. Четвртиот судија, радио диџејот Страјкер беше првично избран, но тој се повлече наведувајќи “загриженост за имиџот.” Во втората сезона познатата радио личност од Њујорк, Енџи Мартинес беше најмена како четврт судија, но се повлече само после неколку дена од аудициите затоа што не и било удобно да дава лоши критики. Шоуто реши да продолжи со тројца судии сè до осмата сезона. Тројцата првоизбрани судии останаа во групата осум сезони. Во осмата сезона, Кара Дио Гарди - пејачка, текстописец и музички продуцент, номинирана за Латинските Греми награди беше додадена како четврт судија. Добитничката на [[Еми награда]] и водителка на говорна емисија- Елен ДеЏенерес ја замени [[Пола Абдул]] во таа сезона, но си замина само после една сезона. На 11 јануари 2010 година Сајмон Коел објави дека го напушта шоуто за да продолжи да го промовира своето шоу Икс-фактор во САД во 2011 година. Исто така, Кара Дио Гарди го напушти шоуто на 3 септември 2010 година после две сезони. На 22 септември 2010 година беше објавено дека [[Џенифер Лопес]] и [[Стивен Тајлер]] ќе се приклучат на судиската група. Повремено можат да се вметнат и судии-гости. Во втората сезона [[Лајонел Ричи]] и Робин Гиб беа судии-гости кога останаа уште дванаесет кандидати. Исто така, во третата сезона Дона Самер, [[Квентин Тарантино]] и некои од менторите се приклучија кон судиите за да ги критикуваат изведбите во последниот круг. Судиите-гости беа присутни на аудициите во четвртата, шестата и деветтата сезона, дел од нив беа [[Џен Симонс]] и ЛЛ Кул Џ во четвртата сезона, Џевел и [[Оливија Њутн Џон]] во шестата сезона, Нил Патрик Харис и [[Шанаја Твен]] во деветтата сезона. {{col-begin}} {{col-2}} ;Судии '''Ренди Џексон''' *Пола Абдул (2002-2009 год) *Симон Коел (2002-2010 год) *Кара Дио Гарди (2009-2010 год) *Елен ДеЏенерес (2010 год) *'''Џенифер Лопес''' (2010-моментално) *'''Стивен Тајлер''' (2011-моментално) {{col-2}} ;Водители: *'''Рајан Сикрест''' *Брајан Данклемен (2002) {{col-end}} *Задебелените букви го означуваат судијата/ водителот кој во моментот суди/ води во тековната сезона. ==Процес на избирање== Во неколку чекори шоуто го избира потенцијалниот победник од десетици илјади натпреварувачи. ===Квалификации на натпреварувачите=== Возраста на натпреварувачите е пожелно да биде од 15 до 28 години. Првичната старосна граница беше од 16 до 24 години во првите три сезони, но највисоката граница беше достигната до 28 години во четвртата сезона, а најмалата старосна граница беше намалена на 15 години во шестата сезона. Натпреварувачите мора да бидат легални грагани на [[САД]] и не треба да поседуваат никаква снимка или договор во кои е претставен нивниот талент, сè до полуфиналниот настап (во претходните години до настапот на аудициите). [[Image:Деветта сезона на аудиција во Денвер.jpg|thumb|600px|center| [[(Полето Инвеско во Мајл Хај)]].|врска=Special:FilePath/Деветта_сезона_на_аудиција_во_Денвер.jpg]] ===Први аудиции=== Нтпреварувачите поминуваат преку три строги серии на елиминирање.Првата е кратка аудиција со тројца натпреварувачи кои се претставуваат пред оценувачите, кои можат да бидат и некои од продуцентите на шоуто. Бројот на натпреварувачи може да ја надмине бројката од 10 000 илјади луѓе во секој град, но само околу 100 до 200 натпреварувачи од секој град може да го поминат првиот круг на преелиминарните аудиции. Успешните натпреварувачи се праќаат на аудиција на која настапуваат пред продуцентите. Повеќето од натпреварувачите се исфрлаат во кругот во кој оценуваат продуцентите, пред да можат да продолжат на аудициите во кои оценуваат судиите- која што е и единствената аудиција што се прикажува во шоуто. Оние натпреварувачи кои се изберени од страна на судиите одат во [[Холивуд]]. Помеѓу 10 до 16 луѓе од секој град може да стигнат во [[Холивуд]]. ===Недела во Холивуд=== Во [[Холивуд]] натпреварувачите настапуваат поединечно или во групи во повеќе рунди. Претходните години судиите ги поделија елиминациите во три кругови. Во првиот круг натпреварувачите настапуваат во групи, но изведуваат поединечно. Во следниот круг натпреварувачите се поделуваат во мали групи и заедно ја изведуваат песната. Во последниот круг натпреварувачите настапуваат сами со песна по нивни избор- акапела или се придружувани од музички бенд, во зависност од сезоната. Во втората и во третата сезона од натпреварувачите се бараше да напишат оригинален текст или мелодија за во следниот круг. Во седмата сезона кругот во кој се настапуваше во групи беше укинат и со согласност на судиите натпреварувачите можеа директно да влезат во финалето во [[Холивуд]], после првиот самостоен настап каде што можеа да настапат со некој инструмент или да бидат придружувани од музички бенд. Вториот круг таа година беше сличен со првиот круг од претходните години. Во десеттата сезона беа додадени дополнителни кругови во Лас Вегас, како и повеќе самостојни настапи. На крајот на неделата во Холивуд 24 до 36 натпреварувачи се избираат да одат во полуфиналниот настап. ===Гласање на публиката=== Од полуфиналето па наваму, судбината на натпреварувачите ја одредуваат гласовите на публиката. За време на изведбата на натпреварувачите па сè до крајот на шоуто, на екранот е прикажан бесплатен телефонски број за секој од натпреварувачите. Во период од два часа (четири часа во финалето), откако ќе заврши епизодата, гледачите од сите часовни појаси во [[САД]] можат да се јават или да испратат текстуална порака на телефонскиот број на избраниот натпреварувач и секој повик или текстуална порака е запишана како глас за натпреварувачот. На гледачите им е дозволено да гласаат толку пати колку што можат во период од два часа, мегутоа шоуто го задржува правото да ги отфрли гласовите добиени од повеќекратно бирање. Еден или повеќе од последните познати натпреварувачи можат да бидат елиминирани во неколкуте последователни недели сè додека не се прогласи победникот. Повеќе од 110 милиони гласови беа изброени во првата сезона, а до осмата сезона бројот се зголеми на 264 милиони гласови. Гласањето преку текстуални пораки беше овозможено во втората сезона кога спонзор на шоуто стана АТ&Т Ваерлес и беа испратени 7,5 милиони текстуални пораки во [[Американски Идол]] таа сезона. Бројот на текстуални пораки наеднаш се зголеми, достигнувајќи го врвот во осмата сезона со 178 милиони пораки. Гласањето преку интернет за првпат беше спроведено во десаттата сезона. Гласовите ги брои и ги потврдува здружението [[Телескоп]]. ===Полуфиналисти=== Во првите три сезони, како и во осмата и десеттата сезона, полуфиналистите беа поделувани во различни групи и настапуваа поединечно во посебна вечер. Во првата сезона имаше три групи од по 10 натпреварувачи каде што најдобрите тројца натпреварувачи од секоја групата одеа во [[финале]]. Во втората и третата сезона имаше четири групи од осум натпреварувачи и беа избрани двајцата најдобри од секоја група. Во осмата сезона имаше три групи од дванаесет натпреварувачи како и тројца натпреварувачи кои одат понатаму- највисоко пласираниот машки изведувач, највисоко пласираниот женски изведувач и следниот најдобро пласиран пејач. Во десеттата сезона момчињата и девојките настапуваа во различна вечер и беа изберени по петмина од нив. Во четири [[сезони]] имаше џокер рунда за оние натпреварувачи кои не усале да се квалификуваат, на коишто им се даде втора шанса. Во првата сезона судиите избраа само еден натпреварувач на кој му дадоа втора шанса, така што вкупниот број на финалисти беше 10. Во втората и третата сезона секој од судиите се залагал за еден ватпреварувач, при што публиката одлучила четворица од нив да влезат во финалето, така што бројот на финалисти стана 12. Во осмата сезона четворица [[финалисти]] беа избрани од страна на судиите и бројот на финалисти стана 13. Во десеттата сезона на тројца натпреварувачи им се даде втора шанса за повторно да бидат 13 финалисти. Од четвртата до седмата сезона како и во деветтата сезона дваесет и четворицата финалисти беа поделени според полот со цел да има еднаква поделеност на половите кај најдобрите 12 натпреварувачи. Момчињата и девојките пееја одделно една по друга вечер и последните двајца од секоја група беа елиминирани секоја недела сè додека не останаа само шест натпреварувачи од секоја група за да останат дванаесетте најдобри финалисти. ===Финале=== Финалето го емитува телевизијата ЦБС од [[Лос Анџелес]], во ударно време во студио пред жива публика. Финалето во првата сезона траеше осум недели, во наредните сезони единаесет недели, додека во десеттата сезона финалето траеше дванаесет недели. Секој од финалистите изведува песна или песни коишто се избираат според темата на неделата. Темите можат да бидат врз основа на музичките жанрови како што е Мотон, [[диско]] или големите бендови, песни од изведувчи како на пример [[Мајкал Џексон]], [[Елвис Присли]] или [[Битлси]] или повеќе општи теми како што се број еден хитовите на [[Билборд]] листата или пак песни од годината на раѓање на натпреварувачите. Натпреварувачите обично работат со славен ментор кој има поврзаност со тамата. Во десеттата сезона Џими Ловин беше назначен за ментор на местото на неделниот славен ментор. На почетокот, натпреварувачите пееја по една песна секоја недела, но потоа најдобрите четири или пет натпреварувачи изведуваа по две песни, а три песни изведуваа најдобрите два или три натпреварувачи. Обично најпопуларните натпреварувачи не се откриваат во шоуто, наместо тоа, тројца натпреварувачи (двајца во последните кругови) кои имаат најмал број на гласови се повикуваат да дојдат на центарот на сцената. Еден од нив се враќа на безбедно, а остануваат двајца од кои едниот не мора да биде со најмал број гласови. Тогаш натпреварувачот со најмал број на гласови се открива и се елиминира од натпреварот. Монтажата од елиминацискиот натпревар се пушта и се прави последна изведба. Мегутоа, почнувајќи од осмата сезона судиите можат да ја отфрлат одлуката на гледачите со “спас од судиите”- можат да спасат некој од натпреварувачите со едногласна одлука, но двајца ќе бидат елиминирани следната недела. Тоа може да се случи само еднаш, пред да се изберат најдобрите пет. Во финалето последните двајца натпреварувачи настапуваат со цел да се одлучи кој је биде победникот. Првите шест сезони, со исклучок на втората сезона, финалето беше емитувано од [[Театарот]] [[Кодак]] кое има капацитет од околу 3 400 луѓе. Финалето во втората сезона се одржа во Амфи театарот [[Гипсон]]. Од седмата сезона па наваму, местото беше сменето во Театарот Нокиа, којшто има капацитет да собере повеќе од 7 000 луѓе. Наредната вечер се одржува двочасовно шоу на прогласување на резултатите при што на крајот се прогласува победникот. ===Награди за победникот и финалистите=== Победникот добива договор за снимање со најголемите [[музички куќи]], каде можат да издадат и до шест албума за седум години, а им обезбедува и менаџерски договор со [[Американски Идол]]- придружен од 19 менеџерски договори (што беше првата можност да се потпишат сите натпреварувачи), како и различни профитабилни договори. Сите претходни победници наводно заработиле најмалку еден милион долари во првата сезона како победници. Исто така, сите второпласирани натпреварувачи од првите девет сезони, како и некои од другите финалисти добија договори за снимање со најголемите музички куќи. Сите десет најдобри финалисти имаат привилегија да одат на турнеја, каде што секој од нив може да заработи шестоцифрена сума на пари. Десеттата сезона е прва сезона каде што 11 учесници ќе одат на турнеја. ==Резиме на сезоните== [[Image:Лого на Американски Идол.png|thumb|left|''Американски Идол'' лого 2008–2010год|врска=Special:FilePath/Лого_на_Американски_Идол.png]] ===Краток преглед на шоуто=== Сите сзони започнуваат со аудиции во различни [[градови]] каде што неколку стотици илјади натпреварувачи се избираат од страна на судиите. Обично епизодите на аудицијата се одликуваат со мешавина од потенцијални финалисти, интересни карактери и очајно неспособни кандидати. Најуспешните натпреварувачи добиваат златен билет кој им овозможува да продолжат во сленниот круг во [[Холивуд]]. Врз основа на нивниот настап во [[Холивуд]], судиите избираат 24 до 36 натпреварувачи за да учествуваат во полуфиналето. Од полуфиналето па наваму, натпреварувачите ги изведуваат нивните песни во живо и после секоја изведба судиите им даваат критики. Гледачите гласаат за натпреварувачите, а резултатите од нивното гласање се откриваат во посебно шоу кое обично се одржува следната вечер. Шоуто се одликува со групна изведба од страна на натпреварувачите, како и со изведба на некои гости. Во трите шоуа во кои се објавуваат резултатите се одржува прослава за најдобрите тројца финалисти. Сезоната го достигнува својот врв со двочасовното [[финале]], каде што се прогласува победникот. Со исклучок на првата и втората сезона, натпреварувачите од полуфиналето па наваму настапуваат во студио пред публика. Во финалето тие настапуваат со музичка група. Од четвртата до деветтата сезона музичката група во Американскиот Идол беше под водство на Рики Мајнор, а од десеттата сезона па наваму е Реј Чу. На натпреварувачите им се дава мала асистенција зад сцената од страна на вокални инструктори и музички аранжери како што се Доријан Холеј (кој се откажа во 2009 година), Мајкал Орланд и [[Дебора Бирд]]. Во седмата сезона од настапот на [[Холивуд]] па сè до крајот, натпреварувачите можеа да настапуваат со музички инструмент. Во првите десет сезони во [[САД]] и во [[Канада]] настапите обично беа емитувани во живо, во вторник навечер, а шоуто во кое се објавуваа резултатите се емитуваше во среда, но во десеттата сезона настапите се поместија во среда и во четврток. ===Прва сезона=== Првата сезона на [[Американски Идол]] се емитуваше како замена за друго шоу во јуни летото 2002 година на мрежата на телевизија Фокс. Водители на шоуто беа [[Рајан Сикрест]] и [[Брајан Данклемен]]. [[Image:Kelly clarkson fort worth texas cropped.jpg|thumb|left|180px|[[Кели Кларксон]], победник во првата сезона]] Во аудициските кругови беа изберени 121 натпреварувач од околу 10 000 кои се пријавиле на аудицијата. Во полуфиналето останаа само 30 натпреварувачи, а 10 во финалето. Еден од првите фаворити за победник на шоуто беше [[Тамира Греј]], но беше елиминирана во првите четири. Тоа беше првата елиминација која што шокираше, како и неколку други коишто се повторија во подоцнежните сезони. Друго изненадување со елиминациите беше [[Кристина Кристијан]], која беше хоспитализирана пред да влезе во најдобрите шест во шоуто, поради болки во градите и забрзано биење на срцето. Таа беше елиминирана додека беше во болница. [[Џим Верарос]] беше првиот натпреварувач во шоуто кој отворено зборуваше за неговата хомосексуалност. Неговата сексуална ориентација беше откриена во едно интернет списание. По барање на продуцентите на шоуто, кои беа загрижени дека би можело неферски да се гласа за него, Џим Верарос беше отстранет за време на натпреварувањето. Последната конфронтација беше помеѓу [[Џастин Гварини]]- еден од фаворитите и Кели Кларксон. На почетокот Кларксон не беше кандидат за победник, мегутоа таа ги воодоошеви судиите со своите настапи во финалните кругови, како што е нејзината изведба на пасната “Природна жена” од [[Арета Френклин]] и “ Такви работи ” од [[Бети Хитон]], така што на 4 септември 2002 година стана победник. Во финалето кога се прогласуваше победникот, [[Кларксон]] ја изведе песната што стана традиција во шоуто и ја издаде веднаш откако заврши сезоната. Песната “ Таков момент ” доживеа најголем скок и се најде на првото место на [[Билборд]] 100 листата, така што го сруши 38 годишниот рекорд на Битлси. Џастин Гварини беше единствениот второпласиран натпреварувач кој не издаде песна веднаш после завршувањето на шоуто. [[Кели Кларксон]] стана голем мегународен музички изведувач, чијашто продажба на албуми во светот е повеќе од 23 милиони. Кларксон и Гварани со договор беа обврзани да снимат музички филм кој се викаше “Од Џастин до Кели” кој беше објавен во 2003 година, но беше остро критикуван. На 30 септември 2006 година првата сезона на Американски Идол беше преименувана во Преиспитување на [[Американски Идол]] и беше објавено директно на телевизиските станици во САД. ===Втора сезона=== [[Image:Ruben Studdar 2 cropped.JPG|thumb|upright|[[Рубен Студард]], победник во втората сезона]] Следејќи го успехот на првата сезона, втората сезона беше преместена во [[јануари]] 2003 година. Бројот на епизодите се зголеми, како и буџетот на шоуто и цената на рекламите. Данклемен го напушти шоуто, оставајќи го [[Сикрест]] сам да го води. Кристина Адамс најпрво беше најавена како ко-водителка, но нејзината улога потоа беше како специјален кореспондент за емитување. [[Кори Кларк]] беше дисквалификуван во финалето поради неоткриено полициско досие, мегутоа подоцна обвини дека тој и Пола Абдул имале афера за време на шоуто и дека таа придонела за неговото исфрлање. Исто така Кларк тврдеше дека [[Абдул]] му дала привилегирано однесување во шоуто за време на нивната афера. Обвинувањата беа отфрлени од телевзијата Фокс, после независно истражување. Двајца други натпреварувачи, полуфиналисти беа дисквалификувани таа година- Џеред Андрес откако беше уапсен поради напад и [[Френши Дејвис]] поради претходно позирање на веб стерна за возрасни. [[Рубен Студард]] стана победник, поразувајќи го [[Клеј Аикен]] со мала разлика. Од вкупно 24 милиони гласови, Студард имаше само 134 000 гласови повеќе од Клеј Аикен. Оваа разлика беше контроверзна поради големиот број на гласови кои не биле прифатени. Во интервју, пред да започне петтата сезона извршниот продуцент Најџел Лајтго изјави дека Аикен бил фаворит на гласачите сè до финалето. И двајцатаа финалисти беа успешни после шоуто, но [[Клеј Аикен]] со неговата песна од шоуто “Ова е ноќта” го надмина [[Рубен]] со неговата песна “Летање без крилја” , која ја изведе кога се прогласуваше победникот, а истото се случи и со неговите албуми кои ги издаде подоцна. Исто така и трето пласираниот финалист Џош Грацин постигна успех како кантри пејач. ===Трета сезона=== [[Податотека:Fantasia Barrino.jpg|thumb|left|[[Фантасија Барино]], победник во третата сезона]] Третата сезона почна да се емитува на 19 јануари 2004 година. [[Вилијам Ханг]] е еден од натпреварувачите за кој најмногу се зборуваше за време на аудициите. Неговата клучна изведба беше со песната “Схе бангс” од [[Рики Мартин]], при што доби големо внимание. Неговиот публицитет во [[Идол]] му овозможи договор за снимање и на големо изненадување стана третиот најпродаван пејач во таа сезона. Големо медиумско внимание беше фокусирано на трите Афро- Американски пејачки, [[Фантасија Барино]], [[Латоја Лондон]] и [[Џенифер Хадсон]] кои беа наречени “трите диви” . Сите три неочекувано беа на дното во последните седум шоу емисии, каде што Џенифер Хадсон беше елиминирана на контроверзен начин. [[Елтон Џон]] кој беше еден од менторите таа сезона, резултатите од гласањето ги нарече “неверојатно расистички“. Продолжениот престој на [[Џон Стивенс]] и Јасмин Тријас во финалето, и покрај негативните коментари од судиите, предизвика толку многу гнев што наводно [[Џон Стивенс]] добил смртни закани, што тој ги отфрли дека биле само шега нарекувајќи го сето тоа “ претерување”. Изведбата на песната “ [[Лето]]“ од Фантасија Барино, подоцна позната само како Фантасија, се најде помеѓу најдобрите осум и се смета како најдобра во сезоната. [[Сајмон Коел]] го смета тоа како еден од неговите омилени моменти од деветте сезони, колку што тој беше во шоуто. Фантасија и Дијана Де Гармо беа последните две финалистки кои останаа во финалето. Повеќе од 65 милиони гласови беа доделени таа вечер, повеќе од првите две сезони заедно, а Фантасија беше прогласена за победник. На прогласувањето на победникот Фантасија ја изведе песната “ Верувам” која е пишувана од финалистката од првата сезона [[Тамара Греј]], а Дијана Де Гармо ја изведе песната “ [[Соништа]]”. Фантасија излезе од шоуто како успешен пејач, а [[Џенифер Хадсон]] која беше елиминирана многу рано имаше значителен успех после Идол- како глумица, добитничка на [[Оскар]]. ===Четврта сезона=== [[Податотека:Carrie underwood14052007 by cmgoonie9 cropped.jpg|upright|thumb|[[Кери Андервуд]]]] Четвртата [[сезона]] започна да се емитува на 18 јуни 2005 година. Тоа беше прва сезона од серијата која се емитуваше со висока резолуција, како и финалето на третата сезона. Бројот на пријавени порасна до 100 000 за разлика од 10 000 пријавени во првата сезона. Во оваа сезона старосната граница беше покачена до 28 години за да има поголема разновидност на натпреварувачите. Помеѓу оние кои имаа корист од ова ново правило беа [[Константин Марулис]] и [[Бо Бајс]], “двајцата рокери“ во шоуто. Присуството на многу рок натпреварувачи беше инспирација за многу рок-музичари да се пријават во подоцнежните [[сезони]], како на пример [[Крис Дотри]] во петтата сезона. Во најдобрите 12 финалисти беше и [[Марио Васкес]], но тој се откажа поради “лични причини“ и беше заменет со [[Нико Смит]]. Подоцна, продуцент на шоуто вработен во [[Фриментал Медиа]] ја тужеше компанијата поради незаконско прекинување на [[договор]], тврдејќи дека бил отпуштен после жалбата за вулгарното однесување на Марио Васкес кон него за време на шоуто. Поради измешаните телефонски броеви на најдобрите 11 [[натпреварувачи]], гласањето беше повторено таа вечер кога требаше да се откријат резултатите. Откривањето на резултатите беше одложено наредната вечер. Во мај 2003 година [[Телескоп]] објави дека во четвртата сезона имало приближно 500 [[милиони]] гласови. Победник беше Кери Андервуд, а второ пласиран беше Бо Бајс. [[Кери Андервуд]] и Бо Бајс на прогласувањето на резултатите ја изведоа песната “Во твоето небо”. Од тогаш Кери Андервуд стана најуспешната натпреварувачка на [[Идол]] во [[САД]], а што се однесува на продажбата на албуми продаде повеќе од 12 милиони. ===Петта сезона=== [[Image:Тејлор Хикс cropped.jpg|left|thumb|left|[[Тејлор Хикс]] Петтата сезона на [[Американски Идол]] започна на 17 јануари 2006 година. Оваа сезона стана најдобро оценувана сезона од емитувањето на шоуто до сега. Двајца од најистакнатите натпреварувачи за време на натпреварувањето во [[Холивуд]] беа близнаците [[Бритенум]] кои подоцна беа дисквалификувани поради крадење на идентитетот. Изведбата на песната на [[Фуел]]- “Загуба” од страна на [[Крис Дотри]] во шоуто беше многу пофалена. Поради тоа доби покана да се придружи на бендот Фуел како нов водечки пејач- покана што тој ја одби. Неговата изведба во живо на песната “Ја пречекорив границата” беше многу добро прифатена од судиите, но подоцна беше критикуван дека на бил доволно подготвен за настапот во живо. Тој беше елиминиран од најдобрите четворица натпреварувачи со шокантни [[резултати]]. На 30 мај 2006 година [[Телескоп]] објави дека имало вкупно 63,5 милиони гласови во финалниот круг, а вкупно 580 милиони гласови биле избројани во целата сезона. [[Тејлор Хикс]] беше прогласен за [[Американски Идол]], а Кетрин Мек Фи беше второ пласирана. Прва издадена песна на Тејлор Хикс беше “Дали се гордееш со мене”, а песната “Моја [[судбина]]” на Кетрин Мек Фи. И покрај тоа што [[Дотри]] беше елиминиран порано од очекуваното, тој стана најголема ѕвезда од таа сезона. Многу други натпреварувачи од оваа сезона како што се Кели Пиклер, Елиот Јамин, Баки Кавингтон, [[Мадиса]], победникот Тејлор Хикс и второ пласираната Кетрин Мек Фи имаа различно ниво на успех. Оваа сезона стана најпродуктивна по бројот на новосоздадени успешни пејачи. ===Шеста сезона=== [[Податотека:Jordin Sparks in Parade cropped.JPG|thumb|left|210px|Џордин Спаркс]] Шестате сезона започна во вторнок на 16 јануари 2007 година. Премиерата на епизодата од оваа сезона привлече огромен број на публика, 37 милиони гледачи, достигнувајќи повеќе од 41 милиони гледачи во последните триесет минути. Тинејџекката Сањаја Малакар беше најкоментираниот учесник на [[Американски Идол]] во таа сезона- како слаб пејач кој многу недели успеа да ги одбегне елиминациите, а имаше и многу коментари за нејзината фризура. Веб блогот “ Гласајте за најлошиот ”, и сателитското радио “ Хауард Стерн ” ги храбреа обожавателите да гласаат за Сањаја. Мегутоа, после повеќе од 38 милиони гласови на 18 април Сањаја беше елиминирана. Полуфиналистаката [[Антонела Барба]] исто така привлече внимание со нејзините интересни фотографии кои се појавија додека траеше шоуто. Таа година за првпат се одржа хуманитарниот настан “ [[Идол]] помага” во кој беа собрани повеќе од 76 милиони долари од заедничките [[донации]] на гледачите. Таа недела не беше елиминиран ниту еден натпреварувач, но наредната недела беа елиминирани двајца- Фил Стејси и Крис Ричардсон. Мелинда Дулитл која беше една од првите фаворити беше елиминирана од последните тројца најдобри натпреварувачи. [[Џордин Спаркс]] беше прогласена за победник на 23 мај 2003 година со нов рекорд од 74 милиони гласови во финалето, а второ пласиран беше Блејк Луис. После [[Идол]], Спаркс доживеа успех како музички [[уметник]]. Таа година започна натптевар на композитори на [[Американски Идол]] што им даде шанса на обожавателите да гласаат за “песна за прогласување на победникот”. Композиторите поднесоа илјадници снимки со оригинални песни и 20 од нив беа изберени од гласачите. Победничката песна “Ова е мојата сегашност” беше изведена од двата финалисти за време на финалето, а беше издадена од победникот [[Џордин Спаркс]] на 24 мај 2007 година. ===Седма сезона=== [[Податотека:David Cook Toads cropped.jpg|thumb|190px|Дејвид Кук]] [[Американски Идол]] започна со емитување на седмата сезона на 15 јануари 2008 година со четиричасовна премиера. [[Медиумите]] повеќе се концентрираа на професионалниот статус на натпреварувачите од седмата сезона, т.н. “ѕвонари”, од кои повеќето веќе имаа договори за снимање, како што беа Кристи Ли Кук, Брук Вајт, [[Мајкл Џонс]], а особено Карл Смитсон. Финалистот Дејвид Ернандес исто така привлече внимание со неговата поранешна работа како стриптизер. На 11 март 2008 година во финалето на [[Американски Идол]] за првпат имаше врвна [[сценографија]] на бината и нов подобар изглед. Вечерта кога настапуваа десетте најдобри финалисти, изведбата на Дејвид Кук од “Били Џин”, беше пофалена од судиите, но наеднаш се појави спор кога судиите очигледно го заменија аранжманот на Крис Корнел со тој на [[Дејвид Кук]], иако настапот беше најавен како интерпретација на [[Корнел]]. После изведбата на деветтемина финалисти Дејвид Кук беше однесен во болница поради забрзано биење на срцето и висок крвен притисок. Узведбата на [[Дејвид Арчулета]] на песната “Замисли” од [[Џон Ленон]] во полуфиналната вечер многумина ја сметаа како една од најдобрите во сезоната. Џенифер Лопес, која беше еден од судиите во десеттата сезона рече дека тоа е еден убав момент кој никогаш нема да го заборави. Изведбата на Џејсон Кастро на песната “[[Алелуја]]” во полуфиналето исто така привлече големо внимание, а изведбата на Џеф Букле ја постави песната на врвот на Билборд листата. Ова е прва сезона каде што песните на натпреварувачите после нивната изведба беа ставени на интернет-ајТун. Иако информациите за продажбата не беа објавени за да не влијаат негативно на натпреварот, сепак некои информации покажаа дека песните на натпреварувачите многупати го достигнаа врвот на продажната список на ајТун. “Идол помага” повторно се одржа на 9 април 2008 година и собра 64 милиони долари за добротворни цели. Дејвид Кук и Дејвид Арчулета беа финалисти и за првпат во историјата на шоуто ниту еден од двајцата најдобри финалисти не се најдоа на дното. На 21 мај 2008 година Дејвид Кук беше прогласен за победник на [[Американски Идол]] во седмата сезона-првиот “[[рокер]]” кој победи во шоуто. Исто така, ова сезона се одржа натпреварот за композитор на [[Американски Идол]]. Од поднесените композиции десет беа најпопуларни, а од нив секој финалист одбра по една песна со која ќе настапува, иако ниту една од нив не беше изберена како песна на прогласувањето на победникот. Победничката песна “Времето во мојот живот” ја сними Дејви Кук и ја објави на 22 мај 2008 година и стана најпродавана песна на прогласување на победникот до сега. Дејвид Кук и Дејвид Арчулета станаа успешни музичари. ===Осма сезона=== Осмата сезона на [[Американски Идол]] започна на 13 јануари 2009 година. Во оваа сезона се зголеми бројот на полуфинални епизоди. Претседателот на алтернативната програма на [[Тв Фокс]]- Мајк Дарнел најави дека оваа сезона ќе посвети повеќе внимание на реалната и емотивната состојба на натпреварувачите. Токму затоа, големо внимание во шоуто имаше вдовецот Дени Џокеј, како и Татијана Дел Торо и Ник Мичел. [[Податотека:Kris Allen.jpg|thumb|left|180px|Крис Ален]] Првата поголема промена кај судиите беше внесувањето на четврт [[судија]]- Кара Дио Гарди, а Пола Абдул го напушти шоуто откако заврши сезоната. Исто така, тоа беше првата сезона без извршниот продуцент [[Најџел Литго]] кој го напушти шоуто за да посвети внимание на мегународната верзија на своето шоу “Милсиш дека знаеш да танцуваш”. Настапите што се одржуваа во Холивуд се праместија во Театарот Кодак во 2009 година и беа продолжени за уште две недели. Настанот “Идол помага” беше одложен поради моменталната глобална [[економска криза]]. Во оваа сезона имаше 13 финалисти, но двајца беа елиминирани во првото финале кога ги прогласуваа резултатите. Новина беше воведувањето на “Судиите спасуваат”, при што судиите го спасија Мет Гирод од елиминирање кога останаа најдобрите седум натпреварувачи, поради најмал број на гласови. Следната недела беа елиминирании Лил Раундс и Аноп Десаи. Двајцата финалисти беа Крис Ален и [[Адам Ламберт]], кои се најдоа во последните тројца од најдобрите пет натпреварувачи. Крис Ален стана победник на натпреварот со најконтроверзни резултати после втората сезона. Се тврдеше дека 38 милиони гласови од вкупно 100 милиони гласови таа вечер, стигнале само од [[Арканзас]] од каде што потекнува Ален и дека вработените во АТ&Т на нефер начин влијаеле на гласањето давајќи им упатство за праќање на текст пораки на гласачите од [[Арканзас]], но подоцна тоа тврдење беше повлечено. Крис Ален и Адам Ламберт ја издадоа песната “[[Без Граници]]” која беше ко-пишувана од Кара Дио Гарди. И двајцата имаа успех како музички уметници, но Адам беше поуспешен. Ова е прва сезона каде што победникот не успеа да постигне голема продажба на албумот и ниту еден од натпреварувачите од оваа сезона не успеа да стигне до продажба на платинест албум во [[САД]]. ===Деветта сезона=== Деветтата сезона на [[Американски Идол]] започна да се емитува на 12 јануари 2010 година. Хаосот кај судиската група и понатаму продолжуваше. [[Елен Де Џенерес]] им се приклучи на судиите на почетокот од неделата во Холивуд која се емитуваше на 9 февруари 2010 година, за да ја замени Пола Абдул. Мегутоа, и таа го напушти шоуто откако заврши сезоната како и [[Сајмон Коел]] кој замина за да ја промивира американската верзија на [[Икс Фактор]]. Додека пак договорот на Кара Дио Гарди не беше обновен за следната сезона. Еден од најистакнатите натпреварувачи во таа сезона беше Лари Плат чијашто изведба на песната “Спуштени панталони” стана огромен хит. [[Податотека:Lee-Dewyze-AI Tour cropped.jpg|thumb|190px|Ли Де Вајз]] Кристал Боверсокс која имаше [[дијабет]] од прв тип, доби дијабетична кетоцитоза и беше хоспитализирана тој ден кога девојките требаше да настапат, а беа останати уште 20 недели до крајот на финалето. Програмата беше сменета, и машките настапија први, така што таа можеше да учествува наредната вечер. Подоцна таа изјави дека продуцентот на шоуто Кен Ворик сакал да ја дисквалификува , но таа го молела да и дозволи да остане во шоуто. [[Мајкал Линч]] имаше најмалку гласовии и поради тоа од судиите доби дозвола да продолжи понатаму, но наредната недела Кејт Стивенс и Андреј Гарсија беа елиминирани. Истата недела Адам Ламберт повторно беше повикан да биде ментор и да го направи првиот албум за [[Идол]]. Настанот “Идол помага” повторно се одржа таа сезона на 21 април 2010 година. На [[Сајмон Коел]] му беше дадено специјално признание во финалето во неговата последна сезона во шоуто. Беа присутни голем број на личности од изминатите сезони, вклучувајќи ја и Пола Абдул. Деветтата сезона беше втора сезона каде што ниту еден од двата финалисти не се најдоа на последните две или три места. Ли Де Вајз и Кристал Боверсокс им се придружија на Кели Кларксон, Клеј Аикен, Кери Андервуд, [[Тејлор Хикс]], Џордин Спаркс, Дејвид Кук и Дејвид Арчулета како уметници во финалето кои никогаш не биле на последните две или три места. Ли Де Вајз беше прогласен за победник во финалето на 26 мај. Таа година на прогласувањето на победникот не беше користена ниту една песна. Наместо тоа двата финалисти изведоа други песни. Ли Де Вајз ја избра песната “[[Убав ден]]” од У2, а [[Кристал Боверсокс]] ја избра “Горе до планината” од Пети Грифин. Ова е прва сезона каде што ниту еден од финалистите не постигна значителен успех во продажбата на албуми. ===Десетта сезона=== [[Податотека:Scotty McCreery May 14 2011 CROPPED2.jpeg|thumb|left|190px|Скоти Мекрири, победник во десеттата сезона]] Десеттата сезона на серијалот започна да се емитува на 19 јануари 2011 година на [[Тв Фокс]]. Во оваа сезона беа воведени некои промени, почнувајќи од типот на шоуто па сè до кадарот. Џенифер Лопес и [[Стивен Тејлор]] му се придружија оваа сезона на Ренди Џексон како судии. Џими Ловин- претседателот на [[Интерскоп]] Гефен А&М групација за снимање, беше новиот партнер на Американски Идол и стана постојан ментор, наместо секоја недела да има ментор-гостин. Најџел Литго се врати како извршен продуцент. Во десеттата сезона за првпат имаше аудиции преку интернет. Натпреварувачите можеа да испратат видео снимка од 40 секунди преку [[Мајспејс]], помеѓу 15 септември и 10 октомври 2010 година. Керен Родригес беше една од тие натпреварувачи кои успеаја да стигнат до финалните кругови. Еден од најзначајните натпреварувачи таа година беше [[Крис Медина]]. Неговата приказна дека се грижи за неговата свршеница која има оштетување на мозокот привлече големо внимание. Кејси Абрамс кој страдаше од воспаление на дебелото црево двапати беше хоспитализиран и не учествуваше во шоуто кога останаа 13 финалисти. Од единаесетте останати финалисти тој имаше најмалку гласови, но судиите му дадоа шанса и како резултат на тоа десеттата сезона ќе биде прва сезона која ќе има 11 финалисти кои ќе одат на турнеја, наместо 10. Тиа Мегиа беше забележана како најмлада натпреварувачка во историјата на [[Американакиот Идол]]. Пиа Тоскано беше една од фаворитките за кои се сметаше дека ќе постигне успех во финалето, неочекувано беше елиминирана и на шокантен начин беше исфрлена на 7 април 2010 година, завршувајќи на деветтото место. ==Географска распределба== Од почетокот на шоуто во 2002 година, шест од деветте победници на Идол, вклучувајќи ги првите пет беа од југот на [[Америка]]. Трите исклучоци беа Џордин Спаркс од [[Аризона]], Дејвид Кук од Мисури (кое е дел од висорамнините на Југот) и Ли Де Вајз од Илиноис (иако Кук е роден во Хјустон и живееше во Тусла за време на аудициите). Голем број на други значајни финалисти во серијалот, исто така имаа потекло од југот на [[Америка]], вклучувајќи ги Клеј Аикен, Кели Пиклер и Крис Дотри кои доагаат од [[Северна Каролина]]. Во финалето во 2004 година во кое се натпреваруваа Фантасиа Барино од [[Северна Каролина]] и Дијана Де Гармо од Џорџија, како причина за нивниот успех беа наведени нивните јужњачки особини или особини поврзани со Југот. Крис Мураторе- потпретседател на Нелсен Ентертејмент изјави “сите овие изведувачи се привлечени од големата побарувачка во музиката... Кери Андервуд не е традиционален кантри изведувач, таа премина во друг вид на музика, истото се однесува и за Кели Кларксон”. Податоците од Нелсен Саунд Скан- служба за продажба на музички албуми, покажаа дека од 47 милиони цедеа продадени од учесниците на Идол во јануари 2010 година , 85 проценти беа од учесниците кои доагаа од Југот на Америка. Шоуто е особено популарно на Југот од [[Америка]], каде што 10% од домаќинствата во југоисточниот дел на САД го гледале [[Американски Идол]] за време на осмата сезона во 2009 година, а 16 проценти од домаќинствата од централно-источниот регион како Кентаки било поверојатно дека ќе пуштат друга програма. Победникот од петтата сезона, Тејлор Хикс од државата [[Алабама]] кога беше запрашан за атрактивните натпреварувачи од Југот тој рече “Луѓето од Југот имаат многу гордост... тие им даваат огромна поддршка на успешните натпреварувачите од нивната држава или регион”. ==Дискусија== Во првите сезони шоуто беше критикувано поради сериозните договори кои натпреварувачите морале да ги потпишат , така што 19 Ентертејмент имале претерана контрола на нивните кариери во иднина, како и придобивки од нивната идна заработувачка. Поединечни натпреварувачи создадоа спорови во овој натпревар поради нивното однесување. Неколку натпреварувачи беа дисквалификувани поради различни причини. На пример Џоана Пачити беше дисквалификувана во осмата сезона поради наводни врски со извршителите на 19 Ентертејмент и Крис Колигтли во деветтата сезона поради непочитување на правилата за веќе постоечки договор , иако шоуто беше обвинувано поради двоен стандард за дисквалификации само на одредени натпреварувачи. Резултатите од гласањето постојано беа извор на контроверзност, на пример кога Џенифер Хадсон беше елиминирана во третата сезона. Механизмот на гласање исто така предизвика многу критики. Најзабележително беше во втората сезона кога [[Рубен Студард]] го победи [[Клеј Аикен]] со мала разлика во гласовите, а во осмата сезона големиот број текстуални гласови (100 милиони текстуални гласови повеќе од седмата сезона) предизвикаа контроверзии. Уште од првата сезона имаше загриженост за гласањето. Од сезоната во 2004 година на гласовите влијаеа и заедничките интернет служби како [[dialidol.com]] и [[votefortheworst.com]]. ==Идол помага== [[Идол]] Помага е посебен хуманитарен настан кој започна во шестата сезона на кој настапуваат познати личности и различни хуманитарни иницијативи. Настанот исто така се одржа во седмата и деветтата сезона и собра вкупно 185 милиони долари. ===Телевизиски рејтинг=== Рангирање на сезоните (според просечниот број на гледачи по епизода) на [[Американски Идол]] на Тв Фокс. Тоа е едно од највисоко рангираните тв емисии во историјата на телевизијата. Секоја сезона на [[Тв]] мрежите во [[САД]] започнува на крајот на Септември и завршува на крајот на мај, што се совпага со завршувањето на другите серијали во мај. [[Американски Идол]] првпат се емитуваше во јуни 2002 година и на големо изненадување стана хит шоу во летото 2002 година. Првото шоу привлече 9,9 милиони гледачи со што Тв Фокс стана најгледана телевизија во 20.30 часот преку целата година. Бројот на гледачите постојано се зголемуваше. Во финалето имаше околу 23 милиони гледачи, а подоцна достигна до 40 милиони гледачи. Гледачите од сите старосни групи го пласираа ова шоу на трето место и најважно беше што гледачите од 18 до 49 годишна возраст беа најценети од рекламните агенти. Во наредната сезона бројот на гледачите се зголеми, каде што во премиерното емитување на сезоната имаше околу 27 милиони гледачи. Таа сезона привлече околу 21,7 милиони гледачи, а гледачите од 18 до 49 години ја пласираа сезоната на второ место. Финалната вечер кога Рубен Студард го победи Клеј Аикен исто така беше една од највисоко рангираните епизоди на [[Американски Идол]] со 38,1 милиони гледачи во последниот час од епизодата. До третата сезона шоуто стана најгледано кај гледачите од 18 до 49 годишна возраст и ја задржа таа позиција наредните години, вклучувакќи ја и деветтата сезона. До четвртата сезона [[Американски Идол]] стана најгледан серијал кај сите тв гледачи во Америка, со просечен број на гледачи од 26,8 милиони. Шоуто го достигна врвот во петтата сезона со 30,6 милиони гледачи. Една од најгледаните епизоди на [[Американски Идол]] беа во шестата сезона и многу Тв продуценти го сметаа шоуто како програмска сила што не била видена до сега. Двочасовното емитувањето на [[Американски Идол]] трипати во неделата го надмина емитувањето од 30 или 60 минути на претходните хитови, како на пример “[[Шоуто на Козби]]”. Како резултат на тоа конкурентните тв мрежи кои го нарекоа шоуто “Мртвата ѕвезда”, и честопати ја преуредуваа програмата со цел да ги намалат загубите. Мегутоа, во шестата сезона се забележа постојано опаѓање на бројот на гледачите во текот на целата сезона. Финалето на сезоната имаше пад на рејтингот од 19% во однос на претходната година. Намалувањето на гледачите продолжи и во седмата сезона. На премиерното прикажување на шоуто имаше 11% помалку гледачи, а во шоуто кога се прогласуваа резултатите во кое Кристи Ли Кук беше елиминирана, имаше најмала гледаност во споредба со емитувањето на првата сезона во 2002 година кај гледачите од 18 до 34 години. Мегутоа, рејтингот повторно порасна во финалето на седмата сезона со возбудливата битка помеѓу Дејвид Кук и Дејвид Арчулета и стана третото најгледано финале, повеќе и од финалето во шестата сезона. Моќната завршница на седмата сезона помогна Тв Фокс да стане најпопуларната Тв мрежа за првпат од нејзиниот почеток. Рејтингот од сите сезони беше најнизок во шестата сезона- понизок за 10%. Општата намаленост на тв гледачите е причина за падот на рејтингот, а според Авторскиот [[сојуз]] на [[Америка]] од 2007 до 2008 година имало намалена гледаност на сите телевизиски мрежи. Опаѓањето на рејтингот продолжи и во осмата сезона. Бројот на гледачите се намали од 5 до10% во првите епизоди во споредба со истите епизоди од седмата сезона, а за 13% помалку во финалето. Во деветтата сезона заврши шестгодишната традиција на совршен рејтинг на Идол, кога преносот на [[Зимската Олимпијада]] 2010 година на Тв НБЦ на 17 февруари ја надмина гледаноста на Идол со 30,1 милиони гледачи во споредба со 18,4 милиони гледачи кога се емитуваше шоуто за прогласување на резултатите. Подоцна, истата сезона “Танцувај со ѕвездите” на [[Тв]] АБЦ привлече повеќе гледачи отколку [[Идол]] во некои епизоди. И покрај се, [[Американски Идол]] ја заврши деветтата сезона како најгледано Тв шоу во текот на шест години од неговото емитување, кршејќи го рекордот од пет последователни сезони на сериите “[[Се во фамилијата]]” на Тв ЦБС и ”[[Шоуто на Козби]]” на Тв НБЦ. Во десеттата сезона вкупниот број на гледачи во првата недела на шоуто опадна за 12 до 13%, во споредба со истите епизоди од претходната година, а кај гледачите од 18 до 49 годишна возраст опадна за 23%. Мегутоа, во подоцнежните епизоди гледаноста беше зголемена, а во финалните 13 епизоди бројот на гледачите беше ист со претходната сезона. Најдобрите девет епизоди во десеттата сезона се со просечна гледаност, како и тие од деветтата сезона, но сепак гледаноста кај луѓето од 18 до 49 години продолжуваше да опаѓа, при што гледаноста е за 7% помала во споредба со деветтата сезона, а во осмата сезона имаше пад од 9%. ==Влијание== Огромниот успех на шоуто и соберениот приход значеа трансформација за Компанијата [[Фокс]] и со тоа Тв Фокс стана водач на Тв мрежите во 2008 година. Со тој успех исто така се зголеми рејтингот на другите шоу програми кои се емитуваа, како на пример “Куќа” и ”Коски”. творецот на шоуто Сајмон Фулер рече дека тоа ја “спасило Тв Фокс”. Како едно од најуспешните шоу емисии во [[САД]] во историјата на телевизијата [[Американаки Идол]] имаше силно влијание, не само на телевизијата туку и на поширикиот забавен свет. Целта на шоуто како што беше наведено во оригиналниот наслов е “потрага по супер ѕвезда” помеѓу неоткриени таленти и беше доста успешна. Тоа помогна да се создадат голем број на успешни музичари како што се [[Кели Кларксон]] и [[Кери Андервуд]], како и други не толку истакнати музичари. Според творецот на Билборд листата- Фред Бронсон, никој друг досега не успеал да создаде толку многу пејачи кои прават хитови и најдобро продавани албуми и песни. Кон крајот на 2009 година учесниците на Американски Идол продале над 46 милиони албуми и 56 милиони симнувања на песни во САД и 66 милиони албуми во светот. Во 2007 година заработија 2,1% од сите музички продажби. Учесниците имаа големо влијание на радио и според Рич Маер- претседателот на компанијата Медиабејс која ги надгледува радио станиците, [[Американски Идол]] стана “Доминантна сила на радио”. До 2010 година песните на четворица идоли се пуштаа повеќе од милион пати на радио, каде што Кели Кларксон беше најчесто пуштана- повеќе од четири милиони пати. Тие исто така имаа големо влијание и во музичкиот театар, каде што поголем дел од учесниците на Идол имаа успешни кариери. Настапот на [[Бродвеј]] на поранешните учесници во [[Американски Идол]] беше забележан и коментиран. Кастингот на популарните натпреварувачи во Идол доведоа до значително зголемена продажба на билетите. Други учесници пак почнаа со работа на телевизија и во филмови, од кои најзабележителна беше Џенифер Хадсон која на препорака од вокалниот тренер на Идол Дебора Бирд доби улога во филмот ”Девојки од соништата” и подоцна доби Оскар за нејзината изведба. ===Учесник на Американски Идол со најголема продажба=== До 2011 година учесниците на [[Американски Идол]] во нивната кариера после Идолот имаа вкупна продажба на повеќе од 50 милиони албуми и 60 милиони песни во [[САД]]. Учесник на Американски Идол со најголем број награди Понатамошни информации: Список на награди и номинации за натпреварувачите во Американски Идол ===Идолите во музички театар=== После Идолот голем број од натпреварувачите на [[Американски Идол]] почнаа да работат во музички театар, а некои ги поставија нивните траги на Големиот бел пат. Тоа се: * Џастин Гварини- Карлос во Жена на работ на нервен слом ([[Бродвеј]]), Вил во [[Американски Идиот]] ([[Бродвеј]]) * Тамира Греј- Прија во Соништата од [[Бомбај]] (Бродвеј), Мими во Кирија ([[Бродве]]ј) * Рубен Студард- Фет Волер во Не е непристојно на Фет Волер (национална турнеја) * Клеј Аикен- Господин Робин во Спамалот ([[Бродве]]ј) * Френши Дејвис- Кирија (Бродвеј) * Џош Стрикленд- Тарзан во Тарзан (Бродвеј) * Тренис- изведувач во Не е непристојно на Фет Волер (национална турнеја) *Дијан Де Гармо- Пени Пинглетон во Спреј за коса (Бродвеј), [[Бруклин]] во Бруклин (национална турнеја), Сара во Отровен озмазник (надвор од Бродвеј), Шејла Франклин во Коса (Бродвеј) и Дорале Род во 9 до 5 (национална турнеја) * [[ЛаТоја Лондон]]- Нети во Виолетова боја (национална турнеја) * Еми Адамс- Раскажувачот во Џозеф и неверојатната прекривка од техниколор (национална турнеја) * Антони Федоров- Мет во Фантастичното (надвор од Бродвеј), Џозаф во Џозеф и неверојатната прекривка од техниколор * Константин Марулис- Семи во Пејачот на свадба (Бродвеј), Младиот војник во Жак Брел е жив и здрав и живее во Париз (надвор од Бродвеј), Исус во Супер ѕвездата Исус Христос, Дру Бови во Рокот низ годините (Номинација за Тони награда во 2009 година) (Бродвеј и национална турнеја) *Анвар Робинсон- Том Колинс во Кирија (турнеја) * Ајс Јанг- Кеники (Бродвеј) и Дени (национална турнеја) во Сало, Бергер во Коса (Бродвеј) * Тејлор Хикс- Ангелот тинејџер во Сало (Бродвеј и национална турнеја) * Џордин Спаркс- [[Нина Росарио]] во Во височините (Бродвеј) * Сиеша Меркадо- Дена Џонс во Девојки од соништата (Театарот Аполо [[ЊуЈорк]]/ национална турнеја) * Адам Ламберт- Фиеро во Злоба (турнеја во САД/ [[Лос Анџелес]]) (пред [[Американски Идол]])- Џошуа во Десетте заповеди ==Прифаќање на критиките== Претходните прегледи наведоа дека претераното пласирање на шоуто влијае негативно. Некои критичари имаа остри критики за безобѕирните рекламни пресметки. Кара Петерсон од списанието “Сан Диего Унион Трибун” напиша дека [[Американски Идол]] е “заговорничко медиумско чудовиште кое го привлекува гревот на нашата развратна култура, а го плука како реорганизирана грутка на зло”. Во првите сезони Кен Такер од магазинот “Ентертејмент Викли” вели дека “како тв шоу [[Американски Идол]] е многу забавно, но како музичко шоу е безначајно како прашинка”. Мегутоа, некои пак сметаа дека “највпечатливо во серијалот е што откри вистински таленти”. Други аспекти во шоуто привлекоа критики, на пример тоа што победничката на првата сезона беше испратена да ја пее државната химна во Меморијалот Линколн на годишнината од 11 септември 2002 година, при што таа одлука не беше прифатена од многумина. Лиса де Мораес од “[[Вашингтон Пост]]” со сатиричен стил напиша “терористите победија”,а ги критикуваше и рекламите во шоуто и процесот на гласање и рече дека “милиони девојки направија хит од [[Американски Идол]] и го поставија на значајно место што беше уште еден дел за големиот маркетинг на Американски Идол”, како и грст телефонски гласачи кои испраќаа и по 10.000 гласови неделно за нивниот омилен кандидат. (според [[Фокс]] нема шанси да има невердостојни резултати). Оние кои подоцна пишуваа за шоуто беа попозитивни. [[Мајкл Слезак]] од“Ентертејмент Викли” напиша “и покрај надуените вештачки производи и трикови за правење пари ‘Идол’ еднаш годишно му дава шанса на просечниот [[Американец]] да се бори со злото на денешниот музички бизнис”. Други пак се фокусираа на личностите во шоуто. Рамин Сетодех од “Њусвик” го обвини судијата [[Сајмон Коел]] за неговите остри критики во шоуто, помагајќи со тоа да се создаде свет на култура на злобата при што “Сајмон Коел не повлече во калта со него”. Дел од забавната индустрија имаа критики за аспектот на правење на ѕвезди во шоуто. Менторот на шоуто- [[Ашер]] жалеше за загубата на “вистинската уметничка форма на музиката”. Емисиите како Американски Идол прават да изгледа ”толку лесно што секој може да го направи тоа и може да се случи преку ноќ” и дека “телевизијата е лага”. Тоа што [[Американски Идол]] беше брз пат кон успех на натпреварувачите беше причина за гневот на некои луѓе од индустријата. Лиен Рајмс коментираше за победата на [[Кери Андервуд]] над Феит Хил за Најдобар женски изведувач во земјата за 2006 година и рече дека “Кери не го платила доволно нејзиниот дел за целосно да ја заслужи наградата ”. Тоа беше заедничка тема која што одекнуваше помеѓу многумина. [[Елтон Џон]] кој се појави како ментор во шоуто, а ја одби понудата да биде судија во Американски Идол, општо коментирајќи го шоуто за таленти рече “имаше некои добри постапки, но единствениот начин да ја одржиш кариерата е да настапуваш во мали клубови”. Стивен Тејлор кој беше судија во Американски Идол, се појави во шоуто на Дејвид Летермен на 17 јануари 2011 година и рече “отсекогаш мислев дека за да бидеш Американски Идол или каков било идол мораш да ги исполниш своите должности, но денес светот е поразличен”. Други пак како на пример Џон Маер ги омаловажуваа натпреварувачите, велејќи дека оние што се појавиле на Идол не се вистински изведувачи со самопочит. Американски Идол осум години беше номиниран за [[Еми награда]] за програма со реален натпревар, но никогаш не победи. Режисерот Брус Говер ја доби главната Еми награда за извонредна режија на забавна програма, музичка серија и комедија во 2009 година, а шоуто доби Еми награда за креативна уметност во 2007 и во 2008 година. Ја доби и наградата Избор на гледачите во 2005, 2006, 2007, 2010 и 2011 година за која публиката од поп-културата гласа за својот омилен натпревар/ реално шоу. ==Приход и вложен капитал== Доминантноста на [[Американски Идол]] на ранг листата го направи најпрофитабилно шоу на Тв во [[САД]] многу години. Беше оценето дека шоуто заработило 900 милиони долари во 2004 година од продажбата на Тв реклами, албуми, промоции и билети за концерт. До седмата сезона беше оценето дека шоуто заработило 900 милиони долари само од реклами, не вклучувајќи ги споредните договори со спонзорите и другите приходи. Се проценува дека вкупниот приход на телевизијата во првите осум сезони во Америка е 6,4 милијарда долари. Спонзорите кои понудиле целосен пакет очекувале различни промоции на нивните производи во шоуто, како што се пласирање на производот, реклами и промоција на производот директно во шоуто и различни можности за промовирање. Еден од партнерите го откупи правото да го стави ‘Идол’ како бренд на нивните пакувања, производи и рекламни програми. Исто така [[Американски Идол]] беше партнер со [[Дизни]] и дизниевиот парк на атракции- Искуство со Американски Идол. ===Приход од реклами=== Во четвртата сезона [[Американски Идол]] стана најскапа серија на мрежата за рекламните агенти, а во наредната сезона го сруши рекордот за редовно рекламирање во серијата во ударно време, така што реклама од 30 секунди чинеше 700 000 долари, а во финалето достигна цена од 1,3 милиони долари. Цената за реклама го достигна врвот во седмата сезона со 737 000 долари. Проценетиот приход од 404 милиони долари во третата сезона беше двојно зголемен во шестата сезона со 870 милиони долари. Иако имаше пад од осмата сезона па наваму, сепак имаше поголема заработка од најблиската конкуренција со 800 милиони годишен приход од рекламирање. ===Медиумски спонзори=== Автомобилската компанија [[Форд]] и [[Кока Кола]] беа првите два спонзори на [[Американски Идол]] во првата сезона. Спонзорите потрошија околу 10 милиони долари во првата сезона, а во седмата сезона достигна сума од 35 милиони долари. Третиот голем спонзор беше АТ&Т Ваерлес кој се приклучи во втората сезона, а ајТун се приклучи во седмата сезона. Уште во првите сезони на [[Американски Идол]] беа прикажувани логоата и производите на нивните спонзори. Според Медиумското истражување Нелсен до седмата сезона на Идол се прикажале 4 151 производ во првите 38 епизоди. Спојувањето на брендовите со забавната програма беше корисно и за шоуто и за рекламните агенти. Промоцијата на АТ&Т [[технологија]] за гласање со текст пораки беше успешно претставена на пошироката јавност. Кока кола го зголеми капиталот во текот на шоуто, а Форд го искористи шоуто да ја промовира технологијата на “мислење” на своите автомобили со серија реклами во кои учествуваа натпреварувачите, како и победникот во 2009 година. • [[Кока Кола]]- Чашите со логото на Кока Кола, а повремено и нивната витаминска вода беа постојано на масата на која седеа судиите. Во шоуто помеѓу изведбата на песните учесниците беа прикажувани во “црвената соба на Кока Кола”, еквивалент на традиционалната залена соба. (мегутоа, логото на Кока Кола беше прекриено за време на емитувањето во Велика Британија во 2010 година и го забрани рекламирањето на производот.) • [[Форд]]- Во шоуто на прогласување на резултатите учесниците се појавија во специјална снимка на Форд. Исто така и победниците Кели Кларксон, Тејлор Хикс и Крис Ален се појавија во рекламите на Форд. Последните двајца финалисти од четвртата, петтата и шестата сезона добија бесплатен Форд Мустанг, во седмата сезона добија Форд Ескејп Хибрид, а Форд Фјужн Хибрид во осмата сезона и Форд Фиеста во деветтата сезона. Во црвената соба има поставено стаклена маса чија основа е тркало од Форд. • АТ&Т- АТ&Т мобилната мрежа беа претставени како услуга за текст гласање. АТ&Т создадоа рекламна кампања во која несериозни тинејџери ги замолуваа луѓето да гласаат. • Ејпл ајТуне- [[Рајан Сикрест]] ја најави можноста ексклузивно да се гледа изведбата на натпреварувачите преку ајТуне. Постојано се прикажуваа видеа во кои натпреварувачите ги учат своите песни кои ги преслушуваат на ајпод. • Претходни спонзори беа Олд Нејви и Клаирол Хербалните Екстракти. Во втората и третата сезона натпреварувачите понекогаш носеа облека од Олд Нејви за нивните изведби, каде што познатиот стилист Стивен Којокари им помагаше при нивниот избор на гардероба, а добија и фризури од Клаирол. Во финалето на седмата сезона [[Дејвид Кук]] и Дејвид Арчулета се појавија во “Ризичен бизнис”- реклама за ”Херојот на гитара”, што таа година беше спонзор на турнејата. Соперникот на [[Кока Кола]]- [[Пепси]] одби да биде спонзор на Американски Идол на почетокот на шоуто, “Пропуштајќи ја најголемата можност за маркетинг во генерацијата” придонесе Пепси да има загуби на пазарот, при што во 2010 година од второ падна на трето место во САД. Пепси ќе биде спонзор на американската верзија на Икс фактор на Коел за да не ја повтори грешката со Идол. ===Музички издавања=== Традиционално, [[Американски Идол]] за продажба ги издава студиските снимки од изведбата на натпреварувачите како и победничката песна. Во првите пет сезони снимките беа издавани како компилациски албум на крајот од секоја сезона. Сите пет албуми стигнаа до најдобрите 10 на Билборд 200 листата и тонските записи од Американски Идол станаа најпродавани од било кој филм или тв програма. На почетокот на шестата сезона беа издадени поединечните настапи како дигитални снимки, првенствено од официјалното мрежно место на Американски Идол. Во седмата сезона кога ајТуне стана спонзор беше овозможено во живо да се следи изведбата и студиските записи. Во десеттата сезона веднаш после настапите беа издавани неделните студиски снимки како компилациски албум. Првите девет сезони “Сони мјузик” беше партнер на Американски Идол со цел да ја промовира и дистрибуира музиката, а го задржа и правото за непотпишување на договор со натпреварувачите после три месеци од финалето. Во 2010 година, Сони како музички соработник во Идол беше заменет со Интерскоп -Гефен-А&М рекордс на УМГ. ===Турнеја на Американски Идол=== Најдобрите десет натпреварувачи одеа на турнеја на крајот од секоја сезона. Поп-Тарт на Келог беше спонзор во првите седум сезони, а “Херојот на гитара” стана спонзор на турнејата во седмата сезона. М&М чоколадните бонбони беа спонзори на турнејата во деветтата сезона. Турнејата во петтата сезона беше најуспешна, со заработка од над 35 милиони долари. ===Промоции=== Видео игри на Американски Идол Американски Идол-мобилен телефон Караоке Револуција на Американски Идол Караоке Револуција претставена на бис во Американски Идол Караоке Револуција претставена на бис во Американски Идол 2 ==Атракција во Тем парк== Видео бим на “Искуство со Американски Идол” Главен дел: Искуство со Американски Идол На 14 декември 2009 година Компанијата [[Волт Дизни]] за првпат го одржа настанот “Искуство со [[Американски Идол]]” во Тем паркот Дизни Холивуд Студио во светското одморалиште Волт Дизни во [[Флорида]]. Во оваа продукција и копродукција на 19 Ентертејмент, гостите во паркот избираат песни и учесници од членовите на Дизни. Оние што се изберени настапуваат на сцена која има иста сценографија како на Идол, во театар со 1000 седишта. Тројца судии кои ги имаат одликите и стилот на исмејување како и вистинските судии на Идол ги критикуваат изведбите. Тогаш публиката гласа за нивниот фаворит. Има неколку преелиминарни кругови во текот на денот кое колуминира со финално шоу кое се служува вечерта, каде што еден од победниците во претходните кругови е избран за севкупен победник. Победникот од финалното шоу добива “билет од соништата” што му дава привилегија да биде во првите редови на секоја аудиција на Американски Идол. ==Меѓународно емитување== '''''Американски Идол''''' се емиитува кај повеќе од 100 нации надвор од [[САД]]. Повеќето од нив не го пренесуваат во живо и може да биде одложено за неколку дена или недели. Во Канада епизодите се пренесуваат во живо, но можат да бидат одложени од БДУ во зависност од можностите и регионот во Канада. Исто така во Метаморос и Тамаулипас во [[Мексико]] настанот во живо го пренесува ЏХРИО на англиски јазик, затоа што и на тој пазар Фокс има партнерство што му служи на американскиот пазар. Во остатокот од земјата, како и во остатокот од [[Латинска Америка]] шоуто го емитува и го преведува Сони Емтертејмент. Во југоисточна [[Азија]] шоуто се емитува преку сателитот “Ѕвезден свет” секоја среда и четврток после точно девет часа од прикажувањето. Австралија ги емитува епизодите неколку часа после прикажувањето во САД. Велика Британија ги емитува епизодите на дигиталниот канал ИТВ 2 еден ден после прикажувањето во [[САД]]. Во Ирска се емитува на ТВ3 [[Ирска]] два дена после прикажувањето. Во [[Бразил]] и [[Израел]] шоуто се емитува два дена после прикажувањето во САД. Во случај кога пренесувањето е одложено, шоуто може понекогаш да се прикаже во една епизода за да се сумитаат рекламите. Земја/Регион *[[САД]] (земја на потекло-Фокс *[[Ерменија]]-Тв Шант *Австралија-Нетворк Десет (2005-2007), Фокс 8 (2008-моментално) *[[Бразил]]-Телевизија Сони Ентертејмент *Канада-ЦТВ/Фокс *[[Кина]]-Тв Срат *Хрватска-Телевизија РТЛ *Данска-ТВ3 Виасат *Естонија-ТВ6 *Финска-Саб *[[Франција]]-М6 *[[Германија]]-Телевизија РТЛ *[[Хонгконг, Макао, Гуангдунг -аТВ Свет (осма сезона) СТАР Свет *[[Унгарија]]-Тв2 *[[Исланд]]-Стод 2 *[[Индија]]-Тв Мера Зе, СТАР Свет Индија *[[Индонезија]]-СТАР Свет, Кана Б (2011) РЦТИ (2005-2007) *[[[Иран]]-ПМЦ *[[Ирска]]-Тв3 Ирска ,3е *[[Израел]]-ХОТ фамилија/ѕвездена база *[[Италија]]-Скај Уно *[[Јапонија]]-ФОКСлајф, ФОКС ХД,БС11 *[[Латинска Америка]]-Телевизија Сони Ентертејмент *[[Малезија]]-Тв8, СТАР Свет СТВ6 *[[Средниот Исток]] СТАР Свет, МБЦ4 (деветта сезона), ОСН (десетта сезона) *[[Нов Зеланд]]-Тв2 *[[Норвешка]]-Тв2 Зебра *[[Филипини]]-АБЦ (2004-2007) (3-6 СЕЗОНА) КТВ (2008-2011)(7-10 сезона) ГМА Њус Тв (2011-моментално) (десетта сезона) ГМА (повремено емитување, 2008-моментално) (седма сезона- моментално) СТАР Свет (2002-моментално) (прва сезона-моментално) *[[Португалија]]-ФОКСлајф *[[Порторико]]-Фокс Латинска Америка *[[Романија]]-АХН *[[Русија]]-МТВ Русија (осма сезона) *[[Сингапур]]-МедиаКорп Тв канал 5, СТАР Свет *Јужна Африка-М-нет Серија (1-8 сезона) М-нет Серија (деветта сезона) *Југоисточна Азија, Хонгконг, Индија -СТАР Свет *[[Шведска]]-Тв4 *[[Тајван]]-СТАР Свет *[[Обединетото Кралство]]-ИТВ2 *[[Виетнам]]-ХТВ2 (шеста и осма сезона) СТАР Свет *[[Иран]]-пмц(осма и деветта сезома)Канал ==Поврзано== *Список на финалисти на Американски Идол *Ѕвезата од Нешвил *Потрага по ѕвезди == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Нормативна контрола}} 2a5y5lgsqq0izn7p3nyd5s8dqcwdrjo 0 758691 5605861 5603298 2026-08-07T11:11:43Z Gurther 105215 Одбиена последната промена (од [[Специјална:Придонеси/Lili Arsova|Lili Arsova]]) и ја поврати преработката 5581842 на BosaFi 5605861 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Гола вистина | image = | alt = | caption = | director = [[Роберт Лукетич]] | producer = [[Кетрин Хајгл]]<br />[[Карен Мекјула Лутз]]<br />[[Кирстен Смит]]<br />[[Том Розенберг]]<br />[[Гери Лукези]] | story = [[Никол Истман]] | screenplay = [[Никол Истман]]<br />[[Карен Мекјула Лутз]]<br >[[Кирстен Смит]] | starring = [[Кетрин Хајгл]]<br />[[Џерард Батлер]]<br />[[Бони Самервил]]<br />[[Ивет Никол Браун]]<br />[[Кевин Коноли]]<br />[[Шерил Хајнс]] | music = [[Арон Цигман]] | cinematography = [[Расел Карпентер]] | editing = [[Лиза Зино Чургин]] | studio = Relativity Media <br />Lakeshore Entertainment | distributor = Columbia Pictures | released = {{Film date|2009|07|24}} | runtime = 96 минути<!-- U.S. theatrical release: 95:48 --> | country = [[САД]] | language = [[англиски јазик|англиски]] | budget = $38 милиони | gross = $205,298,907<ref name="mojo">{{cite web | url = https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=uglytruth.htm | title = The Ugly Truth | publisher = Amazon.com | work = [[Box Office Mojo]] | access-date = 2009-10-31 }}</ref> }} {{Закосен наслов}}'''Гола вистина''' ([[англиски јазик|англиски]]: ''The Ugly Truth'') — филм од 2009 година, [[САД|американска]] романтична [[комедија]], во која глумат [[Кетрин Хајгл]] и [[Џерард Батлер]]. Филмот е издаден во Северна Америка на [[24 јули]] 2009 година, произведен од [[Лејкшор ентертејмент]] (''Lakeshore Entertainment'') за [[Колумбија Пикчрс]] (''Columbia Pictures''). ==Дејство== Аби Рихтер (Кетрин Хајгл) е утринската ТВ емисија продуцирана во Сакраменто, Калифорнија. Доаѓање дома на катастрофалниот датум, се случува таа да види еден дел од локалната телевизија каде што се прикажува "The Ugly Truth", во која Мајк Чадвеј (Џерард Батлер), чиј цинизам за односи поттикнува препријатието да се јавите за да се расправаат со него на воздухот. Следниот ден, таа открива дека телевизиската станица и се заканува дека ќе го откаже нејзиното шоу, како резултат на малата гледаност. Сопственикот на станицата го најмил Мајк за да учествува во еден дел од нејзиното шоу. На почетокот двајцата немаа добар однос; Аби мисли дека Мајк е глупав и одвратен, додека Мајк ја смета неа наивна и избувлива. Сепак, кога таа го најде човекот од нејзините соништа, доктор по име Колин (Ерик Винтер) ,кој живее веднаш до неа, Мајк ја убедува дека ако го послуша неговиот совет таа ќе ги подобри нејзините шанси за да биде со Колин. Аби е скептична, но тие се договорија:. Ако Мајк и помогне во додворување, и таа го добие Колин, докажувајќи ги Мајк своите теории за врските, таа ќе работи среќно со него во, но ако Мајк не успее, тој се согласува да го напушти шоуто. Мајк успева во подобрување на рејтингот, зближувајќи Џорџија и Лери поблиску и успешно ја преобрзи Аби, да биде токму тоа што Колин ќе го сака. Мајк е повикан да се појави на The Late Late Show со Крег Фергусон и му е понудена работа во друго радио. Аби е принудена да го откаже романтичен викенд со Колин, при што тие планираа конечно да спијат заедно, и наместо да лета за Лос Анџелес,таа остана да го убедува Мајк да остане во нејзиното шоу. Тие пијат и танцуваат. Мајк признава дека не сака да се пресели, бидејќи тој сака да остане во Сакраменто во близина на неговата сестра и внукот. Во лифтот на хотел, тие почнаа страсно да се бакнуваат, но одат во нивните посебни соби. Мајк, справувајќи се со интензитетот на своите чувства за Аби,се јавува само за да се најде Аби со Колин, кој се појави за да ја изненади. Тој ја остава. Аби е вознемирена и наскоро сфаќа дека Колин ја сака жена во која таа се преправа дека е, а не вистинската Аби. Таа раскинува со него. Мајк ја прифаќа работата во другата ТВ станица, но завршува емитувајќи го во исто време топлиот-балон фестивалот за Аби. Балонот соблекува додека тие се расправаат. Аби вели дека таа раскинала со Колин, Мајк и признава дека ја сака. Аби го бакнува, додека тие одлетаа со балонот, во којшто имаше камера. На крајот на филмот, тие имаа полов однос. Мајк, не е сигурен дали тој ја научи Аби многу добро да мами, прашувајќи ја дали таа ќе одговори откако ќе вклучат по светлата. Аби вели дека никогаш не се знае, а потоа се исклучија светлата. ==Улоги== *Кетрин Хајгл како Абигејл „Аби“ Рихтер, продуцент на утринската емисија *Џерард Батлер како Мајк Чадвеј, нејзиниот дописник ==Наводи== {{наводи}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Романтични комедии]] 2x9fw0c3xlih9j16e1pgnb128mi6hah 0 759219 5605851 5603273 2026-08-07T11:02:29Z Gurther 105215 5605851 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | Name = Метју Ноулс | Img =Mathew Knowles at Black Week 2025 - 01.jpg | Wife = [[Тина Ноулс]] | Children = [[Бијонсе Ноулс]], [[Соланж Ноулс]] | Background = non_performing_personnel | Birth_Name = Метју Ноулс | Born = {{Birth date and age|1951|1|9|df=y}}<br />[[Гадсден, Алабама]], [[САД]] | spouse = [[Тина Ноулс]] (1980-2009) | children = [[Бијонсе Ноулс]] (родена 1981) <br />[[Соланж Ноулс]] (родена 1986)<br />Никсон Ноулс | Origin = | Genre = | Occupation = [[Извршен директор]], [[снимачки продуцент|дополнителен-снимачки продуцент]] | Years_active = 1975–сега | Label = [[Music World Entertainment|Music World]] | Associated_acts = | URL = [http://www.musicworldent.com/blogs/detail.aspx?did=14&aid=7303 Метју Ноулс] }} '''Метју Ноулс''' ([[англиски јазик|англиски]]: ''Mathew Knowles''; роден 9 јануари 1951) — [[америка]]нски извршен музичар и [[музички менаџмент|менаџер]] од [[Гадсден, Алабама]].<ref name="Ebony2001">{{Наведена мрежна страница|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1077/is_11_56/ai_77556552/|title=THE UNTOLD STORY OF HOW Tina & Mathew Knowles Created The Destiny's Child Gold Mine - Interview|last=Norment|first=Lynn|date=September 2001|work=Ebony|publisher=FindArticles.com|accessdate=4 March 2010|archiveurl=https://archive.today/20120709034625/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1077/is_11_56/ai_77556552/|archivedate=2012-07-09|url-status=live}}</ref> Тој е поранешен менаџер и татко на Р&Б пејачката [[Бијонсе Ноулс|Бијонсе]] и моментален менаџер на [[Соланж Ноулс]]. == Кариера == === Менаџер и продуцент === Ноул е економист на универзитетот „Фиск“ во [[Нешвил]]. Додека учел во Фиск тој имал членство во неколку студентски и социјални организации, како [[Омега Пси Фси]] Братството, Ета Бета Чаптер на [[UT Chattanooga]] . Откако го завршил неговиот Б.А. во 1975,{{Citation needed|date=March 2010}} тој работел со компанијата за слики [[Xerox]]. Тој ја напуштил неговата работа за да ја менаџира групата на неговата постара ќерка, [[Girl's Tyme]], од кои подоцна израснала другата женска група [[Destiny's Child]]. Ноусл работел како продуцент и дополнителен продуцент на многу други проекти. Поради неговата работа во музиката, Ноулс е еден од дополнителен продуцент на трилерот од 2009, ''[[Опседнат (филм од 2009)|Опседнат]]'' во кој глуми неговата нјстара ќерка [[Бијонсе Ноулс]]. === Извршен директор === Во 2003, Ноулс пронашол сопствена издавачка куќа, Music World Entertainment. Куќата е дивизија на [[Columbia Records]]. Куќата продуцирала многу артисти како [[Бијонсе Ноулс]], [[Мишел Вилијамс (пејачка)|Мишел Вилијамс]], [[Кели Роуланд]], [[Соланж Ноулс]], [[From Above]], [[Саншајн Андерсон]], [[Trin-i-tee 5:7]], The Pastor Rudy Experience, и Џ. Ксавиер. == Приватен живот == Ноулс бил венчан со стилистот на [[House of Dereon]], [[Тина Ноулс]] од 1980. Заедно тие имаат две ќерки, [[Р&Б]] пејачките [[Бијонсе Ноулс|Бијонсе]] и [[Соланж Ноулс]]. На 11 ноември 2009, TТина Ноулс потпишала документи за развод откако имало неколку изјави дека Метју имал афера со глумицата Александра Врајт. Некои репортери изјавиле дека била бремена со негово дете. Откако синот на Врајт се родил, таа барала тест за бременост од Ноулс кој признал дека имал афера со неа. Тестот бил позитивен и Ноулс им платил пари за одгледување на детето на Никсон и на Врајт.<ref>{{Наведена мрежна страница|last=Bachelor|first=Blane|title=BUZZ: Paternity Test Confirms Beyoncé's Dad a Dad Again|url=http://www.people.com/people/article/0,,20354547,00.html|work=People (magazine)|date=March 25, 2010}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.musicworldent.com/ Music World Entertainment] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080710034350/http://www.musicworldent.com/blogs/detail.aspx?did=14&aid=7303 |date=2008-07-10 }} * [http://www.musicworldent.com/blogs/detail.aspx?did=14&aid=7303 Mathew Knowles Best] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080710034350/http://www.musicworldent.com/blogs/detail.aspx?did=14&aid=7303 |date=2008-07-10 }} {{Нормативна контрола}} {{Бијонсе Ноулс}} {{DEFAULTSORT:Ноулс}} [[Категорија:Родени во 1951 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Луѓе од Хјустон]] [[Категорија:Родени во 1952 година]] pn6w6aux6o34y806whzmb4da72d0jdv 0 971467 5605795 2449833 2026-08-07T00:15:26Z Xqbot 10137 Бот: Исправка на двојни пренасочувања → [[Наоеро]] 5605795 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Наоеро]] j43gerrtfqcmpp5u3jue4no8svnj5sn 0 971468 5605796 2449834 2026-08-07T00:15:31Z Xqbot 10137 Бот: Исправка на двојни пренасочувања → [[Наоеро]] 5605796 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Наоеро]] j43gerrtfqcmpp5u3jue4no8svnj5sn 0 1018900 5605701 5084983 2026-08-06T17:43:27Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5605701 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Epitaph Imru-l-Qays Louvre AO4083.jpg|мини|Натписот на Намара е арапски епитаф напишан со набатајско писмо на Имру ал-Каис.]] '''Арапи''' — народи од семитска група. Од [[Арапскиот Полуостров]] со освојувачки походи и преселби се рашириле низ цела Северна Африка, од Египет до Мароко. Јазикот кој го користат е [[арапскиот јазик]]. Ширум светот има околу 422 милиони Арапи.<ref>http://www.unesco.org/new/en/unesco/events/prizes-and-celebrations/celebrations/international-days/world-arabic-language-day/</ref> [[File:Arab World maps.png|thumb|Мапа на арапскиот свет]] ==Арапите како тема во уметноста и во популарната култура== Во делото „[[Богатството на царот Радован]]“, српскиот поет [[Јован Дучиќ]] вели дека Арапите се „љубоморни како [[Кобра|кобри]]“.<ref>Јован Дучић, ''Благо Цара Радована'' (друго издање). Београд: Laguna, 2018, стр. 111.</ref> Арапите се често застапени во [[Епска поезија|епската]] народна поезија во која главнот јунак се бори против некој Арап, кој е претставен како злосторник и насилник. Таков е случајот во следниве песни: * „[[Марко Крале и црна Арапина]]“ — македонска јуначка песна.<ref>''Јунак над јунаци - епски песни за Марка Крале'', Култура, Скопје, 1967, стр. 56-60.</ref> * „[[Марко, Арапин и Маркоица]]“ — македонска јуначка песна.<ref>''Јунак над јунаци - епски песни за Марка Крале'', Култура, Скопје, 1967, стр. 60-66.</ref> * „Марко ја одменува свадбарината“ (''Марко Краљевић укида свадбарину'') — македонска и српска јуначка песна.<ref>''Јунак над јунаци - епски песни за Марка Крале'', Култура, Скопје, 1967, стр. 46-50.</ref><ref>„Марко Краљевић укида свадбарину“, во: ''Народне епске песме I. Београд: Просвета (без дата)'', стр. 141-147.</ref> * „[[Груица и Арапот]]“ (''Грујица и Арапин'') — српска [[Ајдутство|ајдучка]] песна.<ref>''Хајдуци''. Београд: Народна књига, 1965, стр. 21-24.</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Народи]] [[Категорија:Древни блискоисточни народи]] pis0q892n949k4l7geyxmu9thyakjk8 0 1048549 5605648 4700591 2026-08-06T14:28:44Z Ehrlich91 24281 5605648 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Света Петка |слика = |големина на слика = 250п |опис = |епархија = Дебарско-кичевска |намесништво = Струшко |парохија = Втора струшка |координати = {{coord|41|7|6.4|N|20|36|57.4|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Мали Влај |општина = Струга |држава = Македонија |патрон = [[Света Петка]] |изградба = |завршено = |осветување = |живопис = |ктитор = |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = |архитектонски стил= |површина = }} '''Света Петка''' — помала селска [[Црква (градба)|црква]] во струшкото село [[Мали Влај]], [[Македонија]].<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> == Местоположба == Црквата се наоѓа скриена низ куќите на селото. == Поврзано == * [[Струшко архијерејско намесништво]] * [[Втора струшка парохија]] * [[Мали Влај]] == Наводи == {{наводи|2}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Петка, Мали Влај}} [[Категорија:Храмови посветени на Света Петка во Македонија|Мали Влај]] 8abob5e9w0tcrntm7l1hl62d02kcrj0 0 1051100 5605885 5406989 2026-08-07T11:32:11Z Makenzis 67668 5605885 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club 2 | color1 = #FFFFFF | color2 = #0000FF | clubname = Ренџерс | current = ФК Ренџерс сезона 2020-2021| | image = [[Податотека:Rangers FC.png|200px]] | fullname = Ренџерс Фудбал клуб | nickname = ''The Gers'', '"The Light Blues'", '"The Teddy Bears'", '"Bluenoses'" | founded = Март [[1872]] | ground = [[Иброкс Стадион]]<br />[[Податотека:Glasgow Coat of Arms.png|20px]] [[Глазгов]], [[Шкотска]] | capacity = 50,817 | chrtitle = Претседател | chairman = {{знамеикона|Шкотска}} Дејв Кинг | manager = {{знамеикона|ENG}} [[Стивен Џерард]] | mgrtitle = Тренер | league = [[Премиер лига на Шкотска]] | season = 2025-2026 | position = Премиер лига, 3. место | website = http://www.rangers.co.uk/ <!-- Домашни бои --> | pattern_la1 = _rangers1920h | pattern_b1 = _rangers1920h | pattern_ra1 = _rangers1920h | pattern_sh1 = _rangers1920h | pattern_so1 = _rangers1819h | leftarm1 = 0000FF | body1 = 0000FF | rightarm1 = 0000FF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = 000000 <!-- Гостински бои --> | pattern_la2 = _rangers1920a | pattern_b2 = _rangers1920a | pattern_ra2 = _rangers1920a | pattern_sh2 = _rangers1920a | pattern_so2 = _rangers1920a | leftarm2 = 000000 | body2 = 000000 | rightarm2 = 000000 | shorts2 = 000000 | socks2 = 000000 <!-- Резервни бои --> | pattern_la3 = _rangers1920t | pattern_b3 = _rangers1920t | pattern_ra3 = _rangers1920t | pattern_sh3 = _rangers1920t | pattern_so3 = _rangers1920t | leftarm3 = FF0000 | body3 = FF0000 | rightarm3 = FF0000 | shorts3 = BB0011 | socks3 = FFFFFF }} '''Ренџерс Фудбал клуб''' или '''ФК Ренџерс''' е [[фудбал]]ски клуб со седиште во [[Глазгов]], [[Шкотска]] кој игра во третата дивизија на [[Шкотска|Шкотскиот фудбал]]. Нивниот домашен терен е Иброкс стадионот со капацитет од 50,817 места за седење и се наоѓа со седиште во југозападниот дел на Глазгов. Основан во 1872 година, Ренџерс беа еден од десетте основачи на шкотската фудбалска лига, и останаа во неа сè до крајот на сезоната 2011-12 , при што компанијата оди под стечај при што стапува во администрација. По неуспехот да се договорат за порамнување со доверителите, средствата на Ренџерс биле купени од страна на конзорциум со кој Ренџерс доби зелено светло од [[Шкотска фудбалска асоцијација|Шкотската фудбалска асоцијација]] за членството и повторно лансирање на клубот со Сопственост на Ренџерс од новата компаниска структура. Иако барањето за прием на Ренџерс во шкотската Премиер лига било одбиено, тимот сепак беше успешно примен во шкотската фудбалска лига и започнува како еден од тимовите во третата дивизија за сезоната 2012-13. Во домашниот фудбал Ренџерс имаат освоено повеќе титули во лигата и Требли од било кој друг клуб во светот, освојувајќи ја титулата 55 пати, шкотскиот куп 33 пати и шкотскиот Лига Куп 27 пати, и постигнувајќи требл (освојување на сите три купа во иста сезона) седум пати. Во [[европскиот фудбал]], Ренџерс бил првиот британски клуб кој успеал да стигне до финале на УЕФА турнир. Тие го освоија Купот на Победниците на Куповите во 1972, а беа и финалисти на двапати во 1961]и 1967. Третпат финалисти на едно европско натпреварување беа во 2008 година во Купот на УЕФА. Ренџерс имаат долгогодишна соперништво со [[ФК Селтик|Селтик]], двата клуба од Глазгов се колективно познати како Олд Фирм, од крајот на 19 век. ==Историја== === Формирање и првите години === Четирите основачи на Ренџерс биле браќата Моузез и Питер МекНил, Питер Кембел и Вилијам МекБет – кој се состанале во 1872 година. Првиот натпревар на Ренџерс, во мај истата година, бил пријателски и е завршен со резултатот 0-0 против екипата на [[ФК Каландер]] на еден од јавните терени во Глазгов Грин. Во 1873 година, клубот го одржа својот прв годишен состанок на кој бил избран одборот. Во 1876 година Ренџерс го имаше својот прв репрезентативец, кога Моузез МекНил ја претставувал Шкотска во натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Велс|Велс]], додека во 1877 Ренџерс стигнал до финалето на Шкотскиот Куп. Првиот ‘’Олд Фирм’’ натпревар во историјата се одржал во 1888 година, годината на основање на Селтик најлутиот соперник низ историјата на Ренџерс. Ренџерс загубил со 5-2 во пријателски натпревар каде тимот на Ренџерс претежно бил составен од "гостински играчи" од екипата на [[ФК Хибернијан|Хибернијан]] Во сезоната 1890-1891 кога стартува шкотската фудбалска лига, Ренџерс тогаш игра на првиот Иброкс стадион, кој е еден од десетте оригинални стадиони. Првиот лигашки натпревар во историјата на клубот се одржал на 16 август 1890 во кој Ренџерс го победил Хартс со 5-2 . По завршувањето на врвот на табелата со еднакви бодови со Дамбартон, плеј-офот за титулата се одржал на Кеткин парк и завршил со нерешени 2-2, а насловот за оваа сезона бил заеднички што е единствен ваков случај низ историјата. Ренџерс го освои својот прв наслов во шкотскиот куп во 1894 година, откако со 3-1 ги победија соперниците Селтик во финалето. До крајот на векот Ренџерс освои уште две титули во лигата и три шкотски купови. === Бил Страт и Скот Сајмон === По преземање на функцијата менаџер од Вилијам Вилтон во 1920 година, Бил Страт бил најуспешниот менаџер на Ренџерс кој раководител со клубот до 14 титули во лигата, пред почетокот на Втората светска војна. На 2 јануари 1939 година, рекордот за бројот на гледачи на еден натпревар од британската лига бил скршен кога 118.567 навивачи дошле да ја видат победата на Ренџерс над Селтик во натпревар кој традиционално беше одигран ден после Новогодишните празници, вистинско уживање за љубителите на фудбалот во Шкотска слободните денови да ги искористат гледајќи го ‘’Олд Фирм дербито’’. Водејќи го клубот, за 34 години до 1954 година, Страт освоил повеќе трофеи од било кој менаџер во историјата на шкотскиот фудбал, доаѓајќи до бројката од 18 лигашки титули, 10 Шкотски купа, 2 Лига купа, 7 war-time чемпионшипа, 19 Глазгов купа, 17 Glasgow Merchant Charity Cups и други почести . Скот Сајмон продолжува со успесите на Страт, освојувајќи шест лигашки титули, пет шкотски купа и четири лига купови, со што стана едвај вториот менаџер кој успеал да освои домашен требл и тоа во сезоната 1963-1964, за време на ерата на [[Џим Бакстер|Слим Џим Бакстер]], еден од најголемите играчи на клубот на сите времиња. Ренџерс стигна до полуфиналето на [[УЕФА Лига на шампиони|Европскиот куп]] во 1960 година, каде се поразени од германскиот клуб [[Ајнтрахт Франкфурт]] со рекорден вкупен резултат од 12-4 за шкотскиот тим. Во 1961 Ренџерс стана првиот британски тим кој успеал да стигне до финалето на некој од европските турнири кога тие се натпреваруваа во финалето на Купот на Победниците на Куповите против италијанската екипа [[ФК Фјорентина|Фјорентина]], но беа поразени со вкупен резултат 4-1. Ренџерс беше поразен повторно во финалето на истата конкуренција, но во 1967 година, овој пат губејќи со 1-0 со гол во продолженијата од [[ФК Баерн Минхен|баерн Минхен]]. === Катастрофата на Иброкс, европскиот успех и Џок Валас === [[File:Johngreig.jpg|thumb|160 px|alt=The Ibrox Disaster memorial statue, commemorating the 1971 tragedy|Меморијален споменик во чест на катастрофата и трагедијата на Иброкс во 1971]] Катастрофата на Иброкс се случила на 2 јануари 1971 година, кога настанало големо дробење на скалилата кој воделе кон излезот, а кулминација на новогодишниот Олд Фирм натпревар биле однесените 66 животи. Од истрагата се заклучило дека дробењето на скалилата најверојатно се случило десет минути по последниот свиреж на судијата и дека тоа било предизвикано од некој кој паднал врз скалите. Во добротворен натпревар со цел да се соберат средства за семејствата на жртвите по несреќата, заеднички тим на Ренџерс и Селтик играл како Шкотска XI на Хампден, следен од 81.405 навивачи. Во 1972 година, Ренџерс се појавил по трагедијата од претходната година за конечно да постигне успех на европската сцена. Погодокот на [[Колин Стеин]] и двата на [[Вили Џонстон]] му помогнаа на клубот да обезбеди победа со 3-2 над [[ФК Динамо Москва|Динамо Москва]] на [[Ноу Камп]], [[Барселона]], за да можат да го подигнат во своите раце трофејот од Европскиот Куп на Победниците на Куповите. Капитенот Џон Грег го примил трофејот во една мала соба на [[Ноу Камп]] по што следувала инвазија на тернот и нереди од навивачите на Ренџерс. На Ренџерс му беше забрането учество во Европа за две години, поради однесувањето на нивните навивачи, но подоцна казната била намалена по усвоената жалба на само една година. Излегувајќи од сенката на менаџерот на Селтик Џок Стеин, Ренџерс повторно се врати на патот на значајни домашни успеси под раководството на менаџерот Џок Валас. Во својата прва сезона на чело – воедн и стогодишнината на клубот - Ренџерс го освоил Шкотскиот куп на Хампден пред 122.000 навивачи. Во сезоната 1974-75, Валас го одведе Ренџерс до нивниот прв првенствен триумф по единаесет години чекање, пред да освои Требл веќе во следната сезона, а историскиот подвиг го повторува и во сезоната 1977-1978. === Греам Сунес и Валтер Смит - Девет по ред === Секоја година од сезоната 1988-89 до сезоната 1996-97, Ренџерс ја освои титулата во лигата. Ова достигнување од 9 титули по ред значеше израмнување со рекордните 9 титули на Селтик, кој тоа го сторил во периодот пред да се формира [[Шкотска фудбалска лига-Премиер дивизија|шкотската фудбалска Премиер дивизија]], после која конкурентните тимови се среќаваат по 4 пати во една сезона. Првите три од овие девет триумфални сезони клубот беше раководен од страна на [[Греам Сунес]], додека вторите шест беа под палката на [[Валтер Смит]]. Значајни сезони беа тоа за клубот вклучувајќи ја и сезоната 1990-1991, која кулминираше со финале во последниот ден од првенството, така што Ренџерс ја обезбеди титулата со победа од 2-0 на Иброкс над Абердин, на кои му беше потребен само бод за да дојде до насловот. Сезоната 1992-1993 за клубот беше забележителна по освојувањето на уште еден домашен требл на трофеи, како и подолгото останување во Лигата на Шампионите, каде што им беше потребен само еден гол за обезбедување на место во финалето. Истакнатите придонеси од неколкуте играчи кој се закителе и со наградата играч на годината како: Али МекКоист (1991-1992), [[Енди Горам]] (1992-1993), [[Марк Хејтли]] (1993-1994) [[Брајан Лаудруп]] (1994-1995 и 1996-1997) и [[Пол Гаскоњ]] (1995-1996), биле клучни за одржување на успесите на Ренџерс Деветтата по ред шампионска титула беше обезбеден на [[Танадјс Парк]] на 7 мај 1997 година, со победа од 1-0 над Данди Јунајтед. Покрај МекКоист, само [[Ричард Гаф]] и [[Ијан Фергусон (фудбалер роден 1967)|Ијан Фергусон]] ги освоија сите девет првенствени медали. === Дик Адвокат и Алекс МекЛиш === Во 1998 година, Холанѓанецот [[Дик Адвокат]] стана првиот странски менаџер на клубот. Ерата од девет титули поред заврши и сега тешко ќе беше постигната пак, но Адвокат инвестираше многу во тимот, водејќи го до нивниот шести домашен требл. Првенството беше заверен со фантастична победа од 3-0 на [[Селтик Парк]] на 2 мај 1999. Следната сезона Адвокат го води Ренџерс до одбрана на титулата во пвенството и триумф во купот, но веќе во следната сезона тој неуспева да се справи со Селтик и нивниот нов менаџер [[Мартин О'Нил]]. И покрај инвестициите во тимот, на пример [[Торе Андре Фло]] кој дојде за клупски рекорд од £ 12.000.000, по бавниот старт на следната сезона, Адвокат поднел оставка од функцијата во декември 2001 година и бил заменет со [[Алекс МекЛиш]]. Во својата прва целосна кампања, сезоната 2002-03 Меклиш стана шестиот менаџер на Ренџерс кој успеал да освои домашен требл. На 9 февруари 2006 година, беше најавено од страна на претседателот Дејвид Мареј дека МекЛиш ќе биде менаџер на тимот само до крајот на таа сезона. === Пол Ле Гвен и враќањето на Валтер Смит === [[File:Rangers F.C. Tifo.jpg|thumb|right|alt=Rangers F.C. showing French card display at Ibrox to welcome Paul Le Guen|Иброкс му посакува добредојде на Пол Ле Гвен]] [[Пол Ле Гвен]] го заменува [[Алекс МекЛиш]] како менаџер по сезоната 2005-06. Сезона почна лошо за Ренџерс, со ран излез од Лига Купот. Потоа се јавуваат, и наводните твдења за дисхармонија помеѓу менаџерот и капитенот [[Бари Фергусон]], а подоцна на 4 јануари 2007 година било објавено дека Ле Гвен си заминал од Ренџерс по заемна согласност. На 10 јануари 2007, поранешниот менаџер [[Валтер Смит]] поднесе оставка од функцијата селектор на Шкотска и се врати на чело Иброкс, за да работи со Али МекКоист кој беше поставен за негов асистент. [[File:Uefa Cup Final 2008.jpg|thumb|250 px|left|alt=The 2008 UEFA Cup Final in Manchester which Rangers contested|Слика од финалето на [[Куп на УЕФА|Купот на УЕФА]] 2008 година кога Ренџерс загуби од Зенит]] Следната сезона 2007-08, Ренџерс се натпреварува во [[Куп на УЕФА|Купот на УЕФА]] по испаѓањето од [[УЕФА Лига на шампиони|Шампионската лига]]. Клубот стигна до финалето, победувајќи тимови како [[ФК Панатинаикос|Панатинаикос]], [[ФК Вердер Бремен|Вердер Бремен]], [[Спортинг Лисабон]] и Фјорентина на својот пат до таму. Во финалето во [[Манчестер]] тие се сретнаа со [[ФК Зенит Санкт Петербург|Зенит Санкт Петербург]], кои во тоа време беа водени од страна на поранешниот менаџер на Ренџерс Дик Адвокат, а натпреварот заврши со победа на Зенит со 2-0. Сезоната 2008-09 Ренџерс се опорави од раното испаѓање од [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на Шампионите]] од [[Литванија|литванскиот]] [[ФБК Каунас]] . Клубот ja освои нивната 52 првенствена титула во последниот ден од сезоната откако со 3-0 го надигра Данди Јунајтед на Тенадајс. Ренџерс исто така успешно ја одбрани титулата и во шкотскиот куп, а противник во финалето за освојување на 33-тиот триумф во натпреварувањето, беше Фолкерк кој загуби со 1:0. И покрај финансиските проблеми и спречувањето на носење на нови играчи и скусување на широчината на тимот, Во сезоната 2009-10 Ренџерс стигнат до својот петто по ред домашно финале. Против [[ФК Сент Мирен|Сент Мирен]] во шкотскиот Лига Куп, клубот надминаа дефицит од двајца играчи со црвени картони, и на крајот одлучува голот постигнат од [[Кени Милер]] за обезбедување на рекордната 27 победа во натпреварувањето. Шампионската титула во лигата беше задржан. Последната сезона на Смит во Ренџерс донесе уште една титула во Лига Купот, победувајќи го Селтик на Хампден со гол на [[Никица Јелавиќ]] во екстра времето. Третиот последователен наслов дојде со победа над [[ФК Килмарнок|Килмарнок]] од 5-1 на последниот ден од сезоната и последниот натпревар на Смит во клубот. == Хронологија == {| class="toccolours" style="background:white" |- ! colspan="3" style="text-align:center; border:2px solid #003388; background:blue;"| <span style="color:white">Хронологија на Ренџерс</span> |- style="font-size:93%" |valign="top"| | style="width:100%;" | {{MultiCol}} * [[ФК Ренџерс сезона 1890-1891|1890-1891]] - {{Симбол2|Spltrophy.png|14}} '''Шампион на Шкотска (1º титула)'''. * [[ФК Ренџерс сезона 1891-1892|1891-1892]] - 5° во Шкотската прва фудбалска лига. * [[ФК Ренџерс сезона 1892-1893|1892-1893]] - 2° во Шкотската прва фудбалска лига. * [[ФК Ренџерс сезона 1893-1894|1893-1894]] - 4° во Шкотската прва фудбалска лига. : {{Симбол2|Scottish cup.jpg|14}} '''Куп на Шкотска (1º титула)'''. * [[ФК Ренџерс сезона 1894-1895|1894-1895]] - 3° во Прва Дивизија на Шкотска. * [[ФК Ренџерс сезона 1895-1896|1895-1896]] - 2° во Прва Дивизија на Шкотска. * [[ФК Ренџерс сезона 1896-1897|1896-1897]] - 3° во Прва Дивизија на Шкотска. : {{Симбол2|Scottish cup.jpg|14}} '''Куп на Шкотска (2º титула)'''. * [[ФК Ренџерс сезона 1897-1898|1897-1898]] - 2° во Прва Дивизија на Шкотска. : {{Симбол2|Scottish cup.jpg|14}} '''Куп на Шкотска (3º титула)'''. * [[ФК Ренџерс сезона 1898-1899|1898-1899]] - {{Симбол2|Spltrophy.png|14}} '''Шампион на Шкотска (2º титула)'''. * [[ФК Ренџерс сезона 1899-1900|1899-1900]] - {{Симбол2|Spltrophy.png|14}} '''Шампион на Шкотска (3º титула)'''. ---- * [[ФК Ренџерс сезона 1900-1901|1900-1901]] - {{Симбол2|Spltrophy.png|14}} '''Шампион на Шкотска (4º титула)'''. * [[ФК Ренџерс сезона 1901-1902|1901-1902]] - {{Симбол2|Spltrophy.png|14}} '''Шампион на Шкотска (5º титула)'''. * [[ФК Ренџерс сезона 1902-1903|1902-1903]] - 3° во Прва Дивизија на Шкотска. : {{Симбол2|Scottish cup.jpg|14}} '''Куп на Шкотска (4º титула)'''. * [[ФК Ренџерс сезона 1903-1904|1903-1904]] - 4° во Прва Дивизија на Шкотска. * [[ФК Ренџерс сезона 1904-1905|1904-1905]] - 2° во Прва Дивизија на Шкотска. * [[ФК Ренџерс сезона 1905-1906|1905-1906]] - 4° во Прва Дивизија на Шкотска. * [[ФК Ренџерс сезона 1906-1907|1906-1907]] - 3° во Прва Дивизија на Шкотска. * [[ФК Ренџерс сезона 1907-1908|1907-1908]] - 3° во Прва Дивизија на Шкотска. * [[ФК Ренџерс сезона 1908-1909|1908-1909]] - 4° во Прва Дивизија на Шкотска. * [[ФК Ренџерс сезона 1909-1910|1909-1910]] - 3° во Прва Дивизија на Шкотска. ---- * [[ФК Ренџерс сезона 1910-1911|1910-1911]] - {{Симбол2|Spltrophy.png|14}} '''Шампион на Шкотска (6º титула)'''. * [[ФК Ренџерс сезона 1911-1912|1911-1912]] - {{Симбол2|Spltrophy.png|14}} '''Шампион на Шкотска (7º титула)'''. * [[ФК Ренџерс сезона 1912-1913|1912-1913]] - {{Симбол2|Spltrophy.png|14}} '''Шампион на Шкотска (8º титула)'''. * [[ФК Ренџерс сезона 1913-1914|1913-1914]] - 2° во Прва Дивизија на Шкотска. * [[ФК Ренџерс сезона 1914-1915|1914-1915]] - 3° во Прва Дивизија на Шкотска. * [[ФК Ренџерс сезона 1915-1916|1915-1916]] - 2° во Прва Дивизија на Шкотска. * [[ФК Ренџерс сезона 1916-1917|1916-1917]] - 3° во Прва Дивизија на Шкотска. * [[ФК Ренџерс сезона 1917-1918|1917-1918]] - {{Симбол2|Spltrophy.png|14}} '''Шампион на Шкотска (9º титула)'''. * [[ФК Ренџерс сезона 1918-1919|1918-1919]] - 2° во Прва Дивизија на Шкотска. * [[ФК Ренџерс сезона 1919-1920|1919-1920]] - {{Симбол2|Star*.svg|15}} {{Симбол2|Spltrophy.png|14}} '''Шампион на Шкотска (10º титула)'''. ---- * [[ФК Ренџерс сезона 1920-1921|1920-1921]] - {{Симбол2|Spltrophy.png|14}} '''Шампион на Шкотска (11º титула)'''. * [[ФК Ренџерс сезона 1921-1922|1921-1922]] - 2° во Прва Дивизија на Шкотска. * [[ФК Ренџерс сезона 1922-1923|1922-1923]] - {{Симбол2|Spltrophy.png|14}} '''Шампион на Шкотска (12º титула)'''. * [[ФК Ренџерс сезона 1923-1924|1923-1924]] - {{Симбол2|Spltrophy.png|14}} '''Шампион на Шкотска (13º титула)'''. * [[ФК Ренџерс сезона 1924-1925|1924-1925]] - {{Симбол2|Spltrophy.png|14}} '''Шампион на Шкотска (14º титула)'''. * [[ФК Ренџерс сезона 1925-1926|1925-1926]] - 6° во Прва Дивизија на Шкотска. * [[ФК Ренџерс сезона 1926-1927|1926-1927]] - {{Симбол2|Spltrophy.png|14}} '''Шампион на Шкотска (15º титула)'''. * [[ФК Ренџерс сезона 1927-1928|1927-1928]] - {{Симбол2|Spltrophy.png|14}} '''Шампион на Шкотска (16º титула)'''. : {{Симбол2|Scottish cup.jpg|14}} '''Куп на Шкотска (5º титула)'''. * [[ФК Ренџерс сезона 1928-1929|1928-1929]] - {{Симбол2|Spltrophy.png|14}} '''Шампион на Шкотска (17º титула)'''. * [[ФК Ренџерс сезона 1929-1930|1929-1930]] - {{Симбол2|Spltrophy.png|14}} '''Шампион на Шкотска (18º титула)'''. : {{Симбол2|Scottish cup.jpg|14}} '''Куп на Шкотска (6º титула)'''. ---- * [[ФК Ренџерс сезона 1930-1931|1930-1931]] - {{Симбол2|Spltrophy.png|14}} '''Шампион на Шкотска (19º титула)'''. * [[ФК Ренџерс сезона 1931-1932|1931-1932]] - 2° во Прва Дивизија на Шкотска. : {{Симбол2|Scottish cup.jpg|14}} '''Куп на Шкотска (7º титула)'''. * [[ФК Ренџерс сезона 1932-1933|1932-1933]] - {{Симбол2|Star*.svg|15}} {{Симбол2|Star*.svg|15}} {{Симбол2|Spltrophy.png|14}} '''Шампион на Шкотска (20º титула)'''. * [[ФК Ренџерс сезона 1933-1934|1933-1934]] - {{Симбол2|Spltrophy.png|14}} '''Шампион на Шкотска (21º титула)'''. : {{Симбол2|Scottish cup.jpg|14}} '''Куп на Шкотска (8º титула)'''. * [[ФК Ренџерс сезона 1934-1935|1934-1935]] - {{Симбол2|Spltrophy.png|14}} '''Шампион на Шкотска (22º титула)'''. : {{Симбол2|Scottish cup.jpg|14}} '''Куп на Шкотска (9º титула)'''. * [[ФК Ренџерс сезона 1935-1936|1935-1936]] - 2° во Прва Дивизија на Шкотска. : {{Симбол2|Scottish cup.jpg|14}} '''Куп на Шкотска (10º титула)'''. * [[ФК Ренџерс сезона 1936-1937|1936-1937]] - {{Симбол2|Spltrophy.png|14}} '''Шампион на Шкотска (23º титула)'''. * [[ФК Ренџерс сезона 1937-1938|1937-1938]] - 3° во Прва Дивизија на Шкотска. * [[ФК Ренџерс сезона 1938-1939|1938-1939]] - {{Симбол2|Spltrophy.png|14}} '''Шампион на Шкотска (24º титула)''' * 1939-1946 - Првенството е суспендирано поради воени причини. * [[ФК Ренџерс сезона 1946-1947|1946-1947]] - {{Симбол2|Spltrophy.png|14}} '''Шампион на Шкотска (25º титула)'''. : '''Лига куп на Шкотска (1º титула)'''. * [[ФК Ренџерс сезона 1947-1948|1947-1948]] - 2° во А Дивизија на Шкотска. : {{Симбол2|Scottish cup.jpg|14}} '''Куп на Шкотска (11º титула)'''. * [[ФК Ренџерс сезона 1948-1949|1948-1949]] - {{Симбол2|Spltrophy.png|14}} '''Шампион на Шкотска (26º титула)'''. : {{Симбол2|Scottish cup.jpg|14}} '''Куп на Шкотска (12º титула)'''. : '''Лига куп на Шкотска (2º титула)'''. * [[ФК Ренџерс сезона 1949-1950|1949-1950]] - {{Симбол2|Spltrophy.png|14}} '''Шампион на Шкотска (27º титула)'''. : {{Симбол2|Scottish cup.jpg|14}} '''Куп на Шкотска (13º титула)'''. ---- * [[ФК Ренџерс 1950-1951|1950-1951]] - 2° во А Дивизија на Шкотска. * [[ФК Ренџерс 1951-1952|1951-1952]] - 2° во Прва Дивизија на Шкотска. * [[ФК Ренџерс 1952-1953|1952-1953]] - {{Симбол2|Spltrophy.png|14}} '''Шампион на Шкотска (28º титула)'''. : {{Симбол2|Scottish cup.jpg|14}} '''Куп на Шкотска (14º титула)'''. * [[ФК Ренџерс 1953-1954|1953-1954]] - 4° во Прва Дивизија на Шкотска. * [[ФК Ренџерс 1954-1955|1954-1955]] - 3° во Прва Дивизија на Шкотска. * [[ФК Ренџерс 1955-1956|1955-1956]] - {{Симбол2|Spltrophy.png|14}} '''Шампион на Шкотска (29º титула)'''. {{ColBreak}} * [[ФК Ренџерс 1956-1957|1956-1957]] - {{Симбол2|Star*.svg|15}} {{Симбол2|Star*.svg|15}} {{Симбол2|Star*.svg|15}} {{Симбол2|Spltrophy.png|14}} '''Шампион на Шкотска (30º titolo)'''. * [[ФК Ренџерс 1957-1958|1957-1958]] - 2° во Прва Дивизија на Шкотска. * [[ФК Ренџерс 1958-1959|1958-1959]] - {{Симбол2|Spltrophy.png|14}} '''Шампион на Шкотска (31º титула)'''. * [[ФК Ренџерс 1959-1960|1959-1960]] - 3° во Прва Дивизија на Шкотска. : {{Симбол2|Scottish cup.jpg|14}} '''Куп на Шкотска (15º титула)'''. ---- * [[ФК Ренџерс 1960-1961|1960-1961]] - {{Симбол2|Spltrophy.png|14}} '''Шампион на Шкотска (32º титула)'''. : '''Лига куп на Шкотска (3º титула)'''. * [[ФК Ренџерс 1961-1962|1961-1962]] - 2° во Прва Дивизија на Шкотска. : {{Симбол2|Scottish cup.jpg|14}} '''Куп на Шкотска (16º титула)'''. : '''Лига куп на Шкотска (4º титула)'''. * [[ФК Ренџерс 1962-1963|1962-1963]] - {{Симбол2|Spltrophy.png|14}} '''Шампион на Шкотска (33º титула)'''. : {{Симбол2|Scottish cup.jpg|14}} '''Куп на Шкотска (17º титула)'''. * [[ФК Ренџерс 1963-1964|1963-1964]] - {{Симбол2|Spltrophy.png|14}} '''Шампион на Шкотска (34º титула)'''. : {{Симбол2|Scottish cup.jpg|14}} '''Куп на Шкотска (18º титула)'''. : '''Лига куп на Шкотска (5º титула)'''. * [[ФК Ренџерс 1964-1965|1964-1965]] - 5° во Прва Дивизија на Шкотска. : '''Scottish League Cup (6º titolo)'''. * [[ФК Ренџерс 1965-1966|1965-1966]] - 2° во Прва Дивизија на Шкотска. : {{Симбол2|Scottish cup.jpg|14}} '''Куп на Шкотска (19º титула)'''. * [[ФК Ренџерс 1966-1967|1966-1967]] - 2° во Прва Дивизија на Шкотска. * [[ФК Ренџерс 1967-1968|1967-1968]] - 2° во Прва Дивизија на Шкотска. * [[ФК Ренџерс 1968-1969|1968-1969]] - 2° во Прва Дивизија на Шкотска. * [[ФК Ренџерс 1969-1970|1969-1970]] - 2° во Прва Дивизија на Шкотска. ---- * [[ФК Ренџерс 1970-1971|1970-1971]] - 4° во Прва Дивизија на Шкотска. : '''Лига куп на Шкотска (7º титула)'''. * [[ФК Ренџерс 1971-1972|1971-1972]] - 3° во Прва Дивизија на Шкотска. : {{Симбол2|Coppacoppe.png|15}} Освојувач на '''Купот на победниците на куповите (1º титула)'''. * [[ФК Ренџерс 1972-1973|1972-1973]] - 2° во Прва Дивизија на Шкотска. : {{Симбол2|Scottish cup.jpg|14}} '''Куп на Шкотска (20º титула)'''. * [[ФК Ренџерс 1973-1974|1973-1974]] - 3° во Прва Дивизија на Шкотска. * [[ФК Ренџерс 1974-1975|1974-1975]] - {{Симбол2|Spltrophy.png|14}} '''Шампион на Шкотска (35º титула)'''. * [[ФК Ренџерс 1975-1976|1975-1976]] - {{Симбол2|Spltrophy.png|14}} '''Шампион на Шкотска (36º титула)'''. : {{Симбол2|Scottish cup.jpg|14}} '''Куп на Шкотска (21º титула)'''. : '''Лига куп на Шкотска (8º титула)'''. * [[ФК Ренџерс 1976-1977|1976-1977]] - 2° во Прва Дивизија на Шкотска. * [[ФК Ренџерс 1977-1978|1977-1978]] - {{Симбол2|Spltrophy.png|14}} '''Шампион на Шкотска (37º титула)'''. : {{Симбол2|Scottish cup.jpg|14}} '''Куп на Шкотска (22º титула)'''. : '''Лига куп на Шкотска (9º титула)'''. * [[ФК Ренџерс 1978-1979|1978-1979]] - 2° во Прва Дивизија на Шкотска. : {{Симбол2|Scottish cup.jpg|14}} '''Куп на Шкотска (23º титула)'''. : '''Лига куп на Шкотска (10º титула)'''. * [[ФК Ренџерс 1979-1980|1979-1980]] - 5° во Прва Дивизија на Шкотска. ---- * [[ФК Ренџерс 1980-1981|1980-1981]] - 3° во Премиер Дивизија на Шкотска. : {{Симбол2|Scottish cup.jpg|14}} '''Куп на Шкотска (24º титула)'''. * [[ФК Ренџерс 1981-1982|1981-1982]] - 3° во Премиер Дивизија на Шкотска. : '''Лига куп на Шкотска (11º титула)'''. * [[ФК Ренџерс 1982-1983|1982-1983]] - 4° во Премиер Дивизија на Шкотска. * [[ФК Ренџерс 1983-1984|1983-1984]] - 4° во Премиер Дивизија на Шкотска. : '''Лига куп на Шкотска (12º титула)'''. * [[ФК Ренџерс 1984-1985|1984-1985]] - 4° во Премиер Дивизија на Шкотска. : '''Лига куп на Шкотска (13º титула)'''. * [[ФК Ренџерс 1985-1986|1985-1986]] - 5° во Премиер Дивизија на Шкотска. * [[ФК Ренџерс 1986-1987|1986-1987]] - {{Симбол2|Spltrophy.png|14}} '''Шампион на Шкотска (38º титула)'''. : '''Лига куп на Шкотска (14º титула)'''. * [[ФК Ренџерс 1987-1988|1987-1988]] - 3° во Премиер Дивизија на Шкотска. : '''Лига куп на Шкотска (15º титула)'''. * [[ФК Ренџерс 1988-1989|1988-1989]] - {{Симбол2|Spltrophy.png|14}} '''Шампион на Шкотска (39º титула)'''. : '''Лига куп на Шкотска (16º титула)'''. * [[ФК Ренџерс 1989-1990|1989-1990]] - {{Симбол2|Star*.svg|15}} {{Симбол2|Star*.svg|15}} {{Симбол2|Star*.svg|15}} {{Симбол2|Star*.svg|15}} {{Симбол2|Spltrophy.png|14}} '''Шампион на Шкотска (40º титула)'''. ---- * [[ФК Ренџерс 1990-1991|1990-1991]] - {{Симбол2|Spltrophy.png|14}} '''Шампион на Шкотска (41º титула)'''. : '''Лига куп на Шкотска (17º титула)'''. : Четвртфинале во [[Фудбалски куп на Шкотска|Купот на Шкотска]]. * [[ФК Ренџерс 1991-1992|1991-1992]] - {{Симбол2|Spltrophy.png|14}} '''Шампион на Шкотска (42º титула)'''. : {{Симбол2|Scottish cup.jpg|14}} '''Куп на Шкотска (25º титула)'''. : Полуфинале во [[Лига куп на Шкотска|Лига купот на Шкотска]]. * [[ФК Ренџерс 1992-1993|1992-1993]] - {{Симбол2|Spltrophy.png|14}} '''Шампион на Шкотска (43º титула)'''. : {{Симбол2|Scottish cup.jpg|14}} '''Куп на Шкотска (26º титула)'''. : '''Лига куп на Шкотска (18º титула)'''. * [[ФК Ренџерс 1993-1994|1993-1994]] - {{Симбол2|Spltrophy.png|14}} '''Шампион на Шкотска (44º титула)'''. : '''Лига куп на Шкотска (19º титула)'''. : Финалист во [[Фудбалски куп на Шкотска|Купот на Шкотска]]. * [[ФК Ренџерс 1994-1995|1994-1995]] - {{Симбол2|Spltrophy.png|14}} '''Шампион на Шкотска (45º титула)'''. : Осминафинале во [[Фудбалски куп на Шкотска|Купот на Шкотска]]. : Осминафинале во [[Лига куп на Шкотска|Лига купот на Шкотска]]. {{ColBreak}} * [[ФК Ренџерс 1995-1996|1995-1996]] - {{Симбол2|Spltrophy.png|14}} '''Шампион на Шкотска (46º титула)'''. : {{Симбол2|Scottish cup.jpg|14}} '''Куп на Шкотска (27º титула)'''. : Полуфинале во [[Лига куп на Шкотска|Лига купот на Шкотска]]. * [[ФК Ренџерс 1996-1997|1996-1997]] - {{Симбол2|Spltrophy.png|14}} '''Шампион на Шкотска (47º титула)'''. : '''Лига куп на Шкотска (20º титула)'''. : Четвртфинале во [[Фудбалски куп на Шкотска|Купот на Шкотска]]. * [[ФК Ренџерс 1997-1998|1997-1998]] - 2° во Премиер Дивизија на Шкотска. : Финале во [[Фудбалски куп на Шкотска|Купот на Шкотска]]. : Четвртфинале во [[Лига куп на Шкотска|Лига купот на Шкотска]]. * [[ФК Ренџерс 1998-1999|1998-1999]] - {{Симбол2|Spltrophy.png|14}} '''Шампион на Шкотска (48º титула)'''. : {{Симбол2|Scottish cup.jpg|14}} '''Куп на Шкотска (28º титула)'''. : '''Лига куп на Шкотска (21º титула)'''. * [[ФК Ренџерс 1999-2000|1999-2000]] - {{Симбол2|Spltrophy.png|14}} '''Шампион на Шкотска (49º титула)'''. : {{Симбол2|Scottish cup.jpg|14}} '''Куп на Шкотска (29º титула)'''. : Четвртфинале во [[Лига куп на Шкотска|Лига купот на Шкотска]]. ---- * [[ФК Ренџерс сезона 2000-2001|2000-2001]] - 2° во [[Премиер лига на Шкотска]]. : Четвртфинале во [[Фудбалски куп на Шкотска|Купот на Шкотска]]. : Полуфинале во [[Лига куп на Шкотска|Лига купот на Шкотска]]. * јули 2001 - Инаугурација на центарот за тренинг Мареј Парк. * [[ФК Ренџерс сезона 2001-2002|2001-2002]] - 2° во Премиер лига на Шкотска. : {{Симбол2|Scottish cup.jpg|14}} '''Куп на Шкотска (30º титула)'''. : '''Лига куп на Шкотска (22º титула)'''. * [[ФК Ренџерс сезона 2002-2003|2002-2003]] - {{Симбол2|Star*.svg|15}} {{Симбол2|Star*.svg|15}} {{Симбол2|Star*.svg|15}} {{Симбол2|Star*.svg|15}} {{Симбол2|Star*.svg|15}} {{Симбол2|Spltrophy.png|14}} '''Шампион на Шкотска (50º титула)'''. : {{Симбол2|Scottish cup.jpg|14}} '''Куп на Шкотска (31º титула)'''. : '''Лига куп на Шкотска (23º титула)'''. * [[ФК Ренџерс сезона 2003-2004|2003-2004]] - 2° во Премиер лига на Шкотска. : Четвртфинале во [[Фудбалски куп на Шкотска|Купот на Шкотска]]. : Полуфинале во [[Лига куп на Шкотска|Лига купот на Шкотска]]. * [[ФК Ренџерс сезона 2004-2005|2004-2005]] - {{Симбол2|Spltrophy.png|14}} '''Шампион на Шкотска (51º титула)'''. : '''Лига куп на Шкотска (24º титула)'''. : Трето коло во [[Фудбалски куп на Шкотска|Купот на Шкотска]]. * [[ФК Ренџерс сезона 2005-2006|2005-2006]] - 3° во Премиер лига на Шкотска. : Осминафинале во [[Фудбалски куп на Шкотска|Купот на Шкотска]]. : Четвртфинале во [[Лига куп на Шкотска|Лига купот на Шкотска]]. * [[ФК Ренџерс сезона 2006-2007|2006-2007]] - 2° во [[Премиер лига на Шкотска 2006-2007|Премиер лига на Шкотска]]. : Трето коло во [[Фудбалски куп на Шкотска|Купот на Шкотска]]. : Четвртфинале во [[Лига куп на Шкотска|Лига купот на Шкотска]]. * [[ФК Ренџерс сезона 2007-2008|2007-2008]] - 2° во [[Премиер лига на Шкотска 2007-2008|Премиер лига на Шкотска]]. : {{Симбол2|Scottish cup.jpg|14}} '''Куп на Шкотска (32º титула)'''. : '''Лига куп на Шкотска (25º титула)'''. : Финале во [[Куп на УЕФА 2007-2008|Купот на УЕФА]]. * [[ФК Ренџерс сезона 2008-2009|2008-2009]] - {{Симбол2|Spltrophy.png|14}} '''[[Премиер лига на Шкотска 2008-2009|Шампион на Шкотска]] (52º титула)'''. : {{Симбол2|Scottish cup.jpg|14}} '''Куп на Шкотска (33º титула)'''. : Финалист во [[Лига куп на Шкотска|Лига купот на Шкотска]]. * [[ФК Ренџерс сезона 2009-2010|2009-2010]] - {{Симбол2|Spltrophy.png|14}} '''[[Премиер лига на Шкотска 2009-2010|Шампион на Шкотска]] (53º титула)'''. : '''Лига куп на Шкотска (26º титула)'''. : Четвртфинале во [[Фудбалски куп на Шкотска|Купот на Шкотска]]. ---- * 2010-2011 - {{Симбол2|Spltrophy.png|14}} '''[[Премиер лига на Шкотска 2010-2011|Шампион на Шкотска]] (54º титула)'''. : '''Лига куп на Шкотска (27º титула)'''. : Осминафинале во [[Фудбалски куп на Шкотска|Купот на Шкотска]]. * 2011-2012 - 2° во [[Премиер лига на Шкотска 2011-2012|Премиер лига на Шкотска]]. : Осминафинале во [[Фудбалски куп на Шкотска|Купот на Шкотска]]. : Трето коло во [[Лига куп на Шкотска 2011-2012|Лига куп на Шкотска]]. * 2012 - {{Симбол2|The death.png|14}} Корпоративен банкрот и продажба на новата компанија за 5,5 милиони £, со рестартирање и почеток од последната професионална лига во Шкотска, [[Трета Дивизија на Шкотска|Третата Дивизија]]. * 2012-2013 - Освојувач на [[Трета Дивизија на Шкотска 2012-2013|Третата Дивизија на Шкотска]]. {{Симбол2|Green Arrow Up.svg|10}} '''Промоција во Шкотската Лига Еден'''. : Петто коло во [[Фудбалски куп на Шкотска 2012-2013|Купот на Шкотска]]. : Четвртфинале во [[Лига куп на Шкотска 2012-2013|Лига купот на Шкотска]]. : Четвртфинале во [[Челенџ куп на Шкотска|Челенџ купот на Шкотска]]. * 2013-2014 - Освојувач на [[Шкотска Лига Еден 2013-2014|Шкотска Лига Еден]]. {{Симбол2|Green Arrow Up.svg|10}} '''Промоција во Чемпионшип лига на Шкотска'''. : Полуфинале во [[Фудбалски куп на Шкотска 2013-2014|Купот на Шкотска]]. : Прво коло во [[Лига куп на Шкотска 2013-2014|Лига купот на Шкотска]]. : Финалист во [[Челенџ куп на Шкотска|Челенџ купот на Шкотска]] * 2014-2015 - 3° во [[Чемпионшип лига на Шкотска 2014-2015|Чемпионшип лига на Шкотска]]. Пораз во [[Премиер лига на Шкотска 2014-2015#Плејаут|Плејофот]] : Четврто коло во [[Фудбалски куп на Шкотска 2014-2015|Купот на Шкотска]]. : Полуфинале во [[Лига куп на Шкотска 2014-2015|Лига купот на Шкотска]]. : Полуфинале во [[Челенџ куп на Шкотска|Челенџ купот на Шкотска]] * 2015-2016 - Освојувач на [[Чемпионшип лига на Шкотска 2015-2016|Чемпионшип лига на Шкотска]].{{Симбол2|Green Arrow Up.svg|10}} '''Промоција во [[Премиер лига на Шкотска]]'''. : '''Освојувач на [[Челенџ куп на Шкотска|Челенџ купот на Шкотска]].''' : Финалист во [[Фудбалски куп на Шкотска 2015-2016|Купот на Шкотска]]. : Осминафинале во [[Лига куп на Шкотска 2015-2016|Лига купот на Шкотска]]. * 2016-2017 - 3° во [[Премиер лига на Шкотска 2016-2017|Премиер лига на Шкотска]]. : Полуфинале во [[Фудбалски куп на Шкотска 2016-2017|Купот на Шкотска]] : Полуфинале во [[Лига куп на Шкотска 2016-2017|Лига купот на Шкотска]] * 2020-2021 - {{Симбол2|Spltrophy.png|14}} '''[[Премиер лига на Шкотска 2020-2021|Шампион на Шкотска]] (55º титула)'''. {{EndMultiCol}} |} </div> == Играчи == === Моментален состав === {{Fs start}} {{Fs player|no=1|nat=ENG|pos=GK|name=[[Вес Фодерингам]]}} {{Fs player|no=2|nat=ENG|pos=DF|name=[[Џејмс Таверние]] {{Капитен}}}} {{Fs player|no=4|nat=POR|pos=DF|name=[[Фабио Кардосо]]}} {{Fs player|no=5|nat=SCO|pos=DF|name=[[Ли Валас]]}} {{Fs player|no=6|nat=SCO|pos=DF|name=[[Дани Вилсон (фудбалер, роден 1991)|Дани Вилсон]] {{Fs player|no=7|nat=POR|pos=MF|name=[[Далсио]]}} {{Fs player|no=8|nat=SCO|name=[[Рајан Џек]]|pos=MF}} {{Fs player|no=9|nat=SCO|pos=FW|name=[[Кени Милер]]}}}} {{Fs player|no=11|nat=ENG|pos=MF|name=[[Џош Виндас]]}} {{fs player|no=14|nat=GHA|pos=FW|name=[[Џо Доду]]}} {{Fs player|no=15|nat=MEX|name=[[Едуардо Ерера (фудбалер)|Едуардо Ерера]]|pos=FW}} {{Fs player|no=17|nat=NIR|pos=DF|name=[[Ли Ходсон]]}} {{Fs player|no=18|nat=ENG|pos=MF|name=[[Џордан Роситер]]}} {{Fs player|no=19|nat=CRO|pos=MF|name=[[Нико Крањчар]]}} {{Fs player|no=20|nat=COL|name=[[Алфредо Морелос]]|pos=FW}} {{Fs player|no=21|nat=POR|pos=MF|name=[[Даниел Кандеиаш]]}} {{Fs player|no=22|nat=POR|pos=DF|name=[[Бруно Алвес]]}} {{Fs player|no=23|nat=SCO|pos=MF|name=[[Џејсон Холт]]}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=24|nat=SCO|pos=DF|name=[[Дејвид Бејтс (фудбалер)|Дејвид Бејтс]]}} {{Fs player|no=25|nat=ENG|pos=GK|name=[[Џак Алнвик]]}} {{Fs player|no=27|nat=MEX|pos=MF|name=[[Карлос Пења]]}} {{Fs player|no=29|nat=SCO|pos=FW|name=[[Мајкл О'Халоран (фудбалер)|Мајкл О'Халоран]]}} {{Fs player|no=30|nat=NIR|pos=MF|name=[[Џордан Томпсон (фудбалер)|Џордан Томпсон]]}} {{Fs player|no=31|nat=SCO|pos=FW|name=[[Рајан Харди]]}} {{Fs player|no=32|nat=SCO|pos=GK|name=[[Лајам Кели (фудбалер, роден 1996)|Лајам Кели]]}} {{Fs player|no=33|nat=ENG|pos=FW|name=[[Мартин Вагхорн]]}} {{Fs player|no=34|nat=SCO|pos=DF|name=[[Ејдан Вилсон]]}} {{Fs player|no=35|nat=SCO|pos=MF|name=[[Џејми Барџонас]]}} {{Fs player|no=36|nat=MLT|pos=DF|name=[[Мајлс Бирман]]}} {{Fs player|no=40|nat=SCO|pos=DF|name=[[Рос Мекрори]]}} {{Fs player|no=42|nat=SCO|pos=MF|name=[[Лајам Брт]]}} {{Fs player|no=—|nat=IRL|pos=DF|name=[[Роб Киернан]]}} {{Fs player|no=—|nat=ENG|pos=MF|name=[[Мат Крукс]]}} {{Fs player|no=—|nat=SCO|pos=MF|name=[[Греам Доранс]]}} {{Fs player|no=—|nat=ENG|pos=MF|name=[[Хари Форестер (фудбалер)|Хари Форестер]]}} {{Fs end}} ==Титули== ===Домашни=== * '''[[Шкотска Премиер лига|Шампион на Шкотска]] (55):''' 1891, 1899, 1900, 1901, 1902, 1911, 1912, 1913, 1918, 1920, 1921, 1923, 1924, 1925, 1927, 1928, 1929, 1930, 1931, 1933, 1934, 1935, 1937, 1939, 1947, 1949, 1950, 1953, 1956, 1957, 1959, 1961, 1963, 1964, 1975, 1976, 1978, 1987, 1989, 1990, 1991, 1992, 1993, 1994, 1995, 1996, 1997, 1999, 2000, 2003, 2005, 2009, 2010, 2011, 2021 * '''Освојувач на [[Куп на Шкотска|Купот на Шкотска]] (33):''' 1894, 1897, 1898, 1903, 1928, 1930, 1932, 1934, 1935, 1936, 1948, 1949, 1950, 1953, 1960, 1962, 1963, 1964, 1966, 1973, 1976, 1978, 1979, 1981, 1992, 1993, 1996, 1999, 2000, 2002, 2003, 2008, 2009 * '''Освојувач на [[Шкотски Лига куп|Шкотскиот Лига куп]] (27):''' 1947, 1949, 1961, 1962, 1964, 1965, 1971, 1976, 1978, 1979, 1982, 1984, 1985, 1987, 1988, 1989, 1991, 1993, 1994, 1997, 1999, 2002, 2003, 2005, 2008, 2010, 2011 ===Меѓународни=== * '''Освојувач на [[УЕФА Куп на победниците на куповите|Куп на победниците на куповите]] (1):''' 1972 == Надворешни врски == {{рв|Rangers F.C.}} ;Официјално *{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rangers.co.uk/|title=Offical website|work=Rangers.co.uk|accessdate=25 August 2012}} *{{Наведена мрежна страница|url=http://www.scottishfootballleague.com/club/rangers/|title=Rangers|publisher=Scottish Football League|date=August 2012|accessdate=26 August 2012|archive-date=2013-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20130622070714/http://www.scottishfootballleague.com/club/rangers|url-status=dead}} *{{Наведена мрежна страница|url=http://www.scotprem.com/content/default.asp?page=s13_2|title=Rangers Football Club: Team Profile|publisher=Scottish Premier League|date=May 2012|accessdate=26 August 2012|archive-date=2012-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20120715015458/http://www.scotprem.com/content/default.asp?page=s13_2|url-status=dead}} *{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fifa.com/classicfootball/clubs/club=31067/index.html|title=Rangers|publisher=FIFA|work=FIFA.com|year=2011|accessdate=26 August 2012|archive-date=2012-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20120818002329/http://www.fifa.com/classicfootball/clubs/club=31067/index.html|url-status=dead}} *{{Наведена мрежна страница|url=http://www.uefa.com/teamsandplayers/teams/club=50121/profile/index.html|title=Rangers FC|publisher=UEFA|date=31 December 2010|accessdate=24 September 2012}} *{{наведени вести|url=http://www.rangerssupporterstrust.co.uk/rstsite/|title=Rangers Supporters Trust|work=Rangers Supporters Trust|accessdate=26 August 2012|archive-date=2012-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20120814141035/http://www.rangerssupporterstrust.co.uk/rstsite/|url-status=dead}} ;Вести *{{наведени вести|url=http://www1.skysports.com/football/teams/rangers|title=Rangers|work=Sky Sports|accessdate=26 August 2012}} ;Социјални мрежи *{{Facebook|https://www.facebook.com/rangersfc}} *{{Twitter|https://twitter.com/RangersFC}} {{Премиер лига на Шкотска}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Фудбалски клубови од Шкотска|Ренџерс]] m5491wqu7xf7yl48tq61dh5x0pof5kw 0 1051967 5605650 5421071 2026-08-06T14:36:13Z Makenzis 67668 5605650 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | clubname = Данди Јунајтед<br />Dundee United | current = 2019–20 Dundee United F.C. season | image = | fullname = Dundee United Football Club | nickname = ''Терористи'' , ''Арапи'' (Навивачи) | founded = 24 мај 1909 како ''Данди Хибернијан'' | ground = [[Танадајс парк]]<br />[[Данди]], [[Шкотска]] | capacity = 14,209 | chrtitle = Претседател | chairman = {{знамеикона|САД}} Марк Огрин | manager = {{знамеикона|Шкотска}} [[Роби Нилсон]] | mgrtitle = Тренер | league = Шкотски Чемпионшип | season = 2025/2026 | position = 7-и | website = http://www.dundeeunitedfc.co.uk <!-- Домашни бои --> | pattern_la1 = _dundeeutd1920h | pattern_b1 = _dundeeutd1920h | pattern_ra1 = _dundeeutd1920h | pattern_sh1 = _dundeeutd1920h | pattern_so1 = _dundeeutd1920h | leftarm1 = FF5F00 | body1 = FF5F00 | rightarm1 = FF5F00 | shorts1 = 000000 | socks1 = FF5F00 <!-- Гостински бои --> | pattern_la2 = _dundeeutd1920a | pattern_b2 = _dundeeutd1920a | pattern_ra2 = _dundeeutd1920a | pattern_sh2 = _dundeeutd1920h | pattern_so2 = _dundeeutd1920a | body2 = 000000 | rightarm2 = 000000 | leftarm2 = 000000 | shorts2 = 000000 | socks2 = 000000 }} '''ФК Данди јунајтед''' ({{langx|en|Dundee United Football Club}}) е [[Шкотска|шкотски]] професионален [[фудбал]]ски клуб од [[Данди]]. Основан е [[1909]] како ''Данди Хибернијан'', па така во 2009 година е прославена стогодишницата од постоењето на клубот. Сегашното име клубот го носи од 1923. Прекарот на Данди Јунајтед е ''Тероритите'', а навивачите се нарекуваат ''Арапи''. Клуб игра во портокалова опрема од 1960-тите, а на моменталниот стадион, [[Танадајс парк]], играат уште од основањето. Данди Јунајтед моментално се натпреварува во [[Шкотска Премиер лига|Премиер лига]] а од 2009. е под водство на менаџерот [[Питер Хјустон]]. Тие имаат една титула [[Шкотска фудбалска лига-Премиер дивизија|првак на Шкотска]], една титула во [[Шкотски куп|Купот на Шкотска]] и двапати биле победници на [[Шкотски Лига куп|шкотскиот лига куп]]. Во Европските натпреварувања најголеми успеси на клубот се финале на [[Куп на УЕФА]] во сезоната [[УЕФА Куп 1986-87|1986-87]] и полуфинале на [[УЕФА Лига шампиона|Европскиот куп]] во сезоната [[Лига шампиона 1983-84|1983-84]]. ==Титули== *'''[[Шкотска фудбалска лига-Премиер дивизија|Шампион на Шкотска]]:''' **'''Победник (1):'''1982-83 **'''Вицешампин (2):''' 1931-32, 1959-60 *'''[[Шкотски куп]]:''' **'''Победник (1)''': 1993-94 **'''Финалист (7):''' 1973–74, 1980-81, 1984-85, 1986-87, 1987-88, 1990-91, 2004-05 *'''[[Шкотски Лига куп]]:''' **'''Победник (2):''' 1979-80, 1980-81 **'''Финалист (4):''' 1981-82, 1984-85, 1997-98, 2007-08 *'''[[Шкотски Челенџ куп]]:''' **'''Финалист (1):''' 1995-96 == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Dundee United F.C.}} * [http://www.dundeeunitedfc.co.uk/ Официјално мрежно место на клубот] * [http://www.feddusc.com/ Данди Јунајтед] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140517093636/http://feddusc.com/ |date=2014-05-17 }} * [http://www.dundeeunited.com/ Поранешен мрежно место на Данди Јунајтеда] [[Категорија:Фудбалски клубови од Шкотска|Данди Јунајтед]] hv0t0xzls585ww16jo2iwulaq8bags5 0 1052482 5605641 5203987 2026-08-06T14:03:59Z Makenzis 67668 5605641 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | clubname = Абердин<br />Aberdeen | current = 2012–13 Aberdeen F.C. season | image = | fullname = Aberdeen Football Club | nickname = ''Црвени'' , ''The Dons'' | founded = 1903 | ground = [[Питодри Стадион]]<br />[[Абердин]], [[Шкотска]] | capacity = 22,199 | chrtitle = Претседател | chairman = {{знамеикона|Шкотска}} Дејв Кормак | manager = {{знамеикона|Шкотска}} [[Derek McInnes]] | mgrtitle = Тренер | league = [[Шкотска Премиер лига|Премиер лига]] | season = 2025-26 | position = 9-ти | website = http://www.afc.premiumtv.co.uk/page/Welcome Aberdeen F.C. <!-- Домашни бои --> | pattern_la1 = _aberdeen2021h | pattern_b1 = _aberdeen2021h | pattern_ra1 = _aberdeen2021h | pattern_sh1 = _adidaswhite | pattern_so1 = _color_3_stripes_white | leftarm1 = FF0000 | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FF0000 | shorts1 = FF0000 | socks1 = FF0000 <!-- Гостински бои --> | pattern_la2 = _blackborder | pattern_b2 = _aberdeen2021a | pattern_ra2 = _blackborder | pattern_sh2 = _adidaswhite | pattern_so2 = _color_3_stripes_white | leftarm2 = FFFFFF | body2 = 000000 | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = 000000 | socks2 = 000000 }} '''ФК Абердин''' ([[англиски јазик|англиски:]]Aberdeen Football Club) е [[Шкотска|шкотски]] [[фудбал]]ски клуб од истоимениот града [[Абердин]], кој се натпреварува во [[Шкотска Премиер лига|шкотската Премиер лига]]. Клубот е основан на [[14 август]] [[1903]] со спојување на абердински клубови Викторија Јунајтед, Орион и Абердин Тичерс. Својте домашни натпревари ги играат на стадионот Питодри каде се сместени и клупските простории. Боите на клубот се црвена и бела. Најголемите успеси тимот ди има остварено во осумдесеттите години под водство на менаџерот [[Алекс Фергусон|Сер Алекс Фергусон]]. ==Титули== ===Домашни=== [[Image:Merkland Road Facade.JPG|right|thumb|290px|Гранитна фасада на стадионот [[Питодри]]]] * '''[[Шкотска Премиер лига|Премиер лига]]''' : '''Шампион (4)''': 1954/55, 1979/80, 1983/84, 1984/85 * '''[[Шкотски Куп]]''' : '''Шампион (7)''': 1946/47, 1969/70, 1981/82, 1982/83, 1983/84, 1985/86, 1989/90 * '''[[Шкотски Супер Куп|Супер Куп]]''' : '''Шампион (5)''': 1946, 1956, 1977, 1986, 1990 ===Европски=== * '''[[Куп на победниците на куповите]]''' : '''Шампион (1)''': 1983 * '''[[УЕФА Супер Куп|Европски Супер куп]]''' : '''Шампион (1)''': 1983 == Надворешни врски == * [http://www.afc.premiumtv.co.uk/page/Welcome Aberdeen F.C. Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090627024652/http://www.afc.premiumtv.co.uk/page/Welcome |date=2009-06-27 }} * [http://www.gothenburg-greats.com/ Gothenburg Greats] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080517123210/http://www.gothenburg-greats.com/ |date=2008-05-17 }} * [http://www.invernessreds.co.uk/ Inverness Reds Online] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121105181921/http://www.invernessreds.co.uk/ |date=2012-11-05 }} * [http://www.afctrust.com/ Aberdeen FC Supporters Trust] * [http://www.redarmy12.net/ Red Army 12] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140407102637/http://www.redarmy12.net/ |date=2014-04-07 }} [[Категорија:Фудбалски клубови од Шкотска|Абердин]] q32bkzvs2n5x8uu7widphhti7ogu4fq 0 1063252 5605901 5603741 2026-08-07T11:57:40Z Gurther 105215 5605901 wikitext text/x-wiki {{внимание}} {{превод}} {{Infobox album <!-- See Wikipedia:WikiProject_Albums --> | Name = Jordin Sparks | Type = studio | Artist = [[Џордин Спаркс|Jordin Sparks]] | Cover = Jordin Sparks (51936653501).jpg | Border = yes | Released = 20 ноември, 2007 | Recorded = јуни–октомври 2007 | Genre = [[Поп-музика|Pop]], [[Современ Р&Б|R&B]] | Label = [[Jive Records|Jive]] | Length = 45:17<br />59:48 <small>(deluxe edition)</small> | Producer = [[Stargate (продукциски тим)|Stargate]], Jonas Jeberg, Cutfather, [[Robbie Nevil]], [[The Underdogs (duo)|The Underdogs]], Erik "Bluetooth" Griggs, [[Bloodshy & Avant]], [[Espionage (production team)|Espionage]], [[Emanuel Kiriakou]], Klas Åhlund, [[Stephen Lipson]] | Last album = | This album = '''''Jordin Sparks'''''<br>(2007) | Next album = ''[[Battlefield (album)|Battlefield]]''<br>(2009) | Misc = {{Extra album cover | Upper caption = Alternative cover | Type = studio | Cover = Jordin Sparks AUS.jpg | Border = yes | Lower caption = Australian, UK, and iTunes Deluxe Version cover }} {{Singles | Name = Jordin Sparks | Type = Studio | Single 1 = [[Tattoo (Jordin Sparks song)|Tattoo]] | Single 1 date = August 27, 2007 | Single 2 = [[No Air]] | Single 2 date = February 11, 2008 | Single 3 = [[One Step at a Time (song)|One Step at a Time]] | Single 3 date = June 10, 2008 }}}} '''''Jordin Sparks''''' е истоимениот студиски албум на американската поп и Р&Б пејачка [[Џордин Спаркс]] (англиски: [[Џордин Спаркс|Jordin Sparks]]). Албумот беше издаден на 20 ноември, 2007 во Соединетите Американски Држави, а на 27 ноември, 2007 во Канада и христијанските музички продавници. Во Соединетите Американски Држави го достигна десеттото место на табелата [[Билборд]] 200 со вкупна продажба од 119, 000 примероци во првата недела. Од него произлегоа четири хита кои се најдоа помеѓу топ 20, а тоа се "[[Tattoo (Jordin Sparks song)|Tattoo]]" кој го достигна осмото место на ''Билборд Хот 100'' и "[[No Air]]" со третото место.<ref name="Jordin Sparks Summer Headlining Tour">{{Наведена мрежна страница |last=Parker |first=Lyndsey |url=http://music.yahoo.com/blogs/reality-rocks/does-winning-american-idol-even-matter-anymore.html |title=Does Winning ‘American Idol’ Even Matter Anymore? |publisher=Music.yahoo.com |date=2010-11-24 |accessdate=2012-05-20 |archive-date=2012-02-16 |archive-url=https://www.webcitation.org/65UDTJI0W?url=http://music.yahoo.com/blogs/reality-rocks/does-winning-american-idol-even-matter-anymore.html |url-status=dead }}</ref> Албумот се продаде во преку 3 милиони примероци низ целиот свет. Ова е нејзиниот најдобро продаван албум до сега.Спаркс го поддржа албумот со''[[As I Am Tour]]'' и ''[[Jesse & Jordin LIVE Tour]]'' турнеите. Албумот беше награден со Платина за продажба поголема од 1,000,000 од страна на [[Здружение на музичките сниматели на Америка|RIAA]] на 12 декември, 2008.<ref name="RIAA">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?resultpage=1&table=SEARCH_RESULTS&title=&artist=Jordin%20Sparks&format=&album=&perPage=25 |title=Recording Industry Association of America |publisher=RIAA |date= |accessdate=2012-02-26 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924154041/http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?resultpage=1&table=SEARCH_RESULTS&title=&artist=Jordin%20Sparks&format=&album=&perPage=25 |url-status=dead }}</ref> ==Заднина== Спаркс победи на шестат сезона на ''[[Американски идол]]''. На 17 август, 2007, беше објавено дека Спаркс потпишала со [[19 Recordings]]/[[Jive Records]]/[[Zomba Label Group]] музичката куќа со што стана првиот ''Идол'' кој се приклучил на таа музичка куќа. Втор кој потпиша со истата е Давид Арчулета и тоа следната година.<ref>{{Наведена мрежна страница| title = Archuleta signed with Jive| url = http://www.zombalabelgroup.com/news.html| last = | publisher = Jive| accessdate = 2013-01-10| archive-date = 2008-08-20| archive-url = https://web.archive.org/web/20080820144041/http://zombalabelgroup.com/news.html| url-status = dead}}</ref> Сите претходни ''Идол'' победници и финалисти потпишале или сè уште имаат потпишано со RCA Label Group’s J (Фантасиа, Рубен Садарт), Arista (Џастин Гуарини, Тејлор Хикс, Блејк Луис) или RCA (Кели Кларксон, Бо Бајс, Клеј Ајкен, Катарин МекФи, Крис Дотри, Диана ДеГармо како и Дејвид Кук) куќите, со исклучок на Кери Андеруд која потпиша со [[Arista Nashville]]. Спаркс ијазви дека таа снимила неколку песни за албумот но поголемиот де од снимањето било извршено во Лос Анџелес откако завршила турнејата.<ref name=seasonsixidolstars>{{Наведена мрежна страница|title=Season Six ''Idol'' Stars Prepping Debut Albums|url=http://www.billboard.com/bbcom/search/google/article_display.jsp?vnu_content_id=1003625142|accessdate=2007-09-20|date=August 13, 2007|publisher=Daily News|author=Graff, Gary|authorlink=Gary Graff|archiveurl=https://archive.today/20130102011456/http://www.billboard.com/bbcom/search/google/article_display.jsp?vnu_content_id=1003625142%23/bbcom/search/google/article_display.jsp?vnu_content_id=1003625142|archivedate=2013-01-02|url-status=live}}</ref> Таа рече дека албумот “ќе биде во Топ 40, пријатен за слушање, забавен, со надеж дека ќе биде како мешавина од поп-рок звукот од идолот Кели Кларксон и Р&Б како Бијонсе.”<ref name=idolsparks>{{Наведена мрежна страница|title=''Idol'' Sparks Juggling Touring, Recording|url=http://www.billboard.com/bbcom/search/google/article_display.jsp?vnu_content_id=1003606307|accessdate=2007-09-20|date=July 2, 2007|publisher=Daily News|author=Graff, Gary|archiveurl=https://archive.today/20130102021636/http://www.billboard.com/bbcom/search/google/article_display.jsp?vnu_content_id=1003606307%23/bbcom/search/google/article_display.jsp?vnu_content_id=1003606307|archivedate=2013-01-02|url-status=live}}</ref><ref>[http://music.aol.com/artists/aim-celebrity-interview/jordin-sparks Jordin Sparks AIM Interview - AOL Music<!-- Bot generated title -->]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Издавање и промоција== Џордин потврди на нејзиниот [[MySpac]]e профил дека офизцијалната листа со песни како и изданието, ќе содржи и бонус песни на [[Wal-Mart]], [[Sony]], и [[iTunes Store]] страните. Едно ексклузивно видео од фотосесијата за Jordin Sparks беше објавен на [[YouTube]] каналот на Спаркс каде што делови од "Permanent Monday", "Overcome" и "One Step at a Time" ќе може да се слушнат. Постојат две насловни за албумот, една за САД и Канада а другата за Обединетото Кралство и Австалија. Сепак, насловната за САД и Канада беше достапна и во ОК(во продавниците и на [[iTunes]]) сè додека "[[No Air]]" не излезе во продажба во таа земја. Насловната за САД/Канада првично беше објавена во Австралија сè додека "No Air" не излезе на којшто новата насловна беше поставена. Песната "Permanent Monday" е искористена во една од епизодите од осмата сезона на ''[[Американски идол]]'' на аудициите во Солт Лејк Сити. Песните пак "Young and In Love" & "This Is My Now" се искористени во епизодите од серијата ''[[The Hills]]''. ===Хитови=== *Првиот хит кој излезе беше "[[Tattoo (Jordin Sparks song)|Tattoo]]" кој најпрво беше пуштен на радио во САД на 27 август, 2007.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.msnbc.msn.com/id/20320480/ |title=Jordin Sparks signs with Jive Records group - Access Hollywood - MSNBC.com |publisher=MSNBC |date=2007-08-17 |accessdate=2012-05-20 |archive-date=2008-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080807160809/http://www.msnbc.msn.com/id/20320480/ |url-status=dead }}</ref> Таа е првата песна од албумот кој се најде помеѓу десетте најдобри хитови, достигнувајќи го осмото место на [[Билборд Хот]] 100. *Вториот хит кој беше издаден е "[[No Air]]", дует со Крис Браун,<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.fmqb.com/Article.asp?id=16691 |title=Release Date |publisher=Fmqb.com |date= |accessdate=2012-05-20 |archive-date=2012-05-25 |archive-url=https://archive.today/20120525033449/http://www.fmqb.com/Article.asp?id=16691 |url-status=dead }}</ref> кој го достигна тртото место на ''Билборд Хот 100''. На 28 февруару, 2008, Билборд изјави дека оваа песна е најпродаваната дигитална песна со 73,000 симнувања.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.billboard.com/bbcom/news/article_display.jsp?vnu_content_id=1003717308 |title=Flo Rida Starts Tenth Week Atop Hot 100 |publisher=Billboard.com |date= |accessdate=2012-05-20}}</ref> И двете песни беа наградени со палтинум од страна на [[Здружение на музичките сниматели на Америка|RIAA]].<ref name=RIAA/>"No Air" исто така се најде на првото место на табелите и во Австралија и во Нов Зеланд. Таа беше број еден хит во Нов Зеланд за 2008 година. *Третиот хит од албумот насловен како "[[One Step at a Time (song)|One Step at a Time]]" беше издаден на 10 јуни, 2008 година и се најде на седумнаесеттото место на ''Билборд Хот 100'' со тоа станувајќи четвртиот хит на Џордин на топ 20 листата.<ref>[http://www.fmqb.com/Article.asp?id=16691 FMQB: Radio Industry News, Music Industry Updates, Arbitron Ratings, Music News and more!<!-- Bot generated title -->] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160217085656/http://www.fmqb.com/Article.asp?id=16691 |date=2016-02-17 }}>[http://www.accessatlanta.com/blogs/content/shared-blogs/accessatlanta/idol/entries/2008/08/31/831_jordin_spar.html Access Atlanta] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080902103520/http://www.accessatlanta.com/blogs/content/shared-blogs/accessatlanta/idol/entries/2008/08/31/831_jordin_spar.html |date=2008-09-02 }}</ref> Таа е единствениот натпреварувач на Американски идол кој има четири успешни хитови на топ 20 листата. ===Други песни=== *"[[This Is My Now]]" беше изадена веднаш после победата на Џордин на Американски идол. Песната влезе во топ20 списокот на ''Билборд Хот 100'' но никогаш не беше признаена како официјална песна. ==Прифаќање на албумот== {{Album ratings |rev1 = [[Allmusic]] |rev1score = {{rating|3|5}}<ref>{{Наведена мрежна страница|last=Thomas |first=Stephen |url={{Allmusic|class=album |id=r1240982 |pure_url=yes}} |title=Allmusic review |publisher=Allmusic.com |date=2007-11-20 |accessdate=2012-05-20}}</ref> |rev2 = ''[[Билборд (магазин)|Billboard]]'' |rev2score = (favorable)<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://billboard.com/bbcom/content_display/reviews/albums/e3ifdb433cd9235b85672cd3d83e48c12e8 |title=Billboard review |accessdate=2008-01-20 |archive-date=2008-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080120074513/http://billboard.com/bbcom/content_display/reviews/albums/e3ifdb433cd9235b85672cd3d83e48c12e8 |url-status=dead }}</ref> |rev3 = ''[[The Boston Globe]]'' |rev3score = (favorable)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boston.com/ae/music/cd_reviews/articles/2007/11/20/american_idol_winner_makes_satisfying_debut/ |title=The Boston Globe review |publisher=Boston.com |date=2007-11-20 |accessdate=2012-05-20}}</ref> |rev4 = ''[[Entertainment Weekly]]'' |rev4score = (B+)<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ew.com/ew/article/0,,20160380,00.html |title=Entertainment Weekly review |publisher=Ew.com |date=2007-11-16 |accessdate=2012-05-20 |archive-date=2012-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120518153607/http://www.ew.com/ew/article/0,,20160380,00.html |url-status=dead }}</ref> |rev5 = ''[[Jesus Freak Hideout]]'' |rev5score = {{rating|4|5}}<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://jesusfreakhideout.com/cdreviews/JordinSparks.asp |title=Jesus Freak Hideout review |publisher=Jesusfreakhideout.com |date=2007-11-20 |accessdate=2012-05-20}}</ref> |rev6 = ''[[The New York Times]]'' |rev6score = (favorable)<ref>{{наведени вести|url=http://www.nytimes.com/2007/11/26/arts/music/26choi.html?_r=2&ref=music&oref=slogin&oref=slogin |title=The New York Times review |publisher=Nytimes.com |date=2007-11-26 |accessdate=2012-05-20}}</ref> |rev7 = ''[[Ролинг Стоун|Rolling Stone]]'' |rev7score = {{rating|3.5|5}}<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.rollingstone.com/reviews/album/17304374/review/17313206/jordin_sparks?rating=11 |title=Rolling Stone review |publisher=Rollingstone.com |date= |accessdate=2012-05-20 |archive-date=2008-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081207121157/http://www.rollingstone.com/reviews/album/17304374/review/17313206/jordin_sparks?rating=11 |url-status=dead }}</ref> |rev8 = [[Slant Magazine]] |rev8score = {{rating|3|5}}<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.slantmagazine.com/music/music_review.asp?ID=1237 |title=Slant Magazine review |publisher=Slantmagazine.com |date= |accessdate=2012-05-20}}</ref> |rev9 = ''[[USA Today]]'' |rev9score = {{Rating|3|4}}<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://blogs.usatoday.com/listenup/2007/11/this-weeks-re-2.html |title=USA Today review |accessdate=2007-06-25 |archive-date=2007-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070625054541/http://blogs.usatoday.com/listenup/2007/11/this-weeks-re-2.html |url-status=dead }}</ref> |rev10 = ''[[Vibe (magazine)|Vibe]]'' |rev10score = (mixed)<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://books.google.com/books?id=kCYEAAAAMBAJ&pg=PA86&lpg= |title=Vibe review |publisher=Books.google.com |date= |accessdate=2012-05-20 }}{{Мртва_врска|date=March 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |rev11 = ''The Washington Post'' |rev11score = (mixed)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/11/19/AR2007111901921.html |title=The Washington Post review |publisher=Washingtonpost.com |date= |accessdate=2012-05-20}}</ref> }}<!-- Automatically generated by DASHBot--> Овој албум се најде на десеттото место на [[Билборд 200]] и оттогаш е продадени преку милион примероци.<ref name="idolchatter">{{наведени вести | url=http://blogs.usatoday.com/idolchatter/ | title=Idol Chatter: American Idol News, Rumors, & Information | work=USA Today | date=May 7, 2010 | accessdate=May 7, 2010 | archive-date=2008-06-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080626015047/http://blogs.usatoday.com/idolchatter/ | url-status=dead }}</ref> Во ОК беше издаден на 14 април, 2008 но не се појави на табелите во ОК сè до јули истата година каде што се најде на седуманесетото место. Албумот бесе награден со платина во САД на 12 декември, 2008 година.<ref name="RIAA"/> Критиките во врска со албумот беа доста позитивни.<ref>[http://www.metacritic.com/music/artists/sparksjordin/jordinsparks ''Jordin Sparks'' (2007): Reviews] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100530101249/http://www.metacritic.com/music/artists/sparksjordin/jordinsparks |date=2010-05-30 }}. [[Metacritic]]. Посетено на 2010-04-18.</ref> Билборд списанието изјави ''„Џордин вложи труд на цела нејзина работа – и успеа.„'' а таа звучи „токму така како што би требало да пее на оваа возраст и да се поврза со нејзината кариера.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://billboard.com/bbcom/content_display/reviews/albums/e3ifdb433cd9235b85672cd3d83e48c12e8 |title=Jordin Sparks |accessdate=2008-01-20 |archive-date=2008-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080120074513/http://billboard.com/bbcom/content_display/reviews/albums/e3ifdb433cd9235b85672cd3d83e48c12e8 |url-status=dead }}</ref> ''[[Entertainment Weekly]]'' го оцени албумот со 4+ и додаде дека ''„ "Идол" назначи победници со многу јаки гласови, но не ни даде ниеден кој е полесен да се слуша.„''<ref>{{наведени вести | url=http://www.ew.com/ew/article/0,,20160380,00.html | work=Entertainment Weekly | title=Music Review: Jordin Sparks, by Jordin Sparks | access-date=2013-01-10 | archive-date=2013-01-31 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130131023138/http://www.ew.com/ew/article/0,,20160380,00.html | url-status=dead }}</ref> ==Екипаж== ===Музичари=== *Вокал&nbsp;– Jordin Sparks *Претставен вокал од: [[Chris Brown (American singer)|Chris Brown]] ([[Jive Records|Jive]]) *Придрижен вокал&nbsp;– Tracie Ackerman, Sherree Ford Brown, Cathy Dennis, James Fauntleroy, and Chau Phan *Гитара&nbsp;— Dave Rainger, Henrik Jonback, Corky James, Andrew Hey, and Ian Dench *Бас&nbsp;— Henrik Jonback, Alex Al, Emanuel Kiriakou, and Walter Afanasieff ===Продукција=== *Producents: [[Stargate (продукциски тим)|Stargate]], Jonas Jeberg, Cutfather, [[Robbie Nevil]], [[The Underdogs (duo)|The Underdogs]], Erik "Bluetooth" Griggs, [[Bloodshy & Avant]], [[Espionage (production team)|Espionage]], [[Emanuel Kiriakou]], [[Klas Åhlund]], [[Stephen Lipson]] *Vocal producer: Andrew Wyatt *Mastering: Tom Coyne *Engineers: Mikkel S. Eriksen, Matty Green, Dabling Harward, Andrew Hey, Adam Kagen, Emanuel Kiriakou, Robert Smith, Brian Sumner, Pat Thrall, [[Tim Weidner]] and Eric Rennaker *Assistant Engineers: Jeremy Garrett, Clint Lawrence, Mike Laza, and Eric Rennaker *Mixing: Henrik Edenhed and Serban Ghenea *Mixing Assistant: Josh Houghkirk and Nik Karpen *A&R: Nancy Roof and Jeff Fenster *Photography: [[Mary Ellen Matthews]] ==Табели== ===Поизиција на табелите=== {| class="wikitable" |- !Country/market !Peak !Sales !Certification |- |Austrian Albums Chart | style="text-align:center;"|41 |30,000 |Gold |- |Australian [[ARIA Charts|ARIA Albums Chart]]<ref>[http://www.ariacharts.com.au/pages/charts_display_album.asp?chart=1G50 Australian ARIA Top 50 Singles Chart]. [[Австралиска музичка индустрска асоцијација|Australian Recording Industry Association]]. Посетено на June 8, 2008.</ref> | style="text-align:center;"|17 |50,000 |Gold |- |Belgium Albums Chart | style="text-align:center;"|66 | | |- |[[Brazil]] Albums Chart | style="text-align:center;"|19 |4,000 | |- |[[Canadian Albums Chart]] | style="text-align:center;"|12 |70,000 |Gold |- |[[Media Control Charts|German Albums Chart]] | style="text-align:center;"|42 | | |- |[[Irish Albums Chart]] | style="text-align:center;"|19 | | |- |Netherlands | style="text-align:center;"|41 | | |- |New Zealand [[Музичка Индустриска Асоцијација на Нов Зеланд|RIANZ Albums Chart]] | style="text-align:center;"|10 |7,500<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.rianz.org.nz/rianz/chart_facts.asp |title=The Official New Zealand Music Chart |publisher=Rianz.org.nz |date= |accessdate=2012-02-26 |archive-date=2012-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120308040430/http://www.rianz.org.nz/rianz/chart_facts.asp |url-status=dead }}</ref> ||Gold<!--- Youtube video of Jordin holding gold award. http://www.youtube.com/watch?v=z5tenpnDmEQ --> |- |[[Sverigetopplistan|Swedish Albums Chart]] | style="text-align:center;"|57 | | |- |Swiss Albums Chart | style="text-align:center;"|29 | | |- |[[UK Albums Chart]] | style="text-align:center;"|17 |120,000 |Gold<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ukchartsplus.co.uk/ChartsPlusYE2008.pdf |title=Official Singles Chart 2008 |format=PDF |date= |accessdate=2012-05-20}}</ref> |- |US [[билборд 200|''Billboard'' 200]]<ref name=acharts>{{Наведена мрежна страница|url=http://acharts.us/album/29994 |title=Jordin Sparks - Jordin Sparks - Music Charts |publisher=Acharts.us |date= |accessdate=2012-05-20}}</ref> | style="text-align:center;"|10 |1,100,000<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://content.usatoday.com/communities/idolchatter/post/2010/05/idol-boosts-connick-sinatra-sales/1 |title=Idol Chatter 5-12-2010 |publisher=Content.usatoday.com |date=2010-05-13 |accessdate=2012-05-20}}</ref> |Platinum<ref name=RIAA/> |- |} ==Историја на издавање== {|class="wikitable" |- ! Region ! Date ! Format ! Label |- | [[Соединети Американски Држави|United States]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://itunes.apple.com/us/album/jordin-sparks/id267908334|title=Jordin Sparks (Album) by Jordin Sparks|work=iTunes Store|publisher=[[Apple]]|accessdate=2012-05-02}}</ref> | November 20, 2007 | [[Компактен диск|CD]], [[музичко симнување|digital download]] |rowspan="2"|<center>[[Jive Records|Jive]]</center> |- | [[Канада|Canada]] | November 27, 2007 |- | [[Австралија|Australia]] |rowspan="2"| March 29, 2008 |CD, digital download on [[iTunes]] only |rowspan="7"|<center>[[Sony Music]]</center> |- | [[Нов Зеланд|New Zealand]] | |- | [[Обединето Кралство|United Kingdom]] | April 14, 2008 | CD, digital download |- | [[Brazil]] | April 20, 2008 | CD |- | [[Германија|Germany]] | July 4, 2008 |CD, digital download |- | [[Полска|Poland]] | September 1, 2008 | rowspan="2"|CD |- | [[Италија|Italy]] | February 6, 2009<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ibs.it/disco/0886972966021/jordin-sparks/jordin-sparks.html?shop=2057 |title=Jordin Sparks - Jordin Sparks - cd di Jordin Sparks - - disco di Jordin Sparks - IBS |publisher=Ibs.it |date=2012-02-06 |accessdate=2012-02-26}}</ref> |} ==Наводи== {{Reflist|2}} ==Надворешни врски== * [http://www.jordinsparks.com Official Jordin Sparks website] * [http://www.mtv.com/music/artist/jordin_sparks/artist.jhtml Jordin Sparks MTV page] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120624115846/http://www.mtv.com/music/artist/jordin_sparks/artist.jhtml |date=2012-06-24 }} {{Jordin Sparks}} {{DEFAULTSORT:Jordin Sparks (Album)}} 7chrddm4oiuhln7hs4jssb4lu3byr8h 0 1065735 5605800 5423458 2026-08-07T04:20:08Z Gliwi 66636 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Gillersdorf.PNG]] → [[File:DEU Gillersdorf (Großbreitenbach) COA.svg]] PNG → SVG 5605800 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Германија |Art = Место |Municipality = [[Гросбрајтенбах]] |image_photo = Dorfansicht von Gillersdorf.JPG |image_caption = Поглед на селото Гилерсдорф |Wappen = DEU Gillersdorf (Großbreitenbach) COA.svg |lat_deg = 50 |lat_min = 36 |lat_sec = 23 |lon_deg = 11 |lon_min = 1 |lon_sec = 1 |Bundesland = Thüringen |Landkreis = Илм |Höhe = 660 |Fläche = 3.83 |Einwohner = 244 |Stand = 2017-12-31 |PLZ = 98701 |Vorwahl = 036781 |Kfz = IK |Straße = Шварцбургер Штрасе 58 |Website = [http://www.vg-grossbreitenbach.de/ www.vg-grossbreitenbach.de] }} '''Гилерсдорф''' ({{langx|de|Gillersdorf}}) — село и поранешна општина во округот [[Илм (округ)|Илм]], во сојузната покраина [[Тирингија]], [[Германија]]. Од 1 јануари 2019 година претставува дел од градот [[Гросбрајтенбах]]. == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Gillersdorf}} {{Нормативна контрола}} {{ИлмКрајс-никулец}} [[Категорија:Илм (округ)]] [[Категорија:Поранешни општини во Тирингија]] [[Категорија:Села во Тирингија]] mrt6vk83s48twpa4mhhu2z4dzslhxye 0 1089536 5605902 5603744 2026-08-07T11:58:40Z Gurther 105215 5605902 wikitext text/x-wiki {{World Championships in Athletics |Name = Светско првенство во атлетика 2013 |Logo = 2013 World Championships in Athletics (August, 10) by Dmitry Rozhkov 04.jpg |Size = 250px |Host city = [[Москва]], [[Русија]] |Optional caption = |dates= 10–18 август 2013 |Nations participating = 206<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iaaf.org/competitions/iaaf-world-championships/news/206-nations-set-to-compete-at-the-iaaf-world|title=206 nations set to compete at the IAAF World Championships|publisher=iaaf.org|date=2013-08-02|accessdate=2013-08-02}}</ref> |Athletes participating = |Events = |Stadium = [[Стадион Лужники]] |previous = [[Светско првенство во атлетика (2011)|2011 Тегу]] |next = [[Светско првенство во атлетика 2015|2015 Пекинг]] }} '''14. [[Светско првенство во атлетика]]''' беше одржано во [[Москва]], [[Русија]] од 10 до 18 август 2013. Првенството беше одржано на олимпискиот [[Стадион Лужники]] кој е со капацитет од 78,360 места. За првпат по 2001 година, Русија застана на врвот на табелата на медали, освојувајќи седум златни медали, додека пак САД беа најодликувана нација на првенството со вкупно освоени 25 медали. [[Јусејн Болт]] и [[Шели-Ен Фрејзер-Прајс]] од [[Јамајка]] беа најуспешни спортисти на првенството со освоени три златни медали. Со освоените три златни медали, Болт влезе во историјата како најуспешен спортист на светските првенства со вкупно освоени 8 златни и 2 сребрени медали. ==Избор на домаќин== Откако поминал рокот за поднесување на пријава за организирање на првенството на 1 декември 2006, четири градови ([[Барселона]], [[Бризбејн]], [[Москва]] и [[Гетеборг]]) влегле во трката за град домаќин на првенството .<ref name="candidates">{{наведени вести |author=IAAF |title=Candidates confirmed for 2011 and 2013 World Championships in Athletics |url=http://www.iaaf.org/news/Kind=512/newsId=36939.html |work= |publisher= |date=2 декември 2006 |accessdate=3 декември 2006 }}</ref> Еден месец подоцна, Гетеборг ја повлекол својата кандидатура, наведувајќи недостиг на финансиска поддршка од Шведската влада.<ref name="Gothenburg">{{наведени вести |author=IAAF |title=Sweden withdraws IAAF World Championships’ bid |url=http://www.iaaf.org/news/Kind=2/newsId=37086.html |work= |publisher= |date=15 декември 2006 |accessdate=15 декември 2006 }}</ref> Светската атлетска федерација ''(IAAF)'' на конгресот во [[Момбаса]], ([[Кенија]]) на 27 март 2007 објавила дека градот Москва ја добил организацијата на првенството.<ref>{{наведени вести |author=IAAF |title=And the hosts will be ... |url=http://www.iaaf.org/news/Kind=512/newsId=38139.html |work=IAAF |publisher= |date=27 март 2007 |accessdate=27 март 2007 }}</ref> Претходно градот бил домаќин на [[Летни олимписки игри 1980|Летните олимписки игри 1980]] и на [[Светско првенство во атлетика во сала 2006|Светското првенство во атлетика во сала 2006]].<ref name="candidates"/> [[File:2013 World Championships in Athletics (August, 10) - panorama.jpg|мини|center|1020px|Панорама на [[Стадион Лужники|Стадионот Лужники]]]] ==Распоред на натпреварување== {{Hidden begin |toggle= |border= |header=Распоред на натпреварување |title= |titlestyle= |bodystyle= |bg1= |bg2= |ta1= |ta2= |extra1= |extra2= }} {{Распоред СП Атлетика 2013}} {{Hidden end}} ==Резултати== ===Мажи=== ====Патека==== [[Јусејн Болт]] од Јамајка се искачи на врвот на табелата на медали на сите времиња со освојувањето на трите златни медали. Тој победи на трките на 100 метри, 200 метри, како и на штафетната трка на 4x100 метри, каде штафетниот тим на Јамајка забележа победа над тимот на САД. По освоениот трет златен медал, Болт влезе во историјата со вкупно освоени 8 златни и 2 сребрени медали, поминувајќи го резулатот на [[Карл Луис]] од 8 златни, 1 сребрен, и 1 бронзен медал.<ref name=Bolt>{{наведени вести|title=Usain Bolt, Fraser-Pryce both golden|agency=Associated Press|publisher=ESPN|date=18 август 2013|url=http://espn.go.com/olympics/trackandfield/story/_/id/9578898/usain-bolt-wins-3rd-gold-jamaica-sweeps-sprints|accessdate=18 август 2013}}</ref> [[Џехју Гордон]] од Тринидад и Тобаго успеа да го освои златото пред [[Мајкл Тинсли]] за само една стотинка на трката на 400 метри со пречки. Ова беше прв златен медал за Тринидад и Тобаго по 1997 година. [[Емир Бекриќ]] го освои бронзениот медал, поставувајќи нов национален рекорд на Србија. [[Феликс Санчес]], натпреварувајќи се за [[Доминиканската Република]], исто така се пласира во финалето на 400 метри со пречки, забележувајќи го своето седмо финале по ред на светските првенства. Британецот [[Мо Фарах]] забележа победи на трките на 5,000 и на 10.000 метри, со што стана само вториот човек во историјата кој ги овоил двете злата и на светските првенства и на олимписките игри. Единствен човек кој претходно тоа го имаше сторено беше [[Кенениса Бекеле]] од Етиопија.<ref name=Farah>{{наведени вести|title=Double delight for Mo Farah in Moscow|work=Al Jazeera|date=16 август 2013|url=http://www.aljazeera.com/sport/athletics/2013/08/201381617393600396.html|accessdate=16 август 2013}}</ref> [[Стивен Кипротич]] од Уганда ја прекина серијата на Кенијците која траеше од 2005 година, и успеа да го освои златото на маратонската трка. Етиопијанците [[Лелиса Десиса]] и [[Тадесе Тола]] завршија на второто и третото место редоследно.<ref name=Kiprotich>{{наведени вести|title=Stephen Kiprotich claims marathon|publisher=ESPN|date=17 август 2013|url=http://espn.go.com/olympics/trackandfield/story/_/id/9576481/stephen-kiprotich-halts-kenya-world-championships-marathon-streak|accessdate=18 август 2013}}</ref> [[File:Usain Bolt 100 m heats Moscow 2013.jpg|thumb|[[Јусејн Болт]], победникот на [[Трка на 100 метри|трката на 100 м]], за време на квалификациите.]] [[File:Wilson Oliver Shubenkov Moscow 2013.jpg|thumb|Освојувачите на медали на трката на 110 метри со пречки.]] [[File:Александр Иванов.jpg|thumb|[[Александар Иванов]], победник на трката на 20 километри одење.]] {| {{MedalistTable|type=Дисциплина|columns=2}} |- |100 метри<br>{{DetailsLink|Светско првенство во атлетика 2013 – 100 метри за мажи}} |{{flagIOC2medalist|[[Јусејн Болт]]|JAM}} || 9.77<br>'''SB''' |{{flagIOC2medalist|[[Џастин Гетлин]]|USA}} || 9.85<br>'''SB''' |{{flagIOC2medalist|[[Неста Картер]]|JAM}} || 9.95 |- |200 метри<br>{{DetailsLink|Светско првенство во атлетика 2013 – 200 метри за мажи}} |{{flagIOC2medalist|[[Јусејн Болт]]|JAM}} || 19.66<br>'''WL''' |{{flagIOC2medalist|[[Ворен Вир]]|JAM}} || 19.79<br>'''PB''' |{{flagIOC2medalist|[[Кертис Мичел]]|USA}} || 20.04 |- |400 метри<br>{{DetailsLink|Светско првенство во атлетика 2013 – 400 метри за мажи}} |{{flagIOC2medalist|[[Лешон Мерит]]|USA}} || 43.74 <br>'''WL''','''PB''' |{{flagIOC2medalist|[[Тони Мекај]]|USA}} || 44.40<br>'''PB''' |{{flagIOC2medalist|[[Лугелин Сантос]]|DOM}} || 44.52<br>'''SB''' |- |800 метри<br>{{DetailsLink|Светско првенство во атлетика 2013 – 800 метри за мажи}} |{{flagIOC2medalist|[[Мохамед Аман]]|ETH}} || 1:43.31<br>'''SB''' |{{flagIOC2medalist|[[Ник Симондс]]|USA}} || 1:43.55<br>'''SB''' |{{flagIOC2medalist|[[Ајанлех Сулејман]]|DJI}} || 1:43.76 |- |1500 метри<br>{{DetailsLink|Светско првенство во атлетика 2013 – 1500 метри за мажи}} | |{{flagIOC2medalist|[[Асбел Кипрор]]|KEN}} || 3:36.28 | |{{flagIOC2medalist|[[Метју Центровиц]]|USA}} || 3:36.78 | |{{flagIOC2medalist|[[Јохан Кроње]]|RSA}} || 3:36.83 |- |5000 метри<br>{{DetailsLink|Светско првенство во атлетика 2013 – 5000 метри за мажи}} | |{{flagIOC2medalist|[[Мо Фарах]]|GBR}} || 13:26.98 | |{{flagIOC2medalist|[[Хагос Гебрхивет]]|ETH}} || 13:27.26 | |{{flagIOC2medalist|[[Исаја Коеч]]|KEN}} || 13:27.26 |- |10.000 метри<br>{{DetailsLink|Светско првенство во атлетика 2013 – 10.000 метри за мажи}} |{{flagIOC2medalist|[[Мо Фарах]]|GBR}} ||27:21.71<br> '''SB''' |{{flagIOC2medalist|[[Ибрахим Џеилан]]|ETH}} ||27:22.23<br> '''SB''' |{{flagIOC2medalist|[[Пол Тануи]]|KEN}} ||27:22.61 |- |Маратон<br>{{DetailsLink|Светско првенство во атлетика 2013 – маратон за мажи}} |{{flagIOC2medalist|[[Стивен Кипротич]]|UGA}} ||2:09:51 |{{flagIOC2medalist|[[Лелиса Десиса]]|ETH}} ||2:10:12 |{{flagIOC2medalist|[[Тадесе Тола]]|ETH}} ||2:10:23 |- |110 метри со пречки<br>{{DetailsLink|Светско првенство во атлетика 2013 – 110 метри со пречки за мажи}} |{{flagIOC2medalist|[[Дејвид Оливер]]|USA}} || 13.00<br> '''WL''' |{{flagIOC2medalist|[[Рајан Вилсон]]|USA}} || 13.13 |{{flagIOC2medalist|[[Сергеј Шубенков]]|RUS}} || 13.24 |- |400 метри со пречки<br>{{DetailsLink|Светско првенство во атлетика 2013 – 400 метри со пречки за мажи}} |{{flagIOC2medalist|[[Џехју Гордон]]|TRI}} || 47.69<br> '''WL''', '''NR''' |{{flagIOC2medalist|[[Мајкл Тинсли]]|USA}} || 47.70<br> '''PB''' |{{flagIOC2medalist|[[Емир Бекриќ]]|SRB}} ||48.05<br> '''NR''' |- |3000 метри со препреки<br>{{DetailsLink|Светско првенство во атлетика 2013 – 3000 метри со препреки за мажи}} |{{flagIOC2medalist|[[Езекиел Кембои]]|KEN}} || 8:06.01 |{{flagIOC2medalist|[[Консеслус Кипруто]]|KEN}} || 8:06.37 |{{flagIOC2medalist|[[Махидин Мекиси-Бенабад]]|FRA}} || 8:07.86 |- |20 километри одење<br>{{DetailsLink|Светско првенство во атлетика 2013 – 20 километри одење за мажи}} |{{flagIOC2medalist|[[Александар Иванов]]|RUS}} ||1:20:58<br> '''PB''' |{{flagIOC2medalist|[[Чен Динг]]|CHN}} ||1:21:09<br> '''SB''' |{{flagIOC2medalist|[[Мигел Анхел Лопес]]|ESP}} ||1:21:21<br> '''SB''' |- |50 километри одење<br>{{DetailsLink|Светско првенство во атлетика 2013 – 50 километри одење за мажи}} |{{flagIOC2medalist|[[Роберт Хефернан]]|IRL}} ||3:37:56<br> '''WL''' |{{flagIOC2medalist|[[Михаил Рижов]]|RUS}} ||3:38:58<br> '''PB''' |{{flagIOC2medalist|[[Џаред Талент]]|AUS}} ||3:40:03<br> '''SB''' |- |4 × 100 метри штафета<br>{{DetailsLink|Светско првенство во атлетика 2013 – 4 × 100 метри штафета за мажи}} |{{Знаме|Jamaica}}<br>[[Неста Картер]]<br>[[Кемар Бејли-Кол]]<br>[[Никел Ашмеаде]]<br>[[Јусејн Болт]]<br>[[Ошејн Бејли]]* <br>[[Ворен Вир]]* || 37.36<br> '''WL''' |{{Знаме|САД}}<br>[[Чарлс Силмон]]<br>[[Мајк Роџерс]]<br>[[Раким Салам]]<br>[[Џастин Гетлин]]<br>[[Дентариус Локе]]*<br>[[Џеф Демпс]]* || 37.66 |{{Знаме|Канада}}<br>[[Гавон Смели]]<br>[[Арон Браун]]<br>[[Донте Ричардс-Квок]]<br>[[Џастин Ворнер]]<br>[[Сем Ефах]]*<br>[[Олувасегун Макинде]]* || 37.92<br> '''SB''' |- |4 × 400 метри штафета<br>{{DetailsLink|Светско првенство во атлетика 2013 – 4 × 400 метри штафета за мажи}} |{{Знаме|САД}}<br>[[Дејвид Бербург]]<br>[[Тони Мекој]]<br>[[Арман Хал]]<br>[[Лешон Мерит]]<br>[[Џошуа Манс]]*<br>[[Џејмс Харис]]* || 2:58.71<br>'''WL''' |{{Знаме|Jamaica}}<br>[[Рушин Мекдоналд]]<br>[[Едино Стил]]<br>[[Омар Џонсон]]<br>[[Џавон Френсис]]<br>[[Џавир Бел]]*<br>[[Аким Гаунтлефт]]*|| 2:59.88<br>'''SB''' |{{Знаме|Русија}}<br>[[Максим Дилдин]]<br>[[Лав Мосин]]<br>[[Сергеј Петухов]]<br>[[Владимир Краснов]] <br><br><br>|| 2:59.90<br>'''SB''' |- style="background:#e8e8e8;" |colspan=7|{{Sports record codes}}<br /><nowiki>*</nowiki> <small>Спортист кој настапил само во квалификациите и освоил медал.</small> |} ====Поле==== Во дисциплината скок во височина, украинецот [[Богдан Бондаренко]] постави нов рекорд на првенствата со прескокнати 2.41 м и успеа да се закити со златниот медал. [[Мутаз Еса Баршим]] од Катар го освои сребрениот медал, додека пак [[Дерек Друин]] постави нов национален рекорд на Канада освојувајќи го бронзениот медал.<ref>{{наведени вести|title=Derek Drouin wins bronze for Canada in men’s high jump at world athletics championships|author=Josh Tapper|work=Toronto Star|url=http://www.thestar.com/sports/amateur/2013/08/15/derek_drouin_wins_bronze_for_canada_in_mens_high_jump_at_world_athletics_championships.html|date=15 август 2013|accessdate=18 август 2013}}</ref> Французинот [[Теди Тамго]] успеа да го освои златниот медал во дисциплината трискок, со прескокнати 18.04 метри, и влезе во историјата на оваа дисциплина како трет спортист кој успеал да ја скокне границата од 18 метри. [[File:2013 World Championships in Athletics (August, 12)- Raphael Holzdeppe and Björn Otto.JPG|thumb|[[Рафаел Холцдепе]] и [[Бјерн Ото]] од Германија, златниот и бронзениот медалист во дисциплината скок со стап.]] [[File:Ashton Eaton Moscow 2013.jpg|thumb|[[Ештон Итон]], победникот во машкиот десетобој.]] {| {{MedalistTable|type=Дисциплина|columns=2}} |- | Скок во височина<br>{{DetailsLink|Светско првенство во атлетика 2013 – скок во височина за мажи}} |{{flagIOC2medalist|[[Богдан Бондаренко]]|UKR}} || 2.41<br />'''WL''','''CR''', ='''NR''' |{{flagIOC2medalist|[[Мутаз Еса Баршим]]|QAT}} || 2.38 |{{flagIOC2medalist|[[Дерек Друин]]|CAN}} || 2.38<br /> '''NR''' |- | Скок со стап<br>{{DetailsLink|Светско првенство во атлетика 2013 – скок со стап за мажи}} |{{flagIOC2medalist|[[Рафаел Холцдепе]]|GER}} || 5.89 |{{flagIOC2medalist|[[Рено Лавилени]]|FRA}} || 5.89 |{{flagIOC2medalist|[[Бјерн Ото]]|GER}} || 5.82 |- | Скок во далечина<br>{{DetailsLink|Светско првенство во атлетика 2013 – скок во далечина за мажи}} |{{flagIOC2medalist|[[Александар Менков]]|RUS}} || 8.56<br>'''WL''','''NR''' |{{flagIOC2medalist|[[Игнисиус Гајса]]|NED}} || 8.29<br>'''NR''' |{{flagIOC2medalist|[[Луис Ривера]]|MEX}} || 8.27 |- | Трискок<br>{{DetailsLink|Светско првенство во атлетика 2013 – трискок за мажи}} |{{flagIOC2medalist|[[Теди Тамго]]|FRA}} || 18.04<br>'''WL''','''NR''' |{{flagIOC2medalist|[[Педро Пабло Пичардо]]|CUB}} || 17.68 |{{flagIOC2medalist|[[Вил Клеј]]|USA}} || 17.52<br>'''SB''' |- | Фрлање ѓуле<br>{{DetailsLink|Светско првенство во атлетика 2013 – фрлање ѓуле за мажи}} |{{flagIOC2medalist|[[Давид Шторл]]|GER}} || 21.73<br> '''SB''' |{{flagIOC2medalist|[[Рајан Вајтинг]]|USA}} || 21.57 |{{flagIOC2medalist|[[Дилан Армстронг]]|CAN}} || 21.34<br> '''SB''' |- | Фрлање диск<br>{{DetailsLink|Светско првенство во атлетика 2013 – фрлање диск за мажи}} |{{flagIOC2medalist|[[Роберт Хартинг]]|GER}} || 69.11 |{{flagIOC2medalist|[[Пјотр Малаховски]]|POL}} || 68.36 |{{flagIOC2medalist|[[Герд Кантер]]|EST}} || 65.19 |- | Фрлање копје<br>{{DetailsLink|Светско првенство во атлетика 2013 – фрлање копје за мажи}} |{{flagIOC2medalist|[[Витјезслав Весели]]|CZE}} || 87.17 |{{flagIOC2medalist|[[Теро Питкемеки]]|FIN}} || 87.07 |{{flagIOC2medalist|[[Дмитриј Тарабин]]|RUS}} || 86.23 |- | Фрлање кладиво<br>{{DetailsLink|Светско првенство во атлетика 2013 – фрлање кладиво за мажи}} |{{flagIOC2medalist|[[Павеј Фајдек]]|POL}} || 81.97<br> '''WL''','''PB''' |{{flagIOC2medalist|[[Кристијан Парш]]|HUN}} || 80.30 |{{flagIOC2medalist|[[Лукаш Мелих]]|CZE}} || 79.36 |- | Десетобој<br>{{DetailsLink|Светско првенство во атлетика 2013 – десетобој за мажи}} |{{flagIOC2medalist|[[Ештон Итон]]|USA}} || 8809<br> '''WL''' |{{flagIOC2medalist|[[Михаел Шрадер]]|GER}} || 8670<br> '''PB''' |{{flagIOC2medalist|[[Демијан Ворнер]]|CAN}} || 8512<br> '''PB''' |- style="background:#e8e8e8;" |colspan=7|{{Sports record codes}} |} ===Жени=== ====Патека==== [[Шели-Ен Фрејзер-Прајс]] стана првата атлетичарка во историјата на светските првенства која успеала да ги освоите сите медали од спринтерските дисциплини. Таа заедно со штафетниот тим на Јамајка на 100 метри забележа нов рекорд на првенствата со резултат 41.29 секунди. Претходно, Фрејзер-Прајс успеа да се закити со златните медали на трките на 100 и 200 метри.<ref name=Bolt /> Во финалето на 200 метри, олимписката шампионка [[Алисон Феликс]] не ја заврши трката поради повреда на бутниот мускул. Во истата трка, фото-финишот одлучи дека [[Мјуриел Ахуре]] го добива сребрениот медал, пред бронзената [[Блесинг Окагбаре]], откако двете атлетичарки трката ја завршија со идентичен резултат.<ref name=Farah /> Британката [[Кристин Охурогу]] победи на трката на 400 метри со нов национален рекорд од 49.41. Таа успеа да ја победи бранителката на златото [[Амантле Монтшо]] од Боцвана за само 4 илјадити делови од секундата во фото-финиш.<ref>{{наведени вести|title=World Championship athletics: Christine Ohuruogu wins world title in Moscow by four thousandths|author=Paul Higham|date=13 август 2013|work=Sky Sports|url=http://www1.skysports.com/athletics/news/12993/8867862/world-championship-athletics-christine-ohuruogu-wins-world-title-in-moscow-by-two-thousandths|accessdate=18 август 2013}}</ref> [[Зузана Хејнова]] го освои златото на трката на 400 метри со пречки и постави нов национален рекорд на Чешка. [[Јунис Џепкоеч Сум|Јунис Сум]] од Кенија, ја освои својата прва голема титула, победувајќи ја олимписката шампионка [[Марија Савинова]] во трката на 800 метри.<ref name=Bolt /> [[File:2013 World Championships in Athletics (August, 12) - Christine Ohuruogu.JPG|thumb|[[Кристин Охуурогу]] по победата на трката на 400 метри.]] [[File:Abeba Aregawi Moscow 2013.jpg|thumb|[[Абеба Арегави]], победник на трката на 1500 метри.]] [[File:Edna Kiplagat Moscow 2013.jpg|thumb|[[Една Киплагат]] по победата на маратонската трка.]] {| {{MedalistTable|type=Дисциплина|columns=2}} |- |100 метри<br>{{DetailsLink|Светско првенство во атлетика 2013 – 100 метри за жени}} |{{flagIOC2medalist|[[Шели-Ен Фрејзер-Прајс]]|JAM}} || 10.71<br>'''WL''' |{{flagIOC2medalist|[[Мјуриел Ахуре]]|CIV}} || 10.93 |{{flagIOC2medalist|[[Кармелита Џетер]]|USA}} || 10.94 |- |200 метри<br>{{DetailsLink|Светско првенство во атлетика 2013 – 200 метри за жени}} |{{flagIOC2medalist|[[Шели-Ен Фрејзер-Прајс]]|JAM}} || 22.17<br> |{{flagIOC2medalist|[[Мјуриел Ахуре]]|CIV}} || 22.32 |{{flagIOC2medalist|[[Блесинг Окакгбаре]]|NGR}} || 22.32 |- |400 метри<br>{{DetailsLink|Светско првенство во атлетика 2013 – 400 метри за жени}} |{{flagIOC2medalist|[[Кристин Охурогу]]|GBR}} || 49.41<br>'''NR''' |{{flagIOC2medalist|[[Амантле Монтшо]]|BOT}} || 49.41 |{{flagIOC2medalist|[[Антонина Кривошапка]]|RUS}} || 49.78 |- |800 метри<br>{{DetailsLink|Светско првенство во атлетика 2013 – 800 метри за жени}} |{{flagIOC2medalist|[[Јунис Џепкоеч Сум]]|KEN}} || 1:57.38<br>'''PB''' |{{flagIOC2medalist|[[Марија Савинова]]|RUS}} || 1:57.80<br>'''SB''' |{{flagIOC2medalist|[[Бренда Мартинес]]|USA}} || 1:57.91<br>'''PB''' |- |1500 метри<br>{{DetailsLink|Светско првенство во атлетика 2013 – 1500 метри за жени}} |{{flagIOC2medalist|[[Абеба Арегави]]|SWE}} || 4:02.67 |{{flagIOC2medalist|[[Џенифер Симпсон]]|USA}} || 4:02.99 |{{flagIOC2medalist|[[Хелен Онсандо Обири]]|KEN}} || 4:03.86 |- |5000 метри<br>{{DetailsLink|Светско првенство во атлетика 2013 – 5000 метри за жени}} |{{flagIOC2medalist|[[Месерет Дефар]]|ETH}} || 14:50.19 |{{flagIOC2medalist|[[Мерси Чероно]]|KEN}} || 14:51.22 |{{flagIOC2medalist|[[Алмаз Ајана]]|ETH}} || 14:51.33 |- |10.000 метри<br>{{DetailsLink|Светско првенство во атлетика 2013 – 10.000 метри за жени}} |{{flagIOC2medalist|[[Тирунеш Дибаба]]|ETH}} || 30:43.35 |{{flagIOC2medalist|[[Глејдис Чероно]]|KEN}} || 30:45.17 |{{flagIOC2medalist|[[Белајнеш Олџира]]|ETH}} || 30:46.98 |- |Маратон<br>{{DetailsLink|Светско првенство во атлетика 2013 – маратон за жени}} |{{flagIOC2medalist|[[Една Киплагат]]|KEN}}|| 2:25:44 |{{flagIOC2medalist|[[Валерија Странео]]|ITA}} || 2:25:58<br>'''SB''' |{{flagIOC2medalist|[[Кајоко Фукуши]]|JPN}} || 2:27:45 |- |100 метри со пречки<br>{{DetailsLink|Светско првенство во атлетика 2013 – 100 метри со пречки за жени}} |{{flagIOC2medalist|[[Брајана Ролинс]]|USA}} || 12.44 |{{flagIOC2medalist|[[Сали Пиросн]]|AUS}} || 12.50<br>'''SB''' |{{flagIOC2medalist|[[Тифани Портер]]|GBR}} || 12.55<br>'''PB''' |- |400 метри со пречки<br>{{DetailsLink|Светско првенство во атлетика 2013 – 400 метри со пречки за жени}} |{{flagIOC2medalist|[[Зузана Хејнова]]|CZE}} || 52.83<br>'''WL''','''NR''' |{{flagIOC2medalist|[[Далајла Мухамад]]|USA}} || 54.09 |{{flagIOC2medalist|[[Лашинда Демус]]|USA}} || 54.27 |- |3000 метри со препреки<br>{{DetailsLink|Светско првенство во атлетика 2013 – 3000 метри со препреки за жени}} |{{flagIOC2medalist|[[Милка Чемос Чејва]]|KEN}} || 9:11.65<br>'''WL''' |{{flagIOC2medalist|[[Лидија Чепкуруи]]|KEN}} || 9:12.55<br>'''PB''' |{{flagIOC2medalist|[[Софија Асефа]]|ETH}} || 9:12.84<br>'''SB''' |- |20 километри одење<br>{{DetailsLink|Светско првенство во атлетика 2013 – 20 километри одење за жени}} |{{flagIOC2medalist|[[Елена Лашманова]]|RUS}} || 1:27:08 |{{flagIOC2medalist|[[Анисја Кирдјапкина]]|RUS}} || 1:27:11 |{{flagIOC2medalist|[[Лиу Хонг]]|CHN}} || 1:28:10 |- |4 × 100 метри штафета<br>{{DetailsLink|Светско првенство во атлетика 2013 – 4 × 100 метри штафета за жени}} |{{Знаме|Jamaica}}<br>[[Кери Расел]]<br>[[Керон Стујарт]]<br>[[Шилони Калверт]]<br>[[Шели-Ен Фрејзер-Прајс]] || 41.29<br>'''WL''','''CR''' |{{Знаме|САД}}<br>[[Џенеба Тармо]]<br>[[Александрија Андерсон]]<br>[[Инглиш Гарднер]]<br>[[Октавијус Фриман]] || 42.75 |{{Знаме|ВБР}}<br>[[Дина Ашер-Смит]]<br>[[Ешли Нелсон]]<br>[[Анабел Луис]]<br>[[Хејли Џонс]] || 42.87 |- |4 × 400 метри штафета<br>{{DetailsLink|Светско првенство во атлетика 2013 – 4 × 400 метри штафета за жени}} |{{Знаме|Русија}}<br>[[Јулија Гушчина]]<br>[[Татјана Фирова]]<br>[[Ксенија Рижова]]<br>[[Антонина Кривошапка]]<br>[[Наталија Антјух]]* || 3:20.19<br>'''WL''' |{{Знаме|САД}}<br>[[Џесика Бирд]]<br>[[Наташа Хејстингс]]<br>[[Ешли Спенсер]]<br>[[Франсена Мекорори]]<br>[[Џоана Аткинс]]* || 3:20.41<br>'''SB''' |{{Знаме|ВБР}}<br>[[Елид Чајлд]]<br>[[Шана Кокс]]<br>[[Маргарет Адеој]]<br>[[Кристин Охурогу]]<br> <br> || 3:22.61<br>'''SB''' |- style="background:#e8e8e8;" |colspan=7|{{Sports record codes}}<br /><nowiki>*</nowiki> <small>Спортист кој настапил само во квалификациите и освоил медал.</small> |} ====Поле==== Русинката [[Татјана Лисенко]] го освои златото во дисциплината фрлање кладиво постигнувајќи нов рекорд на светските првенства како и нов национален рекорд.<ref name=Farah /> [[Катерин Ибаргуен]] и го донесе на Колумбија првото злато од светските првенства во атлетика, победувајќи во дисциплината трискок. [[Кристина Обергфел]] од Германија го освои своето прво светско злато во дисциплината фрлање копје.<ref name=Bolt /> [[File:Brittney Reese (2013 World Championships in Athletics) 01.jpg|thumb|[[Бритни Рис]], златна во дисциплината скок во далечина.]] {| {{MedalistTable|type=Дисциплина|columns=2}} |- | Скок во височина<br>{{DetailsLink|Светско првенство во атлетика 2013 – скок во височина за жени}} |{{flagIOC2medalist|[[Светлана Школина]]|RUS}} || 2.03<br> '''PB''' |{{flagIOC2medalist|[[Бриџита Барет]]|USA}} || 2.00 |{{flagIOC2medalist|[[Ана Чичерова]]|RUS}}<br>{{flagIOC2medalist|[[Рут Беитија]]|ESP}}|| 1.97 |- | Скок со стап<br>{{DetailsLink|Светско првенство во атлетика 2013 – скок со стап за жени}} |{{flagIOC2medalist|[[Елена Исинбаева]]|RUS}} || 4.89<br> '''SB''' |{{flagIOC2medalist|[[Џенифер Сур]]|USA}} || 4.82 |{{flagIOC2medalist|[[Јарислеј Силва]]|CUB}} || 4.82 |- | Скок во далечина<br>{{DetailsLink|Светско првенство во атлетика 2013 – скок во далечина за жени}} |{{flagIOC2medalist|[[Бритни Рис]]|USA}} || 7.01 |{{flagIOC2medalist|[[Блесинг Окагбаре]]|NGR}} || 6.99 |{{flagIOC2medalist|[[Ивана Шпановиќ]]|SRB}} || 6.82<br> '''NR''' |- | Трискок<br>{{DetailsLink|Светско првенство во атлетика 2013 – трискок за жени}} |{{flagIOC2medalist|[[Катерин Ибаргуен]]|COL}} || 14.85<br>'''WL''' |{{flagIOC2medalist|[[Екатерина Конева]]|RUS}} || 14.81 |{{flagIOC2medalist|[[Олга Саладуха]]|UKR}} || 14.65 |- | Фрлање ѓуле<br>{{DetailsLink|Светско првенство во атлетика 2013 – фрлање ѓуле за жени}} |{{flagIOC2medalist|[[Валери Адамс]]|NZL}} || 20.88 |{{flagIOC2medalist|[[Кристина Шваниц]]|GER}} || 20.41<br> '''PB''' |{{flagIOC2medalist|[[Гонг Лиџиао]]|CHN}} || 19.95 |- | Фрлање диск<br>{{DetailsLink|Светско првенство во атлетика 2013 – фрлање диск за жени}} |{{flagIOC2medalist|[[Сандра Перковиќ]]|CRO}} || 67.99 |{{flagIOC2medalist|[[Мелина Роберт-Мичон]]|FRA}} || 66.28<br>'''NR''' |{{flagIOC2medalist|[[Јарелис Бариус]]|CUB}} || 64.96 |- | Фрлање кладиво<br>{{DetailsLink|Светско првенство во атлетика 2013 – фрлање кладиво за жени}} |{{flagIOC2medalist|[[Татјана Лисенко]]|RUS}} || 78.80<br>'''WL''','''CR''','''NR''' |{{flagIOC2medalist|[[Анита Влодарчик]]|POL}} || 78.46<br>'''NR''' |{{flagIOC2medalist|[[Жанг Венсју]]|CHN}} || 75.58<br>'''SB''' |- | Фрлање копје<br>{{DetailsLink|Светско првенство во атлетика 2013 – фрлање копје за жени}} |{{flagIOC2medalist|[[Кристина Обергфел]]|GER}} || 69.05<br>'''SB''' |{{flagIOC2medalist|[[Кимберли Микл]]|AUS}} || 66.60<br>'''PB''' |{{flagIOC2medalist|[[Марија Абакумова]]|RUS}} || 65.09 |- | Седмобој<br>{{DetailsLink|Светско првенство во атлетика 2013 – седмобој за жени}} |{{flagIOC2medalist|[[Хана Мелниченко]]|UKR}} || 6586<br>'''PB''' |{{flagIOC2medalist|[[Бријен Тајсен-Итон]]|CAN}} || 6530<br>'''PB''' |{{flagIOC2medalist|[[Дафне Шиперс]]|NED}} || 6477<br>'''NR''' |- style="background:#e8e8e8;" |colspan=7|{{Sports record codes}} |} ==Табела на медали== {| {{RankedMedalTable|class=wikitable sortable}} |- style="background:#ccf;" |1||align=left|{{РУС}}||7||4||6||17 |- |2||align=left|{{САД}}||6||13||6||25 |- |3||align=left|{{ЈАМ}}||6||2||1||9 |- |4||align=left|{{КЕН}}||5||4||3||12 |- |5||align=left|{{ГЕР}}||4||2||1||7 |- |6||align=left|{{ЕТИ}}||3||3||4||10 |- |7||align=left|{{ВБР}}||3||0||2||5 |- |rowspan=2|8||align=left|{{ЧЕШ}}||2||0||1||3 |- |align=left|{{УКР}}||2||0||1||3 |- |10||align=left|{{ФРА}}||1||3||1||5 |- |11||align=left|{{ПОЛ}}||1||2||0||3 |- |rowspan=7|11||align=left|{{КОЛ}}||1||0||0||1 |- |align=left|{{ХРВ}}||1||0||0||1 |- |align=left|{{ИРС}}||1||0||0||1 |- |align=left|{{НЗЛ}}||1||0||0||1 |- |align=left|{{ШВЕ}}||1||0||0||1 |- |align=left|{{ТРИ}}||1||0||0||1 |- |align=left|{{УГА}}||1||0||0||1 |- |19||align=left|{{АВС}}||0||2||1||3 |- |20||align=left|{{знаме|Брег на Слоновата Коска}}||0||2||0||2 |- |21||align=left|{{КАН}}||0||1||4||5 |- |22||align=left|{{КИН}}||0||1||3||4 |- |23||align=left|{{КУБ}}||0||1||2||3 |- |rowspan=2|24||align=left|{{ХОЛ}}||0||1||1||2 |- |align=left|{{НИГ}}||0||1||1||2 |- |rowspan=5|26||align=left|{{БОЦ}}||0||1||0||1 |- |align=left|{{ФИН}}||0||1||0||1 |- |align=left|{{УНГ}}||0||1||0||1 |- |align=left|{{ИТА}}||0||1||0||1 |- |align=left|{{КАТ}}||0||1||0||1 |- |rowspan=2|30||align=left|{{СРБ}}||0||0||2||2 |- |align=left|{{ШПА}}||0||0||2||2 |- |rowspan=6|33||align=left|{{ЏИБ}}||0||0||1||1 |- |align=left|{{ДОМ}}||0||0||1||1 |- |align=left|{{ЕСТ}}||0||0||1||1 |- |align=left|{{ЈАП}}||0||0||1||1 |- |align=left|{{МЕК}}||0||0||1||1 |- |align=left|{{RSA}}||0||0||1||1 |- !colspan=2| Вкупно ||47||47||48||142 |} ==Земји учеснички== <!--please do not edit the columned list, and write in the talk page before doing so--> {{col-begin}}{{col-break}} * {{Знаме|Afghanistan}} (1) * {{Знаме|ALB}} (1) *{{Знаме|ALG}} (11) *{{Знаме|Американска Самоа}} (1) *{{Знаме|AND}} (1) *{{Знаме|ANG}} (1) *{{Знаме|AIA}} (1) *{{Знаме|ATG}} (1) *{{Знаме|ARG}} (8) *{{Знаме|ARM}} (1) *{{Знаме|ARU}} (1) *{{Знаме|AUS}} (47) *{{Знаме|AUT}} (2) *{{Знаме|AZE}} (2) *{{Знаме|BAH}} (26) *{{Знаме|BHR}} (10) *{{Знаме|BAN}} (1) *{{Знаме|BAR}} (9) *{{Знаме|BLR}} (27) *{{Знаме|BEL}} (17) *{{Знаме|BEN}} (1) *{{Знаме|BER}} (2) *{{Знаме|BHU}} (1) *{{Знаме|BOL}} (2) *{{Знаме|BIH}} (2) *{{Знаме|BOT}} (11) *{{Знаме|BRA}} (32) *{{Знаме|IVB}} (3) *{{Знаме|Брунеј}} (1) *{{Знаме|BUL}} (10) *{{Знаме|Буркина Фасо}} (1) *{{Знаме|BDI}} (1) *{{Знаме|CAM}} (1) *{{Знаме|CMR}} (1) *{{Знаме|CAN}} (46) *{{Знаме|Зелен ’Рт}} (1) *{{Знаме|CAY}} (1) *{{Знаме|CAF}} (1) *{{Знаме|Чад}} (1) *{{Знаме|CHI}} (7) *{{Знаме|CHN}} (53) *{{Знаме|COL}} (20) *{{Знаме|Комори}} (1) *{{Знаме|Конго}} (1) *{{Знаме|COK}} (1) *{{Знаме|CRC}} (1) *{{Знаме|CRO}} (7) *{{Знаме|CUB}} (25) *{{Знаме|CYP}} (2) *{{Знаме|CZE}} (28) *{{Знаме|COD}} (1) *{{Знаме|DEN}} (2) {{col-4}} *{{Знаме|Џибути}} (1) *{{Знаме|DMA}} (1) *{{Знаме|DOM}} (10) *{{Знаме|ECU}} (12) *{{Знаме|EGY}} (4) *{{Знаме|Ел Салвадор}} (1) *{{Знаме|GEQ}} (1) *{{Знаме|ЕРИ}} (10) *{{Знаме|EST}} (9) *{{Знаме|ЕТИ}} (46) *{{Знаме|Фиџи}} (2) *{{Знаме|FIN}} (10) *{{Знаме|FRA}} (52) *{{Знаме|PYF}} (1) *{{Знаме|Габон}} (2) *{{Знаме|Гамбија}} (1) *{{Знаме|GEO}} (2) *{{Знаме|GER}} (67) *{{Знаме|GHA}} (1) *{{Знаме|Гибралтар}} (1) *{{Знаме|GBR}} (60) *{{Знаме|GRE}} (17) *{{Знаме|GRN}} (2) *{{Знаме|Гуам}} (1) *{{Знаме|Гватемала}} (6) *{{Знаме|Гвинеја}} (1) *{{Знаме|GBS}} (1) *{{Знаме|GUY}} (3) *{{Знаме|Хаити}} (1) *{{Знаме|HON}} (1) *{{Знаме|HKG}} (6) *{{Знаме|HUN}} (11) *{{Знаме|ISL}} (1) *{{Знаме|IND}} (15) *{{Знаме|INA}} (1) *{{Знаме|IRI}} (6) *{{Знаме|Ирак}} (1) *{{Знаме|IRL}} (11) *{{Знаме|ISR}} (3) *{{Знаме|ITA}} (57) *{{Знаме|CIV}} (3) *{{Знаме|JAM}} (45) *{{Знаме|JPN}} (41) *{{Знаме|JOR}} (1) *{{Знаме|KAZ}} (17) *{{Знаме|KEN}} (49) *{{Знаме|Кирибати}} (1) *{{Знаме|Кувајт}} (1) *{{Знаме|Киргистан}} (2) *{{Знаме|Лаос}} (1) *{{Знаме|LAT}} (10) *{{Знаме|Лесото}} (3) {{col-4}} *{{Знаме|LTU}} (14) *{{Знаме|LUX}} (1) *{{Знаме|Макао}} (1) *{{Знаме|MKD}} (1) *{{Знаме|Мадагаскар}} (2) *{{Знаме|Малави}} (1) *{{Знаме|MAS}} (1) *{{Знаме|MDV}} (1) *{{Знаме|MLI}} (1) *{{Знаме|MLT}} (1) *{{Знаме|Маршалски Острови}} (1) *{{Знаме|Мавританија}} (1) *{{Знаме|Mauritius}} (1) *{{Знаме|MEX}} (16) *{{Знаме|Микронезија}} (1) *{{Знаме|MDA}} (4) *{{Знаме|MON}} (1) *{{Знаме|Монголија}} (2) *{{Знаме|MNE}} (2) *{{Знаме|MSR}} (1) *{{Знаме|MAR}} (21) *{{Знаме|Мозамбик}} (1) *{{Знаме|Мјанмар}} (1) *{{Знаме|Намибија}} (6) *{{Знаме|Науру}} (1) *{{Знаме|NED}} (23) *{{Знаме|NZL}} (9) *{{Знаме|NCA}} (1) *{{Знаме|NIG}} (1) *{{Знаме|NGA}} (17) *{{знаме|Северна Кореја}} (4) *{{Знаме|Северни Маријански Острови}} (1) *{{Знаме|NOR}} (11) *{{Знаме|Оман}} (1) *{{Знаме|PAK}} (1) *{{Знаме|Палау}} (1) *{{Знаме|Палестина}} (1) *{{Знаме|Панама}} (1) *{{Знаме|PNG}} (2) *{{Знаме|PAR}} (1) *{{Знаме|Филипини}} (1) *{{Знаме|PER}} (2) *{{Знаме|POL}} (55) *{{Знаме|POR}} (12) *{{Знаме|PUR}} (4) *{{Знаме|QAT}} (5) *{{Знаме|ROU}} (18) *{{Знаме|RUS}} (119) *{{Знаме|Руанда}} (2) *{{Знаме|SKN}} (6) {{col-4}} *{{Знаме|Света Луција}} (3) *{{Nowrap|{{Знаме|VIN}} (2)}} *{{Знаме|Самоа}} (1) *{{Знаме|SMR}} (1) *{{Знаме|STP}} (1) *{{Знаме|KSA}} (11) *{{Знаме|SEN}} (5) *{{Знаме|SRB}} (8) *{{Знаме|SEY}} (1) *{{Знаме|SLE}} (1) *{{Знаме|SIN}} (1) *{{Знаме|SVK}} (11) *{{Знаме|SLO}} (9) *{{Знаме|Соломони}} (1) *{{Знаме|Сомалија}} (1) *{{Знаме|RSA}} (30) *{{Знаме|KOR}} (16) *{{Знаме|ESP}} (41) *{{Знаме|Шри Ланка}} (8) *{{Знаме|Судан}} (1) *{{Знаме|SUR}} (1) *{{Знаме|Свазиленд}} (1) *{{Знаме|SWE}} (24) *{{Знаме|SUI}} (18) *{{Знаме|Сирија}} (1) *{{знаме|Кинески Тајпеј}} (7) *{{Знаме|Таџикистан}} (2) *{{Знаме|Танзанија}} (2) *{{Знаме|Тајланд}} (2) *{{Знаме|TLS}} (1) *{{Знаме|TOG}} (1) *{{Знаме|TGA}} (1) *{{Знаме|TRI}} (21) *{{Знаме|TUN}} (4) *{{Знаме|TUR}} (10) *{{Знаме|Turkmenistan}} (1) *{{Знаме|TCA}} (1) *{{Знаме|Тувалу}} (1) *{{Знаме|Уганда}} (12) *{{Знаме|UKR}} (61) *{{Знаме|UAE}} (1) *{{Знаме|USA}} (137) *{{Знаме|URU}} (1) *{{Знаме|UZB}} (3) *{{Знаме|Вануату}} (1) *{{Знаме|VEN}} (15) *{{Знаме|Виетнам}} (1) *{{Знаме|ISV}} (1) *{{Знаме|Јемен}} (1) *{{Знаме|Замбија|}} (3) *{{Знаме|Зимбабве|}} (2) {{col-break}}{{col-end}} ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|2013 World Championships in Athletics}} *{{official website|http://www.mos2013.org/en/}} *[http://www.iaaf.org/competitions/iaaf-world-championships Официјално мрежно место на ИААФ] за Светското првенство во атлетика 2013 *[http://dt9guucc6nuua.cloudfront.net/competitioninfo/7b3aec46-579b-4065-b644-9c69c1be096d.pdf ИААФ Стандарди за учество (PDF)] [[Категорија:Светско првенство во атлетика 2013]] [[Категорија:2013 во атлетиката|Светски првенства во атлетика]] [[Категорија:Спортот во Москва|Светско првенство во Атлетика 2013]] [[Категорија:Светски првенства во атлетика]] pnz9lgwdmym3stqm11w41gidur5djit 0 1107426 5605883 5567222 2026-08-07T11:27:19Z Kiril Simeonovski 3243 /* Список на споменици на природата */ 5605883 wikitext text/x-wiki Ова e '''список на [[споменик на природата|спомениците на природата]] на Македонија'''. Некои од нив се прогласени со посебен закон донесен во [[Собрание на Македонија|Собранието на РМ]], а некои со одлуки на општините. Според Законот за заштита на природата, овие [[Список на заштитени природни подрачја во Македонија|заштитени подрачја]] припаѓаат на категоријата III на [[МСЗП]].<ref>{{нмс|title=Закон за заштита на природата (член 66) |url=https://www.moepp.gov.mk/wp-content/uploads/2014/09/Zakon%20za%20zastita%20na%20Prirodata%20-%20Precisten%20tekst%20za%20neoficijalna%20upotreba.pdf|work= |publisher=Министерство за животна средина и просторно планирање |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712085047/http://www.moepp.gov.mk/wp-content/uploads/2014/09/Zakon%20za%20zastita%20na%20Prirodata%20-%20Precisten%20tekst%20za%20neoficijalna%20upotreba.pdf|archive-date=12 јули 2019|accessdate=28 март 2022}}</ref> == Список на споменици на природата == {| class="wikitable sortable" |- ! Име на споменикот !Површина<br><small>(хектари)</small><ref name=":0">{{нмс|url=http://documents.protectedplanet.net/MKD.html|title=2018 United Nations List of Protected Areas of Macedonia, The former Yugoslav Republic of|last=|first=|date=јули 2018|work=protectedplanet.net|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=}}</ref> !Прогласен<ref name=":0" />!! Место и општина !! Координати !! Опис |- |[[Бањичко Кале]] |200 |1983 |[[Бањица]], [[Општина Чашка|Чашка]] |<small>{{coord|41.6947|21.6280|scale:10000_region:MK|name=Бањичко Кале}}</small> |Наоѓалиштето се наоѓа околу 3 км западно над селото. Во варовнички плочи била најдена богата морска фауна составена од [[школки]], [[амонити]] и [[полжави]]. Профилот е особенит за [[базалт]]ниот дел на [[горна креда]] и по богатството на [[фосил]]ните асоцијации спаѓа во редот на најинтересните наоѓалишта. |- |[[Белешничка Река]] |3,906 |2001 |[[Белица (Порече)|Белица]], [[Општина Македонски Брод|Македонски Брод]] |<small>{{coord|41.6878|21.3107|scale:10000_region:MK|name=Белешничка Река}}</small> |Извориштето и се наоѓа на западните падини на Јакупица, на селото, на надморска височина од 570 м. Иако оваа река има кус водотек од 5,2 км, таа има многу интересен пејсаж, особено во нејзиниот горен тек. Во сливот на реката има поголем број на [[Спелеологија|спелеолошки]] предмети кои се истакнуваат по богатството со украси. |- |[[Вевчански Извори]] |1,370<ref name="39/12">{{Наведено списание |last= |first= |authorurl= |author= |date=22 март 2012 |year= |month= |title=Указ за прогласување на Законот за прогласување на „Вевчански Извори“ за споменик на природа и Закон за прогласување на „Вевчански Извори“ за споменик на природа |journal=Службен весник на Република Македонија |volume= |issue=39 |pages=2-4 |id= |url=https://www.slvesnik.com.mk/Issues/3B7C401E27E5B54588B1E71C0F05A241.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220317115046/https://www.slvesnik.com.mk/Issues/3B7C401E27E5B54588B1E71C0F05A241.pdf |archive-date=17 март 2022 |accessdate=17 март 2022 |quote= }}</ref> |1999<br />20.03.2012<ref name="39/12"/> |[[Вевчани]], [[Општина Вевчани|Вевчани]] |<small>{{coord|41.2408|20.5622|scale:10000_region:MK|name=Вевчански Извори}}</small> | |- | [[Висока Чука (Гевгелиско)|Див Прнар на Висока Чука]]<!-- овде се вели поинаку: https://www.protectedplanet.net/176317 --> | — |1977 |[[Петрово]] и [[Габрово (Гевгелиско)|Габрово]], [[Општина Гевгелија|Гевгелија]] |<small>{{coord|41.2738|22.3238|scale:10000_region:MK|name=Висока Чука}}</small> |[[Див прнар|Дивиот прнар]] или бодилката (''Ilex aquifolium'') се наоѓа на точката Висока Чука на шумското стопанство Кожуф - Гевгелија. |- |[[Гладница]] |52 |1988 |[[Општина Гевгелија|Гевгелија]] | |Оваа [[Ела|елова]] состоина се наоѓа во шумско стопанската единица Долница II која е сопственост на шумското стопанство „Кожуф“ од [[Гевгелија]], во изворишниот дел на реката [[Дешница]]. Состоината е една од најзачуваните во шумскиот слив од источниот дел на [[Кожуф]] и се наоѓа на надмоска височина од 1560 до 1700 м. Тука се наоѓа асоцијацијата Fago-Abietetum meridionale. |- |[[Новоконска шума од гол човек]] |5 |1987<ref name=":1">{{нмс|url=http://www.ceprosard.org.mk/Ipard/PDF/302/Prilog_7_Lista_na_Prirodni_zastiteni_zoni_i_pregled_na_postojnite_akti_so_koi_se_ureduvaat_zastitenite_oblasti_i_predmeti.pdf|title=Прилог 7: Список на Природни заштитени зони и преглед на постојните акти со кои се уредуваат заштитените области и предмети|last=|first=|date=|work=ЦеПроСАРД|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=13 јуни 2019}}</ref> |[[Ново Конско]], [[Општина Гевгелија|Гевгелија]] |<small>{{coord|41.1666|22.4166|scale:10000_region:MK|name=}}</small> |Наоѓалиштето на видот [[гол човек]] (Arbutus andrachne) се наоѓа 2,5 км западно од селото Ново Конско, од десната страна на [[Конска Река]]. Особенита е асоцијацијата Phillyreo - Carpinetum arientalis. Во [[Македонија]], Arbutus-от се наоѓа оддалечен од својот главен ареал по засолети и реликтни страништа и тоа само во кањонскиот дел на [[Црна Река]] и по долината на Конска Река. |- |[[Горна Слатинска Пештера]] |2 |1953<ref name="годишник2020стр21"/> |[[Слатина]], [[Општина Македонски Брод|Македонски Брод]] |<small>{{coord|41.5833|21.4833|scale:10000_region:MK|name=Горна Слатинска Пештера}}</small> | |- |[[Градешка Река]]<!--или Градешничка Река--> |? |1996<ref name=":1" /> |[[Зовиќ]], [[Општина Новаци|Новаци]] |<small>{{coord|41.1088|21.7309|scale:10000_region:MK|name=Градешка Река}}</small> | |- |[[Демиркаписка Клисура]] |334 |1960<ref name="годишник2020стр21"/> |[[Општина Демир Капија|Демир Капија]] |<small>{{coord|41.4019|22.2615|scale:10000_region:MK|name=Демиркаписка Клисура}}</small> | |- |[[Дојранско Езеро]] |2,720<ref name="51/11дојран">{{Наведено списание |last= |first= |authorurl= |author= |date=13 април 2011 |year= |month= |title=Указ за прогласување на Законот за прогласување на Дојранското Езеро за споменик на природата и Закон за прогласување на Дојранското Езеро за споменик на природата |journal=Службен весник на Република Македонија |volume= |issue=51 |pages=56-57 |id= |url=https://www.slvesnik.com.mk/Issues/00E4D4F3FC23794C946EECD276FBF419.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220120184631/http://www.slvesnik.com.mk/Issues/00E4D4F3FC23794C946EECD276FBF419.pdf |archive-date=20 јануари 2022 |accessdate=17 март 2022 |quote= }}</ref> |1977<br />12.04.2011<ref name="51/11дојран"/> |[[Општина Дојран|Дојран]] |<small>{{coord|41.2116|22.7469|scale:100000_region:MK|name=Дојранско Езеро}}</small> | |- |[[Дојрански платани]] |? |1970<ref name="годишник2020стр21"/> |[[Нов Дојран]] и [[Стар Дојран]], [[Општина Дојран|Дојран]] | |[[Чинар]]ските стебла (''Platanus orientalis'') се наоѓаат покрај бреговата линија на [[Дојранското Езеро]] на потегот од пред влезот на [[Нов Дојран]] до [[Стар Дојран]]. |- |[[Дреновска Клисура#Заштитено природно подрачје|Дреновска Клисура]]<!--Дреначка Клисура--> |241 |1991, 2017 |[[Дреново (Кавадаречко)|Дреново]] и [[Раец]], [[Општина Росоман|Росоман]] |<small>{{coord|41.4366|21.8694|scale:10000_region:MK|name=Дреновска Клисура}}</small> |Наоѓалиштето се наоѓа во самата Дреновска (Дреначка) Клисура, на патниот правец [[Кавадарци]]-[[Прилеп]]. Границите на наоѓалиштето се природно определени, а порано зафаќала површина од 260 хектари. Тука е присутен сојузот Phragmition. Застапени видови: Moli nia coerulea Vor., Erianthus hostii, Adiantum copillus veneris, [[Огнен трн|Pyracantha coccinea]], Carex cuspidata. |- |[[Дувало]] | — |1979 |[[Косел]], [[Општина Охрид|Охрид]] |<small>{{coord|41.1693|20.8371|scale:10000_region:MK|name=Дувало}}</small> | |- |[[Зрзе]] |135 |1996 |[[Зрзе]], [[Општина Долнени|Долнени]] |<small>{{coord|41.5126|21.3334|scale:10000_region:MK|name=Зрзе}}</small> | |- |[[Прељубишка јасика]] |? |1967 |[[Прељубиште]], [[Општина Јегуновце|Јегуновце]] | |[[Јасика|Јасиковото]] стебло (''Populus tremula'') се наоѓа во непосредната близина до селото. Тоа е едно од најзачуваните и најзабележителните стебла од овој вид во Македонија. Височината на стеблото е преку 24 м, обемот е преку 8,60 м, а проекцијата на [[крошна]]та е преку 18 м. |- |[[Калница]] |0.67 |1960<ref name="годишник2020стр21"/> |[[Ваташа]], [[Општина Кавадарци|Кавадарци]] |<small>{{coord|41.4226|22.0270|scale:10000_region:MK|name=Калница}}</small> |[[Палеонтологија|Палеонтолошко]] наоѓалиште со множество на фосилни коски од [[’рбетници]] главно од пикермиска фауна. |- |[[Камени Кукли]] |55 |01.08.2008<ref>{{Наведено списание |last= |first= |authorurl= |author= |date19 август 2008 |year= |month= |title=Указ за прогласување на Законот за прогласување на локалитетот „Куклица“ за споменик на природата и Закон за прогласување на локалитетот „Куклица“ за споменик на природата |journal=Службен весник на Република Македонија |volume= |issue=103 |pages=88-90 |id= |url=https://www.slvesnik.com.mk/Issues/CC8C2B64EFCA844282EC7B48E165DF29.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220128062049/http://www.slvesnik.com.mk/Issues/CC8C2B64EFCA844282EC7B48E165DF29.pdf |archive-date=28 јануари 2022 |accessdate=17 март 2022 |quote= }}</ref> |[[Куклица]], [[Општина Кратово|Кратово]] |<small>{{coord|42.1052|22.0551|scale:10000_region:MK|name=Камени Кукли}}</small> | |- |[[Каласлари (палеонтолошко наоѓалиште)|Каласлари]] |153 |29.04.1983 |[[Горно Каласлари|Горно]] и [[Долно Каласлари]], [[Општина Велес|Велес]] |<small>{{coord|41.6968|21.8189|scale:10000_region:MK|name=Караслари}}</small> |Фосилното наоѓалиште било откриено во 1973 година при изградбата на автопатот Велес-Гевгелија. По множеството на пронајдените фосилизирани [[цицачи]] ([[коњи]], [[Жирафа|жирафи]], [[Газела|газели]], [[свињи]], [[кучиња]] и др.), ова наоѓалиште се вбројува во едно од најпознатите наоѓалишта кои досега биле откриени во светот. |- |[[Калиштански платани]] |? |1961<ref name="годишник2020стр21"/> |[[Калишта]], [[Општина Струга|Струга]] | |Чинарското стебло (''Platanus orientalis'') се наоѓа во дворното место на [[Калишки манастир|Калишкиот манастир]] на брегот на [[Охридското Езеро]] во Калишта. |- |[[Карши Бавчи]]<!--или Карши Бавча--> |15 |1967 |[[Кратово]], [[Општина Кратово|Кратово]] |<small>{{coord|42.0760|22.1785|scale:10000_region:MK|name=Карши Бавчи}}</small> |Се наоѓа на падините на возвишението Баба кај градот. Претставува формација на вулкански карпи. Во непосредна близина се и [[Кратовски борови|кратовските борови]] кои исто така се споменик на природата. |- |[[Катлановски Предел (заштитено природно подрачје)|Катлановски Предел]] |5,442<ref name="годишник2020стр21"/> |1991<ref name="годишник2020стр21">{{Наведена мрежна страница |last=|first=|date=2020|title=Статистички годишник на република Македонија 2020 - Животна средина и географија|url=https://www.stat.gov.mk/Publikacii/SG2021/SG2021pdf/02-ZivotnaSr-Environment.pdf|publisher=Државен завод за статистика|pages=21}}</ref><ref name="Прилог7стр6">{{нмс|url=http://www.ceprosard.org.mk/Ipard/PDF/302/Prilog_7_Lista_na_Prirodni_zastiteni_zoni_i_pregled_na_postojnite_akti_so_koi_se_ureduvaat_zastitenite_oblasti_i_predmeti.pdf|title=Прилог 7: Список на Природни заштитени зони и преглед на постојните акти со кои се уредуваат заштитените области и предмети |archive-url=https://web.archive.org/web/20210711024234/http://www.ceprosard.org.mk/Ipard/PDF/302/Prilog_7_Lista_na_Prirodni_zastiteni_zoni_i_pregled_na_postojnite_akti_so_koi_se_ureduvaat_zastitenite_oblasti_i_predmeti.pdf |archive-date=11 јули 2021 |last=|first=|date=|work=ЦеПроСАРД |dead-url=|accessdate=8 април 2022 |page=6}}</ref> |[[Општина Петровец|Петровец]] |<small>{{coord|41.8681|21.7088|scale:10000_region:MK|name=Катлановски Предел}}</small> |Се наоѓа на местото каде што реката Пчиња во всекла своето корито во Катлановскиот Рид и изградила куса клисура. На овој простор е присутна специфична појава на отворена пукнатина од неотектонско потекло, низ која повремено се дистрибуираат термоминерални води, од кои биле наталожени впечатливи драперасти наслаги на бигор. Должината на пукнатината изнесува 350 м, а ширина на отворот е до 30 см. Тука се среќава асоцијацијата Erythronio - Carpinetum orientalis. На левата страна на Приња непосредно крај одморалиштето на пензионерите, на падината околу 50 м над домот се среќава флората: ''Erythronium dens canis'', ''Galanthus graecus'', ''Scilla bifolia'', ''Fritillaria graeca var. gussichiae'', ''Anemone ranunculoides'' и други. |- |[[Кожле (споменик на природата)|Кожле]] |85 |27.01.1985 |[[Кожле]], [[Општина Петровец|Петровец]] | |Се наоѓа во [[Бадерска Клисура|Бадерската Клисура]] на [[Пчиња]], југоисточно од селото Кожле. На овој простор во месноста Прнар и Корија постои своевидна мешана флористичка состоина од питома и дива фоја (''Juniperus foetidissima'' и ''Juniperus excelsa''). Пределот претставува северозападна ареална граница во [[Македонија]]. |- |[[Колешински Водопад]]и |254 |1985 |[[Колешино]], [[Општина Ново Село|Ново Село]] |<small>{{coord|41.3516|22.8001|scale:10000_region:MK|name=Колешински Водопади}}</small> | |- |[[Колешински платан]] | |1986<ref name="годишник2020стр21"/> |[[Колешино]], [[Општина Ново Село|Ново Село]] |<small>{{coord|41.3516|22.8001|scale:10000_region:MK|name=Колешински Водопади}}</small> |Две чинарски стебла (''Platanus orientalis'') кои се наоѓаат на мегданот во селото, чии висини изнесуваат преку 20-22 м. |- |[[Конопиште]] |69 |1986 |[[Конопиште]], [[Општина Кавадарци|Кавадарци]] |<small>{{coord|41.2366|22.0835|scale:10000_region:MK|name=Конопиште}}</small> |Се наоѓа на 1,5 км јужно од селото и претставува геоморфолошки предмет - природна појава на земјени столбови (земјени пирамиди), кои претставуваат исклучително интересни и многу ретки облици на интензивна ерозија на земјиштето. Предметот се наоѓа во една куса суводолница на десната долинска страна од реката [[Бошава]], на надморска височина од 740 м. |- |[[Конче (заштитено природно подрачје)|Конче]] |66 |1986 |[[Конче]], [[Општина Конче|Конче]] | |Група од десет стебла од [[орев]] (''Juglans regia''), четири стебла од [[липа]] (''Tilia grandifolia Ehrh.'') и едно стебло од [[чинар]] (''Platanus orientalis''). Оваа група на стебла се наоѓа во дворното место на [[Црква „Св. Илија“ - Конче|црквата „Св. Илија“]] во селото. |- |[[Горнобелички костен]] | — |1996 |[[Горна Белица]], [[Општина Струга|Струга]] | |[[Костен]]овото стебло (''Castanea sativa'') се наоѓа во атарот на селото и е едно од најзачуваните стебла од овој вид до Македонија. Висината на стеблото е преку 20 м, обемот му е преку 6,30 м, а проекцијата на крошната е преку 23 м. |- |[[Кратовски борови]] | |1967 |[[Кратово]], [[Општина Кратово|Кратово]] | |[[Бор]]овите стебла ([[Бел бор|Pinus sylvestris]]) се наоѓаат во местото викано Карши Бавчи во самиот град. Висината на стеблата е преку 18 м, а обемот на стеблата е преку 2,40 м, односно преку 2,80 м. |- |[[Локви (заштитено природно подрачје)|Локви - Големо Коњари]] |15<ref name="124/10">{{Наведено списание |last= |first= |authorurl= |author= |date=20 септември 2010 |year= |month= |title=Указ за прогласување на Законот за прогласување на локалитетот „Локви - Големо Коњари“ за споменик на природата и Закон за прогласување на локалитетот „Локви - Големо Коњари“ за споменик на природата |journal=Службен весник на Република Македонија |volume= |issue=124 |pages=52-53 |id= |url=https://www.slvesnik.com.mk/Issues/CCC73CC114432D48894FBFB9A43BDD92.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20211222183228/http://www.slvesnik.com.mk/Issues/CCC73CC114432D48894FBFB9A43BDD92.pdf |archive-date=22 декември 2021 |accessdate=17 март 2022 |quote= }}</ref> |14.09.2010<ref name="124/10"/> |[[Големо Коњари]], [[Општина Прилеп|Прилеп]] | |Наоѓалиштето се наоѓа во Горна Пелагонија. Тоа се неколку дождовни локви расфрлени на необработена засолена почва која е користена како пасиште, наспроти селото Големо Коњари покрај патот Прилеп-Крушево. Досега ова е единствено наоѓалиште за ендемскиот вид вилинско радче (''Chirocephalus pelagonicus''). Типичниот биотоп на видот се неколкуте алкални темпорални локви со висока содржина на растворени соли. Од биогеографски аспект, видот припаѓа кон средоземниот комплекс на арбореални елементи, во епирската група на видови кои потекнуваат од терциерното рефугијано средиште на југозападен [[Балкан]]. Според Европскиот црвен список на без’рбетни претставници за слатководни екосистеми, видот ''Chirocephalus pelagonicus'' е сместен во категоријата загрозен (EN) B2c. Во рамките на заштитеното подрачје се среќаваат и други ретки видови: ''Imnadia yeyetta'' - критично загрозен (CR), ''Tanymastix motasi'' - загрозен (ED) и други. |- |[[Македонски даб во Трпејца]] |? |1967<ref name="годишник2020стр21"/> |[[Трпејца]], [[Општина Охрид|Охрид]] | |[[Даб]]овото стебло (''[[Македонски даб|Quercus Macedonica]]'') се наоѓата во селото и истото е најголемото стебло од овој вид во Македонија. Височината му изнесува преку 18 м, а обемот на стеблото е преку 4,60 м. |- |[[Манастир (фосилно наоѓалиште)|Манастир]] |35 |1961 |[[Манастир (село)|Манастир]], [[Општина Прилеп|Прилеп]] |<small>{{coord|41.1831|21.7252|scale:10000_region:MK|name=Манастир}}</small> |Наоѓалиштето се наоѓа кај месноста Пули во близина на [[Мариово|мариовското]] село. Претставува значајно наоѓалиште со фосилни остатоци од ’рбетници и [[макрофлора]] (''Castana ataria'', ''Querqus pseudocactanea Fagus'', ''Populus'' ([[јасика]]), ''Acer'' ([[јавор]]) и други), кои се наоѓаат во вулканогено-седименталната низа со слојот на дијатомејска земја. |- |[[Маркови Кули (Прилеп)|Маркови Кули]] |3,647 |10.04.2006<ref>{{Наведено списание |last= |first= |authorurl= |author= |date=14 април 2006 |year= |month= |title=Указ за прогласување на Законот за прогласување на локалитетот „Маркови Кули“ за споменик на природата и Закон за прогласување на локалитетот „Маркови Кули“ за споменик на природата |journal=Службен весник на Република Македонија |volume= |issue=49 |pages=8-9 |id= |url=https://www.slvesnik.com.mk/Issues/4F7024449D36E549BAEA88B848DAAE15.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120227053013/http://www.slvesnik.com.mk/Issues/4F7024449D36E549BAEA88B848DAAE15.pdf |archive-date=27 февруари 2012 |accessdate=17 март 2022 |quote= }}</ref> |[[Прилеп]], [[Општина Прилеп|Прилеп]] |<small>{{coord|41.4101|21.5584|scale:10000_region:MK|name=Маркови Кули}}</small> | |- |[[Мајден (цветно наоѓалиште)|Мајден]]<!--Мајдан--> | — |2003 |[[Мајден]], [[Општина Кавадарци|Кавадарци]] |<small>{{coord|41.1581|21.9452|scale:1000_region:MK|name=Мајдан}}</small> | |- |[[Матка (кањон)|Матка]] |6,575 |1944, 1994 |[[Матка (село)|Матка]], [[Општина Сарај|Сарај]], [[Општина Сопиште|Сопиште]], [[Општина Желино|Желино]] |<small>{{coord|41.9200|21.2410|scale:10000_region:MK|name=Матка}}</small> | |- |[[Мачевска црна топола]] | — |1983 |[[Мачево]], [[Општина Берово|Берово]] | |[[Црна топола]] (''Populus nigra'') која се наоѓа на 1 км источно од селото, од десната страна на реката [[Брегалница]]. Оваа топола е најголемото стебло од овој во источниот дел од Републиката. Височината на стеблото е преку 26 м, а обемот е преку 8,30 м. |- |[[Млечник (пештера)|Млечник]] |21 |1964<ref name="годишник2020стр21"/> |[[Ташмаруништа]], [[Општина Струга|Струга]] |<small>{{coord|41.2800|20.6502|scale:10000_region:MK|name=Млечник}}</small> |Се наоѓа на планината [[Караорман]], на падините ориентирани кон [[Охридско-струшка Котлина|Струшката Котлина]], на надморска височина од 980 м. Поточна таа лежи под стрмнините на гребенот Млечник. Пештерата се состои од две сали меѓусебно поврзани со мал отвор. Во првата сала, на левата страна од влезот, се наоѓаат неколку прекрасни столбови, а на дното од десната страна се издига масивен [[сталагмит]] покрај кој се влегува во втората сала. Пештерата има спелеолошко знаење. |- |[[Мокрински платани]] |2 |1988 |[[Мокрино]], [[Општина Ново Село|Ново Село]] | |Состоината од чинар (''Platanus orientalis''), во која има поединечна примеси од [[костен]] (''Castanea sativa''), [[габер]] (''Carpinus betulus'') и [[евла]] (''Alnus glutinosa'') се наоѓаат во атарот на Мокрино и се распоредени во круг. Димензиите на сите стебла се прилично изедначени со висина од преку 18 до 22 метри, и пречник од преку 50 до 60 см. |- |[[Моноспитовско Блато]] |851 |1987 |[[Моноспитово]] и [[Банско (Струмичко)|Банско]], [[Општина Струмица|Струмица]] |<small>{{coord|41.3941|22.7725|scale:10000_region:MK|name=Моноспитовско Блато}}</small> |Блато кое се наоѓа во подножјето на Беласица во Струмичкото Поле со надморска височина од 240 м. Во самото Блато растат ''Glyceria fluitans'', ''Sparganium neglectum'', ''Scirpus maritimus'', ''Typha angustifolia'', а по работ на Блатото каде што осцилира нивото на водата, се среќава шумска растителност со ''Alnus glutinossa'', ''Periploca graeca'', ''[[Acer tataricum]]'', потоа ''Osmunda regalis'', ''Pteridium aquilinum'', ''Nephrodium thelipteris''. Тука се среќава асоцијацијата Periploco - Alnetum glutinosae. Овде се мешаат [[Средоземје|средоземните]] со [[Евроазија|евроазиските]] видови кои секако се остатови од глацијалниот период во нашите краишта. |- |[[Мурите]] |62 |1987 |кај [[Бреза (Берово)|Бреза]], [[Општина Берово|Берово]] |<small>{{coord|41.6916|22.9769|scale:10000_region:MK|name=Мурите}}</small> |Наоѓалиштето се наоѓа кај месноста Мурите на [[Малешевските Планини]], на надморска височина од 1200-1400 м. Местото претставува мешана состоина од [[обична ела]] (''Abies alba''), [[балканска бука]] (''Fagus moesiaca''), [[бел бор]] (''Pinus sylvestris'') и [[европска смрека]] (''Picea excelsa''). Главен момент за прогласување на местото е што на релативно мал простор се среќаваат четири вида на дрвни видови и што смреката овде ја достигнуца најјужната и најисточната граница на нејзиниот ареал. Оваа состоина се наоѓа 16 к североисточно од Берово (оддел 10, потоддели б и в од шумско-стопанската единица Малешевски Планини II). Главен вид е елата бидејќи таа тука го достигнува најисточниот ареал во Републиката, додека пак смреката покрај најисточниот, го зазема и најјужниот ареал. |- |[[Смоларски платан]] |? | |[[Смолари]], [[Општина Ново Село|Ново Село]] | |[[Чинар]]ски стебла (''Platanus orientalis'') со висина преку 21 м. |- |[[Орашац (палеонтолошко наоѓалиште)|Орашац]]<ref name="мтц.гов">{{Наведено списание |last= |first= |authorurl= |author=ЕкоМозаик |date=јуни 2021 |year= |month= |title=Извештај за стратегиска оцена на Државна урбанистичко - планска документација за брана и акумулација „Слупчанска Река“ |journal=[[Универзитет „Св. Климент Охридски“ - Битола]] |volume= |issue= |pages=33 |id= |url=http://www.mtc.gov.mk/media/files/2021/NACRT%20SEA_DUPD_brana%20na%20Slupcanska%20Reka_%20Lipkovo_30.6.21.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220109193553/http://www.mtc.gov.mk/media/files/2021/NACRT%20SEA_DUPD_brana%20na%20Slupcanska%20Reka_%20Lipkovo_30.6.21.pdf |archive-date=2022-01-09 |accessdate=11 април 2022 |quote= |url-status=live }}</ref> |3 |1967 |[[Орашац]], [[Општина Куманово|Куманово]] | |Наоѓалиштето се наоѓа на ридот, околу 500 м западно од селото, во седименти на [[Горна јура|горно јурски]] фли (титонски кат) биле откриени претставници на морска фауна - амонити, [[белемнити]] и школки, во литолошка средина од плочести песочници и варовници. Овој геотоп е особен дел од средоземната морска провинција од горна јура на територијата на Република Македонија, значаен за реконструкцијата на палео еколошкиште услови во геосинкалниот развој од тој период. |- |[[Орашачки даб]] | |1967<ref name="мтц.гов"/><ref name="укло">{{Наведено списание |last= |first= |authorurl= |author=Глобал Проект Консалтинг |date=март 2016 |year= |month= |title=Регистар на потенцијали за развој на рурален туризам во Североистичниот плански регион |journal=[[Универзитет „Св. Климент Охридски“ - Битола]] |volume= |issue= |pages=25 |id= |url=http://eprints.uklo.edu.mk/6329/1/Registar%20SIPR%20final-04.07.2016-ID.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411201522/http://eprints.uklo.edu.mk/6329/1/Registar%20SIPR%20final-04.07.2016-ID.pdf |archive-date=2022-04-11 |accessdate=11 април 2022 |quote= |url-status=live }}</ref> |[[Орашац]], [[Општина Куманово|Куманово]] | |[[Даб]]овото стебло ([[Благун|Quercus pubescens Wild-Lanunginosa thuill]]) се наоѓа во близина на [[Црква „Св. Илија“ - Орашац|црквата „Св. Илија“]], во атарот на селото. Стеблото е високо преку 20 м, со преку обем од 6 м, и распод на гранки од преку 20 м. |- |[[Орлово Брдо]]<!--Орлов Баир на топокарти--> |2,241 |01.04.2003 |[[Црвени Брегови]] и [[Шеоба]], [[Општина Неготино|Неготино]] |<small>{{coord|41.5700|22.1313|scale:10000_region:MK|name=Орлово Брдо}}</small> | |- |[[Острово (Трубарево)|Острово]] | 29 | 1976 |[[Горно Лисиче]], [[Општина Аеродром]]<ref name="Графички">{{нмс | author= | title=Графички регистар на улици и куќни броеви | url=https://address.katastar.gov.mk/AKNRegistar/ | archiveurl=https://web.archive.org/web/20220626103506/https://address.katastar.gov.mk/AKNRegistar/ | work= | publisher=Катастар на Македонија | archivedate=2022-06-26 | date= | accessdate=3 август 2024 | url-status=dead }}</ref><ref name="OSSP">{{нмс | author= | title=OSSP (пребарување по имотен лист/парцела) | url=https://ossp.katastar.gov.mk/OSSP/ | archiveurl= | work= | publisher=Катастар на Македонија | archivedate= | date= | accessdate=3 август 2024 }}{{Мртва_врска|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> (во непосредна близина на [[Трубарево]]) | |По осушувањето на [[Катлановско Блато|Катлановското Блато]] во 1965 година, со мелиотаривните зафати во [[Скопската Котлина]], како единствено одморалиште на [[птици преселници]] останала месноста Острово североисточно од Горно Лисиче и југозападно Трубарево. Тука се задржуваат поголем број од птиците пејачки кои се среќаваат во околината на [[Скопје]]. |- |[[Охридски алепски борови]] | — | |[[Охрид]], [[Општина Охрид|Охрид]] | | |- |[[Охридски чемпреси]] | — | |[[Охрид]], [[Општина Охрид|Охрид]] | | |- |[[Чемпреси (Црква „Св. Климент“ - Охрид)|Охридски чемпреси во црквата „Св. Климент“]] | — | |[[Охрид]], [[Општина Охрид|Охрид]] | | |- |[[Охридско Езеро]] |24,700 |1977 |[[Општина Охрид|Охридско]] и [[Струшко]] |<small>{{coord|41.0372|20.7188|scale:100000_region:MK|name=Охридско Езеро}}</small> | |- |[[Превалец (палеонтолошко наоѓалиште)|Превалец]] |14 |1960 |[[Превалец (Велес)|Превалец]], [[Општина Велес|Велес]] |<small>{{coord|41.7049|21.7524|scale:10000_region:MK|name=Превалец}}</small> |Значењето на местото е во тоа што претставува прво откриено наоѓалиште со фосилни коски од цицачи - пикермиска фауна во Македонија. Наоѓалиштето случајно било откриено од [[Германска Империја|германскиот]] истражувач Југман во 1917 година за време на [[Првата светска војна]]. Староста на фауната е одредена како долно плиоценска, а утврдени се многубројни родови и видои на фосилизирани [[цицачи]] и тоа: [[мајмун]]и, [[хипарион]]и, [[Жирафа|жирафи]], [[Антилопа|антилопи]], [[Газела|газели]], [[елени]], [[мастодон]]и, [[носорози]], [[свињи]], [[Хиена|хиени]] и други животни. Помеѓу останатите видови, пронајдени биле и: ''Mesopithecus pentelici'', ''Hipparion graciee'', ''Traqoceras amaltheus'' и други. |- |[[Прељубишки тополи]] |? | |[[Прељубиште]], [[Општина Јегуновце|Јегуновце]] | | |- |[[Преспанско Езеро]] |17,788.61<ref name="51/11преспа">{{Наведено списание |last= |first= |authorurl= |author= |date=13 април 2011 |year= |month= |title=Указ за прогласување на Законот за прогласување на Преспанското Езеро за споменик на природата и Закон за прогласување на Преспанското Езеро за споменик на природата |journal=Службен весник на Република Македонија |volume= |issue=51 |pages=53-54 |id= |url=https://www.slvesnik.com.mk/Issues/00E4D4F3FC23794C946EECD276FBF419.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220120184631/http://www.slvesnik.com.mk/Issues/00E4D4F3FC23794C946EECD276FBF419.pdf |archive-date=20 јануари 2022 |accessdate=17 март 2022 |quote= }}</ref> |1977<br />12.04.2011<ref name="51/11преспа"/> |[[Општина Ресен|Ресен]] |<small>{{coord|40.8852|21.0088|scale:100000_region:MK|name=Преспанско Езеро}}</small> | |- | [[Речица (споменик на природата)|Речица]] | — |1986<ref name="годишник2020стр21"/> |[[Голема Речица]], [[Општина Тетово|Тетово]] |<small>{{coord|41.9900|20.9443|scale:1000_region:MK|name=Речица}}</small> |Шестаесте стебла од [[липа]] (''Tilia sp.''). Истите се високи преку 18 до 28 м, со пречник од преку 40 до 76 см. |- |[[Ручица]] |align=center|1785 |1969 | [[Јакупица]], [[Општина Студеничани|Студеничани]]<ref name="AFC9">{{нмс |url=https://www.mk.undp.org/content/dam/the_former_yugoslav_republic_of_macedonia/docs/APPLICATION%20FORM%20AND%20CRITERIA.pdf |title=Application Guidelines |archive-url=https://web.archive.org/web/20180728172316/http://www.mk.undp.org/content/dam/the_former_yugoslav_republic_of_macedonia/docs/APPLICATION%20FORM%20AND%20CRITERIA.pdf |archive-date=2018-07-28 |last= |first= |date= |work=Protecting Nature for Suistanable Future |dead-url= |accessdate=29 април 2022 |page=9 |url-status=bot: unknown }}</ref> | |Поранешен [[Список на резервати во Македонија#Посебни резервати|посебен резерват]] со [[бор]]ова шума од [[кривул]] (''Pinus mugo'') на планината Јакупица.<ref name="Прилог7стр4">{{нмс|url=http://www.ceprosard.org.mk/Ipard/PDF/302/Prilog_7_Lista_na_Prirodni_zastiteni_zoni_i_pregled_na_postojnite_akti_so_koi_se_ureduvaat_zastitenite_oblasti_i_predmeti.pdf|title=Прилог 7: Список на Природни заштитени зони и преглед на постојните акти со кои се уредуваат заштитените области и предмети |archive-url=https://web.archive.org/web/20210711024234/http://www.ceprosard.org.mk/Ipard/PDF/302/Prilog_7_Lista_na_Prirodni_zastiteni_zoni_i_pregled_na_postojnite_akti_so_koi_se_ureduvaat_zastitenite_oblasti_i_predmeti.pdf |archive-date=11 јули 2021 |last=|first=|date=|work=ЦеПроСАРД |dead-url=|accessdate=29 април 2022 |page=4}}</ref> Првично бил прогласен за посебен резерват во 1969 година.<ref name="Списокпзз3">{{нмс|url=https://www.ceprosard.org.mk/IPARD/PDF/GI/9.Lista_na_Prirodni_zastiteni_zoni.pdf|title=Листа на Природни заштитени зони и преглед на постојните акти со кои се уредуваат заштитените области и предмети |archive-url=https://web.archive.org/web/20210716041506/http://ceprosard.org.mk/IPARD/PDF/GI/9.Lista_na_Prirodni_zastiteni_zoni.pdf |archive-date=16 јули 2021 |last=|first=|date=|work=ЦеПроСАРД |dead-url=|accessdate=21 април 2022 |page=3}}</ref> Се наоѓа северно од Солунска Глава кај месноста Ручица на надморска височина од 1500-2000 м. Подрачјето е заштитено поради што има единствена компактна зачувана состоина од борот кривул во Македонија, а истовремено тоа е најјужното наоѓалиште на ареалот на распростанување на Балканскиот Полуостров. |- |[[Скопско кале#Заштитено природно подрачје|Скопска тврдина]] |1.34 (вкупно)<br />0.67 (Кале-Скопска тврдина)<br />0.67 (Скопска тврдина) |1987 |[[Општина Центар|Центар]] ([[Скопје]]) |<small>{{coord|42.0025|21.4334|scale:1000_region:MK|name=Скопска тврдина}}</small> |Наоѓалиштето именувано Кале-Скопска тврдина се наоѓа на старите отсеци на југозападниот дел на тврдината. Се состои од [[плиоцен]]ски седименти во кои се наоѓаат бројни мошне добро зачувани остатоци од [[флора]], но исто така и на [[Слатка вода|слатководна]] [[Езеро|езерска]] [[фауна]].<br />Наоѓалиштето наречено Скопска тврдина се наоѓа на западната страна од тврдината и се состои од палеонтолошко наоѓалиште на зачувана без’рбетна ’рбетна фосилна фауна со посебни геолошко-палеонтолошки особености. |- |[[Слатински Извор (пештера)|Слатински Извор]] |414 |22.02.2011<ref>{{Наведено списание |last= |first= |authorurl= |author= |date=24 февруари 2011 |year= |month= |title=Указ за прогласување на Законот за прогласување на пештерата „Слатински Извор“ за споменик на природата и Закон за прогласување на пештерата „Слатински Извор“ за споменик на природата |journal=Службен весник на Република Македонија |volume= |issue=23 |pages=33-34 |id= |url=https://www.slvesnik.com.mk/Issues/E7BA62FEE7E4284BBFEB48768BF95B55.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200111000408/https://www.slvesnik.com.mk/Issues/E7BA62FEE7E4284BBFEB48768BF95B55.pdf |archive-date=11 јануари 2020 |accessdate=17 март 2022 |quote= }}</ref> |[[Општина Македонски Брод|Македонски Брод]] |<small>{{coord|41.5949|21.1897|scale:10000_region:MK|name=Слатински Извор}}</small> | |- |[[Смоларски Водопад]] |695 |16.03.2006<ref>{{Наведено списание |last= |first= |authorurl= |author= |date=23 март 2006 |year= |month= |title=Указ за прогласување на Законот за прогласување на локалитетот „Смоларски Водопади“ за споменик на природата и Закон за прогласување на локалитетот „Смоларски Водопади“ за споменик на природата |journal=Службен весник на Република Македонија |volume= |issue=35 |pages=48-50 |id= |url=https://www.slvesnik.com.mk/Issues/F019E5B23924EC42AA5E26D2BFBE7A10.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218135226/https://www.slvesnik.com.mk/Issues/F019E5B23924EC42AA5E26D2BFBE7A10.pdf |archive-date=18 февруари 2022 |accessdate=17 март 2022 |quote= }}</ref> |[[Смолари]], [[Општина Ново Село|Ново Село]] |<small>{{coord|41.3568|22.8945|scale:10000_region:MK|name=Смоларски Водопад}}</small> | |- |[[Струмички платани и брестови]] |? |1986 |[[Струмица]], [[Општина Струмица|Струмица]] | | |- |[[Теовски јавор]] |? |05.07.1983 |[[Теово]], [[Општина Чашка|Чашка]] | | |- |[[Тетовски црн бор]] |? |1967 |[[Тетово]], [[Општина Тетово|Тетово]] | | |- |[[Тетовски чинари]] |? |1967 |[[Тетово]], [[Општина Тетово|Тетово]] | |Чинарското стебло (''Platanus orientalis'') се наоѓа во непосредна близина на [[Арабати баба-теќе]]. Висината на стеблото е 16,5 м, додека обемот му е 5,40 м. |- |[[Трубаревски Дендропарк]] (Арборетум) |3,3 |1965,<ref name="годишник2020стр20">{{Наведена мрежна страница |last=|first=|date=2020|title=Статистички годишник на република Македонија 2020 - Животна средина и географија|url=https://www.stat.gov.mk/Publikacii/SG2021/SG2021pdf/02-ZivotnaSr-Environment.pdf|publisher=Државен завод за статистика|pages=20}}</ref> 1976 |[[Трубарево]], [[Општина Гази Баба|Гази Баба]] |<small>{{coord|41.9801|21.5126|scale:1000_region:MK|name=Острово}}</small> |Арборетумот бил создаден од страна на Земјоделско-шумарскиот факултет во 1953 година, на површина од 3,3 хектари. Застапени се околу 600 видови [[дрвја]] и [[грмушки]] кои потекнуваат од сите [[континент]]и, пред сѐ од [[Европа]], [[Азија]] и [[Северна Америка]]. Објектот служи за разновидни биоеколошки набљудувања и има значење како дендролошки инвентар, а има и општообразовно значење. |- |[[Убавица (пештера)|Убавица]] (Ѓоновица) |121 |1968<ref name="годишник2020стр21"/> |[[Горна Ѓоновица]], [[Општина Гостивар|Гостивар]] |<small>{{coord|41.7023|20.9187|scale:10000_region:MK|name=пештера Убавица}}</small> |Се наоѓа на планината [[Буковиќ (планина)|Буковиќ]] покрај стариот пат Гостивар-Кичево. Располага со изворедно множество на пештерски накит обоен со најразлични бои, што е реткост при создавањето на подземните [[карст]]ни облици. Низ пештерата тече подземен водотек кој понира во еден нејзините ходници и се појавува надвор од неа како силен карстен вруток. Во неа има водопад висок 5-6 м. Во пештерата е регистрирана рецентна пештерска фауна на ендемскиот претставник на [[Род (биологија)|родот]] ''Ceutnophies bukoviki''. |- |[[Демиркаписки црни ореви]] |? |1963<ref name="годишник2020стр21"/> |[[Демир Капија]], [[Општина Демир Капија|Демир Капија]] | |Групата на четири стебла [[Црн орев|црни ореви]] (''Juglans nigra'') кои претставуваат ретки примероци од овој вид со така огромни димензии и старост, кои се одржале во потполно [[град]]ска средина. Стеблата се високи околу преку 20 м, со обем од преку 3,60 до 5,80 м. |} == Список на поранешни споменици на природата == {| class="wikitable sortable" |- ! Име на споменик на култура ! Површина<br><small>(км²)</small> ! Прогласен ! Место и општина ! Координати ! Опис |- |[[Белски Даб]] |― |1983<ref name="ЦеПроСАРД6">{{нмс|url=http://www.ceprosard.org.mk/Ipard/PDF/302/Prilog_7_Lista_na_Prirodni_zastiteni_zoni_i_pregled_na_postojnite_akti_so_koi_se_ureduvaat_zastitenite_oblasti_i_predmeti.pdf|title=Прилог 7: Список на Природни заштитени зони и преглед на постојните акти со кои се уредуваат заштитените области и предмети|last=|first=|date=|page=6|work=ЦеПроСАРД|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711024234/http://www.ceprosard.org.mk/Ipard/PDF/302/Prilog_7_Lista_na_Prirodni_zastiteni_zoni_i_pregled_na_postojnite_akti_so_koi_se_ureduvaat_zastitenite_oblasti_i_predmeti.pdf|archive-date=11 јули 2021|dead-url=|accessdate=7 април 2022}}</ref> |[[Бели]], [[Општина Кочани|Кочани]] |<small>{{coord|41|56|14|N|22|22|21.3|E|scale:10000_region:MK|name=}}</small> | Прогласен е како [[Список на природни реткости во Македонија|природна реткост]] на 25 септември 2019 година.<ref name="205/19">{{Наведено списание |last= |first= |authorurl= |author= |date=7 октомври 2019 |year= |month= |title=Решение за прогласување на Даб благун - с. Бели за природна реткост |journal=Службен весник на Република Македонија |volume= |issue=205 |pages=2-5 |id= |url=https://www.moepp.gov.mk/wp-content/uploads/2019/10/Sluzben-vesnik-br.205.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200110085347/http://www.moepp.gov.mk/wp-content/uploads/2019/10/Sluzben-vesnik-br.205.pdf |archive-date=2020-01-10 |accessdate=7 април 2022 |quote= |url-status=live }}</ref> |- |[[Охридски чинар]] |― |1967<ref name="годишник2020стр21" /> |[[Охрид]], [[Општина Охрид|Охрид]] |<small>{{coord|41|6|57.6|N|20|48|0.72|E|scale:10000_region:MK|name=}}</small> | Чинарското стебло (''Platanus orientalis'') се наоѓа на ул. „Гоце Делчев“. Високо е преку 24 м, обемот е преку 6,20 м, а проекцијата на крошната е преку 20 м. Прогласен е како природна реткост на 25 септември 2019 година.<ref name="205/19,2">{{Наведено списание |last= |first= |authorurl= |author= |date=7 октомври 2019 |year= |month= |title=Решение за прогласување на Чинар - Охрид за природна реткост |journal=Службен весник на Република Македонија |volume= |issue=205 |pages=2 |id= |url=https://www.moepp.gov.mk/wp-content/uploads/2019/10/Sluzben-vesnik-br.205.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200110085347/http://www.moepp.gov.mk/wp-content/uploads/2019/10/Sluzben-vesnik-br.205.pdf |archive-date=2020-01-10 |accessdate=7 април 2022 |quote= |url-status=live }}</ref> |- |[[Лесновски манастир#Црна дудинка|Црна дудинка во Лесновски манастир]] |― |1962<ref name="годишник2020стр21" /> |[[Лесново]], [[Општина Злетово|Злетово]] |<small>{{coord|42|00|48.1|N|22|13|41.7|E|scale:10000_region:MK|name=}}</small> | Стеблото од [[црна дудинка]] (''Morus nigra'') се наоѓа во дворното место на Лесновскиот манастир. Сметано е за најстаро стебло од [[дудинка]] во Македонија. Прогласен е како природна реткост на 25 септември 2019 година.<ref name="205/19стр5">{{Наведено списание |last= |first= |authorurl= |author= |date=7 октомври 2019 |year= |month= |title=Решение за прогласување на Црна Дудинка - Лесново за природна реткост |journal=Службен весник на Република Македонија |volume= |issue=205 |pages=5 |id= |url=https://www.moepp.gov.mk/wp-content/uploads/2019/10/Sluzben-vesnik-br.205.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200110085347/http://www.moepp.gov.mk/wp-content/uploads/2019/10/Sluzben-vesnik-br.205.pdf |archive-date=2020-01-10 |accessdate=7 април 2022 |quote= |url-status=live }}</ref> |- |[[Ѕвегор (геолошко наоѓалиште)|Ѕвегор]] |7,5<ref name="годишник2020стр20" /> |21.02.1986<ref name="ЦеПроСАРД5">{{нмс|url=http://www.ceprosard.org.mk/Ipard/PDF/302/Prilog_7_Lista_na_Prirodni_zastiteni_zoni_i_pregled_na_postojnite_akti_so_koi_se_ureduvaat_zastitenite_oblasti_i_predmeti.pdf|title=Прилог 7: Список на Природни заштитени зони и преглед на постојните акти со кои се уредуваат заштитените области и предмети|last=|first=|date=|page=5|work=ЦеПроСАРД|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711024234/http://www.ceprosard.org.mk/Ipard/PDF/302/Prilog_7_Lista_na_Prirodni_zastiteni_zoni_i_pregled_na_postojnite_akti_so_koi_se_ureduvaat_zastitenite_oblasti_i_predmeti.pdf|archive-date=11 јули 2021|dead-url=|accessdate=7 април 2022}}</ref> |[[Ѕвегор]], [[Општина Делчево|Делчево]] |<small>{{coord|41|58|20.5|N|22|48|45.8|E|scale:10000_region:MK|name=}}</small> | Се наоѓа кај месноста Илин Камен. Претставува особенит [[Геологија|геолошки]] профил каде се регистрира навлекување на [[тријас]]ки [[Варовник|варовници]] преку седименти на [[палеоген]]от - флиш и присуство на млади [[вулкан]]ски пробои. Прогласен е како природна реткост на 25 септември 2019 година.<ref name="205/19стр6-9">{{Наведено списание |last= |first= |authorurl= |author= |date=7 октомври 2019 |year= |month= |title=Решение за прогласување на Карактеристичен геолошки профил - Звегор за природна реткост |journal=Службен весник на Република Македонија |volume= |issue=205 |pages=6-9 |id= |url=https://www.moepp.gov.mk/wp-content/uploads/2019/10/Sluzben-vesnik-br.205.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200110085347/http://www.moepp.gov.mk/wp-content/uploads/2019/10/Sluzben-vesnik-br.205.pdf |archive-date=2020-01-10 |accessdate=7 април 2022 |quote= |url-status=live }}</ref> |- |[[Мородвишки платани]] |align=center|0,5 |28.06.1984<ref name="ЦеПроСАРД5"/> |[[Мородвис]], [[Општина Зрновци|Зрновци]] | | Група [[чинар]]ски стебла (9), што се наоѓаат во средиштето на Мородвис. Оваа група на стебла е од најзачуваните од овој вид во источниот дел на Републиката. Прогласен е како природна реткост на 17 март 2016 година.<ref name="65/16стр64-65">{{Наведено списание |last= |first= |authorurl= |author= |date=5 април 2016 |year= |month= |title=Решение за прогласување на Платанови стебла (Platanus orientalis)-Мородвис за природна реткост |journal=Службен весник на Република Македонија |volume= |issue=65 |pages=64-65 |id= |url=https://www.slvesnik.com.mk/Issues/8bb9824cbc5c4c6daa1db0ea3588839f.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220316120324/http://www.slvesnik.com.mk/Issues/8bb9824cbc5c4c6daa1db0ea3588839f.pdf |archive-date=16 март 2022 |accessdate=7 април 2022 |quote= }}</ref> |- |Охридски платани<ref name="ЦеПроСАРД3">{{нмс|url=http://www.ceprosard.org.mk/Ipard/PDF/302/Prilog_7_Lista_na_Prirodni_zastiteni_zoni_i_pregled_na_postojnite_akti_so_koi_se_ureduvaat_zastitenite_oblasti_i_predmeti.pdf|title=Прилог 7: Список на Природни заштитени зони и преглед на постојните акти со кои се уредуваат заштитените области и предмети|last=|first=|date=|page=3|work=ЦеПроСАРД|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711024234/http://www.ceprosard.org.mk/Ipard/PDF/302/Prilog_7_Lista_na_Prirodni_zastiteni_zoni_i_pregled_na_postojnite_akti_so_koi_se_ureduvaat_zastitenite_oblasti_i_predmeti.pdf|archive-date=11 јули 2021|dead-url=|accessdate=7 април 2022}}</ref> |align=center|― |1967 |[[Охрид]], [[Општина Охрид|Охрид]] | | Расформиран е. Поединечните чинари се прогласени како природна реткост во 2021 година.<ref name="141/21стр19-21">{{Наведено списание |last= |first= |authorurl= |author= |date=24 јуни 2021 |year= |month= |title=Решение за прогласување на Чинар-Пензионерско за природна реткост |journal=Службен весник на Република Македонија |volume= |issue=141 |pages=19-21 |id= |url=https://www.slvesnik.com.mk/Issues/49784b519fad4cf2ad2c8c5c4fa1142f.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407102810/https://www.slvesnik.com.mk/Issues/49784b519fad4cf2ad2c8c5c4fa1142f.pdf |archive-date=7 април 2022 |accessdate=8 април 2022 |quote= }}</ref><ref name="141/21стр21-22">{{Наведено списание |last= |first= |authorurl= |author= |date=24 јуни 2021 |year= |month= |title=Решение за прогласување на Чинар - Воска за природна реткост |journal=Службен весник на Република Македонија |volume= |issue=141 |pages=21-22 |id= |url=https://www.slvesnik.com.mk/Issues/49784b519fad4cf2ad2c8c5c4fa1142f.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407102810/https://www.slvesnik.com.mk/Issues/49784b519fad4cf2ad2c8c5c4fa1142f.pdf |archive-date=7 април 2022 |accessdate=8 април 2022 |quote= }}</ref><ref name="општинаохрид">{{Наведена мрежна страница |last= |first= |authorurl= |author= |date=30 септември 2021 |title=Седумте чинари прогласени за природна реткост |publisher=[[Општина Охрид]] |url=https://ohrid.gov.mk/%D1%81%D0%B5%D0%B4%D1%83%D0%BC%D1%82%D0%B5-%D1%87%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B8-%D0%BE%D0%B4-%D0%BE%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B8-%D0%B7%D0%B0/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407134833/https://ohrid.gov.mk/%D1%81%D0%B5%D0%B4%D1%83%D0%BC%D1%82%D0%B5-%D1%87%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B8-%D0%BE%D0%B4-%D0%BE%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B8-%D0%B7%D0%B0/ |archive-date=7 април 2022 |accessdate=8 април 2022 |quote= }}</ref> |} == Поврзано == * [[Список на заштитени природни подрачја во Македонија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Споменици на природата на Македонија| ]] p85n5ol1hkbf88m5glw5289ud66d0po 0 1121207 5605801 4919878 2026-08-07T07:12:47Z Don-vip 108985 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Paranal Observatory - Instruments.png]] → [[File:VLT Paranal Observatory - Instruments.png]] 5605801 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Опсерваторија |name = Параналска опсерваторија |image = [[Податотека:Paranal top.jpg|250п|Единици на Многу големиот телескоп на ридот Паранал]] |caption = Единици на Многу големиот телескоп на ридот Паранал |organization = [[Европска јужна опсерваторија]] |code = 309 |location = ридот [[Паранал]], [[Чиле]] |coords = {{coord|24|37|38|S|70|24|15|W|type:landmark|display=inline,title}} |altitude = 2.635 м |weather = |established = |closed = |website = {{URL|http://www.eso.org/public/teles-instr/vlt.html|ESO - VLT}} |telescope1_name = Многу голем телескоп (VLT) |telescope1_type = 8,2&nbsp;м&nbsp;[[рефлекторски телескоп|рефл.]]&nbsp;(×4) |telescope2_name = Помошен телескоп на VLT |telescope2_type = 1,8&nbsp;м&nbsp;рефл.&nbsp;(×4) |telescope3_name = VISTA |telescope3_type = 4,0 м рефл. |telescope4_name = Извиден телескоп на VLT |telescope4_type = 2,6 м рефл. }} '''Параналска опсерваторија''' — [[астрономија|астрономска]] [[опсерваторија]] на ридот [[Паранал]], 120&nbsp;км јужно од градот [[Антофагаста]], [[Чиле]]. Сместена е на [[надморска височина]] од 2.635&nbsp;м и ја опслужува [[Европска јужна опсерваторија|Европската јужна опсерваторија]]. Најголемиот телескоп е наречен [[Многу голем телескоп]] (VLT) и е составен од четири посебни телескопи со пречник од 8,2&nbsp;м. Покрај ова, со заедничко сосредочување на нивната светлина, четирите телескопи сочинуваат петти инструмент, наречен Интерферометар на Многу големиот телескоп (''Very Large Telescope Interferometer'', VLTI). Во состав на VLTI (1,8&nbsp;м) влегуваат и четири помошни телескопи за да може да работи кога главните телескопи се зафатени. Во комплексот се наоѓа и Извиден телескоп на VLT (''VLT Survey Telescope'') со пречник од 2,6&nbsp;м, како и телескопот VISTA со пречник од 4,0&nbsp;м и пошироки видни полиња за рамномерно извидување на големи небесни подрачја. ==Телескопи== ===Многу голем телескоп=== {{Главна|Многу голем телескоп}} [[Многу голем телескоп|Многу големиот телескоп]] (''Very Large Telescope'', VLT) се состои од четири [[телескоп]]и со пречник од 8,2&nbsp;м што работат на [[видлива светлина|видлива]] и [[инфрацрвена светлина]]. Овие, заедно со помалите помошни телескопи, се здружуваат и се создава [[интерферометрија|оптички интерферометар]] извесни ноќи од годината. Сите телескопи со пречник од 8,2&nbsp;м имаат [[адаптивна оптика]] и целосен прибор од инструменти. ===Извиден телескоп VISTA=== '''VISTA''' (''Visible & Infrared Survey Telescope for Astronomy'', „Телескоп за видливо и инфрацрвено астрономско извидување“) [[телескоп]] со пречник од 4,0&nbsp;м и широко [[видно поле]], чоја особена задача е да прави инфрарвени извидувања на небото. Изграден е блиску до [[Многу голем тепескоп|VLT]] со здружени напори на 18 британски универзитети под водство на Лондонскиот универзитет „Кралица Марија“. Отворен е во декември 2009 г. ===Извиден телескоп на VLT (VST)=== Извидниот телескоп на VLT (''VLT Survey Telescope'', VST) е [[телескоп]] со пречник од 2,6&nbsp;м и широкополски снимач предвиден како помагало на [[Многу голем телескоп|VLT]]. ==Други објекти== Покрај телескопите, контролните објекти и помошните згради, Параналската опсерваторија има и живеалиштен дел наречен „ЕСО Хотел“ (''ESO Hotel''), каде е сместен научниот кадар и гостите. Оддалечен е на 3&nbsp;км од телескопите и лежи на место 200&nbsp;м пониско од нив. Половина од живеалиштниот дел е вграден во самата планина, а бетонските делови се обоени за да се вклопуваат во околните предели. Покрај станови, во него има вежбалница, базен, ресторан и две градини. Украсувач на градбата е чиленаскиоот архитект Паула Гутјерез Ерландсен, Маркиза од Пика.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.paulagutierrez.com/otros.htm |title=Paula Gutiérrez Erlandsen - Historia |accessdate=2014-12-31 |archive-date=2018-03-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180320043659/http://www.paulagutierrez.com/otros.htm |url-status=dead }}</ref> ==Галерија== <gallery class="center" widths="175"> Податотека:From a Dirt Track to the World's Leading Observatory.jpg|Главен приод кон опсерваторијаа Податотека:Wallpaper of Paranal and the Basecamp.jpg|Опсерваторијата и живеалиштата Податотека:Very Large Telescope Array.aerial view.jpg|Воздушен поглед Податотека:Paranal platform.jpg|Опсерваториската платформа Податотека:VLT Paranal Observatory - Instruments.png|Инструменти Податотека:Paranal Platform as Night Sets In .jpg|Платформата на квечерина Податотека:Laser Towards Milky Ways Centre.jpg|Поглед на средиштето на [[Млечен Пат|Млечниот Пат]] со ласерска водилка Податотека:Paranal Time-lapse 2012(2f).ogg|Забрзана ноќна снимка на опсеравторијата. Во средината најгоре се забележуваат [[Магеланови Облаци|Магелановите Облаци]] </gallery> {{панорама|360-degree Panorama of the Southern Sky edit.jpg|700px|Кружна панорама на небото над опсерваторијата}} == Поврзано == {{рв|Paranal Observatory}} * [[Европска јужна опсерваторија]] * [[Ла Сиља]] * [[Многу голем телескоп]] * [[Европски исклучително голем телескоп]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.eso.org Европска јужна опсерваторија] (ESO) {{en}} * [http://www.eso.org/public/teles-instr/technology/interferometry.html Интерферометрија] — ESO {{en}} [[Категорија:Опсерватории во Чиле]] [[Категорија:Антофагаста (регион)]] [[Категорија:Европска јужна опсерваторија]] [[Категорија:Атакама]] bfw4qlq307144butukn8i3xvslj6hag 0 1130799 5605873 5603328 2026-08-07T11:22:48Z Gurther 105215 5605873 wikitext text/x-wiki [[Податотека:17-03-16-Jägermeister-Miniaturen-RR7 8310.jpg|мини|Шише на Јегермајстер]] '''Јегермајстер''' ({{langx|de|Jägermeister}}) претставува германски дигестив, односно алкохолен пијалак од категоријата на [[ликер]]и кој се состои од 35% алкохол во кој се содржани 56 видови на растителни билки (треви и чаеви) и претставува главен производ на германската компанија Маст-Јегермајстер (Mast-Jägermeister). == Состојки == Пијалакот вклучува состојки од 56 билки, каде што спаѓаат плодови, корења, зачини, вклучувајќи и кора од [[цитрус]], [[анасон]], [[шафран]] и [[ѓумбир]]. == Галерија == <gallery perrow=4> Податотека:3 × Jägermeister (ubt).JPG|Шишиња Јегермајстер Податотека:Jägermeister Bus.jpg|Автобус со реклама за Јегермајстер Податотека:Schwerin tram 813.jpg|Трамвај со реклама за Јегермајстер Податотека:Jägermeister1.JPG|Јегермајстер </gallery> == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Jägermeister}} * {{официјална|http://www.jagermeister.de}} {{de}} [[Категорија:Волфенбител]] [[Категорија:Германски алкохолни пијалаци]] alig99mno8zq7zyzdovfq57p2ofz4d6 0 1131616 5605797 5598712 2026-08-07T01:35:00Z SashoMkDe 113007 /* Територијални отстапки */ Исправка на грешки при пишувањето. 5605797 wikitext text/x-wiki {{Infobox Treaty | name = Нејски договор | long_name = | image = Map of Bulgaria after Treaty of Neuilly-sur-Seinе-mk.svg | image_width = 340px | caption = Бугарија по Нејскиот договор | type = | date_drafted = | date_signed = 27 ноември 1919 | location_signed = [[Неј на Сена]], [[Франција]] | date_sealed = | date_effective = | condition_effective = [[Ратификација]] од Бугарија и [[Голема четворка (Прва светска војна)|четирите најголеми Сојузнички сили]]. | date_expiration = | signatories = {{знамеикона|Bulgaria}} [[Царство Бугарија|Бугарија]]<hr />{{знамеикона|France}} [[Трета Француска Република|Франција]]<br />{{flagcountry|Kingdom of Greece|1863}}<br />{{flagcountry|Kingdom of Italy}}<br />{{flagcountry|Empire of Japan}}<br />{{знамеикона|Romania}} [[Кралство Романија|Романија]]<br />{{flagcountry|Кралство Југославија|name=Кралство на Србите, Хрватите и Словенците}}<br>{{flagcountry|United Kingdom of Great Britain and Ireland}}<br />{{знаме|United States|1912}}<br />{{Collapsible list | title = Други Сојузнички сили | {{знаме|Belgium}} | {{знамеикона|Republic of China (1912–49)|1912}} [[Република Кина (1912–49)|Република Кина]] | {{знаме|Cuba}} | {{flagcountry|Kingdom of Hejaz|1917}} | {{знамеикона|Poland|1919}} [[Втора Полска Република|Полска]] | {{знаме|Portugal}} | {{знаме|Thailand|name=Сиам}} | {{знамеикона|Czechoslovakia}} [[Прва Чехословачка Република|Чехословачка]] }} | parties = | depositor = Влада на Франција | languages = [[Француски јазик|француски]] (примарен), [[Англиски јазик|англиски]], [[италијански јазик|италијански]] | website = | wikisource = }} '''Нејски мировен договор''' — договор потишан на [[27 ноември]] [[1919]] година во [[Неј на Сена]] во близина на [[Париз]]<ref>{{Citation |last= |first= |author-link= |year= 1921|editor-last= |editor-first= |contribution= Treaty between the Principal Allied and Associated Powers and Bulgaria and Protocol, signed at Neuilly-sur-Seine at November 27, 1919 |title= Peace Treaties, Various Treaties and Agreements between the Allied and Associated Powers and Serb-Croat-Slovene State, Roumania, Bulgaria, Hungary and Turkey, together with some other agreements signed by the Peace Conference at Paris and Saint-Germain-En-Laye, presented by Mr. Lodge, April 25, 1921 |edition= |publisher= 67th Congress, 1st Session, Senate, Document No. 7 |publication-date=1921|publication-place= Washington, Government Printing Office |pages= 47–162 |url=https://archive.org/stream/peacetreaties00alli#page/46/mode/2up |accessdate=2013-01-02 }}</ref><ref>{{Citation |last= |first= |author-link= |year= 1920|editor-last= |editor-first= |title= Treaty of Peace between the Allied and Associated Powers and Bulgaria,and Protocol, Neuilly-sur-Seine, November 27, 1919, printed by the order of Parliament |edition= |publisher= J. de Labroquerie Taché, printer to the King's Most Excellent Majesty |publication-date=1920 |publication-place= Ottawa |pages= |url=https://archive.org/stream/treatyofpeacebet00alliuoft#page/n3/mode/2up |accessdate=2013-01-03 }}</ref>, помеѓу земјите победнички во [[Прва светска војна|Првата светска војна]] и [[Бугарија]] како претставник на поразените. Договорот стапил во сила на [[9 септември]] [[1920]] година. == Територијални отстапки == Договорот ѝ наложил на Бугарија да отстапи различни територии како поразена страна. Така, според договорот, Бугарија требало: * да ја предаде [[Западна Тракија]] на [[Антанта]]та (која пак ја доделила на [[Грција]] на [[Конференција во Санремо|конференцијата во Санремо]]), прекинувајќи го директниот излез на Бугарија на [[Егејско Море|Егејското Море]]. Размена на население (не било задолжително) следело помеѓу Бугарија и Грција. * да отстапи површина од 2.563 км² на својата западна граница со [[Кралство Југославија|Кралство СХС]]. * да ја врати [[Добруџа]], која според [[Букурешки договор (1918)|Букурешкиот договор]] била делумно отстапена на Бугарија и делумно на [[Централни сили|Централните сили]] на [[Романија]], со што била вратена границата утврдена со [[Букурешки договор (1913)|Букурешкиот договор]] од [[1913]] година. * да ја намали својата војска на 20.000 војници. * да плати репарации од 100 милиони фунти. * да го признае постоењето на Кралството на Србите, Хрватите и Словенците. Церемонијата на потпишување била одржана во Градското собрание на градот<ref>[http://www.ville-neuillysurseine.fr/1-13291-Son-histoire.php Neuilly-sur-Seine official site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071212002741/http://www.ville-neuillysurseine.fr/1-13291-Son-histoire.php |date=2007-12-12 }} (in French)</ref>. Во Бугарија, резултатите од договорот се популарно познати како ''Втора национална катастрофа''. Подоцна Бугарија ја вратила Јужна Добруџа како резултат на [[Договор од Крајова|договорот од Крајова]]. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Мировни договори на Бугарија]] [[Категорија:Договори на Кралство Југославија]] [[Категорија:Мировни договори на Италија]] [[Категорија:Мировни договори на Јапонија]] [[Категорија:Мировни договори на Грција]] [[Категорија:Мировни договори на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Мировни договори на САД]] [[Категорија:Мировни договори на Франција]] [[Категорија:Мировни договори на Белгија]] [[Категорија:Мировни договори на Кина]] [[Категорија:Западна Тракија]] [[Категорија:Бугарско-грчка граница]] [[Категорија:Бугарско-српска граница]] [[Категорија:Македонско-бугарска граница]] [[Категорија:Македонско-грчка граница]] [[Категорија:Договори од Првата светска војна]] [[Категорија:Македонија во Првата светска војна]] [[Категорија:Меѓународни договори за територијални промени]] [[Категорија:Вардарска Македонија]] [[Категорија:Македонија под српска власт]] [[Категорија:Македонија под власта на Бугарија]] pmzdsb3hxlemfgmqcgkwftqvntsmn3h 0 1140326 5605664 4600923 2026-08-06T15:18:42Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5605664 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name =Марија | title =Византиска царица |image = |caption = | full name =Марија | spouse =[[Лав III Исавријанин]] |issue =[[Константин V Копроним|Константин V]]<br />[[Ана (сопруга на Артавазд Иконољубец)|Ана]]<br /> [[Козма (син на Лав III Исавријанин)|Козма]]<br />[[Ирина (ќерка на Лав III Исавријанин)|Ирина]] | dynasty =[[Сириска династија]] | father = | mother = | birth_date =7 век | birth_place = | death_date =8 век | death_place = | place of burial = |}} [[Податотека:Leo III and Constantine V.png|мини|Сопругот на Марија[[Лав III Исавријанин|Лав III]] и син [[Константин V Копроним]] на монета од {{circa|751–775}}]] '''Марија''' била византиска царица и августа, сопруга на царот [[Лав III Исавријанин]]. Се смета дека била ќерка на бугарскиот хан [[Тервел]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.berndjosefjansen.de/daten2/daten2-00032.htm#BM25715 |title=''Maria von Bulgarien, Kaiserin, geb. um 685…'' |accessdate=2015-08-12 |archive-date=2009-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090604213815/http://www.berndjosefjansen.de/daten2/daten2-00032.htm#BM25715 |url-status=dead }}</ref>. Марија била омажена за Лав III, најверојатно уште додека тој ја имал должноста стратег на тема [[Анадолија (тема)|Анадолија]]. На [[25 ноември]] [[717]] година по државниот удар, Лав III бил крунисан за цар во катедралата [[Аја Софија]] во византиската престолнина [[Цариград]]. Во тоа време Марија веќе се споменува во историските извори како негова сопруга. Во јули 718 година во текот на опсадата на Цариград од Арапите, Марија родила син, идниот [[Константин V]]. Во август истата година Арапите биле поразени од бугарскиот хан Тервел што ставило крај на опсадата. На [[25 август]] [[718]] година Марија официјално ја добила титулата [[августа]]. На истиот ден цариградскиот патријарх [[Герман I Цариградски]] го крстил синот на царската двојка. Во 720 година Константин V е бил прогласен за соцар. Марија и Лав имале четири деца: * [[Константин V Копроним|Константин V]] * [[Ана (сопруга на Артавазд)|Ана]] * [[Козма (син на Лав III)|Козма]] * [[Ирина (ќерка на Лав III)|Ирина]] ==Надворешни врски== *[http://www.roman-emperors.org/mariaiii.htm A short article on her by Lynda Garland] {{s-start}} {{s-bef|before=[[Теодора Хазарска]]}} {{s-ttl|title=[[Византиска царица]]|years=717–741}} {{s-aft|after=[[Ирина Хазарска]] и [[Ана (сопруга на Артавазд)|Ана]]}} {{s-end}} [[Категорија:Византиски царици]] [[Категорија:Сириска династија]] [[Категорија:Византијци од 8 век]] 9lttxpi65cwcgm0o05imr2thjol0z6u 0 1140674 5605665 4987570 2026-08-06T15:24:35Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5605665 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch |name = Ефросина |title = Византиска царица |image= |caption = |reign = 823-829 |coronation = 823 |full name = |predecessor = [[Текла (сопруга на Михаил II)|Текла]] |successor = [[Теодора (сопруга на Теофил)|Теодора]] |spouse = [[Михаил II Амориецот]] |issue = |royal house = |dynasty = |father = |mother = |birth_date = |birth_place = |death_date = |death_place = |date of burial = |place of burial = |}} [[Податотека:Michael II and Theophilos solidus.jpg|мини|Монета на која се прикажани сопругот на Ефросина [[Михаил II]] и пасинокот [[Теофил (византиски цар)|Теофил]].]] '''Ефросина''' — византиска царица, втора сопруга на царот [[Михаил II Амориецот]]. Ефросина била ќерка на византискиот цар [[Константин VI Слепиот]] и на неговата сопруга [[Марија Амниска]]. Ефросина имала една помала сестра по име Ирина. Родителите на Ефросина се разведеле во [[795]] година, по кое Марија и нејзините две ќерки биле заточени во манастир на [[Принцевски Острови|Принцовите острови]]. Константин VI се оженил за љубовницата [[Теодота]]. Ефросина останала во манастирот до [[823]] година, а во меѓувреме на престолот се качил цар [[Михаил II Амориецот]]. Неговата сопруга [[Текла (сопруга на Михаил II)|Текла]] починала во почетокот на неговото управување и за да ги зацврсти своите позиции во власта, царот решил да се ожени за ќерката на својот претходник [[Константин VI Слепиот]]. За таа цел, Ефросина била вратена во царскиот двор како нова царица. Бракот сепак им бил неполоден, односно без наследници. Михаил II починал на 2 октомври 829 година и бил наследен од [[Теофил (византиски цар)|Теофил]], неговиот син од претходниот брак. Како втора мајка на Теофил, Ефросина имала одредено некое врз шестнадесетгодишниот [[Теофил (византиски цар)|Теофил]]. Ефросина го организирал изборот на сопруга за Теофил, повикувајќи девојки во палатата од империјата. Изгледа дека лично царицата ја избрала сопругата на Теофил, [[Теодора (сопруга на Теофил)|Теодора]]. Набргу потоа поранешната царицата повторно се повлекла во манастир. Теофан Исповедник напишал дека Теофил ја принудил на Ефросина и таа да замине во [[манастир]]. Ефросина се појавува уште двапати во историјата по повторното повлекување во манастир. Откако во Цариград стигнала веста дека Теофил е убиен во битка против Арапите во [[Мала Азија]], оној дел од сенаторите кои биле против царот, сметале дека нема потреба да ја проверат вистинитоста на гласините пред да го одлучат неговиот заменик на престолот. Ефросина, која била против овој политички потег испратила свој претставник да го доведе нејзин син, за да го советува да се врати веднаш во главниот град. Според подоцнежни арапски и сириски извори претставникот го прочитал писмото на Теофил, во кое пишувало: "''Византијците кои се вратија, рекоа дека си мртов, и тие сакаа да изберат друг цар; дојди брзо''.<ref>''Women in Purple: Rulers of Medieval Byzantium'' by Judith Herrin (Phoenix Press, London, 2001), ISBN 978-0-691-09500-4 pages 176–77.</ref>. " == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски== * [http://fmg.ac/Projects/MedLands/BYZANTIUM.htm#Euphrosynediedafter831 Her listing along with her husband in "Medieval lands" by Charles Cawley. The project "involves extracting and analysing detailed information from primary sources, including contemporary chronicles, cartularies, necrologies and testaments."] {{s-start}} {{s-bef|before=[[Текла (сопруга на Михаил II)|Текла]]}} {{s-ttl|title=[[Список на византиски царици|Византиска царица]]|years=c. 823–829}} {{s-aft|after=[[Теодора (сопруга на Теофил)|Теодора]]}} {{s-end}} [[Категорија:Византиски царици]] [[Категорија:Византијци од 8 век]] [[Категорија:Византијци од 9 век]] [[Категорија:Сириска династија]] [[Категорија:Аморијска династија]] kw510t5jdhlw4crl05m7su7anu44a8d 0 1140702 5605668 4567853 2026-08-06T15:39:38Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5605668 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|consort |name =Евдокија Бајана |title =[[Византиска царица]] |image = |caption = |succession =Сопруга на византискиот цар |reign = 900–901 |spouse =[[Лав VI Мудриот]] |issue =Василиј ? |house =[[Македонска династија]] |house-type= |father = |mother = |birth_date = |birth_place = |death_date =901 |death_place ={{починал во|Цариград}} |place of burial =[[Црква Свети Апостоли (Цариград)|Црква Свети Апостоли)]] }} [[Податотека:Detail_of_the_Imperial_Gate_mosaic_in_Hagia_Sophia_showing_Leo_VI_the_Wise.jpg | мини| десно| Подробност од мозаикот на Царската порта на Света Софија. Клекнат е византискиот цар [[Лав VI Мудриот]], нејзиниот сопруг]] '''Евдокија Бајана''' (починала на {{починал на|12|април|901}} во {{починал во|Цариград}}) била византиска царица, трета сопруга на царот [[Лав VI Мудриот]]. Според [[Теофан Исповедник]], Евдокија потекнувала од [[Опсикион (тема)|темата Опсикион]]. Се омажила за цар Лав VI во пролетта [[900]] година. Ова бил трет брак на царот. Претходните две сопруги на Лав VI починале без да му родат машки наследник. Од нив царот имал неколку ќерки. Лав VI се надевал дека од бракот со Евдокија ќе се роди машки наследник на престолот. [[Ѓорѓи Острогорски]] споменува дека овој брак противречел на тогашните византиски закони и на практиката во православниот свет, поради што царот требало да побара дозвола да се омажи по третпат од патријарх [[Антониј II Цариградски]]. Евдокија починала година подоцна, на [[12 април]] [[901]] година, при раѓањето на своето прво дете. Теофан споменува дека детето било момче кое останало некрстено. Во "''За церемониите''" меѓу имињата на децата на Лав VI се споменува и името Василиј што може да се идентификува со името на мртвородениот син на Евдокија. Во своето дело, Константин VII споменува дека Евдокија била погребана во [[Црква Свети Апостоли (Цариград)|црквата "Св. Апостоли"]] во [[Цариград]]. По смртта на Евдокија царот се оженил за [[Зоја Карбонопсина]] кој брак не бил признат од црквата за легитимен. ==Литература== *Theophanes Continuatus, ''Chronicle''. *Symeon Metaphrastes, ''Chronicle''. *Constantine VII, ''De Ceremoniis''. ==Надворешни врски== *[http://fmg.ac/Projects/MedLands/BYZANTIUM.htm#LeonVIdied912B Her listing along with her husband in "Medieval lands" by Charles Cawley. The project "involves extracting and analysing detailed information from primary sources, including contemporary chronicles, cartularies, necrologies and testaments."] {{S-start}} {{s-roy}} {{s-bef|before=[[Зоја Зауцена]]}} {{s-ttl|title=[[Список на византиски царици|Византиска царица]]|years=900&ndash;901}} {{s-aft|after=[[Зоја Карбонопсина]]}} {{S-end}} [[Категорија:Византиски царици]] [[Категорија:Византијци од 9 век]] [[Категорија:Погребани во црквата „Свети Апостоли“]] [[Категорија:Македонска династија]] 9cm33ieeshb70s3mqp0grieuus9pxap 0 1140817 5605669 5030206 2026-08-06T15:51:51Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5605669 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name =Ирина Хазарска | title =Византиска царица | image = | caption = | full name =Чичак (по покрстувањето Ирина) | spouse =[[Константин V Копроним]] | issue =[[Лав IV Хазар]] | dynasty =[[Сириска династија]] | father =Бихар | mother = | birth_date =8 век | birth_place = | death_date =750 | death_place = | place of burial = }} [[Податотека:Solidus of Constantine V Copronymus.jpg|200px|мини|десно|Монета со ликот на [[Константин V Копроним]], сопругот на Ирина Хазарска.]] '''Чичак''' или '''Ирина Хазарска''' ([[турски]]: ''Çiçek'', [[грчки]]: ''Ειρήνη'';? - 750) била хазарска принцеза и византиска царица (732-752), прва сопруга на царот [[Константин V Копроним]]. Според [[Теофан Исповедник]], Чичак била ќерка на хазарския ханот Бихар, а според патријарх Никифор таа била негова сестра. Во [[735]] Чичак, која веќе го имала прифатено [[христијанство]]то и грчкото име ''Ирина'', била омажена за синот на византискиот цар [[Лав III Сириец]], Константин, кој подоцна се качил на византискиот престол како [[Константин V Копроним]]. Овој династички брак го зацврстил сојузот меѓу [[Византија]] и Хазарскит хаганат, кои имале заеднички непријател во лицето на Арапскиот калифат. Во [[Цариград]] Чичак започнала да ги изучува напорно основите на христијанската вера, запознавајќи се подетално со [[Евангелие]]то. [[Теофан Исповедник]] ја претставува како исклучително божествена жена и гледал во неа целосна спротивност на свекорот и нејзиниот сопруг. Лав III и Константин V биле поддржувачи на [[Византиско иконоборство|иконоборството]], додека Теофан Исповедник бил иконопочитател. Веројатно неговите пишувања дошле до израз кај самата Ирина, која започнала да ги споделува ставовите на хронистот<ref name="roman-emperors2000">[http://www.roman-emperors.org/irenev.htm "Irene, wife of Constantine V" (2000)]</ref>. Со името на Чичак-Ирина се поврзува и навлегувањето во византискиот двор на нова мода во машката облека, под влијание на хазарскиот начин на облекување - т.н. чичакион. Царот Лав III починал на [[18 јуни]] [[741]] година, по кое на престолот се качил Константин V, а Чичак-Ирина била прогласена за негова царицата. На [[25 јануари]] [[750]] година Чичак-Ирина го родила идниот цар [[Лав IV Хазар]]. Во врска со овој настан, името на Чичак-Ирина се споменува за последен пат во изворите. На следната година Константин V веќе бил оженет за својата втора сопруга. Се претпоставува дека Чичак починала при или непосредно по раѓањето на нејзиниот син.<ref name="roman-emperors2000"/> Според истражувањата името Чичак произлегува од турски збор "''çiçe''", која значи цвет. == Наводи == {{наводи}} == Литература== {{refbegin}} * [[Kevin Alan Brook]]. ''The Jews of Khazaria.'' 2nd ed. Rowman & Littlefield Publishers, Inc, 2006. * [[Douglas M. Dunlop]]. ''The History of the Jewish Khazars,'' Princeton, N.J.: Princeton University Press, 1954. * ''The [[Oxford Dictionary of Byzantium]]'', Oxford University Press, 1991. {{refend}} ==Надворешни врски== {{refbegin}} * [http://www.roman-emperors.org/irenev.htm A short article on her by Lynda Garland] {{refend}} {{s-start}} {{s-bef|before=[[Марија (сопруга на Лав III)|Марија]]}} {{s-ttl|title=[[Список на византиски царици]]|years=741–750 |regent1=[[Ана (сопруга на Артавазд Иконољубец)|Ана]]|years1=741–743}} {{s-aft|after=[[Марија (сопруга на Константин V)|Марија]]}} {{s-end}} [[Категорија:Византиски царици]] [[Категорија:Сириска династија]] [[Категорија:Византијци од 8 век]] [[Категорија:Починати во 750 година]] kpajurpv1fe5sc05zf0im85zc2yp4iq 5605682 5605669 2026-08-06T16:42:08Z Simin 54149 турски - туркиски 5605682 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name =Ирина Хазарска | title =Византиска царица | image = | caption = | full name =Чичак (по покрстувањето Ирина) | spouse =[[Константин V Копроним]] | issue =[[Лав IV Хазар]] | dynasty =[[Сириска династија]] | father =Бихар | mother = | birth_date =8 век | birth_place = | death_date =750 | death_place = | place of burial = }} [[Податотека:Solidus of Constantine V Copronymus.jpg|200px|мини|десно|Монета со ликот на [[Константин V Копроним]], сопругот на Ирина Хазарска.]] '''Чичак''' или '''Ирина Хазарска''' ([[турски]]: ''Çiçek'', [[грчки]]: ''Ειρήνη'';? - 750) била хазарска принцеза и византиска царица (732-752), прва сопруга на царот [[Константин V Копроним]]. Според [[Теофан Исповедник]], Чичак била ќерка на хазарския ханот Бихар, а според патријарх Никифор таа била негова сестра. Во [[735]] Чичак, која веќе го имала прифатено [[христијанство]]то и грчкото име ''Ирина'', била омажена за синот на византискиот цар [[Лав III Сириец]], Константин, кој подоцна се качил на византискиот престол како [[Константин V Копроним]]. Овој династички брак го зацврстил сојузот меѓу [[Византија]] и Хазарскит хаганат, кои имале заеднички непријател во лицето на Арапскиот калифат. Во [[Цариград]] Чичак започнала да ги изучува напорно основите на христијанската вера, запознавајќи се подетално со [[Евангелие]]то. [[Теофан Исповедник]] ја претставува како исклучително божествена жена и гледал во неа целосна спротивност на свекорот и нејзиниот сопруг. Лав III и Константин V биле поддржувачи на [[Византиско иконоборство|иконоборството]], додека Теофан Исповедник бил иконопочитател. Веројатно неговите пишувања дошле до израз кај самата Ирина, која започнала да ги споделува ставовите на хронистот<ref name="roman-emperors2000">[http://www.roman-emperors.org/irenev.htm "Irene, wife of Constantine V" (2000)]</ref>. Со името на Чичак-Ирина се поврзува и навлегувањето во византискиот двор на нова мода во машката облека, под влијание на хазарскиот начин на облекување - т.н. чичакион. Царот Лав III починал на [[18 јуни]] [[741]] година, по кое на престолот се качил Константин V, а Чичак-Ирина била прогласена за негова царицата. На [[25 јануари]] [[750]] година Чичак-Ирина го родила идниот цар [[Лав IV Хазар]]. Во врска со овој настан, името на Чичак-Ирина се споменува за последен пат во изворите. На следната година Константин V веќе бил оженет за својата втора сопруга. Се претпоставува дека Чичак починала при или непосредно по раѓањето на нејзиниот син.<ref name="roman-emperors2000"/> Според истражувањата името Чичак произлегува од [[Туркиски јазици|туркиски]] збор "''çiçe''", која значи цвет. == Наводи == {{наводи}} == Литература== {{refbegin}} * [[Kevin Alan Brook]]. ''The Jews of Khazaria.'' 2nd ed. Rowman & Littlefield Publishers, Inc, 2006. * [[Douglas M. Dunlop]]. ''The History of the Jewish Khazars,'' Princeton, N.J.: Princeton University Press, 1954. * ''The [[Oxford Dictionary of Byzantium]]'', Oxford University Press, 1991. {{refend}} ==Надворешни врски== {{refbegin}} * [http://www.roman-emperors.org/irenev.htm A short article on her by Lynda Garland] {{refend}} {{s-start}} {{s-bef|before=[[Марија (сопруга на Лав III)|Марија]]}} {{s-ttl|title=[[Список на византиски царици]]|years=741–750 |regent1=[[Ана (сопруга на Артавазд Иконољубец)|Ана]]|years1=741–743}} {{s-aft|after=[[Марија (сопруга на Константин V)|Марија]]}} {{s-end}} [[Категорија:Византиски царици]] [[Категорија:Сириска династија]] [[Категорија:Византијци од 8 век]] [[Категорија:Починати во 750 година]] lgej1p2o36m8jhgqolud1oyrkpm6x67 0 1140821 5605670 5075987 2026-08-06T15:54:37Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5605670 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name =Ана | title =Византиска царица |image = |caption = | full name =Ана | spouse =[[Артавазд Иконољубец]] |issue =[[Никита (син на Атавазд)|Никита]]<br />[[Никифор (син на Атавазд)|Никифор]]<br />седум други деца | dynasty =[[Сириска династија]] | father = | mother = | birth_date =8 век | birth_place = | death_date =8 век | death_place = | place of burial = |}} [[Податотека:Solidus Artabasdos Nikephoros (obverse).jpg|250px|мини|десно|Солидус со ликот на [[Артавазд Иконољубец]]от, сопругот на Ана]] '''Ана''' (705 - по 743) била сопруга на [[Артавазд Иконољубец]] и царица на [[Византија]] и августа во периодот од 741 до 743 година. == Августа == Ана била првородена ќерка на [[Лав III Сириец]] и [[Марија (сопруга на Лав III)|Марија]], како и сестра на [[Константин V Копроним]], Козма и Ирина. Во [[713]] година, царот [[Анастасиј II]] го назначил нејзиниот сопруг Артавазд за владетел ([[стратег]]) на [[Ерменија (тема)|Ерменија]]. По падот на Анастасиј, Артавазд направил договор со неговиот соработник [[Лав III Исавријанин|Лав III]], владетелот на [[Анадолија (тема)|Анадолија]] за соборување на новиот цар [[Теодосиј III]]. Овој договор бил запечатен со свршувањето на Ана за Артавазд, и бракот се случил откако Лав III седнал на престолот во март [[717]] година. Наскоро по неговото стапување на власт, Артавазд ја крунисал сопругата Ана за ''[[Августа (титула)|Августа]]'' а неговиот син Никифор за совладетел, додека пак другиот син [[Никита (син на Атавазд)|Никита]] за водач на ерменската тема. Ана станала мајка на вкупно седум деца. == Пад == Но додека Артавазд можел да се потпре на поддршката на темите [[Тракија]] и Опсикија, [[Константин V Копроним]] за себеси ја обезбедил поддршката на Анадолската и Тракијската тема. Неизбежниот судир се случил во мај [[743]] година, кога Артавазд водел напад против Константин но бил поразен. Подоцна истата година Константин го поразил Никита, и на [[2 ноември]] [[743]] година Артаваздовото владеење завршило, кога Константин V влегол во [[Цариград]] и го заробил својот непријател. Артавазд и неговите синови биле [[политичко сакатење во Византија|јавно ослепени]] и испратени во [[Црква Исус Спасител|Хлорскиот манастир]] во предградијата на Цариград.<ref name= "Garland p. 9">{{harvnb|Garland|2006|p=9}}</ref>. Годината на смртта на Ана е непозната, но таа не се споменува по владеењето на нејзиниот брат. == Наводи == {{наводи}} ==Литература== *Lynda Garland (ed., 2006), Byzantine Women: Varieties of Experience, 800–1200. Ashgate Publishing, Ltd., ISBN 0-7546-5737-X ==Надворешни врски== *[http://www.roman-emperors.org/anna.htm A short article on her by Lynda Garland] *[http://books.google.com/books?id=T4eMlP3nV4YC&pg=PA10&lpg=PA10&dq=%22Artabasdos%22+%22Anna%22+Experiences&source=web&ots=mhKnG2ZsNH&sig=4ClGkOg08RyBTkCbHZLu_SAtKXA#PPA9,M1- The page of "Byzantine Women" dealing with her] {{s-start}} {{s-bef|before=[[Марија (сопруга на Лав III)|Марија]]}} {{s-ttl|title=[[Византиска царица]]|years=741–743 |regent1=[[Ирина Хазарска]]|years1=741–743}} {{s-aft|row=1|after=[[Ирина Хазарска]]}} |- {{s-end}} [[Категорија:Византиски царици]] [[Категорија:Сириска династија]] [[Категорија:Византијци од 8 век]] 07zg5b2bbb8a6h1pbe1kmvyczaocwrg 0 1140859 5605671 4567844 2026-08-06T15:58:27Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5605671 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = Грегорија | title = [[Византиска царица]] |image = |caption = | full name = Грегорија | spouse = [[Константин III Ираклиј]] | issue = * ќерка <small>мажена за персиски шах</small><br>[[Констанс II Ираклиј]] <br> Теодосиј | dynasty = [[Ираклиева династија]] | father = Никита | mother = | birth_date = 7 век | birth_place = | death_date = 7 век | death_place = | place of burial = |}} [[Податотека:Solidus Heraclius Constantine Obverse.jpg|мини|Солидус со ликот на [[Константин III Ираклиј]], сопругот на Грегорија]] '''Грегорија''' — [[византиска царица]], сопруга на царот [[Константин III Ираклиј]]. == Семејство== Грегорија била ќерка на Никита, прв братучед на царот [[Ираклиј I]]. Никита зел учество во бунтот на Ираклиј против царот [[Фока (византиски цар)|Фока]]. Таткото на Грегорија бил на чело на војниците кои во [[608]] година започнале инвазија во [[Египет]], борејќи се против силите на [[Фока (византиски цар)|Фока]] во оваа провинција. Никита воспоставил контрола над [[Египет]] во [[610]] година<ref name=Kaegi>Walter Emil Kaegi, ''Heraclius, Emperor of Byzantium'' (2003)</ref>. На [[5 октомври]] [[610]] година Фока бил соборен од власт и погубен, а на престолот се качил Ираклиј. По зазимањето на престолот, Ираклиј му ја дал на Никита титулата патрициј и го назначил за командант на својата гарда. Освен тоа таткото на Никита ја задржал контролата над [[Египет]] до [[618]] година, кога покраината била освоена од Персија на чело со Хосрој II. По поразот во Египет, Никита станал егзарх на Африка, позиција која останал до својата смрт во 628-629 година<ref name=Kaegi/>. == Царица == Грегорија била свршена за цар [[Константин III Ираклиј]], единствен син на царот Ираклиј и неговата сопруга [[Фабија Евдокија]]. Константин бил соцар на својот татко од [[22 јануари]] [[613]] година. Бракот меѓу Грегорија и Константин III бил склучен околу 629-630 година. Во тоа време младоженецот имал седумнаесет години. Веројатно Грегорија била на речиси иста возраст. За свадбата таа пристигнала во [[Цариград]] од Западен Пентаполис во провинцијата Киренајка, територии кои биле под контрола на нејзиниот татко. По брачната церемонија таа станала мала царицата, втора во хиерархијата по царицата [[Мартина]] (втората сопруга на Ираклиј). Цар Ираклиј починал на [[11 февруари]] [[641]] година, а престолот бил наследен од Константин III, кој владеел како виш цар заедно со полубратот Ираклион. Константин III сепак починал од туберкулоза помеѓу април и мај истата година. Во септември Ираклион бил соборен од власт и бил заменет од синот на Грегорија, [[Констанс II Ираклиј]]. Не е познато сепак каква улога извршила таа за време на владеењето на нејзиниот син<<ref name=Garland>[http://www.roman-emperors.org/gegoria.htm Lynda Garland, "Gregoria, Wife of Heraclius Constantine]</ref>. == Деца == Грегорија и Константин III имале три деца: * ќерка, мажена за персиски шах<ref>[http://www.american-pictures.com/genealogy/persons/per03118.htm "Manyanh Princess of Byzantium"]</ref> * [[Констанс II Ираклиј]] * Теодосиј - погубен по наредба на својот брат во 659/653 година == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски== *[http://books.google.com/books?id=tlNlFZ_7UhoC&pg=PA44&lpg=PA44&dq=%22Niketas%22+%22Egypt%22+Prefect&source=web&ots=GvF-F54wsq&sig=R2jqZKZKd-41e_flniGAiW0s5e0#PPA45,M1-- The pages of "Heraclius" dealing with Niketas and Egypt] *[http://books.google.com/books?id=QCIaBQTCg0IC&pg=PA543&vq=Heraclius&dq=%22Heraclius%22+%22Vandals%22+%22471%22&hl=el&sig=XLXypGGyn4qD91teY1jqQgaQKIs- The page of "The Prosopography of the Later Roman Empire", vol. 2 dealing with Heraclius of Edessa] {{s-start}} {{s-bef|rows=2|before=[[Мартина]]}} {{s-ttl|title=[[Византиска царица]]|years=641}} {{s-aft|rows=2|after=[[Фауста (сопруга на Констанс II)|Фауста]]}} {{s-end}} [[Категорија:Византиски царици]] [[Категорија:Византијци од 7 век]] [[Категорија:Ираклиева династија]] 075tait9skolejfxg1icsw0v3xcduqx 0 1140865 5605672 4568000 2026-08-06T16:00:16Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5605672 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = Фауста | title = [[Византиска царица]] |image = |caption = | full name = Фауста | spouse = [[Констанс II Ираклиј]] | issue = * Константин IV <br>Ираклиј<br>Тибериј | dynasty = [[Ираклиева династија]] | father = Валентинијан | mother = | birth_date = 7 век | birth_place = | death_date = 7 век | death_place = {{починала во|Цариград}} | place of burial =[[Црква Свети Апостоли (Цариград)]] |}} [[Податотека:Solidus Constans II (obverse).jpg|мини|Солидус со ликот на [[Констанс II Ираклиј]], сопругот на Фауста]] '''Фауста''' (околу 630 - после 668) била [[византиска царица]], сопруга на царот [[Констанс II Ираклиј]] и мајка на царот [[Константин IV]]<ref>Kazhdan, pg. 496</ref>. Фауста била ќерка на Валентинијан, византиски генерал од ерменско потекло, потомок на ерменската династија на [[Аршакиди]]те<ref>[[Peter Charanis]], 'The Armenians in the Byzantine Empire,' Byzantinoslavica 22 (1961), 196–240.</ref>. Фауста се омажила за Констанс II Ираклиј во [[642]] година. Двајцата имале три сина: * Константин IV * Ираклиј * Тибериј Точниот датум на смртта на Фауста е непознат. Познато е дека таа го надживеала сопруг, кој бил убиен во бањата на [[15 септември]] [[668]] година. Во "За церемониите" цар Константин VII споменува дека царицата била погребана во [[Црква Свети Апостоли (Цариград)|црквата Свети Апостоли]] во [[Цариград]]. == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== *[http://coursesa.matrix.msu.edu/~fisher/hst372/readings/treadgold1.html Warren Treadgold, "Two Fights for Survival: 610–668," Chapter 9 of his A History of the Byzantine State and Society, Stanford University Press, 1997, pp. 287–322.] *[http://www.roman-emperors.org/faustaii.htm Lynda Garland, "Fausta, wife of Constans II"] {{S-start}} {{S-bef|rows=2|before=[[Грегорија]]}} {{S-ttl|title=[[Византиска царица]]|years=642–668}} {{S-aft|rows=2|after=[[Анастасија (сопруга на Константин IV)|Анастасија]]}} |- {{s-end}} [[Категорија:Погребани во црквата „Свети Апостоли“]] [[Категорија:Византиски царици]] [[Категорија:Византијци од 7 век]] [[Категорија:Ираклиева династија]] antaq9nmfhinamqpw9hovjkp1ma7j5k 0 1140868 5605674 4566253 2026-08-06T16:06:08Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5605674 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name =Анастасија | title =[[Византиска царица]] | image = | caption = | full name =Анастасија | spouse =[[Константин IV]] | issue =[[Јустинијан II]], Ираклиј | dynasty =[[Ираклиева династија]] | father = | mother = | birth_date =околу 650 | birth_place = | death_date =после 711 | death_place ={{починал во|Цариград}} | place of burial =[[Црква Свети Апостоли (Цариград)|Црква Свети Апостоли]] |}} [[Податотека:Sant'apollinare in classe, mosaici del catino, costantino IV e i fratelli consegnano a eraclio I privilegi per ravenna, 650-700 ca. (molto restaurato) 03.jpg|250px|мини|десно|Фреска на сопругот на Анастасија [[Константин IV]].]] '''Анастасија ''' (околу 650 - после 711) била [[византиска царица]], сопруга на царот [[Константин IV]]. {{s-start}} {{s-bef|rows=2|before=[[Фауста (сопруга на Констанс II)|Фауста]]}} {{s-ttl|title=[[Византиска царица]]|years=668–685}} {{s-aft|after=[[Евдокија (сопруга на ЈУстинијан II)|Евдокија]]}} {{s-end}} [[Категорија:Погребани во црквата „Свети Апостоли“]] [[Категорија:Византиски царици]] [[Категорија:Византијци од 7 век]] [[Категорија:Ираклиева династија]] 8auuo7udxjlhvbqkq3fl7v1kbenhs5b 0 1140870 5605728 4566262 2026-08-06T18:30:22Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5605728 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Евдокија | title = Византиска царица | image = | caption = | spouse =[[Јустинијан II]] | issue =Анастасија | house =[[Ираклиева династија]] | house-type =династија | father = | mother = | birth_date =7 век | birth_place = | death_date =7 век | death_place ={{починала во|Цариград}} | place of burial =[[Црква Свети Апостоли (Цариград)]] |}} [[Податотека:Granting of privileges mosaic (detail) - Sant'Apollinare in Classe - Ravenna 2016 (2).jpg|200px|мини|десно|[[Јустинијан II]] во [[Црква „Свети Апостоли“ (Цариград)|црквата „Свети Апостоли“]] во Цариград.]] '''Евдокија''' — [[византиска царица]], сопруга на царот [[Јустинијан II]]. == Царица == Името и местото на погребот на Евдокија во [[Црква Свети Апостоли (Цариград)]]|црквата на Светите Апостоли]], е забележано во [[De Ceremoniis]] од страна на [[Константин Порфирогенит]]. Сепак малку информации се познати за неа. Таа се претпоставува дека стапила во брак со Јустинијан II за време на неговото прво владеење (685-695) и се смета дека се развела од него во времето на неговиот втор брак со [[Теодора Хазарска]] во [[703]] година. Ќерката на Јустинијан била забележана од страна на хронистот [[Теофан Исповедник]] и во ''Chronographikon syntomon'' напишано од патријарх [[Никифор I Цариградски]]. Нејзиното име се претпоставува дека било Анастасија<ref>http://fabpedigree.com/s055/f992520.htm</ref>. == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== *[http://www.roman-emperors.org/eudoj.htm#N_2_ A short profile of her by Lynda Garland] {{s-start}} {{s-bef|before=[[Анастасија (сопруга на Константин IV)|Анастасија]]}} {{s-ttl|title=[[Византиска царица]]|years=685&ndash;695}} {{s-aft|after=[[Теодора Хазарска]]}} {{s-end}} [[Категорија:Погребани во црквата „Свети Апостоли“]] [[Категорија:Византиски царици]] [[Категорија:Византијци од 7 век]] [[Категорија:Византијци од 8 век]] [[Категорија:Ираклиева династија]] ta8tcebzcth0aristupcptmdc81jahp 0 1140889 5605731 4927700 2026-08-06T18:31:56Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5605731 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Теодора Хазарска | title = Византиска царица | image = | caption = | spouse =[[Јустинијан II]] | issue =[[Тибериј (син на Јустинијан II)|Тибериј]] | house =[[Ираклиева династија]] | house-type =династија | father =Ибузир | mother = | birth_date =7 век | birth_place = | death_date =7 век | death_place ={{починала во|Цариград}} | place of burial = |}} [[Податотека:Granting of privileges mosaic (detail) - Sant'Apollinare in Classe - Ravenna 2016 (2).jpg|200px|мини|десно|[[Јустинијан II]] во [[Црква „Свети Апостоли“ (Цариград)|црквата „Свети Апостоли“]] во Цариград.]] '''Теодора''' — хазарска принцеза и византиска царица, сестра на хазарскиот владетел Ибузир и сопруга на византискиот цар [[Јустинијан II]]. == Први години == Во [[695]] година во [[Цариград]] бил извршен државен удар против царот [[Јустинијан II]], кој бил на престолот од [[685]] година. Царот бикл соборен од власт и со отсечен нос бил испратен на заточение во градот Херсонес на Кримскиот полусотров<ref name="HOB">{{Наведена книга| title=A Short History of Byzantium| first=John Julius| last=Norwich| year=1998| publisher=Penguin Books| url=http://books.google.com.au/books?id=3IVZAAAACAAJ&dq=A+short+history+of+Byzantium| isbn=978-0-14-025960-5}}</ref>. Во Херсонес Јустинијан престојувал седум години. Во [[702]] година градските власти на Херсонес разбрале дека царот крои планови да го врати престолот, и решиле да го уапсат и да го испратат во [[Цариград]], каде неговата судбина ќе биде решена од цар [[Тибериј III Апсимар]]. Јустинијан сепак успеал да избега и да најде прибежиште кај хазарскиот владетел Ибузир. Во [[703]] година Јустинијан се оженил за неговата сестра, најверојатно откако ветил поддршка на Јустинијан за неговото враќање на престолот. Паганското име на хазарската принцеза е непознато, но откако го прифатила христијанството таа го добила името Теодора. Ова име веројатно било избрано, во чест на царицата Теодора, сопруга на познатиот византиски цар [[Теодора (сопруга на Јустинијан I)|Јустинијан I]]<ref name="roman-emperors.org">[http://www.roman-emperors.org/theodoii.htm Lynda Garland "Theodora, Second Wife of Justinian II"]</ref>. Освен со богати дарови, Ибузир им подарил на Јустинијан и Теодора нов дом во градот Фанагорија<ref>Kevin Alan Brook,. ''The Jews of Khazaria''. 2nd ed. Rowman & Littlefield Publishers, Inc, 2006.</ref>. Откако во Цариград се научиле за склучениот династички брак, царот Тибериј III му понудил на хазарскиот владетел голем поткуп за главата на Јустинијан. Според [[Теофан Исповедник]] во [[704]] година Ибузир ги испратил двајцата свои агентии, Балгацин и Папацис, да го убијат на Јустинијан, но Теодора разбирала за мисијата на двајцата амбасадори и успеала да го предупреди навреме војот сопруг. Очекуваните од Јустинијан убијци биле задавени, по што поранешниот цар побегнал во Херсонес. Теодора била заробена од својот брат. Во тоа време таа веројатно веќе била бремена, бидејќи историските докази посочуваат дека во времето во кое Јустинијан и неговата сопруга биле разделени, им се родило единственото дете Тибериј<ref name="roman-emperors.org"/>. == Царица == Во 705 година Јустинијан успеал да добие поддршка од бугарскиот хан [[Тервел]] и со помош на испратените од него војници поранешниот цар успеал да влезе во [[Цариград]] и да го врати престолот, погубувајќи ги луѓето кои биле вмешани во детронацијата од 695 година. Теодора требало да биде крунисан за царицата на Јустинијан II, но таа сè уште била држена во заробеништво од својот брат. Според хрониките на Теофан и патријархот Никифор, цар Јустинијан II планирал да ја ослободи неговата сопруга со сила. Во 705/706 година царот испратил една флота кон [[Азовско Море]] со мисија за ослободување на Теодора. Бродовите сепак биле потопени од морска бура пред да стигнат на брегот на [[Крим]]. Набрзо по овие настани Ибузир го известил со писмо на Јустинијан II, дека војната била излишна и дека тој ќе ја добие сопругата назад штом испрати луѓе од Цариград. Според Теофан со ова писмо тој му напишал и дека му се родил син. Така, Теодора и нејзиниот син пристигнале во византиската престолнина, по кое Теодора била официјалнорогласена за августа, а Тибериј за совладетел. == Повлекување== Во 711 година додека [[Јустинијан II]] отсуствувал од главниот град, во Херсонес избувнало ново востание против власта, на чело со [[Филипик Вардан]], кој бил прогласен за импеатор. Неспособен да се врати навреме во Цариград за да преземе мерки против новите востаници, Јустинијан бил уапсен и погубен во декември [[711]] година а неговата глава испратена како трофеј на Вардан. Дознавајќи за смртта на царот, неговата мајка [[Анастасија (сопруга на Константин IV)|Анастасија]] го зела својот шестгодишен внук и соцар Тибериј и побарала засолниште во [[Црква „Пресвета Богородица Влахернска“|црквата „Пресв. Богородица“]] во [[Влахерна]]. Луѓето на [[Филипик Вардан]] го извлекле Тибериј од олтарот и го убиле надвор од црквата. На овој начин бил ставен крај на [[Ираклиева династија|династијата на Ираклиј]]. Не е познато дали за време на овие настани Теодора била жива. [[Теофан Исповедник]] и патријархот [[Никифор I Цариградски]] не го споменуваат името на царката кога раскажуваат за убиството на нејзиниот сопруг и нејзиниот син. Според [[Јован Зонара]], Теодора веќе била мртва. Зборовите на Зонара сепак не можат да бидат потврдени, бидејќи тој ги опишува настаните четири века подоцна<ref name="roman-emperors.org"/>. == Деца== Теодора и Јустинијан имале едно машко дете: * [[Тибериј (син на Јустинијан II)|Тибериј]] (705 – 711 совладетел од 706 до 711). Погубен од Филипик Вардан. == Наводи == {{наводи}} {{s-start}} {{s-bef|before=[[Евдокија (сопруга на Јустинијан II)|Евдокија]]}} {{s-ttl|title=[[Византиска царица]]|years=705–711}} {{s-aft|after=[[Марија (сопруга на Лав III)|Марија]]}} {{s-end}} [[Категорија:Византиски царици]] [[Категорија:Византијци од 7 век]] [[Категорија:Византијци од 8 век]] [[Категорија:Ираклиева династија]] kv0w637elcxdh4iv6xmk0rd3vr0li2p 0 1140893 5605734 4567927 2026-08-06T18:35:21Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5605734 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name =Марија | title =Византиска царица |image = |caption = | full name =Марија Амниска | spouse =[[Константин VI Слепиот]] | issue =[[Ефросина (сопруга на Михаил II)|Ефросина]]<br/>Ирина | dynasty =[[Сириска династија]] | father = | mother =Хипатија | birth_date =околу 770 | birth_place =Амнија, [[Пафлагонија]] | death_date =по 823 | death_place = | place of burial = |}} [[Податотека:Menologion of Basil 024.jpg|200px|мини|десно|Сопругот на Марија Амниска, [[Константин VI Слепиот]] претседава на [[Седми вселенски собор|Седмиот вселенски собор]].]] '''Марија''' (околу [[770]] - по [[823]]) — [[византиска царица]], прва жена на царот [[Константин VI Слепиот]]. Марија е родена во градот Амнија, област [[Пафлагонија]]. Името на нејзиниот татко е непознато, а за нејзината мајка се знае дека се викала Хипатија и била внука [[Свети Филарет]]. Во [[788]] година Марија била избрана за жена на Константин VI од неговата мајка [[Ирина (византиска царица)|Ирина]]. Свадбата била направена во ноември [[788]] година. Марија и Константин VI имале две ќерки: * [[Ефросина (сопруга на Михаил II)|Ефросина]] (790-836), мажена за [[Михаил II Амориецот]] * Ирина Во [[794]] година Константон VI се вљубил во [[Теодота]], дворската дама на Ирина. Во јануари [[795]] бракот на царот и Марија Амниска бил поништен, а веќе поранешната царицата и нејзините ќерки биле испратени во [[манастир]] на остров Принкипо. Во септември [[795]], Константин VI се оженил за Теодора. Според [[Теофан Исповедник]], причина за неуспешниот брак на Марија и Константин VI била [[Ирина (византиска царица)|Ирина]]. Можно е причина за тоа да бил фактот што за шест години брак со Константин, Марија не успеала да му роди машки наследник. Марија останала калуѓерка до крајот на својот живот. Името на Марија Амниска се споменува за последен пат во [[823]] година, кога нејзината ќерка [[Ефросина (сопруга на Михаил II)|Ефросина]] била повикана од манастирот за да биде омажена за цар Михаил II. Марија била против овој брак, но на нејзините жалби не било обрнато внимание. Годината на нејзината смрт е непозната. ==Надворешни врски== *[http://www.roman-emperors.org/irene.htm#N_Maria_ Article about Irene by Lynda Garland, contains section on the marriage of Maria] {{s-start}} {{s-bef|before=[[Ирина (византиска царица)|Ирина]]}} {{s-ttl|title=[[Византиска царица]]|years=788–795}} {{s-aft|after=[[Теодота]]}} {{s-end}} [[Категорија:Византиски царици]] [[Категорија:Сириска династија]] [[Категорија:Византијци од 8 век]] [[Категорија:Византијци од 9 век]] e2amn8st506hb67frtidrc25cgfqxln 0 1140895 5605743 5140809 2026-08-06T18:57:41Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5605743 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name =Теодота | title =Византиска царица |image = |caption = | full name =Теодота | spouse =[[Константин VI Слепиот]] | issue =Лав <br/><small>син со непознато име</small> | dynasty =[[Сириска династија]] | father = | mother =Ана | birth_date =околу 780 | birth_place ={{роден во|Цариград}} | death_date = | death_place = | place of burial = |}} [[Податотека:Solidus Irene ConstantineVI.jpg|250px|мини|десно|Монета со ликот на [[Константин VI Слепиот]], сопругот на Теодота (аверс), и царицата [[Ирина (византиска царица)|Ирина]], мајката на Константин (реверс)]] '''Теодота''' била византиска царицата, втора сопруга на царот [[Константин VI Слепиот]]. == Први години== Теодота била член на аристократско цариградско семејство. Нејзиниот брат Сергиј ја имал функцијата на хипатиј, а нивната мајка Ана била сестра на Теодосија. Така Теодота била прва братучетка на [[Теодор Студит]]. Во [[794]] година Теодота станала дел од дворецот во времето на царицата [[Ирина (византиска царица)|Ирина]], мајка и регент на Константин VI. Во тоа време Константин VI бил оженет за прва сопруга, [[Марија Амниска]], со која имал две ќерки, [[Ефросина (сопруга на Михаил II)|Ефросина]] и Ирина. Според [[Теофан Исповедник]], причина за неуспешниот брак на Марија и Константин VI била [[Ирина (византиска царица)|Ирина]]. Можно е причина за тоа да бил фактот што за шест години брак со Константин, Марија не успеала да му роди машки наследник. Во тоа време Теодота станала метреса на царот. == Царица == Во јануари 974 година Константин VI се разделил со [[Марија Амниска]] и ја испратил во манастир заедно со своите ќерки. Во август [[795]], Константин VI наредил подготовки за склучување на брак со Теодора, која ја добила титулата августа, титула која првата сопруга на царот никогаш не ја поседувала. Свадбата на Константин VI и Теодота била прославена во септември [[795]] година во палатата [[Свети Мамант]]. Теодота била прогласена за царицата на Константин VI осум месеци подоцна. Првично бракот на царот и Теодота не бил прифатен од страна на Православната црква, која одбила да го признае за легитимен, поради фактот што првата сопруга на царот била сè уште жива. Поради тоа црквата започнала процес по обвинение за прељуба. Дел од поданиците на царот започнале да се дистанцираат од него и неговата нова сопруга. Според византиската традиција, церемонијата на склучување на бракот на царот се води од Вселенскиот патријарх. Тогашниот патријарх [[Тарасиј Цариградски]] кој неволно дал согласност за развод и согласност за вториот брак на царот, категорично одбил да ја извршил церемонијата на венчавката. Така склучениот брак го извршил Јосиф, свештеник во [[Црква Света Софија (Истанбул)|Света Софија]]<ref>T. Pratsch, ''Theodoros Studites (759–826): zwischen Dogma und Pragma'', 89–90.</ref>. Во овој спор, чичкото на Теодота, Платон, и братучед на [[Теодор Студит]], застанале на чело против бракот на Константин и Теодота и повикале свештеникот Јосиф да биде исклучен од црквата и сите вмешани во венчавката<ref>Pratsch, ''Theodoros'', 98–101.</ref>. Во првите две години од бракот Константин VI и Теодота се обиделе да ги добијат своите противници на своја страна преку мирни преговори. Во 797 година, сепак трпението на царот се исцрпило и тој ја испратил царската гарда за да ги растераат монасите од [[Студитски манастир|Студитскиот манастир]], игумен на кој бил Теодор студио. Теодор бил тепан со стап и заедно со десет други монаси бил прогонет во [[Солун]], а Платон бил фрлен во затвор во [[Цариград]]<ref>Pratsch, ''Theodoros'', 107-10.</ref>. Овие акции на царот го лишеле од поддршката на иконопочитателите. Иконоборците од своја страна биле против него уште од времето на [[Седми вселенски собор|Вториот собор во Никеја]] ([[787]]). == Повлекување == Во меѓувреме мајката на Константин VI започнала заговор против својот син и во август 797 година царот бил соборен и заслепен, а Ирина го зазела официјално византискиот престол. На Теодота и било дозволено да се повлече во еден мал дворец заедно со слепиот сопруг. По смртта на Константин VI, дворецот бил претворен во манастир. [[Симеон Метафраст]] го именувал овој манастир како манастирот на Исидор, наречен според патрициј Исидор, кој ја изградил палатата. [[Георги Амартол]] неколку децении подоцна известува дека во времето на Теофил (владеел 829-842) калуѓерките биле префрлени во друг манастир. Дали самата Теодота била меѓу нив, не е споменато<ref>Lynda Garland, ''Byzantine Women: Varieties of Experience'', 14–15.</ref>. == Деца== Теодота и Константин VI имале две деца: * Лав (7 октомври 796 - 1 мај 797) * непознат син, роден по детронацијата на Константин VI == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== *[http://books.google.com/books?id=T4eMlP3nV4YC&pg=PA14&lpg=PA14&dq=%22Theodote%22+%22Constantine%22&source=web&ots=mhKnFYUxGF&sig=i4Zio-THnu-3DdcOz2isLqIl7C8,, The page of Byzantine women dealing with her] *[http://www.roman-emperors.org/irene.htm#N_Theodote_ Article about Irene by Lynda Garland, contains section on the marriage of Theodote] {{s-start}} {{s-bef|before=[[Марија Амниска]]}} {{s-ttl|title=[[Византиска царица]]|years=795–797}} {{s-aft|after=[[Теофано (сопруга на Ставракиј)|Теофано]]}} {{s-end}} [[Категорија:Византиски царици]] [[Категорија:Сириска династија]] [[Категорија:Византијци од 8 век]] [[Категорија:Византијци од 9 век]] 8l8vu0scketsswoaaju6g2ol73eqos3 0 1140901 5605748 5478923 2026-08-06T19:05:39Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5605748 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name =Прокопија | title =Византиска царица |image = |caption = | full name =Прокопија | spouse =[[Михаил I Рангаве]] | issue = | dynasty =[[Никифорова династија]] | father =[[Никифор I]] | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | place of burial = |}} [[Податотека:Solidus of Michael I Rhangabe-2.jpg|мини|''[[Солид]]'' од [[Михаил I Рангаве]] и неговиот син Теофилакт]] '''Прокопија''' била [[византиска царица]], сопруга на царот [[Михаил I Рангаве]]. == Семејство == Прокопија била ќерка на царот [[Никифор I]] и сестра на царот [[Ставрикиј]]. Таа се омажила за Михаил Рангаве кон крајот на 8 век. Во тоа време сопругот бил командант на егејската флота на империјата. На [[31 октомври]] [[802]] година по државниот удар против царицата [[Ирина (византиска царица)|Ирина]], нејзиниот татко го зазел византискиот престол. Така Прокопија официјално станала член на царското семејство. == Први години== На [[26 јули]] [[811]] година цар [[Никифор I]] бил убиен од [[Бугари]]те во [[Битка кај Плиска|Битката кај Плиска]], а заедно со него бил уништен огромен дел од неговата војска која тргнала со царот на воен поход против Бугарија. Меѓу ретките преживеани бил и сопругот на Теофано, Ставракиј кој останал единствен цар на престолот. Ставракиј сепак не останал неповреден од битката. Тешко повреден во пределот на грбот, тој останал парализиран. Поради раната, парализата на нозете и постојаната болка, набрзо се увидело дека Ставрикиј нема да може да ја извршува власта.<ref>Treadgold, pg. 429; Norwich, pg. 9</ref> Како што се влошувала неговата состојба, дворот бил поделен помеѓу фракциите на неговата жена [[Теофано (сопруга на Ставракиј)|Теофано]] и неговата сестра Прокопија, која се надевала дека нејзиниот маж, Михаил Рангаве, ќе биде избран како наследник на царот.<ref>Treadgold, pg. 429; Bury, pg. 17</ref> Бидејќи немал негови деца за да го наследат, набрзо станало познато дека Ставрикиј сака да ја назначи Теофано како негов наследник.<ref>Kazhdan, pg. 1946; Norwich, pg. 9</ref> Под влијание на жена му, започнал да ги запира командантот Стефан и магистрантот Теоктистос<ref name="Bury, pg. 17">Bury, pg. 17</ref> и да ја префрли моќта, се обидел да го ослепи Михаил на [[1 октомври]] [[811]] година. Ова дело било поттикнато од дејствата на Стефан.<ref>Treadgold, pg. 429; Kazhdan, pg. 1946; Bury, pg. 19</ref> Имало и популарно озборување дека [[Ставрикиј]] планирал да го укина Царството и да ја основа како република.<ref>Bury, pg. 18</ref> Поддржувачите на Михаил, кои сега ги вклучувале Стефан и Теоктистос, како и [[Цариградски патријарх|патријархот]] [[Никифор I Цариградски|Никифор I]], кој бил запознаен со плановите на Ставрикиј да го предаде престолот на Теофано,<ref>Bury, pg. 19</ref> го приморале царот да абдицира на [[2 октомври]].<ref>Norwich, pg. 10</ref> Пред да биде испратен од дворецот бил посетен од неговата сестра Прокопија, шурата Михаил и патријархот, сите ги оправдувале неговите дејства со фактот за тешките повреди, додека Ставрикиј ги прекорил сите, особено патријархот.<ref>Bury, pg. 20</ref> Ставрикиј се повлекол во манастир<ref>Treadgold, pg. 429; Finlay, pg. 128</ref> каде починал од раните на 11 јануари 812 година.<ref>Dumbarton Oaks, ''Catalogue of the Byzantine Coins in the Dumbarton Oaks Collection and in the Whittemore Collection: Leo III to Nicephorus III, 717-1081'' (1973), pg. 362</ref> Михаил Рангаве станал цар како [[Михаил I Рангаве|Михаил I]].<ref>Kazhdan, pg. 1362; Whittow, pg. 150</ref>. == Царица == Откако нејзиниот сопруг бил прогласен за цар, Прокопија била крунисана за негова царицата. Како сопруга на царот, Прокопија го прудружувала на Михаил I во сите негови походи, но нејзиното присуството на бојното поле не било пречекано добро од војниците. На [[22 јули]] [[813]] година Михаил I бил поразен во [[Битка кај Версиникија|Битката кај Версиникија]] против [[Бугари]]те. Иако византиската војска била побројна од бугарската, царот не успеал да го искористи тоа и бил еден од првите кои побегнале од бојното поле. По оваа загуба, која го отворила патот на Бугарите кон престолнината Цариград, Михаил и Прокопија бргу ја изгубиле поддршката во царскиот двор. Така на [[11 јули]] [[813]] година Михаил I абдицирал од престолот во корист на [[Лав V Ерменец]]. Теофан раскажува дека Прокопија се спротивставила на оваа одлука на нејзиниот сопруг, поради што била принудена од новиот цар да се повлече во манастир. Датумот на нејзината смрт, сепак не е познат. == Деца== * [[Теофилакт (син на Михаил I)|Теофилакт]], регент од 812 до 813. * Никита, подоцна патријарх [[Игнатиј I Цариградски|Игнатиј]]. * Ставрикиј * Теофано == Наводи == {{наводи|2}} {{s-start}} {{s-bef|before=[[Теофано (сопруга на Ставракиј)|Теофано]]}} {{s-ttl|title=[[Византиска царица]]|years=811–813}} {{s-aft|rows=2|after=[[Теодосија (сопруга на Лав V)|Теодосија]]}} {{s-end}} [[Категорија:Византиски царици]] [[Категорија:Никифорова династија]] [[Категорија:Византијци од 9 век]] qcn4n4mzem89adpc8bsbfvm1vtmoyr0 5605749 5605748 2026-08-06T19:06:07Z P.Nedelkovski 47736 5605749 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name =Прокопија | title =Византиска царица |image = |caption = | full name =Прокопија | spouse =[[Михаил I Рангаве]] | issue = | dynasty =[[Никифорова династија]] | father =[[Никифор I]] | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | place of burial = |}} [[Податотека:Solidus of Michael I Rhangabe-2.jpg|мини|''[[Солид]]'' од [[Михаил I Рангаве]] и неговиот син Теофилакт]] '''Прокопија''' — [[византиска царица]], сопруга на царот [[Михаил I Рангаве]]. == Семејство == Прокопија била ќерка на царот [[Никифор I]] и сестра на царот [[Ставрикиј]]. Таа се омажила за Михаил Рангаве кон крајот на 8 век. Во тоа време сопругот бил командант на егејската флота на империјата. На [[31 октомври]] [[802]] година по државниот удар против царицата [[Ирина (византиска царица)|Ирина]], нејзиниот татко го зазел византискиот престол. Така Прокопија официјално станала член на царското семејство. == Први години== На [[26 јули]] [[811]] година цар [[Никифор I]] бил убиен од [[Бугари]]те во [[Битка кај Плиска|Битката кај Плиска]], а заедно со него бил уништен огромен дел од неговата војска која тргнала со царот на воен поход против Бугарија. Меѓу ретките преживеани бил и сопругот на Теофано, Ставракиј кој останал единствен цар на престолот. Ставракиј сепак не останал неповреден од битката. Тешко повреден во пределот на грбот, тој останал парализиран. Поради раната, парализата на нозете и постојаната болка, набрзо се увидело дека Ставрикиј нема да може да ја извршува власта.<ref>Treadgold, pg. 429; Norwich, pg. 9</ref> Како што се влошувала неговата состојба, дворот бил поделен помеѓу фракциите на неговата жена [[Теофано (сопруга на Ставракиј)|Теофано]] и неговата сестра Прокопија, која се надевала дека нејзиниот маж, Михаил Рангаве, ќе биде избран како наследник на царот.<ref>Treadgold, pg. 429; Bury, pg. 17</ref> Бидејќи немал негови деца за да го наследат, набрзо станало познато дека Ставрикиј сака да ја назначи Теофано како негов наследник.<ref>Kazhdan, pg. 1946; Norwich, pg. 9</ref> Под влијание на жена му, започнал да ги запира командантот Стефан и магистрантот Теоктистос<ref name="Bury, pg. 17">Bury, pg. 17</ref> и да ја префрли моќта, се обидел да го ослепи Михаил на [[1 октомври]] [[811]] година. Ова дело било поттикнато од дејствата на Стефан.<ref>Treadgold, pg. 429; Kazhdan, pg. 1946; Bury, pg. 19</ref> Имало и популарно озборување дека [[Ставрикиј]] планирал да го укина Царството и да ја основа како република.<ref>Bury, pg. 18</ref> Поддржувачите на Михаил, кои сега ги вклучувале Стефан и Теоктистос, како и [[Цариградски патријарх|патријархот]] [[Никифор I Цариградски|Никифор I]], кој бил запознаен со плановите на Ставрикиј да го предаде престолот на Теофано,<ref>Bury, pg. 19</ref> го приморале царот да абдицира на [[2 октомври]].<ref>Norwich, pg. 10</ref> Пред да биде испратен од дворецот бил посетен од неговата сестра Прокопија, шурата Михаил и патријархот, сите ги оправдувале неговите дејства со фактот за тешките повреди, додека Ставрикиј ги прекорил сите, особено патријархот.<ref>Bury, pg. 20</ref> Ставрикиј се повлекол во манастир<ref>Treadgold, pg. 429; Finlay, pg. 128</ref> каде починал од раните на 11 јануари 812 година.<ref>Dumbarton Oaks, ''Catalogue of the Byzantine Coins in the Dumbarton Oaks Collection and in the Whittemore Collection: Leo III to Nicephorus III, 717-1081'' (1973), pg. 362</ref> Михаил Рангаве станал цар како [[Михаил I Рангаве|Михаил I]].<ref>Kazhdan, pg. 1362; Whittow, pg. 150</ref>. == Царица == Откако нејзиниот сопруг бил прогласен за цар, Прокопија била крунисана за негова царицата. Како сопруга на царот, Прокопија го прудружувала на Михаил I во сите негови походи, но нејзиното присуството на бојното поле не било пречекано добро од војниците. На [[22 јули]] [[813]] година Михаил I бил поразен во [[Битка кај Версиникија|Битката кај Версиникија]] против [[Бугари]]те. Иако византиската војска била побројна од бугарската, царот не успеал да го искористи тоа и бил еден од првите кои побегнале од бојното поле. По оваа загуба, која го отворила патот на Бугарите кон престолнината Цариград, Михаил и Прокопија бргу ја изгубиле поддршката во царскиот двор. Така на [[11 јули]] [[813]] година Михаил I абдицирал од престолот во корист на [[Лав V Ерменец]]. Теофан раскажува дека Прокопија се спротивставила на оваа одлука на нејзиниот сопруг, поради што била принудена од новиот цар да се повлече во манастир. Датумот на нејзината смрт, сепак не е познат. == Деца== * [[Теофилакт (син на Михаил I)|Теофилакт]], регент од 812 до 813. * Никита, подоцна патријарх [[Игнатиј I Цариградски|Игнатиј]]. * Ставрикиј * Теофано == Наводи == {{наводи|2}} {{s-start}} {{s-bef|before=[[Теофано (сопруга на Ставракиј)|Теофано]]}} {{s-ttl|title=[[Византиска царица]]|years=811–813}} {{s-aft|rows=2|after=[[Теодосија (сопруга на Лав V)|Теодосија]]}} {{s-end}} [[Категорија:Византиски царици]] [[Категорија:Никифорова династија]] [[Категорија:Византијци од 9 век]] r8fscmengtpl81jhj892hkj2ttq566f 5605751 5605749 2026-08-06T19:07:30Z P.Nedelkovski 47736 ситна поправка 5605751 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name =Прокопија | title =Византиска царица |image = |caption = | full name =Прокопија | spouse =[[Михаил I Рангаве]] | issue = | dynasty =[[Никифорова династија]] | father =[[Никифор I]] | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | place of burial = |}} [[Податотека:Solidus of Michael I Rhangabe-2.jpg|мини|''[[Солид]]'' од [[Михаил I Рангаве]], нејзиниот сопруг, и нивниот син Теофилакт]] '''Прокопија''' — [[византиска царица]], сопруга на царот [[Михаил I Рангаве]]. == Семејство == Прокопија била ќерка на царот [[Никифор I]] и сестра на царот [[Ставрикиј]]. Таа се омажила за Михаил Рангаве кон крајот на 8 век. Во тоа време сопругот бил командант на егејската флота на империјата. На [[31 октомври]] [[802]] година по државниот удар против царицата [[Ирина (византиска царица)|Ирина]], нејзиниот татко го зазел византискиот престол. Така Прокопија официјално станала член на царското семејство. == Први години== На [[26 јули]] [[811]] година цар [[Никифор I]] бил убиен од [[Бугари]]те во [[Битка кај Плиска|Битката кај Плиска]], а заедно со него бил уништен огромен дел од неговата војска која тргнала со царот на воен поход против Бугарија. Меѓу ретките преживеани бил и сопругот на Теофано, Ставракиј кој останал единствен цар на престолот. Ставракиј сепак не останал неповреден од битката. Тешко повреден во пределот на грбот, тој останал парализиран. Поради раната, парализата на нозете и постојаната болка, набрзо се увидело дека Ставрикиј нема да може да ја извршува власта.<ref>Treadgold, pg. 429; Norwich, pg. 9</ref> Како што се влошувала неговата состојба, дворот бил поделен помеѓу фракциите на неговата жена [[Теофано (сопруга на Ставракиј)|Теофано]] и неговата сестра Прокопија, која се надевала дека нејзиниот маж, Михаил Рангаве, ќе биде избран како наследник на царот.<ref>Treadgold, pg. 429; Bury, pg. 17</ref> Бидејќи немал негови деца за да го наследат, набрзо станало познато дека Ставрикиј сака да ја назначи Теофано како негов наследник.<ref>Kazhdan, pg. 1946; Norwich, pg. 9</ref> Под влијание на жена му, започнал да ги запира командантот Стефан и магистрантот Теоктистос<ref name="Bury, pg. 17">Bury, pg. 17</ref> и да ја префрли моќта, се обидел да го ослепи Михаил на [[1 октомври]] [[811]] година. Ова дело било поттикнато од дејствата на Стефан.<ref>Treadgold, pg. 429; Kazhdan, pg. 1946; Bury, pg. 19</ref> Имало и популарно озборување дека [[Ставрикиј]] планирал да го укина Царството и да ја основа како република.<ref>Bury, pg. 18</ref> Поддржувачите на Михаил, кои сега ги вклучувале Стефан и Теоктистос, како и [[Цариградски патријарх|патријархот]] [[Никифор I Цариградски|Никифор I]], кој бил запознаен со плановите на Ставрикиј да го предаде престолот на Теофано,<ref>Bury, pg. 19</ref> го приморале царот да абдицира на [[2 октомври]].<ref>Norwich, pg. 10</ref> Пред да биде испратен од дворецот бил посетен од неговата сестра Прокопија, шурата Михаил и патријархот, сите ги оправдувале неговите дејства со фактот за тешките повреди, додека Ставрикиј ги прекорил сите, особено патријархот.<ref>Bury, pg. 20</ref> Ставрикиј се повлекол во манастир<ref>Treadgold, pg. 429; Finlay, pg. 128</ref> каде починал од раните на 11 јануари 812 година.<ref>Dumbarton Oaks, ''Catalogue of the Byzantine Coins in the Dumbarton Oaks Collection and in the Whittemore Collection: Leo III to Nicephorus III, 717-1081'' (1973), pg. 362</ref> Михаил Рангаве станал цар како [[Михаил I Рангаве|Михаил I]].<ref>Kazhdan, pg. 1362; Whittow, pg. 150</ref>. == Царица == Откако нејзиниот сопруг бил прогласен за цар, Прокопија била крунисана за негова царицата. Како сопруга на царот, Прокопија го прудружувала на Михаил I во сите негови походи, но нејзиното присуството на бојното поле не било пречекано добро од војниците. На [[22 јули]] [[813]] година Михаил I бил поразен во [[Битка кај Версиникија|Битката кај Версиникија]] против [[Бугари]]те. Иако византиската војска била побројна од бугарската, царот не успеал да го искористи тоа и бил еден од првите кои побегнале од бојното поле. По оваа загуба, која го отворила патот на Бугарите кон престолнината Цариград, Михаил и Прокопија бргу ја изгубиле поддршката во царскиот двор. Така на [[11 јули]] [[813]] година Михаил I абдицирал од престолот во корист на [[Лав V Ерменец]]. Теофан раскажува дека Прокопија се спротивставила на оваа одлука на нејзиниот сопруг, поради што била принудена од новиот цар да се повлече во манастир. Датумот на нејзината смрт, сепак не е познат. == Деца== * [[Теофилакт (син на Михаил I)|Теофилакт]], регент од 812 до 813. * Никита, подоцна патријарх [[Игнатиј I Цариградски|Игнатиј]]. * Ставрикиј * Теофано == Наводи == {{наводи|2}} {{s-start}} {{s-bef|before=[[Теофано (сопруга на Ставракиј)|Теофано]]}} {{s-ttl|title=[[Византиска царица]]|years=811–813}} {{s-aft|rows=2|after=[[Теодосија (сопруга на Лав V)|Теодосија]]}} {{s-end}} [[Категорија:Византиски царици]] [[Категорија:Никифорова династија]] [[Категорија:Византијци од 9 век]] kn9tbjty8yynez72yrw1n8qyy0iefy0 0 1140971 5605754 5032830 2026-08-06T19:09:34Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5605754 wikitext text/x-wiki {{ infobox nobility | name = Аделхајд фон Брауншвајг | image = | caption = | noble family = [[Брауншвајг-Љунебург]] | father = [[Хајнрих I фон Брауншвајг-Грубенхаген|Хајнрих I]] | mother = [[Агнес од Мајсен|Агнес фон Мајсен]] | spouse = [[Андроник III Палеолог]] | birth_date = 1293 | birth_place = | death_date = 16/17 август 1324 | death_place = [[Родос]] }} [[Податотека:1328 Mediterranean Sea.PNG|мини|Средоземното подрачје во времето на Ирина]] '''Аделхајд фон Брауншвајг''', позната и како '''Ирина''' ([[германски јазик|германски]]: ''Adelheid-Irene von Braunschweig-Grubenhagen'', 1293 — 16/17 август 1324) — германска принцеза и [[византиска царица]] (1321-1324), прва жена на царот [[Андроник III Палеолог]]. Аделхајд била ќерка на [[Хајнрих I фон Брауншвајг-Грубенхаген|Хајнрих I]], војводата од Брауншвајг-Љунебург, од родот [[Велфи]] и на [[Агнес од Мајсен|Агнес фон Мајсен]] од родот [[Ветил]]. Во март 1318 година Аделхајд била пмажена за Андроник Палеолог (1296 — 1341), најстариот син на византискиот соцар [[Михаил IX Палеолог]] и [[Рита Ерменска]]. За да се омажи за Андроник, Аделхајд го прифатила [[православие]]то и името Ирина. Двајцата со Андроник имале еден син (јуни 1320-февруари 1322), кој починал на околу две години. Во 1321 година избувнала граѓанска војна меѓу [[Андроник III Палеолог]] неговиот дедо [[Андроник II Палеолог]]. Сопругот на Аделхајд се прогласил за цар на Византија, а Аделхајд била прогласена за негова царица. Таа сепак починала во [[Родос]] на 16 или на 17 август 1324 година пред крајот на граѓанската војна. По нејзината смрт Андроник III се оженил повторно за [[Ана Савојска]]. == Литература== *[http://fmg.ac/Projects/MedLands/BRUNSWICK.htm#Adelheiddied1324 ''Adelheid'', "Medieval lands" by Charles Cawley.] * Georgius Phrantzes Liber I, 8, p.&nbsp;39. * Ioannes Kantakuzenos Vol. I, I, 10, p.&nbsp;50. {{s-start}} {{s-hou|[[Велфи]]|| 1293||1324}} {{s-bef|before=[[Рита Ерменска]]}} {{s-ttl|title=[[Византиска царица]]|years=1321&ndash;1324}} {{s-aft|after=[[Ана Савојска]]}} {{end}} [[Категорија:Палеолози]] [[Категорија:Византиски царици]] [[Категорија:Византијци од 13 век]] [[Категорија:Византијци од 14 век]] [[Категорија:Несигурна година на раѓање]] [[Категорија:Починати во 1324 година]] 65eewq8gvqlkj7myanfqrmejcvwg3hp 0 1140992 5605757 5032874 2026-08-06T19:11:45Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5605757 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|consort | name = Елена Кантакузина | succession = [[Византиска царица]] | image = | image_size = 160px | spouse = [[Јован V Палеолог]] | reign = 28 мај 1347 – 12 август 1376<br>(со [[Ирина Асенина]] во 1347–54 и [[Ирина Палеологина (сопруга на Матеј Кантакузин)|Ирина Палеологина]] во 1353–57) | issue = [[Андроник IV Палеолог]] <br> Ирина Палеологина <br> Мануел II Палеолог <br> Теодор I Палеолог <br> Михаил Палеолог <br> Марија Палеологина <br> Непозната ќерка <br> Непозната ќерка <br> Непозната ќерка <br> | house = [[Династија Кантакузин]] | father = [[Јован VI Кантакузин]] | mother = [[Ирина Асенина]] | birth_date = 1333 | birth_place = | death_date = [[10 декември]] [[1396]] | death_place = | burial_place = | religion =[[православие]]<br> }} [[Податотека:Byzantine empire 1355.jpg|мини|Византиското Царство и околното подрачје во 1355 година]] '''Елена Кантакузина''' ([[грчки]]: ''Ελένη Καντακουζηνή, Helena Kantakouzene'', [[1333]] - [[10 декември]] [[1396]]) била [[византиска царица]], сопруга на византискиот царот [[Јован V Палеолог]]. == Потекло== Елена била ќерка на [[Јован VI Кантакузин]] и [[Ирина Асенина]], ќерка на [[Андроник Асен]]. По мајчина линија Елена Кантакузина била потомка на бугарскиот цар [[Иван Асен III]], кој е дедо на нејзината мајка. == Граѓанска војна== Во управувањето на царот [[Андроник III Палеолог]], сопругот на Ирина Асенина ја имал должноста ''велик доместик'', а по смртта на царот Јован станал член на регентскиот совет на малолетниот наследник на Андроник, [[Јован V Палеолог]]. Наскоро меѓу Јован Кантакузин и мајката на царот, [[Ана Савојска]], избувнало конфликт, кој прераснал во граѓанска војна. Ана, која исто така била член на регентски совет, го искористила привременото отсуство на [[Јован VI Кантакузин|Јован Кантакузин]] од [[Цариград]] и го прогласила за предавник и непријател на империјата. Ана се потпрела на поддршката на истакнатиот дворјанинот и военоначалник [[Алексиј Апокавк]] и на патријарх [[Јован XIV Цариградски]]. Ана му го понудила местото на [[Јован VI Кантакузин|Јован Кантакузин]] во регентски совет на [[Алексиј Апокавк]]. Голем дел од војската сепак се наоѓала под контрола на Јован, кој на [[26 октомври]] [[1341]] се прогласил за цар во [[Димотика]], што го означило почетокот на нова граѓанска војна во империјата. Борбата меѓу [[Јован VI Кантакузин|Јован Кантакузин]] и централната власт во [[Цариград]] продолжила до [[1347]] година. Во тоа време во неа се мешале и соседните балкански владетели. Трновският цар [[Јован Александар]] бил на страната на Ана и [[Алексиј Апокавк]], додека неговиот шура [[Стефан Душан]] го поддржувал [[Јован VI Кантакузин|Јован Кантакузин]]. И двајцата соседи на Византија всушност искористиле од војната, за да постигнат сопствени политички цели и да ги прошират териториите на сметка на империјата. [[Јован VI Кантакузин|Јован Кантакузин]] го привлекол на своја страна и отоманскиот султан [[Орхан I]]. Во [[1342]] година [[Јован VI Кантакузин|Јован Кантакузин]] бил принуден да оди во [[Србија]], каде што норал да отиде и да побара помош од српскиот крал [[Стефан Душан]]. Останала сама во [[Димотика]] и притисната од цариградската партија во градот, Ирина побарала поддршка од бугарскиот цар, ветувајќи на [[Јован Александар]] дека ќе му го предаде градот ако сопругот не се врати. Така, [[Јован Александар]] испратил писмо до својот зет Душан и сестра [[Елена Бугарска|Елена]] во кое инсистирал да го затворат или погубат својот гостин, но Душан и неговата сопруга го отфрлиле предлогот на царот<ref>[http://www.promacedonia.org/ki/ki_20.htm '''Иречек''', Константин. История на българите. Глава XX Разцвет на сръбската държава. с. 351]</ref>. Граѓанската војна меѓу Кантакузин и централната власт траела до 1347 година. На [[3 февруари]] [[1347]] двете завојувани страни постигнале договор според кој Јован Кантакузин бил прогласен за старател и соцар на [[Јован V Палеолог]]. Договорот бил постигнат преку брак меѓу ќерката на [[Јован VI Кантакузин|Јован Кантакузин]], Елена Кантакузина и [[Јован V Палеолог|Јован V]]. [[Јован VI Кантакузин]] влегол во [[Цариград]] и успешно воспоставил контрола над градот. Официјално бракот помеѓу Елена и Јован V бил склучен на 28/29 мај 1347 година. Во тоа време Елена имала 13 години, а на Јован V му останувало еден месец, за да наполни 15 години. Мирот меѓу Јован V и таткото на Елена траел до 1352, кога сопругот, потпомогнат како легитимен цар, кренал бунт по кое Јован Кантакузин бил соборен од престолот и се повлекол во манастир. Во [[1376]] година синот на Елена, [[Андроник IV Палеолог]] извршил државен удар против својот татко. Царицата Елена Кантакузина била затворена во [[Голубац]] заедно со поголемиот дел од царското семејство. Андроник IV дејствал со поддршка на [[Република Џенова]]. Главен противник на узурпаторот била [[Република Венеција]] и самиот султан [[Мурат I]]. Благодарение на тоа, во 1379 Јован V успеал да го врати престолот, a Андроник IV побегнал во соседството [[Галата|Пера]]<ref>Nicol, ''Byzantine Family'', p. 137</ref>, кој се наоѓал под контрола на генуезците. Елена Кантакузина исто била одведена во Пера како заложник на својот син, кое продолжило до 1381 година. Јован V починал на [[16 февруари]] [[1391]] година. По смртта, Елена Кантакузина се повлекла во манастирот "Света Марта", каде го прифатила монашкото име Хипомона (Трпение). Таму таа починала на [[10 декември]] [[1396]] година. == Семејство == Елена Кантакузина му родила на Јован V барем 9 деца<ref>Anthony Luttrell, [http://www.jstor.org/stable/1291531 "John V's Daughters: A Palaiologan Puzzle"], ''Dumbarton Oaks Papers'', 40 (1986), pp. 103-112</ref>: * [[Андроник IV Палеолог]] (1348-1385), оженет за Кераца Бугарска * Ирина Палеологина (1349-1362) * Мануел II Палеолог (1350-1425) * Теодор I Палеолог, деспот на Мореја (1355-1407) * Михаил Палеолог (починал околу 1376/1377) * Марија Палеологина (починала околу 1376), свршена за [[Мурат I]] * Непозната ќерка, свршена за Петар II Кипарски * Непозната ќерка, за која има сведоштва дека се замонашила во 1373 година * Втора непозната ќерка, која исто така се замонашила во 1373 година == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * Donald M. Nicol, ''The Byzantine Family of Kantakouzenos (Cantacuzenus) ca. 1100-1460: a Genealogical and Prosopographical Study'' (Washington, DC: Dumbarton Oaks, 1968), p.&nbsp;135 * Anthony Luttrell, [http://www.jstor.org/discover/10.2307/1291531?sid=21105778759283&uid=3737608&uid=4&uid=2 ''"John V's Daughters: A Palaiologan Puzzle"'']. Dumbarton Oaks Papers, 40 (1986), pp.&nbsp;103–112 * Frances Kianka, [http://www.jstor.org/stable/1291648 "The Letters of Demetrios Kydones to Empress Helena Kantakouzene Palaiologina"], ''Dumbarton Oaks Papers: Homo Byzantinus: Papers in Honor of Alexander Kazhdan'', '''46''' (1992), pp.&nbsp;155–164 * John Julius Norwich, ''Bisanzio'', Mondadori, Milano 2000. * Barker J. W., ''Manuel II Paleologus (1391-1425)''. A Study in Late Byzantine Statesmanship, New Brunswick, N. J., 1969. с. 33-36. * [http://fmg.ac/Projects/MedLands/BYZANTIUM%2012611453.htm#IoannesVdied1391B BYZANTIUM], fmg.ac *[http://fmg.ac/Projects/MedLands/BYZANTIUM%2012611453.htm#IoannesVdied1391B Her listing in "Medieval lands" by Charles Cawley, along with her husband and children.] The project "involves extracting and analysing detailed information from primary sources, including contemporary chronicles, cartularies, necrologies and testaments." {{s-start}} {{s-hou|[[Кантакузини]]||1333||1396}} {{s-bef|before=[[Ирина Асенина]]}} {{s-ttl|title=[[Византиска царица]]|years=1347&ndash;1376 |regent1=[[Ирина Асенина]]|years1=1347&ndash;1354 |regent2=[[Ирина Палеологина (сопруга на Матеј Кантакузин)|Ирина Палеологина]]|years2=1353&ndash;1357}} {{s-aft|after=[[Кераца Бугарска]]}} {{s-bef|before=[[Кераца Бугарска]]}} {{s-ttl|title=[[Византиска царица]]|years=1379&ndash;1391}} {{s-aft|after=[[Елена Драгаш]]}} {{end}} [[Категорија:Палеолози]] [[Категорија:Византиски царици]] [[Категорија:Кантакузини]] [[Категорија:Византијци од 14 век]] [[Категорија:Родени во 1333 година]] [[Категорија:Починати во 1396 година]] a7hhkw7w2qw6suc826pn398l52h9qeo 0 1141018 5605763 5032921 2026-08-06T19:37:23Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5605763 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|consort | name = Ирина Гатилусио | succession = [[Византиска царица]] | image = Andronikos V Palaiologos and family.jpg | image_size = 250px | caption = Сад од слоново коска на Андроник V со неговите родители Јован VII и Ирина Гатилусио | spouse = [[Јован VII Палеолог]] | reign = 1399–1408 | issue = [[Андроник V Палеолог]] | house = [[Палеолози]] | father = [[Франческо II Гатилусио]] | mother = [[Валентина Дорија]] | birth_date = 1333 | birth_place = | death_date = | death_place = 1408 | burial_place = | religion =[[православие]]<br> }} '''Ирина Гатилусио''' била [[византиска царица]], сопруга на византискиот царот [[Јован VII Палеолог]]. Ирина била ќерка на [[Франческо II Гатилусио]], лорд на [[Лезбос]] и [[Валентина Дорија]]. По таткова линија Ирина била внука на византискиот цар [[Андроник III Палеолог]] и на [[Ана Савојска]] од нивната ќерка [[Марија Палеологина]]<ref> [[William Miller (historian)|William Miller]] dates the marriage as "just before" the departure of the Comte de Nevers that month. (Miller, "The Gattilusj of Lesbos (1355–1462)", [https://archive.org/details/byzantinischezei22mnuoft ''Byzantinische Zeitschrift''] '''22''' (1913), p.&nbsp;414)</ref>, која била мајка на Франческо II. Ирина била омажена за втоиот свој братучед [[Јован VII Палеолог]], кој бил син на [[Андроник IV Палеолог]] и на [[Кераца Бугарска]]. Во април 1390 [[Јован VII Палеолог]] го детронизирал својот дедо [[Јован V Палеолог]] и владел како цар неколку дена од 14 до 17 април 1390, кога Јован V успеал да го врати повторно управувањето. Потоа Јован VII ја задржал титулата соцар и се населил во [[Силиври]]. Таму тој престојувал до инвазијата на Турците, на чело со султанот [[Бајазит I]]. По смртта на Јован V, престолот бил зафатен од чичко му на Јован VII, [[Мануел II Палеолог]]. Името на Ирина за време на овие настани не се споменува никаде, што дава причина да се верува дека е можно во тоа време таа сè уште да не била сопруга на Јован VII. Во 1399 година Јован VII го презел управувањето на [[Контснтинопол]] како регент на Мануел II Палеолог, кој заминал на турнеја низ [[Западна Европа]], каде барал поддршка против султанот Бајазит кој започнал опсада на Цариград. Во тоа време Ирина веќе се споменува како сопруга на регентот. Јован VII останал на власт до враќањето на Мануел II во 1403 година. Тогаш Јован и Ирина биле протерани од Цариград, поради сомневањата дека планирале да го заземат престолот. Двајцата сепак ги задржиле царските титули и свој двор го статиционирале во [[Солун]], каде што Јован умира на [[22 септември]] [[1408]] година. Ирина го надживеала својот сопруг и се населила на островот [[Лемнос]], каде се замонашила под името Евгенија. Датумот на нејзината смрт, [[1 јуни]] [[1440]] година, е наведена во хрониката на Сфранцес. Таа била погребана во [[Џамија Зејрек|црквата „Свети Седржител“]] во [[Цариград]].<ref>''Chronicle'' 24:3; translated by Marios Philippides, ''The Fall of the Byzantine Empire: A Chronicle by George Sphrantzes, 1401-1477'' (Amherst: University of Massachusetts, 1980), p. 52</ref>. Јован и Ирина имале еден син, [[Андроник V Палеолог]]. == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== *{{Наведена мрежна страница |last=Marek |first=Miroslav |url=http://genealogy.euweb.cz/italy/gattilusio.html |title= Gattilusio family |publisher=[http://genealogy.euweb.cz Genealogy.EU]}} {{s-start}} {{s-hou|[[Гатилусио]]||14 век||1440}} {{s-bef|before=[[Елена Драгаш]]}} {{s-ttl|title=[[Византиска царица]]|years=1399–1408 |regent1=[[Елена Драгаш]]|years1=1399–1408}} {{s-aft|after=[[Елена Драгаш]]}} {{end}} [[Категорија:Палеолози]] [[Категорија:Византиски царици]] [[Категорија:Византијци од 14 век]] [[Категорија:Византијци од 15 век]] [[Категорија:Починати во 1440 година]] f2e9tiocah0qyvsaakkmmhuenafheyc 0 1141062 5605765 5543599 2026-08-06T19:46:04Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5605765 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|consort |name =Теодора |title =[[Византиска царица]] |image = |caption = |reign = 920–922 |spouse =[[Роман I Лакапин]] |issue =[[Христофор Лакапин]]<br> [[Стефан Лакапин]]<br> [[Константин Лакапин]]<br> [[Теофилакт Цариградски|Теофилакт Лакапин]]<br> [[Елена Лакапина]]<br> [[Агата Лакапина]] <br> |house =[[Фамилија Лакапин]] |house-type=династија |birth_date = 10 век |birth_place = |death_date ={{починал на|22|февруари|922}} |death_place = {{починал во|Цариград}} |place of burial = }} [[Податотека:Romanos I & Christopher (reverse).jpg|мини|Монета од 931 година на која се прикажани сопругот на Теодора [[Роман I Лакапин]] и нивниот син [[Христофор Лакапин]]]] '''Теодора ''' (? - {{починал на|22|февруари|922}}) — [[византиска царица]], сопруга на царот [[Роман I Лакапин]]. == Царица == Потеклото на Теодора е непознато. Нејзиниот сопруг Роман бил Друганриј на флотата, која во [[919]] година го извршила државниот удар против регентите на [[Константин Порфирогенит]] и сам ја презел власта во негово име. Во јули [[919]] година Теодора станала тешта на царот [[Константин VII]], кого Роман го оженил за нивната ќерка [[Елена Лакапина]]. Во ова време Роман Лакапин бил прогласен за [[василиопатор]] (''татко на царот''), а во септември [[920]] бил крунисан и за соцар на [[Константин VII]]. Во јануари 921 година Теодора била крунисана за [[августа]] - титула која ја носела до крајот на животот на [[20 февруари]] [[922]] година. == Деца == Теодора е единствената жена спомната во хрониките како сопруга на [[Роман I Лакапин]], поради што традиционално се прифаќа дека таа е мајка на сите негови шест деца: * [[Христофор Лакапин]], ко-цар од 921 до 931 * [[Стефан Лакапин]], ко-цар од 924 до 945, починал во 967. * [[Константин Лакапин]], ко-цар од 924 до 945, починал во 946. * [[Теофилакт Цариградски|Теофилакт Лакапин]], цариградски патријарх од 933 до 956. * [[Елена Лакапина]], која се омажила за цар [[Константин VII]]. * [[Агата Лакапина]], која се омажила за Роман Аргир; Сепак постои и претпоставка дека Теодора била втора сопруга на Роман Лакапин. [[Симеон Метафраст]] наведува дека Никифор бил дедо на [[Роман I Лакапин]], што значи дека Никифор е татко на Теодора. Друга хроника сепак наведува дека Никифор бил дедо на [[Христофор Лакапин]], најстариот син на Роман I. Обично тоа разминување се објаснува со грешка направена од Симеон Метафраст. Меѓутоа во својата книга "Византиски фамилии" (1975) Жан-Франсоа Ваниер претпоставува дека [[Симеон Метафраст]] не се збунил и дека Роман и Христофор, татко и син, се ожениле за две сестри, ќерки на Никифор, што од своја страна би значело дека Теодора не е мајка на Христофор, бидејќи синот не може да се ожени за сестрата на мајка си. Така според Вениер, Христофор најверојатно е производ во претходен брак на царот, а Теодора е втора сопруга на Роман I. == Надворешни врски == *[http://fmg.ac/Projects/MedLands/BYZANTIUM.htm#_Toc176857642 Her listing along with her husband in "Medieval lands" by Charles Cawley. The project "involves extracting and analysing detailed information from primary sources, including contemporary chronicles, cartularies, necrologies and testaments."] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060719101019/http://fmg.ac/Projects/MedLands/BYZANTIUM.htm#_Toc176857642 |date=2006-07-19 }} {{S-start}} {{s-bef|before= [[Елена Лакапина]] }} {{s-ttl|title=[[Византиска царица]]|years=920–922|regent1=[[Елена Лакапина]]|years1=920&ndash;922}} {{s-aft|rows=2|after=[[Елена Лакапина]]}} {{S-end}} [[Категорија:Византиски царици]] [[Категорија:Византијци од 10 век]] [[Категорија:Македонска династија]] [[Категорија:Фамилија Лакапин]] [[Категорија:Погребани во црквата „Мирелејон“ (Цариград)]] rtz2aq64v3cyr1na8ft6130k4fqpgn6 0 1141080 5605766 5030919 2026-08-06T19:49:41Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5605766 wikitext text/x-wiki {{infobox royalty | name = Берта Зулцбашка | succession = [[Византиска царица]] | reign = 1146–1159 | reign-type = Мандат | succession1 = | reign1 = | reign1-type = | image = | caption = | house= [[Комнини]] | father = [[Беренгар I (Зулцбах)|Беренгар II]] | mother = [[Аделхајд фон Дисен]] | spouse = [[Мануил I Комнин]] | issue = [[Марија Комнена (ќерка на Мануил I)|Марија Комнина]] <br> [[Ана Комнина (ќерка на Мануел I Комнин)|Ана Комнина]]<br> | birth_date =околу 1110 | birth_place = | death_date = 29 август 1159 | death_place = }} [[Податотека:BnF_ms_fr9084_fol272.jpg | мини| десно| alt=Manuel I Komnenus and the messengers of Amalric I of Jerusalem. | Мануил I Комнин и гласниците на Амалрик I Ерусалимски. ]] '''Берта Берта Зулцбашка''' ([[германски]]: ''Berta von Sulzbach'', околу [[1110]] - [[29 август]] [[1159]]), била [[германска]] принцеза и [[Византија|византиска]] царица, сопруга на царот [[Мануил I Комнин]]. == Потекло == Берта била ќерка на [[Беренгар I (Зулцбах)|Беренгар II]], [[гроф]] на [[Зулцбах]] (починал на 3 декември 1125 година) и втората сопруга Аделхајд фон Дисен († 1126). Берта била сестра на [[Гебхард III Зулцбашки]] и на [[Гертруда Зулцбашка]]<ref name="fmg.ac">{{MLCC|warning=1|url=http://fmg.ac/Projects/MedLands/BAVARIAN%20NOBILITY.htm#BerengarISulzbachdied1125 |title-date= |title= Profile of Berengar of Sulzbach, his wives and children |date=August 2012}}</ref>, која се омажила за германскиот цар [[Конрад III]]. == Брак == Барајќи поддршка против Норманите на [[Рожер II (Сицилија)|Роджер II]], византискиот цар [[Јован II Комнин]] испратил амбасадори во дворот на германскиот цар [[Конрад III]] со предлог за склучување на сојуз против Норманите во Јужна Италија. За да внесе се потпише договор, гласниците на василевса му понудиле на Конрад III да испрати една од своите принцези во [[Цариград]], за да биде мажена за синот на византискиот цар, Мануел. Наместо една од своите ќерки, Конрад ја избрал својата балдаза, Берта, која заминала за Цариград во друштво на Емихо фон Лајнинген, епископ на Вирцбург. Кога Берта пристигнала во царскиот двор на Босфорот, [[Јован II Комнин]] веќе бил мртов, а [[Мануил I Комнин|Мануил]] бил новиот византиски цар. Бракот на Берта и [[Мануил I Комнин|Мануил I]] бил одложуван во текот на три години. Двајцата била венчани малку по Водици во 1146, по што Берта била крунисана за царицата под името Ирина. Во [[Цариград]] Берта-Ирина станала позната по скромноста, избегнувајќи го луксузот на царот во византиски двор. [[Василиј Охридски]] ја пофалил Берта за пристојност и побожноста, а [[Никита Хонијат]] забележува дека царицата не носела шминка. Според гласините во [[1147]] година, патријархот [[Козма II Цариградски]], кој бил осомничен за ерес, фрлил клетва на царката никогаш да не роди син. Берта-Ирина и Мануел I Комнин имале две ќерки: * [[Марија Комнина (ќерка на Мануил I Комнин)|Марија Комнина]] * Ана Комнина (1154-1158) Берта-Ирина починала на [[29 август]] [[1159]] година. Според изворите [[Мануил I Комнин]], кој бил познат по своите многубројни изневери, бил скршен од смртта на сопругата. Тој се оженил повторно во [[1161]] година за [[Марија Антиохиска]]. ==Литература== * Odilo Engels: ''Bertha von Sulzbach''. [[Lexikon des Mittelalters]] 1, Sp. 2023 * Wilhelm Blum: ''Bertha-Irene: bayerische Gräfin und byzantinische Kaiserin''. In: Bayern und die Antike. 150 Jahre Maximilians-Gymnasium in München. Hrsg. von W.-A. von Reitzenstein. München 1999. S. 65–75. * August Nitzschke: [http://www.deutsche-biographie.de/sfz42169.html ''Bertha von Sulzbach (Irene, Eirene)'']. Neue Deutsche Biographie (NDB). Band 2, Duncker & Humblot, Berlin 1955, ISBN 3-428-00183-4, S. 151. == Надворешни врски== * [http://opac.regesta-imperii.de/lang_de/suche.php?qs=Bertha+von+Sulzbach&ts=&ps=&tags=&sprache=&objektart=alle&pagesize=20&sortierung=d&ejahr= ''Bertha von Sulzbach''], Opac, Regesta Imperii * [http://www.luc.edu/roman-emperors/bertha.htm ''Bertha''-Irene of Sulzbach, first wife of Manuel I Comnenus''], De Imperatoribus Romanis * [http://fmg.ac/Projects/MedLands/BAVARIAN%20NOBILITY.htm#BerthaSulzbachdied1159 ''Bertha von Sulzbach''], fmg.ac {{s-start}} {{s-hou|[[Бабенберги]]||1110s||1159}} {{s-roy}} {{s-bef|before=[[Пирошка Арпад]]}} {{s-ttl|title=[[Византиска царица]]|years=1146&ndash;1159}} {{s-aft|after=[[Марија Антиохиска]]}} {{end}} [[Категорија:Византиски царици]] [[Категорија:Комнини]] [[Категорија:Византијци од 12 век]] [[Категорија:Погребани во манастирот „Христос Седржител“ (Цариград)]] [[Категорија:Починати во 1159 година]] 2o85bixvstnbvj5k48qz3whpyc3llta 0 1141105 5605768 5412078 2026-08-06T19:53:01Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5605768 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|monarch|consort | name =Маргарита Унгарска | full name = | image = | image_size = 240px | caption = | succession =[[Византиска царица]] | reign = 1185–1195<br>1203–1204 | coronation = | predecessor = | successor = | regent = | succession1 =Кралица на Солун | reign1 =1205–1207 | coronation1 = | predecessor1 = | successor1 = | regent1 = | titles = | heir = | spouse = [[Исак II Ангел]]<br>[[Бонифациј Монфератски]]<br>Николај де Сен Омер | issue = Мануил Ангел<br>Јован Ангел<br>[[Деметрио Монфератски]]<br>[[Бела де Сен Омер]]<br>Гијом де Сен Омер | royal house =[[Арпади]] | royal anthem = | father = [[Бела III]] | mother = [[Агнес Антиохиска]] | birth_date = 1175 | birth_place = | death_date = околу 1223 | death_place = | place of burial= |}} [[Податотека:144 - Isaac II Angelos (Mutinensis - color).png|мини|десно|220px|Првиот сопруг на Маргарита, византискиот цар [[Исак II Ангел]]]] '''Маргарита Унгарска''' ([[унгарски]]: ''Margit'', [[1175]]-[[1223]]) — унгарска принцеза, [[византиска царица]] како сопруга на царот [[Исак II Ангел]] и солунска кралица како сопруга на [[Бонифациј Монфератски]]. == Семејство == Маргарита била најстарата ќерка на унгарскиот крал [[Бела III]] од првата сопруга, [[Агнес Антиохиска]]. Таа била помладата сестра на Емерик, крал на Унгарија. Нејзината помлади браќа и сестри биле Андреј II од Унгарија и Констанца на Унгарија. Два други браќа и сестри, Соломон и Стефан, се споменати во "''Europäische Stammtafeln: Stammtafeln Цур Geschichte der Europäischen Staaten''" (1878). Тие, наводно, умреле млади<ref>{{MLCC|warning=1|url=http://fmg.ac/Projects/MedLands/HUNGARY.htm#_B%C3%89LA_III_1172-1196 |title-date= |title= Profile of Béla III, his wives and children |date=August 2012}}</ref>. Нејзината баба и дедо од таткова страна биле Геза II од Унгарија и Ефросинија на Киев<ref>{{MLCC|warning=1|url=http://fmg.ac/Projects/MedLands/HUNGARY.htm#_G%C3%89ZA_II_1141-1162, |title-date= |title= Profile of Géza II, his wife and children |date=August 2012}}</ref>. Нејзините баба и дедо биле Рене од Шатијон и Констанца на Антиохија<ref>{{MLCC|warning=1|url=http://fmg.ac/Projects/MedLands/ANTIOCH.htm#ConstanceAntiochdied1163B, |title-date= |title= Profile of Constance, her husband and children |date=August 2012}}</ref>. == Брак со Исак II Ангел== Во [[1185]] година Маргарита била омажена за византискиот цар [[Исак II Ангел]] и го прифатила православното име Марија. Според хрониката на [[Никита Хонијат]], трошоците за раскошната свадба на унгарската принцеза и византискиот цар станале причина за собирање на вонредни даноци од населението во [[Северна Бугарија]], што станало повод за избувнувањето на востанието на Асеневци. Маргарита и Исак II Ангел имаle два сина: * [[Јован Ангел]]<ref>[http://books.google.com/books?id=-ubQAAAAMAAJ&pg=PA78]</ref> * [[Мануил Ангел]] * [[Мануел Ангел]] Во [[1195]] година Исак II Ангел бил соборен од престолот од неговиот брат [[Алексиј III Ангел]] и бил фрлен во затвор, каде бил ослепен<ref>[http://books.google.com/books?id=-ubQAAAAMAAJ&pg=PA51]</ref>. За судбината на Марија во тоа време не се знае ништо. Сопругот на Маргарита починал во [[1204]] година, набргу откако пристигнале витезите на Четвртата крстоносна војна. За време на заземањето на градот од крстоносците на [[13 април]] [[1204]] година, Маргарита била откриена криејќи се во палатата [[Вукелеон]]<ref>[http://books.google.com/books?id=-ubQAAAAMAAJ&pg=PA56]</ref> заедно со поранешната царица [[Ана Француска]] и уште неколку византиски старешини. == Брак со Бонифациј Монфератски== Во мај истата година вдовицата Маргарита се омажила за еден од водачите на крстоносците - [[Бонифациј Монфератски]], кој сметал дека неговиот брак со поранешната царица ќе му ги зголеми шансите да биде избран за цар на новата [[Латинско Царство]] која крстоносците ја создале врз остатоците на некогашна [[Византија]]. Изборот на [[Бонифациј Монфератски|Бонифациј]] сепак бил провален од Венецијанците, кои го уредиле изборот на Болдвин Фландарски за прв цар на Латинското Царство<ref>[http://books.google.com/books?id=-ubQAAAAMAAJ&pg=PA61]</ref>. Наместо царската круна, [[Бонифациј Монфератски|Бонифациј]] ги добил азиските земји на империјата, но тој ги заменил за [[Солун]] и провинциите од континентална [[Грција]], на чија територија се создало [[Солунско кралство]]. Новите земји на Маргарита и [[Бонифациј Монфератски|Бонифациј]] се наоѓале во соседство со владенијата на братот на Маргарита, унгарскиот крал Андреј II, од кого двајцата најверојатно очекувале и политичка поддршка<ref>[http://books.google.com/books?id=-ubQAAAAMAAJ&pg=PA64]</ref>. Маргарита на Бонифациј Монфератски во 1207 година му родила син, [[Деметрио Монфератски]]. Во Солун Маргарита владеела како регент на нејзиниот сопруг за време на воените дејства на крстоносните за заземањето на [[Тесалија]]. На [[4 септември]] [[1207]] година, сопругот на Маргарита бил убиен од [[Бугари]]те на цар [[Калојан]]<ref>[http://books.google.com/books?id=-ubQAAAAMAAJ&pg=PA82]</ref>. Според желбата на [[Бонифациј Монфератски|Бонифациј]], власта во Солун била префрлена на неговиот малолетен син Деметрио, а како регент била избрана неговата сопруга Маргарита. Власта на Маргарита сепак се покажала многу нестабилна бидејќи против неа се спротивставиле ломбардските барони кои планирале да се искачи на престолот постариот син на [[Бонифациј Монфератски|Бонифациј]], Вилхелм VI Монфератски. Предводени од ломбардецот Умберто II, бароните ја отстраниле Маргарита од власта и ги затвориле портите на Солун пред латинскиот цар Хендрик, кој пристигнал во градот во декември [[1208]] година, да го земе [[омаж]]от од регентите на Деметрио. Откако ги прифатил навидум условите на Биандрате, царот бил пуштен во градот, каде Маргарита лично му го открила заговорот на бароните против неа и нејзиниот син<ref>[http://books.google.com/books?id=-ubQAAAAMAAJ&pg=PA86]</ref>. Како резултат на тоа, на [[6 јануари]] [[1208]] година царот го крунисан Деметрио за крал и добил заклетва од бароните. Подоцна неговите постапки биле одобрени и од римскиот престол. Самиот Биандрате успеал да избега и со помош на своите верни гарнизони ги зазел [[Сер]] и [[Кавала]], каде продолжил да ја оспорува власта на Маргарита и нејзиниот син. Маргарита продолжила да ја има поддршката на царот, кој успеал да заземе неколку од тврдините на Биандрате и да ги одбие нападите на епирците врз границите на кралството. Во 1210 година царот Хендрик го поставил својот брат Јусташ на чело на регентството на малолетниот Деметрио. Маргарита останала во [[Солун]] до [[1216]] година, кога починал цар Хендрик<ref>[http://books.google.com/books?id=-ubQAAAAMAAJ&pg=PA89]</ref>. Новиот латински цар [[Пјер де Куртене|Петар де Куртене]] застанал на страната на Вилхелм II, кој го поканил во Солун на заминување од Италија. Во таква ситуација Маргарите претпочитала да се врати во родната [[Унгарија]], иако нејзиниот син Деметрио останал во Солун<ref>[http://books.google.com/books?id=-ubQAAAAMAAJ&pg=PA153]</ref><ref>{{MLCC|warning=1|url=http://fmg.ac/Projects/MedLands/HUNGARY.htm#MargitM1IsaakiosIIByzM2BonifMonferrato |title-date= |title= Margit of Hungary|date=August 2012}} on Charles Cawley's, "Medlands".</ref>, каде ја задржал круната поради прераната смрт на царот Петар де Куртене, кој бил заробен од епирците и погубен по наредба на деспот Теодор Комнин. == Брак со Николај де Сен Омер== Во Унгарија Маргарита се омажила за Николај де Сен Омер, лорд на Беотија. Од овој брак се родиле барем две деца: * Бела де Сен Омер * Гијом де Сен Омер Во текот на неколку години Маргарита упорно одбивала да го напушти православието и да прифати повторно католицизмот. [[Папа Инокентиј III]] ја поздравил кога таа конечно преминала во католицизмот во [[1208]] година. Маргарита била сè уште жива во 1223 година, откога датира едно писмо на [[папа Хонориј III]], со што сопственоста на Маргарита била поставена под заштита на светиот престол, а кон нејзините владенија биле додадена и тврдината Кеве ([[Панчево (град)|Панчево]]. == Наводи == {{наводи|3}} {{S-start}} {{S-hou|[[Арпади]]||1175||}} {{S-bef|before=[[Ана Француска]]}} {{S-ttl|title=[[Византиска царица]]|years=1185–1195}} {{S-aft|after=[[Ефросина Дукина Каматерина]]}} {{S-bef|rows=4|before=[[Ефросина Дукина Каматерина]]}} {{S-ttl|rows=4|title=[[Византиска царица]]|years=1203–1204}} {{S-aft|after=[[Ана Ангелина]] <br>'''''[[Никејско Царство]]''}} {{S-aft|after=[[Марија Петралифаина]] <br>'''''[[Епирско Деспотство]]''}} {{S-aft|after=[[Теодора Аксухина]] <br>'''''[[Трапезунтско Царство]]''}} {{S-aft|after=[[Мария Шампанска]] <br>'''''[[Латинско Царство]]''}} {{S-bef|before=Ново кралство}} {{S-ttl|title=[[Солунско кралство|Кралица на Солун]]|years=1205–1207}} {{S-aft|after=[[Бјанка Ланчија]]<br/>[[Изабела Англиска]]|}} {{End}} [[Категорија:Унгарски принцези]] [[Категорија:Византиски царици]] [[Категорија:Династија Ангели]] [[Категорија:Христијани од Четвртата крстоносна војна]] [[Категорија:Византијци од 12 век]] [[Категорија:Византијци од 13 век]] [[Категорија:Унгарци од 12 век]] [[Категорија:Унгарци од 13 век]] [[Категорија:[[Јован Зонара]] [[Категорија:Родени во 1175 година]] nuijaea3v7vry76r2finy87vv83xl72 0 1141176 5605687 5031627 2026-08-06T17:00:57Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5605687 wikitext text/x-wiki {{infobox royalty | name = Марија Комнина | image =Agnes of France and Maria Komnene (Vat.gr.1851 folio 6r).png | caption =Марија Комнена (десно) со Агнес Француска (лево). Од илуминиран ракопис, околу 1179 година. | house = [[Комнини]] | father = [[Мануил I Комнин]] | mother = [[Берта Зулцбашка]] | spouse = [[Рајнер Монфератски]] | issue = | birth_date = март 1152 | birth_place = | death_date = јули 1182 | death_place = }} '''Марија Комнина Порфирогенита''' ([[грчки]]: ''Μαρία Κομνηνή, Maria Komnēnē'', март 1152 - јули 1182) била византиска принцеза, најголема ќерка и прво дете на цар [[Мануил I Комнин]] и [[Берта Зулцбашка]]. Марија била наречена Порфирогенита, бидејќи по старата традиција царицата го родила своето прво дете, за кое сите се надевале дека ќе биде машки наследник на престолот, во посебна сала во царската палата, наречена "''Пурпура сала''". Во [[1163]] година Марија Порфирогенита била свршена за унгарскиот крал Бела III. Цар Мануил, кој не верувал дека ќе се здобие со машки наследник, планирал да го посочи за наследник на престолот идниот зет, за што го удостоил со титулата ''деспот'' и името Алексиј. Веридбата на Марија и крал Бела III била повлечена во [[1169]] година, веднаш откако втората сопруга на царот, [[Марија Антиохиска]] родила син на Мануел I, Алекссиј. Набргу потоа Марија Порфирогенита биласвршена за крал Вилхелм III Сицилијански, но и овој брак бил повлечен е од Мануил I. Конечно во [[1180]] година Марија се омажила за [[Рајнер Монфератски]] (1162-1183), кој го променил своето име во Јован и ја добил титулата Цезар. По смртта на царот [[Мануил I Комнин]] во февруари [[1181]] година, Марија Порфирогенита и сопругот организирале заговор против регентството на [[Марија Антиохиска]] која управувала од името на малолетниот [[Алексиј II Комнин]]. Тие на своја страна го привлекле цариградскиот патријарх и [[Андроник Комнин]], братучед на царот. Како првородена ќерка на Мануил Комнин, Марија Порфирогенита се сметала за легитимна наследничка на власта во империјата, а и имала години за да може да владее. Заговорот сепак бил откриен во почетокот на март истата година и патријархот бил уапсен по наредба на Алексиј Комнин, што го означило почетокот на крвавата одмазда по улиците на [[Цариград]]. За време на овие настани Марија Порфирогенита, Рајнер Монфератски и група нивни истомисленици биле опседнати во црквата Св. Софија (пред Велигден на 5 април). Првично [[Марија Антиохиска]] и Алексиј Комнин им понудиле на двајцата амнестија, но тие категорично одбиле, бидејќи се потпирале на помошта на населението на градот, што во најголем дел ги поддржувале. Во подготовките за освојувањето на црквата Алексиј ја испратил против бунтовниците царската гарда, а луѓето на Марија Антиохиска ги уништиле зградите околу црквата и [[Августајон]] кои служеле за прикривање на бунтовниците. Големата битка меѓу царската војска и оние во црквата започнала на [[2 мај]] [[1181]] година. По одреден отпор некои од луѓето на Марија Порфирогенита и цезарот Рајнер се предале, а други се самоубиле во самата црква. Рајнер направил обид да ја пробие опсадата, но подоцна во текот на денот бил принуден да отстапи повторно зад ѕидовите на храмот. Во меѓувреме, во негово име, патријарх Теодосиј ги замолил на регентите за привремен прекин на борбите. Марија Антиохиска и Алексиј Комнин го прифатиле предлогот и испратиле делегација, која да преговара. Марија и Рајнер добиле гаранација дека нема да го изгубат статусот во дворскат хиерархија, по што борбите конечно биле прекинати<ref name="Garland">Garland, Lynda, & Stone, Andrew, [http://www.roman-emperors.org/maryp.htm "Maria Porphyrogenita, daughter of Manuel I Comnenus", ''De Imperatoribus Romanis'']</ref> . Во [[1182]] година [[Андроник Комнин]] влегол во градот и ги потикнал неговите жители да извршат масовни колежи во соседството на Латините, односно населбите населени претежно од Венецијанците и Генуезци<ref name="books.google.com">{{Наведена книга | last=Nicol |first=Donald M. | title=Byzantium and Venice: A Study in Diplomatic and Cultural Relations | publisher=Cambridge University Press | year=1992 | isbn= 978-0-521-42894-1 | url=http://books.google.com/books?id=rymIUITIYdwC | page=106}}</ref><ref name="books.google.com"/>. Откако Андроник воспоставил контрола над [[Цариград]], царицата Марија Антиохиска била уапсена и фрлена во зандана, а Марија Порфирогенита и Рајнер Монфератски биле отруени по негова наредба. Самиот Андроник Комнин застанал на чело на регентскиот совет на малолетниот [[Алексиј II Комнин]], кој го убил подоцна. == Наводи == {{наводи}} == Литература== *[[Nicetas Choniates|Choniates, Niketas]], ''Historia'', ed. J.-L. Van Dieten, 2 vols., Berlin and New York, 1975; trans. as ''O City of Byzantium, Annals of Niketas Choniates'', by H.J. Magoulias, Detroit; Wayne State University Press, 1984. *Garland, Lynda, & Stone, Andrew, [http://www.roman-emperors.org/maryp.htm "Maria Porphyrogenita, daughter of Manuel I Comnenus"] ''[[De Imperatoribus Romanis]]'' (external link) [[Категорија:Крстоносци]] [[Категорија:Византијци од 12 век]] [[Категорија:Комнини]] [[Категорија:Византиски принцези]] [[Категорија:Родени во 1152 година]] [[Категорија:Починати во 1182 година]] 0q2d4p3nm4p5wbny4xma312o3lvlk5x 5605777 5605687 2026-08-06T20:08:29Z SpectralWiz 106165 5605777 wikitext text/x-wiki {{infobox royalty | name = Марија Комнина | image =Agnes of France and Maria Komnene (Vat.gr.1851 folio 6r).png | caption = Марија Комнина (десно) и [[Ана Француска]] (лево). Од илуминиран ракопис, {{околу|1179}} г. | house = [[Комнини]] | father = [[Мануил I Комнин]] | mother = [[Берта Зулцбашка]] | spouse = [[Рајнер Монфератски]] | issue = | birth_date = март 1152 | birth_place = | death_date = јули 1182 | death_place = }} '''Марија Комнина Порфирогенита''' ([[грчки]]: ''Μαρία Κομνηνή, Maria Komnēnē'', март 1152 - јули 1182) била византиска принцеза, најголема ќерка и прво дете на цар [[Мануил I Комнин]] и [[Берта Зулцбашка]]. Марија била наречена Порфирогенита, бидејќи по старата традиција царицата го родила своето прво дете, за кое сите се надевале дека ќе биде машки наследник на престолот, во посебна сала во царската палата, наречена "''Пурпура сала''". Во [[1163]] година Марија Порфирогенита била свршена за унгарскиот крал Бела III. Цар Мануил, кој не верувал дека ќе се здобие со машки наследник, планирал да го посочи за наследник на престолот идниот зет, за што го удостоил со титулата ''деспот'' и името Алексиј. Веридбата на Марија и крал Бела III била повлечена во [[1169]] година, веднаш откако втората сопруга на царот, [[Марија Антиохиска]] родила син на Мануел I, Алекссиј. Набргу потоа Марија Порфирогенита биласвршена за крал Вилхелм III Сицилијански, но и овој брак бил повлечен е од Мануил I. Конечно во [[1180]] година Марија се омажила за [[Рајнер Монфератски]] (1162-1183), кој го променил своето име во Јован и ја добил титулата Цезар. По смртта на царот [[Мануил I Комнин]] во февруари [[1181]] година, Марија Порфирогенита и сопругот организирале заговор против регентството на [[Марија Антиохиска]] која управувала од името на малолетниот [[Алексиј II Комнин]]. Тие на своја страна го привлекле цариградскиот патријарх и [[Андроник Комнин]], братучед на царот. Како првородена ќерка на Мануил Комнин, Марија Порфирогенита се сметала за легитимна наследничка на власта во империјата, а и имала години за да може да владее. Заговорот сепак бил откриен во почетокот на март истата година и патријархот бил уапсен по наредба на Алексиј Комнин, што го означило почетокот на крвавата одмазда по улиците на [[Цариград]]. За време на овие настани Марија Порфирогенита, Рајнер Монфератски и група нивни истомисленици биле опседнати во црквата Св. Софија (пред Велигден на 5 април). Првично [[Марија Антиохиска]] и Алексиј Комнин им понудиле на двајцата амнестија, но тие категорично одбиле, бидејќи се потпирале на помошта на населението на градот, што во најголем дел ги поддржувале. Во подготовките за освојувањето на црквата Алексиј ја испратил против бунтовниците царската гарда, а луѓето на Марија Антиохиска ги уништиле зградите околу црквата и [[Августајон]] кои служеле за прикривање на бунтовниците. Големата битка меѓу царската војска и оние во црквата започнала на [[2 мај]] [[1181]] година. По одреден отпор некои од луѓето на Марија Порфирогенита и цезарот Рајнер се предале, а други се самоубиле во самата црква. Рајнер направил обид да ја пробие опсадата, но подоцна во текот на денот бил принуден да отстапи повторно зад ѕидовите на храмот. Во меѓувреме, во негово име, патријарх Теодосиј ги замолил на регентите за привремен прекин на борбите. Марија Антиохиска и Алексиј Комнин го прифатиле предлогот и испратиле делегација, која да преговара. Марија и Рајнер добиле гаранација дека нема да го изгубат статусот во дворскат хиерархија, по што борбите конечно биле прекинати<ref name="Garland">Garland, Lynda, & Stone, Andrew, [http://www.roman-emperors.org/maryp.htm "Maria Porphyrogenita, daughter of Manuel I Comnenus", ''De Imperatoribus Romanis'']</ref> . Во [[1182]] година [[Андроник Комнин]] влегол во градот и ги потикнал неговите жители да извршат масовни колежи во соседството на Латините, односно населбите населени претежно од Венецијанците и Генуезци<ref name="books.google.com">{{Наведена книга | last=Nicol |first=Donald M. | title=Byzantium and Venice: A Study in Diplomatic and Cultural Relations | publisher=Cambridge University Press | year=1992 | isbn= 978-0-521-42894-1 | url=http://books.google.com/books?id=rymIUITIYdwC | page=106}}</ref><ref name="books.google.com"/>. Откако Андроник воспоставил контрола над [[Цариград]], царицата Марија Антиохиска била уапсена и фрлена во зандана, а Марија Порфирогенита и Рајнер Монфератски биле отруени по негова наредба. Самиот Андроник Комнин застанал на чело на регентскиот совет на малолетниот [[Алексиј II Комнин]], кој го убил подоцна. == Наводи == {{наводи}} == Литература== *[[Nicetas Choniates|Choniates, Niketas]], ''Historia'', ed. J.-L. Van Dieten, 2 vols., Berlin and New York, 1975; trans. as ''O City of Byzantium, Annals of Niketas Choniates'', by H.J. Magoulias, Detroit; Wayne State University Press, 1984. *Garland, Lynda, & Stone, Andrew, [http://www.roman-emperors.org/maryp.htm "Maria Porphyrogenita, daughter of Manuel I Comnenus"] ''[[De Imperatoribus Romanis]]'' (external link) [[Категорија:Крстоносци]] [[Категорија:Византијци од 12 век]] [[Категорија:Комнини]] [[Категорија:Византиски принцези]] [[Категорија:Родени во 1152 година]] [[Категорија:Починати во 1182 година]] b2mn3rzklkwbi60oodgi4lljsywb4ws 0 1147523 5605886 5603454 2026-08-07T11:34:27Z Gurther 105215 5605886 wikitext text/x-wiki {{Infobox military unit | unit_name = Трета македонска ударна бригада | image = 3 македонска ударна бригада.jpg | caption = Третата македонска ударна бригада во строј | nickname = | motto = | colors = | march = [https://mk.wikibooks.org/wiki/%E2%80%9E%D0%9A%D0%BE_%D1%87%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%BC%D0%B5_%D0%BD%D0%B8%D0%B5%E2%80%9C Ко челик сме ние] | ceremonial_chief = | type = | branch = | dates = [[26 февруари]] [[1944]] – [[мај]] [[1945]] | country = | allegiance = | command_structure = | size = | specialization = | garrison = | garrison_label = | battles = [[Завршни операции за ослободување на Македонија]] <br> [[Сремски фронт]] | decorations = | notable_commanders=[[Тихомир Милошевски]] }} [[Податотека:Treta makedonska udarna brigada, 1944.jpg|мини|Формирање на III македонска ударна бригада.]] '''Третата македонска ударна бригада''' била формирана во село [[Жегљане]], Кумановско на 26 февруари 1944 година. Била формирана од [[Народноослободителен баталјон „Стив Наумов“|баталјонот „Стив Наумов“]] и кумановските баталјони [[Баталјон „Јордан Николов“|„Јордан Николов - Орце“]] и [[Баталјон „Христијан Тодоровски - Карпош“|„Христијан Тодоровски - Карпош“]]. == Команден состав == Командниот состав на бригадата го сочинувале:<ref name="ИНИ">д-р Марјан Димитријевски „Македонската војска 1944-1945“, Скопје, ИНИ, 1999 г., стр. ​89-95</ref> * [[Тихомир Милошевски]] - командант од 26 февруари до 6 август 1944 година * [[Коста Јашмак]] - капетан, командант на бригадата од 6 август 1944 година * [[Коста Бољановиќ]] - командант од март 1945 година * [[Јордан Цеков - Дане]] Политички комесари биле: * [[Кирил Михајловски - Груица]] - од 26 февруари 1944 година * [[Димче Беловски]] - до 6 август 1944 година * [[Борис Чушкаров|Боро Чушкар]] - од 21 јуни 1944 година * [[Петар Балабурски - Минче]] - до март 1945 година * [[Милорад Дрењанин]] - од март 1945 година == Почетни дејствија == [[File:Штаб на 3 македонска ударна бригада.jpg|thumb|мини|лево|Штабот на Третата македонска ударна бригада. Од лево кон десно: [[Златко Билјановски]], [[Тихомир Милошевски]], [[Кирил Михајловски]] и [[Боро Милески]]]] Во својот борбен пат бригадата го разбила [[Вардарски четнички корпус|Вардарскиот четнички корпус]] од околу 800 четници во нападите кај село Сејац (29 февруари) и Ново Село (3 март), водела успешни борби кај Билјача, Буштрање, Свињиште и Ристовац (23 март), ги уништила рудничките постројки во Добрево и Пробиштип (3 април), а при нападот на Кратово заробила 120 бугарски војници. Во времето на [[Пролетна офанзива|Пролетната офанзива]] (25 април - 20 јуни) во содејство со други народноослободителни единици водела успешни борби во Македонија и Поморавјето со напад на [[Кратово]] (25 април), борби кај [[Побиен Камен]], [[Црноок]] (5 мај), [[Станикин Крст]] (12 мај), [[Знеполе]] (13 мај), [[Лисец (појаснување)|Лисец]], [[Косматица]], [[Голак]], [[Костурино]] (1 јуни), [[Кушкулија|Кушкули]] (5 јуни), планината [[Круша (планина)|Круша]], [[Пониква|Поникв]]<nowiki/>а, [[Чупино Брдо (Плачковица)|Чупино Брдо]] (15 јуни) и [[Петрова Гора]] (19 јуни). Нарасната со прилив на нови борци, од дел на нејзините и дел на борците на [[Втора македонска ударна бригада|Втората македонска бригада]], била формирана [[Четврта македонска ударна бригада|Четвртата македонска бригада]] (на планината Лисец, 24 јули 1944). Потоа продолжила со успешни напади и диверзии по должината на патот Куманово-Крива Палана, со ноќен напад против бугарските сили во селата [[Страцин]], [[Младо Нагоричане|Младо Нагоричан]]<nowiki/>е и [[Клечевце]], нанесувајќи им загуби од околу 50 убиени, ранети и заробени војници и рушејќи два моста на реките [[Пчиња (река)|Пчиња]] и [[Петрошница]] (24 јули), извршила напад на железничката станица во [[Табановце]] (28 јули) и неколку диверзии на истата железничка пруга (30 јули), а потоа имала значајна улога во обезбедувањето на работата на Првото заседание на [[АСНОМ]] во [[Манастир Свети Прохор Пчински|манастирот „Св. Прохор Пчињски“]] (2 август). По заседанието, кај Голема Глава го разбила бугарскиот полициски одред од 120 полицајци (ноќта меѓу 9 и 10 август), заедно со Кумановскиот одред пак извршила напад на железничката станица во [[Ристовац]] и [[Табановце]] (ноќта меѓу 12/13 август), во содејство со Осмата прешевска бригада го нападнала рудникот Лојане (ноќта меѓу 23/24 август), при што биле заробени 28 бугарски војници, го организирала ослободувањето и прифатот на околу 300 политички затвореници од скопскиот затвор Идризово (29 август), вршела постојани напади на железничката пруга Велес-Скопје. == Завршни операции за ослободување на Македонија == [[File:Борбен пат на 3 македонска ударна бригада.jpg|thumb|мини|десно|Приказ на борбениот пат на третата македонска ударна бригада]] При формирањето на [[Четириесет и втора дивизија на НОВЈ|Четириесет и втората дивизија]] на [[Петнаесетти македонски корпус|Петнаесеттиот (македонски) корпус во НОВЈ]] (с. Лисиче, Велешко, 7 септември), заедно со [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска (велешка) бригада]] и [[Дванаесетта македонска ударна бригада|Дванаесеттата (скопска) бригада]], влегла во нејзиниот состав. Во составот на оваа дивизија учествувала во борбите против балистичките сили на Сува Гора, Каршијак, нападите на железничката пруга и во ослободувањето на [[Велес]] (9 ноември), [[Скопје]] (13 ноември) и [[Тетово]] (19 ноември). == Сремски фронт == Потоа, од [[Бујановац]], со марширање до [[Врање]] и транспортен воз за [[Земун]], била упатена на [[Сремски фронт|Сремскиот фронт]] (почеток на јануари 1945) и низ борби и марш преку Илинци, Шид (12 април), Товарник, Стризивојна, Врполе (17 април), Славонска Пожега (21 април), реката Илова (25-30 април), Криж, Дуго Село и други места пристигнала во слободниот [[Загреб]] (7 мај). На враќање преку Бања Лука и Крагуевац, пристигнала во Краљево. Од составот на Третата македонска ударна бригада загинале околу 287 борци и старешини на Сремскиот фронт и при чистењето на теренот во Босна и Херцеговина. Бригадата била одликувана со Орден братство и единство и Орден народно ослободување.<ref name="ИНИ"/> == Маршот на Бригадата == [[Панче Пешев]] припадник на оваа Бригада, ја компонира музиката на популарната македонска борбена песна од [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]], која станува и Марш на Третата македонска бригада „Ко челик сме ние“, текстот го напишал од [[Ацо Шопов]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mk.wikibooks.org/wiki/%E2%80%9E%D0%9A%D0%BE_%D1%87%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%BC%D0%B5_%D0%BD%D0%B8%D0%B5%E2%80%9C|title=„Ко челик сме ние“ — Wikibooks|work=mk.wikibooks.org|language=mk|accessdate=|archive-date=2021-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420140241/https://mk.wikibooks.org/wiki/%E2%80%9E%D0%9A%D0%BE_%D1%87%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%BC%D0%B5_%D0%BD%D0%B8%D0%B5%E2%80%9C|url-status=dead}}</ref> == Литература == * [[Јордан Цеков - Дане|Дане Цеков]], „Трета Македонска бригада и Косовскиот одред до средината на мај 1944 година“ (1969) * [[Злате Билјановски|Златко Биљановски]], „Од Козјак до Загреб: Трета македонска народноослободителна ударна бригада“ (1971) * Методија Котевски, Боро Митровски, „Трета македонска народноослободителна ударна бригада“ (1995) == Надворешни врски == * [http://www.znaci.net/00001/71.htm Kiril Mihailovski Grujica, "Treća makedonska brigada"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160305145649/http://www.znaci.net/00001/71.htm |date=2016-03-05 }} * [http://okno.mk/node/39780 „Ко челик сме ние - марш на Третата македонска бригада“], „Окно“. Стиховите на маршот ги напишал [[Ацо Шопов]]. Текстот е достапен [https://www.acosopov.com/%d1%87%d0%b8%d1%82%d0%b0%d0%bb%d0%bd%d0%b8%d1%86%d0%b0/%d0%bb%d0%b8%d1%80%d0%b8%d0%ba%d0%b0/%d0%bc%d0%b0%d1%80%d1%88-3-%d0%b1%d1%80%d0%b8%d0%b3%d0%b0%d0%b4%d0%b0?lang=mk тука]. *[https://www.youtube.com/watch?v=VrMY3gfUf-I Ко челик сме ние] Аудио изведба == Наводи == {{наводи}} {{Македонски бригади}} [[Категорија:Бригади на НОВМ]] nq89qezavm2se5zn9876l075mqbt1li 0 1149647 5605889 5603555 2026-08-07T11:37:33Z Gurther 105215 5605889 wikitext text/x-wiki {{Infobox military unit | unit_name = Петнаесетта македонска ударна (Поречка) бригада | image = [[File:Формирањето на 15--Тата Македонска бригада.jpg|thumb|Оригинална фотографија од формирањето на Петнаесеттата македонска (поречка) бригада.]] | caption = Формирањето на 15-тата македонска бригада во с. [[Челопеци]], [[Кичевско]] | nickname = | motto = | colors = | march = | ceremonial_chief = | type = | branch = | dates = 12 септември 1944 – 6 октомври 1944 | country = | allegiance = | command_structure = | size = | specialization = | garrison = | garrison_label = | battles = [[Завршни операции за ослободување на Македонија]] | decorations = | notable_commanders= }} '''Петнаесетта македонска ударна бригада''' (позната и како '''15. Поречка бригада''') била формирана на [[12 септември]] [[1944]] година кај село [[Челопеци]], Кичевско, која во моментот на формирањето била именувана како '''Поречка бригада'''. По воената реорганизација во с. [[Миокази]], Охридско, на 25 септември 1944 година бригадата била преформирана и го добила формацискиот број '''Петнаесетта'''.<ref name="ИНИ">д-р Марјан Димитријевски „Македонската војска 1944-1945“, Скопје, ИНИ, 1999 г., стр. 127-128</ref> До формирањето на бригадата дошло кога воената единица на [[Миливоје Трбиќ - Војче|Војче Трбиќ]] преминала во новата формација на Народноослободителна единица, откако во Порече навлегла Прилепската бригада.<ref>{{Книга:Порече низ историјата}}</ref> Била основана од Поречкиот народноослободителен партизански одред и 220 четници што пристапиле во [[НОАВМ]]<ref name="Енциклопедија">{{наведена книга|last=Младеновски |first=Симо|editor=Блаже Ристовски|title=Македонска енциклопедија|volume=2|year=2009|publisher=МАНУ|location=Скопје|isbn=978-608-203-023-4 (1)}}</ref>. Во нејзин состав главно влегле еден баталјон од [[Прва македонска ударна бригада|Првата македонска ударна бригада]] и четниците кои доброволно преминале во оваа бригада.<ref name="ИНИ"/> ==Команден состав== Командниот состав на бригадата го сочинувале:<ref name="ИНИ"/> * [[Војислав Сајковиќ]], командант од формирањето * [[Илија Игески]], командант * [[Захарие Трајковски]], командант Политички комесари биле: * [[Петар Пепељуговски]] * [[Предраг Ајтиќ]] ==Борбени дејства== Оваа бригада заедно со [[Петта македонска ударна бригада|Петтата]] и [[Шеста македонска ударна бригада|Шестата бригада]] учествувала во борбените акции во реонот на Поречието, како и во вториот напад на Кичево и во расчистување на теренот, како и во борбите кај [[Струга]] и [[Охрид]].<ref name="ИНИ"/> На [[28 август]] [[1944]] година извршила напад врз пограничниот бугарски участок во село [[Здуње]]. Во борбата биле вклучени и бугарски авиони кои постојано бомбардирале и отворале митралески оган. Во борбата загинал и заменик командантот на Прилепската бригада [[Илија Игески]], заедно со десетина други партизани од Поречката и Прилепската бригада. Поречката бригада кај [[Дреновец]] нанела загуба од дваесет бугарски војници, а над триесет биле ранети а поголем број заробени. Водела борби против германската борбена група Гулман и Пабс кај селата [[Марул]], [[Алданци]], [[Веселчани]] на 11 до 16 септември, [[Мажучиште]], [[Долно Строгомиште|Страгомишта]], [[Ново Село (Кичевско)|Ново Село]] и [[Жубрино]] на 8 и 9 октомври 1944 година.<ref name="Енциклопедија" /> Во кичевското село [[Миокази]] била дополнета со еден баталјон од [[Прва македонско-косовска ударна бригада|Првата македонска бригада]] и борци од [[Осумнаесетта македонска ударна бригада|Осумнаесеттата македонска дополнителна бригада]] и била преименувана во ''Петнаесетта македонска народноослободителна бригада'' во состав на [[Четириесет и осма македонска дивизија|Четириесет и осмата македонска дивизија]] на [[Југословенски партизани|НОВЈ]] на 25 септември.<ref name="Енциклопедија" />. Продолжила со борби кај селата [[Мислешево]] и [[Мороишта]] во [[Струшко]] во периодот од 29 октомври до 5 ноември 1944 година, со ноќен напад на [[Струга]] на 30 и 31 октомври, борби кон [[Охрид]] на 2 ноември, и кај селото [[Подмоље]] на 7 и 8 ноември 1944 година.<ref name="Енциклопедија" /> По тешките борби кај [[Кичево]] и селот [[Зајас]] (15-18 ноември), на 18 ноември учествувала во ослободувањето на [[Гостивар]] и наскоро била расформирана, а боречкиот состав влегол главно во составот на [[Седма македонска ударна бригада|Седмата македонска ударна бригада]] на [[Четириесет и втора дивизија на НОВЈ|Четириесет и втората македонска дивизија]] од [[Петнаесетти македонски корпус на НОВЈ|Петнаесеттиот македонски корпус на НОВЈ]]<ref name="Енциклопедија" />, кој потоа се борел на [[Сремски фронт|Сремскиот фронт]]. == Наводи == {{наводи}} {{Македонски бригади}} [[Категорија:Порече]] [[Категорија:Бригади на НОВМ]] qx0o05qptf81iddmivwkd3n8rnhni2b 0 1172330 5605898 5603729 2026-08-07T11:52:34Z Gurther 105215 Одбиена последната промена (од [[Специјална:Придонеси/Lili Arsova|Lili Arsova]]) и ја поврати преработката 5590814 на Andrew012p 5605898 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Сметководител | image = | border = no | alt = | caption = | director = [[Гавин О'Конор (режисер)|Гавин О'Конор]] | producers = {{plainlist| * Линет Хауел Тејлор * Марк Вилијамс }} | writer = [[Бил Дубјук]] | starring = {{plainlist| * [[Бен Афлек]] * [[Ана Кендрик]] * [[Џ. К. Симонс]] * [[Џон Бернтал]] }} | music = [[Марк Ајшам]] | cinematography = [[Шејмус Мекгарви]] | editing = Ричард Пирсон | distributor = [[Warner Bros.|Warner Bros. Pictures]] | released = {{Film date|df=yes|2016|10|10|САД}} | runtime = 128 минути<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.bbfc.co.uk/releases/accountant-film | title=''The Accountant'' (15) | work=British Board of Film Classification | date=August 30, 2016 | accessdate=August 30, 2016 | archive-date=2016-09-14 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160914070622/http://www.bbfc.co.uk/releases/accountant-film | url-status=dead }}</ref> | country = {{САД}} | language = англиски | budget = $44 милиони<ref name=BOM/> | gross = $154,2 милиони<ref name="BOM">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=theaccountant.htm |title=''The Accountant'' (2016) |website=Box Office Mojo |publisher=[[IMDb]]|accessdate=February 11, 2017}}</ref> |followed_by=''[[Сметководител 2]]''}} {{Закосен наслов}}'''Сметководител''' ([[Англиски]]: ''The Accountant'') — американски акционен трилер од 2016 година, режиран од [[Гавин О'Конор (режисер)|Гавин О'Конор]] и напишан од [[Бил Дубјук]]. Во главните улоги се појавуваат [[Бен Афлек]], [[Ана Кендрик]], [[Џ. К. Симонс]], [[Џон Бернтал]], [[Џефри Тамбор]] и [[Џон Литгоу]]. Филмот својата премиера ја имал во [[Лос Анџелес]] на 10 октомври 2016 година, и бил издаден во САД на 14 октомври 2016 година од [[Warner Bros.|Warner Bros. Pictures]]. Филмот добил мешани критики и остварил заработка од преку 154 милиони долари. ==Содржина== Позади маската на навидум досадниот сметководител Крис Вулф (Бен Афлек), кој има [[високо функционален аутизам]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.commonsensemedia.org/movie-reviews/the-accountant|title=''The Accountant'' Movie Review|first=Jeffrey M.|last=Anderson|publisher=[[Common Sense Media]]|date=October 14, 2016|accessdate=November 5, 2016}}</ref> се крие едно сосема друго лице кое не е ни најмалку досадно. Тој работи за тешки криминалци и платени убијци. Крис е математички специјалист кој е повеќе склон кон бројки отколку кон луѓе. Додека работи како сметководител во мала канцеларија, тој истовремено истата работа ја работи и за најопасните светски криминални организации. Поради своите способности тој паднал во око на одделот за финансиски криминал при Министерството на финансии кој го води Реј Кинг (Џ. К. Симонс), но со текот на времето започнува да работи за компанија во која тамошната сметководителка (Ана Кендрик) открила финансиска злоупотреба која вклучува милиони долари. По книговодствената контрола, Крис полека ја разоткрива вистината. ==Улоги== {{div col|2}} * [[Бен Афлек]] како Кристијан „Крис“ Волф ** Сет Ли како млад Крис * [[Ана Кендрик]] како Дана Камингс * [[Џ. К. Симонс]] како Рејмонд „Реј“ Кинг * [[Џон Бернтал]] како Брекстон „Брекс“ Волф ** Џејк Присли како млад Брекс * [[Џефри Тамбор]] како Френсис Силверберг * [[Синтија Адаи-Робинсон]] како Мерибет Медина * [[Џон Литгоу]] како Ламар Блекбурн * [[Џин Смарт]] како Рита Блекбурн * [[Енди Умбергер]] како Ед Клинтон * [[Алисон Рајт]] како Џастин {{div col end}} ==Продукција== На 12 ноември 2014 година, списанието ''[[Варајети (списание)|Варајети]]'' објавило дека [[Ана Кендрик]] била во рани разговори за да игра во филмот, покрај Афлек.<ref name=KendrickCast>{{наведени вести|last1=Kroll|first1=Justin|title=Anna Kendrick In Talks to Join Ben Affleck in 'The Accountant'|url=http://variety.com/2014/film/news/anna-kendrick-ben-affleck-in-the-accountant-1201354749/|accessdate=November 13, 2014|work=Variety |date=November 12, 2014}}</ref> Подоцна тој ден, било објавено дека [[Џ. К. Симонс]] исто така започнал разговори за да биде дел од глумечката екипа.<ref name=SimmonsCast>{{наведени вести|last1=Ford|first1=Rebecca|last2=Kit|first2=Borys|title=J.K. Simmons Joining Ben Affleck in 'The Accountant'|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/jk-simmons-joining-ben-affleck-748588|accessdate=November 13, 2014 |magazine=The Hollywood Reporter |date=November 12, 2014}}</ref> На 14 ноември 2014 година, [[Џон Бертнал]] исто така бил во преговори.<ref>{{наведени вести|last1=Sneider|first1=Jeff|title='Fury' Star Jon Bernthal in Talks to Join Ben Affleck in 'The Accountant'|url=http://www.thewrap.com/fury-star-jon-bernthal-in-talks-to-join-ben-affleck-in-the-accountant-exclusive/|accessdate=November 15, 2014|work=[[TheWrap]]|date=November 14, 2014}}</ref> На 6 јануари 2015 година, ''Варајети'' известило дека [[Синтија Адаи-Робинсон]] добила улога во филмот.<ref>{{Наведена мрежна страница|last1=Kroll|first1=Justin|title='Arrow' Actress Cynthia Addai-Robinson Joins ‘The Accountant’|url=http://variety.com/2015/film/news/arrow-actress-cynthia-addai-robinson-joins-the-accountant-1201393826/ |website=Variety|accessdate=6 January 2015}}</ref> Една недела подоцна, [[Џефри Тамбор]]<ref name=TamborCast>{{наведени вести|last1=Kit|first1=Borys|title=Jeffrey Tambor Joins Ben Affleck Thriller 'The Accountant'|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/jeffrey-tambor-joins-ben-affleck-763531|accessdate=January 15, 2015 |magazine=The Hollywood Reporter |date=January 14, 2015}}</ref> и [[Џон Литгоу]]<ref>{{наведени вести|last1=Fleming Jr|first1=Mike|title=John Lithgow Joins Ben Affleck on 'The Accountant' Ledger|url=http://deadline.com/2015/01/john-lithgow-accountant-movie-ben-affleck-1201350370/|accessdate=January 16, 2015 |publisher=[[Deadline.com]] |date=January 14, 2015}}</ref> исто така добиле улога. Литгоу претходно играл во филм поврзан со аутизам, и тоа во ''[[Тивок пад]]'' (1994). Снимањето на филмот започнало на 19 јануари 2015 година во [[Атланта]], [[Џорџија]], САД.<ref>{{наведени вести|title='The Accountant', starring Ben Affleck, begins filming in Atlanta next week|url=http://www.onlocationvacations.com/2015/01/13/the-accountant-starring-ben-affleck-begins-filming-in-atlanta-next-week/|accessdate=January 15, 2015|publisher=onlocationvacations.com|date=January 13, 2015|archive-date=2015-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20150115090347/http://www.onlocationvacations.com/2015/01/13/the-accountant-starring-ben-affleck-begins-filming-in-atlanta-next-week/|url-status=dead}}</ref><ref>{{наведени вести|title=On the Set for 1/19/15: Kevin Spacey Begins on Elvis & Nixon, Director Joel Edgerton Starts on Blumhouse Film & More|url=http://www.ssninsider.com/on-the-set-for-11915-kevin-spacey-begins-on-elvis-nixon-director-joel-edgerton-starts-on-blumhouse-film-more/ |accessdate=January 20, 2015|publisher=ssninsider.com|date=January 19, 2015}}</ref> Во периодот од 16–20 март 2015 година, снимањето се одвивало во Институтот за технологија во Џорџија.<ref>{{наведени вести|title='The Accountant', starring Ben Affleck, is filming at Georgia Tech all week|url=http://www.onlocationvacations.com/2015/03/16/the-accountant-starring-ben-affleck-is-filming-at-georgia-tech-all-week/|accessdate=March 19, 2015|publisher=onlocationvacations.com|date=March 16, 2015|archive-date=2015-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319164343/http://www.onlocationvacations.com/2015/03/16/the-accountant-starring-ben-affleck-is-filming-at-georgia-tech-all-week/|url-status=dead}}</ref> ==Издавање== ===Заработка=== До 12 јануари 2017 годин, ''Сметководител'' остварил заработка од 86,2 милиони долари во САД и Канада и уште 64,1 милиони долари во други територии за вкупна заработка од 150,3 милиони долари во светски рамки, наспроти буџетот од 44 милиони долари.<ref name=BOM /> ''Сметководител'' започнал да се прикажува заедно со филмовите ''[[Макс Стил (филм)|Макс Стил]]'' и ''[[Кевин Харт: Што сега?]]'', и се очекувало да заработи 20–25 милиони од 3332 кина во првиот викенд на прикажување, иако студиото проектирало првична заработка од 15 милиони долари.<ref name=preview>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.latimes.com/entertainment/envelope/cotown/la-et-ct-movie-projector-20161011-snap-story.html |title=Ben Affleck's 'The Accountant' is expected to unseat 'Girl On the Train' in slow box office weekend |work= Los Angeles Times}}</ref> Филмот остварил заработка од 1.35 милиони долари од ноќното прикажување на денот пред премиерата, повеќе од филмот ''[[Исчезната (филм)|Исчезната]]'' (1,2 милиони долари), во кој глумел Афлек. Филмот имал заработка од 9,1 милиони долари на првиот ден на прикажување и 24,7 милиони долари во првиот викенд, завршувајќи на првото место по големината на заработка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://deadline.com/2016/10/weekend-box-office-the-accountant-kevin-hart-what-now-girl-on-the-train-1201836388/ |title=‘The Accountant’ Calculates $24.7M Opening; ‘Max Steel’ Rusts |publisher=Deadline.com}}</ref> == Наводи== {{Reflist|30em}} == Надворешни врски == * {{Official website|http://www.accountantmovie.com/}} * {{IMDb title|2140479|Сметководител}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови на Warner Bros.]] [[Категорија:Американски акциони филмови]] [[Категорија:Филмови за браќа]] eqpyykboavgvur1zh8zp57tvwx85a8m 0 1174363 5605774 5030004 2026-08-06T20:00:01Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK, дополнување 5605774 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Јулија Меса | title = [[Августа (титула)|Августа]] | image = Julia Maesa antoninianus 2.png | image_size = 250px | alt = Монета со ликот на Меса | caption = [[Антонинијан]] на Јулија Меса | birth_date = 7 мај пред {{circa|160}} | birth_place = [[Хомс|Емеса]], [[Римска Сирија|Сирија]] | death_date = по 224 | death_place = [[Рим]], [[Римска Италија|Италија]] | burial_place = | spouse = [[Гај Јулиј Авит Алексијан|Јулиј Авит Алексијан]] | issue = {{unbulleted list|[[Јулија Соемија]]|[[Јулија Мамеја]]}} | dynasty = [[Емесенска династија|Емесенска]] и [[Северска династија|Северска]] | father = [[Јулиј Басијан]] | religion = }} '''Јулија Меса '''(околу 7 мај 165 &ndash;околу 3 август 224) — Римјанка и ќерка на Гај Јулиј Басијанус, свештеник на богот-сонце [[Елагабал (божество)|Елагабал]], патрон бог на Емеса во [[Сирија (римска провинција)|Римската провинција на Сирија]]. Таа им била баба на [[Римски цар|Римските цареви]] Елагабал и [[Александар Север]], таа одиграла значајна улога во до нивната четиринаесет годишна возраст. Таа, исто така, била тетка по мајчина страна на царевите Гета и [[Каракала|Каракал]]<nowiki/>а. == Животопис == Како и нејзината сестра [[Јулија Домна]], таа била меѓу најважните жени кои имале моќ зад престолот во [[Римско Царство|Римското Царство]]. По смртта на [[Каракала]], Јулија Меса ја спасила династијата на Северините од узурпаторот [[Макрин|M]]<nowiki/>акрин.<ref>''Јас, Клаудија 2,книга 2'', Дијана Д. Д. Kleiner и Сузан Б. Matheson, University of Texas Press, 2000, стр. 23</ref> Јулија Меса била омажена за Гај Јулиј Авитус Алексианус со кого имала две ќерки Јулија Соаемиас Басиана и Јулија Авита Мамеа, секоја од нив имала син што бил цар. По пристапувањето на престолот на нејзиниот зет [[Септимиј Север]], Јулија Mеса се пресели во Рим да се живее со нејзината сестра. По убиството на нејзиниот внук, на царот [[Каракала]] и самоубиството на Јулија Домна, таа беше принудена да се врати во Сирија. Новиот цар Макрин не и дозволил да си ги зачува парите. Кога се вратила во Сирија, Mеса се влучила во заговорот за симнување на Макрин од престолот, а на негово место требало да биде нејзиниот внук Елагабал, син на Јулија Соемијас. Со цел ова да биде законски,  гласините дека 14-годишното момче бил син Каракала. Двете Јулии биле успешни, главно поради Макрин. == Станувањето на имератор на Александар Север == За нејзината лојалност и поддршка, Елагабал и дал чест на Јулија Меса со тоа што ја нарекол '''''Августа авија Августи''''' (Августа, баба на Августи). Тинејџерот, се покажаа како многу лош император. Тој го зеде слобода во мажење на Вестал[[Весталка|Богородица]] (таа беше еден од шпекулираните пет жени за време на неговото кратко четири годишно владеење). Таа го убедила Елагабал да го земе Александар како својот наследник. Кратко потоа Елагабал бил убиен од страна на Преторијански Гарда заедно со неговата мајка. И двајцата биле фрлени во Тибер. Овој настан следеше по гласините дека Александар умрел. == Смрт и Почит == Јулија Mеса починала на непознат датум околу 224 година п.н.е. == Наводи == <references /> [[Категорија:Родени во 165 година]] [[Категорија:Римјани од 2 век]] [[Категорија:Римјани од 3 век]] [[Категорија:Жени од Стариот Рим]] [[Категорија:Римски царици]] [[Категорија:Северска династија]] [[Категорија:Починати во 224 година]] btgb5839f19j04f7zcjqac3xs6yn5e2 0 1177068 5605833 5602922 2026-08-07T10:41:32Z Gurther 105215 5605833 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Teamdisneyburbankbuilding.jpg|мини|Тимот на Дизни - зградата Мајкл Д. Ајснер во студијата на [[Волт Дизни]] во Бурбанк, Калифорнија, 2014 г.]] '''Постмодерна архитектура''' — стил или движење, што се појавил во 1960-тите години, како реакција против штедењето, формалноста, и недостатокот на разноличност во модерната архитектура, особено во меѓународниот стил кој го застапувале [[Ле Корбизје|Ле Корбизие]] и [[Лудвиг Мис ван дер Рое|Лудвиг Мис ван дер Ро]]. Доктрината на движењето ја создал архитектот и архитектонски теоретичар на уметноста Роберт Вентури во неговата 1966 книга ''Сложеност и Противречност во Архитектурата''. Стилот го доживува својот најголем подем од 1980-тите низ 1990-тите години, особено во делата на Вентури, Филип Џонсон, Чарлс Мур и Мајкл Грејвс. Во доцните 1990-ти движењето се дели во мноштво од нови тенденции, вклучувајќи високотехнолошка архитектура, неокалсицизам и деконструктивизам.{{Sfn|Hopkins|2014}} == Потекло == Постмодерната архитектура се појавила во 1960-тите години, како реакција против воочените недостатоци на модерната архитектура, особено нејзините крути доктрини, нејзината униформност, недостигот на украс, и неговата пракса на игнорирање на историјата и културата на градовите во кои се појавила. Архитектот и архитектонскиот историчар на уметноста Роберт Вентури го предводел нападот во 1966 година во својата книга, ''Сложеност и Противречност во Архитектурата''. Во неа дава резиме за архитектурата која тој сака да го замени модернизмот:<blockquote class="">"Зборувам за комплексна и противречна архитектура која се темели на богатството и двосмисленоста на модерното искуство, вклучувајќи го искуството кое е својствено за уметноста. ... Јас ги прифаќам проблемите и ги искокористувам неизвесностите. ... Ми се допаѓаат хибридни елементи наместо „еднородни“, компромитирачки наместо „јасни“, ... Угодни наместо одбивни. ... Јас сум за неуредна виталност наместо очигледна унитарност. ... Претпочитам „заедно-и“ наместо „или-или“, црно и бело, а понекогаш и сиво, наместо црно или бело. ... Архитектурата на сложеност и противречност мора да го отелотвори тешкото единство на вклученост, наместо лесното единство на исклученост." <ref>Cited in review of Robert Venturi's "Complexities and Contradiction in Architecture" by Martino Stierli, in ''Architectural Review'', 22 December 2016</ref></blockquote>Наместо функционалната доктрина на модернизмот, Вентури предлага акцентирање на фасадата, вклучување на историски елементи, суптилна употреба на невообичаени материјали и историски алузии, како и употреба на фрагментација и модулации со цел зградата да биде интересна. {{Sfn|Ghirardo|19997}} Во неговата втора книга, Учење од Лас Вегас (1972), Вентури продолжил да го развива аргументот против модернизмот. Тој ги повикал архитектите да ја земаат предвид и да ја слават постоечката архитектура, наместо да се обидуваат да ја наметнат визионерската утопија од своите фантазии. Тој тврди дека украсните и декоративните елементи "се приспособуваат на постојните потреби за разновидност и комуникација". Книгата била инструментална за отворање на очите на читателите за нови начини на размислување за објекти, бидејќи црпи од целата историја на архитектурата—и висок стил и народен јазик, и историски и модерен—и во одговор на Мис ван дер Ро-овата позната максима „Помалку е повеќе“, Вентури одговорил „Помалку е досадно.“ Вентури ги навел како пример своите згради, Еснаф Куќа, во Филаделфија, како пример за нов стил кој ги прифаќа различноста и историските наводи, без враќање на академски преродби на старите стилови. {{Sfn|Ghirardo|19997}} Во исто време во Италија, сличен револт против строгиот модернизам бил започнат од архитектот Алдо Роси, кој ја критикувал обновата во модернистички стил на италијанските градови и згради, уништени за време на војната, кои немале каква било врска со архитектонската историја, оригиналните улични планови, или културата на градовите. Роси инсистирал градовите да се обновуваат на начини на кои се зачувува нивната историска ткаенина и локална традиција. Слични идеи и проекти  биле изложени на [[Венециско биенале за архитектура|Венециското биенале за архитектура]] во 1980 година. На повикот за постмодерен стил одговориле Кристијан де Портзампрак во Франција, Рикардо Бофил во Шпанија, и во Јапонија од страна на Арата Исозаки.{{Sfn|Ghirardo|19997}} == Значајни посмодерни згради и архитекти == === Роберт Вентури === <gallery mode="packed" heights="200"> Податотека:Guildhouse Philly.JPG|Еснаф Куќа во Филаделфија на Роберт Вентури (1960-1963) Податотека:V Venturi H 720am.JPG|Вана Вентури Куќа на Роберт Вентури (1964) Податотека:Fire station 4 Columbus IN.jpg|Пожарникарска Станица Број 4 во Колумбо, Индијана (1968) Податотека:Udel - Trabant center1.jpg|Трабант Центар на Универзитетот во Делавер во Њуарк, Делавер (1996) Податотека:Episcopal Acad Chapel ext.JPG|Епископска Академија Капелата Податотека:Princeton Frist Campus Center back.jpg|Фрист Кампусот Центар на Универзитетот Принстон (2000) </gallery> === Мајкл Грејвс === <gallery mode="packed" heights="200"> Податотека:Portland Building 1982.jpg|Портланд Градење на Мајкл Гробови (1982) Податотека:HumanaBuilding1.jpg|Хумана Зграда во Луисвил, Кентаки, (1982) Податотека:Teamdisneyburbankbuilding.jpg|Тимот на Дизни зграда во Бурбенк, Калифорнија, (1986) Податотека:Denver Public Library 1.jpg|Хумана Зграда во Луисвил, Кентаки, (1982) </gallery> === Чарлс Мур === <gallery mode="packed" heights="200"> Податотека:PiazzaDItalia1990.jpg|Пјаца д'Италија во Њу Орлеанс, на Чарлс Мур (1978) Податотека:Haas School of Business.jpg|Хаас Школа за Бизнис на Универзитетот на Калифорнија, Беркли на Чарлс Мур (1992) Податотека:Entrance of Beverly Hills Civic Center.JPG|Беверли Хилс Граѓански Центар на Чарлс Мур (1990) </gallery> === Филип Џонсон === <gallery mode="packed" heights="200"> Податотека:Sony Building by David Shankbone crop.jpg|Авенија Медисон 550, (Претходно AT&T Зграда) на Филип Џонсон (1982) Податотека:Building4 houston.jpg|Банка на Америка Центар во Хјустон, Тексас на Филип Џонсон (1983) Податотека:2008-05-24 Pittsburgh 030 PPG Building (2669504940).jpg|PPG Место, Питсбург, Пенсилванија на Филип Џонсон (1979-1984) Податотека:Five Hundred Boylston portrait 2.jpg|Ул. Бојлстон 500 зграда во Бостон, Масачусетс, на Филип Џонсон (1989) Податотека:Aegoncenterlou.jpg|Западен Пазар 400 во Луисвил, Кентаки на Филип Џонсон (1993) Податотека:Da-monsta-philip-johnson-glass-house.jpg|Стакло куќа Павилјон за Стакло Куќа во Нови Ханан, Конектикат (1995) </gallery> === Френк Гери === <gallery mode="packed" heights="200"> Податотека:Gehry House - Image02.jpg|Гери престој во Санта Моника (1978) Податотека:Venice Beach House.jpg|Нортон Плажа Куќа, Венеција, Калифорнија (1983) Податотека:Case danzanti.jpg|Танцување Куќа во Прага (1996) Податотека:Bilbao - Guggenheim aurore.jpg|Гугенхајм Билбао, Билбао, Шпанија (1997) </gallery> == Постмодернизмот во Европа == <gallery mode="packed" heights="200"> Податотека:Neue Staatsgalerie Stuttgart.jpg|Нова државна галерија во Штутгарт, Германија, на [[Џејмс Стерлинг]] (1977–1983) Податотека:Clore Gallery London Dec07.JPG|Клор галерија на Тејт галеријата во Лондон на Џејмс Стерлинг (1980–1986) Податотека:1 Poultry.jpg|No 1 Poultry, an office building and shops in London, by James Stirling (completed 1997) Податотека:National Gallery London Sainsbury Wing 2006-04-17.jpg|Sainsbury Wing of the National Gallery in London by Robert Venturi (1991) Податотека:Mönchengladbach museum.jpg|Абтејберг Музеј во Менхенгладбахна Ханс Хелејн (1972–1982) Податотека:Frankfurt am Main, MesseTurm.jpg|Месетрум во Франкфурт Германија на Хелмут Јан (1991) Податотека:Messeturm-1.jpg|Врвот на Месетурм во Франкфурт, Германија на Хелмут Јан (1991) Податотека:Secret Intelligence Service building - Vauxhall Cross - Vauxhall - London - 24042004.jpg|SIS зграда во Лондон, В. Британија на Тери Фарел (1994) Податотека:Manggha Museum of Japanese Art and Technology, Krakow, Poland.jpg|Манга музеј на јапонска уметност и технологија во Краков, Полска, на Арата Исозаки и Кристоф Ингарден (1994) Податотека:Bonnefantenmuseum.jpg|Бонефантен музеј во Мастихт, Холандија на Алдо Роси (1995) Податотека:Muralla roja Calpe.jpg|Црвени ѕидови во Калпе, Шпанија на Рикардо Бофил (1973) </gallery> == Постмодернизмот во Јапонија == <gallery mode="packed" heights="200"> Податотека:Church of Light.JPG|Црквата на Светлина во Осака на Тадао Андо (1987-1989) Податотека:Inside of The Museum for wood culture.JPG|Музејот на Дрво Култура од страна на Тадао Андо (1995) Податотека:150505 Benesse House Park Naoshima Kagawa pref Japan02n.jpg|Бенес Куќа во Наошима, Кагава Јапонија од страна на Тадао Андо Податотека:水戸芸術館 - panoramio (1).jpg|Уметноста Кула во Мито, Ибараки од Исозаки Арата (1986-1990) Податотека:Nagi MOCA.jpg|На Наги Музеј на Современа Уметност во Наги, Окајама од Исозаки Арата (1994) Податотека:Kyoto Concert Hall02n3200.jpg|Кјото Концертна Сала во Кјото, Јапонија од страна на Исозаки Арата (1995) Податотека:Kyoto Station November 2016 -02.jpg|Кјото железничката Станица во Кјото од Хироши Хара (1991-1997) </gallery> == Концертни сали — Сиднејската опера и Берлинската филхармонија == <gallery mode="packed" heights="200"> Податотека:Opera House and ferry. Sydney.jpg|[[Сиднејска Опера]] на [[Јорн Утзон]] (1957–1973) Податотека:Philharmonie 1a.jpg|Фасада на Берлинска филхармонија на [[Ханс Шароун]] (1963) </gallery> == Особености == <gallery mode="packed" heights="200"> Податотека:Staatsgalerie1.jpg|Сложеност и противречност. The Neue Staatsgalerie на Џејмс Стерлинг во Штутгарт, Германија (1977-1984). Податотека:Nevers banlay sainte bernadette.jpg|Коси форми. Црквата Банли - Св. Бернадет во Неверс, Франција на Клод Парент, инспирирана од навалена германска блок куќа на францускиот брег (1968) Податотека:Cambridge University Judge Business School interior.jpg|Боја. Внатрешнос на Cambridge Judge Business School во Кембриџ, В. Британија на Џон Аутрам (1995) Податотека:052607-006-Chiat-Day.jpg|Хумор. Двоглед зграда во Лос Анџелес на Френк Гери и Клес Олденберг (1991-2001) Податотека:OSU Wexner Center.JPG|Фрагментација. Векснер центар на Петер Ајсман (1989) Податотека:Wdw-dolphin-hotel.jpg|„Камп“. Хотел Делфин на Мајкл Грејвс, Волт Дизни Свет, Флорида (1987) </gallery> === Сложеност и противречност === Постмодерната архитектура се појавила како дејство против доктрините на современата архитектура, изразени од современите архитекти Ле Корбизие и Лудвиг ван дер Ро. Наместо модернистичките доктрини за едноставност изразени од Мис во познатата „помалку е повеќе“ и функционалсност „функционалност пред форма“ и доктрината на Ле Корбизије „куќа е машина за живеење“ постмодернизмот нуди комплексност и контрадикција. Постмоденистичките објекти имаат заоблени облици, украсни елементи, асиметрија, светли бои, својства што често се позајмени од постари периоди, бои и текстури неповрзани со функцијата на објектот. Одбивајќи го модернистичкиот „пуританизам“, постмодерната архитектура повикива на повторно користење оранменти, и збир од цитати и колажи од постари стилови. Либерално позајмува од класична архитектура, рококо, неокласична архитектура, виенската сецесија, британското движење на уметности и занаети, германскиот југендстил. Постмодернистичките објекти често се комбинација на импресивни нови форми и карактеристи со навидум контрадикторни класични елементи. === Фрагментација === Големите градби во постмодерната архитектура често се раздвоени во посебни структури и облици, кои понекогаш ги претставуваат различните функции на тие делови од објектот. Со користење на различни материјали и стилови една градба може да изгледа како мал град или село. Пример за ова е Стадитшес музејот од Ханс Холеин во Минхен (1972-1974).{{Sfn|Hopkins|2014}} === Асиметрични и коси форми === Асиметричните форми се карактеристични за постмодернизмот. Францускиот архитект Клод Парент и филозофот Пол Вирило во 1968 проектирале црква, Св. Бернадет ду Банли во Неверс Франција, во облик на масовен бетонски блок навален на страна. Двајцата опишувајќи ја формата, напишале „дијагонална линија на бела страна може да претставува рид, или планина, или падина, нагорнина, или надолнина.“ Објектите на Парент биле делумно инспирирани од германски бетонски блок куќи кои ги открил на францускиот брег. Куќите се имале свлечено надолу по карпите, но воопшто не биле оштетени, со навалени ѕидови и накосени подови. Постмодерните композиции многу ретко се симетрични, избалансирани, и уредно наредени. Коси објекти кои се навалени, се виткаат, и изгледа како да паѓаат се вообичаени.{{Sfn|De Bure|2015}} === Боја === Бојата е битен елемент во многу постмодернистички објекти. За да им се даде на фасадите разновидност и карактер понекогаш се користи стакло во боја, керамички плочки или камен. === Хумор === Хуморот е особена одлика на многупостмодернистички објекти, особено во Соединетите Американски Држави. Пример за ова е зградата двоглед во Лос Анелес, проектирана од Френк Гери во соработка со вајарот Клес Олденберг (1991-2001). Портата на објектот е во форма на џиновски двоглед, при што колите влегуваат во гаражата поминувајќи под двогледот. Постмодернистичката архитектура понекогаш ги користи смислата за театралност, смислата за апсурдност, и претерување со формите, слично како „камп“ стилот на хумор кој става акцент на текстурата, површината, и стилот на сметка на содржината и обожува претерување и нешта кои се спротивни од тоа што изгледаат на прв поглед.{{Sfn|Hopkins|2014}} Целите на постмодернизмот, меѓу кои спаѓаат надминувањето на пролемите на модернизмот, пренесување на двосмислени значења, и чувствителност за контекстот во кој се наоѓа објектот, изненадувачки се унифицирани за временски период  во кој архитектите во главно не соработувале меѓу себе. Сепак, овие цели оставаат простор за голем дијапазон на решенија што се гледа од разновидноста на објектите создадени за време на постмодернистичкото движење. == Наводи == === Белешки и Исечоци === {{Reflist|30em}} [[Категорија:Архитектонски стилови]] [[Категорија:Постмодерна архитектура]] dj96xxtwzg5mci7omrosjvb57eq6xbi 5605834 5605833 2026-08-07T10:41:53Z Gurther 105215 5605834 wikitext text/x-wiki {{Внимание}}[[Податотека:Teamdisneyburbankbuilding.jpg|мини|Тимот на Дизни - зградата Мајкл Д. Ајснер во студијата на [[Волт Дизни]] во Бурбанк, Калифорнија, 2014 г.]] '''Постмодерна архитектура''' — стил или движење, што се појавил во 1960-тите години, како реакција против штедењето, формалноста, и недостатокот на разноличност во модерната архитектура, особено во меѓународниот стил кој го застапувале [[Ле Корбизје|Ле Корбизие]] и [[Лудвиг Мис ван дер Рое|Лудвиг Мис ван дер Ро]]. Доктрината на движењето ја создал архитектот и архитектонски теоретичар на уметноста Роберт Вентури во неговата 1966 книга ''Сложеност и Противречност во Архитектурата''. Стилот го доживува својот најголем подем од 1980-тите низ 1990-тите години, особено во делата на Вентури, Филип Џонсон, Чарлс Мур и Мајкл Грејвс. Во доцните 1990-ти движењето се дели во мноштво од нови тенденции, вклучувајќи високотехнолошка архитектура, неокалсицизам и деконструктивизам.{{Sfn|Hopkins|2014}} == Потекло == Постмодерната архитектура се појавила во 1960-тите години, како реакција против воочените недостатоци на модерната архитектура, особено нејзините крути доктрини, нејзината униформност, недостигот на украс, и неговата пракса на игнорирање на историјата и културата на градовите во кои се појавила. Архитектот и архитектонскиот историчар на уметноста Роберт Вентури го предводел нападот во 1966 година во својата книга, ''Сложеност и Противречност во Архитектурата''. Во неа дава резиме за архитектурата која тој сака да го замени модернизмот:<blockquote class="">"Зборувам за комплексна и противречна архитектура која се темели на богатството и двосмисленоста на модерното искуство, вклучувајќи го искуството кое е својствено за уметноста. ... Јас ги прифаќам проблемите и ги искокористувам неизвесностите. ... Ми се допаѓаат хибридни елементи наместо „еднородни“, компромитирачки наместо „јасни“, ... Угодни наместо одбивни. ... Јас сум за неуредна виталност наместо очигледна унитарност. ... Претпочитам „заедно-и“ наместо „или-или“, црно и бело, а понекогаш и сиво, наместо црно или бело. ... Архитектурата на сложеност и противречност мора да го отелотвори тешкото единство на вклученост, наместо лесното единство на исклученост." <ref>Cited in review of Robert Venturi's "Complexities and Contradiction in Architecture" by Martino Stierli, in ''Architectural Review'', 22 December 2016</ref></blockquote>Наместо функционалната доктрина на модернизмот, Вентури предлага акцентирање на фасадата, вклучување на историски елементи, суптилна употреба на невообичаени материјали и историски алузии, како и употреба на фрагментација и модулации со цел зградата да биде интересна. {{Sfn|Ghirardo|19997}} Во неговата втора книга, Учење од Лас Вегас (1972), Вентури продолжил да го развива аргументот против модернизмот. Тој ги повикал архитектите да ја земаат предвид и да ја слават постоечката архитектура, наместо да се обидуваат да ја наметнат визионерската утопија од своите фантазии. Тој тврди дека украсните и декоративните елементи "се приспособуваат на постојните потреби за разновидност и комуникација". Книгата била инструментална за отворање на очите на читателите за нови начини на размислување за објекти, бидејќи црпи од целата историја на архитектурата—и висок стил и народен јазик, и историски и модерен—и во одговор на Мис ван дер Ро-овата позната максима „Помалку е повеќе“, Вентури одговорил „Помалку е досадно.“ Вентури ги навел како пример своите згради, Еснаф Куќа, во Филаделфија, како пример за нов стил кој ги прифаќа различноста и историските наводи, без враќање на академски преродби на старите стилови. {{Sfn|Ghirardo|19997}} Во исто време во Италија, сличен револт против строгиот модернизам бил започнат од архитектот Алдо Роси, кој ја критикувал обновата во модернистички стил на италијанските градови и згради, уништени за време на војната, кои немале каква било врска со архитектонската историја, оригиналните улични планови, или културата на градовите. Роси инсистирал градовите да се обновуваат на начини на кои се зачувува нивната историска ткаенина и локална традиција. Слични идеи и проекти  биле изложени на [[Венециско биенале за архитектура|Венециското биенале за архитектура]] во 1980 година. На повикот за постмодерен стил одговориле Кристијан де Портзампрак во Франција, Рикардо Бофил во Шпанија, и во Јапонија од страна на Арата Исозаки.{{Sfn|Ghirardo|19997}} == Значајни посмодерни згради и архитекти == === Роберт Вентури === <gallery mode="packed" heights="200"> Податотека:Guildhouse Philly.JPG|Еснаф Куќа во Филаделфија на Роберт Вентури (1960-1963) Податотека:V Venturi H 720am.JPG|Вана Вентури Куќа на Роберт Вентури (1964) Податотека:Fire station 4 Columbus IN.jpg|Пожарникарска Станица Број 4 во Колумбо, Индијана (1968) Податотека:Udel - Trabant center1.jpg|Трабант Центар на Универзитетот во Делавер во Њуарк, Делавер (1996) Податотека:Episcopal Acad Chapel ext.JPG|Епископска Академија Капелата Податотека:Princeton Frist Campus Center back.jpg|Фрист Кампусот Центар на Универзитетот Принстон (2000) </gallery> === Мајкл Грејвс === <gallery mode="packed" heights="200"> Податотека:Portland Building 1982.jpg|Портланд Градење на Мајкл Гробови (1982) Податотека:HumanaBuilding1.jpg|Хумана Зграда во Луисвил, Кентаки, (1982) Податотека:Teamdisneyburbankbuilding.jpg|Тимот на Дизни зграда во Бурбенк, Калифорнија, (1986) Податотека:Denver Public Library 1.jpg|Хумана Зграда во Луисвил, Кентаки, (1982) </gallery> === Чарлс Мур === <gallery mode="packed" heights="200"> Податотека:PiazzaDItalia1990.jpg|Пјаца д'Италија во Њу Орлеанс, на Чарлс Мур (1978) Податотека:Haas School of Business.jpg|Хаас Школа за Бизнис на Универзитетот на Калифорнија, Беркли на Чарлс Мур (1992) Податотека:Entrance of Beverly Hills Civic Center.JPG|Беверли Хилс Граѓански Центар на Чарлс Мур (1990) </gallery> === Филип Џонсон === <gallery mode="packed" heights="200"> Податотека:Sony Building by David Shankbone crop.jpg|Авенија Медисон 550, (Претходно AT&T Зграда) на Филип Џонсон (1982) Податотека:Building4 houston.jpg|Банка на Америка Центар во Хјустон, Тексас на Филип Џонсон (1983) Податотека:2008-05-24 Pittsburgh 030 PPG Building (2669504940).jpg|PPG Место, Питсбург, Пенсилванија на Филип Џонсон (1979-1984) Податотека:Five Hundred Boylston portrait 2.jpg|Ул. Бојлстон 500 зграда во Бостон, Масачусетс, на Филип Џонсон (1989) Податотека:Aegoncenterlou.jpg|Западен Пазар 400 во Луисвил, Кентаки на Филип Џонсон (1993) Податотека:Da-monsta-philip-johnson-glass-house.jpg|Стакло куќа Павилјон за Стакло Куќа во Нови Ханан, Конектикат (1995) </gallery> === Френк Гери === <gallery mode="packed" heights="200"> Податотека:Gehry House - Image02.jpg|Гери престој во Санта Моника (1978) Податотека:Venice Beach House.jpg|Нортон Плажа Куќа, Венеција, Калифорнија (1983) Податотека:Case danzanti.jpg|Танцување Куќа во Прага (1996) Податотека:Bilbao - Guggenheim aurore.jpg|Гугенхајм Билбао, Билбао, Шпанија (1997) </gallery> == Постмодернизмот во Европа == <gallery mode="packed" heights="200"> Податотека:Neue Staatsgalerie Stuttgart.jpg|Нова државна галерија во Штутгарт, Германија, на [[Џејмс Стерлинг]] (1977–1983) Податотека:Clore Gallery London Dec07.JPG|Клор галерија на Тејт галеријата во Лондон на Џејмс Стерлинг (1980–1986) Податотека:1 Poultry.jpg|No 1 Poultry, an office building and shops in London, by James Stirling (completed 1997) Податотека:National Gallery London Sainsbury Wing 2006-04-17.jpg|Sainsbury Wing of the National Gallery in London by Robert Venturi (1991) Податотека:Mönchengladbach museum.jpg|Абтејберг Музеј во Менхенгладбахна Ханс Хелејн (1972–1982) Податотека:Frankfurt am Main, MesseTurm.jpg|Месетрум во Франкфурт Германија на Хелмут Јан (1991) Податотека:Messeturm-1.jpg|Врвот на Месетурм во Франкфурт, Германија на Хелмут Јан (1991) Податотека:Secret Intelligence Service building - Vauxhall Cross - Vauxhall - London - 24042004.jpg|SIS зграда во Лондон, В. Британија на Тери Фарел (1994) Податотека:Manggha Museum of Japanese Art and Technology, Krakow, Poland.jpg|Манга музеј на јапонска уметност и технологија во Краков, Полска, на Арата Исозаки и Кристоф Ингарден (1994) Податотека:Bonnefantenmuseum.jpg|Бонефантен музеј во Мастихт, Холандија на Алдо Роси (1995) Податотека:Muralla roja Calpe.jpg|Црвени ѕидови во Калпе, Шпанија на Рикардо Бофил (1973) </gallery> == Постмодернизмот во Јапонија == <gallery mode="packed" heights="200"> Податотека:Church of Light.JPG|Црквата на Светлина во Осака на Тадао Андо (1987-1989) Податотека:Inside of The Museum for wood culture.JPG|Музејот на Дрво Култура од страна на Тадао Андо (1995) Податотека:150505 Benesse House Park Naoshima Kagawa pref Japan02n.jpg|Бенес Куќа во Наошима, Кагава Јапонија од страна на Тадао Андо Податотека:水戸芸術館 - panoramio (1).jpg|Уметноста Кула во Мито, Ибараки од Исозаки Арата (1986-1990) Податотека:Nagi MOCA.jpg|На Наги Музеј на Современа Уметност во Наги, Окајама од Исозаки Арата (1994) Податотека:Kyoto Concert Hall02n3200.jpg|Кјото Концертна Сала во Кјото, Јапонија од страна на Исозаки Арата (1995) Податотека:Kyoto Station November 2016 -02.jpg|Кјото железничката Станица во Кјото од Хироши Хара (1991-1997) </gallery> == Концертни сали — Сиднејската опера и Берлинската филхармонија == <gallery mode="packed" heights="200"> Податотека:Opera House and ferry. Sydney.jpg|[[Сиднејска Опера]] на [[Јорн Утзон]] (1957–1973) Податотека:Philharmonie 1a.jpg|Фасада на Берлинска филхармонија на [[Ханс Шароун]] (1963) </gallery> == Особености == <gallery mode="packed" heights="200"> Податотека:Staatsgalerie1.jpg|Сложеност и противречност. The Neue Staatsgalerie на Џејмс Стерлинг во Штутгарт, Германија (1977-1984). Податотека:Nevers banlay sainte bernadette.jpg|Коси форми. Црквата Банли - Св. Бернадет во Неверс, Франција на Клод Парент, инспирирана од навалена германска блок куќа на францускиот брег (1968) Податотека:Cambridge University Judge Business School interior.jpg|Боја. Внатрешнос на Cambridge Judge Business School во Кембриџ, В. Британија на Џон Аутрам (1995) Податотека:052607-006-Chiat-Day.jpg|Хумор. Двоглед зграда во Лос Анџелес на Френк Гери и Клес Олденберг (1991-2001) Податотека:OSU Wexner Center.JPG|Фрагментација. Векснер центар на Петер Ајсман (1989) Податотека:Wdw-dolphin-hotel.jpg|„Камп“. Хотел Делфин на Мајкл Грејвс, Волт Дизни Свет, Флорида (1987) </gallery> === Сложеност и противречност === Постмодерната архитектура се појавила како дејство против доктрините на современата архитектура, изразени од современите архитекти Ле Корбизие и Лудвиг ван дер Ро. Наместо модернистичките доктрини за едноставност изразени од Мис во познатата „помалку е повеќе“ и функционалсност „функционалност пред форма“ и доктрината на Ле Корбизије „куќа е машина за живеење“ постмодернизмот нуди комплексност и контрадикција. Постмоденистичките објекти имаат заоблени облици, украсни елементи, асиметрија, светли бои, својства што често се позајмени од постари периоди, бои и текстури неповрзани со функцијата на објектот. Одбивајќи го модернистичкиот „пуританизам“, постмодерната архитектура повикива на повторно користење оранменти, и збир од цитати и колажи од постари стилови. Либерално позајмува од класична архитектура, рококо, неокласична архитектура, виенската сецесија, британското движење на уметности и занаети, германскиот југендстил. Постмодернистичките објекти често се комбинација на импресивни нови форми и карактеристи со навидум контрадикторни класични елементи. === Фрагментација === Големите градби во постмодерната архитектура често се раздвоени во посебни структури и облици, кои понекогаш ги претставуваат различните функции на тие делови од објектот. Со користење на различни материјали и стилови една градба може да изгледа како мал град или село. Пример за ова е Стадитшес музејот од Ханс Холеин во Минхен (1972-1974).{{Sfn|Hopkins|2014}} === Асиметрични и коси форми === Асиметричните форми се карактеристични за постмодернизмот. Францускиот архитект Клод Парент и филозофот Пол Вирило во 1968 проектирале црква, Св. Бернадет ду Банли во Неверс Франција, во облик на масовен бетонски блок навален на страна. Двајцата опишувајќи ја формата, напишале „дијагонална линија на бела страна може да претставува рид, или планина, или падина, нагорнина, или надолнина.“ Објектите на Парент биле делумно инспирирани од германски бетонски блок куќи кои ги открил на францускиот брег. Куќите се имале свлечено надолу по карпите, но воопшто не биле оштетени, со навалени ѕидови и накосени подови. Постмодерните композиции многу ретко се симетрични, избалансирани, и уредно наредени. Коси објекти кои се навалени, се виткаат, и изгледа како да паѓаат се вообичаени.{{Sfn|De Bure|2015}} === Боја === Бојата е битен елемент во многу постмодернистички објекти. За да им се даде на фасадите разновидност и карактер понекогаш се користи стакло во боја, керамички плочки или камен. === Хумор === Хуморот е особена одлика на многупостмодернистички објекти, особено во Соединетите Американски Држави. Пример за ова е зградата двоглед во Лос Анелес, проектирана од Френк Гери во соработка со вајарот Клес Олденберг (1991-2001). Портата на објектот е во форма на џиновски двоглед, при што колите влегуваат во гаражата поминувајќи под двогледот. Постмодернистичката архитектура понекогаш ги користи смислата за театралност, смислата за апсурдност, и претерување со формите, слично како „камп“ стилот на хумор кој става акцент на текстурата, површината, и стилот на сметка на содржината и обожува претерување и нешта кои се спротивни од тоа што изгледаат на прв поглед.{{Sfn|Hopkins|2014}} Целите на постмодернизмот, меѓу кои спаѓаат надминувањето на пролемите на модернизмот, пренесување на двосмислени значења, и чувствителност за контекстот во кој се наоѓа објектот, изненадувачки се унифицирани за временски период  во кој архитектите во главно не соработувале меѓу себе. Сепак, овие цели оставаат простор за голем дијапазон на решенија што се гледа од разновидноста на објектите создадени за време на постмодернистичкото движење. == Наводи == === Белешки и Исечоци === {{Reflist|30em}} [[Категорија:Архитектонски стилови]] [[Категорија:Постмодерна архитектура]] 5mpdkqetd9ece6gzqkuewxsvcoz10mv 0 1180821 5605818 5602903 2026-08-07T10:24:27Z Gurther 105215 5605818 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Ледено доба: Патеката на сударот | image = Ice Age Collision Course logo.svg | caption = | director = [[Mike Thurmeier]] | producer = Лори Форте<ref name=USATBipolarLlama>{{наведени вести| last1=Truitt| first1=Brian| title=Jesse Tyler Ferguson is a limber llama in new 'Ice Age'|url= https://www.usatoday.com/story/life/movies/2015/11/05/jesse-tyler-ferguson-ice-age-collision-course-exclusive-character-reveal/75184240/ |accessdate=November 5, 2015 |work=USA Today |date=November 5, 2015}}</ref> | screenplay = {{plainlist| * [[Мајкл Ј. Вилсон ]]<ref name="VarietyReview" /> * Мајкл Берг<ref name="VarietyReview" /> * Џони Бренер<ref name="VarietyReview" /> }} | story = Ебри Соломон <ref name="VarietyReview" /> | starring = {{plainlist|<!--Order based on billing block --> * [[Реј Романо]] * [[Џон Легуизамо]] * [[Денис Лири]] * [[Џош Пек]] * [[Симон Пег]] * [[Џенифер Лопес]] * [[Квин Латифа]] <!-- Order based on billing block--> }} | music = [[Џон Дебни]]<ref>{{наведени вести|title=John Debney to Score ‘Ice Age: Collision Course’|url=http://filmmusicreporter.com/2016/03/27/john-debney-to-score-ice-age-collision-course/|accessdate=March 27, 2016|work=Film Music Reporter|publisher=Film Music Reporter|date=March 27, 2016}}</ref> | cinematography = Ренато Фалкао | editing = [[Џејмс Палумбо]] | studio = {{plainlist| * [[Blue Sky Studios]] * [[20th Century Fox Animation]] }} | distributor = 20th Century Fox | released = {{Film date|2016|6|19|[[Филмски фестивел во Суднеј]]|2016|7|22|United States}} | runtime = 94 минути<ref>{{Наведена мрежна страница|title=''Ice Age: Collision Course'' (U)|url=http://www.bbfc.co.uk/releases/ice-age-collision-course-2016|work=British Board of Film Classification|date=July 5, 2016|accessdate=December 22, 2016}}</ref> | country = САД | language = англиски | budget = $105 милиони<ref name=BOM/> | gross = $408.6 милиони<ref name="BOM">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=iceage5.htm|title=Ice Age: Collision Course (2016)|work=Box Office Mojo|accessdate=January 17, 2016}}</ref> }} {{Закосен наслов}}'''„Ледено доба: Патеката на сударот“''' ([[англиски]]: ''Ice Age: Collision Course'') — американски [[анимиран филм]] од 2016 година, во [[режија]] на Мајк Турмаер и Гален Т. Чу, според [[сценарио]]то на Мајкл Ј. Вилсон, Мајкл Берг и Јони Бренер, а автор на приказната е Обри Соломон. Гласовите ги позајмуваат: [[Реј Романо]], Кеке Палмер, Џон Легуизамо, Денис Лири, Адам Дивајн, Нил де Грас Тајсон, [[Џенифер Лопес]], [[Квин Латифа]], [[Џеси Џеј]] итн. ==Содржина== Мени (гласот на Романо) е загрижен, бидејќи неговата ќерка Пичиз (гласот на Палмер) сака да го напушти [[семејство]]то и да живее одделно, заедно со свршеникот Џулиен (гласот на Дивајн). Поради тоа, тој не го поднесува Џулиен и постојано му предизвикува незгоди. Како последица на неговата загриженост, Мени потполно заборава на годишнината од неговиот [[брак]] со Ели (гласот на Квин Латифа). На денот на прославата, на [[Земја (планета)|Земјата]] почнува да паѓа [[метеорски дожд]] што уништува сè наоколу и [[животни]]те очајно бараат засолниште. Истовремено, бегајќи од три [[диносаурус]]и, [[ласица]]та Бак (гласот на де Грас Тајсон) случајно пронаоѓа [[монолит]] на којшто е претскажано уништувањето на Земјата од сударот со голем [[астероид]]. Додека Мени, Диего (гласот на Лири), Сид (гласот на Легуизамо) и другите животни се очајни, Бак има необичен план како да ја спасат [[планета]]та: да соберат голем куп метеорски парчиња и да го лансираат во вселената за да го одбијат астероидот од неговата патека. Така, животните со заеднички сили успеваат да го остварат планот, а во критичниот миг токму Џулиен му помага на Мени да ја спасат [[Земја (планета)|Земјата]].<ref>[http://www.imdb.com/title/tt3416828/?ref_=nv_sr_1 IMDb, Ice Age: Collision Course (2016) (пристапено на 1.10.2017)]</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Ice Age}} [[Категорија:Филмови од 2016 година]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Цртани филмови]] [[Категорија:Филмови со Квин Латифа]] [[Категорија:Филмови со Џенифер Лопес]] [[Категорија:Филмови со Реј Романо]] [[Категорија:Филмови со Денис Лири]] [[Категорија:Филмови со Џон Легуизамо]] [[Категорија:Филмови со Нил де Грас Тајсон]] [[Категорија:Филмови на 20th Century Fox]] [[Категорија:Американски 3D-филмови]] d4vrv5x79nywwsdbaba5kobp6bo4s06 0 1184633 5605884 5603388 2026-08-07T11:29:40Z Gurther 105215 Одбиена последната промена (од [[Специјална:Придонеси/~2026-42798-32|~2026-42798-32]]) и ја поврати преработката 5283682 на Golf5plus 5605884 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = Митко Јанчев |image = |size = |order = [[Општина Кавадарци|Градоначалник на Општина Кавадарци]] |term_start = [[15 октомври]] [[2017]] |term_end = во служба |predecessor = [[Александар Панов]] |successor = |birth_date = {{birth date and age|df=yes|1981|10|1}} |birth_place = [[Кавадарци]], [[СР Македонија]], [[СФРЈ]] |death_date = |death_place = |party = [[ВМРО ДПМНЕ]] |spouse = Веселка |children = 3 |alma_mater = [[Универзитет „Гоце Делчев“]] |nationality = [[Македонија|Македонец]] |ethnicity = [[Македонци|Македонец]] |religion = [[Православен]] |occupation = [[политичар]] }} '''Митко Јанчев''' (роден на {{роден на|1|ноември|1981}}) — [[Македонија|македонски]] стопанственик и [[политичар]] од редовите на [[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО ДПМНЕ]], кој е тековен градоначалник на [[Општина Кавадарци]]. На функцијата стапил по [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], кога победил во вториот круг со освоени 52,65% од вкупните гласови. ==Животопис== Митко Јанчев е дипломиран инженер-геолог на [[Универзитет „Гоце Делчев“|Универзитетот „Гоце Делчев”]] во [[Штип]], а магистерските студии на истиот ги завршил во отсекот на [[Технички науки|техничките науки]], [[петрологија]], [[минералогија]] и [[геохемија]]. Тој е сопственик и управител на [[Кожувчанка|ДПТУ Кожувчанка]] од [[Кавадарци]], првата приватно стопанско друштво за производство на вода во [[Македонија]]. Функцијата управител ја презел на 23 годишна возраст, по ненадејната смрт на неговиот татко кој бил основач на стопанското друштво. Јанчев во своето 13 годишно раководење со компанијата вовел нови стандарди во раководењето, а компанијата го привлекла светски познатиот бренд [[Синалко]] од [[Германија]].<ref name=":0"/> Митко Јанчев е член на управниот одбор на [[Стопанска комора на Република Македонија|Стопанската комора на Република Македонија]] и Претседател на Регионалната Стопанска комора во Кавадарци. Митко Јанчев бил претседател на иницијативниот одбор за изградба на [[Црква „Св. Петка“ - Кавадарци|соборната црква „Света Петка”]] во Кавадарци каде бил и дарител. Донирал и во образованието а една од поголемите проекти е донација за реконструкција на [[ОУ „Димката Ангелов-Габерот“ - Кавадарци|ОУ „Димката Ангелов-Габерот“]] во Кавадарци и ја основал противпожарната служба во градот.<ref name=":0"/>. Сопруг е на Веселка и татко на три деца. == Политички позиции == Победил на [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], во вториот круг со освоени 52,65% од вкупните гласови и станал градоначалник на [[Општина Кавадарци]]. Бил потпретседател на [[ВМРО-ДПМНЕ]], но бил разрешен од сите партиски функции на 22 октомври 2018.<ref name=телма/> На [[Локални избори во Македонија (2021)|Локалните избори]] кои биле одржани на [[17 октомври]] [[2021]] година, Јанчев како кандидат за [[Список на градоначалници на Општина Кавадарци|градоначалник]] на [[Општина Кавадарци]] од редовите на [[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО ДПМНЕ]] победил во првиот круг на гласање со освоени 72,35% од гласовите.<ref>{{нмс|title=ДИК: Целосно преброени гласовите во 67 општини, 29 општини добија градоначалници во прв круг |url=https://tocka.com.mk/vesti/390808/dik-celosno-prebroeni-glasovite-vo-67-opstini-29-opstini-dobija-gradonacalnici-vo-prv-krug|date=17 октомври 2021|work=Точка|accessdate=19 октомври 2021}}</ref> == Останато == Во текот на раководењето на семејната фирма „[[Кожувчанка]]“ од страна на неговиот татко, Никола Јанчев, во август 2002 година, во текот на владеењето на ВМРО-ДПМНЕ (предводена од [[Љупчо Георгиевски]]) било утврдено дека при контрола на квалитет на 19 минерални<ref name=вест/> води утврдено е дека минералната вода Кожувчанка содржи арсен.<ref name=вест/><ref name=дневник/><ref name=utrinski/> Во тој период „Утрински весник“ пренесува информација од Никола Јанчев во која се вели „...до сега имало повеќе закани за да го напуши производството на минералната вода или во изворот ќе биде истурена минерална вода.“<ref name=uv2/> Подоцна сопствениците тврдат дека во фабриката инсталираат уред за отстранување на арсенот. == Наводи == {{Reflist| <ref name=телма>{{Наведена мрежна страница |url=https://telma.com.mk/mitko-janchev-iskluchen-od-vmro-dpmne/ |title=Митко Јанчев разрешен од сите партиски функции во ВМРО-ДПМНЕ |publisher=Телевизија Телма |accessdate=3 декември 2018 |author='Телма' |date= 22 октомври 2018 }}</ref> <ref name=вест>„Контрола на квалитетот на 19 води.“ Вест, 5 август 2002</ref> <ref name=uv2>Арсенот има рекет-заднина, тврдат сопствениците на „Коувчанка“, (Утрински весник, понеделник, 5 август 2002)</ref> <ref name=дневник>Покрај „Кожувчанка“ и „Римјанка“ предозирана со арсен – Дали Алшар ги труе водите (Дневник, сабота, 10 август 2002)</ref> <ref name=utrinski>Минералната вода „Кожувчанка“ – здравствено неисправна?! - По лабораториските испитувања, инспекциските органи подготвуваат пломба за минералната вода (Утрински весник, понеделник, 11 август 2002).</ref> <ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://kavadarci.gov.mk/za-kavadartsi/gradonachalnik/|title=Градоначалник {{!}} ОПШТИНА КАВАДАРЦИ|work=kavadarci.gov.mk|language=mk-MK|accessdate=2017-12-01|archive-date=2018-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180122145302/http://kavadarci.gov.mk/za-kavadartsi/gradonachalnik/|url-status=dead}}</ref>. }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Јанчев, Митко}} [[Категорија:Македонски стопанственици]] [[Категорија:Градоначалници на Општина Кавадарци]] [[Категорија:Политичари од Кавадарци]] eygvug7amo744b13uogunvcnhdbf4v5 0 1184795 5605822 5602905 2026-08-07T10:30:59Z Gurther 105215 5605822 wikitext text/x-wiki [[Податотека:You Want to Be Americano (1).jpg|мини|Сцена од ''Започна во Неапол''.]] '''Започна во Неапол''' ([[англиски]]: ''It started in Naples'') - американски [[филм]] од 1960 година, во [[режија]] на Мелвил Шејвелсон, според [[сценарио]]то на Мајкл Пертви и Џек Дејвис. Главните улоги ги толкуваат: [[Софија Лорен]], [[Клерк Гебл]], [[Виторио де Сика]], Марјето, Паоло Карлини и Џовани Филидоро. Филмот е снимен на изворни италијански локации (во Рим и на островот Капри). Во него, Софија Лорен ја пее познатата песна „Tu vuo' fa l'americano“ на Ренато Карозоне, а во филмот глумат и познатиот американски глумец Клерк Гебл, кому ова му било претпоследна улога во кариерата, како и италијанскиот режисер Виторио де Сика.<ref name="HRT пристапено на 1.12.2017">{{Наведена мрежна страница |url=http://raspored.hrt.hr/?raspored=1&mreza=2&datum=2017-12-03 |title=HRT (пристапено на 1.12.2017) |accessdate=2017-12-04 |archive-date=2017-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171128010635/http://raspored.hrt.hr/?raspored=1&mreza=2&datum=2017-12-03 |url-status=dead }}</ref> ==Содржина== Мајкл Хамилтон (го игра Гебл) е успешен [[Право|правник]] од [[Филаделфија]] кој мора да отпатува во [[Неапол]], зашто таму умрел брат му. Иако веќе ја има закажано својата венчавка, тој е решен најпрвин да ги среди работите околу преземањето на имотот на брат му и за таа цел го ангажира италијанскиот [[адвокат]] Витали (го игра де Сика). Во [[Италија]], Мајкл не може да се навикне на лежерниот живот, а таму го чекаат и бројни изненадувања, зашто брат му има седумгодишен син кого го одгледува неговата тетка, заводливата Лучија (ја игра Лорен), која работи како танчерка во ноќен клуб...<ref name="HRT пристапено на 1.12.2017"/> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови од 1960 година]] [[Категорија:Филмови со Софија Лорен]] [[Категорија:Филмови со Клерк Гебл]] [[Категорија:Филмови со Виторио де Сика]] [[Категорија:Филмски комедии]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] mtu01g2iztygym4jkcymqavrrvlacuq 0 1185771 5605838 5602926 2026-08-07T10:43:16Z Gurther 105215 Одбиена последната промена (од [[Специјална:Придонеси/Lili Arsova|Lili Arsova]]) и ја поврати преработката 5536870 на Bjankuloski06 5605838 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Писател <!-- For more information see [[:Template:Инфокутија Писател/doc]]. --> | name = Џорџ Вудкок | image = | image_size = | alt = | caption =Џорџ Вудкок во 1942 година | pseudonym = | birth_name = | birth_date = 8 мај 1912 | birth_place = [[Винипег]], [[Канада]] | death_date =28 јануари 1995 | death_place = [[Ванкувер]], [[Канада]] | resting_place = | occupation = | language = англиски | nationality = [[Канада|Канаѓанец]] | ethnicity = | citizenship = | education = | alma_mater = | period = | genre = политичка биографија, есеи | subject = Анархизам | movement = | notableworks = | spouse = | partner = | children = | relatives = Артур Вудкок (татко)<br>Маргарет Гертруд Луис (мајка) | awards = | signature = | signature_alt = | module = | website = <!-- www.example.com --> | portaldisp = }} '''Џорџ Водкок''' ([[англиски јазик|англиски]]: ''George Woodcock'') бил [[канада|канадски]] писател. Пишувал поезија, есеи, критики, биографии и историски дела. Денес во Канада, најпознат за основање на дневниот весник "[[Канадска литература (весник)|Канадската литература]]" во 1959 година<ref name="Reznowski2011">{{Наведена книга|author=Gabriella Reznowski|title=Literary Research and Canadian Literature: Strategies and Sources|url=https://books.google.com/books?id=Ps26JhFFS8wC&pg=PA89|accessdate=September 12, 2013|date=February 7, 2011|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-7769-6|pages=89–}}</ref>, првиот весник посветен на канадските писатели и литература. Весникот сè уште се објавува денес. Во светот Вудкок е познат по книгата Анархизмот (1962), еден од најдобрите погледи на анархизмот. == Животопис == Вудкок е роден во [[Винипег]], [[Канада]], но се преселил со неговите родители во [[Англија]]. Бидејќи неговото семејство било многу сиромашно, Вудкок добил стипендија за студии. Тој ја одбил стипендијата затоа што се вработил како службеник. == Успеси == Наместо тоа, тој се ангажирал како асистент на Големата западна железница, а потоа се заинтересирал за анархизмот. Анархистите останале до крајот на својот живот, пишувал многу работи, вклучувајќи и книги анархизмот, на анархистички Reader и биографии на [[Пјер Жозеф Прудон]], [[Вилијам Годвин]], [[Оскар Вајлд]] и Петар Кропоткин. ==Наводи== {{Наводи}} == Литература == * {{Наведено списание |last1=Antliff |first1=Mark |title=Pacifism, Violence and Aesthetics: George Woodcock's Anarchist Sojourn, 1940-1950 |journal=[[Anarchist Studies]] |volume=23 |issue=1 |page=15 |date=2015 |url=https://www.lwbooks.co.uk/anarchist-studies/23-1/pacifism-violence-and-aesthetics-george-woodcocks-anarchist-sojourn-1940-1950 |issn=0967 3393 |df=mdy-all |access-date=2017-12-21 |archive-date=2017-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171017045734/https://www.lwbooks.co.uk/anarchist-studies/23-1/pacifism-violence-and-aesthetics-george-woodcocks-anarchist-sojourn-1940-1950 |url-status=dead }} * {{Наведено списание |last1=Galt |first1=George |title=George Woodcock's Politics: the Uses of Anarchism |journal=[[Queen's Quarterly]] |volume=102 |issue=1 |pages=149–157 |date=1995 |url=http://search.proquest.com/docview/1296902884/37D2579A12E0458CPQ/4 |issn=0033-6041 |via=[[ProQuest]] |df=mdy-all |url-access=subscription }} ==Надворешни врски== *[https://web.archive.org/web/20130822150108/http://www.georgewoodcock.com/ Службено мрежно место]. *[http://db1.archives.queensu.ca/ica-atom/index.php/george-woodcock-fonds;rad George Woodcock fonds] {{Семарх|url=https://archive.today/20130911193815/http://db1.archives.queensu.ca/ica-atom/index.php/george-woodcock-fonds;rad |date=2013-09-11 }} at [http://archives.queensu.ca/ Архива за Вудкок]. *[http://www.civaid.ca Canada India Village Aid] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200224095134/http://www.civaid.ca/ |date=2020-02-24 }} *[https://web.archive.org/web/20060108221851/http://recollectionbooks.com/bleed/Encyclopedia/WoodcockGeorge.htm Биографија на Џорџ Вудкок] {{Биографија-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Вудкок, Џорџ}} [[Категорија:Канадски писатели]] [[Категорија:Книжевни теоретичари]] [[Категорија:Родени во 1912 година]] [[Категорија:Починати во 1995 година]] ehh6sp8y3tcja1onoriicgrt35m4k1l 0 1188360 5605874 5584981 2026-08-07T11:23:08Z Kiril Simeonovski 3243 средување 5605874 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Заштитено подрачје | name = Острово | iucn_category = III | photo = Острово кај Трубарево 3.jpg | photo_caption = Воздушен поглед на Острово | map = | relief = 1 | map_caption = | map_width = | location = во близина на [[Трубарево]], [[Македонија]] | nearest_city = [[Скопје]] | coordinates = {{Coord|41|58|40|N|21|30|50|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | established = {{start date|1976}} | area = 30 ха }} '''Острово''' — [[Список на заштитени природни подрачја во Македонија|заштитено подрачје]] коешто се наоѓа покрај течението на реката [[Вардар]]. == Местоположба и големина Острово се наоѓа во непосредна близина на селото [[Трубарево]], јужно од [[Трубаревскиот Дендропарк|Трубаревскиот Дендропарк]] (Трубаревски Арборетум) и заштитеното подрачје [[Езерце (Трубарево)|Езерце]]. Месноста е на средна надморска височина од околу 235 м и зафаќа површина од 5,7 ха. Првично, тоа се наоѓало на десната страна на [[Вардар]], но поради исправување на речниот водотек, завршило на левата страна на реката. Подрачјето зафаќа површина од околу 30 ха.<ref>Андоновски, Д.. „[https://doma.edu.mk/zhivotna-sredina/ostrovo-zaboravenoto-bogatstvo-na-skopje/ Острово – заборавеното богатство на Скопје]“. ''Дома''. 5 август 2022.</ref> == Опис == На подрачјето се сочувани [[фосил|фосилните]] корита на двата ракавци на реката, но се покриени со [[хумус]]ен слој, лисја и се обраснати со тревеста и грмушеста вегетација. Оттука, Острово од научен аспект се смета за фосилен остров на реката Вардар. Во окружувањето на наоѓалиштето карактеристично е високото ниво на подземните води кај наоѓалиштето Езерце. Југоисточно од наоѓалиштето Острово (околу 500 м) протекува реката Вардар. Таа е основен хидрографски систем за поширокото окружување на наоѓалиштето. По течението на Вардар се наоѓаат [[Трубаревски Острови|еден поголем и неколку помали речни острови]]. == Растителен и животински свет == Во наоѓалиштето се издвоени два типа на биотопи: тревест и арбореален тип. Покрај нивното вештачко оформување се одвива и процес на природно обновување на дел од дендро-флората. Во приземниот кат има доста тревести видови од семејството на бесените ([[Poaceae]]), а од другите флорни елементи се застапени уште: [[обична сапуника]], [[волчјо јаболко]], [[вратика]], [[змиско грозје]]. Од дрвенестите растенија и грмушките во наоѓалиштето се застапени: [[црн јасен]], [[бозел]], [[шипинка]], [[брест]], [[јавор]], [[багрем]], [[бела топола]], [[црна топола]], [[врес]], [[бела врба]], [[хмељ]] и други. Пеперутките за ова место досега се слабо проучени. Со истражувањата во летото [[2008]] година регистрирани се 10 видови пеперутки и два вида вилински коњчиња. Од другите инсекти чести се: [[големи жегач|големиот жегач]] и 22 вида стакулци. Од мекотелите застапени се 3 вида копнени полжави, од кое еден вид е балкански ендемит. Херпетофауната (водоземци и влекачи) во наоѓалиштето е застапена со 6 вида. Орнитофауната во наоѓалиштето е претставена со 55 вида птици кои се застапени преку целата година, но има и преселни видови птици (во пролетниот, есенскиот и зимскиот миграциски период). Цицачите во наоѓалиштето се застапени со 20 вида од кои 14 вида се мали цицачи (лилаци потковичари, ноќници, вечерници) и 5 вида големи цицачи ([[шарена куна]], [[јазовец]], [[дива мачка]], [[куна белка]], [[верверичка]] и [[еж]]). == Заштита == Наоѓалиштето се одликува и со значајни образовни вредности поради кои во 1976 година билo прогласено за заштитено подрачје во категоријата [[Список на споменици на природата во Македонија|споменик на природата]].<ref name="дома">Рајчевска, А.. „[https://doma.edu.mk/novinarski-storii/pet-pari-ne-davaat-za-zashtita-na-vodno-matka-kale-i-gazi-baba/ Пет пари не даваат за заштита на Водно, Матка, Кале и Гази Баба]“. ''Дома''. 28 јули 2023.</ref><ref>Јорданов, С. (2009). „Национален систем на заштитени подрачја“. ''[[Министерство за животна средина и просторно планирање]]''. Дојран.</ref> == Галерија == <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Острово кај Трубарево 2.jpg|Острово Податотека:Острово кај Трубарево.jpg|Вегетација во Острово </gallery> == Поврзано == * [[Трубаревски Острови]] * [[Дендропарк (Трубарево)|Дендропарк]] * [[Езерце (Трубарево)|Езерце]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{ризница-ред|Ostrovo (protected natural site)}} [[Категорија:Горно Лисиче]] [[Категорија:Споменици на природата на Македонија]] h3alz8nt7dco2i0l57v8qr8xvaysidn 5605875 5605874 2026-08-07T11:23:18Z Kiril Simeonovski 3243 5605875 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Заштитено подрачје | name = Острово | iucn_category = III | photo = Острово кај Трубарево 3.jpg | photo_caption = Воздушен поглед на Острово | map = | relief = 1 | map_caption = | map_width = | location = во близина на [[Трубарево]], [[Македонија]] | nearest_city = [[Скопје]] | coordinates = {{Coord|41|58|40|N|21|30|50|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | established = {{start date|1976}} | area = 30 ха }} '''Острово''' — [[Список на заштитени природни подрачја во Македонија|заштитено подрачје]] коешто се наоѓа покрај течението на реката [[Вардар]]. == Местоположба и големина == Острово се наоѓа во непосредна близина на селото [[Трубарево]], јужно од [[Трубаревскиот Дендропарк|Трубаревскиот Дендропарк]] (Трубаревски Арборетум) и заштитеното подрачје [[Езерце (Трубарево)|Езерце]]. Месноста е на средна надморска височина од околу 235 м и зафаќа површина од 5,7 ха. Првично, тоа се наоѓало на десната страна на [[Вардар]], но поради исправување на речниот водотек, завршило на левата страна на реката. Подрачјето зафаќа површина од околу 30 ха.<ref>Андоновски, Д.. „[https://doma.edu.mk/zhivotna-sredina/ostrovo-zaboravenoto-bogatstvo-na-skopje/ Острово – заборавеното богатство на Скопје]“. ''Дома''. 5 август 2022.</ref> == Опис == На подрачјето се сочувани [[фосил|фосилните]] корита на двата ракавци на реката, но се покриени со [[хумус]]ен слој, лисја и се обраснати со тревеста и грмушеста вегетација. Оттука, Острово од научен аспект се смета за фосилен остров на реката Вардар. Во окружувањето на наоѓалиштето карактеристично е високото ниво на подземните води кај наоѓалиштето Езерце. Југоисточно од наоѓалиштето Острово (околу 500 м) протекува реката Вардар. Таа е основен хидрографски систем за поширокото окружување на наоѓалиштето. По течението на Вардар се наоѓаат [[Трубаревски Острови|еден поголем и неколку помали речни острови]]. == Растителен и животински свет == Во наоѓалиштето се издвоени два типа на биотопи: тревест и арбореален тип. Покрај нивното вештачко оформување се одвива и процес на природно обновување на дел од дендро-флората. Во приземниот кат има доста тревести видови од семејството на бесените ([[Poaceae]]), а од другите флорни елементи се застапени уште: [[обична сапуника]], [[волчјо јаболко]], [[вратика]], [[змиско грозје]]. Од дрвенестите растенија и грмушките во наоѓалиштето се застапени: [[црн јасен]], [[бозел]], [[шипинка]], [[брест]], [[јавор]], [[багрем]], [[бела топола]], [[црна топола]], [[врес]], [[бела врба]], [[хмељ]] и други. Пеперутките за ова место досега се слабо проучени. Со истражувањата во летото [[2008]] година регистрирани се 10 видови пеперутки и два вида вилински коњчиња. Од другите инсекти чести се: [[големи жегач|големиот жегач]] и 22 вида стакулци. Од мекотелите застапени се 3 вида копнени полжави, од кое еден вид е балкански ендемит. Херпетофауната (водоземци и влекачи) во наоѓалиштето е застапена со 6 вида. Орнитофауната во наоѓалиштето е претставена со 55 вида птици кои се застапени преку целата година, но има и преселни видови птици (во пролетниот, есенскиот и зимскиот миграциски период). Цицачите во наоѓалиштето се застапени со 20 вида од кои 14 вида се мали цицачи (лилаци потковичари, ноќници, вечерници) и 5 вида големи цицачи ([[шарена куна]], [[јазовец]], [[дива мачка]], [[куна белка]], [[верверичка]] и [[еж]]). == Заштита == Наоѓалиштето се одликува и со значајни образовни вредности поради кои во 1976 година билo прогласено за заштитено подрачје во категоријата [[Список на споменици на природата во Македонија|споменик на природата]].<ref name="дома">Рајчевска, А.. „[https://doma.edu.mk/novinarski-storii/pet-pari-ne-davaat-za-zashtita-na-vodno-matka-kale-i-gazi-baba/ Пет пари не даваат за заштита на Водно, Матка, Кале и Гази Баба]“. ''Дома''. 28 јули 2023.</ref><ref>Јорданов, С. (2009). „Национален систем на заштитени подрачја“. ''[[Министерство за животна средина и просторно планирање]]''. Дојран.</ref> == Галерија == <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Острово кај Трубарево 2.jpg|Острово Податотека:Острово кај Трубарево.jpg|Вегетација во Острово </gallery> == Поврзано == * [[Трубаревски Острови]] * [[Дендропарк (Трубарево)|Дендропарк]] * [[Езерце (Трубарево)|Езерце]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{ризница-ред|Ostrovo (protected natural site)}} [[Категорија:Горно Лисиче]] [[Категорија:Споменици на природата на Македонија]] 6d9sgs0h076bctsmtcows7ep4lc274l 5605880 5605875 2026-08-07T11:25:41Z Kiril Simeonovski 3243 5605880 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Заштитено подрачје | name = Острово | iucn_category = III | photo = Острово кај Трубарево 3.jpg | photo_caption = Воздушен поглед на Острово | map = | relief = 1 | map_caption = | map_width = | location = во близина на [[Трубарево]], [[Македонија]] | nearest_city = [[Скопје]] | coordinates = {{Coord|41|58|40|N|21|30|50|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | established = {{start date|1976}} | area = 30 ха }} '''Острово''' — [[Список на заштитени природни подрачја во Македонија|заштитено подрачје]] коешто се наоѓа покрај течението на реката [[Вардар]]. == Местоположба и големина == Острово се наоѓа во непосредна близина на селото [[Трубарево]], јужно од [[Трубаревскиот Дендропарк|Трубаревскиот Дендропарк]] (Трубаревски Арборетум) и заштитеното подрачје [[Езерце (Трубарево)|Езерце]]. Месноста е на средна надморска височина од околу 235 м и зафаќа површина од 5,7 ха. Првично, тоа се наоѓало на десната страна на [[Вардар]], но поради исправување на речниот водотек, завршило на левата страна на реката. Подрачјето зафаќа површина од околу 30 ха.<ref>Андоновски, Д.. „[https://doma.edu.mk/zhivotna-sredina/ostrovo-zaboravenoto-bogatstvo-na-skopje/ Острово – заборавеното богатство на Скопје]“. ''Дома''. 5 август 2022.</ref> == Опис == На подрачјето се сочувани [[фосил|фосилните]] корита на двата ракавци на реката, но се покриени со [[хумус]]ен слој, лисја и се обраснати со тревеста и грмушеста вегетација. Оттука, Острово од научен аспект се смета за фосилен остров на реката Вардар. Во окружувањето на наоѓалиштето карактеристично е високото ниво на подземните води кај наоѓалиштето Езерце. Југоисточно од наоѓалиштето Острово (околу 500 м) протекува реката Вардар. Таа е основен хидрографски систем за поширокото окружување на наоѓалиштето. По течението на Вардар се наоѓаат [[Трубаревски Острови|еден поголем и неколку помали речни острови]]. == Растителен и животински свет == Во наоѓалиштето се издвоени два типа на биотопи: тревест и арбореален тип. Покрај нивното вештачко оформување се одвива и процес на природно обновување на дел од дендро-флората. Во приземниот кат има доста тревести видови од семејството на бесените ([[Poaceae]]), а од другите флорни елементи се застапени уште: [[обична сапуника]], [[волчјо јаболко]], [[вратика]], [[змиско грозје]]. Од дрвенестите растенија и грмушките во наоѓалиштето се застапени: [[црн јасен]], [[бозел]], [[шипинка]], [[брест]], [[јавор]], [[багрем]], [[бела топола]], [[црна топола]], [[врес]], [[бела врба]], [[хмељ]] и други. Пеперутките за ова место досега се слабо проучени. Со истражувањата во летото [[2008]] година регистрирани се 10 видови пеперутки и два вида вилински коњчиња. Од другите инсекти чести се: [[големи жегач|големиот жегач]] и 22 вида стакулци. Од мекотелите застапени се 3 вида копнени полжави, од кое еден вид е балкански ендемит. Херпетофауната (водоземци и влекачи) во наоѓалиштето е застапена со 6 вида. Орнитофауната во наоѓалиштето е претставена со 55 вида птици кои се застапени преку целата година, но има и преселни видови птици (во пролетниот, есенскиот и зимскиот миграциски период). Цицачите во наоѓалиштето се застапени со 20 вида од кои 14 вида се мали цицачи (лилаци потковичари, ноќници, вечерници) и 5 вида големи цицачи ([[шарена куна]], [[јазовец]], [[дива мачка]], [[куна белка]], [[верверичка]] и [[еж]]). == Заштита == Наоѓалиштето се одликува и со значајни образовни вредности поради кои во 1976 година билo прогласено за заштитено подрачје во категоријата [[Список на споменици на природата во Македонија|споменик на природата]].<ref name="дома">Рајчевска, А.. „[https://doma.edu.mk/novinarski-storii/pet-pari-ne-davaat-za-zashtita-na-vodno-matka-kale-i-gazi-baba/ Пет пари не даваат за заштита на Водно, Матка, Кале и Гази Баба]“. ''Дома''. 28 јули 2023.</ref><ref>Јорданов, С. (2009). „Национален систем на заштитени подрачја“. ''[[Министерство за животна средина и просторно планирање]]''. Дојран.</ref> == Галерија == <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Острово кај Трубарево 2.jpg|Острово Податотека:Острово кај Трубарево.jpg|Вегетација во Острово </gallery> == Поврзано == * [[Список на заштитени природни подрачја во Македонија]] * [[Трубаревски Острови]] * [[Дендропарк (Трубарево)|Дендропарк]] * [[Езерце (Трубарево)|Езерце]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{ризница-ред|Ostrovo (protected natural site)}} [[Категорија:Горно Лисиче]] [[Категорија:Споменици на природата на Македонија]] 4jk7g410wamnucbvu2aoam2eca4v2ry 1 1188361 5605876 3666708 2026-08-07T11:23:31Z Kiril Simeonovski 3243 5605876 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} {{ВПГ}} {{ВПМ}} 4ojb2as2zwv5g66r5bp6dncn1mnaz4h 0 1188429 5605835 5599676 2026-08-07T10:42:35Z Kiril Simeonovski 3243 средување 5605835 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Заштитено подрачје | name = Езерце | iucn_category = III | photo = Езерце кај Трубарево 2.jpg | photo_caption = Воздушен поглед на Езерце | map = | relief = 1 | map_caption = | map_width = | location = во близина на [[Трубарево]], [[Македонија]] | nearest_city = [[Скопје]] | coordinates = {{Coord|41|58|57.3|N|21|30|51.3|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | established = {{start date|1994}} | area = 5,7 ха }} '''Езерце''' — [[Список на заштитени природни подрачја во Македонија|заштитено подрачје]] коешто се наоѓа покрај течението на реката [[Вардар]]. == Местоположба и големина == Езерце наоѓа во атарот на скопското село [[Трубарево]], во непосредна близина на [[Трубаревски Дендропарк|Трубаревскиот Дендропарк]] (Трубаревски Арборетум) и на заштитеното подрачје [[Острово (Трубарево)|Острово]]. Месноста е на средна надморска височина од околу 235 м и зафаќа површина од 5,7 ха. == Геологија и климатологија == Просторот на Езерце за време на [[терцијар]]от бил дел од некогашното скопско неогено езеро. Подоцна, со повлекување на водата овој простор останал на суво и постепено бил освојуван од терестички растителни и животински видови. Од климатски аспект, овој дел од просторот е под влијание на [[континентална клима]] од север и мало влијание на подсредоземна клима која продира по течението на реката [[Вардар]] од југ. Средната годишна температура изнесува 12,2°С. Последново укажува дека станува збор за доста сушно подрачје со средно годишно количество врнежи од 514 мм. Месноста е сместеноа во алувијалната рамнина на реката Вардар, што укажува дека просторот изобилува со подземна хидрографска мрежа. == Флора и фауна == Езерце преку целата година е под вода, а во летниот период водата се задржува само во пониските места. Подлогата е доста влажна преку целата година и во неа се развива типична блатна вегетација со доминација на трската и рогозот. Во езерцето, на површината на водата доминантна е [[лемна]]та. Во месноста застапени се претставници од грмушеста и дрвенеста вегетација, а во одредени делови повремено има карактеристики на поплавена шума.<ref>Андоновски, Д.. „[https://doma.edu.mk/foto-prikazna/ostrovo-zaboravenoto-bogatstvo-na-skopje/ Острово – заборавеното богатство на Скопје]“. ''Дома''. 5 август 2022.</ref> Од растителните видови, преовладуваат: [[бела врба]], [[кревка врба]], [[бела топола]], [[црна топола]], [[брест]], а се среќаваат: [[врес]], [[јавор]], [[бозел]] и [[багрем]]. Од безрбетната фауна, доминантни се претставниците од групата инсекти: 5 вида [[вилински коњчиња]], 18 вида [[пеперуги|дневни пеперутки]], 8 вида [[скакулци]]; од [[мекотели]]те забележани се: [[медицинска пијавица]], 3 вида водни полжави, а на крајбрежјето 3 вида копнени полжави. Од ’рбетната акватична фауна застапени се: 2 вида риби, 2 вида водоземци и 2 вида влекачи; од копнената рбетна фауна: 2 вида водоземци, 4 вида влекачи, 51 вид птици и 19 вида цицачи (15 лилјаци и 5 други цицачи: [[крт]], [[еж]], [[верверици|верверица]], [[дива мачка]], [[бизамски стаорец]]). == Заштита == Месноста се одликува и со значајни еколошки, образовни и рекреативни вредности поради коишто во 1994 година заедно со Трубаревскиот Дендропарк била прогласена како заштитено подрачје во категоријата споменик на природата.<ref>Јорданов, С. (2009). „Национален систем на заштитени подрачја“. ''[[Министерство за животна средина и просторно планирање]]''. Дојран.</ref> == Галерија == <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Езерце кај Трубарево.jpg|Поглед на Езерце Податотека:Трубаревски арборетум и Езерце.jpg|Езерце (десно) и Трубаревскиот Дендропарк (лево) Податотека:Трубаревски арборетум и Езерце 3.jpg|Граничниот појас меѓу Езерце (десно) и Трубаревскиот Дендропарк (лево) </gallery> == Поврзано == * [[Дендропарк (Трубарево)|Дендропарк]] * [[Острово (Трубарево)|Острово]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{ризница-ред|Ezerce (protected natural site)}} [[Категорија:Трубарево]] [[Категорија:Споменици на природата на Македонија]] r6gzg2i0c1jbvwdkt431q1678ck1j8e 5605843 5605835 2026-08-07T10:51:44Z Kiril Simeonovski 3243 5605843 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Заштитено подрачје | name = Езерце | iucn_category = III | photo = Езерце кај Трубарево 2.jpg | photo_caption = Воздушен поглед на Езерце | map = | relief = 1 | map_caption = | map_width = | location = во близина на [[Трубарево]], [[Македонија]] | nearest_city = [[Скопје]] | coordinates = {{Coord|41|58|57.3|N|21|30|51.3|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | established = {{start date|1994}} | area = 5,7 ха }} '''Езерце''' — [[Список на заштитени природни подрачја во Македонија|заштитено подрачје]] коешто се наоѓа покрај течението на реката [[Вардар]]. == Местоположба и големина == Езерце наоѓа во близина на селото [[Трубарево]], непосредно до [[Трубаревски Дендропарк|Трубаревскиот Дендропарк]] (Трубаревски Арборетум) и на заштитеното подрачје [[Острово (Трубарево)|Острово]]. Месноста е на средна надморска височина од околу 235 м и зафаќа површина од 5,7 ха. == Геологија и климатологија == Просторот на Езерце за време на [[терцијар]]от бил дел од некогашното скопско неогено езеро. Подоцна, со повлекување на водата овој простор останал на суво и постепено бил освојуван од терестички растителни и животински видови. Од климатски аспект, овој дел од просторот е под влијание на [[континентална клима]] од север и мало влијание на подсредоземна клима која продира по течението на реката [[Вардар]] од југ. Средната годишна температура изнесува 12,2°С. Последново укажува дека станува збор за доста сушно подрачје со средно годишно количество врнежи од 514 мм. Месноста е сместеноа во алувијалната рамнина на реката Вардар, што укажува дека просторот изобилува со подземна хидрографска мрежа. == Флора и фауна == Езерце преку целата година е под вода, а во летниот период водата се задржува само во пониските места. Подлогата е доста влажна преку целата година и во неа се развива типична блатна вегетација со доминација на трската и рогозот. Во езерцето, на површината на водата доминантна е [[лемна]]та. Во месноста застапени се претставници од грмушеста и дрвенеста вегетација, а во одредени делови повремено има карактеристики на поплавена шума.<ref>Андоновски, Д.. „[https://doma.edu.mk/foto-prikazna/ostrovo-zaboravenoto-bogatstvo-na-skopje/ Острово – заборавеното богатство на Скопје]“. ''Дома''. 5 август 2022.</ref> Од растителните видови, преовладуваат: [[бела врба]], [[кревка врба]], [[бела топола]], [[црна топола]], [[брест]], а се среќаваат: [[врес]], [[јавор]], [[бозел]] и [[багрем]]. Од безрбетната фауна, доминантни се претставниците од групата инсекти: 5 вида [[вилински коњчиња]], 18 вида [[пеперуги|дневни пеперутки]], 8 вида [[скакулци]]; од [[мекотели]]те забележани се: [[медицинска пијавица]], 3 вида водни полжави, а на крајбрежјето 3 вида копнени полжави. Од ’рбетната акватична фауна застапени се: 2 вида риби, 2 вида водоземци и 2 вида влекачи; од копнената рбетна фауна: 2 вида водоземци, 4 вида влекачи, 51 вид птици и 19 вида цицачи (15 лилјаци и 5 други цицачи: [[крт]], [[еж]], [[верверици|верверица]], [[дива мачка]], [[бизамски стаорец]]). == Заштита == Месноста се одликува и со значајни еколошки, образовни и рекреативни вредности поради коишто во 1994 година заедно со Трубаревскиот Дендропарк била прогласена како заштитено подрачје во категоријата споменик на природата.<ref>Јорданов, С. (2009). „Национален систем на заштитени подрачја“. ''[[Министерство за животна средина и просторно планирање]]''. Дојран.</ref> == Галерија == <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Езерце кај Трубарево.jpg|Поглед на Езерце Податотека:Трубаревски арборетум и Езерце.jpg|Езерце (десно) и Трубаревскиот Дендропарк (лево) Податотека:Трубаревски арборетум и Езерце 3.jpg|Граничниот појас меѓу Езерце (десно) и Трубаревскиот Дендропарк (лево) </gallery> == Поврзано == * [[Дендропарк (Трубарево)|Дендропарк]] * [[Острово (Трубарево)|Острово]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{ризница-ред|Ezerce (protected natural site)}} [[Категорија:Трубарево]] [[Категорија:Споменици на природата на Македонија]] mlg254ov7zsjgmsrkgy19jjnjqi5j16 5605844 5605843 2026-08-07T10:51:56Z Kiril Simeonovski 3243 /* Местоположба и големина */ 5605844 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Заштитено подрачје | name = Езерце | iucn_category = III | photo = Езерце кај Трубарево 2.jpg | photo_caption = Воздушен поглед на Езерце | map = | relief = 1 | map_caption = | map_width = | location = во близина на [[Трубарево]], [[Македонија]] | nearest_city = [[Скопје]] | coordinates = {{Coord|41|58|57.3|N|21|30|51.3|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | established = {{start date|1994}} | area = 5,7 ха }} '''Езерце''' — [[Список на заштитени природни подрачја во Македонија|заштитено подрачје]] коешто се наоѓа покрај течението на реката [[Вардар]]. == Местоположба и големина == Езерце се наоѓа во близина на селото [[Трубарево]], непосредно до [[Трубаревски Дендропарк|Трубаревскиот Дендропарк]] (Трубаревски Арборетум) и на заштитеното подрачје [[Острово (Трубарево)|Острово]]. Месноста е на средна надморска височина од околу 235 м и зафаќа површина од 5,7 ха. == Геологија и климатологија == Просторот на Езерце за време на [[терцијар]]от бил дел од некогашното скопско неогено езеро. Подоцна, со повлекување на водата овој простор останал на суво и постепено бил освојуван од терестички растителни и животински видови. Од климатски аспект, овој дел од просторот е под влијание на [[континентална клима]] од север и мало влијание на подсредоземна клима која продира по течението на реката [[Вардар]] од југ. Средната годишна температура изнесува 12,2°С. Последново укажува дека станува збор за доста сушно подрачје со средно годишно количество врнежи од 514 мм. Месноста е сместеноа во алувијалната рамнина на реката Вардар, што укажува дека просторот изобилува со подземна хидрографска мрежа. == Флора и фауна == Езерце преку целата година е под вода, а во летниот период водата се задржува само во пониските места. Подлогата е доста влажна преку целата година и во неа се развива типична блатна вегетација со доминација на трската и рогозот. Во езерцето, на површината на водата доминантна е [[лемна]]та. Во месноста застапени се претставници од грмушеста и дрвенеста вегетација, а во одредени делови повремено има карактеристики на поплавена шума.<ref>Андоновски, Д.. „[https://doma.edu.mk/foto-prikazna/ostrovo-zaboravenoto-bogatstvo-na-skopje/ Острово – заборавеното богатство на Скопје]“. ''Дома''. 5 август 2022.</ref> Од растителните видови, преовладуваат: [[бела врба]], [[кревка врба]], [[бела топола]], [[црна топола]], [[брест]], а се среќаваат: [[врес]], [[јавор]], [[бозел]] и [[багрем]]. Од безрбетната фауна, доминантни се претставниците од групата инсекти: 5 вида [[вилински коњчиња]], 18 вида [[пеперуги|дневни пеперутки]], 8 вида [[скакулци]]; од [[мекотели]]те забележани се: [[медицинска пијавица]], 3 вида водни полжави, а на крајбрежјето 3 вида копнени полжави. Од ’рбетната акватична фауна застапени се: 2 вида риби, 2 вида водоземци и 2 вида влекачи; од копнената рбетна фауна: 2 вида водоземци, 4 вида влекачи, 51 вид птици и 19 вида цицачи (15 лилјаци и 5 други цицачи: [[крт]], [[еж]], [[верверици|верверица]], [[дива мачка]], [[бизамски стаорец]]). == Заштита == Месноста се одликува и со значајни еколошки, образовни и рекреативни вредности поради коишто во 1994 година заедно со Трубаревскиот Дендропарк била прогласена како заштитено подрачје во категоријата споменик на природата.<ref>Јорданов, С. (2009). „Национален систем на заштитени подрачја“. ''[[Министерство за животна средина и просторно планирање]]''. Дојран.</ref> == Галерија == <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Езерце кај Трубарево.jpg|Поглед на Езерце Податотека:Трубаревски арборетум и Езерце.jpg|Езерце (десно) и Трубаревскиот Дендропарк (лево) Податотека:Трубаревски арборетум и Езерце 3.jpg|Граничниот појас меѓу Езерце (десно) и Трубаревскиот Дендропарк (лево) </gallery> == Поврзано == * [[Дендропарк (Трубарево)|Дендропарк]] * [[Острово (Трубарево)|Острово]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{ризница-ред|Ezerce (protected natural site)}} [[Категорија:Трубарево]] [[Категорија:Споменици на природата на Македонија]] d5leot8zc5p9nm43vtg2yh6w0qfmwud 5605849 5605844 2026-08-07T10:59:34Z Kiril Simeonovski 3243 /* Заштита */ 5605849 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Заштитено подрачје | name = Езерце | iucn_category = III | photo = Езерце кај Трубарево 2.jpg | photo_caption = Воздушен поглед на Езерце | map = | relief = 1 | map_caption = | map_width = | location = во близина на [[Трубарево]], [[Македонија]] | nearest_city = [[Скопје]] | coordinates = {{Coord|41|58|57.3|N|21|30|51.3|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | established = {{start date|1994}} | area = 5,7 ха }} '''Езерце''' — [[Список на заштитени природни подрачја во Македонија|заштитено подрачје]] коешто се наоѓа покрај течението на реката [[Вардар]]. == Местоположба и големина == Езерце се наоѓа во близина на селото [[Трубарево]], непосредно до [[Трубаревски Дендропарк|Трубаревскиот Дендропарк]] (Трубаревски Арборетум) и на заштитеното подрачје [[Острово (Трубарево)|Острово]]. Месноста е на средна надморска височина од околу 235 м и зафаќа површина од 5,7 ха. == Геологија и климатологија == Просторот на Езерце за време на [[терцијар]]от бил дел од некогашното скопско неогено езеро. Подоцна, со повлекување на водата овој простор останал на суво и постепено бил освојуван од терестички растителни и животински видови. Од климатски аспект, овој дел од просторот е под влијание на [[континентална клима]] од север и мало влијание на подсредоземна клима која продира по течението на реката [[Вардар]] од југ. Средната годишна температура изнесува 12,2°С. Последново укажува дека станува збор за доста сушно подрачје со средно годишно количество врнежи од 514 мм. Месноста е сместеноа во алувијалната рамнина на реката Вардар, што укажува дека просторот изобилува со подземна хидрографска мрежа. == Флора и фауна == Езерце преку целата година е под вода, а во летниот период водата се задржува само во пониските места. Подлогата е доста влажна преку целата година и во неа се развива типична блатна вегетација со доминација на трската и рогозот. Во езерцето, на површината на водата доминантна е [[лемна]]та. Во месноста застапени се претставници од грмушеста и дрвенеста вегетација, а во одредени делови повремено има карактеристики на поплавена шума.<ref>Андоновски, Д.. „[https://doma.edu.mk/foto-prikazna/ostrovo-zaboravenoto-bogatstvo-na-skopje/ Острово – заборавеното богатство на Скопје]“. ''Дома''. 5 август 2022.</ref> Од растителните видови, преовладуваат: [[бела врба]], [[кревка врба]], [[бела топола]], [[црна топола]], [[брест]], а се среќаваат: [[врес]], [[јавор]], [[бозел]] и [[багрем]]. Од безрбетната фауна, доминантни се претставниците од групата инсекти: 5 вида [[вилински коњчиња]], 18 вида [[пеперуги|дневни пеперутки]], 8 вида [[скакулци]]; од [[мекотели]]те забележани се: [[медицинска пијавица]], 3 вида водни полжави, а на крајбрежјето 3 вида копнени полжави. Од ’рбетната акватична фауна застапени се: 2 вида риби, 2 вида водоземци и 2 вида влекачи; од копнената рбетна фауна: 2 вида водоземци, 4 вида влекачи, 51 вид птици и 19 вида цицачи (15 лилјаци и 5 други цицачи: [[крт]], [[еж]], [[верверици|верверица]], [[дива мачка]], [[бизамски стаорец]]). == Заштита == Месноста се одликува и со значајни еколошки, образовни и рекреативни вредности поради коишто во 1994 година била прогласена како заштитено подрачје во категоријата споменик на природата.<ref>Јорданов, С. (2009). „Национален систем на заштитени подрачја“. ''[[Министерство за животна средина и просторно планирање]]''. Дојран.</ref> == Галерија == <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Езерце кај Трубарево.jpg|Поглед на Езерце Податотека:Трубаревски арборетум и Езерце.jpg|Езерце (десно) и Трубаревскиот Дендропарк (лево) Податотека:Трубаревски арборетум и Езерце 3.jpg|Граничниот појас меѓу Езерце (десно) и Трубаревскиот Дендропарк (лево) </gallery> == Поврзано == * [[Дендропарк (Трубарево)|Дендропарк]] * [[Острово (Трубарево)|Острово]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{ризница-ред|Ezerce (protected natural site)}} [[Категорија:Трубарево]] [[Категорија:Споменици на природата на Македонија]] 1mk52qb3yh0qima2glu49pm460tev9u 5605850 5605849 2026-08-07T11:01:36Z Kiril Simeonovski 3243 /* Заштита */ 5605850 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Заштитено подрачје | name = Езерце | iucn_category = III | photo = Езерце кај Трубарево 2.jpg | photo_caption = Воздушен поглед на Езерце | map = | relief = 1 | map_caption = | map_width = | location = во близина на [[Трубарево]], [[Македонија]] | nearest_city = [[Скопје]] | coordinates = {{Coord|41|58|57.3|N|21|30|51.3|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | established = {{start date|1994}} | area = 5,7 ха }} '''Езерце''' — [[Список на заштитени природни подрачја во Македонија|заштитено подрачје]] коешто се наоѓа покрај течението на реката [[Вардар]]. == Местоположба и големина == Езерце се наоѓа во близина на селото [[Трубарево]], непосредно до [[Трубаревски Дендропарк|Трубаревскиот Дендропарк]] (Трубаревски Арборетум) и на заштитеното подрачје [[Острово (Трубарево)|Острово]]. Месноста е на средна надморска височина од околу 235 м и зафаќа површина од 5,7 ха. == Геологија и климатологија == Просторот на Езерце за време на [[терцијар]]от бил дел од некогашното скопско неогено езеро. Подоцна, со повлекување на водата овој простор останал на суво и постепено бил освојуван од терестички растителни и животински видови. Од климатски аспект, овој дел од просторот е под влијание на [[континентална клима]] од север и мало влијание на подсредоземна клима која продира по течението на реката [[Вардар]] од југ. Средната годишна температура изнесува 12,2°С. Последново укажува дека станува збор за доста сушно подрачје со средно годишно количество врнежи од 514 мм. Месноста е сместеноа во алувијалната рамнина на реката Вардар, што укажува дека просторот изобилува со подземна хидрографска мрежа. == Флора и фауна == Езерце преку целата година е под вода, а во летниот период водата се задржува само во пониските места. Подлогата е доста влажна преку целата година и во неа се развива типична блатна вегетација со доминација на трската и рогозот. Во езерцето, на површината на водата доминантна е [[лемна]]та. Во месноста застапени се претставници од грмушеста и дрвенеста вегетација, а во одредени делови повремено има карактеристики на поплавена шума.<ref>Андоновски, Д.. „[https://doma.edu.mk/foto-prikazna/ostrovo-zaboravenoto-bogatstvo-na-skopje/ Острово – заборавеното богатство на Скопје]“. ''Дома''. 5 август 2022.</ref> Од растителните видови, преовладуваат: [[бела врба]], [[кревка врба]], [[бела топола]], [[црна топола]], [[брест]], а се среќаваат: [[врес]], [[јавор]], [[бозел]] и [[багрем]]. Од безрбетната фауна, доминантни се претставниците од групата инсекти: 5 вида [[вилински коњчиња]], 18 вида [[пеперуги|дневни пеперутки]], 8 вида [[скакулци]]; од [[мекотели]]те забележани се: [[медицинска пијавица]], 3 вида водни полжави, а на крајбрежјето 3 вида копнени полжави. Од ’рбетната акватична фауна застапени се: 2 вида риби, 2 вида водоземци и 2 вида влекачи; од копнената рбетна фауна: 2 вида водоземци, 4 вида влекачи, 51 вид птици и 19 вида цицачи (15 лилјаци и 5 други цицачи: [[крт]], [[еж]], [[верверици|верверица]], [[дива мачка]], [[бизамски стаорец]]). == Заштита == Месноста се одликува и со значајни еколошки, образовни и рекреативни вредности поради коишто во 1994 година била прогласена како заштитено подрачје во категоријата [[Список на споменици на природата во Македонија|споменик на природата]].<ref>Јорданов, С. (2009). „Национален систем на заштитени подрачја“. ''[[Министерство за животна средина и просторно планирање]]''. Дојран.</ref> == Галерија == <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Езерце кај Трубарево.jpg|Поглед на Езерце Податотека:Трубаревски арборетум и Езерце.jpg|Езерце (десно) и Трубаревскиот Дендропарк (лево) Податотека:Трубаревски арборетум и Езерце 3.jpg|Граничниот појас меѓу Езерце (десно) и Трубаревскиот Дендропарк (лево) </gallery> == Поврзано == * [[Дендропарк (Трубарево)|Дендропарк]] * [[Острово (Трубарево)|Острово]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{ризница-ред|Ezerce (protected natural site)}} [[Категорија:Трубарево]] [[Категорија:Споменици на природата на Македонија]] g9gtfv2qla3dhzsq7bsi585cubh3faq 5605856 5605850 2026-08-07T11:08:32Z Kiril Simeonovski 3243 /* Флора и фауна */ 5605856 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Заштитено подрачје | name = Езерце | iucn_category = III | photo = Езерце кај Трубарево 2.jpg | photo_caption = Воздушен поглед на Езерце | map = | relief = 1 | map_caption = | map_width = | location = во близина на [[Трубарево]], [[Македонија]] | nearest_city = [[Скопје]] | coordinates = {{Coord|41|58|57.3|N|21|30|51.3|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | established = {{start date|1994}} | area = 5,7 ха }} '''Езерце''' — [[Список на заштитени природни подрачја во Македонија|заштитено подрачје]] коешто се наоѓа покрај течението на реката [[Вардар]]. == Местоположба и големина == Езерце се наоѓа во близина на селото [[Трубарево]], непосредно до [[Трубаревски Дендропарк|Трубаревскиот Дендропарк]] (Трубаревски Арборетум) и на заштитеното подрачје [[Острово (Трубарево)|Острово]]. Месноста е на средна надморска височина од околу 235 м и зафаќа површина од 5,7 ха. == Геологија и климатологија == Просторот на Езерце за време на [[терцијар]]от бил дел од некогашното скопско неогено езеро. Подоцна, со повлекување на водата овој простор останал на суво и постепено бил освојуван од терестички растителни и животински видови. Од климатски аспект, овој дел од просторот е под влијание на [[континентална клима]] од север и мало влијание на подсредоземна клима која продира по течението на реката [[Вардар]] од југ. Средната годишна температура изнесува 12,2°С. Последново укажува дека станува збор за доста сушно подрачје со средно годишно количество врнежи од 514 мм. Месноста е сместеноа во алувијалната рамнина на реката Вардар, што укажува дека просторот изобилува со подземна хидрографска мрежа. == Растителен и животински свет == Езерце преку целата година е под вода, а во летниот период водата се задржува само во пониските места. Подлогата е доста влажна преку целата година и во неа се развива типична блатна вегетација со доминација на трската и рогозот. Во езерцето, на површината на водата доминантна е [[лемна]]та. Во месноста застапени се претставници од грмушеста и дрвенеста вегетација, а во одредени делови повремено има карактеристики на поплавена шума.<ref>Андоновски, Д.. „[https://doma.edu.mk/foto-prikazna/ostrovo-zaboravenoto-bogatstvo-na-skopje/ Острово – заборавеното богатство на Скопје]“. ''Дома''. 5 август 2022.</ref> Од растителните видови, преовладуваат: [[бела врба]], [[кревка врба]], [[бела топола]], [[црна топола]], [[брест]], а се среќаваат: [[врес]], [[јавор]], [[бозел]] и [[багрем]]. Од безрбетната фауна, доминантни се претставниците од групата инсекти: 5 вида [[вилински коњчиња]], 18 вида [[пеперуги|дневни пеперутки]], 8 вида [[скакулци]]; од [[мекотели]]те забележани се: [[медицинска пијавица]], 3 вида водни полжави, а на крајбрежјето 3 вида копнени полжави. Од ’рбетната акватична фауна застапени се: 2 вида риби, 2 вида водоземци и 2 вида влекачи; од копнената рбетна фауна: 2 вида водоземци, 4 вида влекачи, 51 вид птици и 19 вида цицачи (15 лилјаци и 5 други цицачи: [[крт]], [[еж]], [[верверици|верверица]], [[дива мачка]], [[бизамски стаорец]]). == Заштита == Месноста се одликува и со значајни еколошки, образовни и рекреативни вредности поради коишто во 1994 година била прогласена како заштитено подрачје во категоријата [[Список на споменици на природата во Македонија|споменик на природата]].<ref>Јорданов, С. (2009). „Национален систем на заштитени подрачја“. ''[[Министерство за животна средина и просторно планирање]]''. Дојран.</ref> == Галерија == <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Езерце кај Трубарево.jpg|Поглед на Езерце Податотека:Трубаревски арборетум и Езерце.jpg|Езерце (десно) и Трубаревскиот Дендропарк (лево) Податотека:Трубаревски арборетум и Езерце 3.jpg|Граничниот појас меѓу Езерце (десно) и Трубаревскиот Дендропарк (лево) </gallery> == Поврзано == * [[Дендропарк (Трубарево)|Дендропарк]] * [[Острово (Трубарево)|Острово]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{ризница-ред|Ezerce (protected natural site)}} [[Категорија:Трубарево]] [[Категорија:Споменици на природата на Македонија]] 1vezkalnjnkpptbw4q44zlq64hy2z97 5605866 5605856 2026-08-07T11:17:26Z Kiril Simeonovski 3243 /* Местоположба и големина */ 5605866 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Заштитено подрачје | name = Езерце | iucn_category = III | photo = Езерце кај Трубарево 2.jpg | photo_caption = Воздушен поглед на Езерце | map = | relief = 1 | map_caption = | map_width = | location = во близина на [[Трубарево]], [[Македонија]] | nearest_city = [[Скопје]] | coordinates = {{Coord|41|58|57.3|N|21|30|51.3|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | established = {{start date|1994}} | area = 5,7 ха }} '''Езерце''' — [[Список на заштитени природни подрачја во Македонија|заштитено подрачје]] коешто се наоѓа покрај течението на реката [[Вардар]]. == Местоположба и големина == Езерце се наоѓа во близина на селото [[Трубарево]], непосредно до [[Трубаревски Дендропарк|Трубаревскиот Дендропарк]] (Трубаревски Арборетум) и заштитеното подрачје [[Острово (Трубарево)|Острово]]. Месноста е на средна надморска височина од околу 235 м и зафаќа површина од 5,7 ха. == Геологија и климатологија == Просторот на Езерце за време на [[терцијар]]от бил дел од некогашното скопско неогено езеро. Подоцна, со повлекување на водата овој простор останал на суво и постепено бил освојуван од терестички растителни и животински видови. Од климатски аспект, овој дел од просторот е под влијание на [[континентална клима]] од север и мало влијание на подсредоземна клима која продира по течението на реката [[Вардар]] од југ. Средната годишна температура изнесува 12,2°С. Последново укажува дека станува збор за доста сушно подрачје со средно годишно количество врнежи од 514 мм. Месноста е сместеноа во алувијалната рамнина на реката Вардар, што укажува дека просторот изобилува со подземна хидрографска мрежа. == Растителен и животински свет == Езерце преку целата година е под вода, а во летниот период водата се задржува само во пониските места. Подлогата е доста влажна преку целата година и во неа се развива типична блатна вегетација со доминација на трската и рогозот. Во езерцето, на површината на водата доминантна е [[лемна]]та. Во месноста застапени се претставници од грмушеста и дрвенеста вегетација, а во одредени делови повремено има карактеристики на поплавена шума.<ref>Андоновски, Д.. „[https://doma.edu.mk/foto-prikazna/ostrovo-zaboravenoto-bogatstvo-na-skopje/ Острово – заборавеното богатство на Скопје]“. ''Дома''. 5 август 2022.</ref> Од растителните видови, преовладуваат: [[бела врба]], [[кревка врба]], [[бела топола]], [[црна топола]], [[брест]], а се среќаваат: [[врес]], [[јавор]], [[бозел]] и [[багрем]]. Од безрбетната фауна, доминантни се претставниците од групата инсекти: 5 вида [[вилински коњчиња]], 18 вида [[пеперуги|дневни пеперутки]], 8 вида [[скакулци]]; од [[мекотели]]те забележани се: [[медицинска пијавица]], 3 вида водни полжави, а на крајбрежјето 3 вида копнени полжави. Од ’рбетната акватична фауна застапени се: 2 вида риби, 2 вида водоземци и 2 вида влекачи; од копнената рбетна фауна: 2 вида водоземци, 4 вида влекачи, 51 вид птици и 19 вида цицачи (15 лилјаци и 5 други цицачи: [[крт]], [[еж]], [[верверици|верверица]], [[дива мачка]], [[бизамски стаорец]]). == Заштита == Месноста се одликува и со значајни еколошки, образовни и рекреативни вредности поради коишто во 1994 година била прогласена како заштитено подрачје во категоријата [[Список на споменици на природата во Македонија|споменик на природата]].<ref>Јорданов, С. (2009). „Национален систем на заштитени подрачја“. ''[[Министерство за животна средина и просторно планирање]]''. Дојран.</ref> == Галерија == <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Езерце кај Трубарево.jpg|Поглед на Езерце Податотека:Трубаревски арборетум и Езерце.jpg|Езерце (десно) и Трубаревскиот Дендропарк (лево) Податотека:Трубаревски арборетум и Езерце 3.jpg|Граничниот појас меѓу Езерце (десно) и Трубаревскиот Дендропарк (лево) </gallery> == Поврзано == * [[Дендропарк (Трубарево)|Дендропарк]] * [[Острово (Трубарево)|Острово]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{ризница-ред|Ezerce (protected natural site)}} [[Категорија:Трубарево]] [[Категорија:Споменици на природата на Македонија]] j14bxaxusxpl445eyjwidh3terfys7l 5605878 5605866 2026-08-07T11:25:22Z Kiril Simeonovski 3243 5605878 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Заштитено подрачје | name = Езерце | iucn_category = III | photo = Езерце кај Трубарево 2.jpg | photo_caption = Воздушен поглед на Езерце | map = | relief = 1 | map_caption = | map_width = | location = во близина на [[Трубарево]], [[Македонија]] | nearest_city = [[Скопје]] | coordinates = {{Coord|41|58|57.3|N|21|30|51.3|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | established = {{start date|1994}} | area = 5,7 ха }} '''Езерце''' — [[Список на заштитени природни подрачја во Македонија|заштитено подрачје]] коешто се наоѓа покрај течението на реката [[Вардар]]. == Местоположба и големина == Езерце се наоѓа во близина на селото [[Трубарево]], непосредно до [[Трубаревски Дендропарк|Трубаревскиот Дендропарк]] (Трубаревски Арборетум) и заштитеното подрачје [[Острово (Трубарево)|Острово]]. Месноста е на средна надморска височина од околу 235 м и зафаќа површина од 5,7 ха. == Геологија и климатологија == Просторот на Езерце за време на [[терцијар]]от бил дел од некогашното скопско неогено езеро. Подоцна, со повлекување на водата овој простор останал на суво и постепено бил освојуван од терестички растителни и животински видови. Од климатски аспект, овој дел од просторот е под влијание на [[континентална клима]] од север и мало влијание на подсредоземна клима која продира по течението на реката [[Вардар]] од југ. Средната годишна температура изнесува 12,2°С. Последново укажува дека станува збор за доста сушно подрачје со средно годишно количество врнежи од 514 мм. Месноста е сместеноа во алувијалната рамнина на реката Вардар, што укажува дека просторот изобилува со подземна хидрографска мрежа. == Растителен и животински свет == Езерце преку целата година е под вода, а во летниот период водата се задржува само во пониските места. Подлогата е доста влажна преку целата година и во неа се развива типична блатна вегетација со доминација на трската и рогозот. Во езерцето, на површината на водата доминантна е [[лемна]]та. Во месноста застапени се претставници од грмушеста и дрвенеста вегетација, а во одредени делови повремено има карактеристики на поплавена шума.<ref>Андоновски, Д.. „[https://doma.edu.mk/foto-prikazna/ostrovo-zaboravenoto-bogatstvo-na-skopje/ Острово – заборавеното богатство на Скопје]“. ''Дома''. 5 август 2022.</ref> Од растителните видови, преовладуваат: [[бела врба]], [[кревка врба]], [[бела топола]], [[црна топола]], [[брест]], а се среќаваат: [[врес]], [[јавор]], [[бозел]] и [[багрем]]. Од безрбетната фауна, доминантни се претставниците од групата инсекти: 5 вида [[вилински коњчиња]], 18 вида [[пеперуги|дневни пеперутки]], 8 вида [[скакулци]]; од [[мекотели]]те забележани се: [[медицинска пијавица]], 3 вида водни полжави, а на крајбрежјето 3 вида копнени полжави. Од ’рбетната акватична фауна застапени се: 2 вида риби, 2 вида водоземци и 2 вида влекачи; од копнената рбетна фауна: 2 вида водоземци, 4 вида влекачи, 51 вид птици и 19 вида цицачи (15 лилјаци и 5 други цицачи: [[крт]], [[еж]], [[верверици|верверица]], [[дива мачка]], [[бизамски стаорец]]). == Заштита == Месноста се одликува и со значајни еколошки, образовни и рекреативни вредности поради коишто во 1994 година била прогласена како заштитено подрачје во категоријата [[Список на споменици на природата во Македонија|споменик на природата]].<ref>Јорданов, С. (2009). „Национален систем на заштитени подрачја“. ''[[Министерство за животна средина и просторно планирање]]''. Дојран.</ref> == Галерија == <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Езерце кај Трубарево.jpg|Поглед на Езерце Податотека:Трубаревски арборетум и Езерце.jpg|Езерце (десно) и Трубаревскиот Дендропарк (лево) Податотека:Трубаревски арборетум и Езерце 3.jpg|Граничниот појас меѓу Езерце (десно) и Трубаревскиот Дендропарк (лево) </gallery> == Поврзано == * [[Список на заштитени природни подрачја во Македонија]] * [[Дендропарк (Трубарево)|Дендропарк]] * [[Острово (Трубарево)|Острово]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{ризница-ред|Ezerce (protected natural site)}} [[Категорија:Трубарево]] [[Категорија:Споменици на природата на Македонија]] lik6vzs24kf17carnyh9vxqvqvtp686 5605881 5605878 2026-08-07T11:25:48Z Kiril Simeonovski 3243 5605881 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Заштитено подрачје | name = Езерце | iucn_category = III | photo = Езерце кај Трубарево 2.jpg | photo_caption = Воздушен поглед на Езерце | map = | relief = 1 | map_caption = | map_width = | location = во близина на [[Трубарево]], [[Македонија]] | nearest_city = [[Скопје]] | coordinates = {{Coord|41|58|57.3|N|21|30|51.3|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | established = {{start date|1994}} | area = 5,7 ха }} '''Езерце''' — [[Список на заштитени природни подрачја во Македонија|заштитено подрачје]] коешто се наоѓа покрај течението на реката [[Вардар]]. == Местоположба и големина == Езерце се наоѓа во близина на селото [[Трубарево]], непосредно до [[Трубаревски Дендропарк|Трубаревскиот Дендропарк]] (Трубаревски Арборетум) и заштитеното подрачје [[Острово (Трубарево)|Острово]]. Месноста е на средна надморска височина од околу 235 м и зафаќа површина од 5,7 ха. == Геологија и климатологија == Просторот на Езерце за време на [[терцијар]]от бил дел од некогашното скопско неогено езеро. Подоцна, со повлекување на водата овој простор останал на суво и постепено бил освојуван од терестички растителни и животински видови. Од климатски аспект, овој дел од просторот е под влијание на [[континентална клима]] од север и мало влијание на подсредоземна клима која продира по течението на реката [[Вардар]] од југ. Средната годишна температура изнесува 12,2°С. Последново укажува дека станува збор за доста сушно подрачје со средно годишно количество врнежи од 514 мм. Месноста е сместеноа во алувијалната рамнина на реката Вардар, што укажува дека просторот изобилува со подземна хидрографска мрежа. == Растителен и животински свет == Езерце преку целата година е под вода, а во летниот период водата се задржува само во пониските места. Подлогата е доста влажна преку целата година и во неа се развива типична блатна вегетација со доминација на трската и рогозот. Во езерцето, на површината на водата доминантна е [[лемна]]та. Во месноста застапени се претставници од грмушеста и дрвенеста вегетација, а во одредени делови повремено има карактеристики на поплавена шума.<ref>Андоновски, Д.. „[https://doma.edu.mk/foto-prikazna/ostrovo-zaboravenoto-bogatstvo-na-skopje/ Острово – заборавеното богатство на Скопје]“. ''Дома''. 5 август 2022.</ref> Од растителните видови, преовладуваат: [[бела врба]], [[кревка врба]], [[бела топола]], [[црна топола]], [[брест]], а се среќаваат: [[врес]], [[јавор]], [[бозел]] и [[багрем]]. Од безрбетната фауна, доминантни се претставниците од групата инсекти: 5 вида [[вилински коњчиња]], 18 вида [[пеперуги|дневни пеперутки]], 8 вида [[скакулци]]; од [[мекотели]]те забележани се: [[медицинска пијавица]], 3 вида водни полжави, а на крајбрежјето 3 вида копнени полжави. Од ’рбетната акватична фауна застапени се: 2 вида риби, 2 вида водоземци и 2 вида влекачи; од копнената рбетна фауна: 2 вида водоземци, 4 вида влекачи, 51 вид птици и 19 вида цицачи (15 лилјаци и 5 други цицачи: [[крт]], [[еж]], [[верверици|верверица]], [[дива мачка]], [[бизамски стаорец]]). == Заштита == Месноста се одликува и со значајни еколошки, образовни и рекреативни вредности поради коишто во 1994 година била прогласена како заштитено подрачје во категоријата [[Список на споменици на природата во Македонија|споменик на природата]].<ref>Јорданов, С. (2009). „Национален систем на заштитени подрачја“. ''[[Министерство за животна средина и просторно планирање]]''. Дојран.</ref> == Галерија == <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Езерце кај Трубарево.jpg|Поглед на Езерце Податотека:Трубаревски арборетум и Езерце.jpg|Езерце (десно) и Трубаревскиот Дендропарк (лево) Податотека:Трубаревски арборетум и Езерце 3.jpg|Граничниот појас меѓу Езерце (десно) и Трубаревскиот Дендропарк (лево) </gallery> == Поврзано == * [[Список на заштитени природни подрачја во Македонија]] * [[Дендропарк (Трубарево)|Дендропарк]] * [[Острово (Трубарево)|Острово]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{ризница-ред|Ezerce (protected natural site)}} [[Категорија:Трубарево]] [[Категорија:Споменици на природата на Македонија]] g0hblejyye34s05frymnirx1f1q5y3e 1 1188430 5605837 3667092 2026-08-07T10:42:55Z Kiril Simeonovski 3243 5605837 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} {{ВПГ}} {{ВПМ}} 4ojb2as2zwv5g66r5bp6dncn1mnaz4h 0 1188544 5605809 5530731 2026-08-07T10:15:28Z Kiril Simeonovski 3243 Kiril Simeonovski ја премести страницата [[Дендропарк (Трубарево)]] на [[Трубаревски Дендропарк]] 5530731 wikitext text/x-wiki [[File:Трубаревски арборетум (дендропарк) (6).jpg|thumb|Трубаревски арборетум]] '''Дендропарк „Трубарево“''' — [[арборетум]] во [[скопско]]то село [[Трубарево]].<ref>''ИЗВЕШТАЈ ЗА САМОЕВАЛУАЦИЈА НА УНИВЕРЗИТЕТОТ СВ. „КИРИЛ И МЕТОДИЈ’’ ВО СКОПЈЕ ШУМАРСКИ ФАКУЛТЕТ ВО СКОПЈЕ 2013''</ref> Арборетумот е оформен во [[1953]] година од страна на [[Земјоделско-шумарски факултет|Земјоделско-шумарскиот факултет]] во Скопје. Сместен е во алувијалната рамнина на [[Скопската Котлина]], во атарот на село [[Трубарево]] и зафаќа површина 3 хектари. Арборетумот претставува продолжение на вегетацискиот појас што го образуваат месностите [[Острово (Трубарево)|Острово]] од источна страна и [[Езерце (Трубарево)|Езерце]] од западна страна. Во арборетумот се засадени дрвенести и грмушести видови од автохтона дендрофлора на Македонија, како и видови од сите континенти, посебно од [[Европа]], [[Азија]] и [[Северна Америка]]. Вкупниот број на дрвенестите и грмушестите видови во Арборетумот е околу 600 вида. Дендро-паркот служи за еколошки набљудувања, научни истражувања на Шумско опитната станица Трубарево и настава за студентите при [[Шумарски факултет]] - Скопје.<ref>[http://vecer.mk/skopska/ostrovo-ezerce-i-arboretum-spomenici-na-prirodata ''Острово, Езерце и Арборетум-споменици на природата'']{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>''МИНИСТЕРСТВО ЗА ЖИВОТНА СРЕДИНА И ПРОСТОРНО ПЛАНИРАЊЕ УПРАВА ЗА ЖИВОТНА СРЕДИНА; НАЦИОНАЛЕН СИСТЕМ НА ЗАШТИТЕНИ ПОДРАЧЈА. м-р Сашко Јорданов; 23-24.04.2009, Дојран''</ref> == Поврзано == *[[Езерце (Трубарево)|Езерце]] — месност заштитена како споменик на природата *[[Острово (Трубарево)|Острово]] — остаток од поранешниот остров на Вардар кое во 1976 г. било прогласено како заштитено подрачје во категоријата споменик на природата == Наводи == {{Ризница-врска|Trubarevo Arboretum}} {{наводи}} [[Категорија:Трубарево]] [[Категорија:Споменици на природата на Македонија]] [[Категорија:Арборетуми]] nva3y6nvtb20o9217wv8lvmk6qgtejm 5605855 5605809 2026-08-07T11:07:28Z Kiril Simeonovski 3243 средување 5605855 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Заштитено подрачје | name = Трубаревски Дендропарк | iucn_category = III | photo = Трубаревски арборетум и Езерце 2.jpg | photo_caption = Воздушен поглед на Езерце | map = | relief = 1 | map_caption = | map_width = | location = во близина на [[Трубарево]], [[Македонија]] | nearest_city = [[Скопје]] | coordinates = {{Coord|41|58|52.6|N|21|30|44.6|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | established = {{start date|1965}} | area = 5,7 ха }} '''Трубаревски Дендропарк''' или '''Трубаревски Арборетум''' — [[арборетум]] и [[Список на заштитени природни подрачја во Македонија|заштитено подрачје]] коешто се наоѓа покрај течението на реката [[Вардар]]. == Местоположба и големина == Трубаревскиот Дендропарк се наоѓа во близина на селото [[Трубарево]] и претставува продолжение на вегетацискиот појас којшто го образуваат заштитените подрачја [[Острово (Трубарево)|Острово]] од источната и [[Езерце (Трубарево)|Езерце]] од западната страна. Неговата површина изнесува 3,3 ха. == Историја == Арборетумот е создаден во 1953 година од страна на [[Земјоделско-шумарски факултет|Земјоделско-шумарскиот факултет]] во Скопје. Дендропаркот служи за еколошки набљудувања, научни истражувања на Шумско опитната станица Трубарево и настава за студентите при Шумарски факултет во Скопје.<ref name="јорданов">Јорданов, С. (2009). „Национален систем на заштитени подрачја“. ''[[Министерство за животна средина и просторно планирање]]''. Дојран.</ref> == Флора и фауна == Во арборетумот се засадени дрвенести и грмушести видови од автохтона дендрофлора на Македонија, како и видови од сите континенти, главно од [[Европа]], [[Азија]] и [[Северна Америка]]. Вкупниот број на дрвенестите и грмушестите видови во Трубаревскиот Дендропарк е околу 600 вида.<ref name="дома">Рајчевска, А.. „[https://doma.edu.mk/novinarski-storii/pet-pari-ne-davaat-za-zashtita-na-vodno-matka-kale-i-gazi-baba/ Пет пари не даваат за заштита на Водно, Матка, Кале и Гази Баба]“. ''Дома''. 28 јули 2023.</ref> == Заштита == Арборетумот е прогласен за заштитено подрачје во категоријата [[Список на споменици на природата во Македонија|споменик на природата]] во 1965 година.<ref name="дома"/> == Галерија == <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Трубаревски арборетум 2.jpg|Вегетација во арборетумот Податотека:Трубаревски арборетум.jpg|Патека низ арборетумот Податотека:Трубаревски арборетум (дендропарк) (5).jpg|Поглед на арборетумот </gallery> == Поврзано == * [[Езерце (Трубарево)|Езерце]] * [[Острово (Трубарево)|Острово]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{ризница-ред|Trubarevo Arboretum}} [[Категорија:Трубарево]] [[Категорија:Споменици на природата на Македонија]] [[Категорија:Арборетуми]] 52xelfh5wd5szj1jyw9wuy9zrseoh8u 5605857 5605855 2026-08-07T11:08:45Z Kiril Simeonovski 3243 /* Флора и фауна */ 5605857 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Заштитено подрачје | name = Трубаревски Дендропарк | iucn_category = III | photo = Трубаревски арборетум и Езерце 2.jpg | photo_caption = Воздушен поглед на Езерце | map = | relief = 1 | map_caption = | map_width = | location = во близина на [[Трубарево]], [[Македонија]] | nearest_city = [[Скопје]] | coordinates = {{Coord|41|58|52.6|N|21|30|44.6|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | established = {{start date|1965}} | area = 5,7 ха }} '''Трубаревски Дендропарк''' или '''Трубаревски Арборетум''' — [[арборетум]] и [[Список на заштитени природни подрачја во Македонија|заштитено подрачје]] коешто се наоѓа покрај течението на реката [[Вардар]]. == Местоположба и големина == Трубаревскиот Дендропарк се наоѓа во близина на селото [[Трубарево]] и претставува продолжение на вегетацискиот појас којшто го образуваат заштитените подрачја [[Острово (Трубарево)|Острово]] од источната и [[Езерце (Трубарево)|Езерце]] од западната страна. Неговата површина изнесува 3,3 ха. == Историја == Арборетумот е создаден во 1953 година од страна на [[Земјоделско-шумарски факултет|Земјоделско-шумарскиот факултет]] во Скопје. Дендропаркот служи за еколошки набљудувања, научни истражувања на Шумско опитната станица Трубарево и настава за студентите при Шумарски факултет во Скопје.<ref name="јорданов">Јорданов, С. (2009). „Национален систем на заштитени подрачја“. ''[[Министерство за животна средина и просторно планирање]]''. Дојран.</ref> == Растителен и животински свет == Во арборетумот се засадени дрвенести и грмушести видови од автохтона дендрофлора на Македонија, како и видови од сите континенти, главно од [[Европа]], [[Азија]] и [[Северна Америка]]. Вкупниот број на дрвенестите и грмушестите видови во Трубаревскиот Дендропарк е околу 600 вида.<ref name="дома">Рајчевска, А.. „[https://doma.edu.mk/novinarski-storii/pet-pari-ne-davaat-za-zashtita-na-vodno-matka-kale-i-gazi-baba/ Пет пари не даваат за заштита на Водно, Матка, Кале и Гази Баба]“. ''Дома''. 28 јули 2023.</ref> == Заштита == Арборетумот е прогласен за заштитено подрачје во категоријата [[Список на споменици на природата во Македонија|споменик на природата]] во 1965 година.<ref name="дома"/> == Галерија == <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Трубаревски арборетум 2.jpg|Вегетација во арборетумот Податотека:Трубаревски арборетум.jpg|Патека низ арборетумот Податотека:Трубаревски арборетум (дендропарк) (5).jpg|Поглед на арборетумот </gallery> == Поврзано == * [[Езерце (Трубарево)|Езерце]] * [[Острово (Трубарево)|Острово]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{ризница-ред|Trubarevo Arboretum}} [[Категорија:Трубарево]] [[Категорија:Споменици на природата на Македонија]] [[Категорија:Арборетуми]] 6ijdvpemdkd6po9x2ynciodjh2zwe07 5605862 5605857 2026-08-07T11:12:26Z Kiril Simeonovski 3243 /* Историја */ 5605862 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Заштитено подрачје | name = Трубаревски Дендропарк | iucn_category = III | photo = Трубаревски арборетум и Езерце 2.jpg | photo_caption = Воздушен поглед на Езерце | map = | relief = 1 | map_caption = | map_width = | location = во близина на [[Трубарево]], [[Македонија]] | nearest_city = [[Скопје]] | coordinates = {{Coord|41|58|52.6|N|21|30|44.6|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | established = {{start date|1965}} | area = 5,7 ха }} '''Трубаревски Дендропарк''' или '''Трубаревски Арборетум''' — [[арборетум]] и [[Список на заштитени природни подрачја во Македонија|заштитено подрачје]] коешто се наоѓа покрај течението на реката [[Вардар]]. == Местоположба и големина == Трубаревскиот Дендропарк се наоѓа во близина на селото [[Трубарево]] и претставува продолжение на вегетацискиот појас којшто го образуваат заштитените подрачја [[Острово (Трубарево)|Острово]] од источната и [[Езерце (Трубарево)|Езерце]] од западната страна. Неговата површина изнесува 3,3 ха. == Историја == Арборетумот е создаден во 1953 година од страна на Земјоделско-шумарскиот факултет во Скопје. Дендропаркот служи за еколошки набљудувања, научни истражувања на Шумско опитната станица Трубарево и настава за студентите при Шумарски факултет во Скопје.<ref name="јорданов">Јорданов, С. (2009). „Национален систем на заштитени подрачја“. ''[[Министерство за животна средина и просторно планирање]]''. Дојран.</ref> == Растителен и животински свет == Во арборетумот се засадени дрвенести и грмушести видови од автохтона дендрофлора на Македонија, како и видови од сите континенти, главно од [[Европа]], [[Азија]] и [[Северна Америка]]. Вкупниот број на дрвенестите и грмушестите видови во Трубаревскиот Дендропарк е околу 600 вида.<ref name="дома">Рајчевска, А.. „[https://doma.edu.mk/novinarski-storii/pet-pari-ne-davaat-za-zashtita-na-vodno-matka-kale-i-gazi-baba/ Пет пари не даваат за заштита на Водно, Матка, Кале и Гази Баба]“. ''Дома''. 28 јули 2023.</ref> == Заштита == Арборетумот е прогласен за заштитено подрачје во категоријата [[Список на споменици на природата во Македонија|споменик на природата]] во 1965 година.<ref name="дома"/> == Галерија == <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Трубаревски арборетум 2.jpg|Вегетација во арборетумот Податотека:Трубаревски арборетум.jpg|Патека низ арборетумот Податотека:Трубаревски арборетум (дендропарк) (5).jpg|Поглед на арборетумот </gallery> == Поврзано == * [[Езерце (Трубарево)|Езерце]] * [[Острово (Трубарево)|Острово]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{ризница-ред|Trubarevo Arboretum}} [[Категорија:Трубарево]] [[Категорија:Споменици на природата на Македонија]] [[Категорија:Арборетуми]] 1mzvo5zhnyydgprrrel4j02pabghbef 5605863 5605862 2026-08-07T11:12:38Z Kiril Simeonovski 3243 /* Историја */ 5605863 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Заштитено подрачје | name = Трубаревски Дендропарк | iucn_category = III | photo = Трубаревски арборетум и Езерце 2.jpg | photo_caption = Воздушен поглед на Езерце | map = | relief = 1 | map_caption = | map_width = | location = во близина на [[Трубарево]], [[Македонија]] | nearest_city = [[Скопје]] | coordinates = {{Coord|41|58|52.6|N|21|30|44.6|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | established = {{start date|1965}} | area = 5,7 ха }} '''Трубаревски Дендропарк''' или '''Трубаревски Арборетум''' — [[арборетум]] и [[Список на заштитени природни подрачја во Македонија|заштитено подрачје]] коешто се наоѓа покрај течението на реката [[Вардар]]. == Местоположба и големина == Трубаревскиот Дендропарк се наоѓа во близина на селото [[Трубарево]] и претставува продолжение на вегетацискиот појас којшто го образуваат заштитените подрачја [[Острово (Трубарево)|Острово]] од источната и [[Езерце (Трубарево)|Езерце]] од западната страна. Неговата површина изнесува 3,3 ха. == Историја == Арборетумот е создаден во 1953 година од страна на Земјоделско-шумарскиот факултет во [[Скопје]]. Дендропаркот служи за еколошки набљудувања, научни истражувања на Шумско опитната станица Трубарево и настава за студентите при Шумарски факултет во Скопје.<ref name="јорданов">Јорданов, С. (2009). „Национален систем на заштитени подрачја“. ''[[Министерство за животна средина и просторно планирање]]''. Дојран.</ref> == Растителен и животински свет == Во арборетумот се засадени дрвенести и грмушести видови од автохтона дендрофлора на Македонија, како и видови од сите континенти, главно од [[Европа]], [[Азија]] и [[Северна Америка]]. Вкупниот број на дрвенестите и грмушестите видови во Трубаревскиот Дендропарк е околу 600 вида.<ref name="дома">Рајчевска, А.. „[https://doma.edu.mk/novinarski-storii/pet-pari-ne-davaat-za-zashtita-na-vodno-matka-kale-i-gazi-baba/ Пет пари не даваат за заштита на Водно, Матка, Кале и Гази Баба]“. ''Дома''. 28 јули 2023.</ref> == Заштита == Арборетумот е прогласен за заштитено подрачје во категоријата [[Список на споменици на природата во Македонија|споменик на природата]] во 1965 година.<ref name="дома"/> == Галерија == <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Трубаревски арборетум 2.jpg|Вегетација во арборетумот Податотека:Трубаревски арборетум.jpg|Патека низ арборетумот Податотека:Трубаревски арборетум (дендропарк) (5).jpg|Поглед на арборетумот </gallery> == Поврзано == * [[Езерце (Трубарево)|Езерце]] * [[Острово (Трубарево)|Острово]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{ризница-ред|Trubarevo Arboretum}} [[Категорија:Трубарево]] [[Категорија:Споменици на природата на Македонија]] [[Категорија:Арборетуми]] dyv047eyopl449uovn6mj6r8dnngn8o 5605879 5605863 2026-08-07T11:25:31Z Kiril Simeonovski 3243 5605879 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Заштитено подрачје | name = Трубаревски Дендропарк | iucn_category = III | photo = Трубаревски арборетум и Езерце 2.jpg | photo_caption = Воздушен поглед на Езерце | map = | relief = 1 | map_caption = | map_width = | location = во близина на [[Трубарево]], [[Македонија]] | nearest_city = [[Скопје]] | coordinates = {{Coord|41|58|52.6|N|21|30|44.6|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | established = {{start date|1965}} | area = 5,7 ха }} '''Трубаревски Дендропарк''' или '''Трубаревски Арборетум''' — [[арборетум]] и [[Список на заштитени природни подрачја во Македонија|заштитено подрачје]] коешто се наоѓа покрај течението на реката [[Вардар]]. == Местоположба и големина == Трубаревскиот Дендропарк се наоѓа во близина на селото [[Трубарево]] и претставува продолжение на вегетацискиот појас којшто го образуваат заштитените подрачја [[Острово (Трубарево)|Острово]] од источната и [[Езерце (Трубарево)|Езерце]] од западната страна. Неговата површина изнесува 3,3 ха. == Историја == Арборетумот е создаден во 1953 година од страна на Земјоделско-шумарскиот факултет во [[Скопје]]. Дендропаркот служи за еколошки набљудувања, научни истражувања на Шумско опитната станица Трубарево и настава за студентите при Шумарски факултет во Скопје.<ref name="јорданов">Јорданов, С. (2009). „Национален систем на заштитени подрачја“. ''[[Министерство за животна средина и просторно планирање]]''. Дојран.</ref> == Растителен и животински свет == Во арборетумот се засадени дрвенести и грмушести видови од автохтона дендрофлора на Македонија, како и видови од сите континенти, главно од [[Европа]], [[Азија]] и [[Северна Америка]]. Вкупниот број на дрвенестите и грмушестите видови во Трубаревскиот Дендропарк е околу 600 вида.<ref name="дома">Рајчевска, А.. „[https://doma.edu.mk/novinarski-storii/pet-pari-ne-davaat-za-zashtita-na-vodno-matka-kale-i-gazi-baba/ Пет пари не даваат за заштита на Водно, Матка, Кале и Гази Баба]“. ''Дома''. 28 јули 2023.</ref> == Заштита == Арборетумот е прогласен за заштитено подрачје во категоријата [[Список на споменици на природата во Македонија|споменик на природата]] во 1965 година.<ref name="дома"/> == Галерија == <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Трубаревски арборетум 2.jpg|Вегетација во арборетумот Податотека:Трубаревски арборетум.jpg|Патека низ арборетумот Податотека:Трубаревски арборетум (дендропарк) (5).jpg|Поглед на арборетумот </gallery> == Поврзано == * [[Список на заштитени природни подрачја во Македонија]] * [[Езерце (Трубарево)|Езерце]] * [[Острово (Трубарево)|Острово]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{ризница-ред|Trubarevo Arboretum}} [[Категорија:Трубарево]] [[Категорија:Споменици на природата на Македонија]] [[Категорија:Арборетуми]] 352cjzlbffei1jbu8ceu8t1vtdzenyf 1 1188545 5605811 3855110 2026-08-07T10:15:28Z Kiril Simeonovski 3243 Kiril Simeonovski ја премести страницата [[Разговор:Дендропарк (Трубарево)]] на [[Разговор:Трубаревски Дендропарк]] 3667677 wikitext text/x-wiki {{СЗР}}{{ВПМ}} 3kma30313por2tg4acf7cqt3f1dqrlj 5605860 5605811 2026-08-07T11:09:50Z Kiril Simeonovski 3243 5605860 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} {{ВПГ}} {{ВПМ}} 4ojb2as2zwv5g66r5bp6dncn1mnaz4h 0 1189918 5605673 5488280 2026-08-06T16:03:29Z Pta345MK 89133 5605673 wikitext text/x-wiki {{внимание}} '''Хидроелектрана''' или '''хидроелектрична централа''' ('''воднаелектрана''' или '''водноелектрична централа''') — електрична централа за производство на електрична енергија со [[вода]]. Течната вода пак со својата кинетичка енергија со помош на хидраулична [[турбина]], која е поврзана со електрична машина - [[електрични генератор|генератор]] на електрична енергија. [[Податотека:Hydroelectric dam without text.jpg|мини|Хидроелектрана-шема: А-резервоар, Б-зграда, Ц-турбина, Д-генератор, Е-влез на вода, Ф-цевка за вода, Г-високонапонска линија, Х-река]] Овој вид на [[Електрана|електрани]] се гради на местата каде постојат доволно течна вода во смисла на количината и висинската разлика. Силата на хидроелектраните е пропорционална количина на вода и висинската разлика. Затоа се бираат водотекови со голем проток на вода (рамничарски реки со мала висинска разлика не е поволна) или планинските реки со помал тек, но со голем пад од височина. Еден kWh енергија произведен во хидроелектрана е значајно поевтин од онај во [[Термоелектрана|термоелектрани]] и има помало негативно влијание на животната околина. Од оваа причина хидроелектраните се попопуларни и пожелни како извор на енергија за една држава. Меѓутоа количината на произведена енергија зависи од количината на протокот на водата и варира во текот на годината. Ова се смета за најголем недостаток на овие електрани со фактот што акумулираните езера заземаат огромни простори на најверојатно плодно земјиште. Околу 30% од електричната енергија во светот се произведува во хидроелектрани.<ref name="REN21-2006">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ren21.net/globalstatusreport/download/RE_GSR_2006_Update.pdf |title=Renewables Global Status Report 2006 Update |accessdate=2018-02-18 |archive-date=2011-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718181410/http://www.ren21.net/globalstatusreport/download/RE_GSR_2006_Update.pdf |url-status=dead }}</ref> == Видови == [[Податотека:Dam Serbia Djerdap 2.jpg|мини|Хидроелектрана Ѓердап II]] По количината на водата и начинот на конструкцијата се разликуваат следните видови: * ''Акумулациона хидроелектрана'', која се произведува со реконструкција на реката и запирање на протокот со ([[брана]]), што доведува до создавање на големо [[акумулационо езеро]] низводно од брана која содржи големи количини на вода што претставува резервоар на енергија, но може да се користи и во други цели ([[наводување]], [[риболов]] итн). Кај ваквите врсти на електрани обично постојат големи годишни варијации во количината на проток на вода. Акумулационо езеро поседува [[потенцијална енергија]] која е резултат на висинската разлика на горните агли на езерото и монтажната точка на генераторот, која се претвора во кинетичка енергија на водата која започнува сечилаата на турбината. Водата од браната оди ниѕ тѕнели кои можат да бидат со километри долги до местото каде се е изградила електраната со турбина и генератори. За електраните на реките со голем пад и мал проток се користат Пелтоновите турбини, а во случаите кога количината на водата е доволна се користи Францисоновите турбини. * ''Реверзибилна хидроелектрана'' е слична по конструкцијата на акумулационите хидроелектрани, но има големи пумпи кои во време на помалку потрошна струја ја враќаат водата во акумулационото езеро, додека во време на недостаток на енергија за ослободување на вода од акумулацијата и произведуваат струја во ситуација кога е попотребна и поскапа. Ваквите електрани служат за балансирање на производството и потрошувачката во електричната мрежа. * ''Проточна хидроелектрана'' има мала висинска разлика пред и зад местото на фаќање на водата така да не се користи потенцијалната енергетска разлика на нивото веќе само кинетичка енергија која поседува воден тек. Затоа, моќта на таквата електрана зависи од моменталната количина на проток на вода. Кај овие електран за почеток на [[електричен генератор|генератор]] се користат Каплановите турбини кои се погодни за големите протоци на вода и мали падови. Турбините не користат кинетичка енергија (тоа зависи од видот на турбината), дури и тоа е најлош случај со (Пелтон турбина). Турбините на Каплан и Франц едноставно ја користат енергијата под притисок како примарни и кинетички како секундарни. [[Податотека:Hydroelectric Generator.svg|мини|Хидраулична турбина и електричен генератор, пресечен преглед. A: Генератор; Б: Турбина; 1: Статор, 2: Ротор, 3: Капетана врата, 4: Турбина нож, 5: Проток на вода, 6: Вратило на турбина.]] == Влијание на животната средина == Со оглед на тоа дека не се користи гориво, поготово не фосилно, хидроелектраните имаат позитивно влијание врз природата. Следно што е битно да не постои зависност на цената на произведена енергија од раст на цената за нафта, гас или други горива. Хидроелектраните се потребни за подолго време на оперативен животен век од термоелектрана, на пример. Постојат електрани кои се во функција и повеќе од 50 години. Најмногу погодени се акумулационите езера кои се појавуваат пред браната. Се мисли дека тие позитивно влијаат на можност за контрола на поплави, наводнување, водоснабдување, риболов, развој на туризмот и спортови на вода. Во прилог на овие, постојат и негативни влијанија на животната средина. Во ситуација кога акумулационото езеро на рамничарска река, тогаш доаѓа до успорување на текот на низводно и зголемено ниво на подземните води (ситуација со хидроелектраната Бердап). Големо езеро прави промена на микроклимата на едно помало подрачје на зголемување на влага, па се случува да бранителите за заштита на културните вредности не дозволуваат создавање на резервоари во близина на предмети со чувствително фреско сликарство. Исто така, браните прекинуваат миграциски правци од рибниот вид кој се мрести поводно, доколку на браните нема специјално предвидени премини за риби. Планинските реки кои прават кањони и клисури се погодни за правење акумулација со голем пад и потенцијална хидроенергије, но со цена потполни потопување и промена на екосистемот. Покрај тоа, во акумулациите се акумулираат многу речните депозити во кои постои органски материјал кој почнува да се распаѓа, што доведува до појава на [[метан]], гас што е многу поопасен од [[јаглерод диоксид]] во смисла ефекти на стаклена градина. == Поврзано == * [[Хидроенергија]] * [[Електрани]] * [[Електрана на бранови]] * [[Електрана на плима]] * [[Воденица]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Hydroelectric power plants}} [[Категорија:Електрани]] [[Категорија:Хидроенергија]] rxloxp386w1x6u60autkjsi8s6peiup 0 1192666 5605825 5602913 2026-08-07T10:34:32Z Gurther 105215 5605825 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Ray Charles classic piano pose.jpg|мини|Реј Чарлс.]] '''Реј Чарлс Робинсон''' (септември 23, 1930 – 10 јуни 2004). Познат под името '''Реј Чарлс''', бил Американски пејач и текстописец, музичар и композитор. Меѓу пријатели и колеги музичари, тој често бил нарекуван "Брат Ray." Тој беше често си се нарекува "Гениј." Чарлс бил слеп уште од седумгодишна возраст. Тој беше пионер во душевната музика  во текот на 1950-тите со комбинирање на [[блуз]], [[ритам и блуз]], и госпел стиловите во музиката која ја снимал за Атлантик Рекордс.<ref name="Unterberger">Unterberger, Richie. [{{Allmusic|class=artist|id=p3876|pure_url=yes}} Biography: Ray Charles]. [//en.wikipedia.org/wiki/AllMusic AllMusic]; retrieved November 26, 2009.</ref><ref name="popc">{{Наведена мрежна страница|url=//digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc19764/m1|title=Show 15 – The Soul Reformation: More on the evolution of rhythm and blues|date=May 11, 1969|publisher=University of North Texas|accessdate=September 10, 2010}}</ref> Тој исто така придонесе за интеграција на кантри-музика, ритам и блуз и [[поп-музика]] во текот на 1960-тите години со своjoт успех на АБЦ Рекордс особено со своите два Модерн Саундс албуми.<ref>[http://oldies.about.com/od/soulmotown/p/raycharles.htm Guide Profile: Ray Charles] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160809193524/http://oldies.about.com/od/soulmotown/p/raycharles.htm |date=2016-08-09 }}, About.com; retrieved December 12, 2008.</ref><ref>{{Наведено списание|last=Palmer|first=Robert|date=February 9, 1978|title=Soul Survivor Ray Charles|url=https://www.rollingstone.com/news/story/24143629/soul_survivor_ray_charles|pages=10–14|access-date=November 9, 2008|journal=|archive-date=2010-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20100301023612/http://www.rollingstone.com/news/story/24143629/soul_survivor_ray_charles|url-status=dead}}</ref><ref name="Tyrangiel">{{Наведени вести|url=http://www.time.com/time/2006/100albums/0,27693,Modern_Sounds_in_Country_and_Western_Music,00.html|title=Review: ''Modern Sounds in Country and Western Music''|last=Tyrangiel|first=Josh|date=2006|work=Time|access-date=July 21, 2009|archive-date=2010-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20101020085742/http://www.time.com/time/2006/100albums/0,27693,Modern_Sounds_in_Country_and_Western_Music,00.html|url-status=dead}}</ref> Додека тој беше со ABC, Чарлс стана една од првите црни музичари на којшто му било доделено уметничка контрола од страна на мејнстрим снимачка компанија.<ref name="VH1">VH1 (2003), p. 210.</ref> Чарлс цитира Nat Кинг Кол како примарно влијание, но неговата музика исто така беше под влијание на Вестерн, [[џез]], ритам и блуз уметниците на денот, вклучувајќи го Луис Џордан и Чарлс Браун.<ref name="Autobio">{{Наведена книга|title=Brother Ray|last=Charles|first=Ray|last2=Ritz|first2=David|date=1992|publisher=Da Capo Press|isbn=0-306-80482-4|location=New York}}</ref> Тој стана пријател со Quincy Jones. Нивното пријателство траело до крајот на животот на Чарлс. [[Френк Синатра]]  го нарекол Реј Чарлс "единствениот вистински гениј во шоу бизнисот," иако Чарлс го потценил овој поим.<ref>{{Наведена книга|title=The Billboard Book of Number One Hits|url=https://archive.org/details/billboardbookofn00fred|last=Bronson|first=Fred|publisher=Watson-Guptill|year=1997|isbn=0-8230-7641-5|edition=4|location=New York|page=[https://archive.org/details/billboardbookofn00fred/page/98 98]|author-link=Fred Bronson}}</ref> Во 2002 година, ''[[Ролинг Стоун]]'' го рангираа Чарлс како број десет на својата список на "100 Најголеми Уметници на Сите времиња",<ref name="RollingStone">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rollingstone.com/music/lists/100-greatest-artists-of-all-time-19691231/ray-charles-20110420|title=100 Greatest Artists of All Time. No.&nbsp;10: Ray Charles|last=Morrison, Van|work=Rolling Stone|accessdate=June 13, 2010|archive-date=2015-12-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20151210072036/http://www.rollingstone.com/music/lists/100-greatest-artists-of-all-time-19691231/ray-charles-20110420|url-status=dead}}</ref> и како број два на нивната ноемвриска список на 2008 за "100 Најдобри Пејачи на Сите времиња".<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rollingstone.com/music/lists/100-greatest-singers-of-all-time-19691231/ray-charles-20101202|title=100 Greatest Singers of All Time. No.&nbsp;2: Ray Charles|last=Joel, Billy|publisher=rollingstone.com|accessdate=June 13, 2010|archive-date=2012-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20121022235041/http://www.rollingstone.com/music/lists/100-greatest-singers-of-all-time-19691231/ray-charles-20101202|url-status=dead}}</ref> Били Џоел забележува, "Ова може да звучи погрешно, но мислам дека Реј Чарлс е поважен од Елвис Присли.<ref>"A Tribute to Ray Charles". ''Rolling Stone'', nos. 952–953, July 8–22, 2004.</ref> == Белешки == {{reflist|group=note}} == Наводи == {{наводи|30em}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Чарлс, Реј}} [[Категорија:Родени во 1930 година]] [[Категорија:Починати во 2004 година]] [[Категорија:Добитници на Греми]] [[Категорија:Слепи музичари]] rdaai68bvsdzauhwm19qw8n4e5blpmx 5605826 5605825 2026-08-07T10:34:44Z Gurther 105215 5605826 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Ray Charles classic piano pose.jpg|мини|Реј Чарлс.]] '''Реј Чарлс Робинсон''' (септември 23, 1930 – 10 јуни 2004). Познат под името '''Реј Чарлс''', бил Американски пејач и текстописец, музичар и композитор. Меѓу пријатели и колеги музичари, тој често бил нарекуван "Брат Ray." Тој беше често си се нарекува "Гениј." Чарлс бил слеп уште од седумгодишна возраст. Тој беше пионер во душевната музика  во текот на 1950-тите со комбинирање на [[блуз]], [[ритам и блуз]], и госпел стиловите во музиката која ја снимал за Атлантик Рекордс.<ref name="Unterberger">Unterberger, Richie. [{{Allmusic|class=artist|id=p3876|pure_url=yes}} Biography: Ray Charles]. [//en.wikipedia.org/wiki/AllMusic AllMusic]; retrieved November 26, 2009.</ref><ref name="popc">{{Наведена мрежна страница|url=//digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc19764/m1|title=Show 15 – The Soul Reformation: More on the evolution of rhythm and blues|date=May 11, 1969|publisher=University of North Texas|accessdate=September 10, 2010}}</ref> Тој исто така придонесе за интеграција на кантри-музика, ритам и блуз и [[поп-музика]] во текот на 1960-тите години со своjoт успех на АБЦ Рекордс особено со своите два Модерн Саундс албуми.<ref>[http://oldies.about.com/od/soulmotown/p/raycharles.htm Guide Profile: Ray Charles] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160809193524/http://oldies.about.com/od/soulmotown/p/raycharles.htm |date=2016-08-09 }}, About.com; retrieved December 12, 2008.</ref><ref>{{Наведено списание|last=Palmer|first=Robert|date=February 9, 1978|title=Soul Survivor Ray Charles|url=https://www.rollingstone.com/news/story/24143629/soul_survivor_ray_charles|pages=10–14|access-date=November 9, 2008|journal=|archive-date=2010-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20100301023612/http://www.rollingstone.com/news/story/24143629/soul_survivor_ray_charles|url-status=dead}}</ref><ref name="Tyrangiel">{{Наведени вести|url=http://www.time.com/time/2006/100albums/0,27693,Modern_Sounds_in_Country_and_Western_Music,00.html|title=Review: ''Modern Sounds in Country and Western Music''|last=Tyrangiel|first=Josh|date=2006|work=Time|access-date=July 21, 2009|archive-date=2010-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20101020085742/http://www.time.com/time/2006/100albums/0,27693,Modern_Sounds_in_Country_and_Western_Music,00.html|url-status=dead}}</ref> Додека тој беше со ABC, Чарлс стана една од првите црни музичари на којшто му било доделено уметничка контрола од страна на мејнстрим снимачка компанија.<ref name="VH1">VH1 (2003), p. 210.</ref> Чарлс цитира Nat Кинг Кол како примарно влијание, но неговата музика исто така беше под влијание на Вестерн, [[џез]], ритам и блуз уметниците на денот, вклучувајќи го Луис Џордан и Чарлс Браун.<ref name="Autobio">{{Наведена книга|title=Brother Ray|last=Charles|first=Ray|last2=Ritz|first2=David|date=1992|publisher=Da Capo Press|isbn=0-306-80482-4|location=New York}}</ref> Тој стана пријател со Quincy Jones. Нивното пријателство траело до крајот на животот на Чарлс. [[Френк Синатра]]  го нарекол Реј Чарлс "единствениот вистински гениј во шоу бизнисот," иако Чарлс го потценил овој поим.<ref>{{Наведена книга|title=The Billboard Book of Number One Hits|url=https://archive.org/details/billboardbookofn00fred|last=Bronson|first=Fred|publisher=Watson-Guptill|year=1997|isbn=0-8230-7641-5|edition=4|location=New York|page=[https://archive.org/details/billboardbookofn00fred/page/98 98]|author-link=Fred Bronson}}</ref> Во 2002 година, ''[[Ролинг Стоун]]'' го рангираа Чарлс како број десет на својата список на "100 Најголеми Уметници на Сите времиња",<ref name="RollingStone">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rollingstone.com/music/lists/100-greatest-artists-of-all-time-19691231/ray-charles-20110420|title=100 Greatest Artists of All Time. No.&nbsp;10: Ray Charles|last=Morrison, Van|work=Rolling Stone|accessdate=June 13, 2010|archive-date=2015-12-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20151210072036/http://www.rollingstone.com/music/lists/100-greatest-artists-of-all-time-19691231/ray-charles-20110420|url-status=dead}}</ref> и како број два на нивната ноемвриска список на 2008 за "100 Најдобри Пејачи на Сите времиња".<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rollingstone.com/music/lists/100-greatest-singers-of-all-time-19691231/ray-charles-20101202|title=100 Greatest Singers of All Time. No.&nbsp;2: Ray Charles|last=Joel, Billy|publisher=rollingstone.com|accessdate=June 13, 2010|archive-date=2012-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20121022235041/http://www.rollingstone.com/music/lists/100-greatest-singers-of-all-time-19691231/ray-charles-20101202|url-status=dead}}</ref> Били Џоел забележува, "Ова може да звучи погрешно, но мислам дека Реј Чарлс е поважен од Елвис Присли.<ref>"A Tribute to Ray Charles". ''Rolling Stone'', nos. 952–953, July 8–22, 2004.</ref> == Наводи == {{наводи|30em}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Чарлс, Реј}} [[Категорија:Родени во 1930 година]] [[Категорија:Починати во 2004 година]] [[Категорија:Добитници на Греми]] [[Категорија:Слепи музичари]] px4ftsy456x76v7wmbxl5hpte1j2qui 0 1203830 5605662 5605465 2026-08-06T15:04:38Z Kiril Simeonovski 3243 5605662 wikitext text/x-wiki {{во изработка|4 часа}} {{Инфокутија Археолошко наоѓалиште во Македонија |име = Градиште |слика = Градиште (Град) 4.jpg |опис = Поглед на тврдината од селото Град | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=50 | lon_sec=37 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=55 | lat_sec=24 |место = Град (Делчевско){{!}}Град |општина = Делчево |тип = градиште |тип1 = |период = доцноантичко време |период1 = }} '''Градиште''', познат и како '''Градо'' или '''Скалата'''<ref name="истражувања">Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''.</ref> — [[археолошко наоѓалиште]] во делчевското село [[Град (Делчевско)|Град]]. Претставува [[градиште]] од [[Доцна антика|доцноантичко време]]. == Местоположба и големина == Градиштето е сместено на висок рид со доминантна положба на североисточниот раб на селото [[Град (Делчевско)|Град]]. Во подножјето на ридот од североисточната страна е коритото на реката [[Пијавица|В‘чин Дол]], а на југозападната страна од ридот тече реката [[Стрежна]]. Наоѓалиштето има неправилен правоаголен облик со должина од 300 м и различна ширина којашто изнесува 60 м кај јужното подградие, 30 м кај акрополот и 100 м кај северното подградие. Вкупната површина на наоѓалиштето изнесува 2 ха.<ref name="истражувања"/> == Археолошки истражувања == Наоѓалиштето за првпат било забележано од страна на [[Апостол Керамитчиев]] со истражувањата спроведени во периодот 1970-1972 година.<ref name="истражувања"/> На ридот на градиштето се пронајдени голем број [[монета|монети]] од римскиот период и рановизантиското време, камени садови и [[керамика]] од сите периоди, покривни [[ќерамида|ќерамиди]] и голем број на [[питос]]и. Дел од пронајдените монети се чуваат во [[Музеј на Македонија|Музејот на Македонија]] во [[Скопје]].<ref name="карта">[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069.</ref><ref name="општина">„[https://www.delcevo.gov.mk/tvrdinata-kaj-selo-grad Тврдината кај село Град]“. ''Општина Делчево''.</ref> Врз основа на пронајдените [[аретфакт (археологија)|артефакти]] е утврдено дека наоѓалиштето веројатно потекнува од периодот од римскиот до рановизантискиот период. Керамитчиев наведува дека, врз основа на неговата големина и временската непрекинатост, би можело да се работи за македонскиот антички град [[Армонија]], којшто се наоѓал меѓу [[Стоби]] и [[Ќустендил|Пауталија]].<ref name="истражувања"/> Систематски археолошки истражувања биле спроведени во периодот од 5 март до 5 септември 2001 година, а наоѓалиштето било поделено на три дела: [[акропол]], јужно подградие и северно подградие.<ref name="истражувања"/> === Акропол === Акрполот има мала површина со димензии 20 х 20 м. Со истражувањата на овој простор се откриени четири гробови од типот на слободни укопи без конструкција со скелетно погребување. Гробовите се во правец запад-исток со мал отклон кон север. Кај еден од гробовите се пронајдени [[прстен]] и две бронзени кочиња, коишто е утврдено дека потекнуваат од XIV век, па оттаму и [[некропола]]та временски е сместена во периодот XIV-XVI век. Освен гробовите, откриен е и поголем број на расфрлан остеолошки материјал (на пр. [[череп]]и, [[ивер]]и, [[ребро|ребра]] итн.), како и уште најмалку осум до десет покојници, што наведува дека средновековната некропола била многу поголема, но веројатно била уништена од страна на диви копачи или од [[ерозија]].<ref name="истражувања"/> Кај акрополот е откриен и ѕид којшто најверојатно претставува северен бедем од утврдување коешто го окружувало. Дополнително, откриени се и остатоци од [[малтер]] на источниот, западниот и јужниот дел од акрополот, коишто заедно со северниот ѕид сочинувале утврдување со неправилен правоаголен облик. Ѕидот се протега во правец североисток-југозапад, долг е 17 м, широк е 1 м и има различна висина делумно поради уништување и делумно поради променливиот релјеф на просторот. Оттука, висината во североисточниот дел изнесува 0,4 м, во средишниот дел 0,8 м, а во југозападниот дел 0,3 м. Ѕидот во југозападниот дел завршува под прав агол и претставува североисточен довратник на влезот во утврдувањето. Тој е изграден на [[карпа]], којашто претходно била обработена за да служи како темелна подлога, а градеењето е изведено со примена на техниката на [[неправилен опус]] без нагласени хоризонтални редови со широк меѓупростор. За изградбата бил користен кршен и во мал дел приделкан и речен камен, а спојувањето било извршено со варов малтер без примена на толчени [[тула|тули]]. Врз основа на ваквиот начин на градење и откриените парчиња [[керамика]] од [[доцна антика|доцноантичко време]] може да се заклучи дека ѕидот потекнува од тој период.<ref name="истражувања"/> Со натамошните истражувања на акрополот, на длабочина од 1,3 м се откриени парчиња керамика, коишто според кршењето и обликот може да се сместат во [[бронзено време|бронзеното време]]. Според тоа, акрополот веројатно бил населен уште од бронзеното време, а во периодот XIV-XVI век од место за живеење бил претворен во некропола.<ref name="истражувања"/> === Јужно подградие === Јужното подградие е подрачје коешто е погодно за изградба на повеќе одбранбени и станбени објекти. Истражувањата придонеле кон откривање дел од утврдување со две одбранбени кули (северна и јужна) и одбранбен ѕид, коишто го сочинуваат влезната партија од јужното предградие. Влезните партии со истурени одбранбени кули во однос на одбранбениот ѕид со челно поставен влез се карактеристични за средновековните утврдувања. Кулите во јужното подградие се вовлечени во однос на одбранбениот ѕид, а влезот се наоѓа меѓу јужната кула и одбранбениот ѕид.<ref name="истражувања"/> ==== Северна и јужна кула ==== Северната кула има правоаголен облик со димензии 6,0 х 5,3 м од надворешната страна и квадратен облик со димензии 4 х 4 м од внатрешната страна. Поставена е во правец североисток-југозапад. Влезот се наоѓа во средишниот дел на источниот ѕид и е широк 1,5 м. Во југозападниот дел од внатрешната страна е откриена инчеста јама. Ѕидовите на [[кула]]та се изградени на претходно подготвена карпа, а при изградбата е користена техниката на неправилен опус без нагласени хоризонтални редови. Изградени се од камен којшто е споен со варов малтер во меѓупростор до 0,02 м, а на одредена висина бил поставуван и дрвен серклаж од внатрешната страна на ѕидовите. Освен камења, биле користени и кршени покривни [[ќерамида|ќерамиди]] за израмнување на редовите. Висината на ѕидовите се разликува од внатрешната и надворешната страна, што се должи на начинот на градење и релјефот. Најдобро се сочувани северниот, источниот и западниот ѕид, додека на јужниот ѕид се забележителни најголеми оштетувања. Северниот ѕид е висок од 0,5 до 1,8 м од внатрешната и од 0,2 до 0,6 м од надворешната страна, источниот ѕид од 0,4 до 0,8 м од внатрешната и надворешната страна, западниот ѕид од 1,8 до 2,2 м од внатрешната и од 0,4 до 1,2 м од надворешната страна, а висината на сочуваните делови од јужниот ѕид е до 1,5 м од внатрешната и надворешната страна. Ширината на ѕидовите се движи од 0,60 до 1,05 м. Најизразена е ширината на јужниот ѕид, каде што на висина од 1,2 м изнесува 1 м. Источниот ѕид е широк 0,8 м, а западниот ѕид 0,6 м.<ref name="истражувања"/> Јужната кула се наоѓа на 8 м југозападно од северната кула. Таа е поставена во иста оска со северната кула со отстапување од 0,5 м кон исток, што најверојатно прозилегува од поставеноста на влезот. Оваа кула е градена на сличен начин како и северната, така што и кај неа се јавуваат различни висини на сочуваните ѕидови од внатрешната и надворешната страна. Најдобро се сочувани северниот и западниот ѕид, додека јужниот и источниот се отркиени во малтер на претходно подготвена и зарамнета карпа, а само на одделни места се среќаваат камења коишто припаѓаат на ѕидовите. Северниот ѕид е висок од 0,1 до 1,5 м од внатрешната и од 0,3 до 1,1 м од надворешната страна, а западниот ѕид до 1,6 м од внатрешната и надворешната страна. Кај двете кули се откриени ѕидни платна коишто се градени со друга техника, што укажува на тоа дека тие не припаѓаат на периодот на изградба на кулите, туку се остатоци од претходна градежна фаза и биле искористени за изградбата на кулите.<ref name="истражувања"/> ==== Одбранбен ѕид ==== Одбранбениот ѕид на утврдувањето е во должина од 16 м и се протега во правец североисток-југозапад, следејќи ја оската на северната и јужната кула, и на тој начин образува [[предворие]] на јужното поддградие. Ѕидот има различни ширини за сметка на влезот. Почнувајќи од откриениот северен дел и во должина од 7,5 м кон југ до југозападниот агол на северната кула, ширината изнесува 1,9 м. Кај аголот, неговата ширина се стеснува на 1,6 м и со оваа ширина продолжува кон југ во должина од 2,8 м. Потоа, ѕидот се шири на исток и запад во должина од 1,5 м, образувајќи плато со димензии 5,0 х 2,8 м. Од западниот дел продолжува кон југ со ширина од 1,2 м и со должина од 2 м. Овој дел заедно со западниот ѕид на јужната кула го образуваат влезот на утврдувањето со ширина од 2 м. Во најголем дел, особено на северната страна, ѕидот е откриен во малтерна подлога на претходно зарамнета карпа над којашто се издига. Стеснетиот дел лежи на земјена подлога и, врз основа на наодите, е утврдено дека потекнува од доцноантичкиот период.<ref name="истражувања"/> Ѕидот е сочуван во три камени реда на источната страна со висина од 0,5 м и во еден камен ред со висина од 0,3 м на западната страна. Плато и продолжението на ѕидот коешто го образува западниот довратник на ѕидот се откриени во висина од 0,3 до 0,6 м. Ѕидот е граден со примена на техниката на неправилен опус без нагласени хоризонтални редови, а на надворешната страна на источното крило на платото се забележува дрвен серклаж по целата должина на ѕидот во висина од 0,5 м од прагот на влезот. При ѕидањето биле употребени [[варовник]] и речен камен, а како сврзувачко средство е користен варов малтер којшто се среќава во меѓупростор до 0,02 м. За разлика од кулите, кај коишто при зарамнувањето на редовите се користени кршени покривни ќерамиди, тоа не е утврдено кај одбранбениот ѕид.<ref name="истражувања"/> Врз основа на откриените архитектонски остатоци и движниот археолошки материјал потврдени се два културни слоја коишто потекнуваат од доцноантичкиот период и од [[среден век|средниот век]]. Доцноантичкиот културен слој се потврдува преку пронајдените парчиња керамика и откриените остатоци од агол од објект со висина од 0,3 м, должина на двата ѕида од 0,4 м и ширина од 0,8 м. Средновековниот културен слој е утврден од самата површина на теренот до доцноантичкиот слој. Притоа, двете кули и одбранбениот ѕид му припаѓаат на средновековниот период. На наоѓалиштето се пронајдени парчиња од груби и големи керамички садови, главно украсени со плетенка на вратот и мевот, а откриени се и цели врвови од стрели, како и две венецијански [[монета|монети]] коишто потекнуваат од крајот на XIV век.<ref name="истражувања"/> ==== Тераса ==== Во долните партии од одбранбениот ѕид, на растојание од 6 м, откриени се кула и дел од одбранбен ѕид коишто образуваат предворие по примерот на доцноантичките влезни партии на [[Девини Кули]] и [[Марков манастир]]. Кулата има правоаголен облик со димензии 7 х 5,6 м, различни ширини на ѕидовите од 0,7 до 0,8 м и е во насока север-југ. Во северниот дел е прилепена до карпа којашто била искористена како северен ѕид. Влезот на кулата се наоѓа во источниот дел на северниот ѕид и е широк 1 м. Сочуваните висини на ѕидовите се разликуваат поради тоа што теренот е стрмен и опаѓа од исток кон запад, па така јужниот ѕид е висок 0,3-0,4 м, источниот 0,3-0,5 м, а западниот 0,4-0,6 м. Ѕидовите се издигаат на карпа којашто претставува темелна подлога. Одбранбениот ѕид во должина од 6,5 м и ширина од 1 до 1,3 м ја следи оската на кулата и се протега во правец север-југ. Влезот со ширина од 1,4 м е образуван од северниот дел на одбранбениот ѕид и јужниот ѕид на кулата. Градењето на кулата и одбранбениот ѕид е со техниката на неправилен опус без нагласени хоризонтални редови со користење на варов и речен камен, како и меѓупростор со ширина од 0,04 м којшто е залиен со варов малтер. На овој простор е откриен голем број на движни артефакти, како што се парчиња керамика од доцната антика и монета од VI век, па оттаму е утврдено дека влезната партија од терасата е од доцноантичкиот период.<ref name="истражувања"/> == Историја == Истражувањата потврдиле дека Градиште претставува доцноантички град од периодот I-III век, а според неговата големина и временската непрекинатост се претпоставува дека можеби се работи за македонскиот антички град [[Армонија]], којшто се наоѓал меѓу [[Стоби]] и [[Ќустендил|Пауталија]].<ref name="карта"/> Археолошките наоди укажуваат дека се работело за добро обезбедена тврдина со [[акропол]] на врвот на ридот и кула за набљудување на околината и одбрана од напади. На местото не е пронајдена ранохристијанска црква, иако постои предание дека во селото имало повеќе цркви.<ref name="општина"/> Во [[Среден век|средниот век]], на просторот на градиштетот имало развиен црковен живот, а за тоа сведочат трите бронзени крста коишто се пронајдени во него. Првиот крст е утврдено дека потекнува од периодот X-XII век, за вториот се знае само дека е од средниот век, а третиот е од XVIII век. Од расположливите податоци од времето на владеењето на српските цареви [[Стефан Урош II Милутин|Милутин]] и [[Стефан Душан|Душан]], како и од Турскиот попис од 1570 година се осознава дека се работело за голема и организирана населба.<ref name="општина"/> == Галерија == <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Локалитетот Градиште во Град (2).jpg| Податотека:Локалитетот Градиште во Град (1).jpg| Податотека:Поглед на Град со Градиште.jpg| Податотека:Поглед на Градиште во селото Град.jpg| </gallery> == Поврзано == * [[Калиште (Град)|Калиште]] * [[Селце (Град)|Селце]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{ризница-ред|Gradište (Grad)}} {{Архео-Делчево}} [[Категорија:Град (Делчевско)]] a663gnx1gbaazzpg84twd3ihqfms4g6 5605694 5605662 2026-08-06T17:30:51Z Kiril Simeonovski 3243 5605694 wikitext text/x-wiki {{во изработка|4 часа}} {{Инфокутија Археолошко наоѓалиште во Македонија |име = Градиште |слика = Градиште (Град) 4.jpg |опис = Поглед на тврдината од селото Град | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=50 | lon_sec=37 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=55 | lat_sec=24 |место = Град (Делчевско){{!}}Град |општина = Делчево |тип = градиште |тип1 = |период = доцноантичко време |период1 = }} '''Градиште''', познат и како '''Градо''' или '''Скалата'''<ref name="истражувања">Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''.</ref> — [[археолошко наоѓалиште]] во делчевското село [[Град (Делчевско)|Град]]. Претставува [[градиште]] од [[Доцна антика|доцноантичко време]]. == Местоположба и големина == Градиштето е сместено на висок рид со доминантна положба на североисточниот раб на селото [[Град (Делчевско)|Град]]. Во подножјето на ридот од североисточната страна е коритото на реката [[Пијавица|В‘чин Дол]], а на југозападната страна од ридот тече реката [[Стрежна]]. Наоѓалиштето има неправилен правоаголен облик со должина од 300 м и различна ширина којашто изнесува 60 м кај јужното подградие, 30 м кај акрополот и 100 м кај северното подградие. Вкупната површина на наоѓалиштето изнесува 2 ха.<ref name="истражувања"/> == Археолошки истражувања == Наоѓалиштето за првпат било забележано од страна на [[Апостол Керамитчиев]] со истражувањата спроведени во периодот 1970-1972 година.<ref name="истражувања"/> На ридот на градиштето се пронајдени голем број [[монета|монети]] од римскиот период и рановизантиското време, камени садови и [[керамика]] од сите периоди, покривни [[ќерамида|ќерамиди]] и голем број на [[питос]]и. Дел од пронајдените монети се чуваат во [[Музеј на Македонија|Музејот на Македонија]] во [[Скопје]].<ref name="карта">[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069.</ref><ref name="општина">„[https://www.delcevo.gov.mk/tvrdinata-kaj-selo-grad Тврдината кај село Град]“. ''Општина Делчево''.</ref> Врз основа на пронајдените [[аретфакт (археологија)|артефакти]] е утврдено дека наоѓалиштето веројатно потекнува од периодот од римскиот до рановизантискиот период. Керамитчиев наведува дека, врз основа на неговата големина и временската непрекинатост, би можело да се работи за македонскиот антички град [[Армонија]], којшто се наоѓал меѓу [[Стоби]] и [[Ќустендил|Пауталија]].<ref name="истражувања"/> Систематски археолошки истражувања биле спроведени во периодот од 5 март до 5 септември 2001 година, а наоѓалиштето било поделено на три дела: [[акропол]], јужно подградие и северно подградие.<ref name="истражувања"/> === Акропол === Акрполот има мала површина со димензии 20 х 20 м. Со истражувањата на овој простор се откриени четири гробови од типот на слободни укопи без конструкција со скелетно погребување. Гробовите се во правец запад-исток со мал отклон кон север. Кај еден од гробовите се пронајдени [[прстен]] и две бронзени кочиња, коишто е утврдено дека потекнуваат од XIV век, па оттаму и [[некропола]]та временски е сместена во периодот XIV-XVI век. Освен гробовите, откриен е и поголем број на расфрлан остеолошки материјал (на пр. [[череп]]и, [[ивер]]и, [[ребро|ребра]] итн.), како и уште најмалку осум до десет покојници, што наведува дека средновековната некропола била многу поголема, но веројатно била уништена од страна на диви копачи или од [[ерозија]].<ref name="истражувања"/> Кај акрополот е откриен и ѕид којшто најверојатно претставува северен бедем од утврдување коешто го окружувало. Дополнително, откриени се и остатоци од [[малтер]] на источниот, западниот и јужниот дел од акрополот, коишто заедно со северниот ѕид сочинувале утврдување со неправилен правоаголен облик. Ѕидот се протега во правец североисток-југозапад, долг е 17 м, широк е 1 м и има различна висина делумно поради уништување и делумно поради променливиот релјеф на просторот. Оттука, висината во североисточниот дел изнесува 0,4 м, во средишниот дел 0,8 м, а во југозападниот дел 0,3 м. Ѕидот во југозападниот дел завршува под прав агол и претставува североисточен довратник на влезот во утврдувањето. Тој е изграден на [[карпа]], којашто претходно била обработена за да служи како темелна подлога, а градеењето е изведено со примена на техниката на [[неправилен опус]] без нагласени хоризонтални редови со широк меѓупростор. За изградбата бил користен кршен и во мал дел приделкан и речен камен, а спојувањето било извршено со варов малтер без примена на толчени [[тула|тули]]. Врз основа на ваквиот начин на градење и откриените парчиња [[керамика]] од [[доцна антика|доцноантичко време]] може да се заклучи дека ѕидот потекнува од тој период.<ref name="истражувања"/> Со натамошните истражувања на акрополот, на длабочина од 1,3 м се откриени парчиња керамика, коишто според кршењето и обликот може да се сместат во [[бронзено време|бронзеното време]]. Според тоа, акрополот веројатно бил населен уште од бронзеното време, а во периодот XIV-XVI век од место за живеење бил претворен во некропола.<ref name="истражувања"/> === Јужно подградие === Јужното подградие е подрачје коешто е погодно за изградба на повеќе одбранбени и станбени објекти. Истражувањата придонеле кон откривање дел од утврдување со две одбранбени кули (северна и јужна) и одбранбен ѕид, коишто го сочинуваат влезната партија од јужното предградие. Влезните партии со истурени одбранбени кули во однос на одбранбениот ѕид со челно поставен влез се карактеристични за средновековните утврдувања. Кулите во јужното подградие се вовлечени во однос на одбранбениот ѕид, а влезот се наоѓа меѓу јужната кула и одбранбениот ѕид.<ref name="истражувања"/> ==== Северна и јужна кула ==== Северната кула има правоаголен облик со димензии 6,0 х 5,3 м од надворешната страна и квадратен облик со димензии 4 х 4 м од внатрешната страна. Поставена е во правец североисток-југозапад. Влезот се наоѓа во средишниот дел на источниот ѕид и е широк 1,5 м. Во југозападниот дел од внатрешната страна е откриена инчеста јама. Ѕидовите на [[кула]]та се изградени на претходно подготвена карпа, а при изградбата е користена техниката на неправилен опус без нагласени хоризонтални редови. Изградени се од камен којшто е споен со варов малтер во меѓупростор до 0,02 м, а на одредена висина бил поставуван и дрвен серклаж од внатрешната страна на ѕидовите. Освен камења, биле користени и кршени покривни [[ќерамида|ќерамиди]] за израмнување на редовите. Висината на ѕидовите се разликува од внатрешната и надворешната страна, што се должи на начинот на градење и релјефот. Најдобро се сочувани северниот, источниот и западниот ѕид, додека на јужниот ѕид се забележителни најголеми оштетувања. Северниот ѕид е висок од 0,5 до 1,8 м од внатрешната и од 0,2 до 0,6 м од надворешната страна, источниот ѕид од 0,4 до 0,8 м од внатрешната и надворешната страна, западниот ѕид од 1,8 до 2,2 м од внатрешната и од 0,4 до 1,2 м од надворешната страна, а висината на сочуваните делови од јужниот ѕид е до 1,5 м од внатрешната и надворешната страна. Ширината на ѕидовите се движи од 0,60 до 1,05 м. Најизразена е ширината на јужниот ѕид, каде што на висина од 1,2 м изнесува 1 м. Источниот ѕид е широк 0,8 м, а западниот ѕид 0,6 м.<ref name="истражувања"/> Јужната кула се наоѓа на 8 м југозападно од северната кула. Таа е поставена во иста оска со северната кула со отстапување од 0,5 м кон исток, што најверојатно прозилегува од поставеноста на влезот. Оваа кула е градена на сличен начин како и северната, така што и кај неа се јавуваат различни висини на сочуваните ѕидови од внатрешната и надворешната страна. Најдобро се сочувани северниот и западниот ѕид, додека јужниот и источниот се отркиени во малтер на претходно подготвена и зарамнета карпа, а само на одделни места се среќаваат камења коишто припаѓаат на ѕидовите. Северниот ѕид е висок од 0,1 до 1,5 м од внатрешната и од 0,3 до 1,1 м од надворешната страна, а западниот ѕид до 1,6 м од внатрешната и надворешната страна. Кај двете кули се откриени ѕидни платна коишто се градени со друга техника, што укажува на тоа дека тие не припаѓаат на периодот на изградба на кулите, туку се остатоци од претходна градежна фаза и биле искористени за изградбата на кулите.<ref name="истражувања"/> ==== Одбранбен ѕид ==== Одбранбениот ѕид на утврдувањето е во должина од 16 м и се протега во правец североисток-југозапад, следејќи ја оската на северната и јужната кула, и на тој начин образува [[предворие]] на јужното поддградие. Ѕидот има различни ширини за сметка на влезот. Почнувајќи од откриениот северен дел и во должина од 7,5 м кон југ до југозападниот агол на северната кула, ширината изнесува 1,9 м. Кај аголот, неговата ширина се стеснува на 1,6 м и со оваа ширина продолжува кон југ во должина од 2,8 м. Потоа, ѕидот се шири на исток и запад во должина од 1,5 м, образувајќи плато со димензии 5,0 х 2,8 м. Од западниот дел продолжува кон југ со ширина од 1,2 м и со должина од 2 м. Овој дел заедно со западниот ѕид на јужната кула го образуваат влезот на утврдувањето со ширина од 2 м. Во најголем дел, особено на северната страна, ѕидот е откриен во малтерна подлога на претходно зарамнета карпа над којашто се издига. Стеснетиот дел лежи на земјена подлога и, врз основа на наодите, е утврдено дека потекнува од доцноантичкиот период.<ref name="истражувања"/> Ѕидот е сочуван во три камени реда на источната страна со висина од 0,5 м и во еден камен ред со висина од 0,3 м на западната страна. Плато и продолжението на ѕидот коешто го образува западниот довратник на ѕидот се откриени во висина од 0,3 до 0,6 м. Ѕидот е граден со примена на техниката на неправилен опус без нагласени хоризонтални редови, а на надворешната страна на источното крило на платото се забележува дрвен серклаж по целата должина на ѕидот во висина од 0,5 м од прагот на влезот. При ѕидањето биле употребени [[варовник]] и речен камен, а како сврзувачко средство е користен варов малтер којшто се среќава во меѓупростор до 0,02 м. За разлика од кулите, кај коишто при зарамнувањето на редовите се користени кршени покривни ќерамиди, тоа не е утврдено кај одбранбениот ѕид.<ref name="истражувања"/> Врз основа на откриените архитектонски остатоци и движниот археолошки материјал потврдени се два културни слоја коишто потекнуваат од доцноантичкиот период и од [[среден век|средниот век]]. Доцноантичкиот културен слој се потврдува преку пронајдените парчиња керамика и откриените остатоци од агол од објект со висина од 0,3 м, должина на двата ѕида од 0,4 м и ширина од 0,8 м. Средновековниот културен слој е утврден од самата површина на теренот до доцноантичкиот слој. Притоа, двете кули и одбранбениот ѕид му припаѓаат на средновековниот период. На наоѓалиштето се пронајдени парчиња од груби и големи керамички садови, главно украсени со плетенка на вратот и мевот, а откриени се и цели врвови од стрели, како и две венецијански [[монета|монети]] коишто потекнуваат од крајот на XIV век.<ref name="истражувања"/> ==== Тераса ==== Во долните партии од одбранбениот ѕид, на растојание од 6 м, откриени се кула и дел од одбранбен ѕид коишто образуваат предворие по примерот на доцноантичките влезни партии на [[Девини Кули]] и [[Марков манастир]]. Кулата има правоаголен облик со димензии 7 х 5,6 м, различни ширини на ѕидовите од 0,7 до 0,8 м и е во насока север-југ. Во северниот дел е прилепена до карпа којашто била искористена како северен ѕид. Влезот на кулата се наоѓа во источниот дел на северниот ѕид и е широк 1 м. Сочуваните висини на ѕидовите се разликуваат поради тоа што теренот е стрмен и опаѓа од исток кон запад, па така јужниот ѕид е висок 0,3-0,4 м, источниот 0,3-0,5 м, а западниот 0,4-0,6 м. Ѕидовите се издигаат на карпа којашто претставува темелна подлога. Одбранбениот ѕид во должина од 6,5 м и ширина од 1 до 1,3 м ја следи оската на кулата и се протега во правец север-југ. Влезот со ширина од 1,4 м е образуван од северниот дел на одбранбениот ѕид и јужниот ѕид на кулата. Градењето на кулата и одбранбениот ѕид е со техниката на неправилен опус без нагласени хоризонтални редови со користење на варов и речен камен, како и меѓупростор со ширина од 0,04 м којшто е залиен со варов малтер. На овој простор е откриен голем број на движни артефакти, како што се парчиња керамика од доцната антика и монета од VI век, па оттаму е утврдено дека влезната партија од терасата е од доцноантичкиот период.<ref name="истражувања"/> == Историја == Истражувањата потврдиле дека Градиште претставува доцноантички град од периодот I-III век, а според неговата големина и временската непрекинатост се претпоставува дека можеби се работи за македонскиот антички град [[Армонија]], којшто се наоѓал меѓу [[Стоби]] и [[Ќустендил|Пауталија]].<ref name="карта"/> Археолошките наоди укажуваат дека се работело за добро обезбедена тврдина со [[акропол]] на врвот на ридот и кула за набљудување на околината и одбрана од напади. На местото не е пронајдена ранохристијанска црква, иако постои предание дека во селото имало повеќе цркви.<ref name="општина"/> Во [[Среден век|средниот век]], на просторот на градиштетот имало развиен црковен живот, а за тоа сведочат трите бронзени крста коишто се пронајдени во него. Првиот крст е утврдено дека потекнува од периодот X-XII век, за вториот се знае само дека е од средниот век, а третиот е од XVIII век. Од расположливите податоци од времето на владеењето на српските цареви [[Стефан Урош II Милутин|Милутин]] и [[Стефан Душан|Душан]], како и од Турскиот попис од 1570 година се осознава дека се работело за голема и организирана населба.<ref name="општина"/> == Галерија == <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Локалитетот Градиште во Град (2).jpg| Податотека:Локалитетот Градиште во Град (1).jpg| Податотека:Поглед на Град со Градиште.jpg| Податотека:Поглед на Градиште во селото Град.jpg| </gallery> == Поврзано == * [[Калиште (Град)|Калиште]] * [[Селце (Град)|Селце]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{ризница-ред|Gradište (Grad)}} {{Архео-Делчево}} [[Категорија:Град (Делчевско)]] 0yuaoitjlmo6lpmpv6r033iogrsr7lg 5605764 5605694 2026-08-06T19:42:48Z Kiril Simeonovski 3243 дополнување 5605764 wikitext text/x-wiki {{во изработка|4 часа}} {{Инфокутија Археолошко наоѓалиште во Македонија |име = Градиште |слика = Градиште (Град) 4.jpg |опис = Поглед на тврдината од селото Град | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=50 | lon_sec=37 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=55 | lat_sec=24 |место = Град (Делчевско){{!}}Град |општина = Делчево |тип = градиште |тип1 = |период = доцноантичко време |период1 = }} '''Градиште''', познат и како '''Градо''' или '''Скалата'''<ref name="истражувања-32">Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 32.</ref> — [[археолошко наоѓалиште]] во делчевското село [[Град (Делчевско)|Град]]. Претставува [[градиште]] од [[Доцна антика|доцноантичко време]]. == Местоположба и големина == Градиштето е сместено на висок рид со доминантна положба на североисточниот раб на селото [[Град (Делчевско)|Град]]. Во подножјето на ридот од североисточната страна е коритото на реката [[Пијавица|В‘чин Дол]], а на југозападната страна од ридот тече реката [[Стрежна]]. Наоѓалиштето има неправилен правоаголен облик со должина од 300 м и различна ширина којашто изнесува 60 м кај јужното подградие, 30 м кај акрополот и 100 м кај северното подградие. Вкупната површина на наоѓалиштето изнесува 2 ха.<ref name="истражувања-32"/> == Историја == Градиште претставува доцноантички град од периодот I-III век, а според неговата големина и временската непрекинатост се претпоставува дека можеби се работи за македонскиот антички град [[Армонија]], којшто се наоѓал меѓу [[Стоби]] и [[Ќустендил|Пауталија]].<ref name="карта"/> Археолошките наоди укажуваат дека се работело за добро обезбедена тврдина со [[акропол]] на врвот на ридот и кула за набљудување на околината и одбрана од напади. На местото не е пронајдена ранохристијанска црква, иако постои предание дека во селото имало повеќе цркви.<ref name="општина"/> Во [[Среден век|средниот век]], на просторот на градиштето имало развиен црковен живот, а за тоа сведочат трите бронзени крста коишто се пронајдени во него. Првиот крст е утврдено дека потекнува од периодот X-XII век, за вториот се знае само дека е од средниот век, а третиот е од XVIII век. Од расположливите податоци од времето на владеењето на српските цареви [[Стефан Урош II Милутин|Милутин]] и [[Стефан Душан|Душан]], како и од Турскиот попис од 1570 година се осознава дека се работело за голема и организирана населба.<ref name="општина"/> Во 2024 година, по иницијатива на иселеници од селото Град во [[Швајцарија]], во Градиште бил поставен и осветен крст.<ref>„[https://kurir.mk/vesti/republika/osveten-krstot-na-tvrdinata-gradishte-vo-delchevskoto-selo-grad/ Осветен Крстот на тврдината Градиште во делчевското село Град]“. ''Курир''. 2 август 2024.</ref> == Археолошки истражувања == Наоѓалиштето за првпат било забележано од страна на [[Апостол Керамитчиев]] со истражувањата спроведени во периодот 1970-1972 година.<ref name="истражувања-32"/> На ридот на градиштето се пронајдени голем број [[монета|монети]] од римскиот период и рановизантиското време, камени садови и [[керамика]] од сите периоди, покривни [[ќерамида|ќерамиди]] и голем број на [[питос]]и. Дел од пронајдените монети се чуваат во [[Музеј на Македонија|Музејот на Македонија]] во [[Скопје]].<ref name="карта">[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069.</ref><ref name="општина">„[https://www.delcevo.gov.mk/tvrdinata-kaj-selo-grad Тврдината кај село Град]“. ''Општина Делчево''.</ref> Врз основа на пронајдените [[аретфакт (археологија)|артефакти]] е утврдено дека наоѓалиштето веројатно потекнува од периодот од римскиот до рановизантискиот период. Керамитчиев наведува дека, врз основа на неговата големина и временската непрекинатост, би можело да се работи за македонскиот антички град Армонија, којшто се наоѓал меѓу Стоби и Пауталија.<ref name="истражувања-32"/> Систематски археолошки истражувања биле спроведени во периодот од 5 март до 5 септември 2001 година, а наоѓалиштето било поделено на три дела: [[акропол]], јужно подградие и северно подградие.<ref name="истражувања-32"/> === Акропол === Акрполот има мала површина со димензии 20 х 20 м. Со истражувањата на овој простор се откриени четири гробови од типот на слободни укопи без конструкција со скелетно погребување. Гробовите се во правец запад-исток со мал отклон кон север. Кај еден од гробовите се пронајдени [[прстен]] и две бронзени кочиња, коишто е утврдено дека потекнуваат од XIV век, па оттаму и [[некропола]]та временски е сместена во периодот XIV-XVI век. Освен гробовите, откриен е и поголем број на расфрлан остеолошки материјал (на пр. [[череп]]и, [[ивер]]и, [[ребро|ребра]] итн.), како и уште најмалку осум до десет покојници, што наведува дека средновековната некропола била многу поголема, но веројатно била уништена од страна на диви копачи или од [[ерозија]].<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 32-33.</ref> Кај акрополот е откриен и ѕид којшто најверојатно претставува северен бедем од утврдување коешто го окружувало. Дополнително, откриени се и остатоци од [[малтер]] на источниот, западниот и јужниот дел од акрополот, коишто заедно со северниот ѕид сочинувале утврдување со неправилен правоаголен облик. Ѕидот се протега во правец североисток-југозапад, долг е 17 м, широк е 1 м и има различна висина делумно поради уништување и делумно поради променливиот релјеф на просторот. Оттука, висината во североисточниот дел изнесува 0,4 м, во средишниот дел 0,8 м, а во југозападниот дел 0,3 м. Ѕидот во југозападниот дел завршува под прав агол и претставува североисточен довратник на влезот во утврдувањето. Тој е изграден на [[карпа]], којашто претходно била обработена за да служи како темелна подлога, а градеењето е изведено со примена на техниката на [[неправилен опус]] без нагласени хоризонтални редови со широк меѓупростор. За изградбата бил користен кршен и во мал дел приделкан и речен камен, а спојувањето било извршено со варов малтер без примена на толчени [[тула|тули]]. Врз основа на ваквиот начин на градење и откриените парчиња [[керамика]] од [[доцна антика|доцноантичко време]] може да се заклучи дека ѕидот потекнува од тој период.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 33-34.</ref> Со натамошните истражувања на акрополот, на длабочина од 1,3 м се откриени парчиња керамика, коишто според кршењето и обликот може да се сместат во [[бронзено време|бронзеното време]]. Според тоа, акрополот веројатно бил населен уште од бронзеното време, а во периодот XIV-XVI век од место за живеење бил претворен во некропола.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 34.</ref> === Јужно подградие === Јужното подградие е подрачје коешто е погодно за изградба на повеќе одбранбени и станбени објекти. Истражувањата придонеле кон откривање дел од утврдување со две одбранбени кули (северна и јужна) и одбранбен ѕид, коишто го сочинуваат влезната партија од јужното предградие. Влезните партии со истурени одбранбени кули во однос на одбранбениот ѕид со челно поставен влез се карактеристични за средновековните утврдувања. Кулите во јужното подградие се вовлечени во однос на одбранбениот ѕид, а влезот се наоѓа меѓу јужната кула и одбранбениот ѕид.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 34-36.</ref> ==== Северна и јужна кула ==== Северната кула има правоаголен облик со димензии 6,0 х 5,3 м од надворешната страна и квадратен облик со димензии 4 х 4 м од внатрешната страна. Поставена е во правец североисток-југозапад. Влезот се наоѓа во средишниот дел на источниот ѕид и е широк 1,5 м. Во југозападниот дел од внатрешната страна е откриена инчеста јама. Ѕидовите на [[кула]]та се изградени на претходно подготвена карпа, а при изградбата е користена техниката на неправилен опус без нагласени хоризонтални редови. Изградени се од камен којшто е споен со варов малтер во меѓупростор до 0,02 м, а на одредена висина бил поставуван и дрвен серклаж од внатрешната страна на ѕидовите. Освен камења, биле користени и кршени покривни [[ќерамида|ќерамиди]] за израмнување на редовите. Висината на ѕидовите се разликува од внатрешната и надворешната страна, што се должи на начинот на градење и релјефот. Најдобро се сочувани северниот, источниот и западниот ѕид, додека на јужниот ѕид се забележителни најголеми оштетувања. Северниот ѕид е висок од 0,5 до 1,8 м од внатрешната и од 0,2 до 0,6 м од надворешната страна, источниот ѕид од 0,4 до 0,8 м од внатрешната и надворешната страна, западниот ѕид од 1,8 до 2,2 м од внатрешната и од 0,4 до 1,2 м од надворешната страна, а висината на сочуваните делови од јужниот ѕид е до 1,5 м од внатрешната и надворешната страна. Ширината на ѕидовите се движи од 0,60 до 1,05 м. Најизразена е ширината на јужниот ѕид, каде што на висина од 1,2 м изнесува 1 м. Источниот ѕид е широк 0,8 м, а западниот ѕид 0,6 м.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 36-37.</ref> Јужната кула се наоѓа на 8 м југозападно од северната кула. Таа е поставена во иста оска со северната кула со отстапување од 0,5 м кон исток, што најверојатно прозилегува од поставеноста на влезот. Оваа кула е градена на сличен начин како и северната, така што и кај неа се јавуваат различни висини на сочуваните ѕидови од внатрешната и надворешната страна. Најдобро се сочувани северниот и западниот ѕид, додека јужниот и источниот се отркиени во малтер на претходно подготвена и зарамнета карпа, а само на одделни места се среќаваат камења коишто припаѓаат на ѕидовите. Северниот ѕид е висок од 0,1 до 1,5 м од внатрешната и од 0,3 до 1,1 м од надворешната страна, а западниот ѕид до 1,6 м од внатрешната и надворешната страна. Кај двете кули се откриени ѕидни платна коишто се градени со друга техника, што укажува на тоа дека тие не припаѓаат на периодот на изградба на кулите, туку се остатоци од претходна градежна фаза и биле искористени за изградбата на кулите.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 37-38.</ref> ==== Одбранбен ѕид ==== Одбранбениот ѕид на утврдувањето е во должина од 16 м и се протега во правец североисток-југозапад, следејќи ја оската на северната и јужната кула, и на тој начин образува [[предворие]] на јужното поддградие. Ѕидот има различни ширини за сметка на влезот. Почнувајќи од откриениот северен дел и во должина од 7,5 м кон југ до југозападниот агол на северната кула, ширината изнесува 1,9 м. Кај аголот, неговата ширина се стеснува на 1,6 м и со оваа ширина продолжува кон југ во должина од 2,8 м. Потоа, ѕидот се шири на исток и запад во должина од 1,5 м, образувајќи плато со димензии 5,0 х 2,8 м. Од западниот дел продолжува кон југ со ширина од 1,2 м и со должина од 2 м. Овој дел заедно со западниот ѕид на јужната кула го образуваат влезот на утврдувањето со ширина од 2 м. Во најголем дел, особено на северната страна, ѕидот е откриен во малтерна подлога на претходно зарамнета карпа над којашто се издига. Стеснетиот дел лежи на земјена подлога и, врз основа на наодите, е утврдено дека потекнува од доцноантичкиот период.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 38-39.</ref> Ѕидот е сочуван во три камени реда на источната страна со висина од 0,5 м и во еден камен ред со висина од 0,3 м на западната страна. Плато и продолжението на ѕидот коешто го образува западниот довратник на ѕидот се откриени во висина од 0,3 до 0,6 м. Ѕидот е граден со примена на техниката на неправилен опус без нагласени хоризонтални редови, а на надворешната страна на источното крило на платото се забележува дрвен серклаж по целата должина на ѕидот во висина од 0,5 м од прагот на влезот. При ѕидањето биле употребени [[варовник]] и речен камен, а како сврзувачко средство е користен варов малтер којшто се среќава во меѓупростор до 0,02 м. За разлика од кулите, кај коишто при зарамнувањето на редовите се користени кршени покривни ќерамиди, тоа не е утврдено кај одбранбениот ѕид.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 39.</ref> Врз основа на откриените архитектонски остатоци и движниот археолошки материјал потврдени се два културни слоја коишто потекнуваат од доцноантичкиот период и од [[среден век|средниот век]]. Доцноантичкиот културен слој се потврдува преку пронајдените парчиња керамика и откриените остатоци од агол од објект со висина од 0,3 м, должина на двата ѕида од 0,4 м и ширина од 0,8 м. Средновековниот културен слој е утврден од самата површина на теренот до доцноантичкиот слој. Притоа, двете кули и одбранбениот ѕид му припаѓаат на средновековниот период. На наоѓалиштето се пронајдени парчиња од груби и големи керамички садови, главно украсени со плетенка на вратот и мевот, а откриени се и цели врвови од стрели, како и две венецијански [[монета|монети]] коишто потекнуваат од крајот на XIV век.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 39-41.</ref> ==== Тераса ==== Во долните партии од одбранбениот ѕид, на растојание од 6 м, откриени се кула и дел од одбранбен ѕид коишто образуваат предворие по примерот на доцноантичките влезни партии на [[Девини Кули]] и [[Марков манастир]]. Кулата има правоаголен облик со димензии 7 х 5,6 м, различни ширини на ѕидовите од 0,7 до 0,8 м и е во насока север-југ. Во северниот дел е прилепена до карпа којашто била искористена како северен ѕид. Влезот на кулата се наоѓа во источниот дел на северниот ѕид и е широк 1 м. Сочуваните висини на ѕидовите се разликуваат поради тоа што теренот е стрмен и опаѓа од исток кон запад, па така јужниот ѕид е висок 0,3-0,4 м, источниот 0,3-0,5 м, а западниот 0,4-0,6 м. Ѕидовите се издигаат на карпа којашто претставува темелна подлога. Одбранбениот ѕид во должина од 6,5 м и ширина од 1 до 1,3 м ја следи оската на кулата и се протега во правец север-југ. Влезот со ширина од 1,4 м е образуван од северниот дел на одбранбениот ѕид и јужниот ѕид на кулата. Градењето на кулата и одбранбениот ѕид е со техниката на неправилен опус без нагласени хоризонтални редови со користење на варов и речен камен, како и меѓупростор со ширина од 0,04 м којшто е залиен со варов малтер. На овој простор е откриен голем број на движни артефакти, како што се парчиња керамика од доцната антика и монета од VI век, па оттаму е утврдено дека влезната партија од терасата е од доцноантичкиот период.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 41-42.</ref> == Конзерваторско-реставраторски работи == По спроведените археолошки истражувања во текот на 2001 година биле извршени конзерваторско-реставраторски работи на акрополот и јужното подградие.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 42.</ref> Конзерваторските работи на акрополот се состоиеле од доѕидување на ѕидот со користење на варовник, речен и приделкан малтер, а меѓупросторот на ѕидовите бил затворен со [[цемент]]ен малтер и додаток од [[бреча]]. Како последица на овие активности, висината на ѕидот со променила на 0,4 м во источниот, 1,3 м во средишниот и 0,5 м во западниот дел, каде што завршува ѕидот и се образува довратник.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 43.</ref> Конзервацијата на северната кула започнала со втемелување на јужниот ѕид во источниот дел и надѕидување на сочуваните делови на јужниот и западниот ѕид. По зарамнувањето на оштетените ѕидови, извршено е нивно надѕидување до висина од 1,6 м, а завршниот ред е изведен каскадно со висина од 0,2 м. Влезот бил поставен во средишниот дел со ширина од 1,5 м. Јужната кула била надѕидана на ист начин како и северната. Најпрвин е извршено втемелување на северниот ѕид и негово надѕидување со сочуваната висина на западниот ѕид. Потоа било извршено каскадно надѕидување на двата ѕида до висина на којашто ѕидовите под прав агол се спојуваат со источниот и јужниот ѕид. Каскадно бил надѕидан и јужниот ѕид во правец од западн кон исток до аголот каде што се спојува со источниот ѕид. Влезот бил конзервиран по примерот на влезот на северната кула и притоа е поставен во средишниот дел со ширина од 1 м. По конзервацијата, висината на ѕидовите на северната кула изнесувала 2,82 м на јужниот и источниот, 3,02 м на западниот и 3,22 м на северниот, а на јужната кула 0,3-0,6 м на јужниот, 0,6-2,1 м на западниот, 2,0-2,4 м на северниот и 0,3-2,0 м на источниот ѕид.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 43-44.</ref> Од одбранбениот ѕид било извршено целосно преместување на градежниот материјал поради неговата растреситост, освен од источниот дел на платото и од јужниот дел од ѕидот којшто го образува западниот довратник на влезот. На местата каде што ѕидот лежи на кулутрниот слој, покрај преместувањето на камењата е извршено и сондирање, а притоа се направени џебови со ширина којашто го зафаќа културниот слој. Нивната длабочина се движи од 0,7 м во северниот до 1,8 м во средишниот дел. Втемелувањето е извршено со речен камен, а за спојувањето е искористен цементен малтер. Длабочината на втемелувањето е 1 м. Надѕидувањето на ѕидот е извршено со варовник и речен камен. Тоа е започнато од јужниот дел, а потоа каскадно е изведено кон север, како и кај платото во правец од запад кон исток. Со извршената конзервација, висината на ѕидот во јужниот дел е променета на 1,3 м, кај платото 1,6 м во западниот и 2,6 м во источниот дел, во средишниот дел 2,9 м во најистурениот јужен дел 3,7 м.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 44-45.</ref> Конзервацијата на предворието е изведена на сличен начин како и кај остнатите делови од утврдувањето. Надљидувањето на кулата е извршено каскадно, почнувајќи од северниот дел на западниот ѕид, продолжувајќи преку јужниот ѕид и завршувајќи со северниот дел на источниот ѕид. Притоа, највисок по конзервацијата е западниот, а најнизок е источниот ѕид. Одбранбениот ѕид е надѕидуван во правец север-југ и неговата висина по конзервацијата се движи од 1 до 1,4 м. При надѕидувањето е користен варовник и речен камен, а меѓупросторот од 0,03 до 0,04 м е залиен со малтер и додаток од бреча.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 45.</ref> == Галерија == <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Локалитетот Градиште во Град (2).jpg| Податотека:Локалитетот Градиште во Град (1).jpg| Податотека:Поглед на Град со Градиште.jpg| Податотека:Поглед на Градиште во селото Град.jpg| </gallery> == Поврзано == * [[Калиште (Град)|Калиште]] * [[Селце (Град)|Селце]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{ризница-ред|Gradište (Grad)}} {{Архео-Делчево}} [[Категорија:Град (Делчевско)]] gwbaou29rjtuzm39ihcnr9s9sdxn2x6 5605767 5605764 2026-08-06T19:49:59Z Kiril Simeonovski 3243 /* Северна и јужна кула */ 5605767 wikitext text/x-wiki {{во изработка|4 часа}} {{Инфокутија Археолошко наоѓалиште во Македонија |име = Градиште |слика = Градиште (Град) 4.jpg |опис = Поглед на тврдината од селото Град | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=50 | lon_sec=37 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=55 | lat_sec=24 |место = Град (Делчевско){{!}}Град |општина = Делчево |тип = градиште |тип1 = |период = доцноантичко време |период1 = }} '''Градиште''', познат и како '''Градо''' или '''Скалата'''<ref name="истражувања-32">Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 32.</ref> — [[археолошко наоѓалиште]] во делчевското село [[Град (Делчевско)|Град]]. Претставува [[градиште]] од [[Доцна антика|доцноантичко време]]. == Местоположба и големина == Градиштето е сместено на висок рид со доминантна положба на североисточниот раб на селото [[Град (Делчевско)|Град]]. Во подножјето на ридот од североисточната страна е коритото на реката [[Пијавица|В‘чин Дол]], а на југозападната страна од ридот тече реката [[Стрежна]]. Наоѓалиштето има неправилен правоаголен облик со должина од 300 м и различна ширина којашто изнесува 60 м кај јужното подградие, 30 м кај акрополот и 100 м кај северното подградие. Вкупната површина на наоѓалиштето изнесува 2 ха.<ref name="истражувања-32"/> == Историја == Градиште претставува доцноантички град од периодот I-III век, а според неговата големина и временската непрекинатост се претпоставува дека можеби се работи за македонскиот антички град [[Армонија]], којшто се наоѓал меѓу [[Стоби]] и [[Ќустендил|Пауталија]].<ref name="карта"/> Археолошките наоди укажуваат дека се работело за добро обезбедена тврдина со [[акропол]] на врвот на ридот и кула за набљудување на околината и одбрана од напади. На местото не е пронајдена ранохристијанска црква, иако постои предание дека во селото имало повеќе цркви.<ref name="општина"/> Во [[Среден век|средниот век]], на просторот на градиштето имало развиен црковен живот, а за тоа сведочат трите бронзени крста коишто се пронајдени во него. Првиот крст е утврдено дека потекнува од периодот X-XII век, за вториот се знае само дека е од средниот век, а третиот е од XVIII век. Од расположливите податоци од времето на владеењето на српските цареви [[Стефан Урош II Милутин|Милутин]] и [[Стефан Душан|Душан]], како и од Турскиот попис од 1570 година се осознава дека се работело за голема и организирана населба.<ref name="општина"/> Во 2024 година, по иницијатива на иселеници од селото Град во [[Швајцарија]], во Градиште бил поставен и осветен крст.<ref>„[https://kurir.mk/vesti/republika/osveten-krstot-na-tvrdinata-gradishte-vo-delchevskoto-selo-grad/ Осветен Крстот на тврдината Градиште во делчевското село Град]“. ''Курир''. 2 август 2024.</ref> == Археолошки истражувања == Наоѓалиштето за првпат било забележано од страна на [[Апостол Керамитчиев]] со истражувањата спроведени во периодот 1970-1972 година.<ref name="истражувања-32"/> На ридот на градиштето се пронајдени голем број [[монета|монети]] од римскиот период и рановизантиското време, камени садови и [[керамика]] од сите периоди, покривни [[ќерамида|ќерамиди]] и голем број на [[питос]]и. Дел од пронајдените монети се чуваат во [[Музеј на Македонија|Музејот на Македонија]] во [[Скопје]].<ref name="карта">[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069.</ref><ref name="општина">„[https://www.delcevo.gov.mk/tvrdinata-kaj-selo-grad Тврдината кај село Град]“. ''Општина Делчево''.</ref> Врз основа на пронајдените [[аретфакт (археологија)|артефакти]] е утврдено дека наоѓалиштето веројатно потекнува од периодот од римскиот до рановизантискиот период. Керамитчиев наведува дека, врз основа на неговата големина и временската непрекинатост, би можело да се работи за македонскиот антички град Армонија, којшто се наоѓал меѓу Стоби и Пауталија.<ref name="истражувања-32"/> Систематски археолошки истражувања биле спроведени во периодот од 5 март до 5 септември 2001 година, а наоѓалиштето било поделено на три дела: [[акропол]], јужно подградие и северно подградие.<ref name="истражувања-32"/> === Акропол === Акрполот има мала површина со димензии 20 х 20 м. Со истражувањата на овој простор се откриени четири гробови од типот на слободни укопи без конструкција со скелетно погребување. Гробовите се во правец запад-исток со мал отклон кон север. Кај еден од гробовите се пронајдени [[прстен]] и две бронзени кочиња, коишто е утврдено дека потекнуваат од XIV век, па оттаму и [[некропола]]та временски е сместена во периодот XIV-XVI век. Освен гробовите, откриен е и поголем број на расфрлан остеолошки материјал (на пр. [[череп]]и, [[ивер]]и, [[ребро|ребра]] итн.), како и уште најмалку осум до десет покојници, што наведува дека средновековната некропола била многу поголема, но веројатно била уништена од страна на диви копачи или од [[ерозија]].<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 32-33.</ref> Кај акрополот е откриен и ѕид којшто најверојатно претставува северен бедем од утврдување коешто го окружувало. Дополнително, откриени се и остатоци од [[малтер]] на источниот, западниот и јужниот дел од акрополот, коишто заедно со северниот ѕид сочинувале утврдување со неправилен правоаголен облик. Ѕидот се протега во правец североисток-југозапад, долг е 17 м, широк е 1 м и има различна висина делумно поради уништување и делумно поради променливиот релјеф на просторот. Оттука, висината во североисточниот дел изнесува 0,4 м, во средишниот дел 0,8 м, а во југозападниот дел 0,3 м. Ѕидот во југозападниот дел завршува под прав агол и претставува североисточен довратник на влезот во утврдувањето. Тој е изграден на [[карпа]], којашто претходно била обработена за да служи како темелна подлога, а градеењето е изведено со примена на техниката на [[неправилен опус]] без нагласени хоризонтални редови со широк меѓупростор. За изградбата бил користен кршен и во мал дел приделкан и речен камен, а спојувањето било извршено со варов малтер без примена на толчени [[тула|тули]]. Врз основа на ваквиот начин на градење и откриените парчиња [[керамика]] од [[доцна антика|доцноантичко време]] може да се заклучи дека ѕидот потекнува од тој период.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 33-34.</ref> Со натамошните истражувања на акрополот, на длабочина од 1,3 м се откриени парчиња керамика, коишто според кршењето и обликот може да се сместат во [[бронзено време|бронзеното време]]. Според тоа, акрополот веројатно бил населен уште од бронзеното време, а во периодот XIV-XVI век од место за живеење бил претворен во некропола.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 34.</ref> === Јужно подградие === Јужното подградие е подрачје коешто е погодно за изградба на повеќе одбранбени и станбени објекти. Истражувањата придонеле кон откривање дел од утврдување со две одбранбени кули (северна и јужна) и одбранбен ѕид, коишто го сочинуваат влезната партија од јужното предградие. Влезните партии со истурени одбранбени кули во однос на одбранбениот ѕид со челно поставен влез се карактеристични за средновековните утврдувања. Кулите во јужното подградие се вовлечени во однос на одбранбениот ѕид, а влезот се наоѓа меѓу јужната кула и одбранбениот ѕид.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 34-36.</ref> ==== Северна и јужна кула ==== [[Податотека:Градиште (Град) 2.jpg|мини|десно|180п|Внатрешноста на северната кула]] Северната кула има правоаголен облик со димензии 6,0 х 5,3 м од надворешната страна и квадратен облик со димензии 4 х 4 м од внатрешната страна. Поставена е во правец североисток-југозапад. Влезот се наоѓа во средишниот дел на источниот ѕид и е широк 1,5 м. Во југозападниот дел од внатрешната страна е откриена инчеста јама. Ѕидовите на [[кула]]та се изградени на претходно подготвена карпа, а при изградбата е користена техниката на неправилен опус без нагласени хоризонтални редови. Изградени се од камен којшто е споен со варов малтер во меѓупростор до 0,02 м, а на одредена висина бил поставуван и дрвен серклаж од внатрешната страна на ѕидовите. Освен камења, биле користени и кршени покривни [[ќерамида|ќерамиди]] за израмнување на редовите. Висината на ѕидовите се разликува од внатрешната и надворешната страна, што се должи на начинот на градење и релјефот. Најдобро се сочувани северниот, источниот и западниот ѕид, додека на јужниот ѕид се забележителни најголеми оштетувања. Северниот ѕид е висок од 0,5 до 1,8 м од внатрешната и од 0,2 до 0,6 м од надворешната страна, источниот ѕид од 0,4 до 0,8 м од внатрешната и надворешната страна, западниот ѕид од 1,8 до 2,2 м од внатрешната и од 0,4 до 1,2 м од надворешната страна, а висината на сочуваните делови од јужниот ѕид е до 1,5 м од внатрешната и надворешната страна. Ширината на ѕидовите се движи од 0,60 до 1,05 м. Најизразена е ширината на јужниот ѕид, каде што на висина од 1,2 м изнесува 1 м. Источниот ѕид е широк 0,8 м, а западниот ѕид 0,6 м.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 36-37.</ref> [[Податотека:Градиште (Град) 5.jpg|мини|лево|250п|Јужната (лево) и северната кула (десно)]] Јужната кула се наоѓа на 8 м југозападно од северната кула. Таа е поставена во иста оска со северната кула со отстапување од 0,5 м кон исток, што најверојатно прозилегува од поставеноста на влезот. Оваа кула е градена на сличен начин како и северната, така што и кај неа се јавуваат различни висини на сочуваните ѕидови од внатрешната и надворешната страна. Најдобро се сочувани северниот и западниот ѕид, додека јужниот и источниот се отркиени во малтер на претходно подготвена и зарамнета карпа, а само на одделни места се среќаваат камења коишто припаѓаат на ѕидовите. Северниот ѕид е висок од 0,1 до 1,5 м од внатрешната и од 0,3 до 1,1 м од надворешната страна, а западниот ѕид до 1,6 м од внатрешната и надворешната страна. Кај двете кули се откриени ѕидни платна коишто се градени со друга техника, што укажува на тоа дека тие не припаѓаат на периодот на изградба на кулите, туку се остатоци од претходна градежна фаза и биле искористени за изградбата на кулите.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 37-38.</ref> ==== Одбранбен ѕид ==== Одбранбениот ѕид на утврдувањето е во должина од 16 м и се протега во правец североисток-југозапад, следејќи ја оската на северната и јужната кула, и на тој начин образува [[предворие]] на јужното поддградие. Ѕидот има различни ширини за сметка на влезот. Почнувајќи од откриениот северен дел и во должина од 7,5 м кон југ до југозападниот агол на северната кула, ширината изнесува 1,9 м. Кај аголот, неговата ширина се стеснува на 1,6 м и со оваа ширина продолжува кон југ во должина од 2,8 м. Потоа, ѕидот се шири на исток и запад во должина од 1,5 м, образувајќи плато со димензии 5,0 х 2,8 м. Од западниот дел продолжува кон југ со ширина од 1,2 м и со должина од 2 м. Овој дел заедно со западниот ѕид на јужната кула го образуваат влезот на утврдувањето со ширина од 2 м. Во најголем дел, особено на северната страна, ѕидот е откриен во малтерна подлога на претходно зарамнета карпа над којашто се издига. Стеснетиот дел лежи на земјена подлога и, врз основа на наодите, е утврдено дека потекнува од доцноантичкиот период.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 38-39.</ref> Ѕидот е сочуван во три камени реда на источната страна со висина од 0,5 м и во еден камен ред со висина од 0,3 м на западната страна. Плато и продолжението на ѕидот коешто го образува западниот довратник на ѕидот се откриени во висина од 0,3 до 0,6 м. Ѕидот е граден со примена на техниката на неправилен опус без нагласени хоризонтални редови, а на надворешната страна на источното крило на платото се забележува дрвен серклаж по целата должина на ѕидот во висина од 0,5 м од прагот на влезот. При ѕидањето биле употребени [[варовник]] и речен камен, а како сврзувачко средство е користен варов малтер којшто се среќава во меѓупростор до 0,02 м. За разлика од кулите, кај коишто при зарамнувањето на редовите се користени кршени покривни ќерамиди, тоа не е утврдено кај одбранбениот ѕид.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 39.</ref> Врз основа на откриените архитектонски остатоци и движниот археолошки материјал потврдени се два културни слоја коишто потекнуваат од доцноантичкиот период и од [[среден век|средниот век]]. Доцноантичкиот културен слој се потврдува преку пронајдените парчиња керамика и откриените остатоци од агол од објект со висина од 0,3 м, должина на двата ѕида од 0,4 м и ширина од 0,8 м. Средновековниот културен слој е утврден од самата површина на теренот до доцноантичкиот слој. Притоа, двете кули и одбранбениот ѕид му припаѓаат на средновековниот период. На наоѓалиштето се пронајдени парчиња од груби и големи керамички садови, главно украсени со плетенка на вратот и мевот, а откриени се и цели врвови од стрели, како и две венецијански [[монета|монети]] коишто потекнуваат од крајот на XIV век.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 39-41.</ref> ==== Тераса ==== Во долните партии од одбранбениот ѕид, на растојание од 6 м, откриени се кула и дел од одбранбен ѕид коишто образуваат предворие по примерот на доцноантичките влезни партии на [[Девини Кули]] и [[Марков манастир]]. Кулата има правоаголен облик со димензии 7 х 5,6 м, различни ширини на ѕидовите од 0,7 до 0,8 м и е во насока север-југ. Во северниот дел е прилепена до карпа којашто била искористена како северен ѕид. Влезот на кулата се наоѓа во источниот дел на северниот ѕид и е широк 1 м. Сочуваните висини на ѕидовите се разликуваат поради тоа што теренот е стрмен и опаѓа од исток кон запад, па така јужниот ѕид е висок 0,3-0,4 м, источниот 0,3-0,5 м, а западниот 0,4-0,6 м. Ѕидовите се издигаат на карпа којашто претставува темелна подлога. Одбранбениот ѕид во должина од 6,5 м и ширина од 1 до 1,3 м ја следи оската на кулата и се протега во правец север-југ. Влезот со ширина од 1,4 м е образуван од северниот дел на одбранбениот ѕид и јужниот ѕид на кулата. Градењето на кулата и одбранбениот ѕид е со техниката на неправилен опус без нагласени хоризонтални редови со користење на варов и речен камен, како и меѓупростор со ширина од 0,04 м којшто е залиен со варов малтер. На овој простор е откриен голем број на движни артефакти, како што се парчиња керамика од доцната антика и монета од VI век, па оттаму е утврдено дека влезната партија од терасата е од доцноантичкиот период.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 41-42.</ref> == Конзерваторско-реставраторски работи == По спроведените археолошки истражувања во текот на 2001 година биле извршени конзерваторско-реставраторски работи на акрополот и јужното подградие.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 42.</ref> Конзерваторските работи на акрополот се состоиеле од доѕидување на ѕидот со користење на варовник, речен и приделкан малтер, а меѓупросторот на ѕидовите бил затворен со [[цемент]]ен малтер и додаток од [[бреча]]. Како последица на овие активности, висината на ѕидот со променила на 0,4 м во источниот, 1,3 м во средишниот и 0,5 м во западниот дел, каде што завршува ѕидот и се образува довратник.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 43.</ref> Конзервацијата на северната кула започнала со втемелување на јужниот ѕид во источниот дел и надѕидување на сочуваните делови на јужниот и западниот ѕид. По зарамнувањето на оштетените ѕидови, извршено е нивно надѕидување до висина од 1,6 м, а завршниот ред е изведен каскадно со висина од 0,2 м. Влезот бил поставен во средишниот дел со ширина од 1,5 м. Јужната кула била надѕидана на ист начин како и северната. Најпрвин е извршено втемелување на северниот ѕид и негово надѕидување со сочуваната висина на западниот ѕид. Потоа било извршено каскадно надѕидување на двата ѕида до висина на којашто ѕидовите под прав агол се спојуваат со источниот и јужниот ѕид. Каскадно бил надѕидан и јужниот ѕид во правец од западн кон исток до аголот каде што се спојува со источниот ѕид. Влезот бил конзервиран по примерот на влезот на северната кула и притоа е поставен во средишниот дел со ширина од 1 м. По конзервацијата, висината на ѕидовите на северната кула изнесувала 2,82 м на јужниот и источниот, 3,02 м на западниот и 3,22 м на северниот, а на јужната кула 0,3-0,6 м на јужниот, 0,6-2,1 м на западниот, 2,0-2,4 м на северниот и 0,3-2,0 м на источниот ѕид.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 43-44.</ref> Од одбранбениот ѕид било извршено целосно преместување на градежниот материјал поради неговата растреситост, освен од источниот дел на платото и од јужниот дел од ѕидот којшто го образува западниот довратник на влезот. На местата каде што ѕидот лежи на кулутрниот слој, покрај преместувањето на камењата е извршено и сондирање, а притоа се направени џебови со ширина којашто го зафаќа културниот слој. Нивната длабочина се движи од 0,7 м во северниот до 1,8 м во средишниот дел. Втемелувањето е извршено со речен камен, а за спојувањето е искористен цементен малтер. Длабочината на втемелувањето е 1 м. Надѕидувањето на ѕидот е извршено со варовник и речен камен. Тоа е започнато од јужниот дел, а потоа каскадно е изведено кон север, како и кај платото во правец од запад кон исток. Со извршената конзервација, висината на ѕидот во јужниот дел е променета на 1,3 м, кај платото 1,6 м во западниот и 2,6 м во источниот дел, во средишниот дел 2,9 м во најистурениот јужен дел 3,7 м.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 44-45.</ref> Конзервацијата на предворието е изведена на сличен начин како и кај остнатите делови од утврдувањето. Надљидувањето на кулата е извршено каскадно, почнувајќи од северниот дел на западниот ѕид, продолжувајќи преку јужниот ѕид и завршувајќи со северниот дел на источниот ѕид. Притоа, највисок по конзервацијата е западниот, а најнизок е источниот ѕид. Одбранбениот ѕид е надѕидуван во правец север-југ и неговата висина по конзервацијата се движи од 1 до 1,4 м. При надѕидувањето е користен варовник и речен камен, а меѓупросторот од 0,03 до 0,04 м е залиен со малтер и додаток од бреча.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 45.</ref> == Галерија == <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Локалитетот Градиште во Град (2).jpg| Податотека:Локалитетот Градиште во Град (1).jpg| Податотека:Поглед на Град со Градиште.jpg| Податотека:Поглед на Градиште во селото Град.jpg| </gallery> == Поврзано == * [[Калиште (Град)|Калиште]] * [[Селце (Град)|Селце]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{ризница-ред|Gradište (Grad)}} {{Архео-Делчево}} [[Категорија:Град (Делчевско)]] 8hp7o8j3f8ecnissts5ygx2q6syecp9 5605772 5605767 2026-08-06T19:58:37Z Kiril Simeonovski 3243 5605772 wikitext text/x-wiki {{во изработка|4 часа}} {{Инфокутија Археолошко наоѓалиште во Македонија |име = Градиште |слика = Градиште (Град) 4.jpg |опис = Поглед на тврдината од селото Град | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=50 | lon_sec=37 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=55 | lat_sec=24 |место = Град (Делчевско){{!}}Град |општина = Делчево |тип = градиште |тип1 = |период = доцноантичко време |период1 = }} '''Градиште''', познат и како '''Градо''' или '''Скалата'''<ref name="истражувања-32">Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 32.</ref> — [[археолошко наоѓалиште]] во делчевското село [[Град (Делчевско)|Град]]. Претставува [[градиште]] од [[Доцна антика|доцноантичко време]]. == Местоположба и големина == Градиштето е сместено на висок рид со доминантна положба на североисточниот раб на селото [[Град (Делчевско)|Град]]. Во подножјето на ридот од североисточната страна е коритото на реката [[Пијавица|В‘чин Дол]], а на југозападната страна од ридот тече реката [[Стрежна]]. Наоѓалиштето има неправилен правоаголен облик со должина од 300 м и различна ширина којашто изнесува 60 м кај јужното подградие, 30 м кај акрополот и 100 м кај северното подградие. Вкупната површина на наоѓалиштето изнесува 2 ха.<ref name="истражувања-32"/> == Историја == Градиште претставува доцноантички град од периодот I-III век, а според неговата големина и временската непрекинатост се претпоставува дека можеби се работи за македонскиот антички град [[Армонија]], којшто се наоѓал меѓу [[Стоби]] и [[Ќустендил|Пауталија]].<ref name="карта"/> Археолошките наоди укажуваат дека се работело за добро обезбедена тврдина со [[акропол]] на врвот на ридот и кула за набљудување на околината и одбрана од напади. На местото не е пронајдена ранохристијанска црква, иако постои предание дека во селото имало повеќе цркви.<ref name="општина"/> Во [[Среден век|средниот век]], на просторот на градиштето имало развиен црковен живот, а за тоа сведочат трите бронзени крста коишто се пронајдени во него. Првиот крст е утврдено дека потекнува од периодот X-XII век, за вториот се знае само дека е од средниот век, а третиот е од XVIII век. Од расположливите податоци од времето на владеењето на српските цареви [[Стефан Урош II Милутин|Милутин]] и [[Стефан Душан|Душан]], како и од Турскиот попис од 1570 година се осознава дека се работело за голема и организирана населба.<ref name="општина"/> Во 2024 година, по иницијатива на иселеници од селото Град во [[Швајцарија]], во Градиште бил поставен и осветен крст.<ref>„[https://kurir.mk/vesti/republika/osveten-krstot-na-tvrdinata-gradishte-vo-delchevskoto-selo-grad/ Осветен Крстот на тврдината Градиште во делчевското село Град]“. ''Курир''. 2 август 2024.</ref> == Археолошки истражувања == Наоѓалиштето за првпат било забележано од страна на [[Апостол Керамитчиев]] со истражувањата спроведени во периодот 1970-1972 година.<ref name="истражувања-32"/> На ридот на градиштето се пронајдени голем број [[монета|монети]] од римскиот период и рановизантиското време, камени садови и [[керамика]] од сите периоди, покривни [[ќерамида|ќерамиди]] и голем број на [[питос]]и. Дел од пронајдените монети се чуваат во [[Музеј на Македонија|Музејот на Македонија]] во [[Скопје]].<ref name="карта">[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069.</ref><ref name="општина">„[https://www.delcevo.gov.mk/tvrdinata-kaj-selo-grad Тврдината кај село Град]“. ''Општина Делчево''.</ref> Врз основа на пронајдените [[аретфакт (археологија)|артефакти]] е утврдено дека наоѓалиштето веројатно потекнува од периодот од римскиот до рановизантискиот период. Керамитчиев наведува дека, врз основа на неговата големина и временската непрекинатост, би можело да се работи за македонскиот антички град Армонија, којшто се наоѓал меѓу Стоби и Пауталија.<ref name="истражувања-32"/> Систематски археолошки истражувања биле спроведени во периодот од 5 март до 5 септември 2001 година, а наоѓалиштето било поделено на три дела: [[акропол]], јужно подградие и северно подградие.<ref name="истражувања-32"/> === Акропол === [[Податотека:Градиште (Град) 3.jpg|мини|десно|180п|Акрополот]] Акрполот има мала површина со димензии 20 х 20 м. Со истражувањата на овој простор се откриени четири гробови од типот на слободни укопи без конструкција со скелетно погребување. Гробовите се во правец запад-исток со мал отклон кон север. Кај еден од гробовите се пронајдени [[прстен]] и две бронзени кочиња, коишто е утврдено дека потекнуваат од XIV век, па оттаму и [[некропола]]та временски е сместена во периодот XIV-XVI век. Освен гробовите, откриен е и поголем број на расфрлан остеолошки материјал (на пр. [[череп]]и, [[ивер]]и, [[ребро|ребра]] итн.), како и уште најмалку осум до десет покојници, што наведува дека средновековната некропола била многу поголема, но веројатно била уништена од страна на диви копачи или од [[ерозија]].<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 32-33.</ref> Кај акрополот е откриен и ѕид којшто најверојатно претставува северен бедем од утврдување коешто го окружувало. Дополнително, откриени се и остатоци од [[малтер]] на источниот, западниот и јужниот дел од акрополот, коишто заедно со северниот ѕид сочинувале утврдување со неправилен правоаголен облик. Ѕидот се протега во правец североисток-југозапад, долг е 17 м, широк е 1 м и има различна висина делумно поради уништување и делумно поради променливиот релјеф на просторот. Оттука, висината во североисточниот дел изнесува 0,4 м, во средишниот дел 0,8 м, а во југозападниот дел 0,3 м. Ѕидот во југозападниот дел завршува под прав агол и претставува североисточен довратник на влезот во утврдувањето. Тој е изграден на [[карпа]], којашто претходно била обработена за да служи како темелна подлога, а градеењето е изведено со примена на техниката на [[неправилен опус]] без нагласени хоризонтални редови со широк меѓупростор. За изградбата бил користен кршен и во мал дел приделкан и речен камен, а спојувањето било извршено со варов малтер без примена на толчени [[тула|тули]]. Врз основа на ваквиот начин на градење и откриените парчиња [[керамика]] од [[доцна антика|доцноантичко време]] може да се заклучи дека ѕидот потекнува од тој период.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 33-34.</ref> Со натамошните истражувања на акрополот, на длабочина од 1,3 м се откриени парчиња керамика, коишто според кршењето и обликот може да се сместат во [[бронзено време|бронзеното време]]. Според тоа, акрополот веројатно бил населен уште од бронзеното време, а во периодот XIV-XVI век од место за живеење бил претворен во некропола.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 34.</ref> === Јужно подградие === Јужното подградие е подрачје коешто е погодно за изградба на повеќе одбранбени и станбени објекти. Истражувањата придонеле кон откривање дел од утврдување со две одбранбени кули (северна и јужна) и одбранбен ѕид, коишто го сочинуваат влезната партија од јужното предградие. Влезните партии со истурени одбранбени кули во однос на одбранбениот ѕид со челно поставен влез се карактеристични за средновековните утврдувања. Кулите во јужното подградие се вовлечени во однос на одбранбениот ѕид, а влезот се наоѓа меѓу јужната кула и одбранбениот ѕид.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 34-36.</ref> ==== Северна и јужна кула ==== [[Податотека:Градиште (Град) 2.jpg|мини|десно|180п|Внатрешноста на северната кула]] Северната кула има правоаголен облик со димензии 6,0 х 5,3 м од надворешната страна и квадратен облик со димензии 4 х 4 м од внатрешната страна. Поставена е во правец североисток-југозапад. Влезот се наоѓа во средишниот дел на источниот ѕид и е широк 1,5 м. Во југозападниот дел од внатрешната страна е откриена инчеста јама. Ѕидовите на [[кула]]та се изградени на претходно подготвена карпа, а при изградбата е користена техниката на неправилен опус без нагласени хоризонтални редови. Изградени се од камен којшто е споен со варов малтер во меѓупростор до 0,02 м, а на одредена висина бил поставуван и дрвен серклаж од внатрешната страна на ѕидовите. Освен камења, биле користени и кршени покривни [[ќерамида|ќерамиди]] за израмнување на редовите. Висината на ѕидовите се разликува од внатрешната и надворешната страна, што се должи на начинот на градење и релјефот. Најдобро се сочувани северниот, источниот и западниот ѕид, додека на јужниот ѕид се забележителни најголеми оштетувања. Северниот ѕид е висок од 0,5 до 1,8 м од внатрешната и од 0,2 до 0,6 м од надворешната страна, источниот ѕид од 0,4 до 0,8 м од внатрешната и надворешната страна, западниот ѕид од 1,8 до 2,2 м од внатрешната и од 0,4 до 1,2 м од надворешната страна, а висината на сочуваните делови од јужниот ѕид е до 1,5 м од внатрешната и надворешната страна. Ширината на ѕидовите се движи од 0,60 до 1,05 м. Најизразена е ширината на јужниот ѕид, каде што на висина од 1,2 м изнесува 1 м. Источниот ѕид е широк 0,8 м, а западниот ѕид 0,6 м.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 36-37.</ref> [[Податотека:Градиште (Град) 5.jpg|мини|лево|250п|Јужната (лево) и северната кула (десно)]] Јужната кула се наоѓа на 8 м југозападно од северната кула. Таа е поставена во иста оска со северната кула со отстапување од 0,5 м кон исток, што најверојатно прозилегува од поставеноста на влезот. Оваа кула е градена на сличен начин како и северната, така што и кај неа се јавуваат различни висини на сочуваните ѕидови од внатрешната и надворешната страна. Најдобро се сочувани северниот и западниот ѕид, додека јужниот и источниот се отркиени во малтер на претходно подготвена и зарамнета карпа, а само на одделни места се среќаваат камења коишто припаѓаат на ѕидовите. Северниот ѕид е висок од 0,1 до 1,5 м од внатрешната и од 0,3 до 1,1 м од надворешната страна, а западниот ѕид до 1,6 м од внатрешната и надворешната страна. Кај двете кули се откриени ѕидни платна коишто се градени со друга техника, што укажува на тоа дека тие не припаѓаат на периодот на изградба на кулите, туку се остатоци од претходна градежна фаза и биле искористени за изградбата на кулите.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 37-38.</ref> ==== Одбранбен ѕид ==== Одбранбениот ѕид на утврдувањето е во должина од 16 м и се протега во правец североисток-југозапад, следејќи ја оската на северната и јужната кула, и на тој начин образува [[предворие]] на јужното поддградие. Ѕидот има различни ширини за сметка на влезот. Почнувајќи од откриениот северен дел и во должина од 7,5 м кон југ до југозападниот агол на северната кула, ширината изнесува 1,9 м. Кај аголот, неговата ширина се стеснува на 1,6 м и со оваа ширина продолжува кон југ во должина од 2,8 м. Потоа, ѕидот се шири на исток и запад во должина од 1,5 м, образувајќи плато со димензии 5,0 х 2,8 м. Од западниот дел продолжува кон југ со ширина од 1,2 м и со должина од 2 м. Овој дел заедно со западниот ѕид на јужната кула го образуваат влезот на утврдувањето со ширина од 2 м. Во најголем дел, особено на северната страна, ѕидот е откриен во малтерна подлога на претходно зарамнета карпа над којашто се издига. Стеснетиот дел лежи на земјена подлога и, врз основа на наодите, е утврдено дека потекнува од доцноантичкиот период.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 38-39.</ref> [[Податотека:Поглед на Град од Градиште.jpg|мини|десно|250|Поглед на селото Град од одбранбениот ѕид]] Ѕидот е сочуван во три камени реда на источната страна со висина од 0,5 м и во еден камен ред со висина од 0,3 м на западната страна. Плато и продолжението на ѕидот коешто го образува западниот довратник на ѕидот се откриени во висина од 0,3 до 0,6 м. Ѕидот е граден со примена на техниката на неправилен опус без нагласени хоризонтални редови, а на надворешната страна на источното крило на платото се забележува дрвен серклаж по целата должина на ѕидот во висина од 0,5 м од прагот на влезот. При ѕидањето биле употребени [[варовник]] и речен камен, а како сврзувачко средство е користен варов малтер којшто се среќава во меѓупростор до 0,02 м. За разлика од кулите, кај коишто при зарамнувањето на редовите се користени кршени покривни ќерамиди, тоа не е утврдено кај одбранбениот ѕид.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 39.</ref> Врз основа на откриените архитектонски остатоци и движниот археолошки материјал потврдени се два културни слоја коишто потекнуваат од доцноантичкиот период и од [[среден век|средниот век]]. Доцноантичкиот културен слој се потврдува преку пронајдените парчиња керамика и откриените остатоци од агол од објект со висина од 0,3 м, должина на двата ѕида од 0,4 м и ширина од 0,8 м. Средновековниот културен слој е утврден од самата површина на теренот до доцноантичкиот слој. Притоа, двете кули и одбранбениот ѕид му припаѓаат на средновековниот период. На наоѓалиштето се пронајдени парчиња од груби и големи керамички садови, главно украсени со плетенка на вратот и мевот, а откриени се и цели врвови од стрели, како и две венецијански [[монета|монети]] коишто потекнуваат од крајот на XIV век.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 39-41.</ref> ==== Тераса ==== [[Податотека:Градиште (Град) 8.jpg|мини|десно|250п|Терасата (во преднина), кулите и одбранбениот ѕид (во средина) и акрополот (во позадина)]] Во долните партии од одбранбениот ѕид, на растојание од 6 м, откриени се кула и дел од одбранбен ѕид коишто образуваат предворие по примерот на доцноантичките влезни партии на [[Девини Кули]] и [[Марков манастир]]. Кулата има правоаголен облик со димензии 7 х 5,6 м, различни ширини на ѕидовите од 0,7 до 0,8 м и е во насока север-југ. Во северниот дел е прилепена до карпа којашто била искористена како северен ѕид. Влезот на кулата се наоѓа во источниот дел на северниот ѕид и е широк 1 м. Сочуваните висини на ѕидовите се разликуваат поради тоа што теренот е стрмен и опаѓа од исток кон запад, па така јужниот ѕид е висок 0,3-0,4 м, источниот 0,3-0,5 м, а западниот 0,4-0,6 м. Ѕидовите се издигаат на карпа којашто претставува темелна подлога. Одбранбениот ѕид во должина од 6,5 м и ширина од 1 до 1,3 м ја следи оската на кулата и се протега во правец север-југ. Влезот со ширина од 1,4 м е образуван од северниот дел на одбранбениот ѕид и јужниот ѕид на кулата. Градењето на кулата и одбранбениот ѕид е со техниката на неправилен опус без нагласени хоризонтални редови со користење на варов и речен камен, како и меѓупростор со ширина од 0,04 м којшто е залиен со варов малтер. На овој простор е откриен голем број на движни артефакти, како што се парчиња керамика од доцната антика и монета од VI век, па оттаму е утврдено дека влезната партија од терасата е од доцноантичкиот период.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 41-42.</ref> == Конзерваторско-реставраторски работи == По спроведените археолошки истражувања во текот на 2001 година биле извршени конзерваторско-реставраторски работи на акрополот и јужното подградие.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 42.</ref> Конзерваторските работи на акрополот се состоиеле од доѕидување на ѕидот со користење на варовник, речен и приделкан малтер, а меѓупросторот на ѕидовите бил затворен со [[цемент]]ен малтер и додаток од [[бреча]]. Како последица на овие активности, висината на ѕидот со променила на 0,4 м во источниот, 1,3 м во средишниот и 0,5 м во западниот дел, каде што завршува ѕидот и се образува довратник.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 43.</ref> Конзервацијата на северната кула започнала со втемелување на јужниот ѕид во источниот дел и надѕидување на сочуваните делови на јужниот и западниот ѕид. По зарамнувањето на оштетените ѕидови, извршено е нивно надѕидување до висина од 1,6 м, а завршниот ред е изведен каскадно со висина од 0,2 м. Влезот бил поставен во средишниот дел со ширина од 1,5 м. Јужната кула била надѕидана на ист начин како и северната. Најпрвин е извршено втемелување на северниот ѕид и негово надѕидување со сочуваната висина на западниот ѕид. Потоа било извршено каскадно надѕидување на двата ѕида до висина на којашто ѕидовите под прав агол се спојуваат со источниот и јужниот ѕид. Каскадно бил надѕидан и јужниот ѕид во правец од западн кон исток до аголот каде што се спојува со источниот ѕид. Влезот бил конзервиран по примерот на влезот на северната кула и притоа е поставен во средишниот дел со ширина од 1 м. По конзервацијата, висината на ѕидовите на северната кула изнесувала 2,82 м на јужниот и источниот, 3,02 м на западниот и 3,22 м на северниот, а на јужната кула 0,3-0,6 м на јужниот, 0,6-2,1 м на западниот, 2,0-2,4 м на северниот и 0,3-2,0 м на источниот ѕид.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 43-44.</ref> Од одбранбениот ѕид било извршено целосно преместување на градежниот материјал поради неговата растреситост, освен од источниот дел на платото и од јужниот дел од ѕидот којшто го образува западниот довратник на влезот. На местата каде што ѕидот лежи на кулутрниот слој, покрај преместувањето на камењата е извршено и сондирање, а притоа се направени џебови со ширина којашто го зафаќа културниот слој. Нивната длабочина се движи од 0,7 м во северниот до 1,8 м во средишниот дел. Втемелувањето е извршено со речен камен, а за спојувањето е искористен цементен малтер. Длабочината на втемелувањето е 1 м. Надѕидувањето на ѕидот е извршено со варовник и речен камен. Тоа е започнато од јужниот дел, а потоа каскадно е изведено кон север, како и кај платото во правец од запад кон исток. Со извршената конзервација, висината на ѕидот во јужниот дел е променета на 1,3 м, кај платото 1,6 м во западниот и 2,6 м во источниот дел, во средишниот дел 2,9 м во најистурениот јужен дел 3,7 м.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 44-45.</ref> Конзервацијата на предворието е изведена на сличен начин како и кај остнатите делови од утврдувањето. Надљидувањето на кулата е извршено каскадно, почнувајќи од северниот дел на западниот ѕид, продолжувајќи преку јужниот ѕид и завршувајќи со северниот дел на источниот ѕид. Притоа, највисок по конзервацијата е западниот, а најнизок е источниот ѕид. Одбранбениот ѕид е надѕидуван во правец север-југ и неговата висина по конзервацијата се движи од 1 до 1,4 м. При надѕидувањето е користен варовник и речен камен, а меѓупросторот од 0,03 до 0,04 м е залиен со малтер и додаток од бреча.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 45.</ref> == Галерија == <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Градиште (Град) 7.jpg|Воздушен поглед на Градиште Податотека:Градиште (Град) 6.jpg|Јужното поградие (лево) и акрополот (десно) Податотека:Градиште со Град.jpg|Поглед на кулите од акрополот Податотека:Локалитетот Градиште во Град (2).jpg|Поглед на Градиште од селото Град Податотека:Локалитетот Градиште во Град (1).jpg| Податотека:Поглед на Град со Градиште.jpg| Податотека:Поглед на Градиште во селото Град.jpg| </gallery> == Поврзано == * [[Калиште (Град)|Калиште]] * [[Селце (Град)|Селце]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{ризница-ред|Gradište (Grad)}} {{Архео-Делчево}} [[Категорија:Град (Делчевско)]] c47nlafj2k4qj7q07ofvegvzam0q3ue 5605776 5605772 2026-08-06T20:04:17Z Kiril Simeonovski 3243 5605776 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Археолошко наоѓалиште во Македонија |име = Градиште |слика = Градиште (Град) 4.jpg |опис = Поглед на тврдината од селото Град | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=50 | lon_sec=37 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=55 | lat_sec=24 |место = Град (Делчевско){{!}}Град |општина = Делчево |тип = градиште |тип1 = |период = доцноантичко време |период1 = }} '''Градиште''', познат и како '''Градо''' или '''Скалата'''<ref name="истражувања-32">Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 32.</ref> — [[археолошко наоѓалиште]] во делчевското село [[Град (Делчевско)|Град]]. Претставува [[градиште]] од [[Доцна антика|доцноантичко време]]. == Местоположба и големина == Градиштето е сместено на висок рид со доминантна положба на североисточниот раб на селото [[Град (Делчевско)|Град]]. Во подножјето на ридот од североисточната страна е коритото на реката [[Пијавица|В‘чин Дол]], а на југозападната страна од ридот тече реката [[Стрежна]]. Наоѓалиштето има неправилен правоаголен облик со должина од 300 м и различна ширина којашто изнесува 60 м кај јужното подградие, 30 м кај акрополот и 100 м кај северното подградие. Вкупната површина на наоѓалиштето изнесува 2 ха.<ref name="истражувања-32"/> == Историја == Градиште претставува доцноантички град од периодот I-III век, а според неговата големина и временската непрекинатост се претпоставува дека можеби се работи за македонскиот антички град [[Армонија]], којшто се наоѓал меѓу [[Стоби]] и [[Ќустендил|Пауталија]].<ref name="карта"/> Археолошките наоди укажуваат дека се работело за добро обезбедена тврдина со [[акропол]] на врвот на ридот и кула за набљудување на околината и одбрана од напади. На местото не е пронајдена ранохристијанска црква, иако постои предание дека во селото имало повеќе цркви.<ref name="општина"/> Во [[Среден век|средниот век]], на просторот на градиштето имало развиен црковен живот, а за тоа сведочат трите бронзени крста коишто се пронајдени во него. Првиот крст е утврдено дека потекнува од периодот X-XII век, за вториот се знае само дека е од средниот век, а третиот е од XVIII век. Од расположливите податоци од времето на владеењето на српските цареви [[Стефан Урош II Милутин|Милутин]] и [[Стефан Душан|Душан]], како и од Турскиот попис од 1570 година се осознава дека се работело за голема и организирана населба.<ref name="општина"/> Во 2024 година, по иницијатива на иселеници од селото Град во [[Швајцарија]], во Градиште бил поставен и осветен крст.<ref>„[https://kurir.mk/vesti/republika/osveten-krstot-na-tvrdinata-gradishte-vo-delchevskoto-selo-grad/ Осветен Крстот на тврдината Градиште во делчевското село Град]“. ''Курир''. 2 август 2024.</ref> == Археолошки истражувања == Наоѓалиштето за првпат било забележано од страна на [[Апостол Керамитчиев]] со истражувањата спроведени во периодот 1970-1972 година.<ref name="истражувања-32"/> На ридот на градиштето се пронајдени голем број [[монета|монети]] од римскиот период и рановизантиското време, камени садови и [[керамика]] од сите периоди, покривни [[ќерамида|ќерамиди]] и голем број на [[питос]]и. Дел од пронајдените монети се чуваат во [[Музеј на Македонија|Музејот на Македонија]] во [[Скопје]].<ref name="карта">[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069.</ref><ref name="општина">„[https://www.delcevo.gov.mk/tvrdinata-kaj-selo-grad Тврдината кај село Град]“. ''Општина Делчево''.</ref> Врз основа на пронајдените [[аретфакт (археологија)|артефакти]] е утврдено дека наоѓалиштето веројатно потекнува од периодот од римскиот до рановизантискиот период. Керамитчиев наведува дека, врз основа на неговата големина и временската непрекинатост, би можело да се работи за македонскиот антички град Армонија, којшто се наоѓал меѓу Стоби и Пауталија.<ref name="истражувања-32"/> Систематски археолошки истражувања биле спроведени во периодот од 5 март до 5 септември 2001 година, а наоѓалиштето било поделено на три дела: [[акропол]], јужно подградие и северно подградие.<ref name="истражувања-32"/> === Акропол === [[Податотека:Градиште (Град) 3.jpg|мини|десно|180п|Акрополот]] Акрполот има мала површина со димензии 20 х 20 м. Со истражувањата на овој простор се откриени четири гробови од типот на слободни укопи без конструкција со скелетно погребување. Гробовите се во правец запад-исток со мал отклон кон север. Кај еден од гробовите се пронајдени [[прстен]] и две бронзени кочиња, коишто е утврдено дека потекнуваат од XIV век, па оттаму и [[некропола]]та временски е сместена во периодот XIV-XVI век. Освен гробовите, откриен е и поголем број на расфрлан остеолошки материјал (на пр. [[череп]]и, [[ивер]]и, [[ребро|ребра]] итн.), како и уште најмалку осум до десет покојници, што наведува дека средновековната некропола била многу поголема, но веројатно била уништена од страна на диви копачи или од [[ерозија]].<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 32-33.</ref> Кај акрополот е откриен и ѕид којшто најверојатно претставува северен бедем од утврдување коешто го окружувало. Дополнително, откриени се и остатоци од [[малтер]] на источниот, западниот и јужниот дел од акрополот, коишто заедно со северниот ѕид сочинувале утврдување со неправилен правоаголен облик. Ѕидот се протега во правец североисток-југозапад, долг е 17 м, широк е 1 м и има различна висина делумно поради уништување и делумно поради променливиот релјеф на просторот. Оттука, висината во североисточниот дел изнесува 0,4 м, во средишниот дел 0,8 м, а во југозападниот дел 0,3 м. Ѕидот во југозападниот дел завршува под прав агол и претставува североисточен довратник на влезот во утврдувањето. Тој е изграден на [[карпа]], којашто претходно била обработена за да служи како темелна подлога, а градеењето е изведено со примена на техниката на [[неправилен опус]] без нагласени хоризонтални редови со широк меѓупростор. За изградбата бил користен кршен и во мал дел приделкан и речен камен, а спојувањето било извршено со варов малтер без примена на толчени [[тула|тули]]. Врз основа на ваквиот начин на градење и откриените парчиња [[керамика]] од [[доцна антика|доцноантичко време]] може да се заклучи дека ѕидот потекнува од тој период.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 33-34.</ref> Со натамошните истражувања на акрополот, на длабочина од 1,3 м се откриени парчиња керамика, коишто според кршењето и обликот може да се сместат во [[бронзено време|бронзеното време]]. Според тоа, акрополот веројатно бил населен уште од бронзеното време, а во периодот XIV-XVI век од место за живеење бил претворен во некропола.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 34.</ref> === Јужно подградие === Јужното подградие е подрачје коешто е погодно за изградба на повеќе одбранбени и станбени објекти. Истражувањата придонеле кон откривање дел од утврдување со две одбранбени кули (северна и јужна) и одбранбен ѕид, коишто го сочинуваат влезната партија од јужното предградие. Влезните партии со истурени одбранбени кули во однос на одбранбениот ѕид со челно поставен влез се карактеристични за средновековните утврдувања. Кулите во јужното подградие се вовлечени во однос на одбранбениот ѕид, а влезот се наоѓа меѓу јужната кула и одбранбениот ѕид.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 34-36.</ref> ==== Северна и јужна кула ==== [[Податотека:Градиште (Град) 5.jpg|мини|десно|250п|Северната (лево) и јужната кула (десно)]] [[Податотека:Градиште (Град) 2.jpg|мини|десно|170п|Внатрешноста на јужната кула]] Северната кула има правоаголен облик со димензии 6,0 х 5,3 м од надворешната страна и квадратен облик со димензии 4 х 4 м од внатрешната страна. Поставена е во правец североисток-југозапад. Влезот се наоѓа во средишниот дел на источниот ѕид и е широк 1,5 м. Во југозападниот дел од внатрешната страна е откриена инчеста јама. Ѕидовите на [[кула]]та се изградени на претходно подготвена карпа, а при изградбата е користена техниката на неправилен опус без нагласени хоризонтални редови. Изградени се од камен којшто е споен со варов малтер во меѓупростор до 0,02 м, а на одредена висина бил поставуван и дрвен серклаж од внатрешната страна на ѕидовите. Освен камења, биле користени и кршени покривни [[ќерамида|ќерамиди]] за израмнување на редовите. Висината на ѕидовите се разликува од внатрешната и надворешната страна, што се должи на начинот на градење и релјефот. Најдобро се сочувани северниот, источниот и западниот ѕид, додека на јужниот ѕид се забележителни најголеми оштетувања. Северниот ѕид е висок од 0,5 до 1,8 м од внатрешната и од 0,2 до 0,6 м од надворешната страна, источниот ѕид од 0,4 до 0,8 м од внатрешната и надворешната страна, западниот ѕид од 1,8 до 2,2 м од внатрешната и од 0,4 до 1,2 м од надворешната страна, а висината на сочуваните делови од јужниот ѕид е до 1,5 м од внатрешната и надворешната страна. Ширината на ѕидовите се движи од 0,60 до 1,05 м. Најизразена е ширината на јужниот ѕид, каде што на висина од 1,2 м изнесува 1 м. Источниот ѕид е широк 0,8 м, а западниот ѕид 0,6 м.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 36-37.</ref> Јужната кула се наоѓа на 8 м југозападно од северната кула. Таа е поставена во иста оска со северната кула со отстапување од 0,5 м кон исток, што најверојатно прозилегува од поставеноста на влезот. Оваа кула е градена на сличен начин како и северната, така што и кај неа се јавуваат различни висини на сочуваните ѕидови од внатрешната и надворешната страна. Најдобро се сочувани северниот и западниот ѕид, додека јужниот и источниот се отркиени во малтер на претходно подготвена и зарамнета карпа, а само на одделни места се среќаваат камења коишто припаѓаат на ѕидовите. Северниот ѕид е висок од 0,1 до 1,5 м од внатрешната и од 0,3 до 1,1 м од надворешната страна, а западниот ѕид до 1,6 м од внатрешната и надворешната страна. Кај двете кули се откриени ѕидни платна коишто се градени со друга техника, што укажува на тоа дека тие не припаѓаат на периодот на изградба на кулите, туку се остатоци од претходна градежна фаза и биле искористени за изградбата на кулите.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 37-38.</ref> ==== Одбранбен ѕид ==== Одбранбениот ѕид на утврдувањето е во должина од 16 м и се протега во правец североисток-југозапад, следејќи ја оската на северната и јужната кула, и на тој начин образува [[предворие]] на јужното поддградие. Ѕидот има различни ширини за сметка на влезот. Почнувајќи од откриениот северен дел и во должина од 7,5 м кон југ до југозападниот агол на северната кула, ширината изнесува 1,9 м. Кај аголот, неговата ширина се стеснува на 1,6 м и со оваа ширина продолжува кон југ во должина од 2,8 м. Потоа, ѕидот се шири на исток и запад во должина од 1,5 м, образувајќи плато со димензии 5,0 х 2,8 м. Од западниот дел продолжува кон југ со ширина од 1,2 м и со должина од 2 м. Овој дел заедно со западниот ѕид на јужната кула го образуваат влезот на утврдувањето со ширина од 2 м. Во најголем дел, особено на северната страна, ѕидот е откриен во малтерна подлога на претходно зарамнета карпа над којашто се издига. Стеснетиот дел лежи на земјена подлога и, врз основа на наодите, е утврдено дека потекнува од доцноантичкиот период.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 38-39.</ref> [[Податотека:Поглед на Град од Градиште.jpg|мини|лево|250|Поглед на селото Град од одбранбениот ѕид]] Ѕидот е сочуван во три камени реда на источната страна со висина од 0,5 м и во еден камен ред со висина од 0,3 м на западната страна. Плато и продолжението на ѕидот коешто го образува западниот довратник на ѕидот се откриени во висина од 0,3 до 0,6 м. Ѕидот е граден со примена на техниката на неправилен опус без нагласени хоризонтални редови, а на надворешната страна на источното крило на платото се забележува дрвен серклаж по целата должина на ѕидот во висина од 0,5 м од прагот на влезот. При ѕидањето биле употребени [[варовник]] и речен камен, а како сврзувачко средство е користен варов малтер којшто се среќава во меѓупростор до 0,02 м. За разлика од кулите, кај коишто при зарамнувањето на редовите се користени кршени покривни ќерамиди, тоа не е утврдено кај одбранбениот ѕид.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 39.</ref> Врз основа на откриените архитектонски остатоци и движниот археолошки материјал потврдени се два културни слоја коишто потекнуваат од доцноантичкиот период и од [[среден век|средниот век]]. Доцноантичкиот културен слој се потврдува преку пронајдените парчиња керамика и откриените остатоци од агол од објект со висина од 0,3 м, должина на двата ѕида од 0,4 м и ширина од 0,8 м. Средновековниот културен слој е утврден од самата површина на теренот до доцноантичкиот слој. Притоа, двете кули и одбранбениот ѕид му припаѓаат на средновековниот период. На наоѓалиштето се пронајдени парчиња од груби и големи керамички садови, главно украсени со плетенка на вратот и мевот, а откриени се и цели врвови од стрели, како и две венецијански [[монета|монети]] коишто потекнуваат од крајот на XIV век.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 39-41.</ref> ==== Тераса ==== [[Податотека:Градиште (Град) 8.jpg|мини|десно|250п|Терасата (во преднина), кулите и одбранбениот ѕид (во средина) и акрополот (во позадина)]] Во долните партии од одбранбениот ѕид, на растојание од 6 м, откриени се кула и дел од одбранбен ѕид коишто образуваат предворие по примерот на доцноантичките влезни партии на [[Девини Кули]] и [[Марков манастир]]. Кулата има правоаголен облик со димензии 7 х 5,6 м, различни ширини на ѕидовите од 0,7 до 0,8 м и е во насока север-југ. Во северниот дел е прилепена до карпа којашто била искористена како северен ѕид. Влезот на кулата се наоѓа во источниот дел на северниот ѕид и е широк 1 м. Сочуваните висини на ѕидовите се разликуваат поради тоа што теренот е стрмен и опаѓа од исток кон запад, па така јужниот ѕид е висок 0,3-0,4 м, источниот 0,3-0,5 м, а западниот 0,4-0,6 м. Ѕидовите се издигаат на карпа којашто претставува темелна подлога. Одбранбениот ѕид во должина од 6,5 м и ширина од 1 до 1,3 м ја следи оската на кулата и се протега во правец север-југ. Влезот со ширина од 1,4 м е образуван од северниот дел на одбранбениот ѕид и јужниот ѕид на кулата. Градењето на кулата и одбранбениот ѕид е со техниката на неправилен опус без нагласени хоризонтални редови со користење на варов и речен камен, како и меѓупростор со ширина од 0,04 м којшто е залиен со варов малтер. На овој простор е откриен голем број на движни артефакти, како што се парчиња керамика од доцната антика и монета од VI век, па оттаму е утврдено дека влезната партија од терасата е од доцноантичкиот период.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 41-42.</ref> == Конзерваторско-реставраторски работи == По спроведените археолошки истражувања во текот на 2001 година биле извршени конзерваторско-реставраторски работи на акрополот и јужното подградие.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 42.</ref> Конзерваторските работи на акрополот се состоиеле од доѕидување на ѕидот со користење на варовник, речен и приделкан малтер, а меѓупросторот на ѕидовите бил затворен со [[цемент]]ен малтер и додаток од [[бреча]]. Како последица на овие активности, висината на ѕидот со променила на 0,4 м во источниот, 1,3 м во средишниот и 0,5 м во западниот дел, каде што завршува ѕидот и се образува довратник.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 43.</ref> Конзервацијата на северната кула започнала со втемелување на јужниот ѕид во источниот дел и надѕидување на сочуваните делови на јужниот и западниот ѕид. По зарамнувањето на оштетените ѕидови, извршено е нивно надѕидување до висина од 1,6 м, а завршниот ред е изведен каскадно со висина од 0,2 м. Влезот бил поставен во средишниот дел со ширина од 1,5 м. Јужната кула била надѕидана на ист начин како и северната. Најпрвин е извршено втемелување на северниот ѕид и негово надѕидување со сочуваната висина на западниот ѕид. Потоа било извршено каскадно надѕидување на двата ѕида до висина на којашто ѕидовите под прав агол се спојуваат со источниот и јужниот ѕид. Каскадно бил надѕидан и јужниот ѕид во правец од западн кон исток до аголот каде што се спојува со источниот ѕид. Влезот бил конзервиран по примерот на влезот на северната кула и притоа е поставен во средишниот дел со ширина од 1 м. По конзервацијата, висината на ѕидовите на северната кула изнесувала 2,82 м на јужниот и источниот, 3,02 м на западниот и 3,22 м на северниот, а на јужната кула 0,3-0,6 м на јужниот, 0,6-2,1 м на западниот, 2,0-2,4 м на северниот и 0,3-2,0 м на источниот ѕид.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 43-44.</ref> Од одбранбениот ѕид било извршено целосно преместување на градежниот материјал поради неговата растреситост, освен од источниот дел на платото и од јужниот дел од ѕидот којшто го образува западниот довратник на влезот. На местата каде што ѕидот лежи на кулутрниот слој, покрај преместувањето на камењата е извршено и сондирање, а притоа се направени џебови со ширина којашто го зафаќа културниот слој. Нивната длабочина се движи од 0,7 м во северниот до 1,8 м во средишниот дел. Втемелувањето е извршено со речен камен, а за спојувањето е искористен цементен малтер. Длабочината на втемелувањето е 1 м. Надѕидувањето на ѕидот е извршено со варовник и речен камен. Тоа е започнато од јужниот дел, а потоа каскадно е изведено кон север, како и кај платото во правец од запад кон исток. Со извршената конзервација, висината на ѕидот во јужниот дел е променета на 1,3 м, кај платото 1,6 м во западниот и 2,6 м во источниот дел, во средишниот дел 2,9 м во најистурениот јужен дел 3,7 м.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 44-45.</ref> Конзервацијата на предворието е изведена на сличен начин како и кај остнатите делови од утврдувањето. Надљидувањето на кулата е извршено каскадно, почнувајќи од северниот дел на западниот ѕид, продолжувајќи преку јужниот ѕид и завршувајќи со северниот дел на источниот ѕид. Притоа, највисок по конзервацијата е западниот, а најнизок е источниот ѕид. Одбранбениот ѕид е надѕидуван во правец север-југ и неговата висина по конзервацијата се движи од 1 до 1,4 м. При надѕидувањето е користен варовник и речен камен, а меѓупросторот од 0,03 до 0,04 м е залиен со малтер и додаток од бреча.<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''. стр. 45.</ref> == Галерија == <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Градиште (Град) 7.jpg|Воздушен поглед на Градиште Податотека:Градиште (Град) 6.jpg|Јужното поградие (лево) и акрополот (десно) Податотека:Градиште со Град.jpg|Поглед на кулите од акрополот Податотека:Локалитетот Градиште во Град (2).jpg|Поглед на Градиште од селото Град Податотека:Локалитетот Градиште во Град (1).jpg| Податотека:Поглед на Град со Градиште.jpg| Податотека:Поглед на Градиште во селото Град.jpg| </gallery> == Поврзано == * [[Калиште (Град)|Калиште]] * [[Селце (Град)|Селце]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{ризница-ред|Gradište (Grad)}} {{Архео-Делчево}} [[Категорија:Град (Делчевско)]] jfkck0n4quhdglsiaqemyrifavm2yk7 1 1203831 5605773 3756763 2026-08-06T19:59:28Z Kiril Simeonovski 3243 5605773 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} {{ВПМ}} {{ВикиПроект Археомак статија}} d1rcbm0jpp54p8w4fo7dlhgbkswydfp 0 1214115 5605675 5605625 2026-08-06T16:19:40Z Carshalton 30527 5605675 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Лучано Спалети | image = [[Податотека:Luciano Spalletti 2024.jpg|250px]] | caption = | fullname = Лучано Спалети<ref>{{cite web |url=http://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/comunicati/comunicati_m/7934/files/allegati/8003/cu185.pdf |title=Comunicato Ufficiale N. 185 |trans-title=Official Press Release No. 185 |publisher=Lega Serie A |page=6 |date=19 March 2019 |access-date=6 December 2020 |archive-date=2020-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201206220858/http://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/comunicati/comunicati_m/7934/files/allegati/8003/cu185.pdf |url-status=dead }}</ref> | height = {{height|m=1.80}} | dateofbirth = {{birth date and age|1959|3|7|df=y}} | cityofbirth = [[Черталдо]] | countryofbirth = [[Италија]] | nationality = {{flagsport|ITA}} [[Италија]] | currentclub = {{Fb team Juventus}} (тренер) | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | retired = 1993 <small>(34 г.)</small> | youthyears1 = 1973–1975 |youthclubs1 = {{Fb team Fiorentina}} | youthyears2 = 1975–1978 |youthclubs2 = {{симбол2|Bisection vertical White HEX-FF0000.svg}} Алабастри Волтера | youthyears3 = 1978–1982 |youthclubs3 = {{Fb team Cuoiopelli}} | years1 = 1982–1985 |caps1 = ? |goals1 = ? |clubs1 = {{Fb team Castelfiorentino}} | years2 = 1985–1986 |caps2 = 27 |goals2 = 2 |clubs2 = {{Fb team Entella Bacezza}} | years3 = 1986–1990 |caps3 = 120 |goals3 = 7 |clubs3 = {{Fb team Spezia}} | years4 = 1990–1991 |caps4 = 29 |goals4 = 1 |clubs4 = {{Fb team Viareggio}} | years5 = 1991–1993 |caps5 = 53 |goals5 = 3 |clubs5 = {{Fb team Empoli}} | manageryears1 = 1993–1994 |managerclubs1 = {{Fb team Empoli}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Млади)</small> | manageryears2 = 1994 |managerclubs2 = {{Fb team Empoli}} | manageryears3 = 1994–1995 |managerclubs3 = {{Fb team Empoli}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Млади)</small> | manageryears4 = 1995–1998 |managerclubs4 = {{Fb team Empoli}} | manageryears5 = 1998–1999 |managerclubs5 = {{Fb team Sampdoria}} | manageryears6 = 1999–2000 |managerclubs6 = {{Fb team Venezia}} | manageryears7 = 2001 |managerclubs7 = {{Fb team Udinese}} | manageryears8 = 2002 |managerclubs8 = {{Fb team Ancona}} | manageryears9 = 2002-2005 |managerclubs9 = {{Fb team Udinese}} | manageryears10 = 2005-2009 |managerclubs10 = {{Fb team Roma}} | manageryears11 = 2009-2014 |managerclubs11 = {{Fb team Zenit Saint Petersburg}} | manageryears12 = 2016-2017 |managerclubs12 = {{Fb team Roma}} | manageryears13 = 2017-2019 |managerclubs13 = {{Fb team Inter}} | manageryears14 = 2021-2023 |managerclubs14 = {{Fb team Napoli}} | manageryears15 = 2023-2025 |managerclubs15 = {{Naz|FUrep|ITA}} | manageryears16 = 2025- |managerclubs16 = {{Fb team Juventus}} }} '''Лучано Спалети''' (роден на {{рн|7|март|1959}}, во [[Черталдо]]) — [[Италија|италијански]] [[Тренер|фудбалски тренер]] и поранешен [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]]. Моментално ја води екипата на {{Fb team (N) Juventus}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/benvenuto-mister-luciano-spalletti|title=Benvenuto, mister Luciano Spalletti|date=30 октомври 2025|access-date=30 октомври 2025}}</ref> ==Биографија== Оженет е со Тамара, која е родена во [[Карпи]] а ја запознал во [[Ла Специја]]. Со неа имаат три деца.<ref>{{Cite web|url=https://www.spazionapoli.it/2021/10/04/spalletti-moglie-tamara/|titolo=Spalletti moglie, la storia di come si sono conosciuti Luciano e Tamara|date=4 октомври 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dilei.it/lifestyle/luciano-spalletti-chi-e-la-sua-compagna-tamara-e-quanti-figli-hanno/1309184/|title=Luciano Spalletti, chi è la sua compagna Tamara e quanti figli hanno|date=18 јуни 2021}}</ref> Тој имал брат по име Марчело, седум години постар, кој починал на 28 мај 2019 година од рак.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcio/lutto-per-spalletti-e-morto-il-fratello-marcello_1277859-201902a.shtml|title=LUTTO PER SPALLETTI: E' MORTO IL FRATELLO MARCELLO|date=28 мај 2019}}</ref> Од 2023 година, тој е [[Почесен граѓанин|Почесен граѓанин]] на [[Неапол]].<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/serie-a/2023/12/07/napoli-spalletti-cittadinanza-onoraria|title=Spalletti: 'Da oggi sono un official scugnizzo'|author=Sky Sport|website=sport.sky.it|date=7 декември 2023|language=it|access-date=7 декември 2023}}</ref><ref>{{YouTube|id=2QKwzbMehTM|title=Cerimonia di conferimento della cittadinanza onoraria a Luciano Spalletti Napoli, 7 dicembre 2023}}</ref> == Играчка кариера == {{dx|[[File:Luciano Spalletti Entella Chiavari 1985-1986.jpg|thumb|upright|left|Спалети со [[Виртус Ентела|Ентела Бакеца]] во сезоната 1985-1986]]}} Откако пораснал во младинските тимови на {{Fb team (N) Fiorentina}} и [[Унионе Калчо Куоиопели|Куоиопели]], Спалети го направил своето деби со екипата на [[Калчо Кастелфјорентино|Кастелфјорентино]] во Серија Д. Следната година, тој се преселил во [[Виртус Ентела|Ентела Бакеца]], каде под водството на [[Џан Пјеро Вентура]],<ref>{{Cite web|url=http://www.corriere.it/foto-gallery/sport/14_settembre_30/come-ti-invecchia-calciatore-d4e51c30-48a2-11e4-a045-76c292c97dcc.shtml|title=Come invecchia il calciatore (e anche il mister)|access-date=20 јули 2016}}</ref> тимот стигнал до 5-тото место во [[Серија Ц2 1985-1986|Серија Ц2 првенството]]. Во 1986 година, тој отишол да игра за {{Fb team (N) Spezia}}, новопромовираниот член во Ц1 лигата: во сезоната [[Серија Ц1 1986-1987|1986-1987]], тој придонел за постигнувањето на опстанокот,<ref name=":0"/> додека во следните две сезони [[Серија Ц1 1987-1988|1987-1988]] и [[Серија Ц1 1988-1989|1988-1989]], Специја го освоила 7-мото и 3-тото место, соодветно.<ref name=":0">{{Cite web |url =http://www.spallettiluciano.it/biografia/il-calciatore/ |title =Il calciatore - Luciano Spalletti |dead-link =yes |archiveurl =https://web.archive.org/web/20160215215957/http://www.spallettiluciano.it/biografia/il-calciatore/|archivedate =15 февруари 2016}}</ref> По една сезона помината во екипата на [[ФК Вијареџо|Вијареџо]], тој се преселил во {{Fb team (N) Empoli}}, каде што ја завршил кариерата на 34-годишна возраст, играјќи го своето последно првенство во сезоната [[Серија Ц1 1992-1993|1992-1993]]. == Тренерска кариера == ===Емполи и Сампдорија=== Во сезоната 1993-1994, тој ја започнал својата кариера како тренер во младинскиот тим на {{Fb team (N) Empoli}}. На шест кола до крајот на [[Серија Ц1 1993-1994|првенството во Серија Ц1]], тој го замени [[Адријано Ломбарди]] како тренер на првиот тим, кој се мачел да излезе од зоната за испаѓање. ''„Аѕурите“'' го завршиле првенството на претпоследното место, спасувајќи се од испаѓање во плејаутот каде што ја совладале {{Fb team (N) Alessandria 1912}}. Следната сезона, Спалети повторно се вратил во младинскиот тим на Емполи, за потоа одново да добие шанса да го тренира првиот тим во [[Серија Ц1 1995-1996]]. Сезоната, полна со успеси, го видела Емполи како го освојува [[Фудбалски куп на Италија Серија Ц|Купот на Италија за екипи од Серија Ц]] и да избори промоција во [[Серија Б]] благодарение на победата во финалето на плејофот над {{Fb team (N) Como}}. Во сезоната [[Серија Б 1996-1997|1996-97]], ''„Аѕурите“'' на Спалети, кои неодамна биле промовирани од втората лига, веднаш заработиле промоција во [[Серија А]], една деценија по претходното искуство на Емполи во највисоката лига. Потврден како тренер на тосканците, на своето деби во Серија А ([[Серија А 1997-1998|1997-1998]]), тренерот го одвел тимот на безбедно место, постигнувајќи опстанок на едно коло пред крајот. Откако ги оставил тосканците во првата лига, тој бил повикан да ја предводи {{Fb team (N) Sampdoria}}.<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1998/luglio/10/incredibile_vero_gia_finito_ritiro_ga_0_9807102756.shtml |titolo=Incredibile ma vero: già finito il ritiro blucerchiato |publisher=La Gazzetta dello Sport|date=10 јули 1998}}</ref> Отпуштен во декември,<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1998/12/14/mihajlovic-scatenato-fa-esonerare-spalletti.html |title=Mihajlovic scatenato fa esonerare Spalletti |author=Corrado Sannucci |publisher=la Repubblica |date=14 декември 1998|page=40}}</ref> тој бил отповикан помалку од два месеци подоцна, по оставката на [[Дејвид Плат]].<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/cmercato/199902/02/36b7202f034a0/ |title=Platt si è dimesso |date=2 февруари 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070609/http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/cmercato/199902/02/36b7202f034a0/|archivedate=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> Во преостанатите 15 кола од [[Серија А 1998-1999|првенството]], тој освоил 21 бод, но не успеал да избегне испаѓање за лигурскиот клуб.<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1999/maggio/22/Mannini_ora_accusa_Spalletti_Colpa_ga_0_9905227612.shtml|title=Mannini ora accusa Spalletti "Colpa sua se la Samp è in B"|author=Enrico Valente|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=22 мај 1999}}</ref> ===Венеција, Удинезе и Анкона=== Во следната сезона. тој седнал на клупата на {{Fb team (N) Venezia}},<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1999/luglio/13/Spalletti_Glerean_Stringara_ecco_tecnici_ga_0_9907134664.shtml |title=Da Spalletti a Glerean e Stringara, ecco i tecnici con la nuova "patente"|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=13 јули 1999}}</ref> освојувајќи само една победа во првите два месеци од [[Серија А 1999-2000|Серија А]].<ref>{{cite web |url=http://www.repubblica.it/online/sport/sesta/milan/milan.html|titolo=Il Milan soffre col Cagliari L'Inter finisce ko a Venezia|data=18 ottobre 1999}}</ref> Лошиот почеток предизвикал негово отпуштање од функцијата,<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/02/381f44dc041e1/ |title=Via Spalletti, ecco Materazzi |date=2 ноември 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070531/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/02/381f44dc041e1/ |archive-date=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> но само привремено, бидејќи по неколку недели тој бил вратен на клупата.<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/29/3842d3eb01170/ |title=Lo stile Venezia |date=29 novembre 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070554/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/29/3842d3eb01170/|archivedate=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> Сепак, конечното отпуштање се случило во февруари 2000 година.<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/200002/07/389f446502a56/ |title=Spalletti esonerato |date=7 февруари 2000 |access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040628233546/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/200002/07/389f446502a56/|archivedate=28 јуни 2004|dead-link=yes}}</ref><ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2000/febbraio/08/Zamparini_inventa_esonero_bis_ga_0_0002086370.shtml |title=Zamparini s'inventa l'esonero bis |author=Michele Contessa|author2=Carlo Laudisa |pubblisher=La Gazzetta dello Sport|date=8 февруари 2000}}</ref> По една година неактивност, во март 2001 година, тој бил повикан на клупата на {{Fb team (N) Udinese}} да го замени [[Лујџи Де Канио]]:<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2001/marzo/20/Udinese_scelto_Spalletti_ga_0_0103205783.shtml |title=L'Udinese ha scelto Spalletti|author=Luca Calamai|author2=Sebastiano Vernazza |author3=Massimo Meroi|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=20 март 2001}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/online/campionato/spalletti/spalletti/spalletti.html |title=Udinese, a Spalletti la panchina di De Canio|date=20 март 2001}}</ref> со 10 освоени бода во 11 кола, фриулијанците ја завршиле сезоната на дванаесеттото место.<ref>{{cite news |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,33/articleid,0392_01_2001_0166_0043_4201357/ |title=Il Vicenza vince e retrocede |author=Andrea Iolme|publisher=[[La Stampa]]|date=18 јуни 2001|page=33}}</ref> Заменет од [[Рој Хоџсон]] за следната сезона,<ref>{{cite web|url=https://m.hbvl.be/cnt/oid130872|title=Roy Hodgson nieuwe trainer van Udinese|author=Tim Vandevelde|date=22 јуни 2001|language=nl|accessdate=2025-11-16|archive-date=2023-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410055110/https://m.hbvl.be/cnt/oid130872|url-status=dead}}</ref> во декември 2001 година, бил ангажиран од [[УС Анкона|Анкона]]:<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2002/01/05/la-doppia-sfida-dell-ex-favo.html|title=La doppia sfida dell'ex Favo|author=Massimo Norrito|publisher=[[la Repubblica (quotidiano)|la Repubblica]]|date=5 јануари 2002|page=13}}</ref> со цел да го одведе клубот на безбедно место во [[Серија Б 2001-2002|Серија Б]],<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2002/gennaio/07/Ancona_Spalletti_parte_operazione_salvezza_ga_0_0201073014.shtml|title=Ancona-Spalletti: parte l'operazione salvezza|author=Vito Maggio|author2=Mimmo Cugini|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=7 јануари 2002}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |url=http://www.spallettiluciano.it/biografia/lallenatore/ |title=L'allenatore - Luciano Spalletti |dead-link=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160215230909/http://www.spallettiluciano.it/biografia/lallenatore/ |archivedate=15 февруари 2016}}</ref> стигајќи дури до осмото место.<ref>{{cite news |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,41/articleid,0281_01_2002_0149_0043_2407143/anews,true/ |title=ATTACCHI SCATENATI: 36 RETI NELL'ULTIMA GIORNATA |publisher=La Stampa|date=3 јуни 2002|page=41}}</ref> Во летото 2002 година, тој се вратил во Удинезе,<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2002/giugno/11/Spalletti_firma_Agostinelli_presenta_ga_0_0206114613.shtml|title=Spalletti firma, Agostinelli si presenta|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=11 јуни 2002}}</ref> за да го освои шесттото место во [[Серија А 2002-2003|првенството]] што му овозможило на клубот пласман во [[Куп на УЕФА 2003-2004|Купот н УЕФА]].<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/online/calcio2002_partite_a/udineselazio/udineselazio/udineselazio.html|title=Udinese, vittoria e Uefa|date=24 мај 2003}}</ref> Следната сезона, тој повторно се квалификувал со клубот за [[Европски фудбалски натпреварувања|Европските турнири]], завршувајќи на седмото место во [[Серија А 2003-2004|првенството]].<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2004/maggio/17/Gilardino_gioca_poker_col_Trap_ga_10_0405178605.shtml|titolo=Gilardino gioca a poker col Trap|author=Luigi Garlando|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=17 мај 2004}}</ref> Најдобриот резултат постигнат на клупата на фриулијанците, сепак, било четвртото место во [[Серија А 2004-2005|сезоната 2004-2005]],<ref name=":2" /> подвиг што му го овозможил на Удинезе првото историско учество во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/2005/e/sezioni/sport/calcio/serie_a/38giornata/udinesemilan1/udinesemilan1.html|title=L'Udinese pareggia con il Milan e conquista la zona Champions|date=29 мај 2005}}</ref> ===Рома=== [[File:Luciano_Spalletti.JPG|thumb|upright|left|Спалети со {{Fb team (N) Roma}} во втората половина на 2000-тите]] По завршувањето на тригодишниот период со Удинезе,<ref name=":2" /> тој станал тренер на {{Fb team (N) Roma}}.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadra/Roma/Primo%20piano/2005/giugno/21spalletti.shtml|title=Spalletti: "Roma, ricominciamo"|date=21 јуни 2005}}</ref> Во текот на својата прва сезона тој остварил 11 последователни победи во [[Серија А 2005-2006|првенството]],<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Lazio/Primo_Piano/2006/02_Febbraio/26/lazioroma.shtml|title=Derby alla Roma: record storico|date=26 февруари 2006}}</ref> кое тимот го завршил на петтото место, пред да биде промовиран на второто место по скандалот ''[[Калчополи]]'';<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Roma/Primo_Piano/2006/05_Maggio/06/totti.shtml|title=Roma, Spalletti: "Totti in campo dal primo minuto"|date=6 мај 2006}}</ref> во [[Фудбалски куп на Италија 2005-2006|Купот на Италија]] ''„џалоросите“'' стигнале до финалето, каде загубиле од {{Fb team (N) Inter}}.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Inter/Primo_Piano/2006/05_Maggio/11/introm.shtml |title=Inter, la Coppa è ancora tua|author=Riccardo Pratesi |date=11 мај 2006}}</ref> Откако се квалификувале за [[Суперкуп на Италија 2006|Суперкупот на Италија]], по службеното доделување на титулата во првенството на ''„нероаѕурите“'', римскиот клуб бил поразен со 4-3 по [[Продолжеток (спорт)|продолженија]] и покрај водството од 3 гола.<ref>{{cite news |url=https://archiviostorico.gazzetta.it//2006/agosto/27/CHE_NOTTE_QUELLA_NOTTE_ga_3_060827004.shtml|title=CHE NOTTE QUELLA NOTTE|author=Alberto Cerruti|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=27 август 2006|p=3}}</ref> Во [[ФК Рома сезона 2006-2007|сезоната 2006-2007]], тој го предводел тимот од главниот град до првата квалификација во нивната историја за „нокаут фазата“ на Лигата на шампионите,<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Roma/Primo_Piano/2006/12_Dicembre/05/RomaVal.shtml|title=Roma promossa senza affanno|author=Gaetano De Stefano|date=5 декември 2006}}</ref> каде го елиминирале {{Fb team (N) Olympique Lyonnais}} во осминафиналето со нерешен резултат дома и победа во гости.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/2007/02/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-lione/roma-lione/roma-lione.html|title=Fra Roma e Lione pari senza reti, si deciderà tutto al ritorno|date=21 февруари 2007}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Roma/Primo_Piano/2007/03_Marzo/06/RomaLione.shtml|title=Roma da impazzire, travolto il Lione|author=Antonino Morici|date=6 март 2007}}</ref> Патот на Рома завршил во четвртфиналето, каде била елиминирана од {{Fb team (N) Manchester United}}, претрпувајќи катастрофален пораз од 7-1 во реваншот кој ја поништил нивната тесна победа постигната во првиот натпревар.<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/04/11/champions-league-disfatta-roma-umiliazione-all-old.html|title==Champions League|author=Mattia Chiusano|publisher=la Repubblica|date=11 април 2007|page=56}}</ref> Во [[Серија А 2006-2007|првенството]] тимот го освоил второто место, со 22 бода зад Интер:<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Roma/Primo_Piano/2007/04_Aprile/17/vigiliaroma.shtml|title=Spalletti: "Inter il top, noi una buona squadra"|author=Massimo Cecchini|date=17 април 2007}}</ref> сепак, избраниците на Спалети биле единствениот противник способен да се наметне над ''„нероаѕурите“'', поразувајќи ги со 3-1 на [[Сан Сиро|Стадионот „Џузепе Меаца“]].<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Inter/Primo_Piano/2007/04_Aprile/18/interroma.shtml|title=Grande Roma a San Siro, l'Inter rinvia la festa|author=Riccardo Pratesi|date=18 април 2007}}</ref> Одмаздата за скудетото и суперкупот против тимот од Милано се случила во [[Фудбалски куп на Италија 2006-2007|Купот на Италија]], каде што тренерот го освоил првиот трофеј во својата кариера:<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/05/10/roma-super-inter-choc-totti.html|title=Roma Super|author=Corrado Sannucci|publisher=la Repubblica |date=10 мај 2007|page=58}}</ref> триумфот од 6-2 во првиот натпревар ја запечатил конечната победа, иако Интер остварил пирова победа од само 2-1 во реваншот.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Roma/Primo_Piano/2007/05_Maggio/18/roma_1805.shtml|title=Notte di delirio a Fiumicino|date=18 мај 2007}}</ref> Тосканскиот тренер дополнително го зголемил својот список на почести на почетокот од [[ФК Рома сезона 2007-2008|следната сезона]], освојувајќи го [[Суперкуп на Италија 2007|Суперкупот на Италија]] повторно против Интер.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Inter/Primo_Piano/2007/08_Agosto/19/supercoppa.shtml |title=La Supercoppa è della Roma|author=Antonino Morici|date=19 август 2007}}</ref> Рома ја минала групната фаза од [[УЕФА Лига на шампиони 2007-2008|Лигата на шампионите]] пласирајќи се зад Манчестер Јунајтед,<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/11/08/palpitazione-roma-alla-fine-pari.html|title=Palpitazione Roma, alla fine è pari|autore=Mattia Chiusano |publisher=la Repubblica |date=8 ноември 2007|page=52}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/11/28/vucinic-fa-il-mattatore-kiev-la-roma.html|title=Vucinic fa il mattatore a Kiev |author=Mattia Chiusano |publisher=la Repubblica |date=28 ноември 2007|page=66}}</ref> потоа победувајќи го {{Fb team (N) Real Madrid}} во осминафиналето со двојна победа од 2-1:<ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2008/02/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-real-madrid/roma-real-madrid/roma-real-madrid.html|title=Pizarro-Mancini, e la Roma sogna|date=19 февруари 2008}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Roma/Primo_Piano/2008/03_Marzo/05/real_roma_0503.shtml |title=Una Roma da impazzire, Real k.o. al Bernabeu (1-2)|author=Riccardo Pratesi |date=5 март 2008}}</ref> елиминацијата повторно дошла во четвртфиналето, пак од Јунајтед.<ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2007/12/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-manchester/gara-olimpico/gara-olimpico.html|title=Roma, l'Olimpico è stregato|date=1 април 2008}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2007/10/sezioni/sport/calcio/champions_league/manchester-roma/roma-fuori/roma-fuori.html|title=La Roma saluta la Champions, giallorossi fuori ma con onore|date=9 април 2008}}</ref> На фронтот [[Серија А 2007-2008|првенство]], по почетното водство, ''„џалоросите“'' биле претекнати од Интер, завршувајќи на второто место.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Catania/Primo_Piano/2008/05_Maggio/18/cataniaroma.shtml|title=Roma, illusione scudetto|author=Stefano Cantalupi|date=18 мај 2008}}</ref> Заостанувајќи три бода на табелата на крајот од првенството,<ref>{{cite news |url=https://archiviostorico.gazzetta.it/2008/maggio/19/Rossi_Campionato_falsato__ga_10_080519065.shtml |title=De Rossi: «Campionato falsato»|author=Alessandro Catapano|author2=Massimo Cecchini |publisher=La Gazzetta dello Sport|date=19 мај 2008}}</ref> римскиот тим морал да се задоволи повторно со освојувањето на [[Фудбалски куп на Италија 2007-2008|Купот на Италија]], уште еднаш на сметка на ''„нероаѕурите“''.<ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2007/08/sezioni/sport/calcio/coppa-italia/finale-partita/finale-partita.html|title=La Coppa Italia è giallorossa, "rivincita" della Roma sull'Inter |date=24 мај 2008}}</ref> Далеку поразочарувачка од претходните била сезоната [[ФК Рома сезона 2008-2009|2008-2009]], која исто така, започнала со натпревар против тимот од Милано во [[Суперкуп на Италија 2008|Суперкупот на Италија]], загубен на [[Изведување пенали (фудбал)|пенали]]:<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Inter/Primo_Piano/2008/08/24/partita.shtml|title=Inter, è subito festa|author=Antonino Morici|date=24 август 2008}}</ref> исклучен од трката за титулата уште на есен поради кризата со резултатите,<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2008/11/04/spalletti-batti-un-colpo-solo-cosi-la.html|title=Spalletti, batti un colpo: solo così la Roma può ripartire|author=Fabrizio Bocca|publisher=la Repubblica|date=4 novembre 2008|p=19}}</ref><ref>{{cite web|url=https://roma.repubblica.it/dettaglio/rossella-sensi:-usciremo-dalla-crisi/1544730|title=Rossella Sensi: "Usciremo dalla crisi"|date=12 ноември 2008|access-date=14 декември 2020|date-archive=7 април 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230407195605/https://roma.repubblica.it/dettaglio/rossella-sensi:-usciremo-dalla-crisi/1544730|dead-link=yes}}</ref> римскиот тим успеал да се опорави од тешкиот почеток со пласман во осминафиналето на [[УЕФА Лига на шампиони 2008-2009|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web |url=https://it.uefa.com/uefachampionsleague/news/01d4-0e70932c7763-b69209a604eb-1000/ |title=Spalletti elogia la Roma: "Grande risultato"|author=Marco Calabresi|date=10 декември 2008}}</ref> Сепак во таа рунда, пеналите уште еднаш биле кобни по играчите на Спалети кои на тој начин биле поразени од {{Fb team (N) Arsenal}}.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Speciali/Italia_Inghilterra/Primo_Piano/2009/02/24/ArsenalRoma.shtml |title=Van Persie lancia l'Arsenal|author=Stefano Cantalupi|date=24 февруари 2009}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2009/03/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-arsenal/diretta-roma-arsenal/diretta-roma-arsenal.html|titlе=La Roma beffata ai calci di rigore |author=Luigi Panella|date=11 март 2009}}</ref> Конечно ''„џалоросите“'' го завршиле [[Серија А 2008-2009|првенството]] на шесттото место, обезбедувајќи квалификација само за прелиминарните рунди на [[УЕФА Лига Европа 2009-2010|УЕФА Лига Европа]].<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Roma/31-05-2009/torino-retrocede-b-50472261290.shtml|title=Il Torino retrocede in B, Totti aggancia Boniperti|author=Livia Taglioli|date=31 мај 2009}}</ref> Откако го предводел тимот до плсаман во групната фаза од гореспоменатото натпреварување,<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/07/31/totti-scaccia-le-paure-della-roma-gent.html|title=Totti scaccia le paure della Roma|author=Alessandro Di Maria |publisher=la Repubblica|date=31 јули 2009|p=53}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/08/07/totti-avvia-la-festa-la-roma-esagera.html|title=Totti avvia la festa, la Roma esagera|author=Alessandro Di Maria |publisher=la Repubblica|date=7 август 2009|page=61}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/08/21/la-solita-roma-senza-difesa-gol-di.html|title=La solita Roma senza difesa|author=Francesca Ferrazza |publisher=la Repubblica|date=21 август 2009|page=61}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/08/28/roma-troppo-facile-passano-anche-lazio-genoa.html|title=Roma, troppo facile. Passano anche Lazio e Genoa |publisher=la Repubblica|date=28 август 2009|page=65}}</ref> на 1 септември 2009 година, Спалети поднел оставка поради несогласувања со клубот и поразите претрпени во првите кола од [[Серија А 2009-2010|првенството]].<ref>{{cite web |URL=https://www.romatoday.it/sport/spalletti-dimissioni-o-esonero-notizie-aggiornamenti-incontro-sensi.html |title=Spalletti dà l'addio: già oggi l'accordo con Ranieri?|author=Carlo Testimonia |date=1 септември 2009}}</ref> На негово место како нов тренер на Рома бил избран, [[Клаудио Раниери]].<ref>{{cite web |url=https://sport.sky.it/calcio/2009/09/01/intervista_esclusiva_spalletti_dimissioni_roma.html |title=Spalletti si confessa: perché ho lasciato la Roma|date=1 септември 2009|dead-link=yes}}</ref> ===Зенит Санкт Петербург=== [[File:Luciano Spalletti 2012 (cropped).jpg|thumb|Спалети со {{Fb team (N) Zenit Saint Petersburg}} во 2012]] На 11 декември 2009 година, било официјализирано неговото потпишување со [[Русија|рускиот]] клуб {{Fb team (N) Zenit Saint Petersburg}}.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/2009/12/sport/calcio/calciomercato/spalletti-russia/spalletti-di-nuovo-in-panca/spalletti-di-nuovo-in-panca.html|title=Spalletti, "disoccupato" solo per tre mesi|author=Francesca Ferrazza|date=11 декември 2009|access-date=13 декември 2009}}</ref> На 16 мај 2010 година, тој го освоил [[Фудбалски куп на Русија 2008-2009|Купот на Русија]]<ref>{{cite web|url=http://football.uk.reuters.com/leagues/european/news/2010/05/16/LDE64F06T.php|titolo=Italian Spalletti leads Zenit to Russian Cup win|language=en|date=16 мај 2010 |dead-link=yes |access-date=16 мај 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100519132543/http://football.uk.reuters.com/leagues/european/news/2010/05/16/LDE64F06T.php|archive-date=19 мај 2010}}</ref> додека, на 14 ноември, тој го освоил [[Премиер лига на Русија 2010|руското првенство]], на две кола пред крајот.<ref>{{cite web|url=http://www.corrieredellosport.it/calcio/calcio_estero/2010/11/14-139074/Spalletti+campione+di+Russia+con+lo+Zenit|title=Festa Spalletti: è campione di Russia con lo Zenit|date=14 декември 2010|dead-url=yes|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304215443/http://www.corrieredellosport.it/calcio/calcio_estero/2010/11/14-139074/Spalletti+campione+di+Russia+con+lo+Zenit|archive-date=4 март 2016}}</ref> На 6 март 2011 година, тој исто така, го освоил и [[Суперкуп на Русија 2011|Суперкупот на Русија]], комплетирајќи ги сите национални трофеи во земјата.<ref>{{cite web|url=https://it.eurosport.yahoo.com/ticker/hub/calcio/index.html?item=2693641|title=Calcio, Supercoppa russa: Zenit-Cska Mosca 1-0|date=6 март 2011}}</ref> По постигнатите резултати, во февруари 2012 година тој го преформулирал договорот со Зенит, преземајќи вистинска улога на „менаџер“ во рамките на клубот.<ref>{{cite web|url=http://en.fc-zenit.ru/main/news/ct3/55199.html|titolo=Luciano Spalletti signs contract extension with Zenit|language=en|dead-link=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120211202759/http://en.fc-zenit.ru/main/news/ct3/55199.html|archivedate=11 февруари 2012}}</ref> На 28 април, тој ја освоил својата втора титула во [[Премиер лига на Русија 2011-2012|рускиот шампионат]] на три кола до крајот.<ref>{{Cite web|author=Lorenzo Nicolini|url=https://www.today.it/sport/zenit-san-pietroburgo-campione-russia-2012.html|title=Russia, Spalletti ancora Zar: lo Zenit è campione|date=29 април 2012}}</ref> Сепак, во [[Фудбалски куп на Русија 2011-2012|Купот на Русија]], нивниот пат завршил во четвртфиналето каде испаднале од {{Fb team (N) Dynamo Moscow}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.calciomercato.com/notizie/russia-spalletti-fuori-dalla-coppa/294044|title=Russia: Spalletti fuori dalla coppa|date=22 март 2012}}</ref> Во сезоната [[ФК Зенит Санкт Петербург сезона 2012-2013|2012-2013]], тие завршиле втори во [[Премиер лига на Русија 2012-2013|Премиер лигата на Русија]], со два бода зад шампионот {{Fb team (N) CSKA Moscow}}; сепак, на крајот се испоставило дека на Зенит ќе му недостасуваат бодовите од натпреварот загубен службено против Динамо Москва, поради нередите предизвикани од неговите навивачи.<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/esteri/2012/11/22/news/incidenti_a_mosca_zenit_sconfitto_0-3_a_tavolino-47188333/|title=Incidenti a Mosca, Zenit sconfitto 0-3 a tavolino|date=22 ноември 2012}}</ref> На 10 март 2014 година, по разочарувачкиот почеток на сезоната, тој бил отпуштен.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/esteri/2014/03/11/news/zenit_esonera_spalletti-80709561|title=Russia: lo Zenit esonera Spalletti|date=11 март 2014}}</ref> ===Враќање во Рома=== На 14 јануари 2016 година, Рома го објавила враќањето на Спалети на својата клупа,<ref>{{cite web|url=http://www.asroma.com/it/notizie/2016/01/luciano-spalletti-torna-alla-guida-della-roma|title=Luciano Spalletti torna alla guida della Roma|date=14 јануари 2016}}</ref> заменувајќи го отпуштениот [[Руди Гарсија]].<ref>{{cite web|url=https://www.calciomercato.com/news/pallotta-possiamo-vincere-con-spalletti-roma-c-e-chi-rifiuta-di--944231|title=Pallotta: 'Possiamo vincere con Spalletti'. Roma, c'è chi rifiuta di indossare i Gps|date=14 јануари 2016}}</ref> Во втората половина од сезоната, тосканскиот тренер ги водел ''„џалоросите“'' до 46 освоени бода (скор од 14 победи, 4 нерешени и еден пораз); на крајот од [[Серија А 2015-2016|првенството]] ова бил најдобриот просек на бодови/натпревар меѓу сите тренери во Серија А: 2,42 наспроти 2,39 на [[Масимилијано Алегри]] (кој со својот Јувентус го освоил првенството). Тимот од главниот град на крајот од првенството го освоил третото место на табелата со 80 бодови,<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcio/roma-spalletti-fatto-il-nostro-dovere-complimenti-al-napoli-_1098348-201602a.shtml|title=Roma, Spalletti: "Fatto il nostro dovere, complimenti al Napoli"|access-date=16 мај 2016}}</ref> со што избориле пласман во [[УЕФА Лига на шампиони 2016-2017#Квалификации|квалификациите за Лигата на шампиони]]; во истото натпреварување, но во [[УЕФА Лига на шампиони 2015-2016|тековната сезона]], Рома била елиминирана во осминафиналето од подоцнежниот европски шампион, Реал Мадрид.<ref>{{Cite web|url=https://www.forzaroma.info/news-as-roma/champions-roma-eliminata-dal-real-quante-occasioni-sprecate-foto/|title=Champions: Roma eliminata dal Real, ma quante occasioni sprecate – FOTO|author=Marco Cantagalli|date=8 март 2016|access-date=31 јануари 2017}}</ref> Сепак, почнувајќи од почетокот на февруари, голем дел од навивачите на Рома застанале на страната против тренерот поради низа расправии меѓу него и капитенот на тимот, [[Франческо Тоти]], предизвикани од недостатокот на минутажа што му била доделена, а исто така и поради физички проблеми и некои изјави дадени од вториот.<ref name=":4" /><ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/roma/2016/04/17/news/roma_totti_e_ancora_determinante_ma_spalletti_non_ci_sta-137827259/|title=Roma, Totti è ancora determinante: ma Spalletti non ci sta. Alta tensione e lite tra i due|date=17 април 2016}}</ref><ref>{{Cite web|author=Marco Beltrami|url=https://www.fanpage.it/sport/calcio/cosa-e-successo-tra-totti-e-spalletti-storia-di-un-rapporto-difficile/|title=Cosa è successo tra Totti e Spalletti, storia di un rapporto difficile|date=16 ноември 2020|access-date=31 март 2021}}</ref> Следната сезона започнала за Рома на Спалети со неуспехот тимот да се квалификува во групната фаза од Лигата на шампионите, откако биле елиминирани од {{Fb team (N) Porto}} во плејофот; првиот натпревар завршил со резултат 1-1, но катастрофалниот пораз од 0-3 во реваншот во Рим му пресудил на тимот на Спалети.<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/champions/2016/08/23/news/roma_battuta_dal_porto-146511389/ |title=Roma-Porto 0-3: disastro giallorosso, addio Champions |date=23 август 2016|access-date=16 февруари 2018}}</ref> Во [[УЕФА Лига Европа 2016-2017|УЕФА Лига Европа]], Рома испаднала во осминафиналето од Олимпик Лион, додека во [[Фудбалски куп на Италија 2016-2017|Купот на Италија]] била елиминирани од Лацио во полуфиналето. Во [[Серија А 2016-2017|првенството]] по спектакуларниот дуел со {{Fb team (N) Napoli}}, избраниците на Спалети успеале да го освојат второто место зад {{Fb team (N) Juventus}}, а исто така ги постигнале рекордите за најмногу освоени бодови (87) и најмногу постигнати голови во една сезона на ФК Рома (90), со што Спалети надминал големи тренери од минатото на ''„џалоросите“'', како што се [[Нилс Лидхолм]] и [[Фабио Капело]].<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/roma/2017/05/15/news/roma_spalletti_numeri_totti_futuro-165535491/|title=Roma, Spalletti numeri da record: superati Capello e Liedholm. Ma il futuro è ancora incerto||date=15 мај 2017|access-date=16 февруари 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.goal.com/it/notizie/roma-campionato-storico-e-record-di-punti-e-goal-realizzati/1iixiqsiclkt91jp8cj07i27h6|title=Roma, campionato 'storico': è record di punti e goal realizzati|access-date=16 февруари 2018}}</ref> На 30 мај 2017 година, тој ја напуштил Рома и бил заменет од [[Еузебио Ди Франческо]].<ref>{{cite web|url=http://www.asroma.com/it/notizie/2017/05/si-chiude-il-rapporto-di-lavoro-tra-as-roma-e-luciano-spalletti|title=Si chiude il rapporto di lavoro tra AS Roma e Luciano Spalletti|date=30 мај 2017}}</ref> ===Интер=== <!--[[Податотека:Luciano Spalletti Inter.jpg|thumb|left|Спалети со {{Fb team (N) Inter}} во 2018]]--> На 9 јуни 2017 година, тој бил официјално претставен како нов тренер на Интер.<ref>{{cite web|url=http://www.inter.it/it/news/81345/luciano-spalletti-a-il-nuovo-allenatore-dell-inter|title=Luciano Spalletti è il nuovo allenatore dell'Inter|date=9 јуни 2017|access-date=9 јуни 2017|archive-date=29 јуни 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190629063722/https://www.inter.it/it/news/81345/luciano-spalletti-a-il-nuovo-allenatore-dell-inter|dead-link=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/inter/2017/06/09/news/spalletti_allenatore_inter-167685070/|title=Inter, ufficiale: Spalletti è il nuovo allenatore|author=Tiziana Cairati|date=9 јуни 2017}}</ref> Во [[Серија А 2017-2018|првенството]] тимот на ''„нероаѕурите“'' забележал одличен почеток,<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2017/10/25/inter-implacabile-e-affannata-una-notte-da-leader-per-spalletti38.html|title=Inter implacabile e affannata una notte da leader per Spalletti|author=Andrea Sorrentino|publisher=la Repubblica|date=25 октомври 2017|page=38}}</ref> толку многу што на почетокот на декември се нашол сам на врвот на табелата и бил сè уште непоразен.<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2017/12/04/lo-scatto-dellinter-con-perisic-che-preferi-spalletti-a-mou40.html|title=Lo scatto dell'Inter con Perisic che preferì Spalletti a Mou|author=Andrea Sorrentino|publisher=la Repubblica|date=4 dicembre 2017|page=40}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.lastampa.it/2017/12/15/sport/spalletti-in-testa-non-c-spazio-per-rifiatare-restiamo-svegli-V7YOpfbshK3wAYhI9trXiP/pagina.html|title=Spalletti: "In testa non c'è spazio per rifiatare, restiamo svegli"|date=15 dicembre 2017|access-date=28 април 2018|archive-date=28 април 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180428141804/http://www.lastampa.it/2017/12/15/sport/spalletti-in-testa-non-c-spazio-per-rifiatare-restiamo-svegli-V7YOpfbshK3wAYhI9trXiP/pagina.html|dead-link=yes}}</ref> Сепак, со доаѓањето на зимата, перформансите на тимот претрпеле нагло опаѓање, што предизвикало тие да се лизнат од врвните позиции.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/inter/2018/02/04/news/inter_la_crisi_d_inverno_colpisce_anche_spalletti-188032855/|title=Inter, la "crisi d'inverno" colpisce anche Spalletti|author=Tiziana Cairati|date=4 февруари 2018}}</ref> Четвртото место, последната можна позиција и минималната зацртана [[ФК Интер сезона 2017-2018|сезонска]] цел, била постигната во последното коло, со победата над {{Fb team (N) Lazio}} со 2-3 на гостински терен со што истиот противник бил престигнат на табелата благодарение на подобриот оглед во директните средби:<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Lazio/20-05-2018/lazio-inter-2-3-nerazzurri-champions-decide-testa-vecino-270253952947.shtml|title=Lazio-Inter 2-3, nerazzurri in Champions! Decide la testa di Vecino|author=Luca Taidelli|date=20 мај 2018}}</ref> за Интер, ова било нивно враќање во најсилното европско континентално натпреварување по седум години.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Lazio/20-05-2018/lazio-inter-2-3-nerazzurri-champions-decide-testa-vecino-270253952947.shtml|title=Lazio-Inter 2-3, nerazzurri in Champions! Decide la testa di Vecino|author=Luca Taidelli|date=20 мај 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/inter/2018/05/20/news/lazio-inter_2-3_rimonta_nel_finale_nerazzurri_in_champions-196933076/|title=Lazio-Inter 2-3: Vecino chiude la rimonta nel finale, nerazzurri in Champions|author=Antonio Farinola|date=20 мај 2018}}</ref> Во [[Фудбалски куп на Италија 2017-2018|Купот на Италија]], патувањето на ''„нероаѕурите“'' завршило во четвртфиналето со пораз во [[Дерби дела Мадонина|Миланското дерби]] против {{Fb team (N) Milan}}.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Coppa-Italia/Milan/27-12-2017/milan-inter-1-0-cutrone-supplementare-decide-derby-240505807004.shtml|title=Milan-Inter 1-0, Cutrone nel supplementare decide il derby|author=Valerio Clari|date=27 декември 2017}}</ref> ==Титули== ===Тренер=== ====Клупски==== =====Емполи===== *'''{{симбол2|Coccarda Coppa Italia LegaPro.svg}} [[Фудбалски куп на Италија Серија Ц|Куп на Италија Серија Ц]]''' : 1 : 1995-1996 =====Рома===== *'''{{Трофеј-Куп на Италија}} [[Фудбалски куп на Италија|Куп на Италија]]''' : 2 : 2006-2007, 2007-2008 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Италија}} [[Суперкуп на Италија 2015|Суперкуп на Италија]]''' : 1 : 2007 =====Зенит Санкт Петербург===== *'''[[Премиер лига на Русија|Руско првенство]]''' : 2 : 2010, 2011-2012 *'''[[Фудбалски куп на Русија|Куп на Русија]]''' : 1 : 2009-2010 *'''[[Суперкуп на Русија]]''' : 1 : 2011 =====Наполи===== *'''{{Скудето}} [[Серија А]]''' : 1 : [[Серија А 2022-2023|2022-2023]] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Италија |image3=Flag of Italy.svg }} *[https://www.transfermarkt.com/spalletti-luciano/profil/trainer/517 Лучано Спалети на transfermarkt] *[https://www.tuttocalciatori.net/allenatori/33-Spalletti_Luciano Лучано Спалети на tuttocalciatori] {{Состав на Јувентус}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал 2024}} {{Navboxes | title = Тренерски ангажмани | list1 = {{Тренери на ФК Наполи}} {{Тренери на ФК Јувентус}} }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Спалети, Лучано}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Италијански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Специја]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Емполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Емполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Сампдорија]] [[Категорија:Тренери на ФК Венеција]] [[Категорија:Тренери на ФК Удинезе]] [[Категорија:Тренери на ФК Анкона]] [[Категорија:Тренери на ФК Рома]] [[Категорија:Тренери на ФК Интер]] [[Категорија:Тренери на ФК Наполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Италијански фудбалски тренери]] [[Категорија:Селектори на италијанската фудбалска репрезентација]] e9gkadvfbeu6ma1vz9oj2bjpe5vjym5 5605780 5605675 2026-08-06T21:01:08Z Carshalton 30527 5605780 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Лучано Спалети | image = [[Податотека:Luciano Spalletti 2024.jpg|250px]] | caption = | fullname = Лучано Спалети<ref>{{cite web |url=http://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/comunicati/comunicati_m/7934/files/allegati/8003/cu185.pdf |title=Comunicato Ufficiale N. 185 |trans-title=Official Press Release No. 185 |publisher=Lega Serie A |page=6 |date=19 March 2019 |access-date=6 December 2020 |archive-date=2020-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201206220858/http://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/comunicati/comunicati_m/7934/files/allegati/8003/cu185.pdf |url-status=dead }}</ref> | height = {{height|m=1.80}} | dateofbirth = {{birth date and age|1959|3|7|df=y}} | cityofbirth = [[Черталдо]] | countryofbirth = [[Италија]] | nationality = {{flagsport|ITA}} [[Италија]] | currentclub = {{Fb team Juventus}} (тренер) | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | retired = 1993 <small>(34 г.)</small> | youthyears1 = 1973–1975 |youthclubs1 = {{Fb team Fiorentina}} | youthyears2 = 1975–1978 |youthclubs2 = {{симбол2|Bisection vertical White HEX-FF0000.svg}} Алабастри Волтера | youthyears3 = 1978–1982 |youthclubs3 = {{Fb team Cuoiopelli}} | years1 = 1982–1985 |caps1 = ? |goals1 = ? |clubs1 = {{Fb team Castelfiorentino}} | years2 = 1985–1986 |caps2 = 27 |goals2 = 2 |clubs2 = {{Fb team Entella Bacezza}} | years3 = 1986–1990 |caps3 = 120 |goals3 = 7 |clubs3 = {{Fb team Spezia}} | years4 = 1990–1991 |caps4 = 29 |goals4 = 1 |clubs4 = {{Fb team Viareggio}} | years5 = 1991–1993 |caps5 = 53 |goals5 = 3 |clubs5 = {{Fb team Empoli}} | manageryears1 = 1993–1994 |managerclubs1 = {{Fb team Empoli}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Млади)</small> | manageryears2 = 1994 |managerclubs2 = {{Fb team Empoli}} | manageryears3 = 1994–1995 |managerclubs3 = {{Fb team Empoli}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Млади)</small> | manageryears4 = 1995–1998 |managerclubs4 = {{Fb team Empoli}} | manageryears5 = 1998–1999 |managerclubs5 = {{Fb team Sampdoria}} | manageryears6 = 1999–2000 |managerclubs6 = {{Fb team Venezia}} | manageryears7 = 2001 |managerclubs7 = {{Fb team Udinese}} | manageryears8 = 2002 |managerclubs8 = {{Fb team Ancona}} | manageryears9 = 2002-2005 |managerclubs9 = {{Fb team Udinese}} | manageryears10 = 2005-2009 |managerclubs10 = {{Fb team Roma}} | manageryears11 = 2009-2014 |managerclubs11 = {{Fb team Zenit Saint Petersburg}} | manageryears12 = 2016-2017 |managerclubs12 = {{Fb team Roma}} | manageryears13 = 2017-2019 |managerclubs13 = {{Fb team Inter}} | manageryears14 = 2021-2023 |managerclubs14 = {{Fb team Napoli}} | manageryears15 = 2023-2025 |managerclubs15 = {{Naz|FUrep|ITA}} | manageryears16 = 2025- |managerclubs16 = {{Fb team Juventus}} }} '''Лучано Спалети''' (роден на {{рн|7|март|1959}}, во [[Черталдо]]) — [[Италија|италијански]] [[Тренер|фудбалски тренер]] и поранешен [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]]. Моментално ја води екипата на {{Fb team (N) Juventus}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/benvenuto-mister-luciano-spalletti|title=Benvenuto, mister Luciano Spalletti|date=30 октомври 2025|access-date=30 октомври 2025}}</ref> ==Биографија== Оженет е со Тамара, која е родена во [[Карпи]] а ја запознал во [[Ла Специја]]. Со неа имаат три деца.<ref>{{Cite web|url=https://www.spazionapoli.it/2021/10/04/spalletti-moglie-tamara/|titolo=Spalletti moglie, la storia di come si sono conosciuti Luciano e Tamara|date=4 октомври 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dilei.it/lifestyle/luciano-spalletti-chi-e-la-sua-compagna-tamara-e-quanti-figli-hanno/1309184/|title=Luciano Spalletti, chi è la sua compagna Tamara e quanti figli hanno|date=18 јуни 2021}}</ref> Тој имал брат по име Марчело, седум години постар, кој починал на 28 мај 2019 година од рак.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcio/lutto-per-spalletti-e-morto-il-fratello-marcello_1277859-201902a.shtml|title=LUTTO PER SPALLETTI: E' MORTO IL FRATELLO MARCELLO|date=28 мај 2019}}</ref> Од 2023 година, тој е [[Почесен граѓанин|Почесен граѓанин]] на [[Неапол]].<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/serie-a/2023/12/07/napoli-spalletti-cittadinanza-onoraria|title=Spalletti: 'Da oggi sono un official scugnizzo'|author=Sky Sport|website=sport.sky.it|date=7 декември 2023|language=it|access-date=7 декември 2023}}</ref><ref>{{YouTube|id=2QKwzbMehTM|title=Cerimonia di conferimento della cittadinanza onoraria a Luciano Spalletti Napoli, 7 dicembre 2023}}</ref> == Играчка кариера == {{dx|[[File:Luciano Spalletti Entella Chiavari 1985-1986.jpg|thumb|upright|left|Спалети со [[Виртус Ентела|Ентела Бакеца]] во сезоната 1985-1986]]}} Откако пораснал во младинските тимови на {{Fb team (N) Fiorentina}} и [[Унионе Калчо Куоиопели|Куоиопели]], Спалети го направил своето деби со екипата на [[Калчо Кастелфјорентино|Кастелфјорентино]] во Серија Д. Следната година, тој се преселил во [[Виртус Ентела|Ентела Бакеца]], каде под водството на [[Џан Пјеро Вентура]],<ref>{{Cite web|url=http://www.corriere.it/foto-gallery/sport/14_settembre_30/come-ti-invecchia-calciatore-d4e51c30-48a2-11e4-a045-76c292c97dcc.shtml|title=Come invecchia il calciatore (e anche il mister)|access-date=20 јули 2016}}</ref> тимот стигнал до 5-тото место во [[Серија Ц2 1985-1986|Серија Ц2 првенството]]. Во 1986 година, тој отишол да игра за {{Fb team (N) Spezia}}, новопромовираниот член во Ц1 лигата: во сезоната [[Серија Ц1 1986-1987|1986-1987]], тој придонел за постигнувањето на опстанокот,<ref name=":0"/> додека во следните две сезони [[Серија Ц1 1987-1988|1987-1988]] и [[Серија Ц1 1988-1989|1988-1989]], Специја го освоила 7-мото и 3-тото место, соодветно.<ref name=":0">{{Cite web |url =http://www.spallettiluciano.it/biografia/il-calciatore/ |title =Il calciatore - Luciano Spalletti |dead-link =yes |archiveurl =https://web.archive.org/web/20160215215957/http://www.spallettiluciano.it/biografia/il-calciatore/|archivedate =15 февруари 2016}}</ref> По една сезона помината во екипата на [[ФК Вијареџо|Вијареџо]], тој се преселил во {{Fb team (N) Empoli}}, каде што ја завршил кариерата на 34-годишна возраст, играјќи го своето последно првенство во сезоната [[Серија Ц1 1992-1993|1992-1993]]. == Тренерска кариера == ===Емполи и Сампдорија=== Во сезоната 1993-1994, тој ја започнал својата кариера како тренер во младинскиот тим на {{Fb team (N) Empoli}}. На шест кола до крајот на [[Серија Ц1 1993-1994|првенството во Серија Ц1]], тој го замени [[Адријано Ломбарди]] како тренер на првиот тим, кој се мачел да излезе од зоната за испаѓање. ''„Аѕурите“'' го завршиле првенството на претпоследното место, спасувајќи се од испаѓање во плејаутот каде што ја совладале {{Fb team (N) Alessandria 1912}}. Следната сезона, Спалети повторно се вратил во младинскиот тим на Емполи, за потоа одново да добие шанса да го тренира првиот тим во [[Серија Ц1 1995-1996]]. Сезоната, полна со успеси, го видела Емполи како го освојува [[Фудбалски куп на Италија Серија Ц|Купот на Италија за екипи од Серија Ц]] и да избори промоција во [[Серија Б]] благодарение на победата во финалето на плејофот над {{Fb team (N) Como}}. Во сезоната [[Серија Б 1996-1997|1996-97]], ''„Аѕурите“'' на Спалети, кои неодамна биле промовирани од втората лига, веднаш заработиле промоција во [[Серија А]], една деценија по претходното искуство на Емполи во највисоката лига. Потврден како тренер на тосканците, на своето деби во Серија А ([[Серија А 1997-1998|1997-1998]]), тренерот го одвел тимот на безбедно место, постигнувајќи опстанок на едно коло пред крајот. Откако ги оставил тосканците во првата лига, тој бил повикан да ја предводи {{Fb team (N) Sampdoria}}.<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1998/luglio/10/incredibile_vero_gia_finito_ritiro_ga_0_9807102756.shtml |titolo=Incredibile ma vero: già finito il ritiro blucerchiato |publisher=La Gazzetta dello Sport|date=10 јули 1998}}</ref> Отпуштен во декември,<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1998/12/14/mihajlovic-scatenato-fa-esonerare-spalletti.html |title=Mihajlovic scatenato fa esonerare Spalletti |author=Corrado Sannucci |publisher=la Repubblica |date=14 декември 1998|page=40}}</ref> тој бил отповикан помалку од два месеци подоцна, по оставката на [[Дејвид Плат]].<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/cmercato/199902/02/36b7202f034a0/ |title=Platt si è dimesso |date=2 февруари 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070609/http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/cmercato/199902/02/36b7202f034a0/|archivedate=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> Во преостанатите 15 кола од [[Серија А 1998-1999|првенството]], тој освоил 21 бод, но не успеал да избегне испаѓање за лигурскиот клуб.<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1999/maggio/22/Mannini_ora_accusa_Spalletti_Colpa_ga_0_9905227612.shtml|title=Mannini ora accusa Spalletti "Colpa sua se la Samp è in B"|author=Enrico Valente|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=22 мај 1999}}</ref> ===Венеција, Удинезе и Анкона=== Во следната сезона. тој седнал на клупата на {{Fb team (N) Venezia}},<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1999/luglio/13/Spalletti_Glerean_Stringara_ecco_tecnici_ga_0_9907134664.shtml |title=Da Spalletti a Glerean e Stringara, ecco i tecnici con la nuova "patente"|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=13 јули 1999}}</ref> освојувајќи само една победа во првите два месеци од [[Серија А 1999-2000|Серија А]].<ref>{{cite web |url=http://www.repubblica.it/online/sport/sesta/milan/milan.html|titolo=Il Milan soffre col Cagliari L'Inter finisce ko a Venezia|data=18 ottobre 1999}}</ref> Лошиот почеток предизвикал негово отпуштање од функцијата,<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/02/381f44dc041e1/ |title=Via Spalletti, ecco Materazzi |date=2 ноември 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070531/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/02/381f44dc041e1/ |archive-date=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> но само привремено, бидејќи по неколку недели тој бил вратен на клупата.<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/29/3842d3eb01170/ |title=Lo stile Venezia |date=29 novembre 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070554/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/29/3842d3eb01170/|archivedate=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> Сепак, конечното отпуштање се случило во февруари 2000 година.<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/200002/07/389f446502a56/ |title=Spalletti esonerato |date=7 февруари 2000 |access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040628233546/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/200002/07/389f446502a56/|archivedate=28 јуни 2004|dead-link=yes}}</ref><ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2000/febbraio/08/Zamparini_inventa_esonero_bis_ga_0_0002086370.shtml |title=Zamparini s'inventa l'esonero bis |author=Michele Contessa|author2=Carlo Laudisa |pubblisher=La Gazzetta dello Sport|date=8 февруари 2000}}</ref> По една година неактивност, во март 2001 година, тој бил повикан на клупата на {{Fb team (N) Udinese}} да го замени [[Лујџи Де Канио]]:<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2001/marzo/20/Udinese_scelto_Spalletti_ga_0_0103205783.shtml |title=L'Udinese ha scelto Spalletti|author=Luca Calamai|author2=Sebastiano Vernazza |author3=Massimo Meroi|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=20 март 2001}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/online/campionato/spalletti/spalletti/spalletti.html |title=Udinese, a Spalletti la panchina di De Canio|date=20 март 2001}}</ref> со 10 освоени бода во 11 кола, фриулијанците ја завршиле сезоната на дванаесеттото место.<ref>{{cite news |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,33/articleid,0392_01_2001_0166_0043_4201357/ |title=Il Vicenza vince e retrocede |author=Andrea Iolme|publisher=[[La Stampa]]|date=18 јуни 2001|page=33}}</ref> Заменет од [[Рој Хоџсон]] за следната сезона,<ref>{{cite web|url=https://m.hbvl.be/cnt/oid130872|title=Roy Hodgson nieuwe trainer van Udinese|author=Tim Vandevelde|date=22 јуни 2001|language=nl|accessdate=2025-11-16|archive-date=2023-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410055110/https://m.hbvl.be/cnt/oid130872|url-status=dead}}</ref> во декември 2001 година, бил ангажиран од [[УС Анкона|Анкона]]:<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2002/01/05/la-doppia-sfida-dell-ex-favo.html|title=La doppia sfida dell'ex Favo|author=Massimo Norrito|publisher=[[la Repubblica (quotidiano)|la Repubblica]]|date=5 јануари 2002|page=13}}</ref> со цел да го одведе клубот на безбедно место во [[Серија Б 2001-2002|Серија Б]],<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2002/gennaio/07/Ancona_Spalletti_parte_operazione_salvezza_ga_0_0201073014.shtml|title=Ancona-Spalletti: parte l'operazione salvezza|author=Vito Maggio|author2=Mimmo Cugini|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=7 јануари 2002}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |url=http://www.spallettiluciano.it/biografia/lallenatore/ |title=L'allenatore - Luciano Spalletti |dead-link=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160215230909/http://www.spallettiluciano.it/biografia/lallenatore/ |archivedate=15 февруари 2016}}</ref> стигајќи дури до осмото место.<ref>{{cite news |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,41/articleid,0281_01_2002_0149_0043_2407143/anews,true/ |title=ATTACCHI SCATENATI: 36 RETI NELL'ULTIMA GIORNATA |publisher=La Stampa|date=3 јуни 2002|page=41}}</ref> Во летото 2002 година, тој се вратил во Удинезе,<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2002/giugno/11/Spalletti_firma_Agostinelli_presenta_ga_0_0206114613.shtml|title=Spalletti firma, Agostinelli si presenta|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=11 јуни 2002}}</ref> за да го освои шесттото место во [[Серија А 2002-2003|првенството]] што му овозможило на клубот пласман во [[Куп на УЕФА 2003-2004|Купот н УЕФА]].<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/online/calcio2002_partite_a/udineselazio/udineselazio/udineselazio.html|title=Udinese, vittoria e Uefa|date=24 мај 2003}}</ref> Следната сезона, тој повторно се квалификувал со клубот за [[Европски фудбалски натпреварувања|Европските турнири]], завршувајќи на седмото место во [[Серија А 2003-2004|првенството]].<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2004/maggio/17/Gilardino_gioca_poker_col_Trap_ga_10_0405178605.shtml|titolo=Gilardino gioca a poker col Trap|author=Luigi Garlando|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=17 мај 2004}}</ref> Најдобриот резултат постигнат на клупата на фриулијанците, сепак, било четвртото место во [[Серија А 2004-2005|сезоната 2004-2005]],<ref name=":2" /> подвиг што му го овозможил на Удинезе првото историско учество во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/2005/e/sezioni/sport/calcio/serie_a/38giornata/udinesemilan1/udinesemilan1.html|title=L'Udinese pareggia con il Milan e conquista la zona Champions|date=29 мај 2005}}</ref> ===Рома=== [[File:Luciano_Spalletti.JPG|thumb|upright|left|Спалети со {{Fb team (N) Roma}} во втората половина на 2000-тите]] По завршувањето на тригодишниот период со Удинезе,<ref name=":2" /> тој станал тренер на {{Fb team (N) Roma}}.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadra/Roma/Primo%20piano/2005/giugno/21spalletti.shtml|title=Spalletti: "Roma, ricominciamo"|date=21 јуни 2005}}</ref> Во текот на својата прва сезона тој остварил 11 последователни победи во [[Серија А 2005-2006|првенството]],<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Lazio/Primo_Piano/2006/02_Febbraio/26/lazioroma.shtml|title=Derby alla Roma: record storico|date=26 февруари 2006}}</ref> кое тимот го завршил на петтото место, пред да биде промовиран на второто место по скандалот ''[[Калчополи]]'';<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Roma/Primo_Piano/2006/05_Maggio/06/totti.shtml|title=Roma, Spalletti: "Totti in campo dal primo minuto"|date=6 мај 2006}}</ref> во [[Фудбалски куп на Италија 2005-2006|Купот на Италија]] ''„џалоросите“'' стигнале до финалето, каде загубиле од {{Fb team (N) Inter}}.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Inter/Primo_Piano/2006/05_Maggio/11/introm.shtml |title=Inter, la Coppa è ancora tua|author=Riccardo Pratesi |date=11 мај 2006}}</ref> Откако се квалификувале за [[Суперкуп на Италија 2006|Суперкупот на Италија]], по службеното доделување на титулата во првенството на ''„нероаѕурите“'', римскиот клуб бил поразен со 4-3 по [[Продолжеток (спорт)|продолженија]] и покрај водството од 3 гола.<ref>{{cite news |url=https://archiviostorico.gazzetta.it//2006/agosto/27/CHE_NOTTE_QUELLA_NOTTE_ga_3_060827004.shtml|title=CHE NOTTE QUELLA NOTTE|author=Alberto Cerruti|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=27 август 2006|p=3}}</ref> Во [[ФК Рома сезона 2006-2007|сезоната 2006-2007]], тој го предводел тимот од главниот град до првата квалификација во нивната историја за „нокаут фазата“ на Лигата на шампионите,<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Roma/Primo_Piano/2006/12_Dicembre/05/RomaVal.shtml|title=Roma promossa senza affanno|author=Gaetano De Stefano|date=5 декември 2006}}</ref> каде го елиминирале {{Fb team (N) Olympique Lyonnais}} во осминафиналето со нерешен резултат дома и победа во гости.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/2007/02/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-lione/roma-lione/roma-lione.html|title=Fra Roma e Lione pari senza reti, si deciderà tutto al ritorno|date=21 февруари 2007}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Roma/Primo_Piano/2007/03_Marzo/06/RomaLione.shtml|title=Roma da impazzire, travolto il Lione|author=Antonino Morici|date=6 март 2007}}</ref> Патот на Рома завршил во четвртфиналето, каде била елиминирана од {{Fb team (N) Manchester United}}, претрпувајќи катастрофален пораз од 7-1 во реваншот кој ја поништил нивната тесна победа постигната во првиот натпревар.<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/04/11/champions-league-disfatta-roma-umiliazione-all-old.html|title==Champions League|author=Mattia Chiusano|publisher=la Repubblica|date=11 април 2007|page=56}}</ref> Во [[Серија А 2006-2007|првенството]] тимот го освоил второто место, со 22 бода зад Интер:<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Roma/Primo_Piano/2007/04_Aprile/17/vigiliaroma.shtml|title=Spalletti: "Inter il top, noi una buona squadra"|author=Massimo Cecchini|date=17 април 2007}}</ref> сепак, избраниците на Спалети биле единствениот противник способен да се наметне над ''„нероаѕурите“'', поразувајќи ги со 3-1 на [[Сан Сиро|Стадионот „Џузепе Меаца“]].<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Inter/Primo_Piano/2007/04_Aprile/18/interroma.shtml|title=Grande Roma a San Siro, l'Inter rinvia la festa|author=Riccardo Pratesi|date=18 април 2007}}</ref> Одмаздата за скудетото и суперкупот против тимот од Милано се случила во [[Фудбалски куп на Италија 2006-2007|Купот на Италија]], каде што тренерот го освоил првиот трофеј во својата кариера:<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/05/10/roma-super-inter-choc-totti.html|title=Roma Super|author=Corrado Sannucci|publisher=la Repubblica |date=10 мај 2007|page=58}}</ref> триумфот од 6-2 во првиот натпревар ја запечатил конечната победа, иако Интер остварил пирова победа од само 2-1 во реваншот.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Roma/Primo_Piano/2007/05_Maggio/18/roma_1805.shtml|title=Notte di delirio a Fiumicino|date=18 мај 2007}}</ref> Тосканскиот тренер дополнително го зголемил својот список на почести на почетокот од [[ФК Рома сезона 2007-2008|следната сезона]], освојувајќи го [[Суперкуп на Италија 2007|Суперкупот на Италија]] повторно против Интер.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Inter/Primo_Piano/2007/08_Agosto/19/supercoppa.shtml |title=La Supercoppa è della Roma|author=Antonino Morici|date=19 август 2007}}</ref> Рома ја минала групната фаза од [[УЕФА Лига на шампиони 2007-2008|Лигата на шампионите]] пласирајќи се зад Манчестер Јунајтед,<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/11/08/palpitazione-roma-alla-fine-pari.html|title=Palpitazione Roma, alla fine è pari|autore=Mattia Chiusano |publisher=la Repubblica |date=8 ноември 2007|page=52}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/11/28/vucinic-fa-il-mattatore-kiev-la-roma.html|title=Vucinic fa il mattatore a Kiev |author=Mattia Chiusano |publisher=la Repubblica |date=28 ноември 2007|page=66}}</ref> потоа победувајќи го {{Fb team (N) Real Madrid}} во осминафиналето со двојна победа од 2-1:<ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2008/02/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-real-madrid/roma-real-madrid/roma-real-madrid.html|title=Pizarro-Mancini, e la Roma sogna|date=19 февруари 2008}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Roma/Primo_Piano/2008/03_Marzo/05/real_roma_0503.shtml |title=Una Roma da impazzire, Real k.o. al Bernabeu (1-2)|author=Riccardo Pratesi |date=5 март 2008}}</ref> елиминацијата повторно дошла во четвртфиналето, пак од Јунајтед.<ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2007/12/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-manchester/gara-olimpico/gara-olimpico.html|title=Roma, l'Olimpico è stregato|date=1 април 2008}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2007/10/sezioni/sport/calcio/champions_league/manchester-roma/roma-fuori/roma-fuori.html|title=La Roma saluta la Champions, giallorossi fuori ma con onore|date=9 април 2008}}</ref> На фронтот [[Серија А 2007-2008|првенство]], по почетното водство, ''„џалоросите“'' биле претекнати од Интер, завршувајќи на второто место.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Catania/Primo_Piano/2008/05_Maggio/18/cataniaroma.shtml|title=Roma, illusione scudetto|author=Stefano Cantalupi|date=18 мај 2008}}</ref> Заостанувајќи три бода на табелата на крајот од првенството,<ref>{{cite news |url=https://archiviostorico.gazzetta.it/2008/maggio/19/Rossi_Campionato_falsato__ga_10_080519065.shtml |title=De Rossi: «Campionato falsato»|author=Alessandro Catapano|author2=Massimo Cecchini |publisher=La Gazzetta dello Sport|date=19 мај 2008}}</ref> римскиот тим морал да се задоволи повторно со освојувањето на [[Фудбалски куп на Италија 2007-2008|Купот на Италија]], уште еднаш на сметка на ''„нероаѕурите“''.<ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2007/08/sezioni/sport/calcio/coppa-italia/finale-partita/finale-partita.html|title=La Coppa Italia è giallorossa, "rivincita" della Roma sull'Inter |date=24 мај 2008}}</ref> Далеку поразочарувачка од претходните била сезоната [[ФК Рома сезона 2008-2009|2008-2009]], која исто така, започнала со натпревар против тимот од Милано во [[Суперкуп на Италија 2008|Суперкупот на Италија]], загубен на [[Изведување пенали (фудбал)|пенали]]:<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Inter/Primo_Piano/2008/08/24/partita.shtml|title=Inter, è subito festa|author=Antonino Morici|date=24 август 2008}}</ref> исклучен од трката за титулата уште на есен поради кризата со резултатите,<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2008/11/04/spalletti-batti-un-colpo-solo-cosi-la.html|title=Spalletti, batti un colpo: solo così la Roma può ripartire|author=Fabrizio Bocca|publisher=la Repubblica|date=4 novembre 2008|p=19}}</ref><ref>{{cite web|url=https://roma.repubblica.it/dettaglio/rossella-sensi:-usciremo-dalla-crisi/1544730|title=Rossella Sensi: "Usciremo dalla crisi"|date=12 ноември 2008|access-date=14 декември 2020|date-archive=7 април 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230407195605/https://roma.repubblica.it/dettaglio/rossella-sensi:-usciremo-dalla-crisi/1544730|dead-link=yes}}</ref> римскиот тим успеал да се опорави од тешкиот почеток со пласман во осминафиналето на [[УЕФА Лига на шампиони 2008-2009|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web |url=https://it.uefa.com/uefachampionsleague/news/01d4-0e70932c7763-b69209a604eb-1000/ |title=Spalletti elogia la Roma: "Grande risultato"|author=Marco Calabresi|date=10 декември 2008}}</ref> Сепак во таа рунда, пеналите уште еднаш биле кобни по играчите на Спалети кои на тој начин биле поразени од {{Fb team (N) Arsenal}}.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Speciali/Italia_Inghilterra/Primo_Piano/2009/02/24/ArsenalRoma.shtml |title=Van Persie lancia l'Arsenal|author=Stefano Cantalupi|date=24 февруари 2009}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2009/03/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-arsenal/diretta-roma-arsenal/diretta-roma-arsenal.html|titlе=La Roma beffata ai calci di rigore |author=Luigi Panella|date=11 март 2009}}</ref> Конечно ''„џалоросите“'' го завршиле [[Серија А 2008-2009|првенството]] на шесттото место, обезбедувајќи квалификација само за прелиминарните рунди на [[УЕФА Лига Европа 2009-2010|УЕФА Лига Европа]].<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Roma/31-05-2009/torino-retrocede-b-50472261290.shtml|title=Il Torino retrocede in B, Totti aggancia Boniperti|author=Livia Taglioli|date=31 мај 2009}}</ref> Откако го предводел тимот до плсаман во групната фаза од гореспоменатото натпреварување,<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/07/31/totti-scaccia-le-paure-della-roma-gent.html|title=Totti scaccia le paure della Roma|author=Alessandro Di Maria |publisher=la Repubblica|date=31 јули 2009|p=53}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/08/07/totti-avvia-la-festa-la-roma-esagera.html|title=Totti avvia la festa, la Roma esagera|author=Alessandro Di Maria |publisher=la Repubblica|date=7 август 2009|page=61}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/08/21/la-solita-roma-senza-difesa-gol-di.html|title=La solita Roma senza difesa|author=Francesca Ferrazza |publisher=la Repubblica|date=21 август 2009|page=61}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/08/28/roma-troppo-facile-passano-anche-lazio-genoa.html|title=Roma, troppo facile. Passano anche Lazio e Genoa |publisher=la Repubblica|date=28 август 2009|page=65}}</ref> на 1 септември 2009 година, Спалети поднел оставка поради несогласувања со клубот и поразите претрпени во првите кола од [[Серија А 2009-2010|првенството]].<ref>{{cite web |URL=https://www.romatoday.it/sport/spalletti-dimissioni-o-esonero-notizie-aggiornamenti-incontro-sensi.html |title=Spalletti dà l'addio: già oggi l'accordo con Ranieri?|author=Carlo Testimonia |date=1 септември 2009}}</ref> На негово место како нов тренер на Рома бил избран, [[Клаудио Раниери]].<ref>{{cite web |url=https://sport.sky.it/calcio/2009/09/01/intervista_esclusiva_spalletti_dimissioni_roma.html |title=Spalletti si confessa: perché ho lasciato la Roma|date=1 септември 2009|dead-link=yes}}</ref> ===Зенит Санкт Петербург=== [[File:Luciano Spalletti 2012 (cropped).jpg|thumb|Спалети со {{Fb team (N) Zenit Saint Petersburg}} во 2012]] На 11 декември 2009 година, било официјализирано неговото потпишување со [[Русија|рускиот]] клуб {{Fb team (N) Zenit Saint Petersburg}}.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/2009/12/sport/calcio/calciomercato/spalletti-russia/spalletti-di-nuovo-in-panca/spalletti-di-nuovo-in-panca.html|title=Spalletti, "disoccupato" solo per tre mesi|author=Francesca Ferrazza|date=11 декември 2009|access-date=13 декември 2009}}</ref> На 16 мај 2010 година, тој го освоил [[Фудбалски куп на Русија 2008-2009|Купот на Русија]]<ref>{{cite web|url=http://football.uk.reuters.com/leagues/european/news/2010/05/16/LDE64F06T.php|titolo=Italian Spalletti leads Zenit to Russian Cup win|language=en|date=16 мај 2010 |dead-link=yes |access-date=16 мај 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100519132543/http://football.uk.reuters.com/leagues/european/news/2010/05/16/LDE64F06T.php|archive-date=19 мај 2010}}</ref> додека, на 14 ноември, тој го освоил [[Премиер лига на Русија 2010|руското првенство]], на две кола пред крајот.<ref>{{cite web|url=http://www.corrieredellosport.it/calcio/calcio_estero/2010/11/14-139074/Spalletti+campione+di+Russia+con+lo+Zenit|title=Festa Spalletti: è campione di Russia con lo Zenit|date=14 декември 2010|dead-url=yes|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304215443/http://www.corrieredellosport.it/calcio/calcio_estero/2010/11/14-139074/Spalletti+campione+di+Russia+con+lo+Zenit|archive-date=4 март 2016}}</ref> На 6 март 2011 година, тој исто така, го освоил и [[Суперкуп на Русија 2011|Суперкупот на Русија]], комплетирајќи ги сите национални трофеи во земјата.<ref>{{cite web|url=https://it.eurosport.yahoo.com/ticker/hub/calcio/index.html?item=2693641|title=Calcio, Supercoppa russa: Zenit-Cska Mosca 1-0|date=6 март 2011}}</ref> По постигнатите резултати, во февруари 2012 година тој го преформулирал договорот со Зенит, преземајќи вистинска улога на „менаџер“ во рамките на клубот.<ref>{{cite web|url=http://en.fc-zenit.ru/main/news/ct3/55199.html|titolo=Luciano Spalletti signs contract extension with Zenit|language=en|dead-link=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120211202759/http://en.fc-zenit.ru/main/news/ct3/55199.html|archivedate=11 февруари 2012}}</ref> На 28 април, тој ја освоил својата втора титула во [[Премиер лига на Русија 2011-2012|рускиот шампионат]] на три кола до крајот.<ref>{{Cite web|author=Lorenzo Nicolini|url=https://www.today.it/sport/zenit-san-pietroburgo-campione-russia-2012.html|title=Russia, Spalletti ancora Zar: lo Zenit è campione|date=29 април 2012}}</ref> Сепак, во [[Фудбалски куп на Русија 2011-2012|Купот на Русија]], нивниот пат завршил во четвртфиналето каде испаднале од {{Fb team (N) Dynamo Moscow}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.calciomercato.com/notizie/russia-spalletti-fuori-dalla-coppa/294044|title=Russia: Spalletti fuori dalla coppa|date=22 март 2012}}</ref> Во сезоната [[ФК Зенит Санкт Петербург сезона 2012-2013|2012-2013]], тие завршиле втори во [[Премиер лига на Русија 2012-2013|Премиер лигата на Русија]], со два бода зад шампионот {{Fb team (N) CSKA Moscow}}; сепак, на крајот се испоставило дека на Зенит ќе му недостасуваат бодовите од натпреварот загубен службено против Динамо Москва, поради нередите предизвикани од неговите навивачи.<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/esteri/2012/11/22/news/incidenti_a_mosca_zenit_sconfitto_0-3_a_tavolino-47188333/|title=Incidenti a Mosca, Zenit sconfitto 0-3 a tavolino|date=22 ноември 2012}}</ref> На 10 март 2014 година, по разочарувачкиот почеток на сезоната, тој бил отпуштен.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/esteri/2014/03/11/news/zenit_esonera_spalletti-80709561|title=Russia: lo Zenit esonera Spalletti|date=11 март 2014}}</ref> ===Враќање во Рома=== На 14 јануари 2016 година, Рома го објавила враќањето на Спалети на својата клупа,<ref>{{cite web|url=http://www.asroma.com/it/notizie/2016/01/luciano-spalletti-torna-alla-guida-della-roma|title=Luciano Spalletti torna alla guida della Roma|date=14 јануари 2016}}</ref> заменувајќи го отпуштениот [[Руди Гарсија]].<ref>{{cite web|url=https://www.calciomercato.com/news/pallotta-possiamo-vincere-con-spalletti-roma-c-e-chi-rifiuta-di--944231|title=Pallotta: 'Possiamo vincere con Spalletti'. Roma, c'è chi rifiuta di indossare i Gps|date=14 јануари 2016}}</ref> Во втората половина од сезоната, тосканскиот тренер ги водел ''„џалоросите“'' до 46 освоени бода (скор од 14 победи, 4 нерешени и еден пораз); на крајот од [[Серија А 2015-2016|првенството]] ова бил најдобриот просек на бодови/натпревар меѓу сите тренери во Серија А: 2,42 наспроти 2,39 на [[Масимилијано Алегри]] (кој со својот Јувентус го освоил првенството). Тимот од главниот град на крајот од првенството го освоил третото место на табелата со 80 бодови,<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcio/roma-spalletti-fatto-il-nostro-dovere-complimenti-al-napoli-_1098348-201602a.shtml|title=Roma, Spalletti: "Fatto il nostro dovere, complimenti al Napoli"|access-date=16 мај 2016}}</ref> со што избориле пласман во [[УЕФА Лига на шампиони 2016-2017#Квалификации|квалификациите за Лигата на шампиони]]; во истото натпреварување, но во [[УЕФА Лига на шампиони 2015-2016|тековната сезона]], Рома била елиминирана во осминафиналето од подоцнежниот европски шампион, Реал Мадрид.<ref>{{Cite web|url=https://www.forzaroma.info/news-as-roma/champions-roma-eliminata-dal-real-quante-occasioni-sprecate-foto/|title=Champions: Roma eliminata dal Real, ma quante occasioni sprecate – FOTO|author=Marco Cantagalli|date=8 март 2016|access-date=31 јануари 2017}}</ref> Сепак, почнувајќи од почетокот на февруари, голем дел од навивачите на Рома застанале на страната против тренерот поради низа расправии меѓу него и капитенот на тимот, [[Франческо Тоти]], предизвикани од недостатокот на минутажа што му била доделена, а исто така и поради физички проблеми и некои изјави дадени од вториот.<ref name=":4" /><ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/roma/2016/04/17/news/roma_totti_e_ancora_determinante_ma_spalletti_non_ci_sta-137827259/|title=Roma, Totti è ancora determinante: ma Spalletti non ci sta. Alta tensione e lite tra i due|date=17 април 2016}}</ref><ref>{{Cite web|author=Marco Beltrami|url=https://www.fanpage.it/sport/calcio/cosa-e-successo-tra-totti-e-spalletti-storia-di-un-rapporto-difficile/|title=Cosa è successo tra Totti e Spalletti, storia di un rapporto difficile|date=16 ноември 2020|access-date=31 март 2021}}</ref> Следната сезона започнала за Рома на Спалети со неуспехот тимот да се квалификува во групната фаза од Лигата на шампионите, откако биле елиминирани од {{Fb team (N) Porto}} во плејофот; првиот натпревар завршил со резултат 1-1, но катастрофалниот пораз од 0-3 во реваншот во Рим му пресудил на тимот на Спалети.<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/champions/2016/08/23/news/roma_battuta_dal_porto-146511389/ |title=Roma-Porto 0-3: disastro giallorosso, addio Champions |date=23 август 2016|access-date=16 февруари 2018}}</ref> Во [[УЕФА Лига Европа 2016-2017|УЕФА Лига Европа]], Рома испаднала во осминафиналето од Олимпик Лион, додека во [[Фудбалски куп на Италија 2016-2017|Купот на Италија]] била елиминирани од Лацио во полуфиналето. Во [[Серија А 2016-2017|првенството]] по спектакуларниот дуел со {{Fb team (N) Napoli}}, избраниците на Спалети успеале да го освојат второто место зад {{Fb team (N) Juventus}}, а исто така ги постигнале рекордите за најмногу освоени бодови (87) и најмногу постигнати голови во една сезона на ФК Рома (90), со што Спалети надминал големи тренери од минатото на ''„џалоросите“'', како што се [[Нилс Лидхолм]] и [[Фабио Капело]].<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/roma/2017/05/15/news/roma_spalletti_numeri_totti_futuro-165535491/|title=Roma, Spalletti numeri da record: superati Capello e Liedholm. Ma il futuro è ancora incerto||date=15 мај 2017|access-date=16 февруари 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.goal.com/it/notizie/roma-campionato-storico-e-record-di-punti-e-goal-realizzati/1iixiqsiclkt91jp8cj07i27h6|title=Roma, campionato 'storico': è record di punti e goal realizzati|access-date=16 февруари 2018}}</ref> На 30 мај 2017 година, тој ја напуштил Рома и бил заменет од [[Еузебио Ди Франческо]].<ref>{{cite web|url=http://www.asroma.com/it/notizie/2017/05/si-chiude-il-rapporto-di-lavoro-tra-as-roma-e-luciano-spalletti|title=Si chiude il rapporto di lavoro tra AS Roma e Luciano Spalletti|date=30 мај 2017}}</ref> ===Интер=== <!--[[Податотека:Luciano Spalletti Inter.jpg|thumb|left|Спалети со {{Fb team (N) Inter}} во 2018]]--> На 9 јуни 2017 година, тој бил официјално претставен како нов тренер на Интер.<ref>{{cite web|url=http://www.inter.it/it/news/81345/luciano-spalletti-a-il-nuovo-allenatore-dell-inter|title=Luciano Spalletti è il nuovo allenatore dell'Inter|date=9 јуни 2017|access-date=9 јуни 2017|archive-date=29 јуни 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190629063722/https://www.inter.it/it/news/81345/luciano-spalletti-a-il-nuovo-allenatore-dell-inter|dead-link=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/inter/2017/06/09/news/spalletti_allenatore_inter-167685070/|title=Inter, ufficiale: Spalletti è il nuovo allenatore|author=Tiziana Cairati|date=9 јуни 2017}}</ref> Во [[Серија А 2017-2018|првенството]] тимот на ''„нероаѕурите“'' забележал одличен почеток,<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2017/10/25/inter-implacabile-e-affannata-una-notte-da-leader-per-spalletti38.html|title=Inter implacabile e affannata una notte da leader per Spalletti|author=Andrea Sorrentino|publisher=la Repubblica|date=25 октомври 2017|page=38}}</ref> толку многу што на почетокот на декември се нашол сам на врвот на табелата и бил сè уште непоразен.<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2017/12/04/lo-scatto-dellinter-con-perisic-che-preferi-spalletti-a-mou40.html|title=Lo scatto dell'Inter con Perisic che preferì Spalletti a Mou|author=Andrea Sorrentino|publisher=la Repubblica|date=4 dicembre 2017|page=40}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.lastampa.it/2017/12/15/sport/spalletti-in-testa-non-c-spazio-per-rifiatare-restiamo-svegli-V7YOpfbshK3wAYhI9trXiP/pagina.html|title=Spalletti: "In testa non c'è spazio per rifiatare, restiamo svegli"|date=15 dicembre 2017|access-date=28 април 2018|archive-date=28 април 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180428141804/http://www.lastampa.it/2017/12/15/sport/spalletti-in-testa-non-c-spazio-per-rifiatare-restiamo-svegli-V7YOpfbshK3wAYhI9trXiP/pagina.html|dead-link=yes}}</ref> Сепак, со доаѓањето на зимата, перформансите на тимот претрпеле нагло опаѓање, што предизвикало тие да се лизнат од врвните позиции.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/inter/2018/02/04/news/inter_la_crisi_d_inverno_colpisce_anche_spalletti-188032855/|title=Inter, la "crisi d'inverno" colpisce anche Spalletti|author=Tiziana Cairati|date=4 февруари 2018}}</ref> Четвртото место, последната можна позиција и минималната зацртана [[ФК Интер сезона 2017-2018|сезонска]] цел, била постигната во последното коло, со победата над {{Fb team (N) Lazio}} со 2-3 на гостински терен со што истиот противник бил престигнат на табелата благодарение на подобриот оглед во директните средби:<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Lazio/20-05-2018/lazio-inter-2-3-nerazzurri-champions-decide-testa-vecino-270253952947.shtml|title=Lazio-Inter 2-3, nerazzurri in Champions! Decide la testa di Vecino|author=Luca Taidelli|date=20 мај 2018}}</ref> за Интер, ова било нивно враќање во најсилното европско континентално натпреварување по седум години.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Lazio/20-05-2018/lazio-inter-2-3-nerazzurri-champions-decide-testa-vecino-270253952947.shtml|title=Lazio-Inter 2-3, nerazzurri in Champions! Decide la testa di Vecino|author=Luca Taidelli|date=20 мај 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/inter/2018/05/20/news/lazio-inter_2-3_rimonta_nel_finale_nerazzurri_in_champions-196933076/|title=Lazio-Inter 2-3: Vecino chiude la rimonta nel finale, nerazzurri in Champions|author=Antonio Farinola|date=20 мај 2018}}</ref> Во [[Фудбалски куп на Италија 2017-2018|Купот на Италија]], патувањето на ''„нероаѕурите“'' завршило во четвртфиналето со пораз во [[Дерби дела Мадонина|Миланското дерби]] против {{Fb team (N) Milan}}.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Coppa-Italia/Milan/27-12-2017/milan-inter-1-0-cutrone-supplementare-decide-derby-240505807004.shtml|title=Milan-Inter 1-0, Cutrone nel supplementare decide il derby|author=Valerio Clari|date=27 декември 2017}}</ref> Во [[ФК Интер сезона 2018-2019|сезоната 2018-2019]] тимот имал лош старт,<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/27-08-2018/inter-spalletti-come-de-boer-peggio-solo-radice-290504699835.shtml|title=Inter, Spalletti eguaglia De Boer: peggio solo 35 anni fa|author=Daniele Polidoro|date=27 август 2018}}</ref> пред да постигне серија последователни победи што го вратиле во горните ешалони на табелата;<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/2018/11/03/news/inter_genoa_partita_gagliardini_politano-210696305/|title=Inter-Genoa 5-0: show nerazzurro con Gagliardini, Politano, Joao Mario e Nainggolan|date=3 ноември 2018}}</ref> на крајот од првата половина од сезоната, Интер бил трет.<ref>{{cite web|url=https://www.corriere.it/sport/calcio/serie-a/notizie/empoli-inter-0-1-keita-fa-l-icardi-un-colpo-biliardo-db1db3ea-0b72-11e9-aa07-eb4c2c5595dd.shtml|title=Empoli-Inter 0-1, Keita blinda il terzo posto|author=Guido De Carolis|date=29 декември 2018}}</ref> Сепак, ''„нероаѕурите“'' доживеале уште еден пад во формата во текот на зимските месеци, но останале во конкуренција за квалификација во најсилното натпреварување на континентот.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/17-03-2019/milan-inter-2-3-nerazzurri-vincono-derby-contro-sorpassano-3202284149975.shtml|title=Milan-Inter 2-3: i nerazzurri vincono il derby e contro-sorpassano|author=Alessandra Gozzini|date=17 март 2019}}</ref> Уште еднаш, потребно било да се стигне до последното коло за математички целта да биде остварена: победата од 2-1 на домашен терен против Емполи му овозможила на Интер да го потврди четвртото место од претходната година и да се врати во [[УЕФА Лига на шампиони 2019-2020|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/26-05-2019/pazza-inter-ma-fine-keita-ninja-portano-champions-empoli-b-3301960042956.shtml|title=Pazza Inter, ma alla fine Keita e il Ninja la portano in Champions: Empoli in B|author=Valerio Clari|date=26 мај 2019}}</ref> Во тековната сезона, Интер бил елиминиран уште во групната фаза од [[УЕФА Лига на шампиони 2018-2019|Лигата на шампионите]]<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Champions-League/Inter/11-12-2018/inter-psv-1-1-gol-lozano-icardi-nerazzurri-europa-league-3101171061589.shtml|title=Inter-Psv 1-1: gol di Lozano e Icardi, nerazzurri in Europa League|author=Valerio Clari|date=11 декември 2018}}</ref> селејќи се во [[УЕФА Лига Европа 2018-2019|Лига Европа]], каде пак биле елиминирани од [[Ајнтрахт Франкфурт]] во осминафиналето.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/coppe/2019/03/14/news/europa_league_inter-salisburgo-221577559/|title=Inter-Eintracht 0-1, nerazzurri fuori dall'Europa League|author=Diego Costa|date=14 март 2019}}</ref> Во [[Фудбалски куп на Италија 2018-2019|Купот на Италија]] патувањето било прекинато против Лацио во четвртфиналето.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/2019/01/31/news/coppa_italia_inter_lazio_quarti_di_finale-217967959/?refresh_ce|title=Coppa Italia, Inter-Lazio 4-5 ai rigori: biancocelesti in semifinale|author=Diego Costa|date=31 јануари 2019}}</ref> На крајот од првенството, и покрај тоа што ја постигнал минималната сезонска цел, тој не бил повторно потврден од клубот од Милано.<ref>{{cite web|url=https://www.inter.it/it/news/94507/comunicato-ufficiale-di-fc-internazionale-milano|title=Nota del Club in merito al ruolo di allenatore della Prima Squadra|date=30 maggio 2019|access-date=30 мај 2019|archive-date=30 мај 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190530083930/https://www.inter.it/it/news/94507/comunicato-ufficiale-di-fc-internazionale-milano|dead-link=yes}}</ref> ==Титули== ===Тренер=== ====Клупски==== =====Емполи===== *'''{{симбол2|Coccarda Coppa Italia LegaPro.svg}} [[Фудбалски куп на Италија Серија Ц|Куп на Италија Серија Ц]]''' : 1 : 1995-1996 =====Рома===== *'''{{Трофеј-Куп на Италија}} [[Фудбалски куп на Италија|Куп на Италија]]''' : 2 : 2006-2007, 2007-2008 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Италија}} [[Суперкуп на Италија 2015|Суперкуп на Италија]]''' : 1 : 2007 =====Зенит Санкт Петербург===== *'''[[Премиер лига на Русија|Руско првенство]]''' : 2 : 2010, 2011-2012 *'''[[Фудбалски куп на Русија|Куп на Русија]]''' : 1 : 2009-2010 *'''[[Суперкуп на Русија]]''' : 1 : 2011 =====Наполи===== *'''{{Скудето}} [[Серија А]]''' : 1 : [[Серија А 2022-2023|2022-2023]] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Италија |image3=Flag of Italy.svg }} *[https://www.transfermarkt.com/spalletti-luciano/profil/trainer/517 Лучано Спалети на transfermarkt] *[https://www.tuttocalciatori.net/allenatori/33-Spalletti_Luciano Лучано Спалети на tuttocalciatori] {{Состав на Јувентус}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал 2024}} {{Navboxes | title = Тренерски ангажмани | list1 = {{Тренери на ФК Наполи}} {{Тренери на ФК Јувентус}} }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Спалети, Лучано}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Италијански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Специја]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Емполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Емполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Сампдорија]] [[Категорија:Тренери на ФК Венеција]] [[Категорија:Тренери на ФК Удинезе]] [[Категорија:Тренери на ФК Анкона]] [[Категорија:Тренери на ФК Рома]] [[Категорија:Тренери на ФК Интер]] [[Категорија:Тренери на ФК Наполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Италијански фудбалски тренери]] [[Категорија:Селектори на италијанската фудбалска репрезентација]] 0owpcs4vui965qq5lc45x6tqpmkdons 5605827 5605780 2026-08-07T10:35:11Z Carshalton 30527 5605827 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Лучано Спалети | image = [[Податотека:Luciano Spalletti 2024.jpg|250px]] | caption = | fullname = Лучано Спалети<ref>{{cite web |url=http://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/comunicati/comunicati_m/7934/files/allegati/8003/cu185.pdf |title=Comunicato Ufficiale N. 185 |trans-title=Official Press Release No. 185 |publisher=Lega Serie A |page=6 |date=19 March 2019 |access-date=6 December 2020 |archive-date=2020-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201206220858/http://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/comunicati/comunicati_m/7934/files/allegati/8003/cu185.pdf |url-status=dead }}</ref> | height = {{height|m=1.80}} | dateofbirth = {{birth date and age|1959|3|7|df=y}} | cityofbirth = [[Черталдо]] | countryofbirth = [[Италија]] | nationality = {{flagsport|ITA}} [[Италија]] | currentclub = {{Fb team Juventus}} (тренер) | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | retired = 1993 <small>(34 г.)</small> | youthyears1 = 1973–1975 |youthclubs1 = {{Fb team Fiorentina}} | youthyears2 = 1975–1978 |youthclubs2 = {{симбол2|Bisection vertical White HEX-FF0000.svg}} Алабастри Волтера | youthyears3 = 1978–1982 |youthclubs3 = {{Fb team Cuoiopelli}} | years1 = 1982–1985 |caps1 = ? |goals1 = ? |clubs1 = {{Fb team Castelfiorentino}} | years2 = 1985–1986 |caps2 = 27 |goals2 = 2 |clubs2 = {{Fb team Entella Bacezza}} | years3 = 1986–1990 |caps3 = 120 |goals3 = 7 |clubs3 = {{Fb team Spezia}} | years4 = 1990–1991 |caps4 = 29 |goals4 = 1 |clubs4 = {{Fb team Viareggio}} | years5 = 1991–1993 |caps5 = 53 |goals5 = 3 |clubs5 = {{Fb team Empoli}} | manageryears1 = 1993–1994 |managerclubs1 = {{Fb team Empoli}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Млади)</small> | manageryears2 = 1994 |managerclubs2 = {{Fb team Empoli}} | manageryears3 = 1994–1995 |managerclubs3 = {{Fb team Empoli}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Млади)</small> | manageryears4 = 1995–1998 |managerclubs4 = {{Fb team Empoli}} | manageryears5 = 1998–1999 |managerclubs5 = {{Fb team Sampdoria}} | manageryears6 = 1999–2000 |managerclubs6 = {{Fb team Venezia}} | manageryears7 = 2001 |managerclubs7 = {{Fb team Udinese}} | manageryears8 = 2002 |managerclubs8 = {{Fb team Ancona}} | manageryears9 = 2002-2005 |managerclubs9 = {{Fb team Udinese}} | manageryears10 = 2005-2009 |managerclubs10 = {{Fb team Roma}} | manageryears11 = 2009-2014 |managerclubs11 = {{Fb team Zenit Saint Petersburg}} | manageryears12 = 2016-2017 |managerclubs12 = {{Fb team Roma}} | manageryears13 = 2017-2019 |managerclubs13 = {{Fb team Inter}} | manageryears14 = 2021-2023 |managerclubs14 = {{Fb team Napoli}} | manageryears15 = 2023-2025 |managerclubs15 = {{Naz|FUrep|ITA}} | manageryears16 = 2025- |managerclubs16 = {{Fb team Juventus}} }} '''Лучано Спалети''' (роден на {{рн|7|март|1959}}, во [[Черталдо]]) — [[Италија|италијански]] [[Тренер|фудбалски тренер]] и поранешен [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]]. Моментално ја води екипата на {{Fb team (N) Juventus}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/benvenuto-mister-luciano-spalletti|title=Benvenuto, mister Luciano Spalletti|date=30 октомври 2025|access-date=30 октомври 2025}}</ref> ==Биографија== Оженет е со Тамара, која е родена во [[Карпи]] а ја запознал во [[Ла Специја]]. Со неа имаат три деца.<ref>{{Cite web|url=https://www.spazionapoli.it/2021/10/04/spalletti-moglie-tamara/|titolo=Spalletti moglie, la storia di come si sono conosciuti Luciano e Tamara|date=4 октомври 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dilei.it/lifestyle/luciano-spalletti-chi-e-la-sua-compagna-tamara-e-quanti-figli-hanno/1309184/|title=Luciano Spalletti, chi è la sua compagna Tamara e quanti figli hanno|date=18 јуни 2021}}</ref> Тој имал брат по име Марчело, седум години постар, кој починал на 28 мај 2019 година од рак.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcio/lutto-per-spalletti-e-morto-il-fratello-marcello_1277859-201902a.shtml|title=LUTTO PER SPALLETTI: E' MORTO IL FRATELLO MARCELLO|date=28 мај 2019}}</ref> Од 2023 година, тој е [[Почесен граѓанин|Почесен граѓанин]] на [[Неапол]].<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/serie-a/2023/12/07/napoli-spalletti-cittadinanza-onoraria|title=Spalletti: 'Da oggi sono un official scugnizzo'|author=Sky Sport|website=sport.sky.it|date=7 декември 2023|language=it|access-date=7 декември 2023}}</ref><ref>{{YouTube|id=2QKwzbMehTM|title=Cerimonia di conferimento della cittadinanza onoraria a Luciano Spalletti Napoli, 7 dicembre 2023}}</ref> == Играчка кариера == {{dx|[[File:Luciano Spalletti Entella Chiavari 1985-1986.jpg|thumb|upright|left|Спалети со [[Виртус Ентела|Ентела Бакеца]] во сезоната 1985-1986]]}} Откако пораснал во младинските тимови на {{Fb team (N) Fiorentina}} и [[Унионе Калчо Куоиопели|Куоиопели]], Спалети го направил своето деби со екипата на [[Калчо Кастелфјорентино|Кастелфјорентино]] во Серија Д. Следната година, тој се преселил во [[Виртус Ентела|Ентела Бакеца]], каде под водството на [[Џан Пјеро Вентура]],<ref>{{Cite web|url=http://www.corriere.it/foto-gallery/sport/14_settembre_30/come-ti-invecchia-calciatore-d4e51c30-48a2-11e4-a045-76c292c97dcc.shtml|title=Come invecchia il calciatore (e anche il mister)|access-date=20 јули 2016}}</ref> тимот стигнал до 5-тото место во [[Серија Ц2 1985-1986|Серија Ц2 првенството]]. Во 1986 година, тој отишол да игра за {{Fb team (N) Spezia}}, новопромовираниот член во Ц1 лигата: во сезоната [[Серија Ц1 1986-1987|1986-1987]], тој придонел за постигнувањето на опстанокот,<ref name=":0"/> додека во следните две сезони [[Серија Ц1 1987-1988|1987-1988]] и [[Серија Ц1 1988-1989|1988-1989]], Специја го освоила 7-мото и 3-тото место, соодветно.<ref name=":0">{{Cite web |url =http://www.spallettiluciano.it/biografia/il-calciatore/ |title =Il calciatore - Luciano Spalletti |dead-link =yes |archiveurl =https://web.archive.org/web/20160215215957/http://www.spallettiluciano.it/biografia/il-calciatore/|archivedate =15 февруари 2016}}</ref> По една сезона помината во екипата на [[ФК Вијареџо|Вијареџо]], тој се преселил во {{Fb team (N) Empoli}}, каде што ја завршил кариерата на 34-годишна возраст, играјќи го своето последно првенство во сезоната [[Серија Ц1 1992-1993|1992-1993]]. == Тренерска кариера == ===Емполи и Сампдорија=== Во сезоната 1993-1994, тој ја започнал својата кариера како тренер во младинскиот тим на {{Fb team (N) Empoli}}. На шест кола до крајот на [[Серија Ц1 1993-1994|првенството во Серија Ц1]], тој го замени [[Адријано Ломбарди]] како тренер на првиот тим, кој се мачел да излезе од зоната за испаѓање. ''„Аѕурите“'' го завршиле првенството на претпоследното место, спасувајќи се од испаѓање во плејаутот каде што ја совладале {{Fb team (N) Alessandria 1912}}. Следната сезона, Спалети повторно се вратил во младинскиот тим на Емполи, за потоа одново да добие шанса да го тренира првиот тим во [[Серија Ц1 1995-1996]]. Сезоната, полна со успеси, го видела Емполи како го освојува [[Фудбалски куп на Италија Серија Ц|Купот на Италија за екипи од Серија Ц]] и да избори промоција во [[Серија Б]] благодарение на победата во финалето на плејофот над {{Fb team (N) Como}}. Во сезоната [[Серија Б 1996-1997|1996-97]], ''„Аѕурите“'' на Спалети, кои неодамна биле промовирани од втората лига, веднаш заработиле промоција во [[Серија А]], една деценија по претходното искуство на Емполи во највисоката лига. Потврден како тренер на тосканците, на своето деби во Серија А ([[Серија А 1997-1998|1997-1998]]), тренерот го одвел тимот на безбедно место, постигнувајќи опстанок на едно коло пред крајот. Откако ги оставил тосканците во првата лига, тој бил повикан да ја предводи {{Fb team (N) Sampdoria}}.<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1998/luglio/10/incredibile_vero_gia_finito_ritiro_ga_0_9807102756.shtml |titolo=Incredibile ma vero: già finito il ritiro blucerchiato |publisher=La Gazzetta dello Sport|date=10 јули 1998}}</ref> Отпуштен во декември,<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1998/12/14/mihajlovic-scatenato-fa-esonerare-spalletti.html |title=Mihajlovic scatenato fa esonerare Spalletti |author=Corrado Sannucci |publisher=la Repubblica |date=14 декември 1998|page=40}}</ref> тој бил отповикан помалку од два месеци подоцна, по оставката на [[Дејвид Плат]].<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/cmercato/199902/02/36b7202f034a0/ |title=Platt si è dimesso |date=2 февруари 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070609/http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/cmercato/199902/02/36b7202f034a0/|archivedate=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> Во преостанатите 15 кола од [[Серија А 1998-1999|првенството]], тој освоил 21 бод, но не успеал да избегне испаѓање за лигурскиот клуб.<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1999/maggio/22/Mannini_ora_accusa_Spalletti_Colpa_ga_0_9905227612.shtml|title=Mannini ora accusa Spalletti "Colpa sua se la Samp è in B"|author=Enrico Valente|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=22 мај 1999}}</ref> ===Венеција, Удинезе и Анкона=== Во следната сезона. тој седнал на клупата на {{Fb team (N) Venezia}},<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1999/luglio/13/Spalletti_Glerean_Stringara_ecco_tecnici_ga_0_9907134664.shtml |title=Da Spalletti a Glerean e Stringara, ecco i tecnici con la nuova "patente"|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=13 јули 1999}}</ref> освојувајќи само една победа во првите два месеци од [[Серија А 1999-2000|Серија А]].<ref>{{cite web |url=http://www.repubblica.it/online/sport/sesta/milan/milan.html|titolo=Il Milan soffre col Cagliari L'Inter finisce ko a Venezia|data=18 ottobre 1999}}</ref> Лошиот почеток предизвикал негово отпуштање од функцијата,<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/02/381f44dc041e1/ |title=Via Spalletti, ecco Materazzi |date=2 ноември 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070531/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/02/381f44dc041e1/ |archive-date=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> но само привремено, бидејќи по неколку недели тој бил вратен на клупата.<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/29/3842d3eb01170/ |title=Lo stile Venezia |date=29 novembre 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070554/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/29/3842d3eb01170/|archivedate=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> Сепак, конечното отпуштање се случило во февруари 2000 година.<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/200002/07/389f446502a56/ |title=Spalletti esonerato |date=7 февруари 2000 |access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040628233546/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/200002/07/389f446502a56/|archivedate=28 јуни 2004|dead-link=yes}}</ref><ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2000/febbraio/08/Zamparini_inventa_esonero_bis_ga_0_0002086370.shtml |title=Zamparini s'inventa l'esonero bis |author=Michele Contessa|author2=Carlo Laudisa |pubblisher=La Gazzetta dello Sport|date=8 февруари 2000}}</ref> По една година неактивност, во март 2001 година, тој бил повикан на клупата на {{Fb team (N) Udinese}} да го замени [[Лујџи Де Канио]]:<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2001/marzo/20/Udinese_scelto_Spalletti_ga_0_0103205783.shtml |title=L'Udinese ha scelto Spalletti|author=Luca Calamai|author2=Sebastiano Vernazza |author3=Massimo Meroi|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=20 март 2001}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/online/campionato/spalletti/spalletti/spalletti.html |title=Udinese, a Spalletti la panchina di De Canio|date=20 март 2001}}</ref> со 10 освоени бода во 11 кола, фриулијанците ја завршиле сезоната на дванаесеттото место.<ref>{{cite news |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,33/articleid,0392_01_2001_0166_0043_4201357/ |title=Il Vicenza vince e retrocede |author=Andrea Iolme|publisher=[[La Stampa]]|date=18 јуни 2001|page=33}}</ref> Заменет од [[Рој Хоџсон]] за следната сезона,<ref>{{cite web|url=https://m.hbvl.be/cnt/oid130872|title=Roy Hodgson nieuwe trainer van Udinese|author=Tim Vandevelde|date=22 јуни 2001|language=nl|accessdate=2025-11-16|archive-date=2023-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410055110/https://m.hbvl.be/cnt/oid130872|url-status=dead}}</ref> во декември 2001 година, бил ангажиран од [[УС Анкона|Анкона]]:<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2002/01/05/la-doppia-sfida-dell-ex-favo.html|title=La doppia sfida dell'ex Favo|author=Massimo Norrito|publisher=[[la Repubblica (quotidiano)|la Repubblica]]|date=5 јануари 2002|page=13}}</ref> со цел да го одведе клубот на безбедно место во [[Серија Б 2001-2002|Серија Б]],<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2002/gennaio/07/Ancona_Spalletti_parte_operazione_salvezza_ga_0_0201073014.shtml|title=Ancona-Spalletti: parte l'operazione salvezza|author=Vito Maggio|author2=Mimmo Cugini|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=7 јануари 2002}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |url=http://www.spallettiluciano.it/biografia/lallenatore/ |title=L'allenatore - Luciano Spalletti |dead-link=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160215230909/http://www.spallettiluciano.it/biografia/lallenatore/ |archivedate=15 февруари 2016}}</ref> стигајќи дури до осмото место.<ref>{{cite news |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,41/articleid,0281_01_2002_0149_0043_2407143/anews,true/ |title=ATTACCHI SCATENATI: 36 RETI NELL'ULTIMA GIORNATA |publisher=La Stampa|date=3 јуни 2002|page=41}}</ref> Во летото 2002 година, тој се вратил во Удинезе,<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2002/giugno/11/Spalletti_firma_Agostinelli_presenta_ga_0_0206114613.shtml|title=Spalletti firma, Agostinelli si presenta|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=11 јуни 2002}}</ref> за да го освои шесттото место во [[Серија А 2002-2003|првенството]] што му овозможило на клубот пласман во [[Куп на УЕФА 2003-2004|Купот н УЕФА]].<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/online/calcio2002_partite_a/udineselazio/udineselazio/udineselazio.html|title=Udinese, vittoria e Uefa|date=24 мај 2003}}</ref> Следната сезона, тој повторно се квалификувал со клубот за [[Европски фудбалски натпреварувања|Европските турнири]], завршувајќи на седмото место во [[Серија А 2003-2004|првенството]].<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2004/maggio/17/Gilardino_gioca_poker_col_Trap_ga_10_0405178605.shtml|titolo=Gilardino gioca a poker col Trap|author=Luigi Garlando|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=17 мај 2004}}</ref> Најдобриот резултат постигнат на клупата на фриулијанците, сепак, било четвртото место во [[Серија А 2004-2005|сезоната 2004-2005]],<ref name=":2" /> подвиг што му го овозможил на Удинезе првото историско учество во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/2005/e/sezioni/sport/calcio/serie_a/38giornata/udinesemilan1/udinesemilan1.html|title=L'Udinese pareggia con il Milan e conquista la zona Champions|date=29 мај 2005}}</ref> ===Рома=== [[File:Luciano_Spalletti.JPG|thumb|upright|left|Спалети со {{Fb team (N) Roma}} во втората половина на 2000-тите]] По завршувањето на тригодишниот период со Удинезе,<ref name=":2" /> тој станал тренер на {{Fb team (N) Roma}}.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadra/Roma/Primo%20piano/2005/giugno/21spalletti.shtml|title=Spalletti: "Roma, ricominciamo"|date=21 јуни 2005}}</ref> Во текот на својата прва сезона тој остварил 11 последователни победи во [[Серија А 2005-2006|првенството]],<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Lazio/Primo_Piano/2006/02_Febbraio/26/lazioroma.shtml|title=Derby alla Roma: record storico|date=26 февруари 2006}}</ref> кое тимот го завршил на петтото место, пред да биде промовиран на второто место по скандалот ''[[Калчополи]]'';<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Roma/Primo_Piano/2006/05_Maggio/06/totti.shtml|title=Roma, Spalletti: "Totti in campo dal primo minuto"|date=6 мај 2006}}</ref> во [[Фудбалски куп на Италија 2005-2006|Купот на Италија]] ''„џалоросите“'' стигнале до финалето, каде загубиле од {{Fb team (N) Inter}}.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Inter/Primo_Piano/2006/05_Maggio/11/introm.shtml |title=Inter, la Coppa è ancora tua|author=Riccardo Pratesi |date=11 мај 2006}}</ref> Откако се квалификувале за [[Суперкуп на Италија 2006|Суперкупот на Италија]], по службеното доделување на титулата во првенството на ''„нероаѕурите“'', римскиот клуб бил поразен со 4-3 по [[Продолжеток (спорт)|продолженија]] и покрај водството од 3 гола.<ref>{{cite news |url=https://archiviostorico.gazzetta.it//2006/agosto/27/CHE_NOTTE_QUELLA_NOTTE_ga_3_060827004.shtml|title=CHE NOTTE QUELLA NOTTE|author=Alberto Cerruti|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=27 август 2006|p=3}}</ref> Во [[ФК Рома сезона 2006-2007|сезоната 2006-2007]], тој го предводел тимот од главниот град до првата квалификација во нивната историја за „нокаут фазата“ на Лигата на шампионите,<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Roma/Primo_Piano/2006/12_Dicembre/05/RomaVal.shtml|title=Roma promossa senza affanno|author=Gaetano De Stefano|date=5 декември 2006}}</ref> каде го елиминирале {{Fb team (N) Olympique Lyonnais}} во осминафиналето со нерешен резултат дома и победа во гости.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/2007/02/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-lione/roma-lione/roma-lione.html|title=Fra Roma e Lione pari senza reti, si deciderà tutto al ritorno|date=21 февруари 2007}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Roma/Primo_Piano/2007/03_Marzo/06/RomaLione.shtml|title=Roma da impazzire, travolto il Lione|author=Antonino Morici|date=6 март 2007}}</ref> Патот на Рома завршил во четвртфиналето, каде била елиминирана од {{Fb team (N) Manchester United}}, претрпувајќи катастрофален пораз од 7-1 во реваншот кој ја поништил нивната тесна победа постигната во првиот натпревар.<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/04/11/champions-league-disfatta-roma-umiliazione-all-old.html|title==Champions League|author=Mattia Chiusano|publisher=la Repubblica|date=11 април 2007|page=56}}</ref> Во [[Серија А 2006-2007|првенството]] тимот го освоил второто место, со 22 бода зад Интер:<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Roma/Primo_Piano/2007/04_Aprile/17/vigiliaroma.shtml|title=Spalletti: "Inter il top, noi una buona squadra"|author=Massimo Cecchini|date=17 април 2007}}</ref> сепак, избраниците на Спалети биле единствениот противник способен да се наметне над ''„нероаѕурите“'', поразувајќи ги со 3-1 на [[Сан Сиро|Стадионот „Џузепе Меаца“]].<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Inter/Primo_Piano/2007/04_Aprile/18/interroma.shtml|title=Grande Roma a San Siro, l'Inter rinvia la festa|author=Riccardo Pratesi|date=18 април 2007}}</ref> Одмаздата за скудетото и суперкупот против тимот од Милано се случила во [[Фудбалски куп на Италија 2006-2007|Купот на Италија]], каде што тренерот го освоил првиот трофеј во својата кариера:<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/05/10/roma-super-inter-choc-totti.html|title=Roma Super|author=Corrado Sannucci|publisher=la Repubblica |date=10 мај 2007|page=58}}</ref> триумфот од 6-2 во првиот натпревар ја запечатил конечната победа, иако Интер остварил пирова победа од само 2-1 во реваншот.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Roma/Primo_Piano/2007/05_Maggio/18/roma_1805.shtml|title=Notte di delirio a Fiumicino|date=18 мај 2007}}</ref> Тосканскиот тренер дополнително го зголемил својот список на почести на почетокот од [[ФК Рома сезона 2007-2008|следната сезона]], освојувајќи го [[Суперкуп на Италија 2007|Суперкупот на Италија]] повторно против Интер.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Inter/Primo_Piano/2007/08_Agosto/19/supercoppa.shtml |title=La Supercoppa è della Roma|author=Antonino Morici|date=19 август 2007}}</ref> Рома ја минала групната фаза од [[УЕФА Лига на шампиони 2007-2008|Лигата на шампионите]] пласирајќи се зад Манчестер Јунајтед,<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/11/08/palpitazione-roma-alla-fine-pari.html|title=Palpitazione Roma, alla fine è pari|autore=Mattia Chiusano |publisher=la Repubblica |date=8 ноември 2007|page=52}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/11/28/vucinic-fa-il-mattatore-kiev-la-roma.html|title=Vucinic fa il mattatore a Kiev |author=Mattia Chiusano |publisher=la Repubblica |date=28 ноември 2007|page=66}}</ref> потоа победувајќи го {{Fb team (N) Real Madrid}} во осминафиналето со двојна победа од 2-1:<ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2008/02/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-real-madrid/roma-real-madrid/roma-real-madrid.html|title=Pizarro-Mancini, e la Roma sogna|date=19 февруари 2008}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Roma/Primo_Piano/2008/03_Marzo/05/real_roma_0503.shtml |title=Una Roma da impazzire, Real k.o. al Bernabeu (1-2)|author=Riccardo Pratesi |date=5 март 2008}}</ref> елиминацијата повторно дошла во четвртфиналето, пак од Јунајтед.<ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2007/12/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-manchester/gara-olimpico/gara-olimpico.html|title=Roma, l'Olimpico è stregato|date=1 април 2008}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2007/10/sezioni/sport/calcio/champions_league/manchester-roma/roma-fuori/roma-fuori.html|title=La Roma saluta la Champions, giallorossi fuori ma con onore|date=9 април 2008}}</ref> На фронтот [[Серија А 2007-2008|првенство]], по почетното водство, ''„џалоросите“'' биле претекнати од Интер, завршувајќи на второто место.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Catania/Primo_Piano/2008/05_Maggio/18/cataniaroma.shtml|title=Roma, illusione scudetto|author=Stefano Cantalupi|date=18 мај 2008}}</ref> Заостанувајќи три бода на табелата на крајот од првенството,<ref>{{cite news |url=https://archiviostorico.gazzetta.it/2008/maggio/19/Rossi_Campionato_falsato__ga_10_080519065.shtml |title=De Rossi: «Campionato falsato»|author=Alessandro Catapano|author2=Massimo Cecchini |publisher=La Gazzetta dello Sport|date=19 мај 2008}}</ref> римскиот тим морал да се задоволи повторно со освојувањето на [[Фудбалски куп на Италија 2007-2008|Купот на Италија]], уште еднаш на сметка на ''„нероаѕурите“''.<ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2007/08/sezioni/sport/calcio/coppa-italia/finale-partita/finale-partita.html|title=La Coppa Italia è giallorossa, "rivincita" della Roma sull'Inter |date=24 мај 2008}}</ref> Далеку поразочарувачка од претходните била сезоната [[ФК Рома сезона 2008-2009|2008-2009]], која исто така, започнала со натпревар против тимот од Милано во [[Суперкуп на Италија 2008|Суперкупот на Италија]], загубен на [[Изведување пенали (фудбал)|пенали]]:<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Inter/Primo_Piano/2008/08/24/partita.shtml|title=Inter, è subito festa|author=Antonino Morici|date=24 август 2008}}</ref> исклучен од трката за титулата уште на есен поради кризата со резултатите,<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2008/11/04/spalletti-batti-un-colpo-solo-cosi-la.html|title=Spalletti, batti un colpo: solo così la Roma può ripartire|author=Fabrizio Bocca|publisher=la Repubblica|date=4 novembre 2008|p=19}}</ref><ref>{{cite web|url=https://roma.repubblica.it/dettaglio/rossella-sensi:-usciremo-dalla-crisi/1544730|title=Rossella Sensi: "Usciremo dalla crisi"|date=12 ноември 2008|access-date=14 декември 2020|date-archive=7 април 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230407195605/https://roma.repubblica.it/dettaglio/rossella-sensi:-usciremo-dalla-crisi/1544730|dead-link=yes}}</ref> римскиот тим успеал да се опорави од тешкиот почеток со пласман во осминафиналето на [[УЕФА Лига на шампиони 2008-2009|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web |url=https://it.uefa.com/uefachampionsleague/news/01d4-0e70932c7763-b69209a604eb-1000/ |title=Spalletti elogia la Roma: "Grande risultato"|author=Marco Calabresi|date=10 декември 2008}}</ref> Сепак во таа рунда, пеналите уште еднаш биле кобни по играчите на Спалети кои на тој начин биле поразени од {{Fb team (N) Arsenal}}.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Speciali/Italia_Inghilterra/Primo_Piano/2009/02/24/ArsenalRoma.shtml |title=Van Persie lancia l'Arsenal|author=Stefano Cantalupi|date=24 февруари 2009}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2009/03/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-arsenal/diretta-roma-arsenal/diretta-roma-arsenal.html|titlе=La Roma beffata ai calci di rigore |author=Luigi Panella|date=11 март 2009}}</ref> Конечно ''„џалоросите“'' го завршиле [[Серија А 2008-2009|првенството]] на шесттото место, обезбедувајќи квалификација само за прелиминарните рунди на [[УЕФА Лига Европа 2009-2010|УЕФА Лига Европа]].<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Roma/31-05-2009/torino-retrocede-b-50472261290.shtml|title=Il Torino retrocede in B, Totti aggancia Boniperti|author=Livia Taglioli|date=31 мај 2009}}</ref> Откако го предводел тимот до плсаман во групната фаза од гореспоменатото натпреварување,<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/07/31/totti-scaccia-le-paure-della-roma-gent.html|title=Totti scaccia le paure della Roma|author=Alessandro Di Maria |publisher=la Repubblica|date=31 јули 2009|p=53}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/08/07/totti-avvia-la-festa-la-roma-esagera.html|title=Totti avvia la festa, la Roma esagera|author=Alessandro Di Maria |publisher=la Repubblica|date=7 август 2009|page=61}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/08/21/la-solita-roma-senza-difesa-gol-di.html|title=La solita Roma senza difesa|author=Francesca Ferrazza |publisher=la Repubblica|date=21 август 2009|page=61}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/08/28/roma-troppo-facile-passano-anche-lazio-genoa.html|title=Roma, troppo facile. Passano anche Lazio e Genoa |publisher=la Repubblica|date=28 август 2009|page=65}}</ref> на 1 септември 2009 година, Спалети поднел оставка поради несогласувања со клубот и поразите претрпени во првите кола од [[Серија А 2009-2010|првенството]].<ref>{{cite web |URL=https://www.romatoday.it/sport/spalletti-dimissioni-o-esonero-notizie-aggiornamenti-incontro-sensi.html |title=Spalletti dà l'addio: già oggi l'accordo con Ranieri?|author=Carlo Testimonia |date=1 септември 2009}}</ref> На негово место како нов тренер на Рома бил избран, [[Клаудио Раниери]].<ref>{{cite web |url=https://sport.sky.it/calcio/2009/09/01/intervista_esclusiva_spalletti_dimissioni_roma.html |title=Spalletti si confessa: perché ho lasciato la Roma|date=1 септември 2009|dead-link=yes}}</ref> ===Зенит Санкт Петербург=== [[File:Luciano Spalletti 2012 (cropped).jpg|thumb|Спалети со {{Fb team (N) Zenit Saint Petersburg}} во 2012]] На 11 декември 2009 година, било официјализирано неговото потпишување со [[Русија|рускиот]] клуб {{Fb team (N) Zenit Saint Petersburg}}.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/2009/12/sport/calcio/calciomercato/spalletti-russia/spalletti-di-nuovo-in-panca/spalletti-di-nuovo-in-panca.html|title=Spalletti, "disoccupato" solo per tre mesi|author=Francesca Ferrazza|date=11 декември 2009|access-date=13 декември 2009}}</ref> На 16 мај 2010 година, тој го освоил [[Фудбалски куп на Русија 2008-2009|Купот на Русија]]<ref>{{cite web|url=http://football.uk.reuters.com/leagues/european/news/2010/05/16/LDE64F06T.php|titolo=Italian Spalletti leads Zenit to Russian Cup win|language=en|date=16 мај 2010 |dead-link=yes |access-date=16 мај 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100519132543/http://football.uk.reuters.com/leagues/european/news/2010/05/16/LDE64F06T.php|archive-date=19 мај 2010}}</ref> додека, на 14 ноември, тој го освоил [[Премиер лига на Русија 2010|руското првенство]], на две кола пред крајот.<ref>{{cite web|url=http://www.corrieredellosport.it/calcio/calcio_estero/2010/11/14-139074/Spalletti+campione+di+Russia+con+lo+Zenit|title=Festa Spalletti: è campione di Russia con lo Zenit|date=14 декември 2010|dead-url=yes|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304215443/http://www.corrieredellosport.it/calcio/calcio_estero/2010/11/14-139074/Spalletti+campione+di+Russia+con+lo+Zenit|archive-date=4 март 2016}}</ref> На 6 март 2011 година, тој исто така, го освоил и [[Суперкуп на Русија 2011|Суперкупот на Русија]], комплетирајќи ги сите национални трофеи во земјата.<ref>{{cite web|url=https://it.eurosport.yahoo.com/ticker/hub/calcio/index.html?item=2693641|title=Calcio, Supercoppa russa: Zenit-Cska Mosca 1-0|date=6 март 2011}}</ref> По постигнатите резултати, во февруари 2012 година тој го преформулирал договорот со Зенит, преземајќи вистинска улога на „менаџер“ во рамките на клубот.<ref>{{cite web|url=http://en.fc-zenit.ru/main/news/ct3/55199.html|titolo=Luciano Spalletti signs contract extension with Zenit|language=en|dead-link=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120211202759/http://en.fc-zenit.ru/main/news/ct3/55199.html|archivedate=11 февруари 2012}}</ref> На 28 април, тој ја освоил својата втора титула во [[Премиер лига на Русија 2011-2012|рускиот шампионат]] на три кола до крајот.<ref>{{Cite web|author=Lorenzo Nicolini|url=https://www.today.it/sport/zenit-san-pietroburgo-campione-russia-2012.html|title=Russia, Spalletti ancora Zar: lo Zenit è campione|date=29 април 2012}}</ref> Сепак, во [[Фудбалски куп на Русија 2011-2012|Купот на Русија]], нивниот пат завршил во четвртфиналето каде испаднале од {{Fb team (N) Dynamo Moscow}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.calciomercato.com/notizie/russia-spalletti-fuori-dalla-coppa/294044|title=Russia: Spalletti fuori dalla coppa|date=22 март 2012}}</ref> Во сезоната [[ФК Зенит Санкт Петербург сезона 2012-2013|2012-2013]], тие завршиле втори во [[Премиер лига на Русија 2012-2013|Премиер лигата на Русија]], со два бода зад шампионот {{Fb team (N) CSKA Moscow}}; сепак, на крајот се испоставило дека на Зенит ќе му недостасуваат бодовите од натпреварот загубен службено против Динамо Москва, поради нередите предизвикани од неговите навивачи.<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/esteri/2012/11/22/news/incidenti_a_mosca_zenit_sconfitto_0-3_a_tavolino-47188333/|title=Incidenti a Mosca, Zenit sconfitto 0-3 a tavolino|date=22 ноември 2012}}</ref> На 10 март 2014 година, по разочарувачкиот почеток на сезоната, тој бил отпуштен.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/esteri/2014/03/11/news/zenit_esonera_spalletti-80709561|title=Russia: lo Zenit esonera Spalletti|date=11 март 2014}}</ref> ===Враќање во Рома=== На 14 јануари 2016 година, Рома го објавила враќањето на Спалети на својата клупа,<ref>{{cite web|url=http://www.asroma.com/it/notizie/2016/01/luciano-spalletti-torna-alla-guida-della-roma|title=Luciano Spalletti torna alla guida della Roma|date=14 јануари 2016}}</ref> заменувајќи го отпуштениот [[Руди Гарсија]].<ref>{{cite web|url=https://www.calciomercato.com/news/pallotta-possiamo-vincere-con-spalletti-roma-c-e-chi-rifiuta-di--944231|title=Pallotta: 'Possiamo vincere con Spalletti'. Roma, c'è chi rifiuta di indossare i Gps|date=14 јануари 2016}}</ref> Во втората половина од сезоната, тосканскиот тренер ги водел ''„џалоросите“'' до 46 освоени бода (скор од 14 победи, 4 нерешени и еден пораз); на крајот од [[Серија А 2015-2016|првенството]] ова бил најдобриот просек на бодови/натпревар меѓу сите тренери во Серија А: 2,42 наспроти 2,39 на [[Масимилијано Алегри]] (кој со својот Јувентус го освоил првенството). Тимот од главниот град на крајот од првенството го освоил третото место на табелата со 80 бодови,<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcio/roma-spalletti-fatto-il-nostro-dovere-complimenti-al-napoli-_1098348-201602a.shtml|title=Roma, Spalletti: "Fatto il nostro dovere, complimenti al Napoli"|access-date=16 мај 2016}}</ref> со што избориле пласман во [[УЕФА Лига на шампиони 2016-2017#Квалификации|квалификациите за Лигата на шампиони]]; во истото натпреварување, но во [[УЕФА Лига на шампиони 2015-2016|тековната сезона]], Рома била елиминирана во осминафиналето од подоцнежниот европски шампион, Реал Мадрид.<ref>{{Cite web|url=https://www.forzaroma.info/news-as-roma/champions-roma-eliminata-dal-real-quante-occasioni-sprecate-foto/|title=Champions: Roma eliminata dal Real, ma quante occasioni sprecate – FOTO|author=Marco Cantagalli|date=8 март 2016|access-date=31 јануари 2017}}</ref> Сепак, почнувајќи од почетокот на февруари, голем дел од навивачите на Рома застанале на страната против тренерот поради низа расправии меѓу него и капитенот на тимот, [[Франческо Тоти]], предизвикани од недостатокот на минутажа што му била доделена, а исто така и поради физички проблеми и некои изјави дадени од вториот.<ref name=":4" /><ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/roma/2016/04/17/news/roma_totti_e_ancora_determinante_ma_spalletti_non_ci_sta-137827259/|title=Roma, Totti è ancora determinante: ma Spalletti non ci sta. Alta tensione e lite tra i due|date=17 април 2016}}</ref><ref>{{Cite web|author=Marco Beltrami|url=https://www.fanpage.it/sport/calcio/cosa-e-successo-tra-totti-e-spalletti-storia-di-un-rapporto-difficile/|title=Cosa è successo tra Totti e Spalletti, storia di un rapporto difficile|date=16 ноември 2020|access-date=31 март 2021}}</ref> Следната сезона започнала за Рома на Спалети со неуспехот тимот да се квалификува во групната фаза од Лигата на шампионите, откако биле елиминирани од {{Fb team (N) Porto}} во плејофот; првиот натпревар завршил со резултат 1-1, но катастрофалниот пораз од 0-3 во реваншот во Рим му пресудил на тимот на Спалети.<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/champions/2016/08/23/news/roma_battuta_dal_porto-146511389/ |title=Roma-Porto 0-3: disastro giallorosso, addio Champions |date=23 август 2016|access-date=16 февруари 2018}}</ref> Во [[УЕФА Лига Европа 2016-2017|УЕФА Лига Европа]], Рома испаднала во осминафиналето од Олимпик Лион, додека во [[Фудбалски куп на Италија 2016-2017|Купот на Италија]] била елиминирани од Лацио во полуфиналето. Во [[Серија А 2016-2017|првенството]] по спектакуларниот дуел со {{Fb team (N) Napoli}}, избраниците на Спалети успеале да го освојат второто место зад {{Fb team (N) Juventus}}, а исто така ги постигнале рекордите за најмногу освоени бодови (87) и најмногу постигнати голови во една сезона на ФК Рома (90), со што Спалети надминал големи тренери од минатото на ''„џалоросите“'', како што се [[Нилс Лидхолм]] и [[Фабио Капело]].<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/roma/2017/05/15/news/roma_spalletti_numeri_totti_futuro-165535491/|title=Roma, Spalletti numeri da record: superati Capello e Liedholm. Ma il futuro è ancora incerto||date=15 мај 2017|access-date=16 февруари 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.goal.com/it/notizie/roma-campionato-storico-e-record-di-punti-e-goal-realizzati/1iixiqsiclkt91jp8cj07i27h6|title=Roma, campionato 'storico': è record di punti e goal realizzati|access-date=16 февруари 2018}}</ref> На 30 мај 2017 година, тој ја напуштил Рома и бил заменет од [[Еузебио Ди Франческо]].<ref>{{cite web|url=http://www.asroma.com/it/notizie/2017/05/si-chiude-il-rapporto-di-lavoro-tra-as-roma-e-luciano-spalletti|title=Si chiude il rapporto di lavoro tra AS Roma e Luciano Spalletti|date=30 мај 2017}}</ref> ===Интер=== [[Податотека:Luciano Spalletti Inter.jpg|thumb|left|Спалети со {{Fb team (N) Inter}} во 2018]] На 9 јуни 2017 година, тој бил официјално претставен како нов тренер на Интер.<ref>{{cite web|url=http://www.inter.it/it/news/81345/luciano-spalletti-a-il-nuovo-allenatore-dell-inter|title=Luciano Spalletti è il nuovo allenatore dell'Inter|date=9 јуни 2017|access-date=9 јуни 2017|archive-date=29 јуни 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190629063722/https://www.inter.it/it/news/81345/luciano-spalletti-a-il-nuovo-allenatore-dell-inter|dead-link=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/inter/2017/06/09/news/spalletti_allenatore_inter-167685070/|title=Inter, ufficiale: Spalletti è il nuovo allenatore|author=Tiziana Cairati|date=9 јуни 2017}}</ref> Во [[Серија А 2017-2018|првенството]] тимот на ''„нероаѕурите“'' забележал одличен почеток,<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2017/10/25/inter-implacabile-e-affannata-una-notte-da-leader-per-spalletti38.html|title=Inter implacabile e affannata una notte da leader per Spalletti|author=Andrea Sorrentino|publisher=la Repubblica|date=25 октомври 2017|page=38}}</ref> толку многу што на почетокот на декември се нашол сам на врвот на табелата и бил сè уште непоразен.<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2017/12/04/lo-scatto-dellinter-con-perisic-che-preferi-spalletti-a-mou40.html|title=Lo scatto dell'Inter con Perisic che preferì Spalletti a Mou|author=Andrea Sorrentino|publisher=la Repubblica|date=4 dicembre 2017|page=40}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.lastampa.it/2017/12/15/sport/spalletti-in-testa-non-c-spazio-per-rifiatare-restiamo-svegli-V7YOpfbshK3wAYhI9trXiP/pagina.html|title=Spalletti: "In testa non c'è spazio per rifiatare, restiamo svegli"|date=15 dicembre 2017|access-date=28 април 2018|archive-date=28 април 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180428141804/http://www.lastampa.it/2017/12/15/sport/spalletti-in-testa-non-c-spazio-per-rifiatare-restiamo-svegli-V7YOpfbshK3wAYhI9trXiP/pagina.html|dead-link=yes}}</ref> Сепак, со доаѓањето на зимата, перформансите на тимот претрпеле нагло опаѓање, што предизвикало тие да се лизнат од врвните позиции.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/inter/2018/02/04/news/inter_la_crisi_d_inverno_colpisce_anche_spalletti-188032855/|title=Inter, la "crisi d'inverno" colpisce anche Spalletti|author=Tiziana Cairati|date=4 февруари 2018}}</ref> Четвртото место, последната можна позиција и минималната зацртана [[ФК Интер сезона 2017-2018|сезонска]] цел, била постигната во последното коло, со победата над {{Fb team (N) Lazio}} со 2-3 на гостински терен со што истиот противник бил престигнат на табелата благодарение на подобриот оглед во директните средби:<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Lazio/20-05-2018/lazio-inter-2-3-nerazzurri-champions-decide-testa-vecino-270253952947.shtml|title=Lazio-Inter 2-3, nerazzurri in Champions! Decide la testa di Vecino|author=Luca Taidelli|date=20 мај 2018}}</ref> за Интер, ова било нивно враќање во најсилното европско континентално натпреварување по седум години.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Lazio/20-05-2018/lazio-inter-2-3-nerazzurri-champions-decide-testa-vecino-270253952947.shtml|title=Lazio-Inter 2-3, nerazzurri in Champions! Decide la testa di Vecino|author=Luca Taidelli|date=20 мај 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/inter/2018/05/20/news/lazio-inter_2-3_rimonta_nel_finale_nerazzurri_in_champions-196933076/|title=Lazio-Inter 2-3: Vecino chiude la rimonta nel finale, nerazzurri in Champions|author=Antonio Farinola|date=20 мај 2018}}</ref> Во [[Фудбалски куп на Италија 2017-2018|Купот на Италија]], патувањето на ''„нероаѕурите“'' завршило во четвртфиналето со пораз во [[Дерби дела Мадонина|Миланското дерби]] против {{Fb team (N) Milan}}.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Coppa-Italia/Milan/27-12-2017/milan-inter-1-0-cutrone-supplementare-decide-derby-240505807004.shtml|title=Milan-Inter 1-0, Cutrone nel supplementare decide il derby|author=Valerio Clari|date=27 декември 2017}}</ref> Во [[ФК Интер сезона 2018-2019|сезоната 2018-2019]] тимот имал лош старт,<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/27-08-2018/inter-spalletti-come-de-boer-peggio-solo-radice-290504699835.shtml|title=Inter, Spalletti eguaglia De Boer: peggio solo 35 anni fa|author=Daniele Polidoro|date=27 август 2018}}</ref> пред да постигне серија последователни победи што го вратиле во горните ешалони на табелата;<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/2018/11/03/news/inter_genoa_partita_gagliardini_politano-210696305/|title=Inter-Genoa 5-0: show nerazzurro con Gagliardini, Politano, Joao Mario e Nainggolan|date=3 ноември 2018}}</ref> на крајот од првата половина од сезоната, Интер бил трет.<ref>{{cite web|url=https://www.corriere.it/sport/calcio/serie-a/notizie/empoli-inter-0-1-keita-fa-l-icardi-un-colpo-biliardo-db1db3ea-0b72-11e9-aa07-eb4c2c5595dd.shtml|title=Empoli-Inter 0-1, Keita blinda il terzo posto|author=Guido De Carolis|date=29 декември 2018}}</ref> Сепак, ''„нероаѕурите“'' доживеале уште еден пад во формата во текот на зимските месеци, но останале во конкуренција за квалификација во најсилното натпреварување на континентот.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/17-03-2019/milan-inter-2-3-nerazzurri-vincono-derby-contro-sorpassano-3202284149975.shtml|title=Milan-Inter 2-3: i nerazzurri vincono il derby e contro-sorpassano|author=Alessandra Gozzini|date=17 март 2019}}</ref> Уште еднаш, потребно било да се стигне до последното коло за математички целта да биде остварена: победата од 2-1 на домашен терен против Емполи му овозможила на Интер да го потврди четвртото место од претходната година и да се врати во [[УЕФА Лига на шампиони 2019-2020|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/26-05-2019/pazza-inter-ma-fine-keita-ninja-portano-champions-empoli-b-3301960042956.shtml|title=Pazza Inter, ma alla fine Keita e il Ninja la portano in Champions: Empoli in B|author=Valerio Clari|date=26 мај 2019}}</ref> Во тековната сезона, Интер бил елиминиран уште во групната фаза од [[УЕФА Лига на шампиони 2018-2019|Лигата на шампионите]]<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Champions-League/Inter/11-12-2018/inter-psv-1-1-gol-lozano-icardi-nerazzurri-europa-league-3101171061589.shtml|title=Inter-Psv 1-1: gol di Lozano e Icardi, nerazzurri in Europa League|author=Valerio Clari|date=11 декември 2018}}</ref> селејќи се во [[УЕФА Лига Европа 2018-2019|Лига Европа]], каде пак биле елиминирани од [[Ајнтрахт Франкфурт]] во осминафиналето.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/coppe/2019/03/14/news/europa_league_inter-salisburgo-221577559/|title=Inter-Eintracht 0-1, nerazzurri fuori dall'Europa League|author=Diego Costa|date=14 март 2019}}</ref> Во [[Фудбалски куп на Италија 2018-2019|Купот на Италија]] патувањето било прекинато против Лацио во четвртфиналето.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/2019/01/31/news/coppa_italia_inter_lazio_quarti_di_finale-217967959/?refresh_ce|title=Coppa Italia, Inter-Lazio 4-5 ai rigori: biancocelesti in semifinale|author=Diego Costa|date=31 јануари 2019}}</ref> На крајот од првенството, и покрај тоа што ја постигнал минималната сезонска цел, тој не бил повторно потврден од клубот од Милано.<ref>{{cite web|url=https://www.inter.it/it/news/94507/comunicato-ufficiale-di-fc-internazionale-milano|title=Nota del Club in merito al ruolo di allenatore della Prima Squadra|date=30 maggio 2019|access-date=30 мај 2019|archive-date=30 мај 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190530083930/https://www.inter.it/it/news/94507/comunicato-ufficiale-di-fc-internazionale-milano|dead-link=yes}}</ref> ===Наполи=== {{Цитат 2|Силни луѓе, силни судбини, слаби луѓе, слаби судбини. Нема друго објаснување.|Лучано Спалети<ref>{{cite web|https://www.rainews.it/tgr/campania/articoli/2023/04/spalletti-uomini-forti-destini-forti-b77a3c42-fc12-4b81-9652-d3cf223ab64e.html|title=Spalletti, uomini forti destini forti|date=4 мај 2023}}</ref>}} По двегодишна пауза, тој бил назначен за нов тренер на Наполи на 29 мај 2021 година.<ref>{{cite web|url=https://www.sscnapoli.it/static/news/De-Laurentiis-Benvenuto-Luciano-Spalletti,-insieme-faremo-un-grande-lavoro-22905.aspx|title=De Laurentiis: Benvenuto Luciano Spalletti, insieme faremo un gran lavoro|date=29 maggio 2021|access-date=30 мај 2021|archive-date=1 јуни 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210601175538/https://www.sscnapoli.it/static/news/De-Laurentiis-Benvenuto-Luciano-Spalletti,-insieme-faremo-un-grande-lavoro-22905.aspx|dead-link=yes}}</ref> Дебитирал на клупата на ''„партенопеите“'' на 22 август, победувајќи ја со 2-0 Венеција во првото коло од [[Серија А 2021-2022]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Napoli/22-08-2021/osimhen-espulso-rigore-sbagliato-ma-napoli-piu-forte-2-0-venezia-420650846961.shtml|titolo=Osimhen espulso e un rigore sbagliato, ma il Napoli è più forte: 2-0 al Venezia|data=22 agosto 2021}}</ref> ==Титули== ===Тренер=== ====Клупски==== =====Емполи===== *'''{{симбол2|Coccarda Coppa Italia LegaPro.svg}} [[Фудбалски куп на Италија Серија Ц|Куп на Италија Серија Ц]]''' : 1 : 1995-1996 =====Рома===== *'''{{Трофеј-Куп на Италија}} [[Фудбалски куп на Италија|Куп на Италија]]''' : 2 : 2006-2007, 2007-2008 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Италија}} [[Суперкуп на Италија 2015|Суперкуп на Италија]]''' : 1 : 2007 =====Зенит Санкт Петербург===== *'''[[Премиер лига на Русија|Руско првенство]]''' : 2 : 2010, 2011-2012 *'''[[Фудбалски куп на Русија|Куп на Русија]]''' : 1 : 2009-2010 *'''[[Суперкуп на Русија]]''' : 1 : 2011 =====Наполи===== *'''{{Скудето}} [[Серија А]]''' : 1 : [[Серија А 2022-2023|2022-2023]] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Италија |image3=Flag of Italy.svg }} *[https://www.transfermarkt.com/spalletti-luciano/profil/trainer/517 Лучано Спалети на transfermarkt] *[https://www.tuttocalciatori.net/allenatori/33-Spalletti_Luciano Лучано Спалети на tuttocalciatori] {{Состав на Јувентус}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал 2024}} {{Navboxes | title = Тренерски ангажмани | list1 = {{Тренери на ФК Наполи}} {{Тренери на ФК Јувентус}} }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Спалети, Лучано}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Италијански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Специја]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Емполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Емполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Сампдорија]] [[Категорија:Тренери на ФК Венеција]] [[Категорија:Тренери на ФК Удинезе]] [[Категорија:Тренери на ФК Анкона]] [[Категорија:Тренери на ФК Рома]] [[Категорија:Тренери на ФК Интер]] [[Категорија:Тренери на ФК Наполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Италијански фудбалски тренери]] [[Категорија:Селектори на италијанската фудбалска репрезентација]] 1kq0jolbkhn0hef8x6v5s9lkjiluf7v 0 1223872 5605824 5602912 2026-08-07T10:33:57Z Gurther 105215 5605824 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Ној! | image =Neu! (1972 album cover).png | image_size = 260px | caption = | background = group_or_band | origin = [[Диселдорф]], Германија | genre = {{hlist|[[краутрок]]|[[експериментален рок]]|[[електронска музика]]}} | years_active = 1971–1986 | label = | associated_acts = {{hlist|[[Крафтверк]]|[[Ла Диселдорф]]|[[Ла! Неу?]]|[[Хармонија (музичка група)|Хармонија]]|[[Кони Пленк]]}} | website = {{URL|neu2010.com}} | past_members = {{unbulleted list|[[Клаус Дингерr]]|[[Мајкл Ротер]]|Еберхард Кранеман|[[Ули Трепте]]|[[Томас Дингер]]|Ханс Лампе|[[Конрад Матиу]]|Џорџ Сезенхаузен||Николас Колман}} }} '''Ној!''' — [[Германија|германска]] [[краутрок]] група формирана во [[Диселдорф]] во [[1971]] од страна на Клаус Дингер и Мајкл Ротер. Иако Ној! имале минимален комерцијален успех додека постоеле, групата ретроспективно се смета за една од највлијателните во краутрок движењето во [[Западна Германија]]. [[Категорија:Германски рок групи]] [[Категорија:Музички групи основани во 1971 година]] phfu3d197h52qjtqujaq8kheeisx1wd 0 1231086 5605685 4749116 2026-08-06T16:54:45Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5605685 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Jerry Hausner in The Bigamist (1953).jpg|мини|Џери Хауснер во „Бигамист“ (1953)]] '''„Бигамист“''' ([[англиски]]: ''The Bigamist'') — американски [[филм]] од 1953 година, во [[Режисер|режија]] на [[Ида Лупино]]. Автори на [[сценарио]]то се Лоренс Б. Маркус (Lawrence B. Marcus) и Лу Скор (Lou Schor), а главните улоги ги играат: Џоан Фонтејн (Joan Fontaine), Ида Лупино, Едмунд Гвен (Edmund Gwenn) и Едмонд О'Браен (Edmond O'Brien). Овој филм е првиот во кој режисерката истовремено е носителка на една од главните женски улоги.<ref>[https://raspored.hrt.hr/?raspored=1&mreza=4&datum=2019-10-02 HRT, Bigamist, američki film (пристапено на 4.10.2019)]</ref> ==Синопсис== Хари (го игра О'Браен) и Ева (ја игра Фонтејн) сакаат да посвојат дете, бидејќи Ева не може да раѓа. Посредникот во постапката, господинот Џордан (го игра Гвен), ги предупредува дека ќе мора темелно да ги провери, а тогаш Хари чудно го погледнува и поради тоа, господинот Џордан се загрижува. Хари и Ева живеат во [[Сан Франциско]] и имаат заедничка фирма, а поради работните обврски Хари често патува во [[Лос Анџелес]].<ref>[https://raspored.hrt.hr/?raspored=1&mreza=4&datum=2019-10-02 HRT, Bigamist, američki film (пристапено на 4.10.2019)]</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Филмови на Ида Лупино]] [[Категорија:Филмови со Ида Лупино]] [[Категорија:Филмови со Џоан Фонтејн]] [[Категорија:Филмови со Едмунд Гвен]] [[Категорија:Филмови со Едмонд О'Браен]] [[Категорија:Црно-бели филмови]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови од 1953 година]] [[Категорија:Филм ноар]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Сан Франциско]] 7oi1opomsojoldhyp89qgvveeal5c4b 0 1235643 5605690 5604909 2026-08-06T17:13:17Z Buli 2648 5605690 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Subdivision |native_name = |conventional_long_name = Битолски Санџак<br>Manastir Sancağı<br> |common_name = Битолски Санџак |subdivision = [[Санџак]] |nation = [[Отоманското Царство]] |p1 = |s1 = |year_start = 1465 |event_end = |year_end = 1912 |date_end = |image_flag = Flag of the Ottoman Empire (Thicker Crescent).svg |image_coat = Osmanli-nisani.svg |image_map = Sanjak of Manastir (c.1900).svg |image_map_caption = Битолскиот Санџак на крајот на 19 век <!-- Flag navigation: Preceding and succeeding entities "p1" to "p5" and "s1" to "s8" --> |p1 = |flag_p1 = |border_p1 = |image_p1 = <!-- Use: [[File:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --> |s1 = |flag_s1 = |border_s1 = |image_s1 = <!-- Use: [[File:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --> |capital = [[Битола]] |stat_area1 = |stat_pop1 = |stat_year1 = |category= |today = [[Македонија]], [[Грција]] |footnotes = }} '''Битолски Санџак''' ({{langx|tr|Manastir Sancağı}}) – [[санџак]] во [[Румелиски Пашалак|Румелискиот Пашалак]] (1465–1867) и потоа во [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] (1874–1912). Административното седиште било во [[Битола]]. == Стопанство == Стопанството во Битолскиот санџак во периодот од 1878 до 1912 година било речиси целосно доминирано од земјоделството, кое претставувало основна економска гранка и општествена база на Османлиската империја. Целокупното османлиско општество во текот на XIX век минувало низ мноштво реформи, односно низ еден изнуден процес на модернизација. Во тој контекст, со донесувањето на Рамазанскиот закон од 1858 година официјално бил укинат тимаро-спахискиот систем и бил воведен чифлигарскиот систем. Чифличките стопанства главно се создавале со трансформација на старите феудални поседи во [[Чифлиг|чифлизи]], по пат на купопродажба, насилство и узурпација. Една од новостите што ги донело чифлигарството биле различните облици на ползување на земјата и организацијата на човечкиот потенцијал за обработка на земјоделското земјиште. Новите аграрноправни облици што биле воведени биле исполицата, ќесимот и музареата. Со договорот за исполица чифликсајбијата се обврзувал на одредено или неодредено време на чифлигарот-исполџија да му даде за обработување дел од чифликот заедно со соодветните стопански згради за живеење. Исполџијата бил обврзан да ги обработи добиените земји, приносот да го подели со чифликсајбијата и по престанокот на договорот да му ја врати земјата и зградите во онаква состојба во каква ги добил. Со договорот за ќесим чифликсајбијата се обврзувал да му даде под закуп дел од чифликот, а ќесимџијата се обврзувал да го плати договорениот ќесим и по истекот на договорот да ја врати земјата. Музареата претставувала вид на ортаклама во која едната страна ја давала работната сила, а другата земјата; овој облик бил регулиран со Меџелето од 1860 година, а производите најчесто се делеле подеднакво меѓу учесниците. Најниско на општествената скала се наоѓале момоците, организирани во тајфи, кои склучувале договор со сопственикот за обработка на земјата. Тие не поседувале никаков имот и преживувале единствено нудејќи го својот труд. Покрај паричниот надоместок, момокот добивал и мала обработлива површина (момочки параспур) што смеел да ја обработува за свои потреби во слободното време. Договорениот „ак“ обично се состоел од 80–100 килограми жито, 100–120 гроша во пари и одредена количина други намирници. Околу осумдесет проценти од населението живеело во селата, организирани во задруги на чие чело стоел најстариот или најспособниот член задолжен за распределба на обврските и управување со финансиите. На територијата на санџакот постоеле вкупно седумстотини и осум села. Според податоците на Васил К’нчов, Битолската каза опфаќала двесте шеесет и шест села распоредени во четири нахии, Прилепската каза сто четириесет и едно село заедно со мариовската нахија, Кичевската каза сто и осумнаесет села, Охридската каза сто и пет села, а Леринската каза седумдесет и осум села. Санџакот се протегал преку плодните котлини [[Пелагонија]] и [[Преспа]], како и делумно преку Кичевската котлина. Почвата, иако речиси воопшто не се ѓубрела, давала задоволителни приноси на пченица, зеленчук и разни видови овошје. Обработката на земјата се вршела исклучително со рачен труд и влечна сила на [[говеда]], [[магариња]], [[коњи]] и [[Бивол|биволи]]. Најраспространета алатка бил дрвениот [[плуг]], поради неговата лесна конструкција и поради слабоста на влечните животни кои тешко можеле да влечат потешки железни плугови. Железниот плуг се појавил за првпат во Прилеп во 1883 година кај земјопоседниците Мојсо Илиев и Диме Коров. И покрај природната плодност, селанството живеело на работ на егзистенција. Главните причини за тоа биле концентрацијата на земјата во рацете на големите земјопоседници, техничката заостанатост, честите отсуства од работа поради бројните религиозни празници, суеверија и обичаи, како и тешките даночни обврски што ја одземале речиси целата годишна продукција. Земјоделската дејност останала крајно инертна и речиси непроменета иако санџакот бил простор каде што се судирале западните влијанија со традиционалниот ориентален начин на производство. Оваа стагнација, во услови на социјални и политички превирања, ја претворила селската маса во фактор на нестабилност што придонел за општата економска и политичка криза на империјата во нејзините последни децении. == Образование == Образованието во селата на Битолскиот санџак во периодот 1878–1912 година претставувало едно од најсложените и најполитизираните прашања во османлиска Македонија. За разлика од градските средини, каде постоела релативно развиена мрежа на државни училишта, селските населби биле значително запоставени од османлиската власт. Според законските одредби, секој милет имал право да организира сопствено образование, што соседните балкански држави вешто го искористиле за ширење на своите национални пропаганди преку училишниот систем. Првите световни училишта во селата од Битолскиот санџак се појавуваат во втората половина на XIX век. Најраните примери се регистрирани во Тополчани (1864), Крушево (1865), манастирите во Лисолај и Топлица (1867), како и во Смилево, Селце и Бешево (1868). Наставата во овие училишта се изведувала на народен словенски јазик. Според податоците на Бобчев, околу 1873 година во Македонија постоеле приближно 117–120 училишта со околу 10.000–12.000 ученици, што укажува на постепено ширење на образовната мрежа. === Грчки (патријаршиски) училишта === [[Податотека:Greek gymnasium in Monastir2.jpg|лево|мини|[[Грчка машка гимназија во Битола|Грчката машка гимназија во Битола]]]] Грчката (патријаршиска) просветна пропаганда била најстара на овие простори. Првите грчки училишта биле отворени во Трново (1844) и Магарево (1847). Иако грчкиот јазик долго време доминирал во црковните ќелијни училишта, неговата употреба во световните училишта се соочувала со значителни пречки, бидејќи бил неразбирлив за најголемиот дел од селското население. По создавањето на Бугарската егзархија, грчката мрежа останала присутна, но нејзиниот обем и влијание значително се намалиле. Различните статистики од крајот на XIX и почетокот на XX век (Скрјабин, К’нчов, Бранкоф, грчката статистика од 1905) даваат многу противречни бројки – од неколку десетици до над двесте училишта – што сведочи за силниот политички карактер на податоците. === Католичко училиште === Во Битола унијатско – католичко училиште се отворило во 1859 година. Го отворила католичката заедница во овој град. Училиштето се наоѓало во центарот на градот, на најубавата улица. Тоа било солидно уредено, имало широка и убава бавча, во која учениците шетале навечер. Наставата била бесплатна и се изведувала на мајчиниот јазик. Учениците добивале бесплатна храна и облека. Со училиштето раководеле католичкиот свештеник Павек и еден Полјак, а во него предавале и други католички свештеници и калуѓери, извесно време и [[Васил Манчев]] од Свиштов. Во него учеле од 100 – 200 ученици и ученички од Битола, околните села и селата од Тиквешко. Ова училиште го споменуваат и англиските патописци [[Џорџина Мјур Макензи|Макензи]] и [[Паулина Ирби|Ирби]] кои ја посетиле Битола во 1863 година, а подоцна во 1866 година и Рајко Жинзифов. === Бугарски (егзархиски) училишта === [[Податотека:BASA-1932K-1-421-10.jpg|мини|Бугарско првоначално (основно) мешано училиште „Миладиновци“ во село [[Цер (село)|Цер]], 8 август 1912 година.]] Бугарската (егзархиска) пропаганда доживува силен подем по 1870-тите години. Таа ја искористила непријателската атмосфера кон грчкиот јазик и добила значителна финансиска поддршка од бугарската држава. Во 1881 година биле издвоени 100.000 лева, во 1885 година над половина милион, а во 1890 година дури 5 милиони лева за Македонија и Одринско. Според официјалната статистика на Бранкоф од 1905 година, во Битолскиот санџак постоеле 154 егзархиски училишта. Грчката статистика за истата година наведува значително повисока бројка (187), што повторно ја истакнува недоверливоста на изворите. === Српски училишта === Српската просветна пропаганда била најслаба од сите. До почетокот на XX век нејзиното присуство во селските средини на Битолскиот санџак останало ограничено. Во 1903 година во охридско-дримколскиот крај се споменуваат пет училишта, а во 1905 година различните извори наведуваат меѓу 15 и 32 српски училишта. Самите српски власти биле свесни за слабиот успех надвор од градските центри. === Романски училишта === Романската (влашка) пропаганда се развивала паралелно со грчката, особено во населбите со влашко население. Првото романско училиште било отворено во Трново во 1864 година од Димитар Атанасеску. Во некои села, како Маловиште, истовремено постоеле повеќе училишта од различна провениенција, што доведувало до директна конкуренција. Според грчката статистика од 1905 година, во Битолскиот санџак имало 25 романски училишта. Во целина, статистичките податоци за бројот и територијалната распределба на училиштата се крајно противречни и силно политизирани. Тие можат да послужат само за исцртување на општата слика. Училиштата биле најприсутни во последните три децении од постоењето на Османлиската Империја, но нивната организација останала слаба. Основната цел на повеќето училишта – без разлика дали биле државни или пропагандни – не била културното и образовното издигнување на населението, туку создавање на национална припадност и подготовка за идни територијални претензии. Како резултат на тоа, најголемиот дел од селското население долго време останал во состојба на ниска писменост и ограничено знаење. ==Подединици== ===1880=== Во 1880 година Битолскиот Санџак ги опфаќал следните подединици наречени [[каза|кази]]:<ref>Vakalopoulos, Kostandinos A. Modern History of Macedonia (1830-1912), Thessaloniki, 1988, p. 75</ref> *Битола *[[Лерин]] *[[Кичево]] *[[Прилеп]] *[[Охрид]] И следните [[мудур]]луци: *[[Преспа]] *[[Ресен]] *[[Екши Су]] *[[Мариово]] ===–1908=== Подединиците, ''кази'', на Битолскиот Санџак ги опфаќале (пред 1908):<ref>{{cite document|url=http://tarihvemedeniyet.org/documents/makaleler/20.%20yy%20Osmanli%20Vilayetleri.pdf|title=Ottoman Provinces before 1908}}</ref> *[[Битола]] *[[Прилеп]] *[[Лерин]] *[[Кичево]] *[[Охрид]] ==Демографија== ===1897=== Според рускиот конзул во [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]], [[Александар Ростковски]], вкупното население во 1897 година во санџакот изнесувало 308.996 жители, при што Ростковски населението го поделил во следните групи:<ref>{{Наведено списание|title=Jedna statistika iz srednje Maćedonije|date=26 July 1899|journal=Nova Iskra|issue=15–16|p=251}}</ref> *Словени-егзархисти: 151.863 *Словени-патријаршисти: 51.749 *Словени-муслимани: 8.251 *Албанци-муслимани: 45.259 *Албанци-христијани: 723 *Власи (Ароманци): 22.681 *Турци, Отоманци: 24.923 *Евреи: 4.270 ===1906/07=== [[Податотека:Панаѓур пред црквата „Св. Недела“ во Битола.webm|мини|десно|''Панаѓур пред црквата „Св. Недела“ во Битола'' снимен од [[Браќа Манаки|браќата Манаки]], помеѓу 1905-1912]] Според отоманскиот попис од 1906/07 година, вилаетот имал вкупно население од 824.828 луѓе, етнички составено како:<ref>[[Kemal Karpat]] (1985), [https://kupdf.net/downloadFile/59e4a7b908bbc56144e653d7 Ottoman Population, 1830-1914, Demographic and Social Characteristics], [[The University of Wisconsin Press]], p. 168-169</ref> * Муслимани - 328.551 * Христијански грци - 286,001 * Христијански Бугари - 197.088 * [[Власи]] - 5556 * Евреи - 5.459 * [[Цигани]] - 2.104 * Ерменци - 8 * [[Протестантство|Протестанти]] - 5 * [[Католицизам|латинци]] - 3 * Други граѓани - 53 ==Наводи== {{наводи}} {{Санџаци во Европа}} {{Управна поделба во отоманска Македонија}} [[Категорија:Санџаци на Отоманското Царство во Европа]] [[Категорија:Отоманска Македонија]] [[Категорија:Отоманска Битола]] 7ybsyvzr79i9dbqkqvw2xgxuj2b4mnq 5605693 5605690 2026-08-06T17:27:30Z Buli 2648 5605693 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Subdivision |native_name = |conventional_long_name = Битолски Санџак<br>Manastir Sancağı<br> |common_name = Битолски Санџак |subdivision = [[Санџак]] |nation = [[Отоманското Царство]] |p1 = |s1 = |year_start = 1465 |event_end = |year_end = 1912 |date_end = |image_flag = Flag of the Ottoman Empire (Thicker Crescent).svg |image_coat = Osmanli-nisani.svg |image_map = Sanjak of Manastir (c.1900).svg |image_map_caption = Битолскиот Санџак на крајот на 19 век <!-- Flag navigation: Preceding and succeeding entities "p1" to "p5" and "s1" to "s8" --> |p1 = |flag_p1 = |border_p1 = |image_p1 = <!-- Use: [[File:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --> |s1 = |flag_s1 = |border_s1 = |image_s1 = <!-- Use: [[File:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --> |capital = [[Битола]] |stat_area1 = |stat_pop1 = 384.127 |stat_year1 = 1900<ref>Кънчов, Васил. Македония. Етнография и статистика. София: Държавна печатница, 1900.</ref> |category= |today = [[Македонија]], [[Грција]] |footnotes = }} '''Битолски Санџак''' ({{langx|tr|Manastir Sancağı}}) – [[санџак]] во [[Румелиски Пашалак|Румелискиот Пашалак]] (1465–1867) и потоа во [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] (1874–1912). Административното седиште било во [[Битола]]. == Стопанство == Стопанството во Битолскиот санџак во периодот од 1878 до 1912 година било речиси целосно доминирано од земјоделството, кое претставувало основна економска гранка и општествена база на Османлиската империја. Целокупното османлиско општество во текот на XIX век минувало низ мноштво реформи, односно низ еден изнуден процес на модернизација. Во тој контекст, со донесувањето на Рамазанскиот закон од 1858 година официјално бил укинат тимаро-спахискиот систем и бил воведен чифлигарскиот систем. Чифличките стопанства главно се создавале со трансформација на старите феудални поседи во [[Чифлиг|чифлизи]], по пат на купопродажба, насилство и узурпација. Една од новостите што ги донело чифлигарството биле различните облици на ползување на земјата и организацијата на човечкиот потенцијал за обработка на земјоделското земјиште. Новите аграрноправни облици што биле воведени биле исполицата, ќесимот и музареата. Со договорот за исполица чифликсајбијата се обврзувал на одредено или неодредено време на чифлигарот-исполџија да му даде за обработување дел од чифликот заедно со соодветните стопански згради за живеење. Исполџијата бил обврзан да ги обработи добиените земји, приносот да го подели со чифликсајбијата и по престанокот на договорот да му ја врати земјата и зградите во онаква состојба во каква ги добил. Со договорот за ќесим чифликсајбијата се обврзувал да му даде под закуп дел од чифликот, а ќесимџијата се обврзувал да го плати договорениот ќесим и по истекот на договорот да ја врати земјата. Музареата претставувала вид на ортаклама во која едната страна ја давала работната сила, а другата земјата; овој облик бил регулиран со Меџелето од 1860 година, а производите најчесто се делеле подеднакво меѓу учесниците. Најниско на општествената скала се наоѓале момоците, организирани во тајфи, кои склучувале договор со сопственикот за обработка на земјата. Тие не поседувале никаков имот и преживувале единствено нудејќи го својот труд. Покрај паричниот надоместок, момокот добивал и мала обработлива површина (момочки параспур) што смеел да ја обработува за свои потреби во слободното време. Договорениот „ак“ обично се состоел од 80–100 килограми жито, 100–120 гроша во пари и одредена количина други намирници. Околу осумдесет проценти од населението живеело во селата, организирани во задруги на чие чело стоел најстариот или најспособниот член задолжен за распределба на обврските и управување со финансиите. На територијата на санџакот постоеле вкупно седумстотини и осум села. Според податоците на Васил К’нчов, Битолската каза опфаќала двесте шеесет и шест села распоредени во четири нахии, Прилепската каза сто четириесет и едно село заедно со мариовската нахија, Кичевската каза сто и осумнаесет села, Охридската каза сто и пет села, а Леринската каза седумдесет и осум села. Санџакот се протегал преку плодните котлини [[Пелагонија]] и [[Преспа]], како и делумно преку Кичевската котлина. Почвата, иако речиси воопшто не се ѓубрела, давала задоволителни приноси на пченица, зеленчук и разни видови овошје. Обработката на земјата се вршела исклучително со рачен труд и влечна сила на [[говеда]], [[магариња]], [[коњи]] и [[Бивол|биволи]]. Најраспространета алатка бил дрвениот [[плуг]], поради неговата лесна конструкција и поради слабоста на влечните животни кои тешко можеле да влечат потешки железни плугови. Железниот плуг се појавил за првпат во Прилеп во 1883 година кај земјопоседниците Мојсо Илиев и Диме Коров. И покрај природната плодност, селанството живеело на работ на егзистенција. Главните причини за тоа биле концентрацијата на земјата во рацете на големите земјопоседници, техничката заостанатост, честите отсуства од работа поради бројните религиозни празници, суеверија и обичаи, како и тешките даночни обврски што ја одземале речиси целата годишна продукција. Земјоделската дејност останала крајно инертна и речиси непроменета иако санџакот бил простор каде што се судирале западните влијанија со традиционалниот ориентален начин на производство. Оваа стагнација, во услови на социјални и политички превирања, ја претворила селската маса во фактор на нестабилност што придонел за општата економска и политичка криза на империјата во нејзините последни децении. == Образование == Образованието во селата на Битолскиот санџак во периодот 1878–1912 година претставувало едно од најсложените и најполитизираните прашања во османлиска Македонија. За разлика од градските средини, каде постоела релативно развиена мрежа на државни училишта, селските населби биле значително запоставени од османлиската власт. Според законските одредби, секој милет имал право да организира сопствено образование, што соседните балкански држави вешто го искористиле за ширење на своите национални пропаганди преку училишниот систем. Првите световни училишта во селата од Битолскиот санџак се појавуваат во втората половина на XIX век. Најраните примери се регистрирани во Тополчани (1864), Крушево (1865), манастирите во Лисолај и Топлица (1867), како и во Смилево, Селце и Бешево (1868). Наставата во овие училишта се изведувала на народен словенски јазик. Според податоците на Бобчев, околу 1873 година во Македонија постоеле приближно 117–120 училишта со околу 10.000–12.000 ученици, што укажува на постепено ширење на образовната мрежа. === Грчки (патријаршиски) училишта === [[Податотека:Greek gymnasium in Monastir2.jpg|лево|мини|[[Грчка машка гимназија во Битола|Грчката машка гимназија во Битола]]]] Грчката (патријаршиска) просветна пропаганда била најстара на овие простори. Првите грчки училишта биле отворени во Трново (1844) и Магарево (1847). Иако грчкиот јазик долго време доминирал во црковните ќелијни училишта, неговата употреба во световните училишта се соочувала со значителни пречки, бидејќи бил неразбирлив за најголемиот дел од селското население. По создавањето на Бугарската егзархија, грчката мрежа останала присутна, но нејзиниот обем и влијание значително се намалиле. Различните статистики од крајот на XIX и почетокот на XX век (Скрјабин, К’нчов, Бранкоф, грчката статистика од 1905) даваат многу противречни бројки – од неколку десетици до над двесте училишта – што сведочи за силниот политички карактер на податоците. === Католичко училиште === Во Битола унијатско – католичко училиште се отворило во 1859 година. Го отворила католичката заедница во овој град. Училиштето се наоѓало во центарот на градот, на најубавата улица. Тоа било солидно уредено, имало широка и убава бавча, во која учениците шетале навечер. Наставата била бесплатна и се изведувала на мајчиниот јазик. Учениците добивале бесплатна храна и облека. Со училиштето раководеле католичкиот свештеник Павек и еден Полјак, а во него предавале и други католички свештеници и калуѓери, извесно време и [[Васил Манчев]] од Свиштов. Во него учеле од 100 – 200 ученици и ученички од Битола, околните села и селата од Тиквешко. Ова училиште го споменуваат и англиските патописци [[Џорџина Мјур Макензи|Макензи]] и [[Паулина Ирби|Ирби]] кои ја посетиле Битола во 1863 година, а подоцна во 1866 година и Рајко Жинзифов. === Бугарски (егзархиски) училишта === [[Податотека:BASA-1932K-1-421-10.jpg|мини|Бугарско првоначално (основно) мешано училиште „Миладиновци“ во село [[Цер (село)|Цер]], 8 август 1912 година.]] Бугарската (егзархиска) пропаганда доживува силен подем по 1870-тите години. Таа ја искористила непријателската атмосфера кон грчкиот јазик и добила значителна финансиска поддршка од бугарската држава. Во 1881 година биле издвоени 100.000 лева, во 1885 година над половина милион, а во 1890 година дури 5 милиони лева за Македонија и Одринско. Според официјалната статистика на Бранкоф од 1905 година, во Битолскиот санџак постоеле 154 егзархиски училишта. Грчката статистика за истата година наведува значително повисока бројка (187), што повторно ја истакнува недоверливоста на изворите. === Српски училишта === Српската просветна пропаганда била најслаба од сите. До почетокот на XX век нејзиното присуство во селските средини на Битолскиот санџак останало ограничено. Во 1903 година во охридско-дримколскиот крај се споменуваат пет училишта, а во 1905 година различните извори наведуваат меѓу 15 и 32 српски училишта. Самите српски власти биле свесни за слабиот успех надвор од градските центри. === Романски училишта === Романската (влашка) пропаганда се развивала паралелно со грчката, особено во населбите со влашко население. Првото романско училиште било отворено во Трново во 1864 година од Димитар Атанасеску. Во некои села, како Маловиште, истовремено постоеле повеќе училишта од различна провениенција, што доведувало до директна конкуренција. Според грчката статистика од 1905 година, во Битолскиот санџак имало 25 романски училишта. Во целина, статистичките податоци за бројот и територијалната распределба на училиштата се крајно противречни и силно политизирани. Тие можат да послужат само за исцртување на општата слика. Училиштата биле најприсутни во последните три децении од постоењето на Османлиската Империја, но нивната организација останала слаба. Основната цел на повеќето училишта – без разлика дали биле државни или пропагандни – не била културното и образовното издигнување на населението, туку создавање на национална припадност и подготовка за идни територијални претензии. Како резултат на тоа, најголемиот дел од селското население долго време останал во состојба на ниска писменост и ограничено знаење. ==Подединици== ===1880=== Во 1880 година Битолскиот Санџак ги опфаќал следните подединици наречени [[каза|кази]]:<ref>Vakalopoulos, Kostandinos A. Modern History of Macedonia (1830-1912), Thessaloniki, 1988, p. 75</ref> *Битола *[[Лерин]] *[[Кичево]] *[[Прилеп]] *[[Охрид]] И следните [[мудур]]луци: *[[Преспа]] *[[Ресен]] *[[Екши Су]] *[[Мариово]] ===–1908=== Подединиците, ''кази'', на Битолскиот Санџак ги опфаќале (пред 1908):<ref>{{cite document|url=http://tarihvemedeniyet.org/documents/makaleler/20.%20yy%20Osmanli%20Vilayetleri.pdf|title=Ottoman Provinces before 1908}}</ref> *[[Битола]] *[[Прилеп]] *[[Лерин]] *[[Кичево]] *[[Охрид]] ==Демографија== ===1897=== Според рускиот конзул во [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]], [[Александар Ростковски]], вкупното население во 1897 година во санџакот изнесувало 308.996 жители, при што Ростковски населението го поделил во следните групи:<ref>{{Наведено списание|title=Jedna statistika iz srednje Maćedonije|date=26 July 1899|journal=Nova Iskra|issue=15–16|p=251}}</ref> *Словени-егзархисти: 151.863 *Словени-патријаршисти: 51.749 *Словени-муслимани: 8.251 *Албанци-муслимани: 45.259 *Албанци-христијани: 723 *Власи (Ароманци): 22.681 *Турци, Отоманци: 24.923 *Евреи: 4.270 ===1906/07=== [[Податотека:Панаѓур пред црквата „Св. Недела“ во Битола.webm|мини|десно|''Панаѓур пред црквата „Св. Недела“ во Битола'' снимен од [[Браќа Манаки|браќата Манаки]], помеѓу 1905-1912]] Според отоманскиот попис од 1906/07 година, вилаетот имал вкупно население од 824.828 луѓе, етнички составено како:<ref>[[Kemal Karpat]] (1985), [https://kupdf.net/downloadFile/59e4a7b908bbc56144e653d7 Ottoman Population, 1830-1914, Demographic and Social Characteristics], [[The University of Wisconsin Press]], p. 168-169</ref> * Муслимани - 328.551 * Христијански грци - 286,001 * Христијански Бугари - 197.088 * [[Власи]] - 5556 * Евреи - 5.459 * [[Цигани]] - 2.104 * Ерменци - 8 * [[Протестантство|Протестанти]] - 5 * [[Католицизам|латинци]] - 3 * Други граѓани - 53 ==Наводи== {{наводи}} {{Санџаци во Европа}} {{Управна поделба во отоманска Македонија}} [[Категорија:Санџаци на Отоманското Царство во Европа]] [[Категорија:Отоманска Македонија]] [[Категорија:Отоманска Битола]] axnba27ufes2oqwlnauir2nv5kjrut6 0 1237980 5605891 5603719 2026-08-07T11:38:40Z Gurther 105215 Одбиена последната промена (од [[Специјална:Придонеси/Lili Arsova|Lili Arsova]]) и ја поврати преработката 5432470 на Bjankuloski06 5605891 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Џастин Шмитт | native_name = Justin Schmidt | native_name_lang = en | honorific_suffix = | image = | image_size = 300px | birth_name = Џастин Орвел Шмит | birth_date = {{Birth date|1947|3|23|df=yes}} | birth_place = [[Рајнлендер]], [[Висконсин]], САД | death_date = {{Death date and age|2023|02|18|1947|03|23|df=yes}} | death_place = [[Тусон]], [[Аризона]], САД | alma_mater = [[Пенсилвански државен универзитет]] | occupation = | years_active = | employer = | organization = | agent = | known_for = рабпта на [[Африканизирана пчела|пчелите-убијци]] | notable_works = [[Шмитова скала]] за болка на убод од инсект | spouse = | awards = | website = <!-- {{URL|www.example.com}} --> | footnotes = }} '''Џастин Орвел Шмит''' ({{langx|en|Justin Orvel Schmidt}}; {{рн|23|март|1947}} – {{пн|18|февруари|2023}}) — американски [[Ентомологија|ентомолог]], соавтор на книгата ''„Одбрана'' на ''инсектиte: Адаптивни механизми и стратегии на пленот и грабливците“'' (''Insect Defenses: Adaptive Mechanisms and Strategies of Prey and Predators''), автор на ''„Боцка на дивината“'' (''The Sting of the Wild'') и творец на Шмитскиот индекс за болка. Шмит студирал за исхраната, хемиска комуникација, физиологија, екологија и однесување за медоносни пчели во центарот за истражување на пчели Карл Хејден во [[Тусон]], [[Аризона]], пред да се посветил целосно во Југозападниот биолошки институт во 2006 година. Додека бил директор за истражување на Југозападниот биолошки институт, тој ја проучувал хемиската и односната одбрана на [[мравка|мравките]], [[оса|осите]] и [[пајаковидни]]те. == Наводи == {{Наводи}} * Кониф, Ричард. „Крал на боцките“ (The King of Sting), во списанието ''„Надвор“'' (''Outside''), с. 21 н. 4 (април 1996 година), стр. 82–84, 147. * Кониф, Ричард. „ [http://discovermagazine.com/2003/jun/featstung/ Боцкан: Како мали инсекти нè тераат да правиме точно како што сакаат] “, во списанието ''„Откриј“'' (''Discover''), јуни 2003 година. {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Шмит, Џастин}} [[Категорија:Американски ентомолози]] asf7md1sidp02dlyhxp6a89924hj1kf 5605892 5605891 2026-08-07T11:38:58Z Gurther 105215 5605892 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Џастин Шмитт | native_name = | native_name_lang = en | honorific_suffix = | image = | image_size = 300px | birth_name = Џастин Орвел Шмит | birth_date = {{Birth date|1947|3|23|df=yes}} | birth_place = [[Рајнлендер]], [[Висконсин]], САД | death_date = {{Death date and age|2023|02|18|1947|03|23|df=yes}} | death_place = [[Тусон]], [[Аризона]], САД | alma_mater = [[Пенсилвански државен универзитет]] | occupation = | years_active = | employer = | organization = | agent = | known_for = рабпта на [[Африканизирана пчела|пчелите-убијци]] | notable_works = [[Шмитова скала]] за болка на убод од инсект | spouse = | awards = | website = <!-- {{URL|www.example.com}} --> | footnotes = }} '''Џастин Орвел Шмит''' ({{langx|en|Justin Orvel Schmidt}}; {{рн|23|март|1947}} – {{пн|18|февруари|2023}}) — американски [[Ентомологија|ентомолог]], соавтор на книгата ''„Одбрана'' на ''инсектиte: Адаптивни механизми и стратегии на пленот и грабливците“'' (''Insect Defenses: Adaptive Mechanisms and Strategies of Prey and Predators''), автор на ''„Боцка на дивината“'' (''The Sting of the Wild'') и творец на Шмитскиот индекс за болка. Шмит студирал за исхраната, хемиска комуникација, физиологија, екологија и однесување за медоносни пчели во центарот за истражување на пчели Карл Хејден во [[Тусон]], [[Аризона]], пред да се посветил целосно во Југозападниот биолошки институт во 2006 година. Додека бил директор за истражување на Југозападниот биолошки институт, тој ја проучувал хемиската и односната одбрана на [[мравка|мравките]], [[оса|осите]] и [[пајаковидни]]те. == Наводи == {{Наводи}} * Кониф, Ричард. „Крал на боцките“ (The King of Sting), во списанието ''„Надвор“'' (''Outside''), с. 21 н. 4 (април 1996 година), стр. 82–84, 147. * Кониф, Ричард. „ [http://discovermagazine.com/2003/jun/featstung/ Боцкан: Како мали инсекти нè тераат да правиме точно како што сакаат] “, во списанието ''„Откриј“'' (''Discover''), јуни 2003 година. {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Шмит, Џастин}} [[Категорија:Американски ентомолози]] 3mqmobadqrfalix8lkbdt3j9raiufhr 0 1239091 5605852 5603284 2026-08-07T11:03:11Z Gurther 105215 Одбиена последната промена (од [[Специјална:Придонеси/Lili Arsova|Lili Arsova]]) и ја поврати преработката 4283909 на Bjankuloski06 5605852 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Спокој | image = | border = no | caption = | director = [[Стивен Најт]] | producer = {{ubl|Грег Шапиро|Byron Solarte|Guy Heeley|Steven Knight}} | writer = Steven Knight | starring = {{Plainlist| * [[Метју Меконахи]] * [[Ен Хатавеј]] * [[Дајана Лејн]] * [[Џејсон Кларк]] * [[Џимон Хансу]] }} | music = [[Бенџамин Валфиш]] | cinematography = [[Џес Хал]] | editing = Лаура Џенингс | studio = {{plainlist| * [[Global Road Entertainment]] * Starlings Entertainment * Nebulastar * Shoebox Films }} | distributor = [[Aviron Pictures]] | released = {{Film date|2019|1|25|United States}} | runtime = 106 минути | country = САД | language = англиски || budget = $25 милиони<ref>{{наведени вестиpaper|url=http://www.thelocationguide.com/2017/10/matthew-mcconaugheys-serenity-received-a-39-rebate-from-filming-in-mauritius/|title=Matthew McConaughey’s Serenity received a 39% rebate from filming in Mauritius|work=The Location Guide|first=Tom|last=Deehan|date=October 30, 2017|accessdate=December 18, 2018}}</ref><ref name=NUM>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.the-numbers.com/movie/Serenity-(2019)#tab=summary |title=''Serenity'' (2019) |website=[[The Numbers (website)|The Numbers]] |publisher=Nash Information Services, LLC |accessdate=August 20, 2019}}</ref> | gross = $14.4 милиони<ref name=NUM/><ref name="BOM">{{Наведена мрежна страница |url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=serenity2018.htm |title=''Serenity'' (2019) |website=Box Office Mojo |publisher=[[IMDb]] |accessdate=October 25, 2019}}</ref> }} '''Спокој''' (англиски:Serenity) — американски филм од [[2019]] година<ref name=THRroundup>{{наведени вести |first=Lexy |last=Perez |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/serenity-review-roundup-what-critics-are-saying-1178912 |title='Serenity': What the Critics Are Saying|work=The Hollywood Reporter |date=January 24, 2019 |accessdate=January 25, 2019}}</ref>, напишан, продуциран и режиран од [[Стивен Најт]]<ref name="now">{{наведени вести|first=Radheyan|last=Simonpillai |title=Review: Serenity is a ridiculous neo-noir mess |url=https://nowtoronto.com/movies/reviews/review-serenity-is-a-ridiculous-neo-noir-mess/ |newspaper=[[Now (newspaper)|NOW magazine]] |date=January 24, 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190419064641/https://nowtoronto.com/movies/reviews/review-serenity-is-a-ridiculous-neo-noir-mess/ |archivedate=April 19, 2019|url-status=live}}</ref>. Главните улоги во филмот ги играат [[Метју Меконахи]], [[Ен Хатавеј]], [[Дајана Лејн]], [[Џејсон Кларк]] и [[Џимон Хансу]]. Бејкер Дил (Метју Меконахи) е капетан на рибарски брод, кој работи и како водич на мирниот тропски остров Плимут. Неговиот мирен живот се превртува наопаку кога неговата поранешна сопруга Керен (Ен Хатавеј) го наоѓа и очајнички го моли да ѝ помогне. Таа го моли Дил да ја спаси нејзе и нивниот мал син од нејзиниот нов, насилен сопруг (Џејсон Кларк) со тоа што ќе го земе на рибарска екскурзија и ќе го фрли на ајкулите. Појавувањето на Керен го враќа Дил во животот што се обидува да го заборави, па додека се бори со сопствената морална дилема, неговиот свет е втурнат во нова реалност, којашто можеби не е таква каква што изгледа. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{IMDb title}} * {{AllMovie title}} [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Трилери]] [[Категорија:Филмови од 2019 година]] [[Категорија:Американски филмови]] 4j42k56qoho3drbl15tq6f0q18hx12w 5605853 5605852 2026-08-07T11:03:39Z Gurther 105215 5605853 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Спокој | image = | border = no | caption = | director = [[Стивен Најт]] | producer = {{ubl|Грег Шапиро|Byron Solarte|Guy Heeley|Steven Knight}} | writer = Steven Knight | starring = {{Plainlist| * [[Метју Меконахи]] * [[Ен Хатавеј]] * [[Дајана Лејн]] * [[Џејсон Кларк]] * [[Џимон Хансу]] }} | music = [[Бенџамин Валфиш]] | cinematography = [[Џес Хал]] | editing = Лаура Џенингс | studio = {{plainlist| * [[Global Road Entertainment]] * Starlings Entertainment * Nebulastar * Shoebox Films }} | distributor = [[Aviron Pictures]] | released = {{Film date|2019|1|25|United States}} | runtime = 106 минути | country = САД | language = англиски| | budget = $25 милиони<ref>{{наведени вести|url=http://www.thelocationguide.com/2017/10/matthew-mcconaugheys-serenity-received-a-39-rebate-from-filming-in-mauritius/|title=Matthew McConaughey’s Serenity received a 39% rebate from filming in Mauritius|work=The Location Guide|first=Tom|last=Deehan|date=October 30, 2017|accessdate=December 18, 2018}}</ref><ref name=NUM>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.the-numbers.com/movie/Serenity-(2019)#tab=summary |title=''Serenity'' (2019) |website=[[The Numbers (website)|The Numbers]] |publisher=Nash Information Services, LLC |accessdate=August 20, 2019}}</ref> | gross = $14.4 милиони<ref name=NUM/><ref name="BOM">{{Наведена мрежна страница |url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=serenity2018.htm |title=''Serenity'' (2019) |website=Box Office Mojo |publisher=[[IMDb]] |accessdate=October 25, 2019}}</ref> }} '''Спокој''' (англиски:Serenity) — американски филм од [[2019]] година<ref name=THRroundup>{{наведени вести |first=Lexy |last=Perez |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/serenity-review-roundup-what-critics-are-saying-1178912 |title='Serenity': What the Critics Are Saying|work=The Hollywood Reporter |date=January 24, 2019 |accessdate=January 25, 2019}}</ref>, напишан, продуциран и режиран од [[Стивен Најт]]<ref name="now">{{наведени вести|first=Radheyan|last=Simonpillai |title=Review: Serenity is a ridiculous neo-noir mess |url=https://nowtoronto.com/movies/reviews/review-serenity-is-a-ridiculous-neo-noir-mess/ |newspaper=[[Now (newspaper)|NOW magazine]] |date=January 24, 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190419064641/https://nowtoronto.com/movies/reviews/review-serenity-is-a-ridiculous-neo-noir-mess/ |archivedate=April 19, 2019|url-status=live}}</ref>. Главните улоги во филмот ги играат [[Метју Меконахи]], [[Ен Хатавеј]], [[Дајана Лејн]], [[Џејсон Кларк]] и [[Џимон Хансу]]. Бејкер Дил (Метју Меконахи) е капетан на рибарски брод, кој работи и како водич на мирниот тропски остров Плимут. Неговиот мирен живот се превртува наопаку кога неговата поранешна сопруга Керен (Ен Хатавеј) го наоѓа и очајнички го моли да ѝ помогне. Таа го моли Дил да ја спаси нејзе и нивниот мал син од нејзиниот нов, насилен сопруг (Џејсон Кларк) со тоа што ќе го земе на рибарска екскурзија и ќе го фрли на ајкулите. Појавувањето на Керен го враќа Дил во животот што се обидува да го заборави, па додека се бори со сопствената морална дилема, неговиот свет е втурнат во нова реалност, којашто можеби не е таква каква што изгледа. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{IMDb title}} * {{AllMovie title}} [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Трилери]] [[Категорија:Филмови од 2019 година]] [[Категорија:Американски филмови]] 76uzz91uvxv97vkqwyrm87hd3corqrk 5605854 5605853 2026-08-07T11:04:18Z Gurther 105215 5605854 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Спокој | image = | border = no | caption = | director = [[Стивен Најт]] | producer = {{ubl|Грег Шапиро|Byron Solarte|Guy Heeley|Steven Knight}} | writer = Steven Knight | starring = {{Plainlist| * [[Метју Меконахи]] * [[Ен Хатавеј]] * [[Дајана Лејн]] * [[Џејсон Кларк]] * [[Џимон Хансу]] }} | music = [[Бенџамин Валфиш]] | cinematography = [[Џес Хал]] | editing = Лаура Џенингс | studio = {{plainlist| * [[Global Road Entertainment]] * Starlings Entertainment * Nebulastar * Shoebox Films }} | distributor = [[Aviron Pictures]] | released = {{Film date|2019|1|25|United States}} | runtime = 106 минути | country = САД | language = англиски| | budget = $25 милиони<ref>{{наведени вести|url=http://www.thelocationguide.com/2017/10/matthew-mcconaugheys-serenity-received-a-39-rebate-from-filming-in-mauritius/|title=Matthew McConaughey’s Serenity received a 39% rebate from filming in Mauritius|work=The Location Guide|first=Tom|last=Deehan|date=October 30, 2017|accessdate=December 18, 2018}}</ref><ref name=NUM>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.the-numbers.com/movie/Serenity-(2019)#tab=summary |title=''Serenity'' (2019) |website=[[The Numbers (website)|The Numbers]] |publisher=Nash Information Services, LLC |accessdate=August 20, 2019}}</ref> | gross = $14.4 милиони<ref name=NUM/><ref name="BOM">{{Наведена мрежна страница |url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=serenity2018.htm |title=''Serenity'' (2019) |website=Box Office Mojo |publisher=[[IMDb]] |accessdate=October 25, 2019}}</ref> }} '''Спокој''' (англиски:Serenity) — американски филм од [[2019]] година<ref name=THRroundup>{{наведени вести |first=Lexy |last=Perez |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/serenity-review-roundup-what-critics-are-saying-1178912 |title='Serenity': What the Critics Are Saying|work=The Hollywood Reporter |date=January 24, 2019 |accessdate=January 25, 2019}}</ref>, напишан, продуциран и режиран од [[Стивен Најт]]<ref name="now">{{наведени вести|first=Radheyan|last=Simonpillai |title=Review: Serenity is a ridiculous neo-noir mess |url=https://nowtoronto.com/movies/reviews/review-serenity-is-a-ridiculous-neo-noir-mess/ |newspaper=[[Now (newspaper)|NOW magazine]] |date=January 24, 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190419064641/https://nowtoronto.com/movies/reviews/review-serenity-is-a-ridiculous-neo-noir-mess/ |archivedate=April 19, 2019|url-status=live}}</ref>. Главните улоги во филмот ги играат [[Метју Меконахи]], [[Ен Хатавеј]], [[Дајана Лејн]], [[Џејсон Кларк]] и [[Џимон Хансу]]. Бејкер Дил (Метју Меконахи) е капетан на рибарски брод, кој работи и како водич на мирниот тропски остров Плимут. Неговиот мирен живот се превртува наопаку кога неговата поранешна сопруга Керен (Ен Хатавеј) го наоѓа и очајнички го моли да ѝ помогне. Таа го моли Дил да ја спаси нејзе и нивниот мал син од нејзиниот нов, насилен сопруг (Џејсон Кларк) со тоа што ќе го земе на рибарска екскурзија и ќе го фрли на ајкулите. Појавувањето на Керен го враќа Дил во животот што се обидува да го заборави, па додека се бори со сопствената морална дилема, неговиот свет е втурнат во нова реалност, којашто можеби не е таква каква што изгледа. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title}} * [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Трилери]] [[Категорија:Филмови од 2019 година]] [[Категорија:Американски филмови]] soaf6xpu7rhqze1ts458mgqqoa0iy92 0 1244209 5605636 5550649 2026-08-06T13:11:31Z Buli 2648 /* Учителска дејност */ 5605636 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | наставка = а | име = Царевна Миладинова-Алексиева | портрет = BASA 1121K-1-11 Tsarevna Miladinova,1931.jpg | px = | опис = Миладинова во 1931 година | родено-име = Василка Миладинова | роден-дата = 1 јануари 1856 | роден-место = [[Струга]], [[Румелиски Пашалак]], [[Османлиско Царство]] | починал-дата = {{починал на и возраст|df=yes|1934|12|18|1856|01|01}} | починал-место = [[Софија]], [[Царство Бугарија]] | занимање = | сопружник = Никола Алексиев | татко = [[Димитар Миладинов]] | мајка = | родители = | роднини = | деца = }} '''Царевна Миладинова''' ({{рн|1|јануари|1856}}- {{пн|18|декември|1934}}) — [[Македонци|македонски]] просветен работник, еден од основачите на Солунската женска гимназија, авторка на првите правилници за работата на училиштата во Македонија.<ref>{{Наведено списание|last=Ковилоски|first=Славчо|title=ПРАВИЛНИЦИТЕ ЗА УЧИЛИШТАТА НА ЦАРЕВНА МИЛАДИНОВА-АЛЕКСИЕВА|url=https://www.researchgate.net/publication/348650704_PRAVILNICITE_ZA_UCILISTATA_NA_CAREVNA_MILADINOVA-ALEKSIEVA_RULES_FOR_SCHOOLS_OF_CAREVNA_MILADINOVA-ALEXIEVA|journal=Гласник на Институтот за национална историја|volume=1-2|pages=65-70}}</ref> == Животопис == === Ран живот и образование === Царевна Миладинова е ќерка на [[Димитар Миладинов|Димитар]] и Митра Миладинови.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://cinikskopje.files.wordpress.com/2021/11/arhivi-na-nevidlivite-mk-za-web.pdf|title=АРХИВИ НА НЕВИДЛИВИТЕ, Жените во печатот од Вардарска Македонијa помеѓу двете светски војни|last=Ивана Хаџиевска и Јана Коцевска|publisher=Центар за истражување на национализмот и културата|year=2021|pages=124}}</ref> Била крстена како '''Василка''', а татко ѝ дал народно име, коешто гласи — превод од грчки — Царева. Подоцна, за време на нејзиното школување во Русија, името Царева ќе се русифицира во Царевна. При раѓањето на Василка, Димитрија не бил во Струга, туку на патување во Херцеговина, а потоа во Австроунгарија ([[Сремски Карловци]] и [[Нови Сад]]) и Србија. Враќајќи се прероден, најпрвин во својата куќа ги спроведува новите погледи. Ја наречува, Василка — Царева а втората ќерка Фросина ја наречува — Милица, а својот млад помошник во прилепската школа Ксенофон го наречува [[Рајко Жинзифов|Рајко]] — Жинзифов.{{sfn|Поленаковиќ|1952|p=169}} Првото образование го стекнала кај учителот [[Георги Икономов]]. Во 1866 година преку [[Битола]] и [[Константинопол]], стигнала во [[Киев]], каде што учела во Фундуклеевската класична гимназија. По завршувањето на гимназијата во 1874 година, заминала во Константинопол, од каде што била назначена за учителка во [[Шумен]]. Учителствувала и во [[Етрополе]] (1881) и во [[Свиштов]] (1882). Во овој период се омажила за учителот и трговец Никола Алексиев од [[Охрид]], по што на своето [[презиме]] го додала и неговото, па во книжевноста од подоцнежниот период се сретнува како Царевна Миладинова-Алексиева.<ref>{{Наведено списание|last=Ковилоски|first=Славчо|title=Книжевната и просветната дејност на Царевна Миладинова-Алексиева|url=https://www.academia.edu/44385695/%D0%9A%D0%BD%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B8_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B4%D0%B5%D1%98%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82_%D0%BD%D0%B0_%D0%A6%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0_THE_LITERARY_AND_EDUCATIONAL_WORK_OF_CAREVNA_MILADINOVA_ALEKSIEVA|journal=Спектар|volume=69|pages=44}}</ref> === Учителска дејност === [[Податотека:Bulgarian-women-school-Thessaloniki--Tsarevna-Miladinova.jpg|лево|мини|Царевна Миладинова со учителки и ученички од Солунската женска гимназија]] По основањето на [[Солунската бугарска женска гимназија „Св. Благовештение“|Солунската женска гимназија „Свето благовештение“]],<ref name=":0" /> била назначена за управителка (1883/1884), а потоа за помошничка управителка и за учителка по книжевност (1884 – 1889). Во 1889 година Царевна одговорила позитивно на барањето на Прилепската црковна општина и организирала училиште за девојчиња во градот. Таа била директор од 1889 до 1891 година, а потоа повторно заминала во [[Солун]], каде основала егзархиско училиште во маалата Пиргите, во јужниот дел на Солун. === Пребегнување во Бугарија === Царевна пристигнала во [[Софија]] во 1913 година по Балканските војни, кога грчките власти ја протерале. Во Софија, главниот град на тогашното Царство Бугарија, таа се населиле во еден од квартовите каде што живееле многу македонски емигранти и бегалци од поранешните османски територии. На 18 декември 1934 година, на возраст од 78 години, Царевна Миладинова-Алексиева починала во Софија по кратка болест или несреќа, според некои извори. == Дела == Царевна Миладинова-Алексиева е авторка на два правни акта:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mke.iml.edu.mk/Home/Avtor/45|title=Царевна Миладинова-Алексиева|work=Енциклопедија на македонската книжевност}}</ref> * ''Правилник за IV класните училишта во Македонија и Одринскиот вилает'', кој не е датиран, но му припаѓа на XIX век * ''Правилникот за женските училишта'', подготвен во Прилеп за учебната 1890/1891 г. Тие се врвен дострел на нејзиното општествено дејствување: нејзиното вклучување во образовниот процес, во неговото осмислување, реализирање, начинот на однесување, борбата за права на учителите и учениците, односно подготовката на законските акти, значело нејзино правно изедначување со мажите, авторите на дела од областа на правото. == Наводи == <references /> ===Библиографија=== *{{cite book |last=Поленаковиќ |first=Харалмпие |date=1952 |title=Страници од македонската книжевност |publisher=Кочо Рацин |location=Скопје |isbn= |page= |url= |access-date=}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Миладинова, Царевна}} [[Категорија:Починати во Софија]] [[Категорија:Македонски просветари]] [[Категорија:Македонски преселници во Софија]] [[Категорија:Отомански просветари]] [[Категорија:Отомански Македонци]] [[Категорија:Миладиновци]] 6q91ugvf4n15tk4ycjv9jbsirot60d8 0 1246032 5605692 5565976 2026-08-06T17:18:19Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5605692 wikitext text/x-wiki [[Податотека:WIKITONGUES- Eva speaking Dutch.webm|мини|Ева зборува холандски]] Оваа статија дава општ преглед на '''[[граматика]]та на [[Холандски јазик|холандскиот јазик]]'''. Холандскиот јазик како мајчин го говорат околу 25 милиони луѓе кои главно живеат во [[Холандија]]. Холандскиот јазик е [[западногермански јазик]] и како таков, има граматички сличности со останатите јазици кои припаѓаат на истата јазична фамилија. Глаголски карактеристични белешки на јазикот се редоследот на зборови во зависно- и независносложените реченици, постоњето на слаби, силни и неправилни глаголи кои се конјугираат различно во имперфект. Во холандскиот јазик постојат три рода кај именките. Определениот член ''de'' се користи за именки од машки и женски род, додека ''het'' се користи за именки од среден род. Покрај тоа, за именки се користат и негативниот член ''geen'' и неопределениот член ''ееn''. Покрај тоа што поголемиот дел од падежите се изгубиле со текот на времето, четири од нив сè уште може да се сретнат. == Редослед на зборови и реченици == {{Главна|Редослед на зборови во холандскиот јазик}} На холандски јазик се применува [[V2 (лингвистика)|правилото V2]], така што прирокот е секогаш на второ место во прашалните независносложени реченици.<ref>[https://www.dbnl.org/tekst/kost007dutc01_01/kost007dutc01_01.pdf Jan Koster, ‘Dutch as an SOV Language.’ In: ''Linguistic analysis'' 1 (1975), p. 111-136, op dbnl.org]</ref> === Независносложени реченици === За независносложените реченици (''hoofdzinnen'') важи редоследот подмет-прирок-предмет (холандски: ''SVO-volgorde'') ''[[подмет]] - [[прирок]] - [[Придонес за предмет|индиректен предмет]] - прилошки определби за време и место - [[директен предмет]] - [[Прирок|глаголски дел]] - [[Прирок|неглаголски остаток]] .'' На пример: : ''Pieter heeft Jasper gisteren in de tuin een appel gegeven. (превод:Питер вчера му даде на Јаспер јаболко во градината)'' Сепак, друг редослед на зборови е исто така можен во прашални независносложени реченици, но прирокот исто така стои на второто место во реченицата. Со оглед на тоа, следниве зборовни редоследи се граматички точни: :: ''Aan Jasper heeft Pieter gisteren in de tuin een appel gegeven (буквален превод: На Јаспер има Питер вчера во градината едно јаболко дадено)'' :: ''Gisteren heeft Pieter Jasper in de tuin een appel gegeven (Вчера има Питер на Јаспер во градината едно јаболко дадено)'' :: ''In de tuin heeft Pieter Jasper gisteren een appel gegeven (Во градината има Питер на Јаспер вчера едно јаболко дадено)'' :: ''Pieter heeft gisteren in de tuin een appel aan Jasper gegeven (Питер има вчера во градината едно јаболко на Јаспер дадено)'' :: ''Pieter heeft gisteren Jasper in de tuin een appel gegeven (Питер има вчера на Јаспер во градината едно јаболко дадено)'' Во сите овие реченици, „Јаспер“ е индиректниот предмет (се познава по тоа што му претходи предлогот „на“ таканаречен опишан индиректен предмет). Прирокот доаѓа пред предметот ако предметот не е на почетокот на реченицата. Ако на почетокот на реченицата стои реченичен член кој што не е подмет, тоа е со цел да се даде дополнителен акцент на овој реченичен член во реченицата. Временската прилошка определба по можност секогаш им претходи на другите прилошки определби, како на пример тие за место:<ref>[https://web.archive.org/web/20160523101737/http://www.braint.nl/taalgids/stijl/woordvolgorde.html ''Woordvolgorde''], braint.nl</ref> : ''Hij woont <u>al drie jaar</u>'' (tijd) ''<u>in Amsterdam</u>'' (plaats) : ''Тој живее ''<u>веќе три години</u>'' (време) ''<u>во Амстердам</u>'' (место) === Зависносложени реченици === [[Подмет-предмет-прирок|Редоследот СОВ]] важи за зависносложените реченици (''bijzinnen''). Во зависносложените реченици, основен редослед на зборовите е: ''[[сврзник]] - подмет - индиректен предмет - прилошки определби за време и место - директен предмет - прирок и глаголски дел - неглаголски остаток .'' На пример: : ''(Ik weet) dat Kees Jan morgen in de stad een boek wil geven vanwege zijn verjaardag.'' : ''(Знам) дека Кејс на Јан сака да му подари книга во град утре за неговиот роденден.'' Овој редослед, во кој прирокот му претходи на остатокот од вербалниот предикат (групата за вербална завршница), се нарекува и [[Ред црвен глагол|црвен редослед на глаголи]]. Покрај тоа, постои втора можност во зависносложените реченици, позната како [[Зелен глаголски ред|зелен редослед на глаголи]], каде глаголскиот ред е обратен: : ''(Ik weet) dat Kees Jan morgen in de stad een boek <u>geven wil</u> vanwege zijn verjaardag.'' : ''(Знам) дека Кејс на Јан утре во град една книга <u>сака</u> да му <u>подари</u> за неговиот роденден.'' === Прашална форма === Кога реченицата е прашална, најчесто се случува [[Инверзија (лингвистика)|инверзија]], што значи дека подметот и прирокот ги менуваат своите места во реченицата: : ''Heeft Pieter Jasper gisteren in de tuin een appel gegeven? (Дали Питер на Јаспер вчера во градината му даде јаболко?)'' Кога подметот е пред прирокот во прашална реченица, се подразбира контролно прашање: : ''Pieter heeft Jasper gisteren in de tuin een appel gegeven? (Питер вчера му даде на Јаспер јаболко во градината?)'' Во втората форма, зголемената [[Интонација (говор)|интонација]] на еден или повеќе од последните зборови е многу важна. Со ова му се дава до знаење на соговорникот дека станува збор за прашање, а не за даден факт. == Глаголи == {{Главна|Глаголи во холандскиот јазик}} Како и во останатите [[германски јазици]], [[глагол]]ите можат да се поделат на три групи врз основа на конјугацијата: силни (''sterk''), слаби (''zwak'') и неправилни (''onregelmatig''). <ref group="забелешка">De [[Algemene Nederlandse Spraakkunst]] (ANS) kiest voor een iets andere classificatie, waarbij de werkwoorden waarvan de vervoeging in andere grammatica's "zwak" heet regelmatig worden genoemd, en alle overige werkwoorden tot de onregelmatige worden gerekend.</ref> === Слаби глаголи === {{Главна|Слаби глаголи}} Најголемиот број глаголи во холандскиот јазик спаѓа во групата слаби глаголи. Ова значи дека во [[Имперфект|импрефект]] ги добиваат наставките ''-de / -te'', додека помошниот глагол завршува на ''-d'' или ''-t'' . {{Поврзано|[['t Kofschip]] и [[Конјугација на глаголи во холандскиот јазик]]}} === Силни глаголи === {{Главна|Силни глаголи}} Постојат три групи на силни глаголи: [[инфинитив]], имперфект и минат партицип . Подолу е пример за конјугација на силниот глагол поврзува (''binden)'': '''binden - bond - gebonden''' {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" |'''ik (јас)''' |bind |bond |heb gebonden |bind ik? |- |'''jij (ти)''' |bind'''t''' |bond |hebt gebonden |'''bind''' jij? |- |'''hij (тој)''' '''zij (таа)''' '''u (Вие)''' '''het (тоа)''' |bind'''t''' |bond |heeft gebonden |bindt hij? |- |'''wij (ние)''' '''jullie (вие)''' '''zij (тие)''' |bind'''en''' |bond'''en''' |hebben gebonden |binden wij? |} Силните глаголи во холандскиот јазик се конјугираат во [[сегашно време]] (''tegenwoordige tijd'') на ист начин како и слабите глаголи. Во имперфектот, само множинската форма ја добива наставката ''-en'' додека другите форми не добиваат никаква наставка. {{Поврзано|Список на силни и неправилни глаголи во холандскиот јазик}} === Неправилни глаголи === Најчестите неправилни глаголи се има (''hebben''), може (''kunnen, mogen''), сака (''willen''), сум (''zijn'') и ќе (''zullen'')''.'' {{Поврзано|Конјугација на неправилни глаголи во холандскиот јазик}} ==Именки== Најкарактиристични промени кои се случуваат на именките се формите за множина и деминутивот. ===Форма за множина=== {{главна|Множина во холандскиот јазик}} Именките кои завршуваат на самогласка по правило ја добиваат наставката '''-s''' во множина: ''agente – agente'''s''''' (агент – агенти). Во случаи каде што може да се појави недвоумење за тоа како треба да се изговори множината, наставката '''-s''' се обележува со [[апостроф]]: ''radio – radio''''s''''' (радио - радија). Именките кои што завршуваат на '''-ie''' или '''-ij''' и чиј акцент паѓа на последниот слог, ја добиваат наставката '''-en''' во множина: ''boerderij – boerderij'''en''''' (фарма - фарми), ''categorie – categorie'''ën''''' (категорија - категории) Именките кои завршуваат со акцентиран слог кој завршува на согласка, по правило ја добиваат наставката '''-en''' во множина: ''stoel – stoel'''en'''''. Исто така постојат и исклучоци, како на пример зборот ''kok'' (готвач) чија множина е ''koks''. Кај некои зборови исто така се случува промена на гласовите: ''lid – led'''en''' '' (член - членови), ''bad – bad'''en''''' (бања - бањи). Исто така постои и група на зборови за кои е карактеристична [[двојна множина]], како на пример: ''kind – kind'''eren''''' (дете - деца), ''rund – rund'''eren''''' (вол - волови). Кај именките кои завршуваат на '''s''' се случува гласовна промена со која с се заменува во нејзиниот звучен пар '''z''', во случаите каде што s е претходена од долга согласка: ''hui'''s''' – hui'''zen''''' (куќа - куќи), ''kaa'''s''' – ka'''z'''en'' (сирење - сирења), ''roo'''s''' – ro'''z'''en '' (роза - рози). Во случаите каде што на ''s'' ѝ претходат кратки самогласки, се случува повторување: ''bu'''s''' – bu'''ssen''''' (автобус - автобуси), ''da'''s''' – da'''ssen''''' (кравата - кравати). И кај ова правило сепак постојат исклучоци каде што има промена на гласот како што е ''gla'''s''' – gla'''zen''''' (чаша - чаши). Кога последниот слог на именката која завршува на согласка, содржи неакцентирано '''e''', множината ја добива наставката '''-s''': ''tafel – tafel'''s''''' (маса - маси), ''emmer – emmer'''s''''' (кофа - кофи). На сите овие правила постојат исклучоци кои што се претставени во статијата [[Множина во холандскиот јазик#неправилни множински форми|список на неправилна множина]]. ====Диминутив==== Именките можат да се претворат во деминутив со користење на наставката '''-je''' на крајот на именката: ''klas – klas'''je''''' (клас - класче). Во јужниот дел на холандското јазично подрачје, диминутивот на именките се образува со наставките '''-ke''' и '''-ken''' на крајот на зборот: ''glas – glas'''ke'''('''n''')'' (чаша - чашиче). Кога именка завршува на самогласка или на една од согласките '''l, n''' и '''r''' и последниот слог се состои од самогласка или [[шва]], диминутивот ја добива наставката '''-tje''': ''radio – radioo'''tje''''' (радио - радивце), ''paal – paal'''tje''''' (шипка - шипче), ''fietser – fietser'''tje''''' (велосипедист - велосипедистче). Доколку се работи за збор кој што има слог со кратка самогласка, наставката се претвора во '''-etje''': ''pal – pall'''etje''' '' Кога именка завршува на '''m''' на која и претходи долга самогласка, таа образува диминутив користејќи ја наставката '''-pje''': ''raam – raam'''pje''''' (прозорец - прозорче). Кога дво- или повеќесложни именки завршуваат на '''ing''', диминутивот ја добива наставката '''-kje''' при што '''g''' се менува: ''buiging – buigin'''kje''''' (поклонување), но исклужоци се ''ding – dingetje'' (нешто) и ''verandering – veranderingetje'' (промена) ''slappeling – slappelingetje'' (слабак). '''Исклучок:''' Кога последниот слог од именката завршува на '''l, m, n, ng''' of '''r''' и содржи кратка самогласка, диминутивот ја добива наставката '''-etje''': ''lam – lam'''metje''''' (јагне - јагненце), ''kar – kar'''retje''''' (кола - количе), ''gang – gang'''etje''''' (ходник - ходниче). ===Падежи=== Во постарите форми на холандскиот јазик, се користеле [[падеж]]и. Моментално падежите постојат само во [[versteende taalvorm]]en. Еден од падежите, [[саксонски генитив|саксонскиот генитив]], сè уште се употребува често. ==Членови== {{Поврзано|Род во холандскиот јазик}} === Определени членови=== Холандскиот јазик познава два определени членови: * ''de'', машки или женски * ''het'', среден род (холандски: ''onzijdig''). Во говорниот јазик често се изговара без акцент како '''t''. ''Het'' се користи за зборови од среден род во еднина. При користење на множинската форма на зборот, се користи секогаш ''de''. Примери: * ''de'' sleutel (клучот, машки род, еднина, се користи ''de'') * ''de'' vakantie (одморот, женски еднина на холандски, се користи ''de'') * ''het'' gebouw (зграда, среден род на холандски, се користи ''het'') * ''de'' bomen (дрвјата, множина, се користи ''de'') * ''de'' bossen (шумите, множина, се користи ''de'', но во еднина се користи членот за род ''het'': het bos) ===Неопределен член=== Холандскиот јазик познава само еден неопределен член: * ''een'', кој во говорниот јазик често се изговара како '''n''. Неопределениот член ''een'' се користи во холандскиот јазик само во еднина, а за да се изрази неопределена множина не се користи никаков член. Пример: * Daar staat ''een'' huis (Таму има куќа, неопределен член, значи се користи ''een'') * Daar staan huizen (Таму има куќи, неопределена множина, не се користи член) Во јужните дијалекти на холандскиот, има три неопределени членови: * ''ne'' или ''nen'' за неопределена машка еднина (''ne man'' - маж) * ''een'' за неопределена женска еднина (''een vrouw'' - жена) * ''e'' за неопределен среден род (''e kind'' - дете) ==== Негациски член ==== Негацискиот член ''geen'' појаснува дека има недостаток на нешто или дека има негирање за нешто: * We hebben ''geen'' kaas meer (Немаме веќе сирење, се појаснува недостатокот на сирење) * Dat is ''geen'' goede grap (Тоа ''не е'' убава шега) ==== Членови за инфлекција ==== Холандскиот јазик познава и инфлективни членови кои се препознаваат по четирите традиционални падежни. Присвојните заменки (''mijn, jouw, zijn, haar, ons, uw, jullie'' и ''hun'' односно ''мое, тво, негово, нејзино, наше, Ваше, ваше'' и ''нивно'') и негирачкиот член ''geen'' се конјугирани како неопределениот член ''een'', на пример: ''Dat is zijn'''''s''''' inzien'''''s''''' een slecht idee'' (''een'''''s''''' inzien'''''s''''').'' In het meervoud bestaat er geen onbepaald lidwoord in het Nederlands, daarom is in het schema het woord ''geen'' gebruikt. {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! colspan="10" |lidwoorden<ref>{{Aut|H. Coppé}}: ''Nederlandsche spraakkunst in drie leergangen voor de middelbare scholen, colleges, athenea en normaalscholen'', Brugge 1920, achtste druk, p. 14 en 15.</ref> |- ! ! colspan="6" |еднина ! colspan="6" |множина |- | |colspan="2" | машки |colspan="2" | женски |colspan="2" | среден |colspan="3" | сите родови |- | | определен || неопределен | определен || неопределен | определен || неопределен | определен || неопределен || негирачки |- | [[номинатив]] || de || een || de || een (ene) || het || een || de || – || geen (gene) |- | [[генитив]] || des || eens || der || ener || des || eens || der || – || gener |- | [[датив]] || de (den) || een (enen) || de (der) || een (ener) || het (den) || een (enen) || de (den) || – || geen (genen) |- | [[акузатив]] || de (den) || een (enen) || de || een (ene) || het || een || de || – || geen (gene) |} Инфлектираните членови (''ene'', ''eens'', ''ener,'' ''enen;'' ''des'', ''der'', ''den'') се користат ретко и поради тоа се претставени меѓу загради во табелата наведена погора. Од 80-те години, е на пример ''[[commissaris van de Koning(in)]]'' (комесар на Кралот) почесто користен од ''commissaris der Koningin'' или ''des Konings''. Во некои изрази, ваквите форми ја имаат задржано структурата како на пример во ''[[procureur des Konings]]'' или во други дадени фрази: * [[Den Helder|'''Den''' Helder]] (име на град) * [['s-Hertogenbosch|''''s-'''Hertogenbosch]] (име на град) * Het [[Koninkrijk der Nederlanden|Koninkrijk '''der''' Nederlanden]] (Царството на Ниските Земји) * [[Вилхелм Орански|De vader '''des''' vaderlands]] (татко на тактовината) * ten enenmale (одеднаш) ==== Член на присвојните придавки ==== Кај одреден број на присвојни придавки кои можат да се користат самостојна, меѓу кои ''mijne, jouwe, zijne, hare, onze'' и ''hunne'' (''мојот, твојот, неговиот, нејзиниот, нашиот и нивниот''), може исто така да се користат членови. * Dat huis is '''''het''' mijne''. (Таа куќа е ''мојата'') * Mijn zus is groter dan '''''de''' jouwe'' (Мојата сестра е поголема од ''твојата''). ===Други правила=== * Некои именки може да имаат одредена наставка која го одредува нивниот род. * При [[Зборообразување во холандскиот јазик|зборообразувањето]], секогаш се користи членот на коренскиот збор. Тоа е најчесто втората именка која ја сочинува новообразуваната збороформаM. На пример: ''de krant'' (новина) + ''het artikel'' (статија) → ''het krantenartikel'' (новинска статија); ''het boek'' (книга) + ''de kaft'' (корица) → ''de boekenkaft'' (корица на книга). ==Придавки== [[Придавки]]те во холандскиот јазик може да се поделат на следните поткатегории: ;Материјални придавки :: -en : ''gouden'' ring (златен прстен) — ''houten'' tafel (дрвена маса) ::Освен предикативни придавки :Dit is ''goud'' (ова е златно) — Dat is ''hout'' (тоа е дрвено) ;атрибутив :: со наставката ''-e'' :Het ''groene'' handvat (зелената рачка) — De ''intelligente'' vrouw (интелигентната жена) — De ''lange'' man (високиот маж) :Een ''intelligente'' vrouw (интелигентна жена) — Een ''lange'' man (висок маж) :: Исклучоци се некои придавки кои одат со именки во среден род без член или со неопределен член: :Een ''groen'' handvat (зелена рачка) — ''Klein'' kind is spoorloos verdwenen (малечко дете изгубено без трага) ;предикатив :: без наставка :Een handvat is ''groen'' (една рачка е зелена) — Een vrouw is ''intelligent'' (една жена е интелигентна) — Een man is ''lang'' (еден маж е висок) ;Идиоми ::Во одреден број изрази кои имаат традиционално потекло се преостанати падежни форми.<ref group="забелешка">Een uitgebreide lijst van meer dan 370 voorbeelden is te vinden op de site van de [[Nederlandse Taalunie|Taalunie]], [http://taaladvies.net/taal/advies/tekst/77/%22] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180416075433/http://taaladvies.net/taal/advies/tekst/77/%22 |date=2018-04-16 }}</ref>: :met voorbedachte'''n''' rade (предмислено) — in levende'''n''' lijve (лично, во живо) ===Инфлекција=== Придавките главно ја добиваат наставката -e кога се наоѓаат пред именката во определена форма: :''De '''lekkere''' maaltijd'' (вкусниот оброк). Постојат повеќе случаи каде што придавката не ја носи оваа наставка: 1. Кога подмеѕот е во среден род, еднина, придавката не добива наставка во својата неопределена форма: :''Een '''mooi''' meisje'' (убаво девојче) Во определената форма, придавката ја добива наставката -e: Het mooie meisje (убавото девојче) 2. Кога придавката прикажува материјал тогаш ја добива наставката -en: :''De '''houten''' stoel'' (дрвеното столче) 3. Кога придавката е неразделен дел од зборовна група со именката, не добива -e. На пример: :''Het '''openbaar''' vervoer'' (јавен превоз) :''Het '''lijdend''' voorwerp'' (директен предмет) 4. Во некои случаи, помеѓу неопределениот член и именката се користи придавка без наставката -e. Во тој случај, се нагласува некоја извонредна одлика: :''Een '''groot''' man'' (голем маж) :''Een '''talentvol''' schrijver'' (талентиран писател) ===Степенување=== Придавката може да добие три форми со кои се прикажува нејзината силност односно степен. Овие степени на придавката се образуваат со додавање на наставките -er и -st кон придавката. Придавките кои завршуваат на -r, во степенуваниѕе формк добиваат -d- (на пример ''raar – raarder'' (чуден - почуден), ''ver – verder'' (далечен - подалечен)). Примери: :''groot – groter – grootst'' (голем, поголем, најголем) :''belangrijk – belangrijker – belangrijkst'' (битен - побитен - најбитен) :''oud – ouder – oudst'' (стар - постар - најстар) Некои придавки имаат неправилни форми на степенување, и најчести од нив се: :''goed – beter – best'' (добар - подобар - најдобар) :''veel – meer – meest'' (многу - повеќе - најмногу) :''weinig – minder – minst'' (малку - помалку - најмалку) :''graag – liever – liefst'' (нема буквален превод) Зборовите кои претставуваат комбинација од прилог и придавка, се поделуваат при образувањето на степенот. Во такви случаи, само прилогот се појавува во суперлативен степен: :''dichtbevolkt'' (густо населен) – ''dichter bevolkt'' (погусто населен) – ''dichtst bevolkt'' (најгусто населен) Со зборови кои веќе означуваат некоја финална одлика не може да се образуваат степени на споредба. Со други зборови, нема градација на термини кои што сами посебе формираат дихотомија, што е случајот кога се работи за одлика која одредена именка или ја има или ја нема и не постојат нијанси. Ваков пример е "бременост" (холандски: ''zwangerschap'') во кој случај некој не може да биде во меѓусостојба. Сепак постојат и случаи кај слични зборови каде што може да се формираат степено на споредба. На пример ''de meer/meest ideale'' („поидеален и најидеален“) или ''minder ideaal'' („помалку идеален“), и покрај тоа што ''ideale'' е веќе највисокиот степен на придавката. Друг пример е ''heel uniek'' (многу уникатен) поради тоа што ако некоја именка е уникатна, постои само една форма од неа. ==== Употреба на ''dan'' и ''als'' ==== Во стандардниот холандски јазик, споредбата со придавки се прави со користење на 'dan' или 'als'. Кога се користи придавка за да се истакне сличност помеѓу именките, се употребува 'als', а кога се користи споредба се употребува 'dan'. Примери: * ''Thomas is '''groter dan''' Maxime'' (Томас е поголем од Максим, 'groter' претставува компаратив); * ''Marjan is '''kleiner dan''' Dieter'' (Марјан е помал од Дитер, 'kleiner' е компаратив); * ''Hans is '''twee keer ouder dan''' Gerard'' (Ханс е двапати постар од Жерард, 'ouder' е компаратив). * ''Kim is '''even vrolijk als''' Els'' (Ким е исто толку среќна колку Елс, 'vrolijk' се користи за сличност меѓу именките); * ''Willem is '''net zo goed als''' Chiel in aardrijkskunde'' (Вилем е исто толку добар како Хил во географија, 'goed' се користи за сличност меѓу именките). Во некои случаи во кои постои нееднаквост помеѓу придавките, може да се искористи 'als' и покрај тоа што се нагласуваат разлики при споредбата. Примери: * ''Sneeuwwitje is '''duizendmaal zo mooi als''' de boze heks'' (Снежана е илјадапати поубава од лутата вештерка, 'mooi' се користи за споредба помеѓу именките); * ''Piet is '''twee keer zo oud als''' Jan'' (Пит е двапати постар од Јан, 'oud' се користи за споредба помеѓу именките). * ''Hendrik is '''niet zo goed als''' Randolf in wiskunde'' (Хендрик не е толку добар како Рандолф во наука, 'goed' се користи за споредба помеѓу именките). Во некои региони и дијалекти, се користи ''als'' во двата случаи: "''Hij is groter als ik''" (тој е поголем од мене). Во стандардниот холандски јазик, оваа употреба се смета за неправилна. ==== Употреба на ''meer'' и ''meest'' ==== {{Поврзано|Англиска болест (лингвистика)}} Во некои случаи се користат зборовите ''meer'' (повеќе) и ''meest'' (најмногу) за да се прикажат компаративот и суперлативот. : *''Ze zijn '''meer bereid''' tot extra financiële steun dan tot een wijziging van het beleid''. (''Тие се повеќе подготвени на дополнителна финансиска поддршка отколку на промена на полисата '') Исто така се користат и кај партиципот кога тој е искористен во форма на придавка: *''Zij is de '''meest verdorven''' persoon die ik ooit ontmoet heb''. (Таа е најлошата личност која ја имам некогаш сретнато) Во холандскиот јазик, вообичаено се дава предност на придавките кои што не се конструирани од два збора. Кај мајчините говорители на холандскиот се забележува трендот, пред сè во зборувањето, да се користат англиските правила: ''meest bekende'' (најмногу познат) наместо ''bekendste'' (најпознат). Употребата на изрази како ''de tweede grootste'' (вториот најголем) наместо постарата почеста форма ''de op een na grootste'' (вториот најголем) исто така покажува на овој феномен. Оваа употреба исто така се проширува и во конструкции коишто не се употребуваат во англиски, како ''meest goede'' (најмногу добар) наместо ''beste'' (најдобар). ===Формирање на именки=== Формирањето на именки се образува најчесто со додавање на наставката ''-e'' (''de grootte'', големина, доаѓа од ''groot'' - голем), или некои наставки како ''-heid'', ''-te'' и ''-nis''. ==Заменки== ===Лични заменки=== Во холандскиот јазик, формата на личните заменки зависи од перспективата на говорителот, бројот и во третата форма, исто така од родот. Во второ лице, постои и посебна заменка за формално обраќање (односно персирање). Речиси сите форми можат да се појават во скратена форма, односно во неакцентирана форма која што е поблиску до говорниот јазик. Во доленаведената табела, скратената форма е прикажана во загради. {| class="wikitable vatop" | colspan="2" | ! подметна форма<br /> ! предметна форма<br /> ! генитив<br />(архаично) ! забелешки |- ! rowspan="2" | Прво лице ! еднина | ''[[ik (заменка)|ik]]'' ('k&nbsp;†) || ''[[mij]] (me)'' || ''mijner'' |- ! множина | ''[[wij (заменка)|wij]] (we)'' || ''[[ons (заменка)|ons]]'' | ''onzer'' | Во дијалекти, исто така се користат формите ''wullie'' и ''ons'' како подмет. |- ! rowspan="2" | второ лице ! еднина | ''[[jij]] (je)''<br />''u''<br />''[[gij]] (ge)'' | ''[[jou (заменка)|jou]] (je)''<br />''u''<br />''u'' | ''uwer'' | ''[[U (заменка)|U]]'' е формална заменка (се користи за персирање), која во минатото често се пишувала со голема прва буква, или како предметна форма на ''gij''. ''Gij'' моментално важи во стандардниот холандски за застарена форма, но во [[брабантски дијалект|брабантски]], [[фламански јазик|фламански]] и различни други дијалекти, е нормалната форма за второ лице. Погл. и: ''[[персирање]]''. |- ! множина | ''[[jullie]] (je)''<br />''u''<br />''gij&nbsp;(ge)'',&nbsp;''gijlieden''††††|| ''jullie (je)''<br />''u''<br />''u, ulieden''†††† | ''uwer'' | Во некои дијалекти, се користи и формата ''gullie'' за подмет и ''ullie'' за предмет. |- ! rowspan="2" | трето лице ! еднина | ''[[hij (заменка)|hij]]''&nbsp;(ie&nbsp;†,&nbsp;die&nbsp;†)<br />''zij (ze)''<br />''het ('t)'' | ''[[hem (заменка)|hem]] ('m)''<br />''[[haar (заменка)|haar]]''&nbsp;('r&nbsp;†,&nbsp;d'r&nbsp;†,&nbsp;ze&nbsp;††)<br />''het''&nbsp;('t)&nbsp;††† | ''er'' <br /> ''er'' <br /> ''er'' | машки<br />женски<br />среден род |- ! множина | ''[[zij (заменка)|zij]] (ze)'' | ''hen'' ([[директен предмет]] и форма која се користи после предлози), ''hun'' ([[индиректен предмет]]), или за двете претходно споменати форми ''ze'' (за повеќе видете [[разликување меѓу hen/hun]]) | ''er'' | Во делови на Холандија, се користи ''[[hun како подмет|hun]]'' како подметна форма. Во дијалектни зборови, се користат и формите ''hun'' и ''zullie'' како подметни форми. Во постар холандски, формата ''haar'' исто така се користела како множинска форма за да се прикаже група жени (наместо ''hun/hen/ze''). |} :† најчесто не се користи во пишувана форма :†† фламански :††† не се користи после предлог :†††† застарена форма ====Множина==== Формата во прво лице еднина ''ik'' го покажува говорителот. Значењето на множинската форма во прво лице ''wij'' е: јас и еден или повеќе други личности. Другите личности може исто така да се тие кон кои се обраќа со формата, но исто така може да не се присутни, што зависи од дадената ситуација. ''Wij'' може да значи: * јас и ти * јас и вие * јас и еден или повеќе други личности Второ лице ''jij'' или ''u'' покажува кон личноста кон која се зборува. Множинската форма ''jullie'' може да се однесува кон личноста кон која се обраќа и тоа претставува точна множина. Исто така може да се однесува кон други личности кои не се физички присутни, но тоа зависи од дадената ситуација. ''Jullie'' може да значи: * ти (1) и ти (2) * ти и еден или повеќе други === Присвојни заменки=== Формата на присвојната заменка зависи од лицето и бројот. Речиси сите форми имаат скратена форма покрај стандардната форма, односно форма која што е поблиску до говорниот јазик. Скратената форма е прикажана помеѓу загради. ;Прво лице еднина *''mijn (m'n)'' (мое) **''me'' се користи во некои говорни дијалектни форми. *''de/het mijne'' (моето) ;Второ лице еднина *''je или jouw'' (втората форма се користи кога е потребно нагласување) *uw: # ''uw'' е формата за персирање. ''Uw'' се користи со голема прва буква само во религиозни текстови и молитви, кога се врши обраќање кон Бог или Исус. # Во Фландрија, во говорниот јазик ''обичната'' присвојна заменка за второто лице е: присвојната форма ''ge / gij'' (која што се совпаѓа со формата за ''u''). *''de/het jouwe'' (твоето) *''de/het uwe'' (вашето) ;Трето лице еднина *''zijn (z'n, ze)'' (нивно) **Формата која се користи во машки и среден род. ''Ze'' се користи начесто во говорниот јазик. *''haar ('r, d'r)'' **Формата за женски род. Во архаичен холандски, се користи формата ''heur''. *''de/het zijne'' *''de/het hare'' ;Прво лице множина *''ons, onze'' (наше) **Користењето на ''ons'' и ''onze'' зависи од придружната именка: ***''ons huis'' (наша куќа; именка во среден род) ***''onze kat'' (наша мачка; именка во женски или машки род) *''de/het onze'' (нашето) ;второ лице множина *''jullie'' (ваше) *''uw'' (Ваше) **''uw'' е формата за персирање. Се пишува со голема буква најчесто за да се прикажат обраќања кон религиозни битија, (Господ, Исус итн.). Во сите други случаи, оваа форма се пишува со мала буква. Правописот во кој што се користи голема прва буква (''U'', ''Uw'' итн.) е застарен. *не постои самостојна форма на ''jullie'' туку се користи: ''die van jullie'' (вашето) *''de/het uwe'' (Вашето, форма за персирање) ;трето лице множина *''hun'' ('r, d'r) (нивно) ** Во архаичен холандски, се користи ''haar'' (или ''heur'') како формата за женски род. *''de/het hunne'' (нивното) ===Взаемни заменки=== Холандскиот јазик познава четири взаемни заменки: ''elkaar'', ''elkander'', ''mekaar'' и ''mekander'' (кои можат да се преведат како еден со друг). Овие форми го имаат практично истото значење во практика, но нивното значење исто така зависи од регистарот којшто се користи. Во стандардниот јазик, ''elkaar'' е формата која се користи најчесто: *''Ze geven '''elkaar''' de schuld'' (Се обвинуваат еден со друг). Формата ''mekaar'' е понеформална, ''elkander'' и ''mekander'' припаѓаат на повисок/политературен стил. ===Односни заменки=== ====Прикажување на именски зборовни групи==== За да се прикаже кон [[именски зборовни групи|именските зборовни групи]], се користат [[односни заменки|односните заменки]] ''die'' (кој), ''dat'' (што), ''wat'' (што) и ''wie'' (кој). * Формата ''die'' се користи за да се прикаже именска зборовна група во множина или именска група која што е во среден род: ::''Zij kent een paar mensen '''die''' nog nooit buiten hun provincie zijn geweest.'' (Таа познава неколку луѓе ''кои'' уште никогаш немаат патувано надвор од нивната провинција) ::''Waar is de cd '''die''' je voor je verjaardag hebt gekregen?'' (''Каде е цд-то коешто го доби за твојот роденден'') Поточно: ''wie'' е индиректниот предмет во зависносложената реченица и прикажува личности. Не се употребува толку често во денешно време: во овие случаи често се користи ''die'' или ''aan wie'': ::''De rechters '''wie''' de vraag was voorgelegd, spraken zich duidelijk uit.'' (Судиите на кои им беше поставено прашањето, се изјаснија) * Формата ''dat'' прикажува именска зборовна група во среден род: ::''Daar ligt het boek '''dat''' ik aan Marie wilde geven.'' (Таму е книгата која сакав да ѝ ја дадам на Мари) ::''Zij is een meisje '''dat''' weet wat er in de wereld te koop is.'' (Таа е девојче кое знае што треба да се купува во светот) Формата ''dat'' често се заменува со ''wat'' (''het boek wat ...'' - книгата што). Оваа употреба не е препорачана од јазичарите. Формата ''dat'' претходена од човечка форма се користи кај сè поголем број на говорители, претежно луѓе кои сè уште го изучуваат холандскиот јазик и кои ја мешаат формата со ''die'' (''een meisje die ...''). Комбинацијата од односната заменка ''dat'' и предлог се заменува со заменски прилог и ''waar'' како прилог: ::'''Daar ligt het boek ''waarmee'' ik Marie wilde verrassen.'' (Таму е книгата со којашто сакав да ја изненадам Мари) (и не се користи: '' ... *met wat ik Marie wilde verrassen.'') * Формата ''wie'' се користи кога таа е претходена од биолошка личност и се користи после сврзник: ::''Daar komt de vrouw '''met wie''' ik heb gesproken.'' (Таму доаѓа жената со која што зборував) Исто така комбинацијата од заменски прилог и ''wie'' со сврзник може да се замени со заменски прилог и ''waar'' како прво член, но јазичарите препорачуваат оваа форма да се образува со ''wie''. Односно се препорачува да не се користи: ''... waarmee ik heb gesproken.'' Други, поретко употребувани форми се: * ''(de)welke'' и ''(het)welk'': ::''Vraag maar niet naar de zaken '''welke''' wij hebben besproken.'' (Не прашувај за работите ''за коишто'' зборувавме) ::''Alles verbleekt bij het genoegen '''hetwelk''' ik smaak bij de aanblik van haar gelaat.'' (Сè избледува од задоволствата кои ги вкусувам кога го гледам нејзиното лице) ====Антецедент==== Со антецедент кој не е експлицитно именуван, најчесто се употребуваат зборовите ''wie'' (за личности), ''wat'' en ''hetgeen'' (во други случаи): ::'''''Wie''' daar woont, moet wel gelukkig zijn.'' (Кој таму живее мора да е среќен) ::''Ze vertelde me '''wat''' (=''het ding dat'') ze in de vakantie ging doen.'' (Таа ми кажа што ќе прави за време на одморот) ::''Ze vertelde me '''hetgeen''' ze in de vakantie ging doen.'' (Таа ми кажа што направила за време на одморот) ;Формата ''wat'' Јазичарите препорачуваат да се употребува односната заменка '''wat''' (што) само во следните ситуации: *Кога антецедентот е придавка која што е употребена како именка (на пример суперлатив). ::''Het leukste wat ik ooit heb meegemaakt was mijn geboorte.'' (Најубавото што го имам искусено е моето раѓање) *Антецедентот е синтагма. :: ''Ze vertelde dat ze ging scheiden, wat ons zeer choqueerde.'' (Таа кажа дека ќе се разделува, што нас не шокираше многу) *Антецедентот е еден од неопределените заменки ''al(les)'' (сè), ''iets'' (нешто) en ''niets'' (ништо) (тука исто така може да се употреби и ''dat'' како придавка). :: ''Alles wat ik doe mislukt!'' (Сè што правам не чини) :: ''Is er iets wat ik voor je kan doen?'' (Дали има нешто што можам да направам за тебе) *Антецедентот исто така е и придавка. :: ''Hij gaf precies dat wat ik wilde hebben.'' (Тој го даде баш тоа кое што сакав да го имам) ;Форми на вториот падеж Односните заменки ''wiens'' (чиј), ''wier'' (чиј), ''welks'' en ''welker'' (чии) се [[генитив|генитивни форми]], односно форми на вториот падеж. Во денешно време се употребуваат поретко отколку во минатотото и употребата е ограничена пред сè во пишаниот јазик. Синоними на ваквите форми се конструкциите ''van wie'' (којшто) en ''waarvan'' (чијшто). *''Wiens'' и ''welks'' прикажуваат еднински зборовни групи од машки и среден род. ''Welks'' може да се употребува само кога антецедентот не е личност. ::''De man <u>wiens</u> auto ik iedere zondag waste, bleek een misdadiger te zijn.'' (Мажот чиј автомобил го миев секоја недела, испадна криминалец) ::''Оваа изјава предизвика видлива возбуденост во советот, <u>чиј</u> претседател исто така изгледаше потресено.''<ref>[http://archive.org/stream/zandvoort.newspapers.1967.zandvoortse.courant/1967.De.Zandvoortse.Courant_djvu.txt Zandvoortse Courant, januari 1967]</ref> Формата ''wiens'' се употребува сè почесто за да прикаже именки во множина и женски род. Оваа употреба не е генерално прифатена. *''Wier'' и ''welker'' се употребуваат во случаи каде што антецедентот е во множина или во еднина, но во женски род. ''Welker'' може да се употреби само во случаи каде што антецедентот не е личност. ::''De vrouw <u>wier</u> man vorig jaar overleed, is niet van plan te hertrouwen.'' (Жената чиј маж почина минатата година не планира да се премажува) ::''De mannen/vrouwen <u>wier</u> visa ontbraken, werden uit de bus gehaald.'' (Мажите/жените чии визи истекоа, беа изнесени надвор од автобусот) ''Wier'' исто така се користи за зборовни групи кои не се од женски род и прикажуваат кон личност со биолошки женски род: ::''De redactie sprak met een meisje <u>wier</u> vriend in de gevangenis zat.'' (Редакцијата зборуваше со девојче чиј пријател беше во затвор) ===Неопределени заменки=== :Самостојна употреба Самостојно употребената неопределена заменка се користи разделено од останатите заменки, односно не може да се користи како придавка. : * '''''Iedereen''' gaat naar huis''. (Секој оди дома) Примери на останати неопределени заменки кои може да се користат самостојно: :alleman (секој), alles (сè), iemands (сечиј), iets (нешто), het beste (најдоброто) ;Несамостојна употреба Несамостојна (но придавска форма) неопределена заменка кажува за друг главен збор, и често стои веднаш до неа: * '''''Iedere'' deelnemer gaat naar huis'''. (Секој учесник оди дома) Примери на други несамостојни неопределени заменки :alle (сите), elk(e) (секој), ieder(e) (секој), deze of gene (ова или тоа), de een of ander (еден или друг) ;Збирни (''collectiverend'') и незбирни Со збирни заменки, се подразбире дека неопределената заменка посочува кон одредена група: * '''Wij gingen ''allen/allemaal'' naar huis'''. (Сите отидовме дома) Други неопределени заменки кои може да се користат како збирни :ieder(e), elk(e), alle(n) Доколку таква неопределена заменка прикажува некоја личност која не е именувана во истата реченица, се додава наставката ''-n''. Во други случаи (односно кога антецедентот е во истата реченица) се користи следната наставка: * ''Buiten spelen '''enkele''' kinderen''. (Надвор играат неколку деца) * ''Alle kinderen moeten naar school. Wel zijn er altijd '''enkelen''' die spijbelen''. (Сите деца мора да одат на училиште. Сепак, секогаш има некои кои бегаат од часови.) * ''Geldt dat in alle gevallen? Nee, slechts in '''enkele'''''. (Дали тоа важи во сите случаи? Не само во некои) Покрај овие, постојат и незбирни неопределени заменки: * '''''Iemand''' wil ons iets vertellen''' (Некој сака да ни каже нешто) Примери на други неопределени и незбирни заменки: :''de een of (de) ander(e)'' (едниот или другиот), ''deze of gene'' (ова или тоа), ''iemand'' (некој), ''iets'' (нешто) == Наводи == {{наводи}} === Белешки === {{notes}} {{Холандски јазик}} [[Категорија:Граматика на холандскиот јазик]] d2qqks541hmisyek9ktmthevv2573w6 0 1257159 5605823 5602906 2026-08-07T10:31:47Z Gurther 105215 5605823 wikitext text/x-wiki {{Геолошки периоди}} [[Податотека:Mollweide Paleographic Map of Earth, 170 Ma (Bajocian Age).png|мини|Палеографска карта на Земјата од Молвајд, пред 170 милиони години (бајоска ера).|290x290пкс]] '''Јура''' — геолошки период и систем кој траел 56 милиони години од крајот на периодот [[тријас]] пред {{Period start|Jurassic}} милиони години до почетокот на периодот на креда пред околу 145 милиони години. Јура претставува среден период на [[Мезозоик|мезозојската ера]] . Јура е именувана по [[Јура (планински венец)|планинскиот венец Јура]] на [[Алпи|европските Алпи]], каде што најпрво биле идентификувани [[Варовник|варовнички]] слоеви од тој период. Почетокот на периодот бил обележан со најголемиот настан на истребување тријас-јура . За време на периодот се случиле уште два настани на истребување: истребување Пленсбах-Тоарс во раната јура и настанот Титонија на крајот од Јура; {{Sfn|Hallam|1986}} ниту еден настан не е рангиран меѓу масовните истребувања на „големата петорка“. Периодот на јура е поделен на три [[Епоха (геологија)|епохи]]: рана, средна и доцна јура. Слично на тоа, во стратиграфијата, Јура е поделена на серија на карпести формации од Долна Јура, Средна Јура и Горна Јура. До почетокот на Јура, [[суперконтинент]]от [[Пангеја]] започнал да се разделува во две копнени подрачја: [[Лавразија]] на север и [[Гондвана]] на југ. Ова создало повеќе крајбрежја и ја променило континенталната клима од сува во влажна, а многу суви пустини на тријас биле заменети со бујни дождовни шуми. На копно, фауната преминала од тријасна фауна, во која доминираат и диносауроморфните и крокодиломорфните архосауруси, во онаа во која доминираат само [[диносаурус]]ите. Првите [[Птици|птици се]] појавиле за време на Јура, и еволуирале од гранка на диносауруси од тероподите. Други поголеми настани вклучуваат појава на најрани гуштери и еволуција на цицачи. Крокодилите направиле премин од копнен во воден начин на живот. Во океаните живееле морски влекачи како ихтиосаури и плесиосаури, додека птеросаурусите биле доминантни летечки [[’Рбетници|’рбетници]]. Меѓу различните геолошки периоди, Јура е најпознат на популарно ниво благодарение на романот и неговите последователни филмски адаптации што резултирале со франшизата: „[[Паркот Јура]]“. Книгата е напишана од Мајкл Криктон во 1990, додека првиот филм го режирал [[Стивен Спилберг]] во 1993 година. == Наводи == {{наводи}} {{Јура}} {{Геолошка историја на Земјата}} {{фанерозоик}} [[Категорија:Геолошки периоди]] [[Категорија:Мезозоик]] [[Категорија:Јура| ]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] dqv0kn2senhsixltlfbg9up02uzwi0d 0 1257874 5605695 5605477 2026-08-06T17:33:19Z Lili Arsova 86688 5605695 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Von Richthofen LYNN GARRISON - DICK BACH (cropped).jpg|мини|Лин Гарисон и Ричард Бах на аеродромот Вестон, Ирска, за време на снимањето на филмот „Рихтофен и Браун“ на Роџер Корман во август 1970 година.]] '''Ричард Давид Бах''' (роден на 23 јуни 1936 година)<ref>[http://www.butler-bowdon.com/jonathan-livingston-seagull "Richard Bach (Biographical sketch)."] ''butler-bowdon.com''. Retrieved: December 11, 2015.</ref> е американски писател нашироко познат како автор на некои од најголемите продавачи во 70-тите години на минатиот век, вклучително и ''[[Галебот Џонатан Ливингстон|Jonонатан Ливингстон галеб]]'' (1970) и ''Илузии: Авантурите на неволно Месија'' (1977). Бах има напишано бројни фантастични дела, а исто така и нефантастични наслови поврзани со летот. Повеќето книги на Бах се полуавтобиографски, користејќи вистински или [[Фикција|измислени]] настани од неговиот живот за да ја илустрира неговата [[филозофија]]. Книгите на Бах ја поддржуваат неговата филозофија дека нашите очигледни физички граници и смртност се само изглед. Бах е познат по својата љубов кон авијацијата и по своите книги поврзани со летањето во [[Метафора|метафорички]] контекст. Бах се занимава со летање како хоби од својата 17-та година. Кон крајот на август 2012 година, Бах беше тешко повреден кога приближувал кон слетувањето во Петок Харбор, Вашингтон, неговиот авион отсекол некои далноводи и се срушил во поле. == Ран живот == Бах е роден во Оук Парк, Илиноис. Неговиот татко бил американски менаџер на поглавја на Црвениот крст.<ref>Science Fiction and Fantasy Literature, vol. 2, R. Reginald, 1979, pg 803</ref> Бах присуствувал на Државниот колеџ во Лонг Бич во 1955 година. Првиот авионски лет на Бах се случил на 14-годишна возраст, кога неговата мајка водела кампања за место во советот на [[Лонг Бич|Лонг Бич, Калифорнија]]. Нејзиниот менаџер на кампањата, Пол Маркус, спомена дека летал со авиони и го поканил Ричард на лет со неговиот Глоуб Свифт.<ref>Scott, Phil. "My First Time." ''[[Air & Space/Smithsonian]]'', Vol. 17, No. 2, June/July 2002, p. 47.</ref> == Воздухопловна кариера == Бах служел во резерватот на морнарицата на Соединетите држави, а потоа во 108- от криен авион на Националната гарда на Њу Џерси, 141-та ескадрила борбена војска, како борбен пилот на републичкиот авион „Г-ум “. Потоа работел на различни работни места, вклучително и како технички писател за Даглас Аиркефт и како уредник што придонесува за списанието ''Летечки''. Тој служел во резерватот на УСАФ и бил распореден во Франција во 1960 година. Во текот на летото 1970 година, Бах и неговиот пријател Крис Кејгл отпатувале за Ирска, каде учествувале во летечките низи за филмот на Роџер Корман, ''Вон Рихтофен и Браун''. Тие летале со различни авиони од [[Прва светска војна|Првата светска војна]] на колекцијата Blue Max во сопственост на поранешниот пилот на RCAF, Лин Гарнисон. Бах и Гарисон првпат се сретнале кога Бах пишувл статии за ''Авијан'', публикација за авијација на Гарисон. [[Податотека:Dick_Bach_take_off_in_Lynn_Garrison's_Fokker_D-V11.png|мини|Во текот на летото 1970 година, Дик Бах учествувал во продукцијата на Роџер Корман, ''Фон Рихтофен и Браун'' во Ирска]] Повеќето книги на Бах вклучуваат лет на некој начин, од раните приказни за летачки авиони, до ''Странец до земјата'', неговата прва книга, до неговите подоцнежни дела, во кои тој го користел летот како филозофска метафора. == Книжевна кариера == Првата книга на Ричард Бах, автобиографскиот ''Странец на земјата'' (1963) го опишува распоредувањето во Франција на неговата единица на Националната гарда на воздухопловството и е примена поволно, на пример, од Едмунд Фулер во ''Волстрит журнал''. Во 1970 година, ''[[Галебот Џонатан Ливингстон|Џонатан Ливингстон галеб]]'', приказна за галеб кој летал повеќе од љубов кон летањето, а не само за да фати храна, бил објавен од издавачите на „Макмилан“, откако ракописот бил одбиен од неколку други. Тоа било првпат издадено во ''Зголемените,'' списанието на Зголемените друштва на Америка. Книгата, која вклучува фотографии од галебите во лет од страна на фотографот Расел Мунсон, стана бестселер број еден. Содржи помалку од 10.000 зборови, книгата била продадена повеќе од еден милион примероци само во 1972 година. Изненадувачкиот успех на книгата бил широко пријавуван во медиумите во раните 1970-ти.<ref>Walters, Raymond, Jr. "Book Review: 'Jonathan Livingston Seagull'." ''The New York Times'', July 23, 1972, p. 43.</ref> [[Податотека:Von_Richthofen_LYNN_GARRISON_-_DICK_BACH.jpg|мини|Ричард Бах и Лин Гарнисон со Хелио Курир Г-АРМУ користени за ''Фон Рихтофен и Браун'', 1970 година]] Во 1973 година, Џ''онатан Ливингстон Галеб'' бил адаптиран во истоимен филм, во продукција на корпорацијата Парамаунт Пикчрс, со саундтрак на Нил Дајмонд. Во 1975 година, Бах бил движечката сила на ''Ништо од шанса'', документарен филм заснован на неговата истоимена книга. Филмот се фокусирал на модерното бурање на плевни околу САД во 1970-тите. Бах регрутирал група свои пријатели кои биле пилоти за да ја пресоздадат ерата на бура.<ref>Pendo 1985, p. 58.</ref> Вториот роман, ''Илузии: Авантурите на неволјиот Месија'', објавен во 1977 година, раскажува за средба со денешна месија, кој решил да се откаже. На 31 август 2012 година, Бах бil повреден во несреќа при слетување на авион на островот Сан Хуан во [[Вашингтон (сојузна држава)|Вашингтон]]. Тој слетувал со Истон Гилберт Сеи Сири (N346PE) од 2008 година, кој го доби прекарот ''Паф'' на приватен аеродром, кога опремата за слетување отсече некои далноводи. Тој се урнал во полето на околу две милји од пристаништето, симнувајќи два столба и предизвикувајќи мал пожар во трева.<ref>[http://www.foxnews.com/us/2012/09/01/author-richard-bach-injured-in-washington-plane-crash/?test=latestnews "Author Richard Bach injured in Washington plane crash"]. ''[[Fox News]]'', September 1, 2012. Retrieved: December 11, 2015.</ref> Еден ден по несреќата, Бах бил пријавен дека е во сериозна, но стабилна состојба со повреда на главата и скршено рамо.<ref>Valdes, Manuel. [https://web.archive.org/web/20120903005042/http://today.msnbc.msn.com/id/48871908#.UEJgUSIi4vs "'Jonathan Livingston Seagull' author crashes plane"]. ''[[MSNBC]]'' ([[Associated Press]]), September 1, 2012. Retrieved: December 11, 2015.</ref> Бах бил хоспитализиран четири месеци. Тој пријавил дека неговото [[Искуства блиски со смртта|искуство близу смрт го]] инспирирало да го заврши четвртиот дел од ''Галебот Џоnонатан Ливингстон'', кој првично бил објавен во три дела.<ref>Sullivan, Jennifer. [http://seattletimes.com/html/localnews/2020173139_bachjenniferxml.html "Author Richard Bach, recovering from plane crash, returns to inspirational tale"]. ''Seattle Times'', January 17, 2013. Retrieved: December 11, 2015.</ref> Во декември 2012 година, ''Publishers Weekly'' објави дека ''Патувања со Паф'' биле испратени до неговиот издавач, ден пред неговата несреќа.<ref>Werris, Wendy. [http://www.publishersweekly.com/pw/by-topic/industry-news/people/article/55167-despite-crash-new-bach-book-set-for-march.html "Despite crash, new Bach book set for March"]. ''Publishers Weekly'', December 14, 2012. Retrieved: December 11, 2015.</ref> ''Патувања со Паф'' беше објавен на 19 март 2013 година. Во 2014 година, Бах го објави своето продолжение на „ ''Илузии: Авантурите на еден несакан Месија“'', што тој го нарече „ ''Илузии II: Авантурите на неволно студент“''. Книгата ја вклучува приказната за реалниот живот на авионската несреќа на Бах, а авторот замислува дека го посетува „месијата“, Дон Шимода, кој му помага во неговото тешко медицинско закрепнување. == Личен живот == Бах имал шест деца со неговата прва сопруга Бет Џеана Франкс. Исто така таа е пилот, таа е автор на ''Patterns: Tales of Flying and of Life'', книга за нејзиниот живот како пилот и самохрана мајка.<ref>Bach Fineman, Betty. ''Patterns: Tales of Flying and of Life'' Editorial and Aviation Service, 2007. {{ISBN|978-0979629808}}.</ref> Таа го напишала и уредувала најголемиот дел од пишувањето на авијацијата на Ричард. Тие се разведоа во 1970 година, а Бах помина со години без да ги види своите деца. Синот на Ричард и Бет Џонатан, именуван по титуларниот лик во бестселерот на Бах, ''Jonонатан Ливингстон Галеб,'' е софтверски инженер и новинар. Тој ја напишал книгата „ ''Над облаците“'' од 1993 година, за растењето без да го познава неговиот татко, а потоа подоцна го запознал како студент на колеџ. Ричард го дал своето одобрување, иако забележал дека во него има одредена лична историја што тој „попрво не би ја видел во печатење“.<ref>Bach, Jonathan. ''Above the Clouds: A Reunion of Father and Son.'' New York: William Morrow & Co., 1993. {{ISBN|978-0-6881-1760-3}}.</ref> Нивните други деца се Роберт, комерцијален пилот на авиокомпанија; Кристел; Џејмс Маркус Бах, компјутерски експерт и писател; Ерика; и нивната најмлада ќерка Бетани, која загинала во несреќа на 15-годишна возраст во 1985 година. Во 1981 година, Бах се оженил со глумицата Лесли Париш, која ја запознал за време на снимањето на филмот Џ''onонатан Ливингстон галеб''. Таа значително се претставила во две негови последователни книги: ''Мостот прекусекогаш'' и ''една'', кои првенствено се фокусираа на нивната врска и концептот на Бах за сродни души. Тие се развеле во 1997 година.<ref>Varughese, Suma, [http://www.lifepositive.com/a-long-way-ahead-to-fly/ "A Long Way Ahead to Fly."], Richard Bach interview, ''Life Positive'', March 2006. Retrieved: March 13, 2017.</ref> Бах се ожени со својата трета сопруга, Сабрина Нелсон-Алексопулос, во април 1999 година. == Библиографија == * ''Странец до земјата''. Dell препечатено 1990 година, прво издание 1963 година.{{ISBN|0-440-20658-8}}. * ''Биплан''. Dell Reprint 1990, прво издание 1966 година.{{ISBN|0-440-20657-X}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-440-20657-X|0-440-20657-Х]]. * ''Ништо по шанса''. Dell Reprint 1990, прво издание 1969 година.{{ISBN|0-440-20656-1}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-440-20656-1|0-440-20656-1]]. * ''[[Галебот Џонатан Ливингстон|Atонатан Ливингстон галеб]]'' (1970) Мекмилан,{{ISBN|0-380-01286-3}}. * ''Подарок крилја''. Dell Reissue 1989, прво издание 1974 година.{{ISBN|0-440-20432-1}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-440-20432-1|0-440-20432-1]]. * ''Илузии: Авантурите на еден неволно Месија''. 1977 година.{{ISBN|0-385-28501-9}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-385-28501-9|0-385-28501-9]]. * ''Нема такво место далеку''. Делта 1998 година, прво издание 1979 година.{{ISBN|0-385-31927-4}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-385-31927-4|0-385-31927-4]]. * ''Мостот прекусекогаш: Љубовна приказна''. Dell Reissue 1989 година. Прво издание 1984 година.{{ISBN|0-440-10826-8}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-440-10826-8|0-440-10826-8]]. * ''Еден'' Dell Reissue 1989, прво издание 1988 година.{{ISBN|0-440-20562-X}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-440-20562-X|0-440-20562-X]]. * ''Бегајќи од Безбедност''. Делта 1995 година.{{ISBN|0-385-31528-7}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-385-31528-7|0-385-31528-7]]. * ''Од мојот ум''. Делта 2000 година.{{ISBN|0-385-33490-7}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-385-33490-7|0-385-33490-7]]. * ''Хероики на порове'' (Пет новели): ** ''Воздушни порове Алофт''. Скрибнер 2002 година.{{ISBN|0-7432-2753-0}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-7432-2753-0|0-7432-2753-0]]. ** ''Спасувачки порове на море''. Скрибнер 2002 година.{{ISBN|0-7432-2750-6}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-7432-2750-6|0-7432-2750-6]]. ** ''Писателски порове: Бркање по музата''. Скрибнер 2002 година,.{{ISBN|0-7432-2754-9}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-7432-2754-9|0-7432-2754-9]]. ** ''Ранчер Порове на опсегот''. Скрибнер 2003 година.{{ISBN|0-7432-2755-7}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-7432-2755-7|0-7432-2755-7]]. ** ''Последната војна: детективот порове и случајот со златното дело''. Скрибнер 2003 година.{{ISBN|0-7432-2756-5}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-7432-2756-5|0-7432-2756-5]]. * ''Iousубопитни животи: Авантури од хроника на порове''. Издавачка компанија Хамптон Роудс 2005 година.{{ISBN|1-57174-457-6}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/1-57174-457-6|1-57174-457-6]]. : Книгата љ''убопитни животи'' е всушност горенаведените пет книги со „ ''Ферет-хроники'' “ собрани во еден том, а единствената промена е промената на насловите на секоја од петте. * ''Летање: Трилогијата за авијација''. Скрибнер 2003 година,{{ISBN|0-7432-4747-7}}, собрано издание што содржи ** ''Странец до земјата'' ** ''Биплан'' ** ''Ништо по шанса'' * ''Прирачник за Месија: Потсетници за напредната душа''. 2004 година{{ISBN|1-57174-421-5}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/1-57174-421-5|1-57174-421-5]]. * ''Хипнотизирање на Марија''. Издавачка компанија Хамптон Роудс 2009 година,{{ISBN|1-57174-623-4}}. * ''Заблагодарете им се на вашите злобни родители: Благослови од тешкото детство''. Виножито Риџ 2012,{{ISBN|978-193790-702-0}}. * ''Патувања со Паф: Нежна игра на живот и смрт''. NiceTiger 2013 година.{{ISBN|978-193777-703-6}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-193777-703-6|978-193777-703-6]]. * ''Илузии II: Авантурите на неволно студент''. Дијамантска инспирација ( единствена е-книга Киндл ) 2014 година. == Наводи == === Белешки === {{Наводи|30em}} === Библиографија === == Надворешни врски == * {{Imdb име|0045349}} * [http://richardbach.com Официјално мрежно место на Ричард Бах] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220220175601/http://www.richardbach.com/ |date=2022-02-20 }} * [https://www.amazon.com/exec/obidos/tg/feature/-/10931 Интервју на Ричард Бах на Amazon.com] * [https://web.archive.org/web/20070430093151/http://www.collegecrier.com/interviews/int-0025.asp Архивирано интервју во колеџот Криер] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Бах, Ричард}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1936 година]] [[Категорија:Американски писатели]] shyl9it3l2w7w5hwlq73f7b4twhp3dq 0 1257963 5605848 5603271 2026-08-07T10:59:23Z Gurther 105215 5605848 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | name = Првобитните | location = | related = {{Plainlist| * ''[[Вампирските Дневници]]'' * ''Првобитните: Будењето'' * ''[[Legacies (TV series)|Наследство]]'' }} | last_aired = {{End date|2018|8|1}} | first_aired = {{Start date|2013|10|3}} | audio_format = | picture_format = [[1080i]] ([[High-definition television|HDTV]]) | network = [[The CW]] | runtime = 45 мин. | cinematography = {{Plainlist| * Мајкл Карасик * Дарен Генет * Џон Смит * Датан Хопсон * Роб Ц. Гивенс }} | executive_producer = {{Plainlist| * Џули Пелц * Мајкл Нардучи (seasons 1–4) * [[Лесли Моргенстин]] * Џина Гироламо}} | list_episodes = List of The Originals episodes | num_episodes = 92 | num_seasons = 5 | language = англиски | country = САД | composer = [[Мајкл Суби]] | opentheme = | theme_music_composer = | starring = {{Plainlist| * [[Joseph Morgan (actor)|Џосеф Морган]] * [[Даниел Гилис]] * [[Клер Холт]] * [[Фиби Тонкин]] * [[Чарлс Мајкл Дејвис]] * [[Даниела Пинеда]] * [[Леа Пајпс]] * [[Данеил Кембел]] * [[Јусуф Гејтвуд]] * [[Рајли Волкел]] * [[Даниел Роуз Расел]] * [[Стивен Кругер]] }} | creator = [[Џули Плец]] | genre = {{Plainlist| * [[Horror fiction|Хорор]] * [[Фантазија]] * [[Supernatural fiction|Надприродно]] }} | production_website = | image = TheOriginalsLogo.png }} '''''„Првобитни“''''' — американска фантастична натприродна драмска телевизиска серија која започна да се емитува на „ The CW“ на 3 октомври 2013 година. Тоа е продолжеток на ''[[Вампирски дневници|„Вампирските дневници“]]''. Серијата го следи хибридот вампир-врколак Клаус Микаелсон додека тој и неговото семејство се вплеткуваат во натприродната политика на Францускиот кварт на Њу [[Њу Орлеанс|Орлеанс]].<ref name="date change">{{Наведена мрежна страница|url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/07/29/the-cw-moves-up-the-originals-premiere-to-follow-the-vampire-diaries-supernatural-gets-earlier-start/194519|title=The CW Moves Up 'The Originals' Premiere to Follow 'The Vampire Diaries' + 'Supernatural' Gets Earlier Start|last=Kondolojy|first=Amanda|date=July 29, 2013|work=[[TV by the Numbers]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130801193809/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/07/29/the-cw-moves-up-the-originals-premiere-to-follow-the-vampire-diaries-supernatural-gets-earlier-start/194519/|archive-date=August 1, 2013|accessdate=July 29, 2013}}</ref> На 10.05.2017 година, CW ја обнови серијата со петта сезона.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://deadline.com/2017/05/the-originals-izombie-renewed-the-cw-1202089237/|title='The Originals' & 'iZombie' Renewed By The CW|last=Petski|first=Denise|date=May 10, 2017|work=Deadline Hollywood|accessdate=May 10, 2017}}</ref> На 20 јули 2017 година, творецот на серијата Џули Плец објави пред Стрип Кон дека петтата сезона на серијата ќе биде последна. Последната сезона започна да се емитува на 18 април 2018 година, а заврши на 1 август 2018 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://variety.com/2017/tv/news/the-originals-season-5-final-season-1202501407/|title='The Originals' to End After Season 5 on The CW|last=Otterson|first=Joe|date=July 20, 2017|work=Variety|accessdate=July 20, 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.thefutoncritic.com/news/2018/03/30/the-cw-midseason-schedule-update-390400/20180330cw01/|title=The CW Midseason Schedule Update|date=March 30, 2018|publisher=[[The Futon Critic]]|accessdate=March 30, 2018}}</ref> == Преглед на серија == ''Првобитните,'' спин-оф од ''[[Вампирски дневници|„Дневниците на вампирите“]], се'' фокусираат на три од браќата и сестрите Микаелсон : Клаус (Џозеф Морган), Елајџа (Даниел Џилис) и Ребека (Клер Холт). Семејството Микаелсон е исто така познато како „првобитните“ поради фактот што тие се првите вампири во историјата. Никлаус „Клаус“ Микаелсон е син на [[Маѓесништво|вештерка]] и [[врколак]], а неговата потрага за ослободување на неговата хибридна природа беше детално опишана во ''[[Вампирски дневници|„Дневниците на вампирите“]]''. Серијата започнува со првобитните браќа и сестри кои се враќаат во градот [[Њу Орлеанс]] за прв пат од 1919 година, каде се смести и бремената Хејли. Првично го изградија Францускиот кварт, тие беа принудени да го напуштат кога бегаа од нивниот одмаздоубив татко Микаел (Себастијан Роше). Во нивно отсуство, штитеникот на Клаус, Марсел (Шарл Мајкл Дејвис), ја презеде одговорноста за Францускиот кварт. Клаус реши дека тие мора да го симнат Марсел и да го вратат градот што некогаш им припаѓаше. Додека го прават тоа, тие исто така мора да го заштитат својот град од војна која се создава помеѓу вампири, врколаци и вештерки. Со текот на времето, се формираат нови и стари пријателства, љубовта е во воздухот, смртта ги опкружува, а првобитните дознаваат повеќе за сопственото семејно минато. Првата сезона опишува како ќе се роди мистичното дете на Клаус и зборува за заканите од кои оригиналците заедно мораат да ја заштитат. Втората сезона се занимава со враќање на родителите на Клаус и неговите браќа и сестри и доаѓање на тетка која го загрозува животот на бебето. Третата сезона покажува дека Микаелсон се соочува и со пророштво што зборува за нивниот пад и со првата генерација на не-првобитни вампири што ги возбудија, кои сакаа да се одмаздат против Микаелсонови скоро еден милениум. Четвртата сезона скока пет години, со тоа што Микаелсон се враќа во Њу Орлеанс и мора да се соочи со разбудена античка мистична закана, уништувајќи што било на својот пат. Петтата и последна сезона од серијалот се одвива седум години по четвртата сезона, со тоа што Хоуп сега е тинејџерка во училиште за натприродни деца, Интернатот за млади и надарени Салваторе и Микаелсон сè уште треба да се соочат со античката закана од претходната сезона обидувајќи се уште еднаш да го обединат своето семејство. == Улоги и ликови == * Џозеф Морган како Никлаус „Клаус“ Микаелсон : Самопрогласениот крал на францускиот кварт во Њу Орлеанс и првобитниот хибрид: половина оригинален вампир и полуврколак. Како син на вештерка и врколак, покрај тоа што е вампир по магија, Клаус е едно од најмоќните и најстрашните натприродни суштества во историјата, но има и мека точка за своето семејство. Тој е татко на ќерката на Хејли, Хоуп, и е посвојувач на Марсел, исто така негов поранешен штитеник. * Даниел Џилис како Елајџа Микаелсон : Оригинален вампир и постариот полубрат на Клаус. Покажано е дека е исклучително вечен, секогаш има спортско одело и рамноправен во споредба со Клаус. Тој е познат и како „Благороден брат“. * Клер Холт како Ребека Микаелсон : Оригинален вампир и помладата сестра на Клаус. Таа е омилена на Клаус и најмлада од браќата и сестрите Микаелсон. И покрај нејзината непоколеблива љубов кон семејството, таа сака да ја најде љубовта на својот живот и да основа свое семејство, што е комплицирано од нејзиното презиме и статусот вампир. Таа на крајот го напушта Њу Орлеанс за да продолжи со поедноставен живот надвор од своето семејство. Холт ја напушта главната екипа при крајот на сезоната 1, но оттогаш играше спорадично во секоја сезона. Мејси Ричардсон-Селерс ја толкуваше Ребека во текот на втората половина на сезоната 2 и една епизода од сезоната 3. * Фиби Тонкин како Хејли Маршал : Првично врколак, подоцна хибрид, која има ќерка со Клаус по име Хоуп. Откриено е дека таа е одамна изгубена Алфа од крвната линија на нејзиниот врколак. Подоцна, таа станува за да стане Алфа на целата група кога алфите на сите други крвни линии се поклонуваат пред неа. Таа првично не сака да биде вклучена во Микаелсон, но на крајот е прифатена во семејството и ги прифаќа за возврат. * Чарлс Мајкл Дејвис како Марсел Жерард : вампир и поранешен роб. Тој беше преобразен од Клаус, неговиот татко посвоител и поранешен ментор. Тој има романтично минато и со Ребека и со Ками. Неговиот однос со Микаелсон е комплициран како резултат на неговата историја со нив, како и филозофските разлики. Тие често се противници бидејќи Клаус и Марсел постојано се борат за моќ над францускиот кварт на Њу Орлеанс. Тој ја спасува Давина од жртвување и ја зема под закрила како ќерка-посвоителка. Кон крајот на третата сезона, Марсел се трансформира во Надграден оригинален вампир, вампир далеку помоќен од самите оригинали, исполнувајќи го пророштвото кажано на почетокот на сезоната. * Даниела Пинеда како Софи Деверо (главна сезона 1): Моќна вештерка на францускиот кварт. * Лиа Пајпс како Камил О’Конел : Човек и терапевт на Клаус кон кого подоцна е приврзан, иако таа беше за кратко романтично поврзана со Марсел. * Даниел Кембел во улогата на Давина Клер : Моќна млада вештерка и посвоителка на Марсел, која станува водич на сите вештерки во Њу Орлеанс. Таа не се грижи многу за Микаелсон и бара да ги уништи со помош на Марсел, сè додека несвесно се заљуби во еден. * Јусуф Гејтвуд како Винсент Грифит : Вештер и тој е поранешен сопруг на Ева Синклер. Тој ја наследи Давина како водич на сите вештерки во Њу Орлеанс. * Рајли Воелкел како Фреја Микаелсон : Одамна изгубената полусестра, Фреја е неизмерно моќна и вешта илјадагодишна вештерка, поранешна бесмртна и најстара од фамилијата Микаелсон. * Даниел Роуз Расел како Хоуп Микаелсон, тинејџерка ќерка на Клаус и Хејли, и која е исклучително моќно натприродно суштество бидејќи ја држи лозата вампир, врколак и вештерка. * Стивен Кругер како Џошуа, посетител на Њу Орлеанс, кој наскоро се претвори во вампир. Тој се спријателува со Давина, а подоцна служи како поручник на Марсел. == Епизоди == Листа на епизоди {| class="wikitable" |+ !Сезона !Епизоди |- |1 |22 |- |2 |22 |- |3 |22 |- |4 |13 |- |5 |13 |} == Продукција == На 11 јануари 2013 беше објавено дека серијата ''„Првобитните“'' ќе се емитува некаде во април. На 26 април 2013 година, ''„Првобитните“'' беа потврдени за целосна серија. Овој втор обид за продолжеток ќе го надгледува Џули Плец. ''Првобитните'' официјално ги зеде продукцијатаThe CW на 26 април 2013 година, за сезоната 2013–14. ''Првата'' сезона на ''„Оригинали“'' требаше да биде изведена во вторник, на 15 октомври. Сепак, на 29 јули 2013 година, CW објави дека премиерата на серијата наместо тоа ќе се емитува на 3 октомври 2013 година, по премиерата во петтата сезона на ''Дневниците на вампирите,'' со цел да ги привлече обожавателите на серијата. На 10 октомври 2013 година, CW порача три дополнителни сценарија за серијата. На 11 ноември 2013 година, CW одлучи да нарача целосна сезона за ''Првобитите''. После нејзината епизода на 11 март, Клер Холт ја напушти главната екипа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://tvline.com/2014/03/11/the-originals-claire-holt-exits-as-rebekah/|title=Claire Holt Quits 'The Originals' — Rebekah's Last Episode Season 1 - TVLine|last=Matt Webb Mitovich|work=TVLine|accessdate=July 25, 2015|archive-date=2016-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160105081732/http://tvline.com/2014/03/11/the-originals-claire-holt-exits-as-rebekah/|url-status=dead}}</ref> Холт потврди дека ќе се врати во шоуто, но дека прво треба да помине време со своето семејство.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tv.com/shows/the-originals-2013/community/post/the-originals-paleyfest-2014-139558972438/|title=The Originals at PaleyFest: The Cast Talks Elijah's Undoing, Klaroline, Whether Rebekah Will Return, and More|work=TV.com|publisher=CBS Interactive|accessdate=July 25, 2015|archive-date=2016-04-22|archive-url=https://archive.today/20160422094426/http://www.tv.com/shows/the-originals-2013/community/post/the-originals-paleyfest-2014-139558972438/|url-status=dead}}</ref> == ''Првобитните: Будењето'' == Во ноември 2014 година, веб-серијата насловена ''Првобитни: Будењето'' беше објавена како четврто шоу во франшизата. Серијата го истражува ликот Кол Микаелсон и неговите односи со неговите браќа и сестри. Трепкајќи назад во 1914 година, Кол е во потрага да склучи сојуз со вештерките на Францускиот кварт. Будењето дава одговори на некои прашања во врска со минатото на Кол, вклучувајќи го потеклото на неговото соперништво со неговото семејство и уникатната приказна што ја има со вештерките од Њу Орлеанс. Секој веб-мод е долг приближно две минути. Серијата заврши на 8 декември 2014 година. == Романи == На 27 јануари 2015 година, излезе првата книга во низата романи засновани на шоуто.<ref>{{Наведена книга|title=The Originals: The Rise: Julie Plec: 9780373788897: Amazon.com: Books|url=https://archive.org/details/originalsrise0000plec|last=Plec|first=Julie|date=January 27, 2015|isbn=978-0373788897}}</ref> ''Подемот'', ''Губењето'' и ''Воскресението'' ги сочинуваат трите романи во серијата „Оригинали“ напишана од Џули Плец.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.barnesandnoble.com/s/%22Originals%20Series%22;jsessionid=AD53835C382DF7773DB3D06493EC146E.prodny_store02-atgap04?Ntk=P_Series_Title&Ns=P_Series_Number&Ntx=mode%20matchall|title=Originals Series|work=barnesandnoble.com}}</ref> == Спин-оф == Во август 2017 година беше објавено дека се развива спин-оф фокусиран на Хоуп Микаелсон, ќерката на Клаус и Хејли. Џули Плец, ко-творец на ''„Вампирските дневници“'' и творец на ''„Оригинали“'', го напиша сценариото и е заслужен за создавањето на серијата. Во јануари 2018 година, беше откриено дека снимањето за пилотот ќе започне во производство во вториот квартал на 2018 година. Исто така беше најавено дека ветеранот од ''„Вампирските дневници'' “ Мет Дејвис ќе глуми во проектот заедно со Арија Шахгасеми, Квинси Фоус, Џени Бојд и Кејли Брајант. Шахгасеми дебитираше во петтата сезона на ''„Оригинали“'' како пријател на Хоуп, Лендон. На 11.05.2018 година, беше објавено дека спин-офот, насловен како ''Наследства'' ќе се емитува во 2018-19 година. Шоуто се фокусира на 17-годишната Хоуп (што означува надеж), заедно со ќерките близначки на Алариќ и други млади вештерки, вампири и врколаци. == Наводи == <references /> [[Категорија:Американски тв-серии]] lfc1t1j4c2s672so9rqi5rmk2bv1fgc 0 1261649 5605841 5603116 2026-08-07T10:50:53Z Gurther 105215 5605841 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Anna Mikhalkova and Mikhail Yefremov 06.jpg|мини|Ана Михалкова во 2026 г.]] '''Ана Никитична Михалкова''' е руска глумица и модел. Таа е родена на 13 мај 1974 година. Учествувала во филмовите „''Наши“'', ''„Кококо“'' и ''„Распутин“.'' Од 2002 година, таа ја претставува детската [[телевизиска програма]] ''„Spokoynoy nochi, malyshi!“'' Таа е позната и по улогата На Полина во ''Ситкомот „Универ. Нов дом од"'' 2014 година.<ref>[http://www.peoples.ru/art/cinema/actor/mikhalkova Peoples.ru]</ref> Таа е најстарата ќерка на Никита Михалков.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kinoguru.com/persons/anna-mikhalkova/|title=Kinoguru.com|archive-url=https://archive.today/20130127211428/http://kinoguru.com/persons/anna-mikhalkova/|archive-date=2013-01-27|accessdate=2016-02-14}}</ref> == Избрана филмографија == === Филм === * ''Ана: 6 - 18'' (Анна: од 6 до 18, 1993) како самата себе * ''Берберот на Сибир'' (Сибирский цирюльник, 1998) како Дуњаша * ''Нашиот сопствен'' (Свои, 2004) како Катерина * ''Темна планета'' (Обитаемый остров, 2008) како Орди Тадер * ''[[Изгорени од сонцето 2]]'' (Утомлённые солнцем 2: Цитадель, 2010) како Нура, родилка * ''Распутин'' (Распутин, 2011) како Ана Вирубова * ''ПираМММида'' (ПираМММида, 2011) како сопруга на Мамонтов * ''Татко ми Баришников'' (Мој папа Барышников, 2011) * Љубов со акцент (Любовь с акцентом, 2012) * ''Селфи'' (Селфи, 2018) како Вика * ''Приказна за едно назначување'' (История одного назначения, 2018) како Ана Ивановна * ''Ајде да се разведеме'' (Давай разведёмся, 2019) како Маша === Телевизија === * ''Универ. Новая общага'' (Универ. Новая общага, 2011) како Полина * ''Небесен суд'' (Небесный суд, 2011, 2014) како Луција Аркадиева * ''Доктор Рихтер'' (Доктор Рихтер, 2017) како Елизавета Николскаја * ''Обична жена'' (Обычная женщина, 2018) како Марина Лаврова == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Imdb име|0586485}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Михалкова, Ана}} [[Категорија:Родени во 1974 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Руски глумци]] l1600mvpn4p5ggmim5fzgdt0eg0uxoe 0 1269497 5605657 4671786 2026-08-06T14:56:05Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5605657 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Кралска личност |name=Иго (III) |issue=[[Жан II Ерусалимски|Жан I Кипарски]]<br/>Боемунд<br/>[[Анри II Ерусалимски|Анри II Кипарски]]<br/>[[Амалрик (тирски принц)|Амалрик]]<br/>[[Мари Лизињанска (арагонска кралица)|Мари]]<br/>Емери<br/>[[Ги (управник на Кипар)|Ги]]<br/>[[Маргарет Лизињанска|Маргарет]]<br/>Алис<br/>Елвис<br/>Изабела|death_place=|death_date={{death date and age|1284|3|24|1235|df=yes}} |birth_place= |birth_date=1235 |mother=[[Изабел Лизињанска]] |father=[[Анри Антиохиски]] |house=[[Лизињанци]] |full name= |spouse=[[Изабела Ибелинска (1241–1324)|Изабела Ибелинска]] |image=HugoIIIdenario.jpg |successor1=[[Жан II Ерусалимски|Жан I]] |predecessor1=[[Иго II Кипарски|Иго II]]|reign1=1267–1284 |succession1=Крал на Кипар|successor=[[Жан II Ерусалимски|Жан II]] |predecessor=[[Конрадин]] |reign=1268–1284 |succession=Крал на Ерусалим |caption=монета на Иго III<br>+HUGUE REI DE +JRSLM E D CYPR |religion=}} '''Иго III Кипарски''' (1235 - 24 март 1284), роден како '''Иго од Поатје''', подоцна '''Иго Лизињански''' (го прифатил мајчиното презиме Лизињански (Де Лусињан) во 1267 година), наречен '''Велики''', ― крал на Кипар од 1267 и [[Ерусалимско Кралство|крал на Ерусалим]] од 1268 (како '''Иго I Ерусалимски'''). Тој бил син на Анри Антиохиски и Изабел Лизињанска, ќерка на кипарскиот крал Иго Први.{{Sfn|Baldwin|2014}} Тој бил внук на Боемунд IV Антиохиски, а со тоа и потомок на Роберт Гвискард. == Регент == Од 1261 година тој служел како регент за Иго II Кипарски во Кипар, бидејќи Високиот двор во Кипар го сметал за маж за подобар регент од неговата мајка Изабела. Меѓутоа, таа била прифатена како ерусалимски регент во 1263 година. Починала во 1264 година, а Иго станал вршител на должноста регент на Ерусалимското Кралство, како и на Кипар. Регентството било оспорено од неговиот прв братучед Иго Бриенски, кој бил син на Мари Кипарска, најстарата ќерка на Иго I и оттаму постар наследник на Кипар, и наследник на Ерусалим по Иго II. Како и да е, Високиот ерусалимски двор го прогласил Иго Антиохиски за следен регент, за наследник на Изабела преку крвната блискост. == Крал на Кипар == Иго II починал во 1267 година без наследници. Бидејќи Иго Бриенски не го покренал своето барање за престолот, Иго Антиохиски наследил на 5 декември како неоспорен крал на Кипар и бил крунисан во Света Софија, во [[Никозија]], на 24 декември. Тој го барал и Ерусалимското Кралство во 1267 или 1268 година по погубувањето на Конрадин. Сепак, престолот на Ерусалим го барала и Мари Антиохијска преку крвна блискот до Конрадин. Ерусалимскиот висок двор го отфрлил нејзиното барање и Иго бил крунисан за крал на Ерусалим во Тир на 24 септември 1269 година. Иго и неговите потомци, кипарските кралеви, го презеле мајчиното презиме Лизињански во 1267 година, откако го наследија Кипар преку тоа семејство, со што била воспоставена Втората куќа на Лизињанците. Иго не сакал да се занимава со разни поделби во Ерусалимското Кралство и заминал во Кипар во 1276 година како згрозен од нивниот пркос кон неговиот авторитет. Следната година, неговиот раководител (бајлиф), Балијан Ибелински, арсуфски господар, бил исфрлен од Роже Сансеверински, раководителот на Карло Анжујски, кој го купил престолничкото барање на Марија Антиохиски. Кралството останало под анжевинска контрола до крајот на владеењето на Иго. Се претпоставува дека делото на [[Тома Аквински]], „''За кралството“'' било напишано за Иго III. Тој бил погребан во Света Софија, во [[Никозија]]. == Семејство == Тој се оженил по 23 јануари 1255 година со Изабела Ибелинска (околу 1241 година - 2 јуни 1324 година).{{Sfn|Edbury|1994}} Тие имле: * Жан II и I (починал во 1285 година) кој го наследил како крал на Ерусалим и Кипар{{Sfn|Edbury|1994}} * Боемунд (околу 1268 година - Тир, 3 ноември 1281 година,{{Sfn|Edbury|1994}} погребан во Францисканската црква во [[Никозија]]) * Анри II Кипарски (1271 - 31 август 1324), кој го наследил Жан I како крал, се оженил со Констанца Арагонска{{Sfn|Edbury|1994}} * Амалрик II, тирски принц (починал на 5 јуни 1310 година), ерусалимски управник, се оженил со Изабела Ерменска{{Sfn|Edbury|1994}} * Мари (1273 година - септември 1322 година во Тортоза и погребана во [[Барселона]]) која била омажема со посредници во Света Софија, [[Никозија]] на 15 јуни 1315 година и лично во Жирона на 27 ноември 1315 година Жауме II Арагонски (10 август 1267 - 2 ноември 1327 година){{Sfn|Edbury|1994}} * Eмери (1274–1280 - непосредно пред 9 април 1316),{{Sfn|Edbury|1994}} наследил Ги како управник на Кипар во 1303 година, за кратко го наследил Амалрик како регент на Кипар и гувернер на Кипар на 6 јуни 1310 година * Ги (1275-1280–1303, веројатно закопан во [[Никозија]]), кипарски управник ок. 1291 година, оженет на 7 декември 1291 година Ескива Ибелинска, бејрутска дама (1253–1312),{{Sfn|Edbury|1994}} * Маргарет (околу 1276 година - во Ерменија, 1296 година), која се омажила за 9 јануари 1288 година, со Торос III Ерменски{{Sfn|Edbury|1994}} * Алис (1277–1280 - по март 1324), се омажила за 1292–1295 или ок. 1292/1294 Балијан Ибелински (починал 1315/1316 во Керинија, непосредно пред 19 април 1316),{{Sfn|Edbury|1994}} Титуларен принц на Галилеја и Витлеем, син на Филип Ибелински (починал во 1304) * Елвис (починал по март 1324 година),{{Sfn|Edbury|1994}} * Изабела (околу 1280-1319),{{Sfn|Edbury|1994}} биле оженета прво во 1285/1290 година со Константин Етумид Негирски, лорд на Парцерперт (починал во 1308 година) и вторпат ок. 1310 година со кралот Ошин Етумид Ерменски, кој се развел од неа пред или во 1316 година. == Наводи == {{наводи}} == Извори == * {{Наведена книга|title=Pope Gregory X and the Crusades|last=Baldwin|first=Philip Bruce|publisher=The Boydell Press|year=2014}} * {{Наведена книга|title=The Kingdom of Cyprus and the Crusades, 1191-1374|last=Edbury|first=Peter W.|publisher=Cambridge University Press|year=1994}} {{Почетна кутија}} {{s-bef|before=[[Иго II of Ерусалимски|Иго II]]}} {{s-ttl|title=[[Кипарско Кралство|Крал на Кипар]]|years=1267–1284}} {{s-aft|rows=2|after=[[Жан II Ерусалимски|Жан I/II]]}} {{s-bef|before=[[Конрадин]]}} {{s-ttl|title=[[Ерусалимско Кралство|Крал на Ерусалим]]|years=1268–1284}} {{s-end}} {{Владетели на Ерусалимското Кралство}} [[Категорија:Христијани од Деветата крстоносна војна]] [[Категорија:Починати во 1284 година]] [[Категорија:Родени во 1235 година]] [[Категорија:Кралеви на Ерусалим]] [[Категорија:Кралеви на Кипар]] 32nqrcrvosg66pzahdb306k68wnpt2d 0 1269502 5605660 4542983 2026-08-06T15:00:01Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5605660 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Кралска личност||house=[[Лизињанци]]|death_place=|death_date=1285|birth_place=|birth_date=1259/67|mother=[[Изабела Ибелинска (1241-1324)|Изабела Ибелинска]]|father=[[Иго III Кипарски]]|full name=|name=Жан I/II|issue=|spouse=|successor=[[Анри II Ерусалимски|Анри II]]|reign=1284–1285|succession=[[Ерусалимско Кралство|Крал на Ерусалим]] и [[Кипарско Кралство|Кипар]]|caption=|religion=}} [[Слика:Map Crusader states 1240-fr2.svg|мини|Крстоносни држави во 1240 година.]] [[Слика:Ninth Crusade-fr.svg|мини|Крстоносни држави во 1271 година.]] '''Жан II Ерусалимски''' (1259 или околу 1267 &#x2013; 20 мај 1285 година во [[Никозија]]) ― најстариот син на [[Иго III Кипарски]] и Изабела Ибелинска. Тој го наследил својот татко како крал на Кипар (како '''Жан I''') на 24 март и бил крунисан во Свеата Софија, [[Никозија]] на 11 мај 1284 година. На неговото наследување како крал на Ерусалим се спротивставил Карло I Неаполски, кој исто така го нарушил наследството на неговиот татко. Жан починал следната година на 20 мај, никогаш не се оженил и не оставил деца. Тој бил погребан во црквата [[Свети Димитрија Солунски|Свети Димитрија]] или според некои Свтеа Софија, во [[Никозија]]. Според некои автори тој бил отруен од неговите браќа, од кои едниот, [[Анри II Ерусалимски|Анри II]], го наследил во Кипар и [[Ерусалим]]. {{Почетна кутија}} {{S-bef|rows=2|before=[[Иго III Кипарски|Иго III/I]]}} {{S-ttl|title=[[Кипарско Кралство|Крал на Кипар]]|years=1284–1285}} {{S-aft|rows=2|after=[[Анри II Ерусалимски|Анри II]]}} {{S-ttl|title=[[Ерусалимско Кралство|Крал на Ерусалим]]|years=1284–1285}} {{S-end}} {{Владетели на Ерусалимското Кралство}} [[Категорија:Кралеви на Ерусалим]] [[Категорија:Починати во 1285 година]] [[Категорија:Родени во 1259 година]] [[Категорија:Кралеви на Кипар]] 65d1k59lcnvp4vwy6om3o0h826nbhyf 0 1272737 5605686 4582464 2026-08-06T16:57:58Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5605686 wikitext text/x-wiki {{Закосен наслов|Египќанин}} [[Податотека:Fortune Gordien and Jean Simmons 1954.jpg|мини|1954 - Форчун Гордиен со актерката Џин Симонс. Промотивна фотографија за американскиот филм „Египќанецот“ (1954)]] '''Египќанин''' ([[англиски]]: ''The Egyptian'') — американски [[филм]] од 1954 година, во [[режија]] на [[Мајкл Куртиз]] (Michael Curtiz) по [[сценарио]]то на Филип Дјун (Philip Dunne) и Кејси Робинсон (Casey Robinson), засновано врз романот на [[Мајк Волтари]] (Mike Waltari). Главните улоги ги толкуваат: [[Џин Симонс (глумица)|Џин Симонс]] (Jean Simmons), [[Виктор Мачјур]] (Victor Mature), [[Питер Јустинов]] (Peter Ustinov), [[Џин Тирни]] (Gene Tierney), [[Мајкл Вилдинг]] (Michael Wilding), [[Едмунд Пурдом]] (Edmund Purdom), [[Џон Карадин]] (John Carradine) и Бела Дарви (Bela Darvi). Покрај со одличната музика на [[Бернард Херман]] (Bernard Herrmann), филмот се одликува и со прекрасна [[костимографија]] и [[сценографија]].<ref>[https://raspored.hrt.hr/?mreza=4&datum=2021-04-24 HRT, Egipćanin, američki film (R) (пристапено на 20.4.2021)]</ref> ==Синопсис== Дејствието на филмот се одвива во [[Египет]] за време на владеењето на 18. династија. Синухе (го игра Пурдом) е сираче кое го посвоило едно угледно лекарско семејство од [[Теба (Египет)|Теба]]. Тој ја продолжува семејната традиција и станува угледен лекар. Новиот фараон Екнатон (го игра Вилдинг), во знак на благодарност поради тоа што Синухе и неговиот најдобар пријател Хоремхеб (го игра Мачјур) во една прилика му го спасиле животот, ги ангажира на служба во дворецот. Таму, Синухе се вљубува во една убава [[куртизана]] (ја игра Симонс) на која ѝ го препишува целиот имот...<ref>[https://raspored.hrt.hr/?mreza=4&datum=2021-04-24 HRT, Egipćanin, američki film (R) (пристапено на 20.4.2021)]</ref> == Наводи == {{наводи}} {{филм-никулец}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Историски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови од 1954 година]] [[Категорија:Филмови на Мајкл Куртиз]] [[Категорија:Филмови со Џин Симонс]] [[Категорија:Филмови со Виктор Мачјур]] [[Категорија:Филмови со Питер Јустинов]] [[Категорија:Филмови со Бела Дарви]] [[Категорија:Филмови со Џон Карадин]] [[Категорија:Филмови со Едмунд Пурдом]] [[Категорија:Филмови со Мајкл Вилдинг]] [[Категорија:Филмови со Џин Тирни]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Египет]] [[Категорија:Филмови засновани на романи]] 4ayiu9yf9pngakis1jsar3v9z68hdph 0 1286533 5605817 5602902 2026-08-07T10:23:57Z Gurther 105215 5605817 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Charlotte hornets-wordmark.png|мини|Лого на Шарлот Хорнетс]] '''Шарлот хорнетс''' — американски професионален [[Кошарка|кошаркарски]] тим со седиште во [[Шарлот|Шарлот, Северна Каролина]]. Хорнетс се натпреваруваат во [[Национална кошаркарска асоцијација|Националната кошаркарска асоцијација]] (НБА), како член на [[Источна конференција (НБА)|Источната конференција]] во [[Југоисточна дивизија (НБА)|Југоисточна дивизија]] на лигата. Тимот е во сопственост на членот на Кошаркарската куќа на славните [[Мајкл Џордан]], кој се заинтересирал за тимот во 2010 година.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.nba.com/hornets/jordan_owner_100317.html|title=Michael Jordan becomes Bobcats Majority Owner|date=March 17, 2010|work=Bobcats.com|access-date=May 1, 2016|publisher=NBA Media Ventures, LLC}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.forbes.com/sites/mikeozanian/2014/06/12/michael-jordan-is-a-billionaire-after-increasing-stake-in-hornets/|title=Michael Jordan Is A Billionaire After Increasing Stake In Hornets|last=Ozanian|first=Mike|date=June 12, 2014|work=[[Forbes]]|access-date=June 12, 2014}}</ref> Хорнетс своите домашни натпревари ги играат во Спектрум центарот во Аптаун Шарлот. Оригиналниот тим на Хорнетс бил основан во 1988 година, од страна на Џорџ Шин. Во 2002 година, седиштето на тимот се преместува во [[Њу Орлеанс]] и стануваат Њу Орлеанс Хорнетс. Во 2004 година, НБА го основал тимот '''Шарлот Бобкетс''', кој во тоа време се сметал за нов и неискусен тим.<ref>[https://www.nba.com/hornets/news/official_team.html "Charlotte Bobcats Become NBA’s 30th Team"] ''NBA.com''</ref> Во 2014 година, Бобкетс биле преименувани во Шарлот Хорнетс и се здобиле со официјалната историја и рекордите на оригиналните Хорнетс (кои се протегаат од 1988 до 2002 година), додека тимот на Њу Орлеанс бил преименуван во Пеликанс.<ref name="jordan_hornets">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nba.com/2013/news/05/21/bobcats-change-name-to-hornets/|title=Jordan: Bobcats changing name to Hornets|date=May 21, 2013|work=NBA.com|publisher=Turner Sports Interactive, Inc.|archive-url=https://web.archive.org/web/20130608110427/http://www.nba.com/2013/news/05/21/bobcats-change-name-to-hornets|archive-date=June 8, 2013|accessdate=May 21, 2013}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=http://www.bizjournals.com/charlotte/blog/queen_city_agenda/2014/04/end-of-an-era-with-charlotte-bobcats-out-of-the.html|title=End of an era: With Charlotte Bobcats out of the playoffs, Hornets return|last=Spanberg|first=Erik|date=April 29, 2014|publisher=[[American City Business Journals|Charlotte Business Journal]]|quote=Within two weeks, the Charlotte franchise plans to flip the switch and become the Hornets, adopting the nickname used by the city's original pro basketball team from 1988 to 2002.}}</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Клубови во НБА]] [[Категорија:Шарлот Бобкетс]] [[Категорија:Шарлот Хорнетс]] ptezjo27ugkpzlky9ag096ybyqzrmf5 0 1296905 5605696 5340001 2026-08-06T17:36:16Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5605696 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Roger Black 2011.jpg|мини|Роџер Блек во 2011]] '''Роџер Ентони Блек''' (роден на 31 март 1966 година) е британски пензиониран [[Атлетика|атлеичар]]. За време на неговата атлетска кариера, тој освои поединечни сребрени медали во спринт на 400 метри на [[Олимписки игри|Олимписките игри]] и [[Светско првенство во атлетика|на Светските првенства]]. Откако се повлече од атлетиката, тој работи како телевизиски водител и мотивациски говорник. Блек има колекција од петнаесет медали од големите атлетски натпреварувања. == Ран живот == Роден е во Госпорт, [[Хемпшир]], има сестра близначка Јулија. Додека играл фудбал со локалниот тим (RPFC) тој почнал да ја демонстрира својата умешност како тркач, постигнувајќи бројни голови оставајќи многу играчи позади себе. Потоа се приклучил на атлетските клубови, повторно полагал еден од своите испити од А-ниво и почнал да студира медицина на Универзитетот во Саутемптон, но го напуштил курсот по три месеци бидејќи почнал да постигнува успех како спортист. == Атлетска кариера == Блек стана познат во 1985 година кога го освои Европското првенство за јуниори на 400 метри во време од 45,43 на 19 годишна возраст. Во 1986 година, Блек дипломирал во сениорскиот ранг и направил спектакуларно влијание победувајќи на Игрите на Комонвелтот во Единбург со 45,57, а потоа и на Европското првенство во Штутгарт, победувајќи со време од 44,59, неговиот прв британски рекорд, соборувајќи го Дерек Редмонд 44,82. Неговите наредни три сезони беа во мирување поради болест и повреди. На патеката се врати во 1990 година во добра форма и повторно го однесе на Европското првенство кое се одржа во Сплит. Блек ги оспори 400-те мери финале и ја задржа титулата со време од 45.11, задржувајќи го својот стар ривал Томас Шенлебе позади себе. Потоа го закотви тимот на ГБ на лесни 4 × 400 метри победа со разлика од 15 метри и европски рекорд од 2:58.23, со неговото поделено време од 43.9. Така постигна редок дабл-дабл – два златни медали на последователни првенства. Извонредната сезона на Блек во 1990 година беше проследена со сезоната на Светското првенство во 1991 година со многу очекувања. Неговата форма во почетокот на сезоната во Кристал Палас го натера да ги победи Стив Луис и Антонио Петигру, но само да загуби од новиот спортист Мајкл Џонсон. Блек постави нов британски рекорд од 44,37 [[Секунда|секунди]] на 3 јули 1996 година во [[Лозана]], [[Швајцарија]]. Времето на Блек е второ најбрзо на сите времиња забележано од британски тркач. Неговото најголемо поединечно достигнување во атлетика беше на Олимпијадата во [[Летни олимписки игри 1996|1996 година]] во Атланта кога во финалето на 400 метри, тој заврши на второто место зад Мајкл Џонсон, освојувајќи го сребрениот медал. Потоа се повлече од спортот само две години подоцна откако не беше избран за Европското првенство во 1998 година. Блек беше тренер на Мајк Смит и Мајк Витингем, во спонзорство на Рибок. == Награди == Во 1995 година, Универзитетот Саутемптон му додели на Блек почесна диплома и тој исто така беше награден од [[Елизабета II|кралицата Елизабета Втора]] со [[Ред на Британската Империја|MBE]]. == Телевизиска кариера == Во 1998 година Блек се појави на детската програма за вести ''Њузраунд'' со колегата спортист Иван Томас известувајќи за дебелината кај децата. Блек работеше редовно за [[Би-би-си|Би-Би-Си]] на програми како што се ''Утрешниот свет'' и ''Трибината''. Во 2004 година тој беше една од познатите личности кои учествуваа на натпреварот за танцување про-ам, Стриктли Кам Денсинг на БиБиСи 1. Во септември 2006 година, тој учествуваше во програмата за ''славни мајстори'' на BBC One, стигнувајќи до финалето заедно со Мет Досон и Хардип Синг Коли. == Пишување == Блек напиша автобиографија, објавена од Андре Дојч, со наслов ''Колку трае курсот?'' ,{{ISBN|0-233-99644-3}} == Личен живот == Блек е оженет со Џулија Бурџис, со која ги добија близнаците Џорџ и Макс во 2006 година. Блек има и ќерка Изабел од претходниот брак со Елса Девасојн. И покрај тоа што е роден во Госпорт и го посетува престижното Grammar School во Портсмут, Блек е поддржувач на [[ФК Саутхемптон|Саутемптон ФК.]] Во август 2014 година, Блек беше еден од 200-те јавни личности кои беа потписници на писмото до ''[[Гардијан]]'' во кое се противи на шкотската независност во периодот пред Септемврискиот [[Референдум за независност на Шкотска (2014)|референдум за тоа прашање]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/politics/2014/aug/07/celebrities-open-letter-scotland-independence-full-text|title=Celebrities' open letter to Scotland – full text and list of signatories|date=2014-08-07|work=The Guardian|accessdate=2014-08-26}}</ref> == Достигнувања == * 1985 година ** Европско првенство за јуниори – [[Котбус]], [[Германија]] *** Златен медал на 400 метри – 45,36 секунди *** 4&nbsp;x&nbsp;400&nbsp;м. златен медал во штафета – 3:07.18 * 1986 година ** Игри на Комонвелтот - [[Единбург]], [[Шкотска]] *** 400&nbsp;м. златен медал – 45,57 сек. *** 4&nbsp;x&nbsp;400&nbsp;м. златен медал во штафета – 3:07.19 ** Европско првенство – [[Штутгарт]], Германија *** 400&nbsp;м. златен медал – 44,59 сек. *** 4&nbsp;x&nbsp;400&nbsp;м. златен медал во штафета – 2:59,84 * 1987 година ** Светско првенство – [[Рим]], [[Италија]] *** 4&nbsp;x&nbsp;400&nbsp;м. штафетен сребрен медал * 1990 година ** Европско првенство – [[Сплит]], [[Југославија]] *** 400&nbsp;м. златен медал – 45,08 сек. *** 4&nbsp;x&nbsp;400&nbsp;м. златен медал во штафета – 2:58,22 * 1991 година ** Светско првенство – [[Токио]], [[Јапонија]] *** 400&nbsp;м. сребрен медал – 44,62 сек. *** 4&nbsp;x&nbsp;400&nbsp;м. златен медал во штафета – 2:57,53 * 1992 година ** [[Летни олимписки игри 1992|Летни олимписки игри]] - [[Барселона]], [[Шпанија]] *** 4&nbsp;x&nbsp;400&nbsp;м. Бронзен медал во штафета – 2:59,73 * 1994 година ** Европско првенство – [[Хелсинки]], [[Финска]] *** 400&nbsp;м. сребрен медал – 45,2 сек. *** 4&nbsp;x&nbsp;400&nbsp;м. златен медал во штафета – 2:59,13 * 1996 година ** [[Летни олимписки игри 1996|Летни олимписки игри]] - [[Атланта]], [[Соединети Американски Држави|САД]] *** 400&nbsp;м. сребрен медал – 44,41 сек. *** 4&nbsp;x&nbsp;400&nbsp;м. штафетен сребрен медал – 2:56,60 * 1997 година ** Светско првенство – [[Атина]], [[Грција]] *** 4&nbsp;x&nbsp;400&nbsp;м. златен медал во штафета – 2:56,65 == Надворешни врски == * [http://www.rogerblack.co.uk/ Почетна страница на Роџер Блек] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220428184219/https://www.rogerblack.co.uk/ |date=2022-04-28 }} * [https://www.gordonpoole.com/talent/roger-black-mbe/ Роџер Блек MBE мотивационен говорен профил и видео] * Roger Black == Наводи == {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Блeк, Роџер}} [[Категорија:Членови на Редот на Британската Империја]] [[Категорија:Олимписки сребрени медалисти за Велика Британија]] [[Категорија:Олимписки бронзени медалисти за Велика Британија]] [[Категорија:Родени во 1966 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] djlfooibxzfttiiy727fy2fs4htud4h 0 1298724 5605689 4759961 2026-08-06T17:10:36Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5605689 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Beso de Judas.jpg|мини|Бакнежот на Јуда]] '''„Бакнежот на Јуда“''' ([[шпански]]: ''El beso de Judas'') — шпански [[филм]] од 1954 година, во [[режија]] на [[Рафаел Хил]] (Rafael Gil), кој е автор и на [[сценарио]]то, заедно со Висенте Ескрива (Vicente Escrivá). Главните улоги ги играат: Рафаел Ривељес (Rafael Rivelles), [[Франсиско Рабал]] (Francisco Rabal), Жерард Тихи (Gérard Tichy), Фернандо Санчо (Fernando Sancho) и Хосе Нието (José Nieto). На [[Венецијански филмски фестивал|Венецијанскиот филмски фестивал]], филмот бил номиниран за наградата „[[Златен лав]]“.<ref>[https://raspored.hrt.hr/?mreza=4&datum=2022-04-16 HRT, Judin poljubac, španjolski film (пристапено на 16.4.2022)]</ref> ==Синопсис== Во филмот се прикажува животот на [[Исус Христос]] (го игра Нието) низ приказната на неговиот ученик [[Јуда |Јуда Искариотски]] (го игра Ривељес). Во филмот, Јуда е прикажан како алчен човек кој го следи Исус со намера да стане моќен човек. Меѓутоа, најпосле, тој се разочарува од учењето на Исус, кој целосно се оддалечува од световните и политичките интереси. Затоа, на крајот, Јуда одлучува да го предаде својoт учител... == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Шпански филмови]] [[Категорија:Филмови од 1954 година]] [[Категорија:Црно-бели филмови]] [[Категорија:Филмови на шпански јазик]] [[Категорија:Филмови на Рафаел Хил]] [[Категорија:Филмови со Рафаел Ривељес]] [[Категорија:Филмови со Хосе Нието]] [[Категорија:Филмови со Франсиско Рабал]] [[Категорија:Филмови со Жерард Тихи]] [[Категорија:Филмови со Фернандо Санчо]] [[Категорија:Религиoзни филмови]] [[Категорија:Библиски филмови]] [[Категорија:Филмови за Исус Христос]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Израел]] 4r5tisdbx6xuenhg1cv2lo1nmc4a7x7 0 1303815 5605819 5602904 2026-08-07T10:28:58Z Gurther 105215 Одбиена последната промена (од [[Специјална:Придонеси/Lili Arsova|Lili Arsova]]) и ја поврати преработката 4786952 на Dandarmkd 5605819 wikitext text/x-wiki {{Infobox character|name=Алберт Волпе|image=|image_size=240px|caption=|first=''[[Кум 3 (филм)|Кум III]]''|last=''[[Кум 3 (филм)|Кум III]]''|nickname=Лисицата|gender=[[Маж]]|nationality=[[Италијански Соединетодржавци|Соединетодржавец]]|title=[[Криминален шеф]]|affiliation=[[Чикашка филијала]]|portrayer=[[Кармине Кариди]]|creator=[[Марио Пуцо]]}} '''Алберт Волпе''' ― [[измислен лик]] кој се појавува во филмот ''[[Кум 3 (филм)|Кум Дел III]]'' од 1990 година. Тој е претставен од Кармине Кариди, кој бил претставуван од Кармине Розато во ''[[Кум II|Кум II]]'' (1974). Волпе е шеф на Чикашката филијала во 1970-тите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/movies/movie/20079/The-Godfather-Part-III/cast|title=The Godfather, Part III (1990)|date=2014|work=[[The New York Times]]|publisher=[[Baseline (податочна база)|Baseline]] & [[All Movie Guide]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140716160757/http://www.nytimes.com/movies/movie/20079/The-Godfather-Part-III/cast|archive-date=16 јули 2014|accessdate=3 јули 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.imdb.com/title/tt0099674/characters/nm0137142|title=The Godfather Part III (1990)|work=[[IMDb]]|accessdate=3 јули 2022}}</ref> == ''Кум III'' == Алберт Волпе е еден од дарителите во Комисијата. Познато е дека е човек со око за големите бизниси и е еден од многуте што се обиделе да заработат богатство со инвестирање во казината на Мајкл Корлеоне. Мајкл свикува состанок на Комисијата во хотел во Атлантик Сити и ја ликвидира својата коцкарска империја, правејќи ги неговите партнери, вклучувајќи го и Волпе, мултимилионери. Сепак, успехот на Волпе е краткотраен. Неколку моменти откако Мајкл ја најавува продажбата, еден од атентаторите кои работат за предавничкиот капорежим на семејството Корлеоне'','' Џои Заса отвораат оган во хотелот, убивајќи ги сите внатре освен Мајкл и неговиот внук Винсент Корлеоне. Волпе е застрелан откако ќе го заглави својот „среќен капут“ на вратата. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Културолошки претстави за мафијата]] [[Категорија:Измислени Сицилијанци]] [[Категорија:Измислени италијански Соединетодржавци]] [[Категорија:Измислени иселеници во Соединетите Држави]] [[Категорија:Измислени гангстери]] [[Категорија:Филмски ликови појавени во 1990 година]] [[Категорија:Ликови од Кум]] ixy3m20xm05nd7lwynn4gz65gxnnilz 5605820 5605819 2026-08-07T10:29:26Z Gurther 105215 5605820 wikitext text/x-wiki {{Infobox character|name=Алберт Волпе|image=|image_size=240px|caption=|first=''[[Кум 3 (филм)|Кум III]]''|last=''[[Кум 3 (филм)|Кум III]]''|nickname=Лисицата|gender=[[Маж]]|nationality=[[Италијански Соединетодржавци|Соединетодржавец]]|title=[[Криминален шеф]]|affiliation=[[Чикашка филијала]]|portrayer=[[Кармине Кариди]]|creator=[[Марио Пуцо]]}} '''Алберт Волпе''' ― [[измислен лик]] кој се појавува во филмот ''[[Кум 3 (филм)|Кум III]]'' од 1990 година. Тој е претставен од Кармине Кариди, кој бил претставуван од Кармине Розато во ''[[Кум II|Кум II]]'' (1974). Волпе е шеф на Чикашката филијала во 1970-тите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/movies/movie/20079/The-Godfather-Part-III/cast|title=The Godfather, Part III (1990)|date=2014|work=[[The New York Times]]|publisher=[[Baseline (податочна база)|Baseline]] & [[All Movie Guide]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140716160757/http://www.nytimes.com/movies/movie/20079/The-Godfather-Part-III/cast|archive-date=16 јули 2014|accessdate=3 јули 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.imdb.com/title/tt0099674/characters/nm0137142|title=The Godfather Part III (1990)|work=[[IMDb]]|accessdate=3 јули 2022}}</ref> == ''Кум III'' == Алберт Волпе е еден од дарителите во Комисијата. Познато е дека е човек со око за големите бизниси и е еден од многуте што се обиделе да заработат богатство со инвестирање во казината на Мајкл Корлеоне. Мајкл свикува состанок на Комисијата во хотел во Атлантик Сити и ја ликвидира својата коцкарска империја, правејќи ги неговите партнери, вклучувајќи го и Волпе, мултимилионери. Сепак, успехот на Волпе е краткотраен. Неколку моменти откако Мајкл ја најавува продажбата, еден од атентаторите кои работат за предавничкиот капорежим на семејството Корлеоне'','' Џои Заса отвораат оган во хотелот, убивајќи ги сите внатре освен Мајкл и неговиот внук Винсент Корлеоне. Волпе е застрелан откако ќе го заглави својот „среќен капут“ на вратата. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Културолошки претстави за мафијата]] [[Категорија:Измислени Сицилијанци]] [[Категорија:Измислени италијански Соединетодржавци]] [[Категорија:Измислени иселеници во Соединетите Држави]] [[Категорија:Измислени гангстери]] [[Категорија:Филмски ликови појавени во 1990 година]] [[Категорија:Ликови од Кум]] cu17x6ij1pqa4xu6a9m5rismxlewk74 5605821 5605820 2026-08-07T10:29:48Z Gurther 105215 5605821 wikitext text/x-wiki {{Infobox character|name=Алберт Волпе|image=|image_size=240px|caption=|first=''[[Кум 3 (филм)|Кум III]]''|last=''[[Кум 3 (филм)|Кум III]]''|nickname=Лисицата|gender=[[Маж]]|nationality=[[Италијански Соединетодржавци|Соединетодржавец]]|title=[[Криминален шеф]]|affiliation=[[Чикашка филијала]]|portrayer=[[Кармине Кариди]]|creator=[[Марио Пуцо]]}} '''Алберт Волпе''' ― [[измислен лик]] кој се појавува во филмот ''[[Кум 3 (филм)|Кум III]]'' од [[1990|1990 година]]. Тој е претставен од Кармине Кариди, кој бил претставуван од Кармине Розато во ''[[Кум II|Кум II]]'' (1974). Волпе е шеф на Чикашката филијала во [[1970-тите]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/movies/movie/20079/The-Godfather-Part-III/cast|title=The Godfather, Part III (1990)|date=2014|work=[[The New York Times]]|publisher=[[Baseline (податочна база)|Baseline]] & [[All Movie Guide]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140716160757/http://www.nytimes.com/movies/movie/20079/The-Godfather-Part-III/cast|archive-date=16 јули 2014|accessdate=3 јули 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.imdb.com/title/tt0099674/characters/nm0137142|title=The Godfather Part III (1990)|work=[[IMDb]]|accessdate=3 јули 2022}}</ref> == ''Кум III'' == Алберт Волпе е еден од дарителите во Комисијата. Познато е дека е човек со око за големите бизниси и е еден од многуте што се обиделе да заработат богатство со инвестирање во казината на Мајкл Корлеоне. Мајкл свикува состанок на Комисијата во хотел во Атлантик Сити и ја ликвидира својата коцкарска империја, правејќи ги неговите партнери, вклучувајќи го и Волпе, мултимилионери. Сепак, успехот на Волпе е краткотраен. Неколку моменти откако Мајкл ја најавува продажбата, еден од атентаторите кои работат за предавничкиот капорежим на семејството Корлеоне'','' Џои Заса отвораат оган во хотелот, убивајќи ги сите внатре освен Мајкл и неговиот внук Винсент Корлеоне. Волпе е застрелан откако ќе го заглави својот „среќен капут“ на вратата. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Културолошки претстави за мафијата]] [[Категорија:Измислени Сицилијанци]] [[Категорија:Измислени италијански Соединетодржавци]] [[Категорија:Измислени иселеници во Соединетите Држави]] [[Категорија:Измислени гангстери]] [[Категорија:Филмски ликови појавени во 1990 година]] [[Категорија:Ликови од Кум]] 7nsdvl1iey93bsk16imfsvsm6x0v8zg 0 1304739 5605778 5374724 2026-08-06T20:40:50Z Buli 2648 5605778 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Нашку Лози | image = | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = 1885 | birth_place = [[Крушево]], [[Османлиска Империја]] | death_date = 1912 | death_place = [[Крушево]], [[Османлиска Империја]] | other_names = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = }} '''Нашку Лози''' ({{роден во|Крушево}}, 1885 – {{починал во|Крушево}}, 1912) — [[Власи|влашки]] [[поет]] од [[Македонија (регион)|Македонија]]. Своето образование го стекнал во романско училиште во родниот град и романски ликеј во [[Битола]]. За време на [[Илинденското востание]] (1903) живеел во родното Крушево. Непосредно по задушувањето на востанието напишал песна на [[влашки јазик]] насловена „Пискотот на крушевчани“, која била пронајдена во домашната архива на [[Костика Телеску]] од Крушево. Македонскиот поет [[Гане Тодоровски]] ја препеал песната на Лози на [[македонски јазик]]. == Надворешна врска == * [https://www.macedonism.org/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0/%D0%BB%D0%BE%D0%B7%D0%B8-%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%BA%D1%83/ Нашку Лози] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220803131645/https://www.macedonism.org/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0/%D0%BB%D0%BE%D0%B7%D0%B8-%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%BA%D1%83/ |date=2022-08-03 }} на ''Дигитална македонска енциклопедија'' {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Лози, Нашку}} [[Категорија:Македонски Власи]] [[Категорија:Родени во 1885 година]] [[Категорија:Починати во 1912 година]] [[Категорија:Влашки поети]] [[Категорија:Македонски поети]] [[Категорија:Отомански поети]] g2ouqlduecz7cbju6vj14uyob19pvju 5605779 5605778 2026-08-06T20:42:44Z Buli 2648 5605779 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Нашку Лози | image = | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = 1885 | birth_place = [[Крушево]], [[Османлиска Империја]] | death_date = 1912 | death_place = [[Крушево]], [[Османлиска Империја]] | other_names = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = }} '''Нашку Лози''' ({{роден во|Крушево}}, 1885 – {{починал во|Крушево}}, 1912) — [[Власи|влашки]] [[поет]] од [[Македонија (регион)|Македонија]]. Своето образование го стекнал во романско училиште во родниот град и [[Романски машки лицеј во Битола|Романски лицеј во Битола]]. За време на [[Илинденското востание]] (1903) живеел во родното Крушево. Непосредно по задушувањето на востанието напишал песна на [[влашки јазик]] насловена „Пискотот на крушевчани“, која била пронајдена во домашната архива на [[Костика Телеску]] од Крушево. Македонскиот поет [[Гане Тодоровски]] ја препеал песната на Лози на [[македонски јазик]]. == Надворешна врска == * [https://www.macedonism.org/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0/%D0%BB%D0%BE%D0%B7%D0%B8-%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%BA%D1%83/ Нашку Лози] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220803131645/https://www.macedonism.org/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0/%D0%BB%D0%BE%D0%B7%D0%B8-%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%BA%D1%83/ |date=2022-08-03 }} на ''Дигитална македонска енциклопедија'' {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Лози, Нашку}} [[Категорија:Македонски Власи]] [[Категорија:Родени во 1885 година]] [[Категорија:Починати во 1912 година]] [[Категорија:Влашки поети]] [[Категорија:Македонски поети]] [[Категорија:Отомански поети]] e8lcbsk8qh99njwlk5svxmlf9upz9d9 0 1306315 5605893 5603725 2026-08-07T11:49:36Z Gurther 105215 Одбиена последната промена (од [[Специјална:Придонеси/Lili Arsova|Lili Arsova]]) и ја поврати преработката 5239636 на Bjankuloski06 5605893 wikitext text/x-wiki '''Ејтсов Брег''' (англиски:''{{Јаз|en|Eights Coast}}'') — дел од брегот на [[Антарктик|Западен Антарктик]], во западниот сектор на [[Елсвортова Земја|Елсвортовата Земја]], кој се протега помеѓу 73° и 73°50' ЈГШ и 85° и 100° ЗГД. Брегот се наоѓа во западниот дел на [[Елсвортова Земја|Елсвортовата Земја]], покрај јужните брегови на [[Белингсхаузеново Море|Белингсхаузеновото Море]], дел од тихоокеанскиот сектор на [[Јужен Океан|Јужниот Океан]]. На запад се граничи со [[Волгринов Брег|Волгриновиот Брег]] на [[Земја на Мери Берд|Земјата на Мери Берд]], а на исток со [[Брајанов Брег|Брајановиот Брег]] на [[Елсвортова Земја|Елсвортовата Земја]]. Неговото крајбрежје е слабо расчленето, целосно зафатено од [[Ледена плоча|ледените плочи]] Пикок и [[Аботова Ледена Плоча|Аботова]] на запад. Големиот остров [[Тарстон (остров)|Тарстон]] (планината Хоторн 1036 м) и помалиот Шерман се „заробени“ во Ледениот Плоча Пикок, а островите Џастин, Флечер и другите острови во Аботовата Ледена Плоча. Целосно е покриен со густа ледена покривка, над која стрчат поединечни оголени врвови и нунатаци од планината Џонс, од кои планинските ледници се спуштаат кон ледените плочи. На поголемиот дел од Ејтсовиот Брег нема претензии ниту една нација. На исток, Ејтсовиот Брег се граничи со сектор за кој Чиле тврди дека е дел од неговата најјужна провинција. За [[Остров Петар I|Островот Петар I]], 450 километри северно од брегот, Норвешка тврди дека е нејзин протекторат. Ејтсовиот Брег е откриен во февруари 1940 година од американската експедиција предводена од адмиралот [[Ричард Берд]]. Во 1966 година, Советодавниот комитет за номенклатура на Антарктикот на САД го именувал во чест на Џејмс Ејтс (1798 – 1882), американски [[геолог]] кој во 1830 година, за време на неговата посета на Антарктикот, ги открил првите фосилни животни на континентот. Брегот бил детално проучен и топографски фотографиран од воздух и од копнени екипи во периодот 1960-1966 година. == Надворешни врски == * [http://www.geographic.org/geographic_names/antname.php?uni=4367&fid=antgeo_107 Eights Coast] auf geographic.org (англиски) [[Категорија:Брегови на Антарктикот]] 93jwpke9re5ft90vz5s50xqkn8nr71i 5605894 5605893 2026-08-07T11:50:16Z Gurther 105215 5605894 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=август 2026}} '''Ејтсов Брег''' (англиски:''{{Јаз|en|Eights Coast}}'') — дел од брегот на [[Антарктик|Западен Антарктик]], во западниот сектор на [[Елсвортова Земја|Елсвортовата Земја]], кој се протега помеѓу 73° и 73°50' ЈГШ и 85° и 100° ЗГД. Брегот се наоѓа во западниот дел на [[Елсвортова Земја|Елсвортовата Земја]], покрај јужните брегови на [[Белингсхаузеново Море|Белингсхаузеновото Море]], дел од тихоокеанскиот сектор на [[Јужен Океан|Јужниот Океан]]. На запад се граничи со [[Волгринов Брег|Волгриновиот Брег]] на [[Земја на Мери Берд|Земјата на Мери Берд]], а на исток со [[Брајанов Брег|Брајановиот Брег]] на [[Елсвортова Земја|Елсвортовата Земја]]. Неговото крајбрежје е слабо расчленето, целосно зафатено од [[Ледена плоча|ледените плочи]] Пикок и [[Аботова Ледена Плоча|Аботова]] на запад. Големиот остров [[Тарстон (остров)|Тарстон]] (планината Хоторн 1036 м) и помалиот Шерман се „заробени“ во Ледениот Плоча Пикок, а островите Џастин, Флечер и другите острови во Аботовата Ледена Плоча. Целосно е покриен со густа ледена покривка, над која стрчат поединечни оголени врвови и нунатаци од планината Џонс, од кои планинските ледници се спуштаат кон ледените плочи. На поголемиот дел од Ејтсовиот Брег нема претензии ниту една нација. На исток, Ејтсовиот Брег се граничи со сектор за кој Чиле тврди дека е дел од неговата најјужна провинција. За [[Остров Петар I|Островот Петар I]], 450 километри северно од брегот, Норвешка тврди дека е нејзин протекторат. Ејтсовиот Брег е откриен во февруари 1940 година од американската експедиција предводена од адмиралот [[Ричард Берд]]. Во 1966 година, Советодавниот комитет за номенклатура на Антарктикот на САД го именувал во чест на Џејмс Ејтс (1798 – 1882), американски [[геолог]] кој во 1830 година, за време на неговата посета на Антарктикот, ги открил првите фосилни животни на континентот. Брегот бил детално проучен и топографски фотографиран од воздух и од копнени екипи во периодот 1960-1966 година. == Надворешни врски == * [http://www.geographic.org/geographic_names/antname.php?uni=4367&fid=antgeo_107 Eights Coast] auf geographic.org (англиски) [[Категорија:Брегови на Антарктикот]] iuw7fiql60d19akrc231b1wn8zz65m9 5605895 5605894 2026-08-07T11:50:41Z Gurther 105215 5605895 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=август 2026}} '''Ејтсов Брег''' (англиски:''{{Јаз|en|Eights Coast}}'') — дел од брегот на [[Антарктик|Западен Антарктик]], во западниот сектор на [[Елсвортова Земја|Елсвортовата Земја]], кој се протега помеѓу 73° и 73°50' ЈГШ и 85° и 100° ЗГД. Брегот се наоѓа во западниот дел на [[Елсвортова Земја|Елсвортовата Земја]], покрај јужните брегови на [[Белингсхаузеново Море|Белингсхаузеновото Море]], дел од тихоокеанскиот сектор на [[Јужен Океан|Јужниот Океан]]. На запад се граничи со [[Волгринов Брег|Волгриновиот Брег]] на [[Земја на Мери Берд|Земјата на Мери Берд]], а на исток со [[Брајанов Брег|Брајановиот Брег]] на [[Елсвортова Земја|Елсвортовата Земја]]. Неговото крајбрежје е слабо расчленето, целосно зафатено од [[Ледена плоча|ледените плочи]] Пикок и [[Аботова Ледена Плоча|Аботова]] на запад. Големиот остров [[Тарстон (остров)|Тарстон]] (планината Хоторн 1036 м) и помалиот Шерман се „заробени“ во Ледениот Плоча Пикок, а островите Џастин, Флечер и другите острови во Аботовата Ледена Плоча. Целосно е покриен со густа ледена покривка, над која стрчат поединечни оголени врвови и нунатаци од планината Џонс, од кои планинските ледници се спуштаат кон ледените плочи. На поголемиот дел од Ејтсовиот Брег нема претензии ниту една нација. На исток, Ејтсовиот Брег се граничи со сектор за кој Чиле тврди дека е дел од неговата најјужна провинција. За [[Остров Петар I|Островот Петар I]], 450 километри северно од брегот, Норвешка тврди дека е нејзин протекторат. Ејтсовиот Брег е откриен во февруари 1940 година од американската експедиција предводена од адмиралот [[Ричард Берд]]. Во 1966 година, Советодавниот комитет за номенклатура на Антарктикот на САД го именувал во чест на Џејмс Ејтс (1798 – 1882), американски [[геолог]] кој во 1830 година, за време на неговата посета на Антарктикот, ги открил првите фосилни животни на континентот. Брегот бил детално проучен и топографски фотографиран од воздух и од копнени екипи во периодот 1960-1966 година. == Надворешни врски == * [http://www.geographic.org/geographic_names/antname.php?uni=4367&fid=antgeo_107 Eights Coast] auf geographic.org (англиски) {{Антарктик-никулец}} [[Категорија:Брегови на Антарктикот]] f3givc5w67heao79tzwlrlr39op7qpf 5605896 5605895 2026-08-07T11:51:33Z Gurther 105215 5605896 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=август 2026}} '''Ејтсов Брег''' ({{Langx|en|Eights Coast}}) — дел од брегот на [[Антарктик|Западен Антарктик]], во западниот сектор на [[Елсвортова Земја|Елсвортовата Земја]], кој се протега помеѓу 73° и 73°50' ЈГШ и 85° и 100° ЗГД. Брегот се наоѓа во западниот дел на [[Елсвортова Земја|Елсвортовата Земја]], покрај јужните брегови на [[Белингсхаузеново Море|Белингсхаузеновото Море]], дел од тихоокеанскиот сектор на [[Јужен Океан|Јужниот Океан]]. На запад се граничи со [[Волгринов Брег|Волгриновиот Брег]] на [[Земја на Мери Берд|Земјата на Мери Берд]], а на исток со [[Брајанов Брег|Брајановиот Брег]] на [[Елсвортова Земја|Елсвортовата Земја]]. Неговото крајбрежје е слабо расчленето, целосно зафатено од [[Ледена плоча|ледените плочи]] Пикок и [[Аботова Ледена Плоча|Аботова]] на запад. Големиот остров [[Тарстон (остров)|Тарстон]] (планината Хоторн 1036 м) и помалиот Шерман се „заробени“ во Ледениот Плоча Пикок, а островите Џастин, Флечер и другите острови во Аботовата Ледена Плоча. Целосно е покриен со густа ледена покривка, над која стрчат поединечни оголени врвови и нунатаци од планината Џонс, од кои планинските ледници се спуштаат кон ледените плочи. На поголемиот дел од Ејтсовиот Брег нема претензии ниту една нација. На исток, Ејтсовиот Брег се граничи со сектор за кој Чиле тврди дека е дел од неговата најјужна провинција. За [[Остров Петар I|Островот Петар I]], 450 километри северно од брегот, Норвешка тврди дека е нејзин протекторат. Ејтсовиот Брег е откриен во февруари 1940 година од американската експедиција предводена од адмиралот [[Ричард Берд]]. Во 1966 година, Советодавниот комитет за номенклатура на Антарктикот на САД го именувал во чест на Џејмс Ејтс (1798 – 1882), американски [[геолог]] кој во 1830 година, за време на неговата посета на Антарктикот, ги открил првите фосилни животни на континентот. Брегот бил детално проучен и топографски фотографиран од воздух и од копнени екипи во периодот 1960-1966 година. == Надворешни врски == * [http://www.geographic.org/geographic_names/antname.php?uni=4367&fid=antgeo_107 Eights Coast] auf geographic.org (англиски) {{Антарктик-никулец}} [[Категорија:Брегови на Антарктикот]] fzomc4zagw31g72ypp0c7mqk0p1nnil 10 1306713 5605897 5230428 2026-08-07T11:52:01Z Gurther 105215 5605897 wikitext text/x-wiki {{asbox | image = Antarctica (orthographic projection).svg | pix = 30 | subject = | qualifier = за [[Антарктик]]от | category = Никулци за Антарктикот | tempsort = * | name = Предлошка:Антарктик-никулец }} <noinclude> [[Категорија:Предлошки за никулци за географија]] [[Категорија:Предлошки за Антарктикот|Ψ]] </noinclude> 9b97at4fwysdinfqubf5gugz5cps3qb 0 1309617 5605697 5604955 2026-08-06T17:37:27Z Buli 2648 5605697 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Грчка машка гимназија во Битола | native_name = Ελληνικό Γυμνάσιο Μοναστηρίου | logo = Bitolya, Magarevo and Tarnovo Greek Seals Crop Bitolya High School.png | logo_size = 150px | image = Greek gymnasium in Monastir6.jpg | image_size = | alt = | caption = Зградата на гимназијата | location = [[Битола]] | country = [[Османлиско Царство]] | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = 1884 | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = 1912 | enrollment = {{околу}} 200 во учебна година }} '''Грчката машка гимназија во Битола''' била основана била некаде во 1884/1885 година и активно работела до 1912 година. Таа била наследник на машката полугимназија основана во 1838 година, која подоцна настрадала во пожар. Финансиите за градбата биле обезбедени делумно од Пелагониската патријаршиска митрополија, а делумно со донации од локалното население. Според Колцадис пак, гимназијата била целосно платена од баронот Никола Думба од Виена. Учениците на оваа гимназија предимно доаѓале од [[Маловиште]], [[Трново (Битолско)|Трново]], [[Гопеш]], [[Магерево]], [[Нижополе]], [[Крушево]], [[Ресен]], [[Корча]], [[Охрид]], [[Невеска]], [[Клисура (Костурско)|Клисура]], како и од селата Белкамен, Писодери, Јанковец и други места ширум османлиска Македонија. Наставата ја посетувале околу 200 ученици годишно, а матурирале околу 35-40 ученици. Учениците главно доаѓале од влашките населби кои пред појавата на романската пропаганда, најчесто своето образование го стекнувале во патријаршиските институции. [[Податотека:Greek School Gymnasium of Monastir Bitola.JPG|мини|лево|Учители и ученици во гимназијата]] Оваа гимназија се истакнувала со оосбено добар наставнички кадар, кој своето образование го имал стекнато во Атина, Виена и на други места во западна Европа. Се изучувале старогрчкиот, модерниот грчки јазик, физика, историја, филозофија, географија, вероунаука и други предмети. Оваа институција нудела прилично квалитетно и модерно образование. Зградата била особено пространа и на два ката. Изградена во западноевропски стил, со простран двор каде често се изведувале приредби од различен тип. Во склоп на овој објект постоел и интернат каде се сместувале учениците, а во истиот простор било формирано и основно училиште. По влегувањето на српската војска во Битола во 1912 година оваа институција престанала да работи. == Директори == {| class="wikitable" !Директор !Години |- |Константинос Циулкас |1884–1885 |- |Х. Самарцидис |1885–1887 |- |Л. Антониадис |1888–1891 |- |Н. Палиеракис |1892 |- |Г. Анагностопулос |1893 и 1912 |- |Алекс. Зуметикос |1897 и 1902–1905 |- |Константинос Николаидис |1905–1906 |- |Леон Папапавлу |1906–1909 |} {{Гимназии во Османлиска Македонија}} [[Категорија:Образованието во Отоманското Царство]] [[Категорија:Образованието во Битола]] mr14qqy9v1hgmv44kj41imf4ibvufps 5605698 5605697 2026-08-06T17:37:49Z Buli 2648 /* Директори */ 5605698 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Грчка машка гимназија во Битола | native_name = Ελληνικό Γυμνάσιο Μοναστηρίου | logo = Bitolya, Magarevo and Tarnovo Greek Seals Crop Bitolya High School.png | logo_size = 150px | image = Greek gymnasium in Monastir6.jpg | image_size = | alt = | caption = Зградата на гимназијата | location = [[Битола]] | country = [[Османлиско Царство]] | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = 1884 | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = 1912 | enrollment = {{околу}} 200 во учебна година }} '''Грчката машка гимназија во Битола''' била основана била некаде во 1884/1885 година и активно работела до 1912 година. Таа била наследник на машката полугимназија основана во 1838 година, која подоцна настрадала во пожар. Финансиите за градбата биле обезбедени делумно од Пелагониската патријаршиска митрополија, а делумно со донации од локалното население. Според Колцадис пак, гимназијата била целосно платена од баронот Никола Думба од Виена. Учениците на оваа гимназија предимно доаѓале од [[Маловиште]], [[Трново (Битолско)|Трново]], [[Гопеш]], [[Магерево]], [[Нижополе]], [[Крушево]], [[Ресен]], [[Корча]], [[Охрид]], [[Невеска]], [[Клисура (Костурско)|Клисура]], како и од селата Белкамен, Писодери, Јанковец и други места ширум османлиска Македонија. Наставата ја посетувале околу 200 ученици годишно, а матурирале околу 35-40 ученици. Учениците главно доаѓале од влашките населби кои пред појавата на романската пропаганда, најчесто своето образование го стекнувале во патријаршиските институции. [[Податотека:Greek School Gymnasium of Monastir Bitola.JPG|мини|лево|Учители и ученици во гимназијата]] Оваа гимназија се истакнувала со оосбено добар наставнички кадар, кој своето образование го имал стекнато во Атина, Виена и на други места во западна Европа. Се изучувале старогрчкиот, модерниот грчки јазик, физика, историја, филозофија, географија, вероунаука и други предмети. Оваа институција нудела прилично квалитетно и модерно образование. Зградата била особено пространа и на два ката. Изградена во западноевропски стил, со простран двор каде често се изведувале приредби од различен тип. Во склоп на овој објект постоел и интернат каде се сместувале учениците, а во истиот простор било формирано и основно училиште. По влегувањето на српската војска во Битола во 1912 година оваа институција престанала да работи. == Директори == {| class="wikitable" !Директор !Години |- |Константинос Циулкас |1884–1885 |- |Х. Самарцидис |1885–1887 |- |Л. Антониадис |1888–1891 |- |Н. Палиеракис |1892 |- |Г. Анагностопулос |1893 и 1912 |- |Алекс. Зуметикос |1897 и 1902–1905 |- |Константинос Николаидис |1905–1906 |- |Леон Папапавлу |1906–1909 |} == Наводи == {{наводи}} {{Гимназии во Османлиска Македонија}} [[Категорија:Образованието во Отоманското Царство]] [[Категорија:Образованието во Битола]] 6bi91kkfdgvmt2xjut9y0ohsnqwmwr5 5605700 5605698 2026-08-06T17:41:26Z Buli 2648 /* Директори */ 5605700 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Грчка машка гимназија во Битола | native_name = Ελληνικό Γυμνάσιο Μοναστηρίου | logo = Bitolya, Magarevo and Tarnovo Greek Seals Crop Bitolya High School.png | logo_size = 150px | image = Greek gymnasium in Monastir6.jpg | image_size = | alt = | caption = Зградата на гимназијата | location = [[Битола]] | country = [[Османлиско Царство]] | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = 1884 | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = 1912 | enrollment = {{околу}} 200 во учебна година }} '''Грчката машка гимназија во Битола''' била основана била некаде во 1884/1885 година и активно работела до 1912 година. Таа била наследник на машката полугимназија основана во 1838 година, која подоцна настрадала во пожар. Финансиите за градбата биле обезбедени делумно од Пелагониската патријаршиска митрополија, а делумно со донации од локалното население. Според Колцадис пак, гимназијата била целосно платена од баронот Никола Думба од Виена. Учениците на оваа гимназија предимно доаѓале од [[Маловиште]], [[Трново (Битолско)|Трново]], [[Гопеш]], [[Магерево]], [[Нижополе]], [[Крушево]], [[Ресен]], [[Корча]], [[Охрид]], [[Невеска]], [[Клисура (Костурско)|Клисура]], како и од селата Белкамен, Писодери, Јанковец и други места ширум османлиска Македонија. Наставата ја посетувале околу 200 ученици годишно, а матурирале околу 35-40 ученици. Учениците главно доаѓале од влашките населби кои пред појавата на романската пропаганда, најчесто своето образование го стекнувале во патријаршиските институции. [[Податотека:Greek School Gymnasium of Monastir Bitola.JPG|мини|лево|Учители и ученици во гимназијата]] Оваа гимназија се истакнувала со оосбено добар наставнички кадар, кој своето образование го имал стекнато во Атина, Виена и на други места во западна Европа. Се изучувале старогрчкиот, модерниот грчки јазик, физика, историја, филозофија, географија, вероунаука и други предмети. Оваа институција нудела прилично квалитетно и модерно образование. Зградата била особено пространа и на два ката. Изградена во западноевропски стил, со простран двор каде често се изведувале приредби од различен тип. Во склоп на овој објект постоел и интернат каде се сместувале учениците, а во истиот простор било формирано и основно училиште. По влегувањето на српската војска во Битола во 1912 година оваа институција престанала да работи. == Директори == Директорскиот кадар бил разнолик. Само двајца од осумте директори биле битолски Власи, додека останатите шестмина биле Грци од јужна Македонија, Епир и Атика. {| class="wikitable" !Директор<ref>https://media.ems.gr/ekdoseis/makedoniki_bibliothiki/ekd_makb_koltsidas_pelagonia_105.pdf?utm_source=chatgpt.com</ref> !Години |- |Константинос Циулкас |1884–1885 |- |Х. Самарцидис |1885–1887 |- |Л. Антониадис |1888–1891 |- |Н. Палиеракис |1892 |- |Г. Анагностопулос |1893 и 1912 |- |Алекс. Зуметикос |1897 и 1902–1905 |- |Константинос Николаидис |1905–1906 |- |Леон Папапавлу |1906–1909 |} == Наводи == {{наводи}} {{Гимназии во Османлиска Македонија}} [[Категорија:Образованието во Отоманското Царство]] [[Категорија:Образованието во Битола]] 4aagv5xbhld28o30k1d3zj56knowtgv 5605702 5605700 2026-08-06T17:44:49Z Buli 2648 /* Директори */ 5605702 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Грчка машка гимназија во Битола | native_name = Ελληνικό Γυμνάσιο Μοναστηρίου | logo = Bitolya, Magarevo and Tarnovo Greek Seals Crop Bitolya High School.png | logo_size = 150px | image = Greek gymnasium in Monastir6.jpg | image_size = | alt = | caption = Зградата на гимназијата | location = [[Битола]] | country = [[Османлиско Царство]] | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = 1884 | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = 1912 | enrollment = {{околу}} 200 во учебна година }} '''Грчката машка гимназија во Битола''' била основана била некаде во 1884/1885 година и активно работела до 1912 година. Таа била наследник на машката полугимназија основана во 1838 година, која подоцна настрадала во пожар. Финансиите за градбата биле обезбедени делумно од Пелагониската патријаршиска митрополија, а делумно со донации од локалното население. Според Колцадис пак, гимназијата била целосно платена од баронот Никола Думба од Виена. Учениците на оваа гимназија предимно доаѓале од [[Маловиште]], [[Трново (Битолско)|Трново]], [[Гопеш]], [[Магерево]], [[Нижополе]], [[Крушево]], [[Ресен]], [[Корча]], [[Охрид]], [[Невеска]], [[Клисура (Костурско)|Клисура]], како и од селата Белкамен, Писодери, Јанковец и други места ширум османлиска Македонија. Наставата ја посетувале околу 200 ученици годишно, а матурирале околу 35-40 ученици. Учениците главно доаѓале од влашките населби кои пред појавата на романската пропаганда, најчесто своето образование го стекнувале во патријаршиските институции. [[Податотека:Greek School Gymnasium of Monastir Bitola.JPG|мини|лево|Учители и ученици во гимназијата]] Оваа гимназија се истакнувала со оосбено добар наставнички кадар, кој своето образование го имал стекнато во Атина, Виена и на други места во западна Европа. Се изучувале старогрчкиот, модерниот грчки јазик, физика, историја, филозофија, географија, вероунаука и други предмети. Оваа институција нудела прилично квалитетно и модерно образование. Зградата била особено пространа и на два ката. Изградена во западноевропски стил, со простран двор каде често се изведувале приредби од различен тип. Во склоп на овој објект постоел и интернат каде се сместувале учениците, а во истиот простор било формирано и основно училиште. По влегувањето на српската војска во Битола во 1912 година оваа институција престанала да работи. == Директори == Директорскиот кадар бил разнолик. Само двајца од осумте директори биле битолски Власи, додека останатите шестмина биле Грци од јужна Македонија, Епир и Атика. {| class="wikitable" !Директор<ref>https://media.ems.gr/ekdoseis/makedoniki_bibliothiki/ekd_makb_koltsidas_pelagonia_105.pdf?utm_source=chatgpt.com</ref> !Години |- |[[Константинос Циулкас]] |1884–1885 |- |Х. Самарцидис |1885–1887 |- |Л. Антониадис |1888–1891 |- |Н. Палиеракис |1892 |- |Г. Анагностопулос |1893 и 1912 |- |Алекс. Зуметикос |1897 и 1902–1905 |- |Константинос Николаидис |1905–1906 |- |Леон Папапавлу |1906–1909 |} == Наводи == {{наводи}} {{Гимназии во Османлиска Македонија}} [[Категорија:Образованието во Отоманското Царство]] [[Категорија:Образованието во Битола]] gda9xq1marag1lid2lq7p45es1i9kl1 0 1309620 5605714 4875302 2026-08-06T18:06:07Z Buli 2648 5605714 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Романски машки лицеј во Битола | native_name = Litseulu armãnescu ti ficiori Bituli | logo = | logo_size = | image = Romanska gimnazija, Bitola.jpg | image_size = | alt = | caption = Романскиот лицеј | location = [[Битола]] | country = [[Османлиско Царство]] | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = 1880 | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = 1913 | enrollment = }} '''Романскиот машки лицеј во Битола''' бил изграден во 1880 година и започнал да работи во еден мал објект со само еден клас од 6 ученици. До 1887 година бил комплетиран со 7 класови и 90 ученици. Веројатно тогаш и се преместиле во новиот и поголем објект. Образованието во лицејот било четирикласно и седумкласно. Средствата за финансиското одржување на училиштето биле обезбедувани од страна на Романија, од министерството за надворешни работи. Тука предимно учеле лица од влашката популација, но сепак образованието било на [[романски јазик]] според романските наставни програми. Ова во суштина било своевиден филолошки факултет, бидејќи најмногу од сè тука се изучувале јазици. Се изучувале германски, латински, италијански, француски, грчки, турски, па дури и бугарски јазик, што било интересен куриозитет. Од другите предмети се изучувале и романската историја, математика, ликовна уметност, музичко итн. Објектот на Лицејот бил двокатна зградата градена во западноевропски стил со орнаментирана фасада. Оваа образовна институција работела сè до 1913 година кога била затворена. {{Гимназии во Османлиска Македонија}} [[Категорија:Образованието во Отоманското Царство]] 43w9qgy8f7t367q89eso8d9xhvbnpzc 5605716 5605714 2026-08-06T18:08:51Z Buli 2648 5605716 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Романски машки лицеј во Битола | native_name = Litseulu armãnescu ti ficiori Bituli | logo = | logo_size = | image = Romanska gimnazija, Bitola.jpg | image_size = | alt = | caption = Романскиот лицеј | location = [[Битола]] | country = [[Османлиско Царство]] | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = 1880 | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = 1913 | enrollment = }} '''Романскиот машки лицеј во Битола''' бил изграден во 1880 година и започнал да работи во еден мал објект со само еден клас од 6 ученици. До 1887 година бил комплетиран со 7 класови и 90 ученици. Веројатно тогаш и се преместиле во новиот и поголем објект. Образованието во лицејот било четирикласно и седумкласно. Средствата за финансиското одржување на училиштето биле обезбедувани од страна на [[Кралство Романија|Романија]], од министерството за надворешни работи. Тука предимно учеле лица од влашката популација, но сепак образованието било на [[романски јазик]] според романските наставни програми. Ова во суштина било своевиден филолошки факултет, бидејќи најмногу од сè тука се изучувале јазици. Се изучувале германски, латински, италијански, француски, грчки, турски, па дури и бугарски јазик, што било интересен куриозитет. Од другите предмети се изучувале и романската историја, математика, ликовна уметност, музичко итн. Објектот на Лицејот бил двокатна зградата градена во западноевропски стил со орнаментирана фасада. Оваа образовна институција работела сè до 1913 година кога била затворена. {{Гимназии во Османлиска Македонија}} [[Категорија:Образованието во Отоманското Царство]] ruzvx67aatx1iym8ep4lry10k3c4n6p 5605717 5605716 2026-08-06T18:09:50Z Buli 2648 5605717 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Романски машки лицеј во Битола | native_name = Litseulu armãnescu ti ficiori Bituli | logo = | logo_size = | image = Romanska gimnazija, Bitola.jpg | image_size = | alt = | caption = Романскиот лицеј | location = [[Битола]] | country = [[Османлиско Царство]] | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = 1880 | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = 1913 | enrollment = }} '''Романскиот машки лицеј во Битола''' бил изграден во 1880 година и започнал да работи во еден мал објект со само еден клас од 6 ученици. До 1887 година бил комплетиран со 7 класови и 90 ученици. Веројатно тогаш и се преместиле во новиот и поголем објект. Образованието во лицејот било четирикласно и седумкласно. Средствата за финансиското одржување на училиштето биле обезбедувани од страна на [[Кралство Романија|Романија]], од министерството за надворешни работи. Тука предимно учеле лица од влашката популација, но сепак образованието било на [[романски јазик]] според романските наставни програми. Ова во суштина било своевиден филолошки факултет, бидејќи најмногу од сè тука се изучувале јазици. Се изучувале германски, латински, италијански, француски, грчки, турски, па дури и бугарски јазик, што било интересен куриозитет. Од другите предмети се изучувале и романската историја, математика, ликовна уметност, музичко итн. Објектот на Лицејот бил двокатна зградата градена во западноевропски стил со орнаментирана фасада. Оваа образовна институција работела сè до 1913 година кога била затворена. {{Гимназии во Османлиска Македонија}} [[Категорија:Образованието во Отоманското Царство]] [[Категорија:Образованието во Битола]] bo27wla7h872inmx2q39w0hgl1snl3t 0 1312927 5605722 5242247 2026-08-06T18:19:10Z ~2026-43240-80 135694 /* ЕНИГМА */ 5605722 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} '''„Папокот на светот“''' — [[роман]] на македонскиот писател [[Венко Андоновски]] од 2000 година. ==Содржина== ===Предговор на приредувачот=== Во предговорот, издавачот на книгата, кој за себе вели дека работи како [[Сметководство|сметководител]], ги објаснува мотивите за издавањето на книгата: заедно со ковчегот со мртвото тело на брат му, кој работел во [[циркус]]от „Медрано“, тој добива и еден куфер полн со книги, но во куферот пронаоѓа уште неколку записи: романот „Папокот на светот“, дневникот на брат му и судското сведочење за неговата смрт дадено од госпоѓата Луција Земанек. Иако се сомнева дека брат му е автор на романот, сметководителот решава да ги објави пронајдените ракописи при што вистинските имиња ги заменува со имињата на главните ликови во романот „[[Шега (новела)|Шега]]“ на [[Милан Кундера]].<ref>Венко Андоновски, ''Папокот на светот''. Скопје: Три, 2019, стр. 5-8.</ref> ===Дел прв: Клучалница=== ====Книга '''Папокот на светот'''==== Отец Иларион, кој е отфрлен од божјата милост и ја има загубено верата во [[бог]]а, ја пишува својата исповед во која раскажува за своите односи со [[Свети Кирил|св. Кирил Филозофот]]. Отец Иларион е дете од непознати родители, пронајдено и одгледано од [[Монах|калуѓерите]], а почнал да зборува уште на шестмесечна возраст и подоцна се одликува со дарбата да раскажува приказни поради што е наречен Сказник. Отец Иларион се одликува и со дарбата да ги гледа невидливите нешта како во случајот со смртта на царската ќерка, кога во огледалото го видел нејзиниот посмртен лик, а потоа од парчињата на скршеното огледало ја составил сликата на мртвата девојка. Еден ден, во дворот на логотетот (владетелот) доаѓа Кирил Филозофот кој со својата мудрост тој го засенува главниот советник на логотетот, отец Стефан наречен Писмородецот поради тоа што по налог на владетелот создал сосема нови букви. Гневниот отец Стефан ги собира дванаесетмината членови на царскиот совет на таен состанок со намера да коваат заговор против Филозофот. Иларион не се согласува со тоа, но од страв им се приклучува на заверениците.<ref>Венко Андоновски, ''Папокот на светот''. Скопје: Три, 2019, стр. 11-54.</ref> Филозофот успева да ги прочита новите букви на отец Стефан и тогаш се открива дека дека се работи за старо, заборавено писмо кое во минатото се употребувало во [[Кападокија]]. Отец Стефан е јавно посрамотен, а поради направениот фалсификат е сменет од функцијата. Неговиот гнев кон Филозофот уште повеќе се зголемува и тој го испраќа Иларион во [[Дамаск]] за да купи отровен пајак. Во меѓувреме, логотетот му дава нова задача на Филозофот – да го преведе записот на неговиот [[прстен]], напишан на некој непознат јазик. Кирил повторно се истакнува со својата [[мудрост]] и не само што успешно го преведува записот, туку го подучува логотетот како да чита непознати писма. Стефан и Иларион го пуштаат отровниот [[Пајаци|пајак]] во собата во која се чува копијата на еден таен ракопис. Потоа, Иларион го краде дрвото на кое се запишани старите букви од Кападокија, членовите на царскиот совет го палат дрвото, но тоа се претвора во татко му на отец Стефан, човекот кој направил препис од тајниот ракопис, а потоа се претворил во [[Буква|букви]]. Утредента, кога Иларион оди да бара прошка од Кирил Филозофот, на големо изненадување го здогледува дрвото со стариот ракопис сосема нечепнато. Отец Стефан не мирува и повторно го наклеветува Филозофот кај логотетот, но тој успешно се брани со својата убедлива беседа за значењето на зборовите и гласовите. Тогаш, отец Стефан станува љубезен кон Филозофот и го предлага за член на царскиот совет. Иако предлогот е едногласно поддржан од сите членови на советот, на тајното гласање Филозофот добива само два гласа, од логотетот и од Иларион, но сепак, логотетот го назначува Филозофот за член на советот.<ref>Венко Андоновски, ''Папокот на светот''. Скопје: Три, 2019, стр. 55-102.</ref> Логотетот му дава нова задача на Кирил Филозофот – да го протолкува тајниот текст кој одамна се чува заклучен во источната одаја на [[библиотека]]та, додека неговиот препис се чува во западната одаја. Кирил и Иларион влегуваат во западната одаја и над книгата здогледуваат пајак од кого се ослободуваат. Читајќи го преписот, Кирил сфаќа дека тој е само обична пресметка и дека не крие никаква тајна. Тој бара дозвола да влезе во источната одаја за да го прочита оригиналниот запис, но логотетот не се согласува. Тогаш, во придружба на Иларион, Кирил заминува на пат со намера да го пронајде центарот на светот, убеден дека таму се наоѓа оригиналниот ракопис. Тие пристигаат до планината наречена Папокот на светот која се наоѓа во [[пустина]]та и на една карпа пронаоѓаат древен запис. На Кирил му се потребни три месеци за да го препише записот, а кога стигнува до крајот, наеднаш удира гром, но тој останува неповреден. Кирил открива дека записот е дело на [[Дариј I|царот Дариј]].<ref>Венко Андоновски, ''Папокот на светот''. Скопје: Три, 2019, стр. 103-143.</ref> Кирил и Иларион се враќаат во [[Цариград]] каде дознаваат дека на Стефан му се јавил на сон татко му, по што тој го отворил неговиот гроб и коските на татко му го протолкувале тајниот запис од источната одаја чиј автор бил [[Соломон|царот Соломон]]. Кирил утврдува дека неговиот запис и записот што го откил отец Стефан се речиси исти, но сфаќа дека Стефан не успеал да го протолкува записот. И навистина, проклетството на царскиот двор продолжува понатаму: ќерката на владетелот се претвора во пајак, а земјата ја тресат [[земјотрес]]и и се шират разни болести. Поради тоа, логотетот му го дава на Кирил клучот од источната одаја. И во неа Кирил здогледува пајак над записот при што пајакот има на грбот крст каков што има и Иларион на неговиот грб. Тајниот запис е напишан на непознато писмо, а започнува со буквата Ж. Исто така, и во таа одаја се наоѓа [[Фрескопис|фреска]] на која е прикажан [[ѓавол]]от. Кирил го чита записот, а Иларион ја кажува последната реченица од преписот направен од отец Мида, таткото на отец Стефан. Тогаш, двајцата ја напуштаат одајата, а Кирил е задоволен зашто најпосле ја решава загатката.<ref>Венко Андоновски, ''Папокот на светот''. Скопје: Три, 2019, стр. 144-158.</ref> Кирил му објаснува на Иларион дека записот во тајната одаја е препис од чашата на царот Соломон, а дека истиот препис се наоѓа и на карпата на Папокот на светот при што тој запис го фалсификувал царот Дариј. Тогаш, Иларион сфаќа дека отец Стефан има копија од клучот од тајната соба каде подолго време врши блуд со малоумната ќерка на владетелот. Иларион влегува тајно во собата на отец Стефан каде го чита целиот текст на преписот направен од отец Мида и открива дека тој го протолкувал тајниот запис, дека водел љубов со некоја девојка-пајак, дека тој е зачнат од таа врска и дека отец Стефан му е брат. Наспроти долготрајните измачувања до Стефан, сепак Иларион му простува и решава да го спаси од гневот на логотетот. Истата ноќ, Иларион влегува во тајната соба и го поместува тајниот запис на местото од каде што не може да се види дека тој во себе крие уште еден запис. Утредента, Кирил го води логотетот во одајата со намера да го остави самиот да го прочита тајниот запис, кој кажува дека царот Соломон не бил мудрец. Меѓутоа, бидејќи ракописот е поместен, логотетот не може да го прочита скриениот запис, па Кирил го напушта Цариград и заминува во [[Рим]] каде подоцна умира. Отец Стефан пак си го враќа угледот и повеќе не го измачува Иларион, ќерката на владетелот оздравува, во царството владее мир, на Иларион му исчезнува крстот на грбот, но истовремено тој ја губи способноста да ги гледа невидливите нешта.<ref>Венко Андоновски, ''Папокот на светот''. Скопје: Три, 2019, стр. 159-181.</ref> ===Дел втор: Клуч=== ====Книга '''Папокот на светот'''==== Петнаесет години по напуштањето на родниот град, Јан Лудвик решава да го напушти [[циркус]]от „Медрано“. Уште од средношколските денови тој е вљубен во Луција на која безуспешно ѝ се додворувал неколку години. Причината за неуспехот лежи во тоа што тој ја одбива нејзината понуда да стане член на [[Политичка партија|партијата]] во која членува таа. Неговиот најдобар другар е Павел Земанек за кого Јан дознава дека, исто така, е вљубен во Луција и кој неколку години подоцна се жени со неа. Јан случајно во себе открива акробатски способности. Во една прилика, тој ја разоткрива љубовната врска меѓу Луција и наставникот по физичко воспитување. По скандалот, Луција боледува цел месец, а Јан ѝ ја посветува својата стихозбирка „Енигма“. Подоцна, во училиштето се одржува приредба во организација на Луција, а Јан има мала акробатска точка за време на паузата. Кон крајот на учебната година, учениците заминуваат на излет во [[Стоби]], каде Јан се опива и има халуцинации. По завршувањето на излетот, тој и Земанек заминуваат пеш до [[Велес]], а патем ја здогледуваат Луција во возилото на наставникот по физичко, кој во меѓувреме е поставен за директор на [[училиште]]то. Во Велес, Јан ја среќава Луција и таа му признава дека го сака. Тие почнуваат да се љубат, тој ја соблекува Луција гола, но во последен миг ја одбива нејзината понуда за [[полов однос]], зашто сфаќа дека таа е веќе искусна во тој поглед. По тој настан, директорот го повикува Јан на разговор во својата канцеларија и ја исмева неговата стихозбирка посветена на Луција. Во меѓувреме, во градот пристигнува циркус и Јан се запознава со Ина, која настапува во циркусот. Истовремено, тој пишува [[есеј]] во кој остро ја напаѓа новата народна уметност што ја пропагира власта.<ref>Венко Андоновски, ''Папокот на светот''. Скопје: Три, 2019, стр. 185-276.</ref> Поради есејот, Јан е повикан на сослушување во канцеларијата на директорот на училиштето, каде е присутна и Луција. Јан одбива да се покае и продолжува со навредите кон партијата поради што директорот крвнички го претепува. Луција и Земанек го носат Јан во циркусот (каде тој веќе има акробатски настап) и тој го напушта градот заедно со циркусот, а Ина станува негова љубовница. Од тој настан минуваат многу години, а во меѓувреме Јан дознава за смртта на родителите, за напредувањето на Земанек во партијата, за неговиот брак со Луција и за нивната подоцнежна разделба поради неверството на Земанек. Истовремено, поради здравствените проблеми со внатрешното уво, Јан ја губи смислата за рамнотежа и добива отказ од циркусот.<ref>Венко Андоновски, ''Папокот на светот''. Скопје: Три, 2019, стр. 276-289.</ref> ====Книга '''Светлина'''==== По смртта на Јан, Луција дава исказ пред судот во кој прераскажува некои случки од средношколските денови: причините поради кои ја отфрлила неговата љубов поради верноста кон партијата и заминувањето на Јан од градот. Потоа, таа раскажува за стапувањето во брак со Земанек, за неговото напредување во партијата и за нивната подоцнежна разделба поради љубовната врска на Земанек. Најпосле, таа подробно ги опишува околностите пред погинувањето на Јан, кој го напуша циркусот со намера да се [[Монах|замонаши]], но претходно ненајавено ја посетува Луција во нејзиниот дом; на негово наговарање, тие заминуваат во Стоби каде тој пие вино од нејзиниот папок, ѝ го враќа украсот со пајакот, додека таа му ја враќа стихозбирката; потоа, тие продолжуваат пеш кон Велес, движејќи се по железничката пруга; кога пристигаат до [[тунел]]от, Јан се качува на мостот, а во тој миг тука минува експресниот воз; качен на ограта од мостот, Јан моча врз возот и тогаш настапува силна светлина; возот застанува во тунелот, а машиновозачот го здогледува јагленисаното тело на Јан кое лежи на електричните жици; за време на неговиот погреб, присутните не можат да го отворат ковчегот од чија внатрешност се слуша шушкање на книги; претходно, за време на [[аутопсија]]та, во џебот на панталоните на Јан лекарите ја пронаоѓаат неговата пеплосана стихозбирка.<ref>Венко Андоновски, ''Папокот на светот''. Скопје: Три, 2019, стр. 291-313.</ref> ===Поговор=== Овој дел ја содржи рецензијата на второто издание на романот „Папокот на светот“ на Јан Лудвик при што рецензентот, доцентот Венко Андоновски, ги наведува причините поради кои го одбил барањето да биде рецензент на првото издание на романот.<ref>Венко Андоновски, ''Папокот на светот''. Скопје: Три, 2019, стр. 315-320.</ref> ===Дополнение=== ====За оригиналноста на фотокопијата, или - „ЕНИГМА“!...==== Приредувачот ја претставува стихозбирката „Енигма“ на Јан Лудвик, која била спасена врз основа на фотокопијата направена од мајка ѝ на Луција. Притоа, приредувачот го искажува својот сомнеж во однос на оригиналноста на збирката, навестувајќи ја можноста дека песните ги напишала токму таа, т.е. дека тие не се оригиналните песни на Лудвик. Овој сомнеж го потврдува и доцентот Андоновски.<ref>Венко Андоновски, ''Папокот на светот''. Скопје: Три, 2019, стр. 321-327.</ref> ====ЕНИГМА==== Овој дел ја содржи стихозбирката „Енигма“ на Јан Лудвик, како и едно писмо од писателот [[Бранко Варошлија]] во кое патем ги споменува и песните од збирката.<ref>Венко Андоновски, ''Папокот на светот''. Скопје: Три, 2019, стр. 329-341.</ref> ==За романот== „Папокот на светот“ постигнал голем успех како кај публиката, така и кај [[Книжевна критика|книжевната критика]]. Романот доживеал повеќе изданија и бил продаден во повеќе од 12 000 примероци.<ref>Венко Андоновски, ''Папокот на светот''. Скопје: Три, 2019, стр. 343.</ref> Истовремено, тој бил награден со неколку македонски и странски награди, како: роман на годината, „[[Награда „Стале Попов“|Стале Попов]]“, „[[Балканика]]“ и „[[Југра]]“.<ref>Венко Андоновски, ''Папокот на светот''. Скопје: Три, 2019.</ref> ==Преводи== Српското издание на книгата го објавила издавачката куќа ''Лагуна'' од [[Белград]] во [[2019]] година во превод на Љиља Цревар и Данка Андоновски.<ref name="plus.cobiss.net">{{нмс |title=Пупак света / Венко Андоновски |url=https://plus.cobiss.net/cobiss/sr/sr/bib/273695756#full |website=plus.cobiss.net |access-date=10 ноември 2022}}</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дела на Венко Андоновски]] [[Категорија:Македонски романи]] [[Категорија:Изданија на Три]] [[Категорија:Македонски дела од 2000 година]] [[Категорија:Појавено во 2000 година во Македонија]] [[Категорија:Книги од 2000 година]] 7s6ixhhqyglvtjvx81wkhz03vgmb7q5 0 1318624 5605706 5167298 2026-08-06T17:47:56Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5605706 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Sud Italia nel 1112-es.svg|мини|Политичка карта на Јужна Италија во 1112 година, границата на Кралството Сицилија во 1154 година]] '''Гуарин''' (починал на 21 јануари 1137) бил капелан и [[канцелар]] на Роже II од Сицилија од околу 1130 година до неговата смрт, во текот на првата деценија на [[Кралство Сицилија|норманското кралство Сицилија]]. Според Александар Телезески, современиот хроничар, тој бил „ерудит... и најпретпазлив во преговорите... свештеник добро упатен во буквите, вешт во работите од светот и поседувал жилав и претпазлив ум“. Гуарин бил [[Нормани|Норманец]] од [[Франција]] кој пристигнал во Италија не многу пред Роџер да биде крунисан за крал во 1130 година. Прво се појавил како ''канцелариус'' (канцелар) во диплома од 1130 година, а потоа се појавил во диплома од август 1132 година како ''магистер канцелариус'' (магистер канцелар). Кога започнало неговото правилно канцеларство, тоа било оспорено. Во зимата 1134 &#x2013; 1135 година, Гуарин и емирот Јован биле испратени на чело на војската во Тера ди Лаворо против бунтовничкото трио Роберт II од Капуа, Сергиј VII од Неапол и Ранулф II од Алифе. Бунтовниците ја зазеле [[Аверса]], која двајцата генерали се обиделе да ја вратат. Гуарин ја бранел и ја зајакнал [[Капуа]] од секој можен напад. По доаѓањето на Роџер II на сцената, востанието набрзо пропаднало и Гуарин ги зел [[Алифе]] и [[Рависканина]] без противење. Гуарин се приклучил на опсадата на Неапол што тогаш била во тек. Откако ја презел контролата врз Капуа за кралот, бил назначен за администратор на истоименото Кнежевство Капуа кога кралот го направи својот син Алфонсо принц таа година (1135). Следните две години Гуарин управувал со Капуа заедно со младиот принц. Кога, кон крајот на летото 1136 година, императорот Лотар II водел голема војска надолу по полуостровот, Гуарин повторно бил испратен да подготви одбрана и да ја принуди соработката од игуменот Сениоректус и монасите од Монтекасино. На 5 јануари 1137 година, Гуарин побарал нивна помош и кога бил одбиен го опколил манастирот во обид да го заземе неговото богатство и неговите ѕидини (да се користи како тврдина против војската на Хенри X од Баварија). Тој се разболел за време на опсадата и умрел во [[Салерно]] на 21 јануари. ''Chronica monasterii Casinensis'' ја навел неговата смрт како доказ за божествената правда. Гуарин бил наследен во неговата канцеларија накратко од неговиот поручник, Џоселин. Како главен свештеник бил наследен од Томас Брун и како канцелар од Роберт од Селби, двајцата Англичани. == Извори == * Каравале, Марио (ед). ''Dizionario Biografico degli Italiani: LX Grosso – Guglielmo da Forlì'' . Рим, 2003 година. * Метју, Доналд. ''Норманското Кралство Сицилија'' . Cambridge University Press : 1992 година. * Хоубен, Хуберт. ''Роџер II од Сицилија: Владетел меѓу Истокот и Западот'' . Транс. Г.А. Лоуд и Дајан Милбурн. Cambridge University Press : 2002 година. * Кертис, Едмунд. ''Роџер од Сицилија и Норманите во Долна Италија 1016 &#x2013; 1154 година'' . Синовите на ГП Путнам: Њујорк, 1912 година. * Александар Телесески, преведен од Г.А. Лоуд. ''Делата направени од Роџер од Сицилија'' . [http://www.leeds.ac.uk/history/weblearning/MedievalHistoryTextCentre/Telese%20Intro.doc Вовед] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100728023144/http://www.leeds.ac.uk/history/weblearning/MedievalHistoryTextCentre/Telese%20Intro.doc |date=2010-07-28 }} и [http://www.leeds.ac.uk/history/weblearning/MedievalHistoryTextCentre/Telese%201.doc книги еден] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070316230324/http://www.leeds.ac.uk/history/weblearning/MedievalHistoryTextCentre/Telese%201.doc |date=2007-03-16 }}, [http://www.leeds.ac.uk/history/weblearning/MedievalHistoryTextCentre/Telese%202.doc два] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080409050140/http://www.leeds.ac.uk/history/weblearning/MedievalHistoryTextCentre/Telese%202.doc |date=2008-04-09 }}, [http://www.leeds.ac.uk/history/weblearning/MedievalHistoryTextCentre/Telese%203.doc три] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070316031611/http://www.leeds.ac.uk/history/weblearning/MedievalHistoryTextCentre/Telese%203.doc |date=2007-03-16 }} и [http://www.leeds.ac.uk/history/weblearning/MedievalHistoryTextCentre/Telese%204.doc четири] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20040808223706/http://www.leeds.ac.uk/history/weblearning/MedievalHistoryTextCentre/Telese%204.doc |date=2004-08-08 }} [[Категорија:Родени во непозната година]] [[Категорија:Починати во 1137 година]] [[Категорија:Сицилијански папи]] bj8q524f6oe1yg08w91u5s0qthir9yv 0 1320650 5605654 5312164 2026-08-06T14:54:51Z Andrew012p 85224 /* */ 5605654 wikitext text/x-wiki {{Infobox song | Name = Лихнида кајче веслаше | Cover = | Album = | B-side = | Released = 1986 | Format = | Recorded = 1986 | Genre = [[Фолк музика|фолк]] | Length =4:20 | Label = | Writer = [[Мирослав Кузман]] | Composer = [[Ефто Пупиновски]] | Producer = | Venue = [[Фолк Фест Валандово]] | Chronology = | Misc = | Artist = [[Ефто Пупиновски]] | Type = соло-песна | Last single = | This single = | Next single = }} {{Закосен наслов}}'''''Лихнида кајче веслаше''''' — македонска [[Народна музика|народна]] [[песна]], чиј автор е [[Ефто Пупиновски]], а текстот го напишал Мирослав Кузман за Фолкфест Валандово во [[1986]] г.<ref name="Smokvarski">{{cite journal|last1=Smokvarski|first1=Ǵorǵi|year=1991|editor-last=Sagner|editor-first=Verlag Otto|title=Новокомпонираната народна песна во СР Македонија|trans-title=Newly composed folk music in SR Macedonia|url=https://books.google.com/books?id=7HXgAAAAMAAJ|journal=New Contents Slavistics|language=mk|location=University of Michigan|publisher=Verlag Otto Sagner|volume=12|issue=1|page=299|accessdate=29 November 2012}} (Cited in {{Cite thesis|last=Peters|first=Karen Ann|title=Macedonian folk song in a Bulgarian urban context: songs and singing in Blagoevgrad, Southwest Bulgaria|publisher=University of Wisconsin (Madison)|pages=163, 291, 293|date=2002|url=https://books.google.com/books?id=3ZPQAAAAMAAJ|accessdate=29 November 2012}})</ref> Во песната се раскажува за една ужалена жена што весла по [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]] и нејзината кратка расправа со рибарите (опишани како „стари другари“). Тие ѝ ветуваат дека доколку направат [[бран]]ови, ќе ги смират, а таа одговара дека не треба да се грижат за тоа и да ја остават неа и езерото на мир. == Текст == {| class="wikitable" ! style="background-color:#FF0000;color:gold;" |Лихнида кајче веслаше<ref>{{Cite web|url=https://lyricstranslate.com/en/lihnida-kaj%C4%8De-vesla%C5%A1e-%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%B4%D0%B0-%D0%BA%D0%B0%D1%98%D1%87%D0%B5-%D0%B2%D0%B5%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B5-lihnida-was-paddling-boat.html|title=Macedonian Folk - Лихнида кајче веслаше (Lihnida kajče veslaše) lyrics + English translation|language=en|access-date=2022-02-14|website=lyricstranslate.com}}</ref> |- style="vertical-align:top;" |<poem>'''Прва строфа:''' Лихнида кајче веслаше по Охридското Езеро. Наспроти нејзе рибари, рибари, рибари, стари другари. '''Втора строфа:''' „Рибари, стари другари, кротко веслајте кајчето да не ми прајте бранови, бранови, рацете да си одморам.“ '''Рефрен:''' Лихнида кајче веслаше по Охридското Езеро. Тивко си песна пееше: ''Билјана платно белеше.'' '''Трета строфа:''' „Лихнидо, моме Лихнидо, ако ти прајме бранови со весло ќе ги скротиме, скротиме, со љубов ќе те гледаме.“ '''Четврта строфа:''' „Не сакам да ги скротите, не сакам да ме гледате, јас сакам мирно езеро, езеро душата да си одморам.“ '''Рефрен:''' .....</poem> |} == Грешка == Во текстот на песната има правописна грешка. Според [[Македонскиот правопис]], правилно е: „Наспроти '''неа''' рибари“, а не „нејзе“. == Наводи == {{наводи}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Македонски народни песни]] [[Категорија:Народна музика]] [[Категорија:Авторска]] 0xxdzg7rhxqu20rj11z9xmpdzejq3ci 0 1332732 5605830 5602918 2026-08-07T10:37:46Z Gurther 105215 5605830 wikitext text/x-wiki {{внимание}} [[Податотека:Partage de l'Empire carolingien au Traité de Verdun en 843.JPG|мини|Западнофранкско кралство во 843 г.]] Во [[Среден век|средновековната историја]], '''Западна Франција''' ( средновековен латински: {{Јаз|la|Francia occidentalis}}) или '''Кралството на Западните Франки''' ({{Јаз|la|[[Latin]]: regnum Francorum occidentalium}}) се однесува на западниот дел на [[Франкија|Франкската империја]] основана од [[Карло Велики]]. Таа била претходник на идното [[Кралство Франција]] и постоела од 843 до 987 година. Западна Франција произлегла од поделбата на [[Каролиншко Царство|Каролиншката империја]] во 843 година според [[Верденски договор|Верденскиот договор]] по смртта на синот на Карло Велики, [[Лудвиг Побожниот|Луј Побожниот]]. Западна Франција се протегала подалеку на север и на југ од модерната метрополитенска Франција, но не се протегала толку далеку на исток. Не ги вклучувала таквите идни француски стопанства како Лорен, округот и Кралството Бургундија ([[Војводство Бургундија|војводството]] веќе било дел од Западна Франција), Алзас и Прованса на исток и југоисток, на пример. Исто така, не го вклучувала полуостровот [[Бретања]] на запад. Покрај тоа, до 10 век, авторитетот на западнофранкските монарси бил значително намален. Ова било контрастно со постојано растечката моќ на нивните вазали над нивните големи и обично територијално соседни фела.{{Се бара извор|date=April 2023}} Вакуумот на моќта што го оставил слабиот кралски авторитет значел дека војните меѓу феудите биле неконтролирани, а исто така и конфликтите меѓу вазалите и самите франкиски монарси. Периодот бил обележан и со бескрајни [[Викинзи|викиншки]] напади на кралството и судири меѓу Западните Франки и Нордијците. Ова на крајот довело до основање на [[Војводство Нормандија|Нормандиското Војводство]], кое му било доделено на Норвежанецот Роло и неговите луѓе по нивната неуспешна опсада во Шартр во 911 година во замена за заклетва за лојалност кон кралот Чарлс Простиот. Нормандијата најпрвин била округ, потоа војводство, и како и другите големи феуди на Западна Франција станале главно автономни, со магнати дури и помоќни од нивниот монарх. Во [[Војводство Бретања|Бретања]], Арагон и Каталонија едвај се чувствувал авторитетот на западнофранкскиот крал. Западнофранкиските кралеви биле избирани од световните и црковните магнати, а во текот на половина век помеѓу 888 и 936 кандидати од [[Каролинзи|каролиншкиот]] и [[Робертини|Робертски]] дом биле избирани наизменично за монарси.<ref name="Lewis 1965, 179–80">Lewis 1965, 179–180.</ref> Во тоа време моќта на кралот станала послаба и пономинална, бидејќи регионалните војводи и благородници станале помоќни во нивните полунезависни региони. Робертијците, откако станале грофови на Париз и војводи на Франција, самите станале кралеви и ја основале [[Капетинска династија|династијата Капет]] по 987 година, која, иако произволна, генерално се дефинирала како постепен премин кон Кралството Франција. == Формирање и граници == [[Податотека:Carolingian_Empire_map_1895.jpg|лево|мини| Карта на поделбата на Франција донесена во Верден во 843 година. Од <nowiki><i id="mwPw">универзалната историја</i></nowiki> на Ридпат (1895).]] Во август 843 година, по три години граѓанска војна по смртта на Луј Побожниот на 20 јуни 840 година, Верденскиот договор бил потпишан од неговите тројца синови и наследници. Најмладиот, [[Карло Ќелавиот|Чарлс Ќелавиот]], ја добил западната Франција. Современиот западен Франк ''Аналес Бертиниани'' го опишал Чарлс како пристигнал во Верден, „каде што се распределуваше порциите“. Откако ги опишал деловите на неговите браќа, [[Лотар I|императорот Лотар]] (Средна Франција) и Луј Германецот (Источна Франција ), тој забележал дека „остатокот до Шпанија му го отстапиле на Чарлс“.<ref>''AB'' a. 843: ''ubi distributis portionibus'' ... ''cetera usque ad Hispaniam Carolo cesserunt''.</ref> ''Annales Fuldenses'' од Источна Франција го опишале Чарлс дека го држел западниот дел откако кралството било „поделено на три“.<ref>''AF'' a. 843: ''in tres partes diviso ... Karolus vero occidentalem tenuit.''</ref> Од смртта на кралот Пипин I од Аквитанија во декември 838 година, неговиот син бил признат од аквитанското благородништво како крал Пипин II од Аквитанија, иако наследството не било признаено од царот. Чарлс Ќелавиот бил во војна со Пипин II од почетокот на неговото владеење во 840 година, а Верденскиот договор го игнорирал барателот и му ја доделил [[Аквитанија]] на Чарлс.<ref>''AF'' a. 843: ''Karolus Aquitaniam, quasi ad partem regni sui iure pertinentem, affectans ...'' ("Charles wanted Aquitaine, which belonged by right to a part of his kingdom").</ref> Според тоа, во Јуни 845 година, по неколку воени порази, Чарлс го потпишал Договорот од Беноа-сур-Лоара и го признал владеењето на неговиот внук. Овој договор траел до 25 март 848 година, кога бароните на Аквитанија го признале Чарлс за свој крал. Потоа, војските на Чарлс имале предност и до 849 година го обезбедиле поголемиот дел од Аквитанија.<ref>Coupland 1989, 200–202.</ref> Во мај, Чарлс самиот се крунисал за „Крал на Франките и Аквитанците“ во [[Орлеан]]с. Архиепископот Венило од Сенс чиноначалствувал на крунисувањето, во кое бил вклучен и првиот случај на кралско обединување во Западна Франција. Идејата за помазание на Чарлс можела да му се должи на архиепископот Хинкмар од Ремс, кој составил не помалку од четири <nowiki><i id="mwXQ">прописи</i></nowiki> кои ги опишале соодветните литургии за царско осветување. До времето на Синодот на Квиерзи (858), Хинкмар тврдел дека Чарлс бил помазан во целото западно франкско кралство.<ref>Nelson 1977, 137–38.</ref> Со Мерсенскиот договор во 870 година, западниот дел на Лотарингија бил додаден на Западна Франција. Во 875 година Чарлс Ќелавиот бил крунисан за император на Рим. Последниот запис во ''Annales Bertiniani'' датирал од 882 година, и затоа единствениот современ наративен извор за следните осумнаесет години во Западна Франција бил ''Annales Vedastini''. Следниот сет на оригинални анали од западното франкско кралство биле оние на Флодоард, кој го започнал својот извештај со 919 година.<ref>Koziol 2006, 357.</ref> == Владеење на Чарлс Дебелиот == По смртта на внукот на Карло, Карломан II, на 12 декември 884 година, западнофранкските благородници го избрале неговиот вујко, [[Карло Дебелиот|Чарлс Дебелиот]], веќе крал во Источна Франција и [[Кралство Италија|Кралството Италија]], за свој крал. Веројатно бил крунисан за „Крал во Галија“ (''рекс во Галија'') на 20 мај 885 година во Гранд.<ref>MacLean 2003, 127.</ref> Неговото владеење бил единствениот пат по смртта на Луј Побожниот цела Франција повторно да се обедини под еден владетел. Во својство на крал на Западна Франција, се чини дека тој ја доделил кралската титула и можеби регалија на полунезависниот владетел на Бретања, Алан I.<ref>Smith 1992, 192.</ref> Неговото справување со [[Опсада на Париз (885-886)|викиншката опсада на Париз]] во 885–86 година во голема мера го намалил неговиот престиж. Во ноември 887 година неговиот внук [[Арнулф Корушки]] се побунил и ја презел титулата крал на источните Франки. Чарлс се пензионирал и наскоро починал на 13 јануари 888 година. Во Аквитанија, војводата Ранулф II можеби се признал за крал, но живеел само уште две години.<ref>Richard 1903, 37–38.</ref> Иако Аквитанија не станала посебно кралство, во голема мера била надвор од контролата на западните франкиски кралеви.<ref name="Lewis 1965, 179–80">Lewis 1965, 179–180.</ref> [[Одо (Франција)|Одо, грофот од Париз]] потоа бил избран од благородниците за нов крал на Западна Франција и бил крунисан следниот месец. Во овој момент, Западна Франција била составена од [[Неустрија]] на запад и на исток од соодветната Франција, регионот помеѓу [[Меза|Меуз]] и [[Сена]]. == Подемот на Робертијците == <references responsive="0"></references> По 860-тите, лотариншкиот благородник [[Роберт Силниот]] станал сè помоќен како гроф на Анжу, Турен и Мејн. Братот на Роберт, Хју, игуменот на Сен Дени, добил контрола над [[Австразија]] од Чарлс Ќелавиот. Синот на Роберт, [[Одо (Франција)|Одо,]] бил избран за крал во 888 година.<ref>[https://books.google.com/books?id=EVNGNIojGgMC&dq=west+francia+kingdom&pg=PA48 The Cambridge Illustrated History of France]</ref> Братот на Одо, [[Роберт I (Франција)|Роберт I]], владеел помеѓу 922 и 923 година и бил следен од Рудолф од 923 до 936 година. Хју Велики, син на Роберт I, бил издигнат до титулата „војвода на Франките“ од кралот Луј IV. Во 987 година неговиот син [[Иго Капет|Хју Капет]] бил избран за крал и започнала [[Капетинска династија|династијата Капет]]. Во овој момент тие контролирале многу малку надвор од [[Ил-де Франс|Ил-де-Франс]]. == Подемот на војводите == [[Податотека:La_France_au_Xe_siècle2.svg|лево|мини| Контролата на каролиншките кралеви значително се намалила до 10 век (во жолто).]] [[Податотека:France_à_la_fin_du_Xe_siècle.jpeg|лево|мини| Кралските земји (во сино) до крајот на 10 век.]] Надвор од старите франкиски територии и на југ локалните благородници биле полунезависни по 887 година бидејќи биле создадени војводства: [[Војводство Бургундија|Бургундија]], Аквитанија, [[Војводство Бретања|Бретања]], Гасконија, [[Војводство Нормандија|Нормандија]], Шампањ и округот Фландрија. Моќта на кралевите продолжила да опаѓа, заедно со нивната неможност да се спротивстават на Викинзите и да се спротивстават на подемот на регионалните благородници кои повеќе не биле назначени од кралот, туку станале наследни локални војводи. Во 877 година, Босо од Прованса, зет на Чарлс Ќелавиот, се крунисал како крал на Бургундија и Прованса. Неговиот син Луј Слепиот бил крал на Прованса од 890 година и император помеѓу 901 и 905 година. Рудолф II Бургундија го основал Кралството Бургундија во 933 година. == Чарлс Простиот == По смртта на последниот каролиншки крал на Источна Франција Луј Детето, Лотарингија ја префрлил верноста на кралот на Западна Франција, Чарлс Простиот. По 911 година, Војводството Швабија се проширило на запад и ги додало земјите на [[Алзас]]. Балдвин II од Фландрија станал сè помоќен по смртта на Одо во 898 година, добивајќи ги Булоњ и Терноа од Чарлс. Територијата на која кралот извршил вистинска контрола значително се намалила и била сведена на земји помеѓу Нормандија и реката Лоара. Кралскиот двор обично престојувал во [[Ремс|Рајмс]] или Лаон.<ref name="books.google.lv">[https://books.google.com/books?id=u-SsbHs5zTAC&q=west+francia&pg=PA372 The New Cambridge Medieval History: Volume 3, c.900–c.1024]</ref> Норвежаните почнале да се населуваат во Нормандија, а од 919 година [[Унгарци|Маџарите]] постојано ги напаѓале. Во отсуство на силна кралска моќ, напаѓачите биле ангажирани и поразени од локалните благородници, како Ричард од Бургундија и Роберт од Неустрија, кои го поразиле викиншкиот водач Роло во 911 година во [[Шартр]]. Норманската закана на крајот била завршена, а последниот [[Данегелд]] го платил во 924 и 926 година. Двајцата благородници станувале сè повеќе против Чарлс и во 922 година го смениле и го избрале [[Роберт I (Франција)|Роберт I]] за нов крал. По смртта на Роберт во 923 година, благородниците го избрале Рудолф за крал и го држеле Чарлс во затвор до неговата смрт во 929 година. По владеењето на кралот Чарлс Простиот, локалните војводи почнале да издаваат своја валута. == Рудолф == Кралот Рудолф бил поддржан од неговиот брат Хју Црниот и синот на Роберт I, Хју Велики. Војводите од Нормандија одбивале да го признаат Рудолф до 933 година. Кралот, исто така, морало да се движи со својата војска против јужните благородници за да ја добиел нивната почит и лојалност, но грофот на Барселона успеа целосно да го избегнел тоа. По 925 година, Рудолф бил вклучен во војна против бунтовниот Херберт II, грофот од Вермандоа, кој добил поддршка од кралевите Хенри Фаулер и [[Отон I (Свето Римско Царство)|Ото I]] од Источна Франција. Неговиот бунт продолжил до неговата смрт во 943 година. == Луј IV == Кралот Луј IV и војводата Хју Велики биле во брак со сестрите на источнофранкскиот крал [[Отон I (Свето Римско Царство)|Ото I]], кои по смртта на нивните сопрузи управувале со Каролин и Робертин да владеат заедно со нивниот брат Бруно Велики, архиепископ од Келн, како регент. По понатамошните победи на Херберт II, Луј бил спасен само со помош на големите благородници и Ото I. Во 942 година Луј му ја предал Лотарингија на Ото I. Конфликтот за наследување во Нормандија довел до нова војна во која Луј бил предаден од Хју Велики и заробен од данскиот принц Харалд кој на крајот го ослободил под притвор на Хју, кој го ослободил кралот само откако го добил градот Лаон како компензација.<ref name="books.google.lv">[https://books.google.com/books?id=u-SsbHs5zTAC&q=west+francia&pg=PA372 The New Cambridge Medieval History: Volume 3, c.900–c.1024]</ref> == Последните Каролинзи: Лотар и Луис В == 13-годишниот Лотар од Франција ги наследил сите земји на својот татко во 954 година. Во тоа време тие биле толку мали што каролиншката практика на поделба на земјиштето меѓу синовите не била почитувана и неговиот брат Чарлс не добил ништо. Во 966 година Лотар се оженил со Ема, поќерка на неговиот вујко по мајка Ото I. И покрај тоа, во август 978 година Лотар ја нападнал старата империјална престолнина [[Ахен]]. [[Отон II (Свето Римско Царство)|Ото II]] возвратил со напад на Париз, но бил поразен од здружените сили на кралот Лотар и благородниците и мирот бил потпишан во 980 година, завршувајќи ја кратката француско-германска војна. Лотар успеал да ја зголеми својата моќ, но тоа било обратно со полнолетството на [[Иго Капет|Хју Капет]], кој започнал да формира нови сојузи на благородници и на крајот бил избран за крал во 987 година откако Лотар и неговиот син и наследник Луј V од Франција прерано починале, традиционално го означувал крајот на француската гранка на династијата Каролинзи, како и крајот на Западна Франција како кралство. Хју Капет ќе бил првиот владетел на новата кралска куќа, Домот на Капет, кој ќе владеел со Франција низ [[Развиен среден век|високиот среден век]]. == Список на кралеви == * [[Карло Ќелавиот|Чарлс Ќелавиот]] (843-877) * [[Луј II|Луј Стамерер]] (877-879) * [[Луј III|Луј III од Франција]] (879-882) * Карломан II (882–884) * [[Карло Дебелиот|Чарлс Дебелиот]] (885-888) * [[Одо (Франција)|Одо од Франција]] (888-898) * Чарлс Простиот (898-922) * [[Роберт I (Франција)|Роберт I од Франција]] (922-923) * Рудолф од Франција (923-936) * Луј IV од Франција (936-954) * Лотар од Франција (954-986) * Луј V од Франција (986-987) == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Поранешни држави]] [[Категорија:Франција во 10 век]] [[Категорија:Франција во 9 век]] [[Категорија:Поранешни кралства]] [[Категорија:Поранешни монархии во Европа]] [[Категорија:Западна Франкија]] kw1qdyu61w2kddsxkq8ywnq9nlceknv 0 1359204 5605804 5436331 2026-08-07T09:14:13Z Kiril Simeonovski 3243 5605804 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|name=Румено жолта пеперутка|image=Colias_mymidone_-_Nature_Conservation-001-073-g012.jpg|image2=|taxon=Colias myrmidone|authority=[[Eugen Johann Christoph Esper|Esper]], 1780|synonyms=}} '''Румено жолта пеперутка'''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://dx.doi.org/10.1163/2214-8647_bnp_e115550|title=Alciphron|work=Brill’s New Pauly|accessdate=2024-12-03}}</ref> ({{langx|la|Colias myrmidone}}) е [[Вид (биологија)|вид]] на дневна пеперутка од семејството белци ([[Латински јазик|лат.]] ''Pieridae'' ). Нејзиниот опсег се протега од Западна [[Азија]], преку јужна [[Русија]] и [[Украина]], па сè до [[Австрија]] и Германија. Изумира во западниот дел од [[ареал]]<nowiki/>от, а во Србија не е забележан веќе неколку децении и се смета за исчезнат.<ref>{{Наведена книга|title=Дневни лептири Србије приручник|last=Поповић|first=Милош|last2=Ђурић|first2=Милан|publisher=ХабиПрот|year=2011}}</ref> Распонот на крилата е 44-50 мм. Првата генерација лета во мај, а втората, побројна, од јули до септември.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://eol.org/pages/174689/details|title=Danube Clouded Yellow Butterfly - Colias myrmidone - Details - Encyclopedia of Life|work=Encyclopedia of Life|language=en|accessdate=17 August 2018}}</ref><gallery mode="packed" heights="180"> Податотека:(MHNT) Colias myrmidone myrmidone - Stará Turá Slovaquie - male dorsal.jpg|врска=Датотека:(MHNT)_Colias_myrmidone_myrmidone_-_Stará_Turá_Slovaquie_-_male_dorsal.jpg|''Colias myrmidone myrmidone'' ♂ Податотека:(MHNT) Colias myrmidone myrmidone - Stará Turá Slovaquie - male ventral.jpg|врска=Датотека:(MHNT)_Colias_myrmidone_myrmidone_-_Stará_Turá_Slovaquie_-_male_ventral.jpg|''Colias myrmidone myrmidone'' ♂ △ Податотека:(MHNT) Colias myrmidone myrmidone - Stará Turá Slovaquie - female dorsal.jpg|врска=Датотека:(MHNT)_Colias_myrmidone_myrmidone_-_Stará_Turá_Slovaquie_-_female_dorsal.jpg|''Colias myrmidone'' ♀ Податотека:(MHNT) Colias myrmidone myrmidone - Stará Turá Slovaquie - female ventral.jpg|врска=Датотека:(MHNT)_Colias_myrmidone_myrmidone_-_Stará_Turá_Slovaquie_-_female_ventral.jpg|алт=Colias myrmidone ♀ △|''Colias myrmidone'' ♀ △ </gallery>Гасеницата се храни со растенија од родот ''Cytisus''. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Colias myrmidone|''Colias myrmidone''}} * [http://www.lepiforum.de/cgi-bin/lepiwiki.pl?Colias_Myrmidone Таксономија и фотографии] * [https://web.archive.org/web/20110526044759/http://www.faunaeur.org/full_results.php?id=84707 Фауна Европа] [[Податотека:Colias_myrmidone,_orig._figure_from_Esper,_-1777-,_pl._65.jpeg|лево|мини|200x200пкс]] [[Категорија:Загрозени биоти на Европа]] [[Категорија:Пеперутки опишани во 1780 година]] [[Категорија:Пеперутки во Азија]] fss423ixhur5sg6w9af2yy1udd8rlhb 0 1360804 5605868 5602116 2026-08-07T11:18:49Z Gurther 105215 /* Наводи */ 5605868 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Средно училиште|име=Скопско педагошко училиште|опис=Печат на училиштето во 1902 година|општина=[[Скопски Санџак]], сега дел од [[Општина Центар]]|слика=Skopje Bulgarian Pedagogical School Letter to the Bulgarian Exarch (4) Seal.jpg|основање=1895 г.<ref>Укинат во 1913 година со новата српска администрација</ref>|актуелен директор=[[Христо Матов]] — прв диреток|место=[[Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Скопје]]|број на ученици=над 250}} '''Педагошко машко училиште во''' '''Скопје''' — еден од најстарите средни училишта во [[Скопје]]. Таа имала за цел да подготват ученици за свештениство во [[Скопска епархија|скопската епархија]] и за цела [[Македонија (регион)|Македонија]]. Педагошките курсеви од [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската машка гимназија]] се преместувале во скопското училиште, коешто дотогаш е четирикласно. Кон училиштето е создаден пансион, а на способните и заслужиле ученици се давале стипендии. == Дејност == [[Податотека:Skopje_Bulgarian_Pedagogical_School_Teachers_and_Students_in_1908.jpg|лево|мини|250x250пкс|Учители и ученици од педагошкото училиште – први клас, 1908 г. Димитар Софкаров од [[Велес]], непознат учител од [[Штип]], [[Павел Ковачев]], Атанасов, Трајко Благоев – тогашниот директор на училиштето, [[архимандрит]] Протасиј, Ефремов, Александар Иванов и други]] [[Податотека:Skopje_Bulgarian_Pedagogical_School_Teachers_and_Students.jpg|мини|250x250пкс|Учители и ученици од Педагошкото училиште во [[Скопје]]. Александар Иванов, Димитар Галев, архимандрит Протасиј, [[Павел Ковачев]], Димитар Софкаров и други]] [[Податотека:Todor_Paskalev_Hristo_Nikolov_Neofit_Paskov_Kosta_Nikolov.jpg|мини|370x370пкс|Учители од педагошкото училиште – Тодор Паскалев, Христо Николов, [[ѓакон]] Неофит Пасков, Коста Николов (седнатиот лево на првиот ред). Скопје, [[7 јули]] [[1900|1900 г]].]] Воспитно-образовната институција е наследник на машкото неисполнето четирикласното училиште во Скопје. Во градот тогаш имало и женско четирикласно неисполнето училиште.<ref name="ИИ2">{{cite journal|last=Настевъ|first=Хр|authorlink=Христо Настев|year=1940|title=I-ия випускъ на Скопското българско мъѫко педагогическо училище|url=http://macedonia.kroraina.com/podporuchik/il_il/illustration_ilinden_year_12_issue_3.pdf|format=|journal=Илюстрация Илиндень|location=София|publisher=Издание на Илинденската организация|volume=XII|issue=3 (113|pages=11 - 13|doi=|id=|accessdate=|coauthors=|month=|lang-hide=|lang=}}</ref> Во учебната година [[1895]]-[[1896]], [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] го прогласило машкото училиште за педагошко училиште, отворајќи го првиот педагошки курс. Така училиштето било преобразено во третокласно и педагошко училиште, а следната учебна година [[1896]]-[[1897]] училиштето веќе имало втора година.<ref>[https://www.strumski.com/biblioteka/?id=2527 Тренчев, Георги. „Педагогическото отделение на Солунската гимназия (1887-1896 г.).“ Списание „Исторически преглед“, кн.1-2, София, 2004, стр. 55.]</ref> Училиштето било сместено во пренаменета општинска зграда до црквата „[[Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Скопје|Света Богородица]]“. Бројот на ученици постојано се зголемувало и скопското училиште било меѓу најпосетуваните во цела Македонија. Во првата година 10 наставници предавале 200 ученици, а следната година достигнувале 250 ученици. Паралелно со педагошкото училиште било создадено и четирикласното скопско женско училиште во кое во прва година имало 50 ученички и 5 учителки. Со двете училишта раководниот генерален директор бил назначен од Бугарската егзархија. Во 1902 година егзархијата одлучиле да отвораат [[скопско свештеничко училиште]].<ref name=":02">{{Cite journal|last=Иванов|first=Ил|year=1937|title=Училищното дело в гр. Скопие и скопската околия през 1911/1912 учебна година|url=http://macedonia.kroraina.com/podporuchik/il_il/illustration_ilinden_year_9_issue_9.pdf|journal=„Илюстрация Илиндень“|location=София|volume=IX|issue=9 (89|pages=11|||month=}}</ref> Распределбата на часовите во трите скопски училишта - машки педагошки, женски и свештенички - било договорено меѓу учителите во нив и со Бугарската егзархија.<ref>ЦДА, фонд 246К, опис 1, а.е. 211 (Българска екзархия 1901/1902. Сведения за учителите в Скопска епархия, Кукушка кааза, Мелнишка епархия, Неврокоп; разпределение на учебните предмети и часове. 4.IX.1901 (17.IX.1901) - 30.XII.1902 (12.I.1903). Съдържа 91 листа), л. 10 – 11 гръб. Писмо на управителя Стоян Каблешков до българския екзарх за разпределението на часовете в трите училища (17 октомври 1902).</ref> Во женското училиште во учебната 1901/1902 година директорот Иван Благоев предавал [[бугарски јазик]], [[физика]] и [[антропологија]], а учителите од машкото училиште Димитар Галев — [[педагогија]] и Никола Јанишлиев — [[пеење]], [[хемија]], [[минералогија]] и [[антропологија]].<ref>ЦДА, фонд 246К, опис 1, а.е. 211 (Българска екзархия 1901/1902. Сведения за учителите в Скопска епархия, Кукушка кааза, Мелнишка епархия, Неврокоп; разпределение на учебните предмети и часове. 4.IX.1901 (17.IX.1901) - 30.XII.1902 (12.I.1903). Съдържа 91 листа), л. 23 – 24. Писмо на управителя на Българското девическо училище Иван Благоев до българския екзарх във връзка с учебните дела.</ref> Училиштето станало петто одделение од учебната година 1902/1903; учители од машкото училиште, кои предавале тогаш и таму, биле таткото Протасиј ([[Библија|Божјиот закон]]), Д. Галев ([[педагогија]]), Н. Јанишлиев ([[пеење]], [[хемија]], [[минералогија]]) и Хр. Николов ([[Француски јазик|француски]]).<ref>ЦДА, фонд 246К, опис 1, а.е. 211 (Българска екзархия 1901/1902. Сведения за учителите в Скопска епархия, Кукушка кааза, Мелнишка епархия, Неврокоп; разпределение на учебните предмети и часове. 4.IX.1901 (17.IX.1901) - 30.XII.1902 (12.I.1903). Съдържа 91 листа), л. 16</ref> Одделно, во Скопје e отворено и српско училиште во 1892 година, католичко во 1894 година и влашко училиште во 1896 година, имало и 2 грчки и 1 еврејско училиште.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk_2/vk2_1_6.html Кънчов, Васил, „Град Скопие. Бележки за неговото настояще и минало“, I. изд. Периодическо списание, кн. LV —LVI, 1898; Библиотека, II, кн. XIII, 1896, стр.77-83]</ref> Директор и главен учител во 1895-1898 година бил македонскиот револуционер [[Христо Матов]], кој накратко ја прекинал работата бидејќи бил во затвор по разоткривањето на [[Виничка афера|Виничката афера]]. Училиштето постоело до 1913 година. Нејзината дејност била обновена за време на [[Прва светска војна|Првата светска војна]] (1915 – 1918). Но после војната било укинато. == Професори и ученици == {| class="wikitable2 outercollapse" style="margin:0 auto;" ! width="100%" |Прва генерација на воспитаници (1897/1898)<ref name="ИИ 13">{{Наведено списание|last=Настевъ|first=Хр|author-link=Христо Настев|year=1940|title=I-ия випускъ на Скопското българско мъѫко педагогическо училище|url=http://macedonia.kroraina.com/podporuchik/il_il/illustration_ilinden_year_12_issue_3.pdf|format=|journal=Илюстрация Илиндень|location=София|publisher=Издание на Илинденската организация|volume=XII|issue=3 (113|pages=13|doi=|id=|access-date=}}</ref> |- ! colspan="1" | {| class="wikitable2 collapsible collapsed" style="margin: 0 auto; width:800px;" !Професори |- ! colspan="1" | {| class="wikitable sortable collapsed" style="font-weight:normal; text-align:left; width:800px; margin:0" !Број !Име !Родно место !Должност |- |1. |[[Христо Матов]] |[[Струга]] |Директор и заменик професор по литература |- |2. |[[ѓакон]] [[Неофит Скопски|Неофит]] |[[Охрид]] |Професор по црковна историја |- |3. |[[Димитар Павлов (професор)|Димитар Павлов]] |[[Штип]] |Професор по [[француски јазик]] и [[псалтир]] |- |4. |[[Панајот Манов]] |[[Штип]] |Професор по природни науки |- |5. |[[Христо Димитров (професор)|Христо Димитров]] |[[Штип]] |Лекар во пансиона и професор по хигиена |- |6. |[[Атанас Михаjлов (учител)|Атанас Михајлов]] |[[Бобишта]] |Професор по психологија, пракса и надзорник во пансионот |- |7. |[[Сребрен Поп Петров]] |[[Горно Врбени]] |Професор по литература |- |8. |[[Евтим Наков]] |[[Кочани]] |Професор по математика и надзорник во пансионот |- |9. |Хасан ефенди |[[Скопје]] |Професор по [[Турски јазик]] |- |10. |[[Тодор Паскалев]] |[[Старчишта]] |Професор по историја и економска политика |- |11. |[[Павел Ковачев]] |Свиленград |Професор по педагогија |- |12. |[[Иван Караџов]] |[[Лешко]] |Професор по музичко |} |} |- ! colspan="1" | {| class="wikitable2 collapsible collapsed" style="margin: 0 auto; width:800px;" !Ученици |- ! colspan="1" | {| class="wikitable sortable collapsed" style="font-weight:normal; text-align:left; width:800px; margin:0" !Број !Име !Родно место |- |1. |Костадин Кипров |[[Мехомија]] |- |2. |Илија Крантев |[[Скребатно (Пиринско)|Скребатно]] |- |3. |Иван Алексиев |[[Дебар]] |- |4. |[[Христо Настев]] |[[Штип]] |- |5. |Михаил Лазаров |[[Лобаница|Лабаница]] |- |6. |Михаил Хаџи Петров |[[Јакоруда]] |- |7. |Атанас Поп Георгиев |[[Блатец]] |- |8. |Зафир Тасев |[[Долно Трогерци]] |- |9. |[[Андреја Кожуваров|Андреја Кожухаров]] |[[Скопје]] |- |10. |Сава Неделков |[[Тетово|Тетовско]] |- |11. |Спиро Крстев |[[Тетово]] |- |12. |Алекси Поп Нацев |[[Немањици]] |- |13. |Петар Курдов |Свиленград |- |14. |Стефан Поп Филипов |[[Јакоруда]] |- |15. |[[Филип Манолов]] |[[Емборе]] |- |16. |Наум Дорев |[[Ресен]] |- |17. |Захари Новев |[[Горна Бањица]] |- |18. |Трајчо Гочов |[[Ораовец]] |- |19. |Тодор Пејков |[[Велес]] |- |20. |Кирил Стојанов |[[Маврово]] |- |21. |Славејко Манчов |[[Велес]] |- |22. |Димитар Атанасов |[[Пазарџик]] |- |23. |Стојан Филипов |[[Старчишта]] |- |24. |Никола Костадинов |[[Ќустендил]] |- |25. |Захари Дојчинов |[[Скопје]] |- |26. |Климент Хаџов |[[Струга]] |- |27. |Тома Поп Григоров |[[Гостивар]] |- |28. |М. Мицков |[[Свети Николе|Свети Никола]] |- |29. |Алексиев |? |- |30. |Стојче Зафиров |[[Свети Николе|Свети Никола]] |- |31. |Антон Михајлов |[[Штип]] |- |32. |Милан |[[Трн (град)|Трнско]] |- |33. |Благој Пуздерлиев |[[Штип]] |- |34. |Иван Зафиров Чучков |[[Ново Село (штипска населба)|Ново село (Штипско)]] |- |35. |[[Игнат Мангаров]] |[[Кратово]] |- |36. |Тодор Хаџи Илиев |[[Скопје]] |- |37. |Мане Мишев Пилатов |[[Штип]] |- |38. |Георги Батилов |[[Неврокоп|Неврокопско]] |- |39. |Трајчо Благоев |[[Владимирово]] |- |40. |Никола Младенов |[[Крива Паланка]] |- |41. |Григор Димитров |[[Виница]] |- |42. |Пене Петрев Младчев |[[Штип]] |- |43. |Петар Ѓаков |[[Велес]] |- |44. |Милан Коцев Добутов |[[Штип]] |- |45. |Трајчо Китанов |[[Гостивар]] |- |46. |Иван Трајков |[[Куманово]] |- |47. |Васил Георгиев |[[Куманово]] |- |48. |Спиро Стефанов |[[Скопје]] |- |49. |[[Тодор Александров]] |[[Ново Село (штипска населба)|Ново село (Штипско)]] |- |50. |Крсте Митев |[[Гостивар]] |- |51. |Стефан Поп Костадинов |[[Крива Паланка]] |} |} |} [[Податотека:Skopje_Bulgarian_Pedagogical_School_I_Class_in_1901.jpg|мини|250x250пкс|Први клас во училиштето во 1901 г.]] [[Податотека:Todor_Aleksandrov_Zrelost_1898.jpg|мини|297x297пкс|Свидетелство на [[Тодор Александров]] од скопското машко третокласно и педагошко училиште во Скопје - [[21 јуни]] [[1898|1898 година]].]] [[Податотека:Angel_Golomehov_School_Certificate_1892_Bulgarian_School_in_Uskup.jpg|мини|Дипломата на Ангел Голомехов од четирикласното педагошко училиште во Скопје, [[1892|1892 година]].]] Други истакнати [[Македонци|македонски]] воспитаници во училиштето се: * {{Flag icon|Македонија}} [[Алексо Мартулков]], револуционер и [[Социјализам|социјалист]].<ref>{{Мартулков|Поглавје=1|Цитат=''Во 1898 година ја завршив прогимназијата во Велес, со прекинување. По тоа се запишав во Педагошкото училиште во Скопје''}}</ref> * {{Flag icon|Македонија}} [[Георги Ацев|Ѓорѓи Ацев]], револуционер и член на [[Македонска револуционерна организација|МРО]].<ref>''[https://macedonism.org/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0/%D0%B0%D1%86%D0%B5%D0%B2-%D1%93%D0%BE%D1%80%D1%93%D0%B8/ Ѓорѓи Ацев]'' (2008) дел од „[[Македонска енциклопедија|Македонска Енциклопедија]]“ уредувана од [[Блаже Ристовски]]</ref> * {{Flag icon|Македонија}} [[Атанас Албански]], револуционер. * {{Flag icon|Македонија}} [[Борис Дрангов]], револуционер и воен офицер. * {{Flag icon|Македонија}} [[Методија Шаторов-Шарло|Методија Шаторов — Шарло]], револуционер и [[Комунизам|комунист]].<ref>{{Наведени вести|url=https://lokalno.mk/tito-zapovedal-vo-bugarija-da-bide-ubien-liderot-na-makedonskite-komunisti/|title=Тито заповедал во Бугарија да биде убиен лидерот на македонските комунисти|last=Локално|date=4 февруари 2017|work=Локално}}</ref> * {{Flag icon|Македонија}} [[Дончо Лазаров]], револуционер * {{Flag icon|Македонија}} [[Иван Ингилизов]], револуционер * {{Flag icon|Македонија}} [[Наум Томалевски]], револуционер * {{Flag icon|Македонија}} [[Панко Брашнаров]], револуционер и социјалист * {{Flag icon|Македонија}} [[Павел Шатев]], револуционер и [[Анархизам|анархист]] * {{Flag icon|Македонија}} [[Тодор Александров]], револуционер и водач на [[ВМРО (Автономисти)]] == Документи == <gallery class="center"> Податотека:Skopje_Bulgarian_Pedagogical_School_Letter_to_the_Bulgarian_Exarch_(1).jpg|врска=Файл:Skopje_Bulgarian_Pedagogical_School_Letter_to_the_Bulgarian_Exarch_(1).jpg|Писмо до бугарскиот егзарх, 1902 г., с. 1 Податотека:Skopje_Bulgarian_Pedagogical_School_Letter_to_the_Bulgarian_Exarch_(2).jpg|врска=Файл:Skopje_Bulgarian_Pedagogical_School_Letter_to_the_Bulgarian_Exarch_(2).jpg|Писмо до бугарскиот егзарх, 1902 г., с. 2 Податотека:Skopje_Bulgarian_Pedagogical_School_Letter_to_the_Bulgarian_Exarch_(3).jpg|врска=Файл:Skopje_Bulgarian_Pedagogical_School_Letter_to_the_Bulgarian_Exarch_(3).jpg|Писмо до бугарскиот егзарх, 1902 г., с. 3 Податотека:Skopje_Bulgarian_Pedagogical_School_Letter_to_the_Bulgarian_Exarch_(4).jpg|врска=Файл:Skopje_Bulgarian_Pedagogical_School_Letter_to_the_Bulgarian_Exarch_(4).jpg|Писмо до бугарскиот егзарх, 1902 г., с. 4 Податотека:Skopje_Bulgarian_Pedagogical_School_Letter_to_the_Bulgarian_Exarch_(4,_detail)).jpg|врска=Файл:Skopje_Bulgarian_Pedagogical_School_Letter_to_the_Bulgarian_Exarch_(4,_detail)).jpg|Потпис на тогашниот директор Стојан Каблешков </gallery> == Поврзано == * [[Солунска машка гимназија]] * [[Битолска машка гимназија]] == Наводи == <references /> [[Категорија:Скопско педагошко училиште]] 822hy9dejgym8bvom2ar8ypdnqkl0es 14 1360806 5605867 5310585 2026-08-07T11:18:00Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Училишта на Бугарската егзархија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5605867 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Средни училишта во Скопје]] [[Категорија:Историја на Скопје]] [[Категорија:Училишта на Бугарската егзархија]] 6jycytiq6bk9mj19sll4tpb9u9pdunb 0 1363410 5605813 5602887 2026-08-07T10:20:45Z Gurther 105215 5605813 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Psilocybe semilanceata 6514.jpg|мини|''Psilocybe semilanceata''|264x264пкс]] '''''Гологлавки''''' (''Psilocybe'') — [[Род (биологија)|род]] на жабрени [[Печурка|печурки]], кој расте низ целиот свет, од фамилијата [[Hymenogastraceae]]. Многу видови содржат психоделични соединенија [[псилоцибин]] и [[псилоцин]]. Во [[Република Македонија]] расте загрозен вид од родот гологлавки — [[Српска гологлавка|српската гологлавка]].<ref name=":5">{{cite web |url=https://redlist.moepp.gov.mk/psilocybe-serbica/ |title=Српска гологлавка |website=Национална црвена листа на Северна Македонија |publisher=Министерство за животна средина и просторно планирање |access-date=2026-08-01 }}</ref> == Таксономија == === Таксономска историја === [[Податотека:Psilocybe.tampanensis.one.jpg|мини|''P. tampanensis'' со спорини отпечатоци]] Студијата од 2002 година за [[молекуларната филогенија]] на агариците<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Moncalvo|first=Jean-Marc|last2=Vilgalys|first2=Rytas|last3=Redhead|first3=Scott A|last4=Johnson|first4=James E|last5=James|first5=Timothy Y|last6=Catherine Aime|first6=M|last7=Hofstetter|first7=Valerie|last8=Verduin|first8=Sebastiaan J. W|last9=Larsson|first9=Ellen|date=2002-06-01|title=One hundred and seventeen clades of euagarics|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1055790302000271?via=ihub|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|volume=23|issue=3|pages=357–400|doi=10.1016/S1055-7903(02)00027-1|issn=1055-7903}}</ref> покажа дека родот ''Psilocybe'', како што тогаш беше дефиниран, е [[полифилетски]], спаѓајќи во две различни [[клад]]а кои не се директно поврзани еден со друг. Сино-обоените халуциногени видови го сочинуваа едниот клад, а оние кои не се сини го чинат другиот. Претходниот типски вид на родот, ''Psilocybe montana'' (сега ''[[Deconica montana]]''), бил во кладот без сина боја, но во 2010 година типскиот вид бил променет во ''P. semilanceata'', член на синиот клад. Молекуларната филогенетска студија на [[Agaricales]] од 2006 година, направена од Matheny и неговите колеги, дополнително го покажа раздвојувањето на сините и не-сините клади на ''Psilocybe'' во поголемо, силно поддржано филогенетско дрво на Agaricales.<ref name=":1">{{Наведено списание|last=Matheny|first=P. Brandon|last2=Curtis|first2=Judd M.|last3=Hofstetter|first3=Valérie|last4=Aime|first4=M. Catherine|last5=Moncalvo|first5=Jean-Marc|last6=Ge|first6=Zai-Wei|last7=Yang|first7=Zhu-Liang|last8=Slot|first8=Jason C.|last9=Ammirati|first9=Joseph F.|date=2006-11-01|title=Major clades of Agaricales: a multilocus phylogenetic overview|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15572536.2006.11832627|journal=Mycologia|volume=98|issue=6|pages=982–995|doi=10.1080/15572536.2006.11832627|issn=0027-5514|pmid=17486974}}</ref> ''Psilocybe'' бил [[Таксономија|таксономски]] сместен во фамилијата на агарични [[Strophariaceae]] врз основа на неговата морфологија на [[Спора|спори]] и pileipellis. Филогенетската студија од Matheny ''et al.'', ги сместил не-сините ''Psilocybe'' и неговите блиски роднини во базална положба во рамките на Strophariaceae, [[Кладистика|сестрински таксон]] на кладот што ги содржи другите родови во тоа семејство. Синиот ''Psilocybe'', сепак формира клада што е сестринска на ''[[Galerina]]'' во новоревидираното семејство, [[Hymenogastraceae]], кое порано било ограничено на секотиоидни, лажни тартуфи.<ref name=":1" /> Филогенетската студија од Moncalvo, ''et al.'' потврди дека агаричниот род ''Melanotus'' е едноставно подгрупа на не-сини ''Psilocybe'', од кои сите се сместени во ''[[Deconica]]'', а исто така укажа на блиска врска помеѓу вториот род и родовите ''[[Kuehneromyces]]'' и ''[[Phaeogalera]]''.<ref name=":0" /> === Модерна класификација === Во 2007 година, трудот на Редхед ''и сор.'' предложи зачувување на родот ''Psilocybe'' со ''Psilocybe semilanceata'' како негов типски вид.<ref>{{Наведено списание|last=Redhead S, Moncalvo JM, Vilgalys R, Matheny PB, Guzmán-Davalos L, Guzmán G|date=2007|title=Propose to conserve the name Psilocybe (Basidiomycota) with a conserved type|journal=Taxon|volume=56 (1)|pages=255–7.}}</ref> Предлогот бил прифатен со едногласно гласање на Комитетот за номенклатура за габи на Меѓународниот ботанички конгрес во 2010 година, што значи дека ''P. semilanceata'' (припадник на синиот клад) сега служи како типски вид на родот. Бидејќи ''P. semilanceata'' сега е типски вид на родот, сината халуциногена клада остана во родот ''Psilocybe'' (Hymenogastraceae), додека не-сината клада била пренесена во родот ''Deconica'' (Strophariaceae). Сепак, докажано е дека ''Psilocybe fuscofulva'', вид кој порано бил познат како ''P. atrobrunnea'', припаѓа на родот ''Psilocybe'' s.s., но не содржи психотропни соединенија.<ref>{{Наведено списание|last=Borovička|first=J.|last2=Oborník|first2=M.|last3=Stříbrný|first3=J.|last4=Noordeloos|first4=M. E.|last5=Sánchez|first5=L. P.|last6=Gryndlger|first6=M.|year=2014|title=Phylogenetic and chemical studies in the potential psychotropic species complex of Psilocybe atrobrunnea with taxonomic and nomenclatural notes|url=http://docserver.ingentaconnect.com/deliver/fasttrack/nhn/00315850/psilocybe_1413880097736.pdf?expires=1417164303&id=guest&checksum=5FCA6C68C49863449260E4CDC09EBACE|format=PDF|journal=Persoonia|volume=34|issue=6|pages=1–9|doi=10.3767/003158515X685283|pmc=4510267|pmid=26240441|access-date=November 28, 2014}}</ref> Негативни резултати се објавени и за ''Psilocybe fimetaria''.<ref>{{Наведено списание|last=Gotvaldova|first=Klara|last2=Borovicka|first2=Jan|last3=Hajkova|first3=Katerina|last4=Cihlarova|first4=Petra|last5=Rockefeller|first5=Alan|last6=Kuchar|first6=Martin|year=2022|title=Extensive Collection of Psychotropic Mushrooms with Determination of Their Tryptamine Alkaloids|journal=International Journal of Molecular Sciences|language=en|volume=23|issue=22|pages=14068|doi=10.3390/ijms232214068|issn=1422-0067|pmc=9693126|pmid=36430546|doi-access=free}}</ref> === Етимологија === Името на родот ''Psilocybe'' е збир од [[Старогрчки јазик|грчките]] зборови ψιλός ( ''psilós'' ) „гол“ и κύβη ( ''kúbe'' ) „глава“ / „оток“, што го дава значењето „гологлава“ (т.е. ќелава)<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.mk/books?id=2eUIAAAAQAAJ&pg=PA358&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|title=Schrevelius' Greek lexicon, tr. into Engl. with numerous corrections|last=Schrevel|first=Cornelis|date=1826|language=en}}</ref> што се однесува на отстранливата кора на печурката (лабава кожинка на капачето). == Опис == [[Податотека:Psilocybe_ovoideocystidiata_Washington.jpg|мини|''P. ovoideocystidiata'', Вашингтон]] Плодоносните тела на ''Psilocybe'' се типично мали, незабележителни печурки со типична морфологија на „мали кафеави печурки“. Макроскопски се карактеризираат со мала до повремено средна големина, кафеава до жолто-кафеава боја, со типично [[хигрофана]] капа и боја на отпечаток од спори што се движи од виолетово-кафеава до темно виолетово-кафеава (иако се познати сорти со рѓаво-кафеава боја кај најмалку еден вид). Халуциногените видови обично имаат реакција на сино боење кога плодното тело е повредено. Микроскопски, тие се карактеризираат со пилеипелис со хифи кои се протегаат паралелно со површината на пилеусот, формирајќи кутис, со нивно отсуство на хризоцистиди и со спори кои се мазни, елипсоидни, ромбоидни до субхексагонални по форма, со посебна апикална плодна пора. Еколошки, сите видови на ''Psilocybe'' се [[сапротрофи]], кои растат на различни видови на распаѓачка органска материја. == Распространетост и живеалиште == [[Податотека:Pschoactive Psilocybe distribution.svg|центар|мини|525x525пкс|Глобална дистрибуција на преку 100 психоактивни видови од родот ''Psilocybe'' печурки]] [[Податотека:Psilocybe_cyanescens_range-map.png|мини|Приближен познат опсег на ''Psilocybe cyanescens'']] Географски, видовите од овој род се наоѓаат низ целиот свет во повеќето [[биом]]и. Се чини дека најголемата разновидност на видови е во неотропските предели, од [[Мезоамерика]] преку [[Бразил]] и [[Чиле]]. ''Psilocybe'' се наоѓаат во различни [[Живеалиште (екологија)|живеалишта]] и супстрати. Многу од видовите кои се наоѓаат во [[Умерена клима|умерените региони]], како што е ''Psilocybe cyanescens'', се чини дека имаат афинитет за малчирани области и всушност се прилично ретки во природните услови надвор од човечки живеалишта. Спротивно на популарното верување, само малцинство од видовите ''Psilocybe'', како што е ''Psilocybe cubensis'' и ''P. subcubensis'', растат директно на [[измет]]. Многу други видови се наоѓаат во живеалишта како што се [[мов]]ливи, [[Треви|тревни]] или [[Шума|шумски]] хумусни [[Почва|почви]]. ''Psilocybe'' еволуирал пред околу 65 милиони години.<ref>{{Наведено списание|last=Bradshaw|first=Alexander J.|last2=Ramírez-Cruz|first2=Virginia|last3=Awan|first3=Ali R.|last4=Furci|first4=Giuliana|last5=Guzmán-Dávalos|first5=Laura|last6=Dentinger|first6=Bryn T. M.|date=2024-01-16|title=Phylogenomics of the psychoactive mushroom genus Psilocybe and evolution of the psilocybin biosynthetic gene cluster|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|language=en|volume=121|issue=3|pages=e2311245121|bibcode=2024PNAS..12111245B|doi=10.1073/pnas.2311245121|issn=0027-8424|pmc=10801892|pmid=38194448}}</ref> == Психоактивност == === Биохемија и фармакологија === [[Податотека:Psilocybin_chemical_structure.png|мини| [[Молекула]] на псилоцибин]] [[Податотека:Psilocin.svg|мини| [[Молекула]] на псилоцин]] Молекулата [[псилоцибин]] е индиректно одговорна за халуциногените својства на ''Psilocybe''. Ова соединение, како и сите други [[индол алкалоиди]], потекнува од аминокиселината [[триптофан]], која е единствената аминокиселина со индол-амински прстен. Триптофанот се претвора во [[триптамин]] со декарбоксилација.<ref name=":2">{{Наведено списание|last=Leung|first=A. Y.|last2=Paul|first2=A. G.|date=1968-10|title=Baeocystin and norbaeocystin: new analogs of psilocybin from Psilocybe baeocystis|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/5684732/|journal=Journal of Pharmaceutical Sciences|volume=57|issue=10|pages=1667–1671|doi=10.1002/jps.2600571007|issn=0022-3549|pmid=5684732}}</ref> Се случуваат два чекора на метилација, произведувајќи DMT, уште едно психоделично соединение.<ref name=":2" /> Хидроксилацијата на ова соединение го произведува посилниот халуциноген [[псилоцин]], проследено со фосфорилација што резултира со псилоцибин.<ref name=":2" /> По внесувањето на соединението псилоцибин, [[Алкална фосфатаза|алкалните фосфатази]] присутни во дигестивниот систем на телото, бубрезите и, можно е, во крвта лесно ја расцепуваат фосфорил естерската врска од псилоцибинот, давајќи го хидроксилното соединение, псилоцин.<ref name=":3">{{Наведено списание|last=Nichols|first=David E.|date=2004-02|title=Hallucinogens|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14761703/|journal=Pharmacology & Therapeutics|volume=101|issue=2|pages=131–181|doi=10.1016/j.pharmthera.2003.11.002|issn=0163-7258|pmid=14761703}}</ref> Псилоцинот е супстанцијата која е примарно одговорна за халуциногените ефекти на ''Psilocybe''.<ref name=":3" /> Видовите ''Psilocybe'' кои се обојуваат во сино се карактеризираат со присуство на псилоцин и псилоцибин. Оваа реакција на сино боење се јавува откако плодното тело ќе биде повредено, особено во близина на основата на стеблото. Се смета дека оваа реакција се должи на оксидацијата на псилоцибин откако ќе се наруши надворешната површина на плодното тело. Степенот на посинување во плодното тело на ''Psilocybe'' грубо корелира со концентрацијата на псилоцин во печурката. Псилоцибинот е хемиски многу постабилен од псилоцинот, при што второто соединение во голема мера се губи кога печурката се загрева или суши.<ref>{{Наведено списание|last=Gotvaldová|first=Klára|last2=Hájková|first2=Kateřina|last3=Borovička|first3=Jan|last4=Jurok|first4=Radek|last5=Cihlářová|first5=Petra|last6=Kuchař|first6=Martin|year=2020|title=Stability of psilocybin and its four analogs in the biomass of the psychotropic mushroom ''Psilocybe cubensis''|journal=Drug Testing and Analysis|language=en|volume=13|issue=2|pages=439–446|doi=10.1002/dta.2950|issn=1942-7611|pmc=9693126|pmid=33119971}}</ref> Хемиската структура на [[серотонин]]от, невротрансмитер, е слична на онаа на псилоцинот. Вториот се разликува главно по локацијата на еден од хидроксилите и додавањето на две метил групи кои ја прават молекулата липофилна (растворлива во масти), што значи дека е способна да ги премине липидните мембрански обвивки на [[Централен нервен систем|централниот нервен систем]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.chm.bris.ac.uk/motm/psilocybin/psilocybinv.htm|title=Psilocybin - Molecule of the Month|work=www.chm.bris.ac.uk|accessdate=2025-02-07}}</ref> Откако псилоцибинот ќе се внесе и дефосфорилира во псилоцин, механизмот што го користи во мозокот има директен [[агонист]]ички ефект врз 5-HT [[Серотонински рецептор|серотонинските рецептори]]. За да се објасни овој ефект, молекулата на псилоцин во суштина ја имитира молекулата на серотонин, врзувајќи се за 5-HT рецепторите и иницирајќи го истиот одговор како и серотонинот. Овој ефект ја објаснува еуфоријата што се доживува при внесување на овој „агонист“. Првично, се сметало дека халуциногените ги блокираат овие серотонински невротрансмитери, но упорното истражување доведе до овој заклучок за агонистичкиот ефект. Вули и Кембел спровеле истражување за да утврдат дали намалувањето на хормонот серотонин има директно влијание врз менталните нарушувања и дали халуцинациите можеби се должат на вишок на серотонин.<ref name=":4">{{Наведено списание|last=Woolley|first=D. W.|last2=Campbell|first2=N. K.|date=1962-06|title=Serotonin-like and Antiserotonin Properties of Psilocybin and Psilocin|url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.136.3518.777|journal=Science|volume=136|issue=3518|pages=777–778|doi=10.1126/science.136.3518.777}}</ref> Нивните резултати ги навеле да проучуваат супстанци аналогни на серотонин. Тие откриле дека психоактивните супстанци псилоцибин и псилоцин покажуваат ефекти слични на серотонин, меѓутоа, како што се зголемува дозата, овие соединенија дејствуваат како антагонисти на серотонин, при што псилоцибинот бил споредлив со најпотентниот антагонист досега откриен.<ref name=":4" /> Ова е веројатна основа за психолошките ефекти на овие халуциногени соединенија. Иако овие хемикалии се психоактивни и затоа печурките се сметаат за токсични, нема извештаи за смртни случаи или предизвикано оштетување на внатрешните органи директно поврзани со ингестијата на овие супстанци.<ref>{{Наведено списание|last=Halpern|first=John H|date=2004-05-01|title=Hallucinogens and dissociative agents naturally growing in the United States|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0163725804000476?via=ihub|journal=Pharmacology & Therapeutics|series=Psychoactive Plants|volume=102|issue=2|pages=131–138|doi=10.1016/j.pharmthera.2004.03.003|issn=0163-7258}}</ref> Погрешното идентификување на плодоносното тело може да доведе до ингестија на смртоносна габа. Некои психоактивни видови содржат [[баеоцистин]], [[норбаеоцистин]] и инхибитори на β-карболин моноаминска оксидаза покрај псилоцин и псилоцибин.<ref>{{Наведено списание|last=Blei|first=Felix|last2=Dörner|first2=Sebastian|last3=Fricke|first3=Janis|last4=Baldeweg|first4=Florian|last5=Trottmann|first5=Felix|last6=Komor|first6=Anna|last7=Meyer|first7=Florian|last8=Hertweck|first8=Christian|last9=Hoffmeister|first9=Dirk|year=2020|title=Simultaneous Production of Psilocybin and a Cocktail of β-Carboline Monoamine Oxidase Inhibitors in "Magic" Mushrooms|journal=Chemistry – A European Journal|language=en|volume=26|issue=3|pages=729–734|doi=10.1002/chem.201904363|issn=1521-3765|pmc=7003923|pmid=31729089}}</ref> == Познати видови == [[Податотека:Psilocybe_semilanceata.jpg|мини|''Psilocybe semilanceata'']] * ''[[Српска гологлавка]]'' (''Psilocybe serbica''); е вид психоактивна габа од родот гологлавки (Psilocybe), која е вклучена на Црвената листа на Република Македонија.<ref name=":5" /> * ''[[Psilocybe cubensis]]'' (''Stropharia cubensis''); најчесто одгледуван и консумиран вид од родот ''Psilocybe'', поради леснотијата во одгледувањето и големите плодоносни тела. Најчесто се собира во [[Тропски појас|тропските]] и [[Суптропски појас|суптропските предели]], и се нарекува комерцијална ''Psilocybe''. * ''[[Psilocybe cyanescens]]''; домородна е на северозападниот пацифички дел на Северна Америка, но исто така се наоѓа во [[западна Европа]]. * ''[[Psilocybe natalensis]]''; се наоѓа во [[Јужноафриканска Република|Јужна Африка]] и е сродна со ''Psilocybe cubensis''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://doubleblindmag.com/psilocybe-natalensis/|title=An Enthusiast's Guide to Psilocybe natalensis|last=Gandy|first=Sam|date=2024-06-11|work=DoubleBlind Mag|language=en-US|accessdate=2024-06-14}}</ref> * ''[[Psilocybe semilanceata]]''; најчестата печурка која содржи псилоцибин.<ref name="Bresinsky 1989">{{Наведена книга|title=A Colour Atlas of Poisonous Fungi: a Handbook for Pharmacists, Doctors, and Biologists|url=https://archive.org/details/colouratlasofpoi0000unse|vauthors=Bresinsky A, Besl H|publisher=Manson Publishing Ltd|year=1989|isbn=978-0-7234-1576-3|location=London, UK|pages=[https://archive.org/details/colouratlasofpoi0000unse/page/115 115]–6}}</ref> Се среќава во северните умерени климатски области. * ''[[Psilocybe azurescens]]'', високо потентен вид домороден во американските сојузни држави [[Вашингтон (сојузна држава)|Вашингтон]] и [[Орегон]], но популарен во одгледување на отворено и како резултат на тоа го проширува својот опсег. == Наводи == <references /> == Литература == * {{Наведена книга|title=Narcotic plants|url=https://archive.org/details/narcoticplants0000embo_revisededition|last=Emboden|first=William A.|date=1979|publisher=Macmillan|isbn=0-02-535480-9|edition=Rev. and enl|location=New York|oclc=4832354|ref=none}} * {{Наведена книга|title=Hallucinogens and culture|url=https://archive.org/details/unset0000unse_t9p8|last=Furst|first=Peter T.|year=1976|isbn=0-88316-517-1|location=San Francisco|oclc=2120984|ref=none}} * {{Наведена книга|title=Poisonous & hallucinogenic mushrooms|last=Haard|first=Richard|last2=Haard|first2=Karen|date=1977|publisher=Cloudburst Press|isbn=0-88930-005-4|edition=2d|location=Mayne Island, B.C.|oclc=3131519|ref=none}} * {{Наведена книга|title=Food of the gods : the search for the original tree of knowledge : a radical history of plants, drugs, and human evolution|url=https://archive.org/details/foodofgodssearch0000mcke|last=McKenna|first=Terence K.|date=1993|publisher=Bantam Books|isbn=0-553-37130-4|location=New York|oclc=45078669|ref=none}} * {{Наведена книга|title=Sacred mushroom of visions : teonanácatl : a sourcebook on the psilocybin mushroom|last=Metzner|first=Ralph|last2=Darling|first2=Diane|date=2005|publisher=Park Street Press|isbn=978-1-59477-044-9|location=Rochester, Vt.|oclc=62216799|ref=none}} * {{Наведена книга|title=Teonanácatl : hallucinogenic mushrooms of North America : extracts from the Second International Conference on Hallucinogenic Mushrooms, held October 27-30, 1977, near Port Townsend, Washington|url=https://archive.org/details/teonanacatlhallu0000inte|last=Ott|first=Jonathan|last2=Bigwood|first2=Jeremy|date=1978|publisher=Madrona Publishers|isbn=0-914842-32-3|location=Seattle|oclc=4135392|ref=none}} * {{Наведена книга|title=Psilocybin, magic mushroom grower's guide : a handbook for psilocybin enthusiasts|url=https://archive.org/details/psilocybinmagicm0000osso|last=Oss|first=O. T.|last2=Oeric|first2=O. N.|date=1976|publisher=And/Or Press|isbn=0-915904-13-6|location=Berkeley, Calif.|oclc=2647420|ref=none}} * {{Наведена книга|title=Psilocybin mushrooms of the world : an identification guide|url=https://archive.org/details/psilocybinmushro0000stam|last=Stamets|first=Paul.|date=1996|publisher=Ten Speed Press|isbn=0-89815-839-7|location=Berkeley, Calif.|oclc=34514700|ref=none}} == Надворешни врски == === Таксономија === * [http://www.mushroomexpert.com/strophariaceae.html MushroomExpert.com Таксономија во транзиција: Strophariaceae] - Таксономски прашања на ''Psilocybe'' и други строфариоидни габи. * [https://web.archive.org/web/20110930193418/http://www.entoloma.nl/html/psilocybeeng.html Machiel E. Noordeloos: ''Psilocybe''] - таксономија и карактеристики на непосинувачки ''Psilocybe'' . === Историја и етнографија === * [http://www.erowid.org/plants/mushrooms/mushrooms_timeline.php Времеплов за употреба на печурки] на Erowid.org === Правни аспекти === * [http://www.erowid.org/plants/mushrooms/mushrooms_law.shtml Псилоцибински печурки: правен статус] - Erowid * [http://www.emcdda.europa.eu/index.cfm?fuseaction=public.AttachmentDownload&nNodeID=18268&slanguageISO=EN Тематски труд на ЕМЦДДА: Халуциногени печурки - студија на нивен растечки тренд] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060717202921/http://www.emcdda.europa.eu/index.cfm?fuseaction=public.AttachmentDownload&nNodeID=18268&slanguageISO=EN |date=2006-07-17 }}, 26 јуни 2006 година === Друго === * [https://web.archive.org/web/20070321022912/http://www.shroomery.org/ The Shroomery] Детални информации за psilocybe печурките, вклучувајќи идентификација, одгледување и спори, психоделични слики, извештаи за патувања, калкулатор за дозирање и активна заедница. * [https://web.archive.org/web/20090905004306/http://psychedelics.com/psilocybe/index.html Psilocybe печурки] од Енциклопедија на психоактивни супстанции * [https://web.archive.org/web/20140629014646/http://inchem.org/documents/pims/fungi/pimg027.htm INCHEM - Psilocybe и други] – Токсикологија на псилоцибинските печурки. * [http://www.museocivico.rovereto.tn.it/UploadDocs/104_art09-Guzman%20&%20C.pdf Светска географска дистрибуција на невротропните габи] * [http://www.stainblue.com Psilocybe Mushrooms – Студии по етномикологија] [[Категорија:Психоактивни габи]] [[Категорија:Ентеогени]] [[Категорија:Статии со извори на француски (fr)]] [[Категорија:Статии со извори на германски (de)]] [[Категорија:Врски за Wayback од предлошката „Семарх“]] 0wvd4d2b94xauhkvy04i4eommv1f6zj 5605814 5605813 2026-08-07T10:21:52Z Gurther 105215 /* Познати видови */ 5605814 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Psilocybe semilanceata 6514.jpg|мини|''Psilocybe semilanceata''|264x264пкс]] '''''Гологлавки''''' (''Psilocybe'') — [[Род (биологија)|род]] на жабрени [[Печурка|печурки]], кој расте низ целиот свет, од фамилијата [[Hymenogastraceae]]. Многу видови содржат психоделични соединенија [[псилоцибин]] и [[псилоцин]]. Во [[Република Македонија]] расте загрозен вид од родот гологлавки — [[Српска гологлавка|српската гологлавка]].<ref name=":5">{{cite web |url=https://redlist.moepp.gov.mk/psilocybe-serbica/ |title=Српска гологлавка |website=Национална црвена листа на Северна Македонија |publisher=Министерство за животна средина и просторно планирање |access-date=2026-08-01 }}</ref> == Таксономија == === Таксономска историја === [[Податотека:Psilocybe.tampanensis.one.jpg|мини|''P. tampanensis'' со спорини отпечатоци]] Студијата од 2002 година за [[молекуларната филогенија]] на агариците<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Moncalvo|first=Jean-Marc|last2=Vilgalys|first2=Rytas|last3=Redhead|first3=Scott A|last4=Johnson|first4=James E|last5=James|first5=Timothy Y|last6=Catherine Aime|first6=M|last7=Hofstetter|first7=Valerie|last8=Verduin|first8=Sebastiaan J. W|last9=Larsson|first9=Ellen|date=2002-06-01|title=One hundred and seventeen clades of euagarics|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1055790302000271?via=ihub|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|volume=23|issue=3|pages=357–400|doi=10.1016/S1055-7903(02)00027-1|issn=1055-7903}}</ref> покажа дека родот ''Psilocybe'', како што тогаш беше дефиниран, е [[полифилетски]], спаѓајќи во две различни [[клад]]а кои не се директно поврзани еден со друг. Сино-обоените халуциногени видови го сочинуваа едниот клад, а оние кои не се сини го чинат другиот. Претходниот типски вид на родот, ''Psilocybe montana'' (сега ''[[Deconica montana]]''), бил во кладот без сина боја, но во 2010 година типскиот вид бил променет во ''P. semilanceata'', член на синиот клад. Молекуларната филогенетска студија на [[Agaricales]] од 2006 година, направена од Matheny и неговите колеги, дополнително го покажа раздвојувањето на сините и не-сините клади на ''Psilocybe'' во поголемо, силно поддржано филогенетско дрво на Agaricales.<ref name=":1">{{Наведено списание|last=Matheny|first=P. Brandon|last2=Curtis|first2=Judd M.|last3=Hofstetter|first3=Valérie|last4=Aime|first4=M. Catherine|last5=Moncalvo|first5=Jean-Marc|last6=Ge|first6=Zai-Wei|last7=Yang|first7=Zhu-Liang|last8=Slot|first8=Jason C.|last9=Ammirati|first9=Joseph F.|date=2006-11-01|title=Major clades of Agaricales: a multilocus phylogenetic overview|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15572536.2006.11832627|journal=Mycologia|volume=98|issue=6|pages=982–995|doi=10.1080/15572536.2006.11832627|issn=0027-5514|pmid=17486974}}</ref> ''Psilocybe'' бил [[Таксономија|таксономски]] сместен во фамилијата на агарични [[Strophariaceae]] врз основа на неговата морфологија на [[Спора|спори]] и pileipellis. Филогенетската студија од Matheny ''et al.'', ги сместил не-сините ''Psilocybe'' и неговите блиски роднини во базална положба во рамките на Strophariaceae, [[Кладистика|сестрински таксон]] на кладот што ги содржи другите родови во тоа семејство. Синиот ''Psilocybe'', сепак формира клада што е сестринска на ''[[Galerina]]'' во новоревидираното семејство, [[Hymenogastraceae]], кое порано било ограничено на секотиоидни, лажни тартуфи.<ref name=":1" /> Филогенетската студија од Moncalvo, ''et al.'' потврди дека агаричниот род ''Melanotus'' е едноставно подгрупа на не-сини ''Psilocybe'', од кои сите се сместени во ''[[Deconica]]'', а исто така укажа на блиска врска помеѓу вториот род и родовите ''[[Kuehneromyces]]'' и ''[[Phaeogalera]]''.<ref name=":0" /> === Модерна класификација === Во 2007 година, трудот на Редхед ''и сор.'' предложи зачувување на родот ''Psilocybe'' со ''Psilocybe semilanceata'' како негов типски вид.<ref>{{Наведено списание|last=Redhead S, Moncalvo JM, Vilgalys R, Matheny PB, Guzmán-Davalos L, Guzmán G|date=2007|title=Propose to conserve the name Psilocybe (Basidiomycota) with a conserved type|journal=Taxon|volume=56 (1)|pages=255–7.}}</ref> Предлогот бил прифатен со едногласно гласање на Комитетот за номенклатура за габи на Меѓународниот ботанички конгрес во 2010 година, што значи дека ''P. semilanceata'' (припадник на синиот клад) сега служи како типски вид на родот. Бидејќи ''P. semilanceata'' сега е типски вид на родот, сината халуциногена клада остана во родот ''Psilocybe'' (Hymenogastraceae), додека не-сината клада била пренесена во родот ''Deconica'' (Strophariaceae). Сепак, докажано е дека ''Psilocybe fuscofulva'', вид кој порано бил познат како ''P. atrobrunnea'', припаѓа на родот ''Psilocybe'' s.s., но не содржи психотропни соединенија.<ref>{{Наведено списание|last=Borovička|first=J.|last2=Oborník|first2=M.|last3=Stříbrný|first3=J.|last4=Noordeloos|first4=M. E.|last5=Sánchez|first5=L. P.|last6=Gryndlger|first6=M.|year=2014|title=Phylogenetic and chemical studies in the potential psychotropic species complex of Psilocybe atrobrunnea with taxonomic and nomenclatural notes|url=http://docserver.ingentaconnect.com/deliver/fasttrack/nhn/00315850/psilocybe_1413880097736.pdf?expires=1417164303&id=guest&checksum=5FCA6C68C49863449260E4CDC09EBACE|format=PDF|journal=Persoonia|volume=34|issue=6|pages=1–9|doi=10.3767/003158515X685283|pmc=4510267|pmid=26240441|access-date=November 28, 2014}}</ref> Негативни резултати се објавени и за ''Psilocybe fimetaria''.<ref>{{Наведено списание|last=Gotvaldova|first=Klara|last2=Borovicka|first2=Jan|last3=Hajkova|first3=Katerina|last4=Cihlarova|first4=Petra|last5=Rockefeller|first5=Alan|last6=Kuchar|first6=Martin|year=2022|title=Extensive Collection of Psychotropic Mushrooms with Determination of Their Tryptamine Alkaloids|journal=International Journal of Molecular Sciences|language=en|volume=23|issue=22|pages=14068|doi=10.3390/ijms232214068|issn=1422-0067|pmc=9693126|pmid=36430546|doi-access=free}}</ref> === Етимологија === Името на родот ''Psilocybe'' е збир од [[Старогрчки јазик|грчките]] зборови ψιλός ( ''psilós'' ) „гол“ и κύβη ( ''kúbe'' ) „глава“ / „оток“, што го дава значењето „гологлава“ (т.е. ќелава)<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.mk/books?id=2eUIAAAAQAAJ&pg=PA358&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|title=Schrevelius' Greek lexicon, tr. into Engl. with numerous corrections|last=Schrevel|first=Cornelis|date=1826|language=en}}</ref> што се однесува на отстранливата кора на печурката (лабава кожинка на капачето). == Опис == [[Податотека:Psilocybe_ovoideocystidiata_Washington.jpg|мини|''P. ovoideocystidiata'', Вашингтон]] Плодоносните тела на ''Psilocybe'' се типично мали, незабележителни печурки со типична морфологија на „мали кафеави печурки“. Макроскопски се карактеризираат со мала до повремено средна големина, кафеава до жолто-кафеава боја, со типично [[хигрофана]] капа и боја на отпечаток од спори што се движи од виолетово-кафеава до темно виолетово-кафеава (иако се познати сорти со рѓаво-кафеава боја кај најмалку еден вид). Халуциногените видови обично имаат реакција на сино боење кога плодното тело е повредено. Микроскопски, тие се карактеризираат со пилеипелис со хифи кои се протегаат паралелно со површината на пилеусот, формирајќи кутис, со нивно отсуство на хризоцистиди и со спори кои се мазни, елипсоидни, ромбоидни до субхексагонални по форма, со посебна апикална плодна пора. Еколошки, сите видови на ''Psilocybe'' се [[сапротрофи]], кои растат на различни видови на распаѓачка органска материја. == Распространетост и живеалиште == [[Податотека:Pschoactive Psilocybe distribution.svg|центар|мини|525x525пкс|Глобална дистрибуција на преку 100 психоактивни видови од родот ''Psilocybe'' печурки]] [[Податотека:Psilocybe_cyanescens_range-map.png|мини|Приближен познат опсег на ''Psilocybe cyanescens'']] Географски, видовите од овој род се наоѓаат низ целиот свет во повеќето [[биом]]и. Се чини дека најголемата разновидност на видови е во неотропските предели, од [[Мезоамерика]] преку [[Бразил]] и [[Чиле]]. ''Psilocybe'' се наоѓаат во различни [[Живеалиште (екологија)|живеалишта]] и супстрати. Многу од видовите кои се наоѓаат во [[Умерена клима|умерените региони]], како што е ''Psilocybe cyanescens'', се чини дека имаат афинитет за малчирани области и всушност се прилично ретки во природните услови надвор од човечки живеалишта. Спротивно на популарното верување, само малцинство од видовите ''Psilocybe'', како што е ''Psilocybe cubensis'' и ''P. subcubensis'', растат директно на [[измет]]. Многу други видови се наоѓаат во живеалишта како што се [[мов]]ливи, [[Треви|тревни]] или [[Шума|шумски]] хумусни [[Почва|почви]]. ''Psilocybe'' еволуирал пред околу 65 милиони години.<ref>{{Наведено списание|last=Bradshaw|first=Alexander J.|last2=Ramírez-Cruz|first2=Virginia|last3=Awan|first3=Ali R.|last4=Furci|first4=Giuliana|last5=Guzmán-Dávalos|first5=Laura|last6=Dentinger|first6=Bryn T. M.|date=2024-01-16|title=Phylogenomics of the psychoactive mushroom genus Psilocybe and evolution of the psilocybin biosynthetic gene cluster|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|language=en|volume=121|issue=3|pages=e2311245121|bibcode=2024PNAS..12111245B|doi=10.1073/pnas.2311245121|issn=0027-8424|pmc=10801892|pmid=38194448}}</ref> == Психоактивност == === Биохемија и фармакологија === [[Податотека:Psilocybin_chemical_structure.png|мини| [[Молекула]] на псилоцибин]] [[Податотека:Psilocin.svg|мини| [[Молекула]] на псилоцин]] Молекулата [[псилоцибин]] е индиректно одговорна за халуциногените својства на ''Psilocybe''. Ова соединение, како и сите други [[индол алкалоиди]], потекнува од аминокиселината [[триптофан]], која е единствената аминокиселина со индол-амински прстен. Триптофанот се претвора во [[триптамин]] со декарбоксилација.<ref name=":2">{{Наведено списание|last=Leung|first=A. Y.|last2=Paul|first2=A. G.|date=1968-10|title=Baeocystin and norbaeocystin: new analogs of psilocybin from Psilocybe baeocystis|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/5684732/|journal=Journal of Pharmaceutical Sciences|volume=57|issue=10|pages=1667–1671|doi=10.1002/jps.2600571007|issn=0022-3549|pmid=5684732}}</ref> Се случуваат два чекора на метилација, произведувајќи DMT, уште едно психоделично соединение.<ref name=":2" /> Хидроксилацијата на ова соединение го произведува посилниот халуциноген [[псилоцин]], проследено со фосфорилација што резултира со псилоцибин.<ref name=":2" /> По внесувањето на соединението псилоцибин, [[Алкална фосфатаза|алкалните фосфатази]] присутни во дигестивниот систем на телото, бубрезите и, можно е, во крвта лесно ја расцепуваат фосфорил естерската врска од псилоцибинот, давајќи го хидроксилното соединение, псилоцин.<ref name=":3">{{Наведено списание|last=Nichols|first=David E.|date=2004-02|title=Hallucinogens|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14761703/|journal=Pharmacology & Therapeutics|volume=101|issue=2|pages=131–181|doi=10.1016/j.pharmthera.2003.11.002|issn=0163-7258|pmid=14761703}}</ref> Псилоцинот е супстанцијата која е примарно одговорна за халуциногените ефекти на ''Psilocybe''.<ref name=":3" /> Видовите ''Psilocybe'' кои се обојуваат во сино се карактеризираат со присуство на псилоцин и псилоцибин. Оваа реакција на сино боење се јавува откако плодното тело ќе биде повредено, особено во близина на основата на стеблото. Се смета дека оваа реакција се должи на оксидацијата на псилоцибин откако ќе се наруши надворешната површина на плодното тело. Степенот на посинување во плодното тело на ''Psilocybe'' грубо корелира со концентрацијата на псилоцин во печурката. Псилоцибинот е хемиски многу постабилен од псилоцинот, при што второто соединение во голема мера се губи кога печурката се загрева или суши.<ref>{{Наведено списание|last=Gotvaldová|first=Klára|last2=Hájková|first2=Kateřina|last3=Borovička|first3=Jan|last4=Jurok|first4=Radek|last5=Cihlářová|first5=Petra|last6=Kuchař|first6=Martin|year=2020|title=Stability of psilocybin and its four analogs in the biomass of the psychotropic mushroom ''Psilocybe cubensis''|journal=Drug Testing and Analysis|language=en|volume=13|issue=2|pages=439–446|doi=10.1002/dta.2950|issn=1942-7611|pmc=9693126|pmid=33119971}}</ref> Хемиската структура на [[серотонин]]от, невротрансмитер, е слична на онаа на псилоцинот. Вториот се разликува главно по локацијата на еден од хидроксилите и додавањето на две метил групи кои ја прават молекулата липофилна (растворлива во масти), што значи дека е способна да ги премине липидните мембрански обвивки на [[Централен нервен систем|централниот нервен систем]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.chm.bris.ac.uk/motm/psilocybin/psilocybinv.htm|title=Psilocybin - Molecule of the Month|work=www.chm.bris.ac.uk|accessdate=2025-02-07}}</ref> Откако псилоцибинот ќе се внесе и дефосфорилира во псилоцин, механизмот што го користи во мозокот има директен [[агонист]]ички ефект врз 5-HT [[Серотонински рецептор|серотонинските рецептори]]. За да се објасни овој ефект, молекулата на псилоцин во суштина ја имитира молекулата на серотонин, врзувајќи се за 5-HT рецепторите и иницирајќи го истиот одговор како и серотонинот. Овој ефект ја објаснува еуфоријата што се доживува при внесување на овој „агонист“. Првично, се сметало дека халуциногените ги блокираат овие серотонински невротрансмитери, но упорното истражување доведе до овој заклучок за агонистичкиот ефект. Вули и Кембел спровеле истражување за да утврдат дали намалувањето на хормонот серотонин има директно влијание врз менталните нарушувања и дали халуцинациите можеби се должат на вишок на серотонин.<ref name=":4">{{Наведено списание|last=Woolley|first=D. W.|last2=Campbell|first2=N. K.|date=1962-06|title=Serotonin-like and Antiserotonin Properties of Psilocybin and Psilocin|url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.136.3518.777|journal=Science|volume=136|issue=3518|pages=777–778|doi=10.1126/science.136.3518.777}}</ref> Нивните резултати ги навеле да проучуваат супстанци аналогни на серотонин. Тие откриле дека психоактивните супстанци псилоцибин и псилоцин покажуваат ефекти слични на серотонин, меѓутоа, како што се зголемува дозата, овие соединенија дејствуваат како антагонисти на серотонин, при што псилоцибинот бил споредлив со најпотентниот антагонист досега откриен.<ref name=":4" /> Ова е веројатна основа за психолошките ефекти на овие халуциногени соединенија. Иако овие хемикалии се психоактивни и затоа печурките се сметаат за токсични, нема извештаи за смртни случаи или предизвикано оштетување на внатрешните органи директно поврзани со ингестијата на овие супстанци.<ref>{{Наведено списание|last=Halpern|first=John H|date=2004-05-01|title=Hallucinogens and dissociative agents naturally growing in the United States|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0163725804000476?via=ihub|journal=Pharmacology & Therapeutics|series=Psychoactive Plants|volume=102|issue=2|pages=131–138|doi=10.1016/j.pharmthera.2004.03.003|issn=0163-7258}}</ref> Погрешното идентификување на плодоносното тело може да доведе до ингестија на смртоносна габа. Некои психоактивни видови содржат [[баеоцистин]], [[норбаеоцистин]] и инхибитори на β-карболин моноаминска оксидаза покрај псилоцин и псилоцибин.<ref>{{Наведено списание|last=Blei|first=Felix|last2=Dörner|first2=Sebastian|last3=Fricke|first3=Janis|last4=Baldeweg|first4=Florian|last5=Trottmann|first5=Felix|last6=Komor|first6=Anna|last7=Meyer|first7=Florian|last8=Hertweck|first8=Christian|last9=Hoffmeister|first9=Dirk|year=2020|title=Simultaneous Production of Psilocybin and a Cocktail of β-Carboline Monoamine Oxidase Inhibitors in "Magic" Mushrooms|journal=Chemistry – A European Journal|language=en|volume=26|issue=3|pages=729–734|doi=10.1002/chem.201904363|issn=1521-3765|pmc=7003923|pmid=31729089}}</ref> == Познати видови == [[Податотека:Psilocybe_semilanceata.jpg|мини|''Psilocybe semilanceata'']] * ''[[Српска гологлавка]]'' (''Psilocybe serbica''); е вид психоактивна габа од родот гологлавки (Psilocybe), која е вклучена на Црвената листа на Република Македонија.<ref name=":5" /> * ''[[Psilocybe cubensis]]'' (''Stropharia cubensis''); најчесто одгледуван и консумиран вид од родот ''Psilocybe'', поради леснотијата во одгледувањето и големите плодоносни тела. Најчесто се собира во [[Тропски појас|тропските]] и [[Суптропски појас|суптропските предели]], и се нарекува комерцијална ''Psilocybe''. * ''[[Psilocybe cyanescens]]''; домородна е на северозападниот пацифички дел на Северна Америка, но исто така се наоѓа во [[западна Европа]]. * ''[[Psilocybe natalensis]]''; се наоѓа во [[Јужноафриканска Република|Јужна Африка]] и е сродна со ''Psilocybe cubensis''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://doubleblindmag.com/psilocybe-natalensis/|title=An Enthusiast's Guide to Psilocybe natalensis|last=Gandy|first=Sam|date=2024-06-11|work=DoubleBlind Mag|language=en-US|accessdate=2024-06-14}}</ref> * ''[[Psilocybe semilanceata]]''; најчестата печурка која содржи псилоцибин.<ref name="Bresinsky 1989">{{Наведена книга|title=A Colour Atlas of Poisonous Fungi: a Handbook for Pharmacists, Doctors, and Biologists|url=https://archive.org/details/colouratlasofpoi0000unse|vauthors=Bresinsky A, Besl H|publisher=Manson Publishing Ltd|year=1989|isbn=978-0-7234-1576-3|location=London, UK|pages=[https://archive.org/details/colouratlasofpoi0000unse/page/115 115]–6}}</ref> Се среќава во северните умерени климатски области. * ''[[Psilocybe azurescens]]'', високо потентен вид домороден во американските сојузни држави [[Вашингтон (сојузна држава)|Вашингтон]] и [[Орегон]], но популарен во одгледување на отворено и како резултат на тоа го проширува својот опсег. == Наводи == <references /> == Литература == * {{Наведена книга|title=Narcotic plants|url=https://archive.org/details/narcoticplants0000embo_revisededition|last=Emboden|first=William A.|date=1979|publisher=Macmillan|isbn=0-02-535480-9|edition=Rev. and enl|location=New York|oclc=4832354|ref=none}} * {{Наведена книга|title=Hallucinogens and culture|url=https://archive.org/details/unset0000unse_t9p8|last=Furst|first=Peter T.|year=1976|isbn=0-88316-517-1|location=San Francisco|oclc=2120984|ref=none}} * {{Наведена книга|title=Poisonous & hallucinogenic mushrooms|last=Haard|first=Richard|last2=Haard|first2=Karen|date=1977|publisher=Cloudburst Press|isbn=0-88930-005-4|edition=2d|location=Mayne Island, B.C.|oclc=3131519|ref=none}} * {{Наведена книга|title=Food of the gods : the search for the original tree of knowledge : a radical history of plants, drugs, and human evolution|url=https://archive.org/details/foodofgodssearch0000mcke|last=McKenna|first=Terence K.|date=1993|publisher=Bantam Books|isbn=0-553-37130-4|location=New York|oclc=45078669|ref=none}} * {{Наведена книга|title=Sacred mushroom of visions : teonanácatl : a sourcebook on the psilocybin mushroom|last=Metzner|first=Ralph|last2=Darling|first2=Diane|date=2005|publisher=Park Street Press|isbn=978-1-59477-044-9|location=Rochester, Vt.|oclc=62216799|ref=none}} * {{Наведена книга|title=Teonanácatl : hallucinogenic mushrooms of North America : extracts from the Second International Conference on Hallucinogenic Mushrooms, held October 27-30, 1977, near Port Townsend, Washington|url=https://archive.org/details/teonanacatlhallu0000inte|last=Ott|first=Jonathan|last2=Bigwood|first2=Jeremy|date=1978|publisher=Madrona Publishers|isbn=0-914842-32-3|location=Seattle|oclc=4135392|ref=none}} * {{Наведена книга|title=Psilocybin, magic mushroom grower's guide : a handbook for psilocybin enthusiasts|url=https://archive.org/details/psilocybinmagicm0000osso|last=Oss|first=O. T.|last2=Oeric|first2=O. N.|date=1976|publisher=And/Or Press|isbn=0-915904-13-6|location=Berkeley, Calif.|oclc=2647420|ref=none}} * {{Наведена книга|title=Psilocybin mushrooms of the world : an identification guide|url=https://archive.org/details/psilocybinmushro0000stam|last=Stamets|first=Paul.|date=1996|publisher=Ten Speed Press|isbn=0-89815-839-7|location=Berkeley, Calif.|oclc=34514700|ref=none}} == Надворешни врски == === Таксономија === * [http://www.mushroomexpert.com/strophariaceae.html MushroomExpert.com Таксономија во транзиција: Strophariaceae] - Таксономски прашања на ''Psilocybe'' и други строфариоидни габи. * [https://web.archive.org/web/20110930193418/http://www.entoloma.nl/html/psilocybeeng.html Machiel E. Noordeloos: ''Psilocybe''] - таксономија и карактеристики на непосинувачки ''Psilocybe'' . === Историја и етнографија === * [http://www.erowid.org/plants/mushrooms/mushrooms_timeline.php Времеплов за употреба на печурки] на Erowid.org === Правни аспекти === * [http://www.erowid.org/plants/mushrooms/mushrooms_law.shtml Псилоцибински печурки: правен статус] - Erowid * [http://www.emcdda.europa.eu/index.cfm?fuseaction=public.AttachmentDownload&nNodeID=18268&slanguageISO=EN Тематски труд на ЕМЦДДА: Халуциногени печурки - студија на нивен растечки тренд] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060717202921/http://www.emcdda.europa.eu/index.cfm?fuseaction=public.AttachmentDownload&nNodeID=18268&slanguageISO=EN |date=2006-07-17 }}, 26 јуни 2006 година === Друго === * [https://web.archive.org/web/20070321022912/http://www.shroomery.org/ The Shroomery] Детални информации за psilocybe печурките, вклучувајќи идентификација, одгледување и спори, психоделични слики, извештаи за патувања, калкулатор за дозирање и активна заедница. * [https://web.archive.org/web/20090905004306/http://psychedelics.com/psilocybe/index.html Psilocybe печурки] од Енциклопедија на психоактивни супстанции * [https://web.archive.org/web/20140629014646/http://inchem.org/documents/pims/fungi/pimg027.htm INCHEM - Psilocybe и други] – Токсикологија на псилоцибинските печурки. * [http://www.museocivico.rovereto.tn.it/UploadDocs/104_art09-Guzman%20&%20C.pdf Светска географска дистрибуција на невротропните габи] * [http://www.stainblue.com Psilocybe Mushrooms – Студии по етномикологија] [[Категорија:Психоактивни габи]] [[Категорија:Ентеогени]] [[Категорија:Статии со извори на француски (fr)]] [[Категорија:Статии со извори на германски (de)]] [[Категорија:Врски за Wayback од предлошката „Семарх“]] 2ii9i5dbhpg93l56eg0kjis4w2dnkkb 0 1367978 5605877 5603381 2026-08-07T11:25:18Z Gurther 105215 5605877 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=август 2026}}{{Инфокутија за ТВ канал | name = Gley | logofile = Gleymk.jpg | country = {{МКД}} | language = [[македонски]] | owner = [[Дарко Перушевски]] | launch = [[2021]] | headquarters = [[Скопје]] | sister names = | web = {{URL|www.gley.mk}} }} '''Gley''' ([[Изговор|се изговара]]: ''Глеј'') — првата македонска преносна услуга од 2021 година, која на едно место нуди богат избор на домашни, регионални и странски филмови и серии со [[македонски]], [[англиски]] и [[албански]] превод. На Gley се достапни многу македонски серии како: ''[[Преспав]]'', ''[[Куќен притвор]]'', [[На терапија (телевизиска серија)|''На терапија'']], [[Фамилија Марковски (телевизиска серија)|''Фамилија Марковски'']], [[Црвениот поет (серија)|''Црвениот поет'']], [[Радиус (серија)|''Радиус'']]. Како и филмовите: ''[[Пред дождот]]'', ''[[Сенки (филм)|Сенки]]'', ''[[Ослободување на Скопје (филм)|Ослободување на Скопје]]'', ''[[Трето полувреме]]'', ''[[Кајмак (филм)|Кајмак]]'', ''[[Те дуа, жими мене]]'', ''[[Ах, љубов моја (филм)|Ах, љубов моја]]'' и многу други филмски содржини. == За Gley == Услугата нуди домашно и регионално производство, детска програма, европски и холивудски филмови и серии, кои се достапни со македонски и албански превод. „GLEY ги обединува македонските продукциски капацитети и им дава можности за забрзан развој на нови и постоечки проекти“, изјави извршниот менаџер на СВОД Мастер, Дарко Перушески на промоцијата. Поголемиот дел од македонските филмови се дигитално достапни само на услугата, а детската програма е синхронизирана на македонски и албански јазик. „Содржините се достапни во ХД резолуција со квалитетен звук на LG, Samsung и Android TV СМАРТ телевизорите, лични компјутери, таблети или мобилни телефони. За таа намена се изработени апликации што корисниците можат лесно да ги инсталираат на оперативните системи на телевизорите во Apple App Store и Google Play Store“, истакнуваат од „Gley.mk“. == Надворешни врски == * [https://gley.mk www.gley.mk] [[Категорија:Македонски медиуми]] [[Категорија:Телевизии во Скопје]] [[Категорија:Телевизиски канали во Македонија]] cqohi8wl23251hzh3qi0rjssl1vvmg3 1 1372832 5605679 5602249 2026-08-06T16:36:45Z Simin 54149 /* Посета во Бугарија */ 5605679 wikitext text/x-wiki {{сзр}}{{ВПМ}} == Посета во Бугарија == [[Корисник:Akeckarov|Akeckarov]], со цел да се спречи уредничка војна отворам дискусија. Не само што реченицата е неенцинклопедиска туку воопшто нема потреба. Следната реченица чисто ја објаснува неговата посета: ''„Некои бугарски новинари ја претставиле посетата на Чушков со бугарски карактер“''. [[User:Gurther|Gurther]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 11:08, 30 јули 2026 (CEST) :Постои само еден извор за посетата на Чушков во 1991. Не гледам ништо што не е во духот на енциклопедијата во инсистирањето изворот да биде правилно наведен. Изобличувањето на информациите содржани во изворов е постапка што е спротивна и на енциклопедиските начела и на етичките норми. :Реченицата „Некои бугарски новинари ја претставиле посетата на Чушков со бугарски карактер“ не е соодветна, бидејќи не гледам дека како извор се цитирани зборови на бугарски новинар. Важното е дека не постои извор за лажната реченица:".''.. го посетиле тогашниот министер за внатрешни работи на Бугарија Љупчо Трохаров. Чушков му рекол дека македонскиот идентитет ќе го надмине бугарскиот притисок и Пиринска Македонија ќе била еветуално припоена кон Македонија''" и затоа, никако не може дополнителната реченица дека можеби постојат и други толкувања да ја оправда измислената, непоткрепена со извор, информација. :Не е јасно зошто се брише исто информацијата дека тој учествувал на Првиот голем собир на Бугарите од целиот свет во Варна во 2008 година.--[[User:Akeckarov|Akeckarov]] <small>([[User talk:Akeckarov|разговор]])</small> 17:53, 30 јули 2026 (CEST)" ::[[Корисник:Akeckarov|Akeckarov]], ако само еден новинар пишувал за посетата тогаш има можност целосно да го отстраниме податокот. Додека за големиот собир, ако има повеќе материјал, може да го додадеме. [[User:Gurther|Gurther]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 18:56, 30 јули 2026 (CEST) :::[[Корисник:Gurther|Gurther]], Akeckarov има напишано: "не гледам дека како извор се цитирани зборови на бугарски новинар". Каде видовте бугарски новинар да напишал нешто за посетата?--[[User:Simin|Simin]] <small>([[User talk:Simin|разговор]])</small> 18:36, 6 август 2026 (CEST) 0kpeapbxjecw0ux70wf8hpuy1kgbwi5 5605803 5605679 2026-08-07T08:43:30Z Akeckarov 54349 /* Посета во Бугарија */ 5605803 wikitext text/x-wiki {{сзр}}{{ВПМ}} == Посета во Бугарија == [[Корисник:Akeckarov|Akeckarov]], со цел да се спречи уредничка војна отворам дискусија. Не само што реченицата е неенцинклопедиска туку воопшто нема потреба. Следната реченица чисто ја објаснува неговата посета: ''„Некои бугарски новинари ја претставиле посетата на Чушков со бугарски карактер“''. [[User:Gurther|Gurther]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 11:08, 30 јули 2026 (CEST) :Постои само еден извор за посетата на Чушков во 1991. Не гледам ништо што не е во духот на енциклопедијата во инсистирањето изворот да биде правилно наведен. Изобличувањето на информациите содржани во изворов е постапка што е спротивна и на енциклопедиските начела и на етичките норми. :Реченицата „Некои бугарски новинари ја претставиле посетата на Чушков со бугарски карактер“ не е соодветна, бидејќи не гледам дека како извор се цитирани зборови на бугарски новинар. Важното е дека не постои извор за лажната реченица:".''.. го посетиле тогашниот министер за внатрешни работи на Бугарија Љупчо Трохаров. Чушков му рекол дека македонскиот идентитет ќе го надмине бугарскиот притисок и Пиринска Македонија ќе била еветуално припоена кон Македонија''" и затоа, никако не може дополнителната реченица дека можеби постојат и други толкувања да ја оправда измислената, непоткрепена со извор, информација. :Не е јасно зошто се брише исто информацијата дека тој учествувал на Првиот голем собир на Бугарите од целиот свет во Варна во 2008 година.--[[User:Akeckarov|Akeckarov]] <small>([[User talk:Akeckarov|разговор]])</small> 17:53, 30 јули 2026 (CEST)" ::[[Корисник:Akeckarov|Akeckarov]], ако само еден новинар пишувал за посетата тогаш има можност целосно да го отстраниме податокот. Додека за големиот собир, ако има повеќе материјал, може да го додадеме. [[User:Gurther|Gurther]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 18:56, 30 јули 2026 (CEST) :::[[Корисник:Gurther|Gurther]], Akeckarov има напишано: "не гледам дека како извор се цитирани зборови на бугарски новинар". Каде видовте бугарски новинар да напишал нешто за посетата?--[[User:Simin|Simin]] <small>([[User talk:Simin|разговор]])</small> 18:36, 6 август 2026 (CEST) ::::Не e наведен извор за посетата напишан од бугарски новинар, ниту пак таков е наведен внатре во изворов. Ова е една од многуте измислици во верзијата на Gurther. Оваа верзиjа претставува слободно толкување, далеку од фактите како што се претставени од изворот. Откако беше наведено сето, ова Gurther претпочита информацијата да биде избришана отколку да се напише вистината. Нема причина тоа да се избрише. Точниот текст е: "Тие се залагаат за дипломатска поддршка и навремено признавање на Република Македонијаја од Бугарија и ја туркаат тезата дека бугарската пасивност ќе доведе до триумф на македонизмот и ќе создаде предуслов за негово префрлање во Пиринска Македонија. Покрај тоа, тие веруваат дека Бугарија ќе ги изгуби шансите за рехабилитација на бугарството во многу децении напред." Така тоа е претставено во изворот, кој воопшто не е новинарски.--[[User:Akeckarov|Akeckarov]] <small>([[User talk:Akeckarov|разговор]])</small> 10:43, 7 август 2026 (CEST) b3upe3xfde9mokps9zd8hi38he49mcx 0 1372934 5605775 5381160 2026-08-06T20:02:21Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5605775 wikitext text/x-wiki {{Infobox Monarch| | image = IrenePalaiologinaCropped2.png | caption = | succession = [[Листа на владетели на Трапезунт|Владетелка]] на [[Трапезунтско Царство|Трапезунт]] | reign = 6 април 1340 – 17 јули 1341 | coronation = | predecessor = [[Василиј Трапезунтски|Василиј]] | successor = [[Ана Трапезунтска|Ана]] | succession1 = [[Царица на Трапезунт|Царица]] на [[Трапезунтско Царство|Трапезунт]] | reign-type1 = Мандат | reign1 = 1335–1339 | spouse = [[Василиј Трапезунтски|Василиј]] | issue = | full name = | house = [[Палеолози]] | house-type = Династија | father = [[Андроник III Палеолог]] | mother = | birth_date = околу 1315 г. | birth_place = | death_date = | death_place = | place of burial = | name = Ирина Палеологина | title = Царица и автократ на целиот Исток и Ператеја }} '''Ирина Палеологина''' ([[Грчки јазик|грчки]]: Ειρήνη Παλαιολογίνα, ''Eirēnē Palaiologina''), ({{Околу}} 1315 &#x2013; по 1341 г.) била царица владетелка на [[Трапезунтско Царство|Трапезунтското Царство]] од 6 април 1340 година до 17 јули 1341 година. Таа била вонбрачна ќерка на [[Список на византиски цареви|византискиот император]] [[Андроник III Палеолог]] и се омажила за императорот Василиј Трапезунтски во 1335 година. == Брачни проблеми == Набргу по бракот, Василиј си зел љубовница, исто така по име Ирена, и во 1339 година се развел од Ирена Палеологина со согласност на локалното свештенство.<ref>William Miller, ''Trebizond: The last Greek Empire of the Byzantine Era: 1204-1461'', 1926 (Chicago: Argonaut, 1969), p. 45</ref> Каузата на Ирина Палеологина била поддржана од патријархот [[Јован XIV Цариградски]] и таа веројатно сè уште имала одредена позиција на влијание во Трапезунт. На 6 април 1340 година, таа веројатно го отрула Василиј и го зазела престолот за себе, што во записот на [[Никифор Григора]] се наведува како дворски удар. Нејзината позиција била нестабилна поради начинот на кој го добила престолот и затоа што не била членка на владејачката [[Комнини|династија Комнини]]. За да ја зацврсти својата позиција, таа ги испратила втората сопруга и синовите на нејзиниот починат сопруг во [[Цариград]] каде што можел да ги чува нејзиниот татко.<ref>Miller, ''Trebizond'', p. 46</ref> И покрај нејзините брзоплети постапки, Ирина верувала дека за стабилност на Империјата ѝ е потребен маж и го замолила својот татко да ѝ испрати сопруг од византиските благородници. Сепак, Андроник III бил отсутен од Цариград - Вилијам Милер опишува како гласниците го пребарувале во Солун и Акаранија - и тој починал на 15 јуни 1341 година, пред да може да одговори на барањето на својата ќерка. Во меѓувреме, во Трапезунт се раширила глас дека царицата го земала ''мегас доместикосот'' за свој љубовник, што довело до широко распространети немири.<ref>Miller, ''Trebizond'', pp. 46f. However, [[George Finlay]] believes there was truth in this story; ''The History of Greece and the Empire of Trebizond, (1204-1461)'' (Edinburgh: William Blackwood, 1851),p. 365</ref> == Граѓанска војна == Првата рунда од граѓанската војна започна кратко по нејзиното доаѓање на власт. Се формирале три спротивставени страни: првата била онаа на Ирина, вклучувајќи ги семејството на Амитзантариоите и нејзините византиски платеници обезбедени од нејзиниот татко; втората била онаа на спротивставените архони под водство на ''севастот'' Цанихит, генерал-капетан на ''[[Схоларои|Схолароите]]'' и дел од царската телесна гарда лојална на споменот на нивниот покоен цар; и третата страна била онаа на ''мегас дукс'' Јован Евнухот, кој ја држел тврдината Лимнија. Архоните под водство на Цанихитите се сместиле во манастирот Свети Евгениј, кој бил во рамките на градските ѕидини и во близина на царскиот дворец, но доволно неосвоив. Два месеци оваа група седела набљудувајќи ја фракцијата на Ирена и нејзините поддржувачи, впуштајќи се во секојдневни престрелки без траен резултат, сè до 2 јули 1340 година, кога ''мегас дукс'' се одлучиле за Ирена. Јован Евнух ги насочил своите опсадни машини кон манастирот, уништувајќи го речиси целосно и победувајќи ги бунтовниците. Цанхит бил меѓу бунтовниците земени како затвореници и испратени во Лимнија каде што биле погубени една година подоцна.<ref>Miller, ''Trebizond'', pp. 47f</ref> Во исто време, состојбата во Империјата се влошила кога [[Туркмени|Туркмените]] го нападнале Трапезунт и се упатиле кон ѕидините на самиот главен град. Првиот напад бил одбиен врз Пархарија („падовите“), но вториот (во јули 1341 година) не бил успешно запрен од деморализираната војска на Ирина, а Туркмените запалиле голем дел од Трапезунт без да можат да го освојат.<ref>Miller, ''Trebizond'', p. 48</ref> Катастрофата била влошена со избувнувањето на епидемија, за која Михаел Панаретос тврди дека произлегла од непријатната смрдеа на скапаните трупови на коњи и луѓе.<ref>Panaretos, ch. 30. Greek text and English translation in Scott Kennedy, ''Two Works on Trebizond'', Dumbarton Oaks Medieval Library 52 (Cambridge: Harvard University, 2019), p. 15</ref> == Депозиција == Владеењето на Ирина завршило со доаѓањето на нејзината снаа Ана, сестрата на Василиј. Пред втората инвазија и пожарот, Ана била убедена да се откаже од своите монашки завети и била прогласена за царица во Лазика на 17 јули 1341 година. Милер пишува: „Леснотината со која таа го извршила симнувањето од престолот на Ирина може да се објасни со фактот дека, додека втората го претставувала странскиот двор на Византија, таа ја претставувала локалната династија, која за речиси еден и пол век целосно се идентификувала со земјата.“<ref name="Miller-49">Miller, ''Trebizond'', p. 49</ref> Но, среќата на Ирина се чини дека повторно оживеала 13 дена подоцна кога Михаил, чичкото на нејзиниот починат сопруг, пристигнал на 30 јули, придружуван од три византиски воени бродови и Никита Схолар, генерал-капетан на Схолароите, кој требало да биде цар и сопруг на Ирина. Благородниците и надбискупот Акакиј најпрво го пречекале Михаил, му положиле заклетва на верност и го поканиле во палатата на неговите предци; потоа, кога се стемнило, го направиле свој затвореник и ја заклале неговата наивна придружба. Ирина го гледала Михаил како се качува на брод за Ојнаон и е заробен пред таа да биде качена на франкиски брод и вратена во Цариград. Ништо повеќе не се знае за нејзината судбина.<ref name="Miller-49"/> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.ehw.gr/l.aspx?id=7884 Вугиуклаки Пенелопа, „Ирина Палеологина (царица)“], ''Енциклопедија на хеленскиот свет: Мала Азија'' {{Почетна кутија}} {{S-hou|Династија [[Палеолози]]||околу 1315 г.||непознато}} {{S-reg|}} {{succession box|title=[[Владетел на Трапезунт]]|before=[[Василиј Трапезунтски|Василиј]]|after=[[Ана Трапезунтска|Ана]]|years=1340&ndash;1341}} {{s-bef|before=[[Џијаџак Џакели]]}} {{S-ttl|title=[[Царица на Трапезунт]]}} {{s-aft|after=[[Ирина Трапезунтска]]}} {{s-end}} [[Категорија:Византиски принцези]] [[Категорија:Византиски царици]] [[Категорија:Палеолози]] [[Категорија:Трапезунтско Царство]] [[Категорија:Починати во 14 век]] [[Категорија:Родени во 1310-тите]] qgidlg6xzzob5n2hh68zk80tpatv8fm 2 1381335 5605627 5605624 2026-08-06T12:20:49Z Gurther 105215 5605627 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Вооружен судир|partof=[[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија]]|conflict=Велес и Велешко во НОБ|place=[[Велешко]], [[Вардарска Македонија]]|result=Победа за [[НОВМ|Народноослободителната војска на Македонија]]|combatant1=[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[НОВМ]]</br>[[File:Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg|25px]] [[НОВЈ]]|date=[[6 април]] [[1941|1941 г.]] ― [[9 ноември]] [[1944|1944 г.]]|caption=[[Ослободување на Велес|Ослободувањето на Велес]], [[9 ноември]] [[1944]].|image=[[File:Parada za osloboduvanjeto na veles.jpg|250px]]|combatant2=[[File:Flag of Germany (1935–1945).svg|25px]] [[Трет Рајх]]</br>[[File:Flag of Bulgaria.svg|25px]] [[Царство Бугарија]]|commander1=[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Димче Мирчев]] [[Загинал во бој|†]]</br>[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Трајко Бошковски]] [[Загинал во бој|†]]</br>[[File:Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg|25px]] [[Михајло Апостолски]]</br>[[File:Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg|25px]] [[Боро Чушкар]]</br>[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Стоилко Ивановски-Планински|Стоилко Ивановски]]|commander2=[[File:Flag of Germany (1935–1945).svg|25px]] [[Александар Лер]]</br>[[File:Flag of Bulgaria.svg|25px]] [[Пано Манев]] {{Погубен|1=[[Масакр во Велес]]}}</br>[[File:Flag of Bulgaria.svg|25px]] [[Љубен Апостолов]] {{Погубен}}|units1=[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“|НОПО „Димитар Влахов“]]{{нр}}[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Велешки народноослободителен партизански одред „Пере Тошев“|НОПО „Пере Тошев“]]{{нр}}[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Велешко-прилепски народноослободителен партизански одред „Трајче Петкановски“|НОПО „Трајче Петкановски“]]{{нр}}[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Осма македонска ударна бригада|8. македонска ударна бригада]]{{нр}}[[File:Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg|25px]] [[Четириесет и втора дивизија на НОВЈ|42. македонска дивизија на НОВЈ]]}} Од геополитички и стратешки аспект, за време на [[Втората светска војна]], '''[[Велешко|Велес и Велешко]] имала клучна улога во [[Народноослободителната борба]]'''. Уште од падот на градот по [[Бомбардирање на Велес (1941)|нејзиното бомбардирање]] на [[7 април]] [[1941|1941 година]], градот и нејзината пруга поврзана со [[Гевгелија]] и [[Скопје]] била употребена од [[Третиот Рајх]] и подоцна [[Царството Бугарија]]. Од самиот почеток на [[Народноослободителната борба]] биле основани ограноци на [[Бугарски централен акционен комитет|Бугарскиот централен акционен комитет]] и други пробугарски организации, со цел да се напредила [[Бугарска пропаганда во Македонија|бугарската пропаганда]]. По нападите на [[Ден на востанието на Македонија|бугарската полициска станица на 11 октомври]], конкретно почнала ослободителната борба. Тогашниот Велешки околиски комитет — огранок на [[Покраински комитет на Македонија|Покраинскиот комитет]], основал воен штаб под раководство на [[Димче Мирчев]]. Во текот на [[1942|1942 година]] се појавиле првите [[Слободни територии во НОВ во Македонија|слободни територии во Велешко]] — претежно во [[Азот (област)|Азот]] и [[Клепа]]. Со поткреп од [[ГШ на НОВ и ПОМ|Главниот штаб на партизанските одреди]], биле основани [[НОПО „Пере Тошев“]] и подоцна [[НОПО „Димитар Влахов“]]. Партиски ќелии биле отворени во останатите велешки села, најголеми биле во [[Богомила]], [['Рлевци]], [[Чашка]] и [[Горно Јаболчиште]]. Кон крајот на годината, повеќето раководители биле уапсани или ликвидирани. [[Велешка контрачета|Велешката контрачета]] била основана и ги поразила одредите. == Окупаторски единици и НОВМ == == Вовед == == Почеток на народноослободителната борба == == Развој на воени дејствија == == Пораз и обновување на ослободителната борба == == Завршни операции и ослободување на Велешко == == Последици == == Жртви == == Спомени на фашистичкиот терор == == Галерија == == Забелешки == == Наводи == == Библиографија == nvhog0fi6djuv5rzn65igf59eim3fik 5605628 5605627 2026-08-06T12:37:56Z Gurther 105215 5605628 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Вооружен судир|partof=[[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија]]|conflict=Велес и Велешко во НОБ|place=[[Велешко]], [[Вардарска Македонија]]|result=Победа за [[НОВМ|Народноослободителната војска на Македонија]]|combatant1=[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[НОВМ]]</br>[[File:Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg|25px]] [[НОВЈ]]|date=[[6 април]] [[1941|1941 г.]] ― [[9 ноември]] [[1944|1944 г.]]|caption=[[Ослободување на Велес|Ослободувањето на Велес]], [[9 ноември]] [[1944]].|image=[[File:Parada za osloboduvanjeto na veles.jpg|250px]]|combatant2=[[File:Flag of Germany (1935–1945).svg|25px]] [[Трет Рајх]]</br>[[File:Flag of Bulgaria.svg|25px]] [[Царство Бугарија]]|commander1=[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Димче Мирчев]] [[Загинал во бој|†]]</br>[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Трајко Бошковски]] [[Загинал во бој|†]]</br>[[File:Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg|25px]] [[Михајло Апостолски]]</br>[[File:Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg|25px]] [[Боро Чушкар]]</br>[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Стоилко Ивановски-Планински|Стоилко Ивановски]]|commander2=[[File:Flag of Germany (1935–1945).svg|25px]] [[Александар Лер]]</br>[[File:Flag of Bulgaria.svg|25px]] [[Пано Манев]] {{Погубен|1=[[Масакр во Велес]]}}</br>[[File:Flag of Bulgaria.svg|25px]] [[Љубен Апостолов]] {{Погубен}}|units1=[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“|НОПО „Димитар Влахов“]]{{нр}}[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Велешки народноослободителен партизански одред „Пере Тошев“|НОПО „Пере Тошев“]]{{нр}}[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Велешко-прилепски народноослободителен партизански одред „Трајче Петкановски“|НОПО „Трајче Петкановски“]]{{нр}}[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Осма македонска ударна бригада|8. македонска ударна бригада]]{{нр}}[[File:Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg|25px]] [[Четириесет и втора дивизија на НОВЈ|42. македонска дивизија на НОВЈ]]}} Од геополитички и стратешки аспект, за време на [[Втората светска војна]], '''[[Велешко|Велес и Велешко]] имала клучна улога во [[Народноослободителната борба]]'''. Уште од падот на градот по [[Бомбардирање на Велес (1941)|нејзиното бомбардирање]] на [[7 април]] [[1941|1941 година]], градот и нејзината пруга поврзана со [[Гевгелија]] и [[Скопје]] била употребена од [[Третиот Рајх]] и подоцна [[Царството Бугарија]]. Од самиот почеток на [[Народноослободителната борба]] биле основани ограноци на [[Бугарски централен акционен комитет|Бугарскиот централен акционен комитет]] и други пробугарски организации, со цел да се напредила [[Бугарска пропаганда во Македонија|бугарската пропаганда]]. По нападите на [[Ден на востанието на Македонија|бугарската полициска станица на 11 октомври]], конкретно почнала ослободителната борба. Тогашниот Велешки околиски комитет — огранок на [[Покраински комитет на Македонија|Покраинскиот комитет]], основал воен штаб под раководство на [[Димче Мирчев]]. Во текот на [[1942|1942 година]] се појавиле првите [[Слободни територии во НОВ во Македонија|слободни територии во Велешко]] — претежно во [[Азот (област)|Азот]] и [[Клепа]]. Со поткреп од [[ГШ на НОВ и ПОМ|Главниот штаб на партизанските одреди]], биле основани [[НОПО „Пере Тошев“]] и подоцна [[НОПО „Димитар Влахов“]]. Партиски ќелии биле отворени во останатите велешки села, најголеми биле во [[Богомила]], [['Рлевци]], [[Чашка]] и [[Горно Јаболчиште]]. Кон крајот на годината, повеќето раководители биле уапсани или ликвидирани. [[Велешка контрачета|Велешката контрачета]] била основана и ги поразила одредите. Во [[1943|1943 година]] повторно била обновена ослободителната борба. [[Комунистичката партија на Македонија]] го припоила Велешкиот комитет со [[Трета оперативна зона на НОВ на Македонија|Третата оперативна зона на НОВ]]. [[Трајче Петкановски]], [[Стоилко Ивановски-Планински|Стоилко Ивановски]] и [[Боро Чушкар]] имале поклучна функција во регионот. За време на [[Завршни операции за ослободување на Вардарска Македонија|Завршните операции за ослободување на Вардарска Македонија]], била основана [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]] и [[42. македонска дивизија|Четириесет и втора дивизија на Југословенската војска]]. Околу [[септември]]-[[ноември]] 1944 година бил ослободен Велешкиот регион. На [[9 ноември]] [[1944|1944 година]] почнала борбата за [[ослободување на Велес]]. Војската на Третиот Рајх била поразена и [[НОВМ]] го ослободиле градот Велес. == Окупаторски единици и НОВМ == == Вовед == == Почеток на народноослободителната борба == == Развој на воени дејствија == == Пораз и обновување на ослободителната борба == == Завршни операции и ослободување на Велешко == == Последици == == Жртви == == Спомени на фашистичкиот терор == == Галерија == == Забелешки == == Наводи == == Библиографија == 786wv1qwdt8e3fuoknbg6erbyvu14ti 5605629 5605628 2026-08-06T12:39:32Z Gurther 105215 5605629 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Вооружен судир|partof=[[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија]]|conflict=Велес и Велешко во НОБ|place=[[Велешко]], [[Вардарска Македонија]]|result=Победа за [[НОВМ|Народноослободителната војска на Македонија]]|combatant1=[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[НОВМ]]</br>[[File:Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg|25px]] [[НОВЈ]]|date=[[6 април]] [[1941|1941 г.]] ― [[9 ноември]] [[1944|1944 г.]]|caption=[[Ослободување на Велес|Ослободувањето на Велес]], [[9 ноември]] [[1944]].|image=[[File:Parada za osloboduvanjeto na veles.jpg|250px]]|combatant2=[[File:Flag of Germany (1935–1945).svg|25px]] [[Трет Рајх]]</br>[[File:Flag of Bulgaria.svg|25px]] [[Царство Бугарија]]|commander1=[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Димче Мирчев]] [[Загинал во бој|†]]</br>[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Трајко Бошковски]] [[Загинал во бој|†]]</br>[[File:Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg|25px]] [[Михајло Апостолски]]</br>[[File:Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg|25px]] [[Боро Чушкар]]</br>[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Стоилко Ивановски-Планински|Стоилко Ивановски]]|commander2=[[File:Flag of Germany (1935–1945).svg|25px]] [[Александар Лер]]</br>[[File:Flag of Bulgaria.svg|25px]] [[Пано Манев]] {{Погубен|1=[[Масакр во Велес]]}}</br>[[File:Flag of Bulgaria.svg|25px]] [[Љубен Апостолов]] {{Погубен}}|units1=[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“|НОПО „Димитар Влахов“]]{{нр}}[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Велешки народноослободителен партизански одред „Пере Тошев“|НОПО „Пере Тошев“]]{{нр}}[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Велешко-прилепски народноослободителен партизански одред „Трајче Петкановски“|НОПО „Трајче Петкановски“]]{{нр}}[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Осма македонска ударна бригада|8. македонска ударна бригада]]{{нр}}[[File:Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg|25px]] [[Четириесет и втора дивизија на НОВЈ|42. македонска дивизија на НОВЈ]]}} Од геополитички и стратешки аспект, за време на [[Втората светска војна]], '''[[Велешко|Велес и Велешко]] имала клучна улога во [[Народноослободителната борба]]'''. Уште од падот на градот по [[Бомбардирање на Велес (1941)|нејзиното бомбардирање]] на [[7 април]] [[1941|1941 година]], градот и нејзината пруга поврзана со [[Гевгелија]] и [[Скопје]] била употребена од [[Третиот Рајх]] и подоцна [[Царството Бугарија]]. Од самиот почеток на [[Народноослободителната борба]] биле основани ограноци на [[Бугарски централен акционен комитет|Бугарскиот централен акционен комитет]] и други пробугарски организации, со цел да се напредила [[Бугарска пропаганда во Македонија|бугарската пропаганда]]. По нападите на [[Ден на востанието на Македонија|бугарската полициска станица на 11 октомври]], конкретно почнала ослободителната борба. Тогашниот Велешки околиски комитет — огранок на [[Покраински комитет на Македонија|Покраинскиот комитет]], основал воен штаб под раководство на [[Димче Мирчев]]. Во текот на [[1942|1942 година]] се појавиле првите [[Слободни територии во НОВ во Македонија|слободни територии во Велешко]] — претежно во [[Азот (област)|Азот]] и [[Клепа]]. Со поткреп од [[ГШ на НОВ и ПОМ|Главниот штаб на партизанските одреди]], биле основани [[НОПО „Пере Тошев“]] и подоцна [[НОПО „Димитар Влахов“]]. Партиски ќелии биле отворени во останатите велешки села, најголеми биле во [[Богомила]], [['Рлевци]], [[Чашка]] и [[Горно Јаболчиште]]. Кон крајот на годината, повеќето раководители биле уапсани или ликвидирани. [[Велешка контрачета|Велешката контрачета]] била основана и ги поразила одредите. Во [[1943|1943 година]] повторно била обновена ослободителната борба. [[Комунистичката партија на Македонија]] го припоила Велешкиот комитет со [[Трета оперативна зона на НОВ на Македонија|Третата оперативна зона на НОВ]]. [[Трајче Петкановски]], [[Стоилко Ивановски-Планински|Стоилко Ивановски]] и [[Боро Чушкар]] имале поклучна функција во регионот. За време на [[Завршни операции за ослободување на Вардарска Македонија|Завршните операции за ослободување на Вардарска Македонија]], била основана [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]] и [[42. македонска дивизија|Четириесет и втора дивизија на Југословенската војска]]. Околу [[септември]]-[[ноември]] 1944 година бил ослободен Велешкиот регион. На [[9 ноември]] [[1944|1944 година]] почнала борбата за [[ослободување на Велес]]. Војската на Третиот Рајх била поразена и [[НОВМ]] го ослободиле градот Велес. == Окупаторски единици и НОВМ == == Вовед == == Почеток на народноослободителната борба == == Развој на воени дејствија == == Пораз и обновување на ослободителната борба == == Завршни операции и ослободување на Велешко == == Последици == == Жртви == == Спомени на фашистичкиот терор == == Галерија == == Забелешки == == Наводи == {{Наводи}} == Библиографија == bxu671yioklndk62d28gp54wntx0yt0 0 1383038 5605836 5602924 2026-08-07T10:42:46Z Gurther 105215 5605836 wikitext text/x-wiki [[Податотека:34. Tagung 1984 Mediziner; Eröffnung am 25.6. Charles B. Huggins - W134Nr.122975d - Willy Pragher (cropped).jpg|мини|Чарлс Хагинс во 1984 г.]] '''Чарлс Брентон Хагинс''' (22 септември 1901 година - 12 јануари 1997 година) бил канадско-американски хирург и физиолог познат по својата работа на функцијата на [[Простата|простатата]], [[Рак на простата|ракот на простата]] и [[Рак на дојка|ракот на дојка]]. Роден во Халифакс во 1901 година, Хагинс се преселил во Соединетите Држави за медицински факултет. Тој бил еден од основачите на [[Медицински факултет на Универзитет во Чикаго|Медицинскиот факултет на Универзитетот во Чикаго]], каде што останал во текот на целата своја професионална истражувачка кариера. Работата на Хагинс за тоа како [[Полови хормони|половите хормони]] влијаат врз функцијата на простатата на крајот довела до неговото откривање на хормонски терапии за лекување на рак на простата. За ова откритие, тој бил награден со [[Нобелова награда за физиологија или медицина]] во 1966 година. Покрај неговата работа на ракот на простата, Хагинс ја истражувал врската помеѓу хормоните и ракот на дојка, развил [[животински модел]] за рак на дојка и развил [[хромогени супстрати]] кои се широко користени за биохемиски анализи. Хагинс продолжил да врши истражувања до своите 90-ти години; починал во [[Чикаго]] во 1997 година. == Академска кариера == Во 1927 година, Хагинс бил регрутиран во новиот [[Медицински факултет на Универзитет во Чикаго|Медицински факултет на Универзитетот во Чикаго]] од страна на претседателот на одделот за хирургија [[Далас Фемистер]]. Како еден од осумте првични членови на факултетот, Хагинс бил назначен на одделот за [[урологија]] и морал брзо сам да ја научи специјалноста.<ref name="APS">{{Наведено списание|last=Forster|first=R. E.|date=June 1999|title=Charles Brenton Huggins (22 September 1901 – 12 January 1997)|journal=Proceedings of the American Philosophical Society|volume=143|issue=2|pages=325–31|jstor=3181942|pmid=11623829}}</ref> Во 1931 година, Фемистер му понудил на Хагинс платен истражувачки одмор во Европа; Хагинс поминал неколку месеци во лондонскиот [[Институт Листер]] работејќи во лабораторијата на [[Роберт Робисон]] за да го продлабочи своето знаење за биохемијата.<ref name="APS" /><ref name="CA">{{Наведено списание|year=1972|title=Classics in oncology. Charles Brenton Huggins|journal=CA: A Cancer Journal for Clinicians|volume=22|issue=4|pages=230–1|doi=10.3322/canjclin.22.4.230|pmid=4625048|doi-access=free}}</ref> Тој бил унапреден во [[вонреден професор]] во 1933 година, а во редовен [[професор]] во 1936 година.<ref name="Nobel">{{Наведена книга|url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1966/huggins/biographical/|title=Nobel Lectures, Physiology or Medicine 1963–1970|date=1972|publisher=Elsevier|chapter=Charles B. Huggins|access-date=3 January 2024}}</ref> Во 1951 година, бизнисменот и долгогодишен финансиски поддржувач на истражувањето на Хагинс, [[Бен Е. Меј,]] ја донирал Лабораторијата Бен Меј за истражување на ракот на Универзитетот во Чикаго. Хагинс на крајот станал директор на Лабораторијата Меј, служејќи на таа позиција до 1969 година. Во 1962 година, му била доделена титулата професор по истакнати услуги на Вилијам Б. Огден.<ref name="APS2">{{Наведено списание|last=Forster|first=R. E.|date=June 1999|title=Charles Brenton Huggins (22 September 1901 – 12 January 1997)|journal=Proceedings of the American Philosophical Society|volume=143|issue=2|pages=325–31|jstor=3181942|pmid=11623829}}</ref> Меѓу значајните студенти на професорот Хагинс биле Хауард Гај Вилијамс-Ешман, Шутсунг Лиао, [[Пол Талалај]] и [[А. Хари Реди]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasonline.org/member-directory/deceased-members/54334.html|title=Charles B. Huggins|work=www.nasonline.org|accessdate=2022-11-15}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.amacad.org/person/charles-brenton-huggins|title=Charles Brenton Huggins|work=American Academy of Arts & Sciences|language=en|accessdate=2022-11-15}}</ref> == Почести == Хагинс бил избран во [[Национална академија на науките|Националната академија на науките]] на Соединетите Американски Држави и [[Американска академија на уметностите и науките|Американската академија на уметности и науки]] во 1949 година. Во 1962 година, тој бил избран во [[Американско филозофско друштво|Американското филозофско друштво]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Charles+Huggins&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced|title=APS Member History|work=search.amphilsoc.org|accessdate=2022-11-15}}</ref> и следната година му била доделена [[Награда Ласкер|наградата Ласкер]]. Во 1966 година, по номинациите од познатиот хирург [[Џ. Хартвел Харисон|Џ. Хартвел Харисон,]] како и добитниците на Нобелова награда [[Ото Х. Варбург]], [[Вилијам П. Марфи]] и [[Алберт Сент-Ѓерѓи]], Хагинс ја добил [[Нобелова награда за физиологија или медицина|Нобеловата награда за физиологија или медицина]] „за неговите откритија во врска со хормоналниот третман на ракот на простата“.<ref>{{Наведено списание|date=June 2016|title=Remembering Charles B. Huggins' Nobel Prize for Hormonal Treatment of Prostatic Cancer at its 50th Anniversary|url=|journal=Eur Urol|volume=69|issue=6|pages=971–2|doi=10.1016/j.eururo.2016.01.030|pmid=26838478}}</ref><ref name="Nobel2">{{Наведена книга|url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1966/huggins/biographical/|title=Nobel Lectures, Physiology or Medicine 1963–1970|date=1972|publisher=Elsevier|chapter=Charles B. Huggins|access-date=3 January 2024}}</ref> Од 1972 до 1979 година, Хагинс бил именуван за церемонијален [[ректор]] на неговиот алма матер, Универзитетот Акадија.<ref name="Chicago">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.uchospitals.edu/news/1997/19970113-huggins.html|title=Charles B. Huggins, MD, 1901–1997|date=12 January 1997|work=University of Chicago Medicine 1997 Press Releases|publisher=University of Chicago|archive-url=https://web.archive.org/web/20100621155756/http://www.uchospitals.edu/news/1997/19970113-huggins.html|archive-date=21 June 2010|accessdate=8 September 2015}}</ref> Неговата награда, поделена со колегата истражувач на ракот [[Пејтон Раус]], била само втората Нобелова награда за третман или истражување на ракот.<ref>{{Наведување|last=Altman|first=Lawrence K.|title=C. B. Huggins Dies at 95; Won Nobel for Cancer Work|journal=The New York Times|date=January 15, 1997|url=https://www.nytimes.com/1997/01/15/us/c-b-huggins-dies-at-95-won-nobel-for-cancer-work.html|access-date=October 13, 2017}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Нобеловци]] j3b0uh1i61bvgfpypz1qaprz829s99y 0 1390714 5605828 5602914 2026-08-07T10:35:15Z Gurther 105215 5605828 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Charles wright 5953.jpg|мини|Чарлс Рајт во 1998 година.]] '''Чарлс Рајт''' ([[Англиски јазик|англиски]]: ''Charles Wright''; 25 август 1935) — американски поет и универзитетски професор. ==Животопис== Чарлс Рајт е роден во Пиквик Дем, во Бруклин, [[Тенеси]]. Учел на колеџот Дејвидсон и на Универзитетот во Ајова, а како добитник на Фулбрајтовата стипендија поминал една година на Универзитетот во Рим. По завршувањето на студиите, предавал во Италија, во [[Ајова]], како и на универзитетите [[Универзитет Принстон|Принстон]], [[Универзитет Колумбија|Колумбија]] и Универзитетот во Вирџинија во [[Шарлотсвил]], каде предавал [[англиска книжевност]].<ref>Petar Penda (izbor i prevod), ''Eight contemporary American poets – Osam savremenih američkih pjesnika'' (drugo izdanje). Zadužbina “Petar Kočić”, Banja Luka i Beograd, 2009, стр. 89.</ref> ==Творештво== Рајт е добитник на повеќе награди за поезија и за превод, меѓу кои поважни се [[Пулицерова награда|Пулицеровата награда]] (во 1998 година за книгата „Црн зодијак“) и<ref name=pulitzer>{{Cite web |url=https://www.pulitzer.org/winners/charles-wright |title=Prize Winners by Category - Poetry |access-date=2023-10-06 |website=[[The Pulitzer Prizes]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230803235333/https://www.pulitzer.org/prize-winners-by-category/224 |archive-date=2023-08-03 |url-status=live}}</ref> Националната книжевна награда (во 1983 година за книгата „Кантри музика: Избрани рани песни“). Од 2014 до 2015 година бил 20-тиот Поетски лауреат на САД.<ref>{{cite web|url=http://www.infoplease.com/ipea/A0002280.html|title=Poets Laureate of the United States}}</ref> Слично на [[Езра Паунд]] (чија поезија го привлекла додека бил војник во [[Италија]]), во својата поезија Рајт става нагласок врз поетската слика и често се повикува на старите кинески поети (на пример, [[Ли Хо]]), како и на [[Данте Алигиери]]. Неговите најважни дела се:<ref>Petar Penda (izbor i prevod), ''Eight contemporary American poets – Osam savremenih američkih pjesnika'' (drugo izdanje). Zadužbina “Petar Kočić”, Banja Luka i Beograd, 2009, стр. 89.</ref> * Гробот на десната рака (The grave of the right hand, 1970) * Венецијанската тетратка (The Venice notebook, 1971) * Тежок товар (Hard freight, 1973) * Крвни линии (Bloodlines, 1975) * Кинеска трага (China trace, 1977) * Јужниот крст (The Southern cross, 1981) * Кантри музика: Избрани рани песни (Country music: Selected early poems, 1982) * Другата страна на реката (The other side of the river, 1984) * Зонска лузна (Zone scar, 1988) * Светот на десет илјади нешта: Песни 1980-1990 (The world of the ten thousand things: Poems 1980-1990, 1990) * Ксионија (Xionia, 1990) * Чикамауга (Chikamauga, 1995) * Црн зодијак (Black zodiac, 1997) * Апалачија (Appalachia, 1999) * Негативно синило: Избрнаи подоцнежни песни (Negative blue: Selected later poems, 2000) * Куса историја на сенката (A short history of the shadow, 2002) * Бизонска јога (Buffalo yoga, 2004) * Погрешната страна на виножитото (The wrong end of the rainbow, 2005) * Ткиво на лузната (Scar tissue, 2006) Критиката често го смета Рајт како дел од визионерската група поети во САД, меѓутоа него го привлекува и конкретниот свет при што во неговите песни [[Метафизика|метафизичкото]] се реализира низ сликите на физичкото. Покрај импресивната дескриптивна моќ, Рајт е познат и по наративниот квалитет на песните кои ја претставуваат неговата духовна [[автобиографија]] која е полна со дисконтинуитети и хумор, а на некои места ги користи и елементите од американскиот народен говор. Како метафизичките поети од 17 век, Рајт ги поврзува навидум независните слики, но претопувањето на спротивностите во неговата поезија е ново и забавно. Тој често се движи неочекувано од еден до друг стих, а стиховите изгледаат неповрзано, но оваа неповрзаност, заедно со празнините внатре во стихот укажува на нешто неискажливо, на просторот меѓу „нешто и ништо“.<ref>Petar Penda, „Predgovor“, во: Petar Penda (izbor i prevod), ''Eight contemporary American poets – Osam savremenih američkih pjesnika'' (drugo izdanje). Zadužbina “Petar Kočić”, Banja Luka i Beograd, 2009, стр. 23.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Американски поети]] [[Категорија:Родени во 1935 година]] [[Категорија:Добитници на Пулицеровата награда]] 5btbpapaaokt5mvsd23owkqdo5r5zsh 0 1391851 5605798 5602391 2026-08-07T02:10:37Z Stephan1000000 82108 | num_episodes = 26 5605798 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | image = Силос (2023).jpg | caption = | genre = {{Plainlist| * драма * [[дистопија]] * [[научна фантастика]] }} | creator = Греам Јост | based_on = {{Based on|серијалот ''Силос''|Хју Хауи}} | showrunner = Греам Јост | starring = {{Plainlist| * [[Ребека Фергусон]] * [[Рашида Џонс]] * Дејвид Ојелово * Common * [[Тим Робинс]] * Хариет Волтер * Ави Неш * Рик Гомес * Чиназа Уче * Шејн Макреј * Реми Милнер * Александрија Рајли * Клер Перкинс * Били Постлтвајт * Стив Зан }} | composer = Атли Орварсон | country = {{САД}} | language = [[англиски]] | num_seasons = 3 | num_episodes = 26 | executive_producer = {{Plainlist| * Греам Јост * Мортен Тилдум * Ребека Фергусон * Нина Џек * Хју Хауи * Фред Голан * Реми Обушон * Ингрид Ескахеда * Џоана Тапа * Мајкл Динер }} | producer = {{Plainlist| * Кеси Папас * Џесика Блер * Арик Авелино * Бен Брафман * Кетрин Дисавино }} | location = Обединето Кралство | cinematography = {{Plainlist| * Марк Патен * Дејвид Лутер * Лори Роуз * Баз Ирвин }} | editor = {{Plainlist| * Хејзел Бејли * Кристијан Сандино Тејлор * Кит Хендерсон * Жан Крапер * Харви Розенсток }} | runtime = 41 — 62 минути | company = {{plainlist| * Mímir Films * Nemo Films * AMC Studios * Apple Studios (сезона 2) }} | network = Apple TV+ | first_aired = {{Start date|2023|5|5}} | last_aired = {{End date|2025|1|17}} |native_name=Silo}} '''''Силос''''' ({{Langx|en|Silo}}) — американска научнофантастична дистописка драмска [[телевизиска серија]] создадена од Греам Јост, заснована на трилогијата романи ''Силос'' (''Волна'', ''Промена'' и ''Прашина'') од авторот Хју Хауи. Дејството е сместено во дистописка иднина, каде што заедница живее во огромен подземен [[силос]] со 144 нивоа. Во серијата глуми [[Ребека Фергусон]] како Џулиет Николс, инженерка што се вплеткува во таинствата на минатото и сегашноста на силосот.<ref name="S3+4Renewal">{{cite web|url=https://tvline.com/news/silo-renewed-season-3-ending-season-4-rebecca-ferguson-1235388800/|title=''Silo'' Renewed for 2 More Seasons — Apple TV+ Adaptation to Conclude With Season 4|last=Webb Mitovich|first=Matt|date=16 декември 2024|website=TVLine|access-date=16 декември 2024}}</ref> == Содржина == Во дистописка иднина, каде што заедница живее во огромен [[силос]] што се протега 144 нивоа под земја, 10.000 луѓе живеат во општество врзано со правила за кои веруваат дека ги штитат. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Ребека Фергусон]] || Џулиет Николс |- | Амели Чајлд-Вилиерс || младата Џулиет |- | [[Рашида Џонс]] || Алисон Бекер |- | Дејвид Ојелово || Холстон Бекер |- | Common || Роберт Симс |- | [[Тим Робинс]] || Бернард Холанд |} == Епизоди == {{Преглед на серии | боја1 = #FB7A02 | линкТ1 = Сезона 1 (2023) | епизоди1 = 10 | премиера1 = {{Start date|2023|05|05}} | финале1 = {{End date|2023|06|30}} | боја2 = #004C5C | линкТ2 = Сезона 2 (2024–25) | епизоди2 = 10 | премиера2 = {{Start date|2024|11|15}} | финале2 = {{End date|2025|01|17}} }} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://tv.apple.com/us/show/silo/umc.cmc.3yksgc857px0k0rqe5zd4jice}} {{IMDb title}} [[Категорија:Американски телевизиски серии]] [[Категорија:Телевизиски серии на англиски јазик]] [[Категорија:Американски научнофантастични серии]] ry00p0va17p12q9pb01zwmowaqew5x5 0 1395258 5605829 5602915 2026-08-07T10:36:44Z Gurther 105215 5605829 wikitext text/x-wiki {{Разликување|Орден на Чарлс III}} [[Податотека:Charles III and Camilla, King and Queen of the United Kingdom with Donald and Melania Trump in 2025 at Windsor Castle State Banquet on 17 September 2025 (cropped).jpg|мини|[[Чарлс III]] и Камила, крал и кралица на [[Обединетото Кралство]] со [[Доналд Трамп|Доналд]] и [[Меланија Трамп]] во [[2025|2025 година]] на државниот банкет во [[Виндзорски замок|замокот Виндзор]] на 17 септември 2025 година.]] '''Орденот на Кралското семејство на Чарлс III''' е почест што им се доделува на женските членови на [[Британско кралско семејство|британското кралско семејство]] од страна на кралот [[Чарлс III]]. Орденот го носат примателите во формални пригоди.<ref name="royal.gov">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/Honours/RoyalFamilyOrders.aspx|title=Royal Family Orders|work=Official website of the British monarchy|publisher=Royal Household|archive-url=https://web.archive.org/web/20130307173343/https://www.royal.gov.uk/MonarchUK/Honours/RoyalFamilyOrders.aspx|archive-date=7 March 2013|accessdate=13 April 2016}}</ref> == Изглед == Орденот на Кралското семејство го прикажува Кралот како носи церемонијална дневна униформа на адмирал на Кралската морнарица на флотата со јаката од Орденот на подвезицата, Кралскиот викторијански ланец, лентата од Кралскиот викторијански орден, значките на Орденот на бањата и Орденот за заслуги и медали. Насликана во масло од полимин од Елизабет Мик, минијатурата е направена врз основа на фотографија од Хуго Бурнанд, синтетичка замена за слонова коска што се користела во претходните нарачки на кралското семејство.<ref name="Elston">{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/buckingham-palace-naruhito-mother-tudor-japanese-b2568823.html|title=Queen wears the King Charles III Family Order for first time at state banquet|last=Elston|first=Laura|date=26 June 2024|work=Independent|access-date=27 June 2024}}</ref> Минијатурата е порабена со дијаманти од кралската колекција и е крунисана со Тудорска круна од дијаманти и емајл во жолто-златна рамка. Емајлот го изработила Фиона Реј, јувелирка која го започнала својот бизнис со заем од Принцовиот фонд. На задната страна е прикажана кралската шифра во злато. Златото го изработил Сет Кенеди, стипендист од Стипендискиот фонд на кралицата Елизабета.<ref name="Furness">{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2024/06/25/japan-emperor-state-visit-king-charles/#1719344606334|title=Queen wearing new Royal Family Order of King Charles III|last=Furness|first=Hannah|date=25 June 2024|work=The Telegraph|access-date=27 June 2024}}</ref> Свилената лента е бледо сина, обликувана во панделка и е изработена од Филип Трејси, бојата на лентата е базирана на онаа на Џорџ V.<ref name="Elston" /> За прв пат го носела кралицата Камила на државен банкет во чест на царот [[Нарухито]] од Јапонија на 25 јуни 2024 година.<ref name="Herald">{{Наведени вести|url=https://www.heraldscotland.com/news/national/24411630.queen-wears-king-charles-iii-family-order-first-time-state-banquet/|title=Queen wears the King Charles III Family Order for first time at state banquet|date=25 June 2024|work=The Herald|access-date=25 June 2024}}</ref> Се носи закачен на облеката на примателот на левото рамо. == Список на познати приматели == * '''Јуни 2024''': ** Кралицата, сопругата на кралот <ref name="Herald"/> * '''Декември 2024''': ** [[Ана (кралска принцеза)|Кралската принцеза, Ана]], сестрата на кралот ** Војвотката од Единбург, снаа на кралот<ref name="Nov-2024">{{Cite tweet |author=Richard Palmer |user=RoyalReporter |number=1864047242841030802 |title=Both The Duchess of Edinburgh and The Princess Royal are wearing the Royal Family Order of King Charles III.}}</ref> ** Војвотката од Глостер, сопруга на првиот братучед на кралот * '''Јули 2025''': ** [[Катерина (принцеза од Велс)|Принцезата од Велс, Катерина]], снаата на кралот<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=9 July 2025}}</ref> == Галерија == <gallery class="center"> Податотека:Windsor_Castle_Group_Shot_(State_Banquet)_2025-09-17_(cropped,_detail_of_Camilla).jpg|алт=Queen Camilla wearing her order, 2025| Кралицата Камила го носи својот орден, 2025 година Податотека:Princess_of_Wales_at_State_Banquet_2025-09-17_(0.75_crop).jpg|алт=The Princess of Wales wearing her orders, 2025| [[Катерина (принцеза од Велс)|Принцезата од Велс]] ги носи своите ордени, 2025 година Податотека:Princess_Royal_at_State_Banquet_2025-09-17_(0.75_crop).jpg|алт=The Princess Royal wearing her orders, 2025| [[Ана (кралска принцеза)|Кралската принцеза]] ги носи своите ордени, 2025 година Податотека:Windsor_Castle_State_Banquet_2025-09-17-15-10-36_(cropped,_Birgitte_detail).jpg|алт=The Duchess of Gloucester wearing her orders, 2025| Војвотката од Глостер ги носи своите ордени, 2025 година </gallery> == Наводи == {{Наводи|2}} [[Категорија:Британски витешки редови]] [[Категорија:Британски систем на одликување]] gi6m0a7y3h35o356bqfz6nqcckmiuoj 0 1396406 5605831 5602919 2026-08-07T10:38:19Z Gurther 105215 Одбиена последната промена (од [[Специјална:Придонеси/Lili Arsova|Lili Arsova]]) и ја поврати преработката 5570362 на BosaFi 5605831 wikitext text/x-wiki '''Петицијата за права''', усвоена на 7 јуни 1628 година, била англиски уставен документ што утврдувал специфични индивидуални заштити од државата, наводно со еднаква вредност како [[Голема повелба|Магна Карта]] и Повелбата за права од 1689 година.{{Sfn|Flemion|1973}} Таа била дел од поширок конфликт меѓу [[Парламент на Англија|Парламентот]] и [[Стјуартска династија|Стјуартската династија]] што довел до Војните на трите кралства од 1639 до 1653 година, кои конечно биле решени во [[Славна револуција|Славната револуција]] од 1688–89 година. По низа спорови со Парламентот околу доделувањето даноци, во 1627 година [[Чарлс I]] вовел „принудни заеми“ и ги затворил оние кои одбивале да платат, без судење. Потоа, во 1628 година, следела [[воена состојба]], принудувајќи ги граѓаните да ги хранат, облечат и сместуваат војниците и морнарите, што имплицирало дека кралот можел да го лиши секој поединец од имот или слобода без оправдување. Тоа ја обединило опозицијата на сите нивоа на општеството, особено оние елементи од кои монархијата зависела за финансиска поддршка, собирање даноци, спроведување правда итн., бидејќи богатството едноставно ја зголемило ранливоста. Комитетот на Долниот дом подготвил четири „резолуции“, прогласувајќи ја секоја од нив за нелегална, додека повторно ги потврдувал [[Голема повелба|Магна Карта]] и ''[[хабеас корпус]]''. Чарлс претходно зависел од Домот на лордовите за поддршка против Долниот дом, но нивната подготвеност да соработуваат го принудила да ја прифати Петицијата. Тоа означило нова фаза во уставната криза, бидејќи станало јасно дека многумина во двата дома не му веруваат нему, ниту на неговите министри, да го толкуваат законот. == Позадина == [[Јаков I (Англија)|Јаков I]] починал на 27 март во 1625 годин, а него го наследил неговиот син, [[Чарлс I|Чарлс I.]] [[Триесетгодишна војна|Триесетгодишната војна]] било неговото најважно пражање во надворешната политика, особено враќањето на наследните земјишта и титули на протестантот Фредерик V, изборен кнез Палатин, кој бил во брак со сестрата на Чарлс, Елизабета.{{Sfn|Kishlansky|1999}} [[Податотека:Randolph_Crewe_by_Peter_Lely.jpg|лево|мини|Рандолф Кру, главниот судија на Кралската клупа, кој бил разрешен од [[Чарлс I]] затоа што одбил да ги прогласи „присилните заеми“ за легални.]] == Процедура на донесување на законот == [[Податотека:Edward_coke.jpg|лево|мини|Едвард Коук, поранешен главен судија кој го водеше Комитетот што ја составил Петицијата и стратегијата штобила усвоена]] И покрај тоа што биле едногласно прифатени од Долниот дом на 3 април, Резолуциите немале правна сила и биле отфрлени од Чарлс.{{Sfn|Guy|1982}} Тој презентирал алтернатива; закон со кој се потврдува ''Магна Карта'' и шест други статути поврзани со слободата, под услов да не содржи „проширување на претходните закони“. Долниот дом одбил, бидејќи Чарлс само ги потврдувал утврдените права, кои веќе покажале дека е спремен да ги игнорира, иако тоа сè уште ќе му овозможи да одлучи што е законско.{{Sfn|Guy|1982}} == Одредби == Откако навеле список на индивидуални жалби и статути што биле прекршени, Петицијата за правата изјавува дека Англичаните имаат разни „права и слободи“ и предвидувал дека никој не треба да биде принуден да дава подарок, заем или данок без Закон на Парламентот, дека ниедно слободно лице не треба да биде затворено или притворено освен ако не е докажана причина и дека војниците или членовите на [[Кралска воена морнарица|Кралската морнарица]] не треба да бидат сместени во приватни куќи без слободна согласност на сопственикот.{{Sfn|Hostettler|1997}} [[Податотека:King_Charles_I_by_Gerrit_van_Honthorst_sm.jpg|мини|[[Чарлс I]], околу 1628 година]] == Наводи == [[Категорија:Повелби]] [[Категорија:Англија во 17 век]] <references /> [[Категорија:Историја на човековите права]] hft85bbpzw8xm1kfvmtobsae92oodbn 0 1397043 5605870 5603310 2026-08-07T11:21:01Z Gurther 105215 5605870 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Marguerite Thomas-Clement 1925.jpg|мини|Маргарита Томас-Клемент во 1925 г.]] '''Маргарита Томас-Клемент''' (1886–1979) — [[Луксембург|луксембуршка]] активистка за [[Женски права|правата на жените]] и политичарка. Таа била првата жена што служела во парламентот на Луксембург. Таа била во брак со социјалистот Ксавиер Томас, но и самата била членка на социјалистичката партија. Во Луксембург никогаш немало организирано движење [[Право на глас на жените|за право на глас на жените]]: правото на глас на жените било воведено во 1919 година без никаква дебата, како дел од проектот за новиот демократски устав, а организациите за права на жените главно се фокусирале на образовните можности. Сепак, во периодот 1917-1919 година, Маргарита Томас-Клемент била една од ретките што зборувала во прилог на правото на глас на жените во јавните дебати преку статии во печатот. Во 1919 година, на првите избори по воведувањето на правото на глас на жените, таа станала првата жена избрана во парламентот, каде што служела до 1931 година. Таа останала единствената жена пратеничка сè до Астрид Лулинг во 1965 година. За време на нејзиниот мандат, таа се залагала да ги брани правата на работничките и проститутките. == Извори == * Рене Вагенер : „Маргерит Томас-Клемент, Sprecherin der Frauen: Die erste Luxemburger Abgeordnete“. во: « Wenn nun wir Frauen auch das Wort ergreifen... “. Publications nationales, Lëtzebuerg, 1997 г. {{Нормативна контрола}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Томас-Клемент, Маргарита }} [[Категорија:Починати во 1979 година]] [[Категорија:Родени во 1886 година]] [[Категорија:Историја на човековите права]] gkom95iptf32gh6pbkbph7v6z31vdgd 5605871 5605870 2026-08-07T11:21:52Z Gurther 105215 5605871 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Marguerite Thomas-Clement 1925.jpg|мини|Маргарита Томас-Клемент во 1925 г.]] '''Маргарита Томас-Клемент''' (1886–1979) — [[Луксембург|луксембуршка]] активистка за [[Женски права|правата на жените]] и политичарка. Таа била првата жена што служела во парламентот на Луксембург. Таа била во брак со социјалистот Ксавиер Томас, но и самата била членка на социјалистичката партија. Во Луксембург никогаш немало организирано движење [[Право на глас на жените|за право на глас на жените]]: правото на глас на жените било воведено во 1919 година без никаква дебата, како дел од проектот за новиот демократски устав, а организациите за права на жените главно се фокусирале на образовните можности. Сепак, во периодот 1917-1919 година, Маргарита Томас-Клемент била една од ретките што зборувала во прилог на правото на глас на жените во јавните дебати преку статии во печатот. Во 1919 година, на првите избори по воведувањето на правото на глас на жените, таа станала првата жена избрана во парламентот, каде што служела до 1931 година. Таа останала единствената жена пратеничка сè до Астрид Лулинг во 1965 година. За време на нејзиниот мандат, таа се залагала да ги брани правата на работничките и проститутките. == Извори == * Рене Вагенер : „Маргерит Томас-Клемент, Sprecherin der Frauen: Die erste Luxemburger Abgeordnete“. во: « Wenn nun wir Frauen auch das Wort ergreifen... “. Publications nationales, Lëtzebuerg, 1997 г. {{Нормативна контрола}}{{Биографија-никулец}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Томас-Клемент, Маргарита }} [[Категорија:Починати во 1979 година]] [[Категорија:Родени во 1886 година]] [[Категорија:Историја на човековите права]] 4tzqofwy7fqmhvd1j0ri03amxte537u 5605872 5605871 2026-08-07T11:22:10Z Gurther 105215 5605872 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=август 2026}}[[Податотека:Marguerite Thomas-Clement 1925.jpg|мини|Маргарита Томас-Клемент во 1925 г.]] '''Маргарита Томас-Клемент''' (1886–1979) — [[Луксембург|луксембуршка]] активистка за [[Женски права|правата на жените]] и политичарка. Таа била првата жена што служела во парламентот на Луксембург. Таа била во брак со социјалистот Ксавиер Томас, но и самата била членка на социјалистичката партија. Во Луксембург никогаш немало организирано движење [[Право на глас на жените|за право на глас на жените]]: правото на глас на жените било воведено во 1919 година без никаква дебата, како дел од проектот за новиот демократски устав, а организациите за права на жените главно се фокусирале на образовните можности. Сепак, во периодот 1917-1919 година, Маргарита Томас-Клемент била една од ретките што зборувала во прилог на правото на глас на жените во јавните дебати преку статии во печатот. Во 1919 година, на првите избори по воведувањето на правото на глас на жените, таа станала првата жена избрана во парламентот, каде што служела до 1931 година. Таа останала единствената жена пратеничка сè до Астрид Лулинг во 1965 година. За време на нејзиниот мандат, таа се залагала да ги брани правата на работничките и проститутките. == Извори == * Рене Вагенер : „Маргерит Томас-Клемент, Sprecherin der Frauen: Die erste Luxemburger Abgeordnete“. во: « Wenn nun wir Frauen auch das Wort ergreifen... “. Publications nationales, Lëtzebuerg, 1997 г. {{Нормативна контрола}}{{Биографија-никулец}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Томас-Клемент, Маргарита }} [[Категорија:Починати во 1979 година]] [[Категорија:Родени во 1886 година]] [[Категорија:Историја на човековите права]] leyw2jr5y4x5ev981hzvi8m4jkactls 4 1398207 5605683 5605091 2026-08-06T16:43:21Z P.Nedelkovski 47736 /* Список на учесници */ 5605683 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на месец јули 2026 година е планирано да се одржат 8 (осум) уредувачки денови, кои се изведуваат во текот на 24 часа од дадениот ден, со почеток во 00:00&nbsp;ч. и крај во 23:59&nbsp;ч. истиот ден. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот ден. <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_денови_2026#Уредувачки_денови_по_месеци|проектната страница]]. == Претстојни денови == === Видови лен === [[Податотека:Environment - The Noun Project.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Видови лен“]] На 4 август 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Видови лен“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите на лен може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на видови лен|Видови лен]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Алпски лен]] (Н)|[[Луисов лен]] (Н)|[[Среден лен]] (Н)}} |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Староегипетски династии === [[Податотека:Pyramide2.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Староегипетски династии“]] На 6 август 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Староегипетски династии“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за староегипетските династии може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на староегипетски династии|Староегипетски династии]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Абидоска династија]] (Н)}} |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Уметноста во 1820-ти и 1830-ти години === [[Податотека:Art-1300258.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Уметнста во 1820-ти и 1830-ти години“]] На 11 август 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Уметноста во 1820-ти и 1830-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за уметноста во 1820-ти и 1830-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Уметноста_во_1820-ти години|autocollapse}}{{Уметноста_во_1830-ти години|autocollapse}} ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Нобеловци за хемија од 1926 до 1950 година === [[Податотека:Nobel_Prize.png|десно|230п|Уредувачки ден „Нобеловци за хемија од 1926 до 1950 година“]] На 13 август 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Нобеловци за хемија од 1926 до 1950 година“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за нобеловците за хемија од 1926 до 1950 година може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Нобелова награда за хемија#1926–1950|Предлошка:Нобелова награда за хемија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Реки во Нов Зеланд === [[Податотека:Historic Place on River (6282) - The Noun Project.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Реки во Нов Зеланд“]] На 18 август 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Реки во Нов Зеланд“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за реките во Нов Зеланд може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Реки во Нов Зеланд|Реки во Нов Зеланд]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевноста во 1880-ти и 1890-ти години === [[Податотека:Book3.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Книжевноста во 1880-ти и 1890-ти години“]] На 20 август 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Книжевноста во 1880-ти и 1890-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за книжевноста во 1880-ти и 1890-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Книжевноста_во_1880-ти години|autocollapse}}{{Книжевноста_во_1890-ти години|autocollapse}} <b>Пример подобрена страница од ваков тип:</b> [[1900 во книжевноста]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Министерства на Србија === [[Податотека:Flag of Serbia.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Министерства на Србија“]] На 25 август 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Министерства на Србија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за министерствата на Србија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Министерства на Србија|Министерства на Србија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Населени места во Општина Гросупље === [[Податотека:Karte_Grosuplje_si.png|десно|230п|Уредувачки ден „Населени места во Општина Гросупље“]] На 27 август 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Населени места во Општина Гросупље“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за населените места во општина Гросупље може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Гросупље|Населени места во Општина Гросупље]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки денови 2026|8]] p5xr62s2g8jom4npoljccmb6hfrqcnq 5605756 5605683 2026-08-06T19:10:32Z SirGoldenBlade 46796 /* Список на учесници */ 5605756 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на месец јули 2026 година е планирано да се одржат 8 (осум) уредувачки денови, кои се изведуваат во текот на 24 часа од дадениот ден, со почеток во 00:00&nbsp;ч. и крај во 23:59&nbsp;ч. истиот ден. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот ден. <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_денови_2026#Уредувачки_денови_по_месеци|проектната страница]]. == Претстојни денови == === Видови лен === [[Податотека:Environment - The Noun Project.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Видови лен“]] На 4 август 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Видови лен“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите на лен може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на видови лен|Видови лен]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Алпски лен]] (Н)|[[Луисов лен]] (Н)|[[Среден лен]] (Н)}} |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Староегипетски династии === [[Податотека:Pyramide2.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Староегипетски династии“]] На 6 август 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Староегипетски династии“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за староегипетските династии може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на староегипетски династии|Староегипетски династии]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Абидоска династија]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Тринаесетта египетска династија]] (Н)}} |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Уметноста во 1820-ти и 1830-ти години === [[Податотека:Art-1300258.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Уметнста во 1820-ти и 1830-ти години“]] На 11 август 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Уметноста во 1820-ти и 1830-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за уметноста во 1820-ти и 1830-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Уметноста_во_1820-ти години|autocollapse}}{{Уметноста_во_1830-ти години|autocollapse}} ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Нобеловци за хемија од 1926 до 1950 година === [[Податотека:Nobel_Prize.png|десно|230п|Уредувачки ден „Нобеловци за хемија од 1926 до 1950 година“]] На 13 август 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Нобеловци за хемија од 1926 до 1950 година“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за нобеловците за хемија од 1926 до 1950 година може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Нобелова награда за хемија#1926–1950|Предлошка:Нобелова награда за хемија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Реки во Нов Зеланд === [[Податотека:Historic Place on River (6282) - The Noun Project.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Реки во Нов Зеланд“]] На 18 август 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Реки во Нов Зеланд“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за реките во Нов Зеланд може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Реки во Нов Зеланд|Реки во Нов Зеланд]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевноста во 1880-ти и 1890-ти години === [[Податотека:Book3.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Книжевноста во 1880-ти и 1890-ти години“]] На 20 август 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Книжевноста во 1880-ти и 1890-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за книжевноста во 1880-ти и 1890-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Книжевноста_во_1880-ти години|autocollapse}}{{Книжевноста_во_1890-ти години|autocollapse}} <b>Пример подобрена страница од ваков тип:</b> [[1900 во книжевноста]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Министерства на Србија === [[Податотека:Flag of Serbia.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Министерства на Србија“]] На 25 август 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Министерства на Србија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за министерствата на Србија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Министерства на Србија|Министерства на Србија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Населени места во Општина Гросупље === [[Податотека:Karte_Grosuplje_si.png|десно|230п|Уредувачки ден „Населени места во Општина Гросупље“]] На 27 август 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Населени места во Општина Гросупље“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за населените места во општина Гросупље може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Гросупље|Населени места во Општина Гросупље]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки денови 2026|8]] 79pgdrn0q37p1eityfqyk903sk9wype 1 1400341 5605677 5603246 2026-08-06T16:32:44Z Simin 54149 5605677 wikitext text/x-wiki {{СЗР}}{{ВПМ}} == Шовинизам == [[Корисник:Simin|Simin]], со цел да се спречи уредничка војна отворам дискусија за темата. Според тебе тие наводи не совпаѓаат со текстот. Првиот навод пишува како тој го определува [[македонскиот јазик]] како новосоздадено. Тоа е стар псевдоисториски и шовинистички став, воведен за време на диктатурата на [[Тодор Живков]]. Додека вториот навод чисто ја прикажува неговата омраза спрема [[Македонци]], поточно [[Македонците во Бугарија]] кои моментално се репресирани. [[User:Gurther|Gurther]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 11:04, 30 јули 2026 (CEST) :Дозволете ми да се надоврзам – Gurther сака во статијава да пишува дека Канзуров имал "шовинистички ставови околу македонско-бугарскиот однос". Зошто? Затоа што секој што смета дека македонскиот јазик е нов, бил шовинист. Лично толкување. И како тоа што некој смета нешто за одреден јазик го прави шовинист "во односите" со друг народ? :За омразата - се отстранува потполно валиден текст што верно го одразува изворот. Во него прецизно се наведува кој смета дека Канзуров ги мрази Македонците и кои Македонци.--[[User:Akeckarov|Akeckarov]] <small>([[User talk:Akeckarov|разговор]])</small> 18:08, 30 јули 2026 (CEST) ::[[Корисник:Akeckarov|Akeckarov]], тоа не е лично ниту ново толкување. Под Тодор Живков, идеата дека Македонците и нивниот јазик е новосоздаден бил вметнат во доктрината. Тие кои се приврзани или платени од државата обично ги прикажуваат овие гледишта. За вториот извор, Simin во лош стил го претставил, особено со фраза како „граѓани со македонска самосвесна определба во Бугарија“. Таков стил на пишување е ксенофобиски и граничи на јазик употребен при фашистичката окупација. [[User:Gurther|Gurther]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 18:52, 30 јули 2026 (CEST) :::[[Корисник:Gurther|Gurther]], се расправаме за две работи: # ".... настапува со омраза кон Македонците, кон Македонија и кон македонските историчари." Го тврдите ова, но давате извор само за тврдењата на ОМО Илинден за омраза "кон граѓаните со македонска самосвест и самоопределеба во Бугарија." Немате друго. ("Лошиот стил" не е не е мој, туку на изворот. Во изворов имаме: "...говор на омраза, заплашување и закани кон граѓаните со македонска самосвест и самоопределеба во Бугарија. " Изворов не го [https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80_%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%B2&diff=prev&oldid=5600948] поставив] јас, туку корисник Gurther.) # Сметате дека имал "шовинистички ставови околу македонско-бугарскиот однос", но не наведувате извор. Кој ги дефинира овие мислења како шовинистички и како се вклопува во критериумите на Википедија за сигурен извор? Корисник Gurther?--[[User:Simin|Simin]] <small>([[User talk:Simin|разговор]])</small> 18:39, 2 август 2026 (CEST) #:[[Корисник:Simin|Simin]], во првиот извор прикажана е омразата спрема Македонскиот народ. Поточно Македонците во Пиринска Македонија. Покрај пропагандата во Бугарија, тие се дел од македонскиот народ. Тоа што ОМО Илинден го пријавило не значи дека е борба меѓу нивен збор против негов. Во вториот навод чисто пишува како Канзуров го гледа македонскиот јазик како новосоздадено. Таков став бил воведен во бугарската доктрина при владата на Живков. Движењето за македонски јазик постоело од времето на Пејчиновиќ. [[User:Gurther|Gurther]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 18:54, 2 август 2026 (CEST) :[[Корисник:Gurther|Gurther]], :Верзијата што ја заштитувате е: "настапува со омраза кон Македонците, кон Македонија и кон македонските историчари." А имате извор само за: омраза "кон граѓаните со македонска самосвест и самоопределеба во Бугарија." Покрај тоа, овој извор е од луѓе со спротивна идеологија. Ако сакате верзијата што ја браните да остане, мора да наведете соодветен извор. Ако не, мојата верзија треба да остане, бидејќи е поточна. :Другиот дел кој ви е толку драг е: "Познат е по неговите шовинистички ставови[1] околу македонско-бугарскиот однос". Немате извор за тоа. Приказните за Тодор Живков и другите контроверзни шпекулации не се извор за: "Познат е по неговите шовинистички ставови околу македонско-бугарскиот однос".--[[User:Simin|Simin]] <small>([[User talk:Simin|разговор]])</small> 18:32, 6 август 2026 (CEST) h7eu3k6wqc28jflt98kky0ucvsf1m6a 0 1400495 5605653 5603623 2026-08-06T14:54:33Z Ehrlich91 24281 /* Историја */ 5605653 wikitext text/x-wiki {{Infobox monastery | name = Мислешевски манастир | image = Мислешевски манастир 4.jpg | caption = Поглед на манастирскиот двор | full = Манастир „Св. Климент Охридски“ - Мислешево | other_names = | order = [[МПЦ - ОА]] | established = | disestablished = | abbot = | diocese = [[Дебарско-кичевска епархија|Дебарско-кичевска]] | churches = [[Црква „Св. Климент Охридски“ - Мислешево|„Св. Климент Охридски“]] | founder = | dedication = | people = | location = село [[Мислешево]], [[Општина Струга]], {{МКД}} | coord = {{coord|41|11|18|N|20|42|30|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | oscoor = | remains = трпезарија, црква, помошни објекти | public_access = да | other_info = ([[Втора струшка парохија]]) }} '''Мислешевски манастир''' — мал понов [[манастир]] во струшкото село [[Мислешево]]. == Местоположба == Црквата и манастирот се подигнати во месноста Св. Климент североисточно од селото. == Историја == Мештаните претходно ја посетувале месноста [[Св. Климент (Мислешево)|Св. Климент]] на првиот петок пред Велигден.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/466478840|title=Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=280|date=1992|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670251582|oclc=466478840|location=Белград}}</ref> == Градби во манастирот == Манастирскиот комплекс е составен од: главната манастирска црква, трпезарија, чешма и помошни објекти. === Црква „Св. Климент Охридски“ === {{главна|Црква „Св. Климент Охридски“ - Мислешево}} Главната манастирска црква е посветена на Свети Климент Охридски. == Галерија == <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Мислешевски манастир 2.jpg|Трпезаријата Податотека:Мислешевски манастир 3.jpg|Тезга Податотека:Мислешевски манастир 5.jpg|Дрво во дворот Податотека:Мислешевски манастир 6.jpg|Помошен објект Податотека:Мислешевски манастир.jpg|Влезната порта </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Misleševo Monastery}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Мислешевски манастир| ]] [[Категорија:Мислешево]] [[Категорија:Манастири во Македонија]] [[Категорија:Манастири на МПЦ]] [[Категорија:Манастири во Дебарско-кичевската епархија]] [[Категорија:Манастири во Струшкото архијерејско намесништво]] 5ryh4efxeacgdbebis6mmin1dptcctb 0 1400551 5605859 5605411 2026-08-07T11:09:24Z Kiril Simeonovski 3243 5605859 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Поглед на Кукуље 6.jpg|мини|десно|300п|Кукуље]] '''Кукуље''' — природна [[карпа|карпеста]] појава на падините на планината [[Средна (планина)|Средна]]. == Географија и местоположба == Кукуље се наоѓа на околу 1,5 км од селото [[Нов Истевник]], речиси на половина пат меѓу [[Делчево]] и [[Пехчево]], на надморска височина од 880 м. Појавата е во должина од околу 200 м и се состои од околу 50 земјени пирамиди со височина до 15 м. Некои од пирамидите се целосно одвоени и наликуваат на човечки фигури (скаменети кукли) по што појавата го добила името, додека други се пворзани во вид на природни бедеми, куполи и тврдини.<ref name="природа">„[https://prirodapijanecmales.mk/kade-da-proshetate/lokacii/kukule-kaj-s-nov-istevnik/ Кукуље кај с. Нов Истевник]“. ''Природа Пијанец-Малеш''.</ref> == Геоморфологија == Кулите се природна појава којашто настанала со вековна [[ерозија]] на трошните седиментни карпи, така што останале само поцврстите делови. Најистурените и најстарите пирамиди, сместени поблиску до долинското дно на [[Истевнички Поток|Истевничкиот Поток]], веќе се целосно обликувани. Над нив се наоѓаат помлади порамиди коишто сѐ уште се поврзани со седиментни гребени со кои заедно градат сложени облици коишто наликуваат на замоци и куполи. На тој начин, процесот се поместува нагоре по падините, што значи дека создавањето на пирамидите е активно и денес. Обликувањето на земјените пирамиди во Кукуље е тесно поврзано и со уништувањето на природната вегетација, како и длабокото всекување на Истевничкиот Поток во моќните седиментни слоеви. Најистурените и најстари пирамиди, што се наоѓаат поблиску до долинското дно на Истевнички Поток, веќе се сосема оформени. Над нив се помлади пирамиди, сѐ уште поврзани со седиментни гребени со кои заедно градат сложени форми што наликуваат на замоци и куполи. Така, процесот се поместува нагоре по падините, што значи создавањето на пирамидите е активно и денес. Инаку, изградувањето на земјените пирамиди во Кукуље е тесно поврзано со уништување на природната вегетација, како и длабокото всекување на Истевнички Поток во моќните седиментни слоеви.<ref name="berovo">„[https://berovoadventure.com/2019/07/21/%D0%BA%D1%83%D0%BA%D0%BE%D1%99%D0%B0/ Кукоља]“. ''Berovo Adventure''.</ref> == Легенди == Постојат бројни легенди и верувања за настанокот на кулите, коишто укажуваат дека се работи за скаменети сватови или свадбари кои направиле нечесна работа.<ref name="природа"/> == Туризам == Во 2008 година, подрачјето било уредено и заградено од безбедносни причина, а направени се и неколку видиковци и патеки.<ref name="berovo"/> == Галерија == <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Поглед на Кукуље 2.jpg|Поглед на Кукуље Податотека:Поглед на Кукуље 3.jpg| Податотека:Поглед на Кукуље 4.jpg| Податотека:Поглед на Кукуље 5.jpg| Податотека:Поглед на Кукуље 7.jpg| Податотека:Поглед на Кукуље 8.jpg| Податотека:Поглед на Кукуље 9.jpg| Податотека:Поглед на Кукуље.jpg| Податотека:Летниковец над Кукуље.jpg|Летниковец над Кукуље </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{ризница-ред|Kukulje (landform)}} {{coord|41|50|59.5|N|22|49|33.3|E|display=title|type:landmark_region:MK}} [[Категорија:Карпести образби во Македонија]] [[Категорија:Нов Истевник]] jujstvtxiyp49b6hpxfiu5fsan7ck24 0 1400624 5605630 2026-08-06T13:02:26Z Buli 2648 Создадена страница со: '''Солунската бугарска женска гимназија „Св. Благовештение“''' (бугарски: ''Солунска българска девическа гимназия „Св. Благовещение“'') била едно од најзначајните женски средни училишта на Бугарската егзархија во Османлиската Македонија. Таа пост... 5605630 wikitext text/x-wiki '''Солунската бугарска женска гимназија „Св. Благовештение“''' (бугарски: ''Солунска българска девическа гимназия „Св. Благовещение“'') била едно од најзначајните женски средни училишта на Бугарската егзархија во Османлиската Македонија. Таа постоела од 1881 до 1913 година во Солун и претставувала главен центар за образование на девојки од Македонија и пошироките балкански области. == Основање и развој == По создавањето на Бугарската егзархија во 1870 година, егзархиската црковно-училишна мрежа започнала да отвора училишта низ Македонија. Во овој контекст се појавила потребата и за високо женско образование, бидејќи до тогаш девојчињата најчесто имале само основно образование. Гимназијата била основана во 1881 година, кратко по отворањето на Солунската машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“. Таа била замислена како женски пандан на машката гимназија и постепено прераснала во целосна гимназија. 0ht6qb75shqwkho2b8qvvqq1ejlgmbg 5605631 5605630 2026-08-06T13:04:40Z Buli 2648 5605631 wikitext text/x-wiki '''Солунската бугарска женска гимназија „Св. Благовештение“''' (бугарски: ''Солунска българска девическа гимназия „Св. Благовещение“'') била едно од најзначајните женски средни училишта на Бугарската егзархија во Османлиската Македонија. Таа постоела од 1881 до 1913 година во [[Солун]] и претставувала главен центар за образование на девојки од Македонија и пошироките балкански области. == Основање и развој == По создавањето на Бугарската егзархија во 1870 година, егзархиската црковно-училишна мрежа започнала да отвора училишта низ Македонија. Во овој контекст се појавила потребата и за високо женско образование, бидејќи до тогаш девојчињата најчесто имале само основно образование. Гимназијата била основана во 1881 година, кратко по отворањето на Солунската машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“. Таа била замислена како женски пандан на машката гимназија и постепено прераснала во целосна гимназија. 2ub0q0rt5pwxp4iflhijy1ddj2xvjvw 5605632 5605631 2026-08-06T13:05:01Z Buli 2648 5605632 wikitext text/x-wiki '''Солунската бугарска женска гимназија „Св. Благовештение“''' ({{langx|bg|Солунска българска девическа гимназия „Св. Благовещение“}}) била едно од најзначајните женски средни училишта на Бугарската егзархија во Османлиската Македонија. Таа постоела од 1881 до 1913 година во [[Солун]] и претставувала главен центар за образование на девојки од Македонија и пошироките балкански области. == Основање и развој == По создавањето на Бугарската егзархија во 1870 година, егзархиската црковно-училишна мрежа започнала да отвора училишта низ Македонија. Во овој контекст се појавила потребата и за високо женско образование, бидејќи до тогаш девојчињата најчесто имале само основно образование. Гимназијата била основана во 1881 година, кратко по отворањето на Солунската машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“. Таа била замислена како женски пандан на машката гимназија и постепено прераснала во целосна гимназија. nyskef3x37j304q5ebzqjq47q13syl5 5605633 5605632 2026-08-06T13:06:07Z Buli 2648 /* Основање и развој */ 5605633 wikitext text/x-wiki '''Солунската бугарска женска гимназија „Св. Благовештение“''' ({{langx|bg|Солунска българска девическа гимназия „Св. Благовещение“}}) била едно од најзначајните женски средни училишта на Бугарската егзархија во Османлиската Македонија. Таа постоела од 1881 до 1913 година во [[Солун]] и претставувала главен центар за образование на девојки од Македонија и пошироките балкански области. == Основање и развој == По создавањето на Бугарската егзархија во 1870 година, егзархиската црковно-училишна мрежа започнала да отвора училишта низ Македонија. Во овој контекст се појавила потребата и за високо женско образование, бидејќи до тогаш девојчињата најчесто имале само основно образование. Гимназијата била основана во 1881 година, кратко по отворањето на [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“]]. Таа била замислена како женски пандан на машката гимназија и постепено прераснала во целосна гимназија. ikk3gbs7wweeednim6j4zpz4nixuabh 5605634 5605633 2026-08-06T13:07:01Z Buli 2648 /* Основање и развој */ 5605634 wikitext text/x-wiki '''Солунската бугарска женска гимназија „Св. Благовештение“''' ({{langx|bg|Солунска българска девическа гимназия „Св. Благовещение“}}) била едно од најзначајните женски средни училишта на Бугарската егзархија во Османлиската Македонија. Таа постоела од 1881 до 1913 година во [[Солун]] и претставувала главен центар за образование на девојки од Македонија и пошироките балкански области. == Основање и развој == По создавањето на Бугарската егзархија во 1870 година, егзархиската црковно-училишна мрежа започнала да отвора училишта низ Македонија. Во овој контекст се појавила потребата и за високо женско образование, бидејќи до тогаш девојчињата најчесто имале само основно образование. Гимназијата била основана во 1881 година, кратко по отворањето на [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“]]. Таа била замислена како женски пандан на машката гимназија и постепено прераснала во целосна гимназија. [[Категорија:Османлиски Солун]] [[Категорија:Училишта на Бугарската егзархија]] ms39or8eizwivu93dudezss1fjbh9i7 5605635 5605634 2026-08-06T13:09:26Z Buli 2648 /* Основање и развој */ 5605635 wikitext text/x-wiki '''Солунската бугарска женска гимназија „Св. Благовештение“''' ({{langx|bg|Солунска българска девическа гимназия „Св. Благовещение“}}) била едно од најзначајните женски средни училишта на Бугарската егзархија во Османлиската Македонија. Таа постоела од 1881 до 1913 година во [[Солун]] и претставувала главен центар за образование на девојки од Македонија и пошироките балкански области. == Основање и развој == [[Податотека:Bulgarian-women-school-Thessaloniki--Tsarevna-Miladinova.jpg|лево|мини|[[Царевна Миладинова]], основателка на првиот пансион и женско класно училиште во Солун, во учебната 1882–1883 година, со учителките и ученичките од пансионот.]] По создавањето на Бугарската егзархија во 1870 година, егзархиската црковно-училишна мрежа започнала да отвора училишта низ Македонија. Во овој контекст се појавила потребата и за високо женско образование, бидејќи до тогаш девојчињата најчесто имале само основно образование. Гимназијата била основана во 1881 година, кратко по отворањето на [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“]]. Таа била замислена како женски пандан на машката гимназија и постепено прераснала во целосна гимназија. [[Категорија:Османлиски Солун]] [[Категорија:Училишта на Бугарската егзархија]] 9ahkd00wnmceiidpqjmo7417xtzg1fj 5605637 5605635 2026-08-06T13:12:28Z Buli 2648 5605637 wikitext text/x-wiki {{Infobox school | established = 1880 | closed = 1913 }} '''Солунската бугарска женска гимназија „Св. Благовештение“''' ({{langx|bg|Солунска българска девическа гимназия „Св. Благовещение“}}) била едно од најзначајните женски средни училишта на Бугарската егзархија во Османлиската Македонија. Таа постоела од 1881 до 1913 година во [[Солун]] и претставувала главен центар за образование на девојки од Македонија и пошироките балкански области. == Основање и развој == [[Податотека:Bulgarian-women-school-Thessaloniki--Tsarevna-Miladinova.jpg|лево|мини|[[Царевна Миладинова]], основателка на првиот пансион и женско класно училиште во Солун, во учебната 1882–1883 година, со учителките и ученичките од пансионот.]] По создавањето на Бугарската егзархија во 1870 година, егзархиската црковно-училишна мрежа започнала да отвора училишта низ Македонија. Во овој контекст се појавила потребата и за високо женско образование, бидејќи до тогаш девојчињата најчесто имале само основно образование. Гимназијата била основана во 1881 година, кратко по отворањето на [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“]]. Таа била замислена како женски пандан на машката гимназија и постепено прераснала во целосна гимназија. [[Категорија:Османлиски Солун]] [[Категорија:Училишта на Бугарската егзархија]] bt5s4229ofstrbmjmnolyc5tfju2hn3 5605638 5605637 2026-08-06T13:12:49Z Buli 2648 5605638 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | established = 1880 | closed = 1913 }} '''Солунската бугарска женска гимназија „Св. Благовештение“''' ({{langx|bg|Солунска българска девическа гимназия „Св. Благовещение“}}) била едно од најзначајните женски средни училишта на Бугарската егзархија во Османлиската Македонија. Таа постоела од 1881 до 1913 година во [[Солун]] и претставувала главен центар за образование на девојки од Македонија и пошироките балкански области. == Основање и развој == [[Податотека:Bulgarian-women-school-Thessaloniki--Tsarevna-Miladinova.jpg|лево|мини|[[Царевна Миладинова]], основателка на првиот пансион и женско класно училиште во Солун, во учебната 1882–1883 година, со учителките и ученичките од пансионот.]] По создавањето на Бугарската егзархија во 1870 година, егзархиската црковно-училишна мрежа започнала да отвора училишта низ Македонија. Во овој контекст се појавила потребата и за високо женско образование, бидејќи до тогаш девојчињата најчесто имале само основно образование. Гимназијата била основана во 1881 година, кратко по отворањето на [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“]]. Таа била замислена како женски пандан на машката гимназија и постепено прераснала во целосна гимназија. [[Категорија:Османлиски Солун]] [[Категорија:Училишта на Бугарската егзархија]] 8mb7rs900fiqtjtsjh01zg2myz4umvb 5605639 5605638 2026-08-06T13:14:44Z Buli 2648 /* Основање и развој */ 5605639 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | established = 1880 | closed = 1913 }} '''Солунската бугарска женска гимназија „Св. Благовештение“''' ({{langx|bg|Солунска българска девическа гимназия „Св. Благовещение“}}) била едно од најзначајните женски средни училишта на Бугарската егзархија во Османлиската Македонија. Таа постоела од 1881 до 1913 година во [[Солун]] и претставувала главен центар за образование на девојки од Македонија и пошироките балкански области. == Основање и развој == [[Податотека:Bulgarian-women-school-Thessaloniki--Tsarevna-Miladinova.jpg|лево|мини|[[Царевна Миладинова]], основателка на првиот пансион и женско класно училиште во Солун, во учебната 1882–1883 година, со учителките и ученичките од пансионот.]] По создавањето на [[Бугарската егзархија]] во 1870 година, егзархиската црковно-училишна мрежа започнала да отвора училишта низ Македонија. Во времето на основањето на гимназијата, женското образование во Македонија било слабо развиено, а мнозинството девојчиња немале пристап до формално образование. Гимназијата имала за цел да создаде образован женски кадар, особено учителки за егзархиските училишта. Гимназијата била основана во 1881 година, кратко по отворањето на [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“]]. Таа била замислена како женски пандан на машката гимназија и постепено прераснала во целосна гимназија. [[Категорија:Османлиски Солун]] [[Категорија:Училишта на Бугарската егзархија]] 4khnsyd2q20t5f5na96oxlelr07350h 5605640 5605639 2026-08-06T13:29:49Z Buli 2648 /* Основање и развој */ 5605640 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | established = 1880 | closed = 1913 }} '''Солунската бугарска женска гимназија „Св. Благовештение“''' ({{langx|bg|Солунска българска девическа гимназия „Св. Благовещение“}}) била едно од најзначајните женски средни училишта на Бугарската егзархија во Османлиската Македонија. Таа постоела од 1881 до 1913 година во [[Солун]] и претставувала главен центар за образование на девојки од Македонија и пошироките балкански области. == Основање и развој == [[Податотека:Bulgarian-women-school-Thessaloniki--Tsarevna-Miladinova.jpg|мини|[[Царевна Миладинова]], основателка на првиот пансион и женско класно училиште во Солун, во учебната 1882–1883 година, со учителките и ученичките од пансионот.]] По создавањето на [[Бугарската егзархија]] во 1870 година, егзархиската црковно-училишна мрежа започнала да отвора училишта низ Македонија. Во времето на основањето на гимназијата, женското образование во Македонија било слабо развиено, а мнозинството девојчиња немале пристап до формално образование. Гимназијата имала за цел да создаде образован женски кадар, особено учителки за егзархиските училишта. Гимназијата била основана во 1881 година, кратко по отворањето на [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“]]. Таа била замислена како женски пандан на машката гимназија и постепено прераснала во целосна гимназија. == Директори == * [[Царевна Миладинова]] — (1883 – 1884) * [[Георги Кандиларов]] — (1884 – 1885) * [[Костадин Стателов]] — (1885 – 1886) * [[Елисавета Кондратиева]] — (1886 — 1889) * [[Христо Батанџиев]] — (1889 — 1890) * [[Марин Пундев]] — (1890 — 1894) * [[Јордан Хаџипетров]] — (1894 — 1895) * [[Михаил Сарафов]] — (1895 — 1896) * [[Анастас Наумов]] — (1896 — 1897) * [[Георги Пенев]] — (1897 — 1899) * [[Антон Попстоилов]] — (1899 — 1901) * [[Благој Десковски]] — (1901 — 1902) * [[Тодор Танев]] — (1902 – 1910) * [[Јордан Николов (револуционер)|Јордан Николов]] — (1910 – 1911) * [[Благој Калејчев]] — (1911 – 1912) * [[Јордан Бомболов]] — (1912 – 1913) [[Категорија:Османлиски Солун]] [[Категорија:Училишта на Бугарската егзархија]] 9ri6rj9sr0q0vg9b86u99od55r15jll 0 1400625 5605652 2026-08-06T14:54:12Z Ehrlich91 24281 нс 5605652 wikitext text/x-wiki {{Infobox monastery | name = Мороишки манастир | image = Манастир Свети Спас во Мороишта 01.jpg | caption = Поглед на манастирскиот двор и црквата | full = Манастир „Вознесение Христово“ - Мороишта | other_names = | order = [[МПЦ - ОА]] | established = | disestablished = | abbot = | diocese = [[Дебарско-кичевска епархија|Дебарско-кичевска]] | churches = [[Црква „Вознесение Христово“ - Мороишта|„Вознесение Христово“]] | founder = | dedication = | people = | location = село [[Мороишта]], [[Општина Струга]], {{МКД}} | coord = {{coord|41|11|18|N|20|42|30|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | oscoor = | remains = трпезарија, црква, помошни објекти | public_access = да | other_info = ([[Втора струшка парохија]]) }} '''Мороишки манастир''' — мал понов [[манастир]] во струшкото село [[Мороишта]]. == Местоположба == Црквата и манастирот се подигнати во месноста Св. Спас на крајниот источен дел од селото. == Историја == Мештаните претходно ја посетувале месноста [[Св. Спас (Мороишта)|Св. Спас]], но по обновувањето на манастирската црква во 1918 година на тоа место се организира и голем народен собир.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/466478840|title=Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=237|date=1992|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670251582|oclc=466478840|location=Белград}}</ref> == Градби во манастирот == Манастирскиот комплекс е составен од: главната манастирска црква, трпезарија, чешма и помошни објекти. === Црква „Вознесение Христово“ === {{главна|Црква „Вознесение Христово“ - Мороишта}} Главната манастирска црква е посветена на Вознесението Христово („Св. Спас“. == Галерија == <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Мороишки манастир 10.jpg|Помошен објект Податотека:Мороишки манастир 2.jpg|Влезната порта Податотека:Мороишки манастир 3.jpg|Спомен-плоча за обновата Податотека:Мороишки манастир 4.jpg|Помошен објект Податотека:Мороишки манастир 5.jpg|Фонтана Податотека:Мороишки манастир 6.jpg|Крст Податотека:Мороишки манастир 7.jpg|Летниковец Податотека:Мороишки манастир 8.jpg|Скара Податотека:Мороишки манастир 9.jpg|Свеќарници Податотека:Мороишки манастир.jpg|Дворот </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Moroišta Monastery}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Мороишки манастир| ]] [[Категорија:Мороишта]] [[Категорија:Манастири во Македонија]] [[Категорија:Манастири на МПЦ]] [[Категорија:Манастири во Дебарско-кичевската епархија]] [[Категорија:Манастири во Струшкото архијерејско намесништво]] q47tfpev5g1jm5bn0h2ns134718575z 5605655 5605652 2026-08-06T14:55:34Z Ehrlich91 24281 5605655 wikitext text/x-wiki {{Infobox monastery | name = Мороишки манастир | image = Манастир Свети Спас во Мороишта 01.jpg | caption = Поглед на манастирскиот двор и црквата | full = Манастир „Вознесение Христово“ - Мороишта | other_names = | order = [[МПЦ - ОА]] | established = | disestablished = | abbot = | diocese = [[Дебарско-кичевска епархија|Дебарско-кичевска]] | churches = [[Црква „Вознесение Христово“ - Мороишта|„Вознесение Христово“]] | founder = | dedication = | people = | location = село [[Мороишта]], [[Општина Струга]], {{МКД}} | coord = {{coord|41|12|28|N|20|42|14|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | oscoor = | remains = трпезарија, црква, помошни објекти | public_access = да | other_info = ([[Втора струшка парохија]]) }} '''Мороишки манастир''' — мал понов [[манастир]] во струшкото село [[Мороишта]]. == Местоположба == Црквата и манастирот се подигнати во месноста Св. Спас на крајниот источен дел од селото. == Историја == Мештаните претходно ја посетувале месноста [[Св. Спас (Мороишта)|Св. Спас]], но по обновувањето на манастирската црква во 1918 година на тоа место се организира и голем народен собир.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/466478840|title=Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=237|date=1992|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670251582|oclc=466478840|location=Белград}}</ref> == Градби во манастирот == Манастирскиот комплекс е составен од: главната манастирска црква, трпезарија, чешма и помошни објекти. === Црква „Вознесение Христово“ === {{главна|Црква „Вознесение Христово“ - Мороишта}} Главната манастирска црква е посветена на Вознесението Христово („Св. Спас“. == Галерија == <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Мороишки манастир 10.jpg|Помошен објект Податотека:Мороишки манастир 2.jpg|Влезната порта Податотека:Мороишки манастир 3.jpg|Спомен-плоча за обновата Податотека:Мороишки манастир 4.jpg|Помошен објект Податотека:Мороишки манастир 5.jpg|Фонтана Податотека:Мороишки манастир 6.jpg|Крст Податотека:Мороишки манастир 7.jpg|Летниковец Податотека:Мороишки манастир 8.jpg|Скара Податотека:Мороишки манастир 9.jpg|Свеќарници Податотека:Мороишки манастир.jpg|Дворот </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Moroišta Monastery}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Мороишки манастир| ]] [[Категорија:Мороишта]] [[Категорија:Манастири во Македонија]] [[Категорија:Манастири на МПЦ]] [[Категорија:Манастири во Дебарско-кичевската епархија]] [[Категорија:Манастири во Струшкото архијерејско намесништво]] 870c4g5us0045tsol0y2vroet9r9te6 14 1400626 5605656 2026-08-06T14:55:58Z Ehrlich91 24281 Создадена страница со: {{Катпов}} {{Ризница-врска|Moroišta Monastery}} [[Категорија:Мороишта|Манастир]] [[Категорија:Манастири во Македонија]] 5605656 wikitext text/x-wiki {{Катпов}} {{Ризница-врска|Moroišta Monastery}} [[Категорија:Мороишта|Манастир]] [[Категорија:Манастири во Македонија]] fraehxyenf4erlwrvso67eqy0roajcy 1 1400627 5605658 2026-08-06T14:56:50Z Ehrlich91 24281 Создадена страница со: {{СЗР}} {{ВПМ}} {{ВПМПЦ}} 5605658 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} {{ВПМ}} {{ВПМПЦ}} pc5t1ci4uc5ulu5qdop9ehuedaq01ux 0 1400628 5605676 2026-08-06T16:30:02Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1367673696|Abydos Dynasty]]“ 5605676 wikitext text/x-wiki {{Египетски династии}}Се претпоставува дека '''династијата Абидос''' била краткотрајна месна [[династија]] која владеела над делови од Среден и [[Горен Египет]] за време на Вториот преоден период во [[Стар Египет]]. Абидоската династија би била истовремена со [[Петнаесетта египетска династија|Петнаесеттата]] и [[Шеснаесетта египетска династија|Шеснаесеттата династија]], од приближно 1650 до 1600 година пр. н. е.<ref name="pennmuseum">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.penn.museum/press-releases/1032-pharaoh-senebkay-discovery-josef-wegner.html|title=Giant Sarcophagus Leads Penn Museum Team in Egypt To the Tomb of a Previously Unknown Pharaoh|date=January 2014|publisher=[[Penn Museum]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180724035934/https://www.penn.museum/press-releases/1032-pharaoh-senebkay-discovery-josef-wegner.html|archive-date=24 July 2018|accessdate=16 Jan 2014}}</ref> Била сместена во или околу [[Абидос]], а неговата кралска [[некропола]] можеби се наоѓала во подножјето на ''планината Анубис'', рид што личи на пирамида во пустината Абиден, во близина на гробница издлабена во карпа изградена за фараонот [[Сенусрет III]]. == Расправа за постоењето == === Докази во прилог === [[Податотека:Image_1698_1e-Senebkay.jpg|десно|мини|250x250пкс| Картушот на фараонот Восерибре Сенебкај, во внатрешноста на кралската гробница.]] Постоењето на Абидоската династија првпат го предложил [[Детлеф Франке]], а подоцна го разработил [[Ким Рихолт]] во 1997 година. Рихолт забележува дека двајца посведочени кралеви од овој период, [[Вепваветамсаф]] (''Вепвавет е негова заштита'') и [[Пантјени]] (''Тој од Тинис''), носеле имиња поврзани со [[Абидос]]: Вепвавет е важен абиденски бог, а Тинис е истакнат град, сместен неколку километри северно од Абидос. Дополнително, Вепваветемсаф, Пантјени и Снаиб, друг крал од тој период, се познати од поединечни [[Стела|стели]] откриени во Абидос, што би можело да биде знак дека ова било нивното седиште.<ref name="ryholt">{{Наведена книга|title=The Political Situation in Egypt During the Second Intermediate Period, C. 1800-1550 B.C.|last=Ryholt|first=K.S.B.|publisher=Museum Tusculanum Press|year=1997|isbn=8772894210|page=164}}</ref> Конечно, Рихолт тврди дека постоењето на Абидоската династија би објаснило 16 записи од Торинскиот канон на крајот на 16-та династија. Абидоската династија можеби настанала во временскиот период помеѓу падот на 13-та династија со освојувањето на Мемфис од страна на Хиксите и јужното напредување на Хиксите кон [[Теба (Египет)|Теба]].<ref name="ryholt" /> Постоењето на династијата можеби било потврдено во јануари 2014 година, кога гробницата (CS9) на претходно непознатиот [[фараон]] [[Сенебкај]] била откриена во јужниот дел на Абидос, област наречена „Планина Анубис“ во античко време. Доколку Сенебкај навистина припаѓа на Абидоската династија, неговата гробница може да ја означува кралската некропола на оваа династија, веднаш до гробниците на владетелите од [[Средно Египетско Кралство|Средното Кралство]].<ref name="pennmuseum">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.penn.museum/press-releases/1032-pharaoh-senebkay-discovery-josef-wegner.html|title=Giant Sarcophagus Leads Penn Museum Team in Egypt To the Tomb of a Previously Unknown Pharaoh|date=January 2014|publisher=[[Penn Museum]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180724035934/https://www.penn.museum/press-releases/1032-pharaoh-senebkay-discovery-josef-wegner.html|archive-date=24 July 2018|accessdate=16 Jan 2014}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20180724035934/https://www.penn.museum/press-releases/1032-pharaoh-senebkay-discovery-josef-wegner.html "Giant Sarcophagus Leads Penn Museum Team in Egypt To the Tomb of a Previously Unknown Pharaoh"]. [[Penn Museum]]. January 2014. Archived from [http://www.penn.museum/press-releases/1032-pharaoh-senebkay-discovery-josef-wegner.html the original] on 24 July 2018<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">16 Jan</span> 2014</span>.</cite></ref> Оттогаш, ископувањата откриле не помалку од осум анонимни кралски гробници кои потекнуваат од Вториот преоден период, слични по стил и големина на погребот на Сенебкај, вклучувајќи ја и гробницата CS4, како и две гробници, веројатно пирамиди, кои датираат од средината на 13-та династија, S9 и S10, кои можеби им припаѓаат на [[Неферхотеп I]] и неговиот брат [[Собехотеп IV]] .<ref>{{Наведено списание|last=Josef W.|first=Wegner|author-link=Josef W. Wegner|year=2015|title=A royal necropolis at south Abydos: New Light on Egypt's Second Intermediate Period|journal=Near Eastern Archaeology|volume=78|issue=2|pages=68–78|doi=10.5615/neareastarch.78.2.0068}}</ref> Во 2025 година било објавено откривањето на уште една кралска гробница на „планината Анубис“; оваа гробница била малку постара од онаа на Сенебкај, но многу поголема. Сепак, името на станарот сè уште не било пронајдено во тешко оштетената структура, веројатно поради дејството на ограбувачите на гробници.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nationalgeographic.com/history/article/egypt-royal-tomb-mystery-pharaoh-abydos|title=Archaeologists found another Egyptian royal tomb—but who does it belong to?|last=Tom Metcalfe|date=1 April 2025|work=National Geographic|accessdate=12 April 2025}}</ref> Ископувачите ја поврзале гробницата со раната Абидоска династија и веруваат дека гробницата му припаѓа на претходник на Сенебкај, бидејќи гробницата била изградена во дел од некрополата за кој истражувачите веруваат дека бил основан порано.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cnn.com/2025/04/05/science/egypt-tomb-discovery-mystery-king-abydos/index.html|title=Archaeologists uncover an ancient Egyptian tomb belonging to a 'mystery king'|date=5 April 2025|work=[[CNN]]}}</ref> === Докази против === Постоењето на Абидоската династија не е согласно од сите научници. На пример, Марсел Маре забележува дека работилница што работела од Абидос и произведувала стели за двајца кралеви поврзани со Абидоската династија, Пантјени и Вепваветемсаф, веројатно ја произвела и стелата на [[Рахотеп]] од [[Седумнаесетта египетска династија|17-та династија]]. Според тоа, доколку Абидоската династија навистина постоела, оваа работилница би изработувала стели за две непријателски династии, нешто што тој го смета за малку веројатно.<ref name="maree">Marcel Marée: ''A sculpture workshop at Abydos from the late Sixteenth or early Seventeenth Dynasty'', in: Marcel Marée (editor): ''The Second Intermediate period (Thirteenth-Seventeenth Dynasties), Current Research, Future Prospects'', Leuven, Paris, Walpole, MA. 2010 {{ISBN|978-90-429-2228-0}}. p. 247, 268</ref> Сепак, останува нејасно дали овие две династии коегзистирале во кое било време: на пример, во реконструкцијата на Вториот преоден период од страна на Рихолт, тие се одделени со околу 20 години.<ref name="ryholt">{{Наведена книга|title=The Political Situation in Egypt During the Second Intermediate Period, C. 1800-1550 B.C.|last=Ryholt|first=K.S.B.|publisher=Museum Tusculanum Press|year=1997|isbn=8772894210|page=164}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFRyholt1997">Ryholt, K.S.B. (1997). ''The Political Situation in Egypt During the Second Intermediate Period, C. 1800-1550 B.C''. Museum Tusculanum Press. p.&nbsp;164. [[ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/8772894210|<bdi>8772894210</bdi>]].</cite></ref> Спротиставувајќи го аргументот во корист на Абидоската династија заснован на гробницата на Сенебкај, Александар Илин-Томиќ тврди дека одредени фараони од Средното Кралство, како што се [[Сенусрет III]] и [[Собехотеп IV]], исто така имаат свои гробници во Абидос, но никој не ги сместува овие кралеви во династија со седиште во Абидос. Наместо тоа, тој се прашува дали Сенебкај можеби е крал на [[Шеснаесетта египетска династија|16-тата династија]] на [[Теба (Египет)|Теба]]. == Територија == [[Податотека:Abydos_Dynasty.png|десно|мини| Со црвена боја, можниот обем на владеење на династијата Абидос]] Ако династијата Абидос навистина била династија, седиштето на нејзината моќ веројатно би бил или Абидос или Тинис . Можен графит на Вепваветемсаф бил откриен од Карл Ричард Лепсиус во гробницата BH2 на номархот Аменемхат од [[Дванаесетта египетска династија|12-та династија]] во Бени Хасан, околу 250 година.&nbsp;км северно од Абидос, во Среден Египет . Ако припишувањето на овој графит е точно и ако Вепваветемсаф навистина припаѓал на династијата Абидос, тогаш неговата територија можеби се протегала толку далеку на север. <ref name="ryholt">{{Наведена книга|title=The Political Situation in Egypt During the Second Intermediate Period, C. 1800-1550 B.C.|last=Ryholt|first=K.S.B.|publisher=Museum Tusculanum Press|year=1997|isbn=8772894210|page=164}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFRyholt1997">Ryholt, K.S.B. (1997). ''The Political Situation in Egypt During the Second Intermediate Period, C. 1800-1550 B.C''. Museum Tusculanum Press. p.&nbsp;164. [[ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/8772894210|<bdi>8772894210</bdi>]].</cite></ref> Бидејќи династијата била истовремена со 16-та династија, територијата под контрола на Абиден не можела да се протега подалеку од Ху, 50.&nbsp;км јужно од Абидос. <ref name="ryholt" /> == Владетели == Следните 16 записи од [[Кралски список од Торино|Торинскиот канон]] се припишуваат на Абидоската династија од страна на Ким Рихолт:<ref name="ryholt">{{Наведена книга|title=The Political Situation in Egypt During the Second Intermediate Period, C. 1800-1550 B.C.|last=Ryholt|first=K.S.B.|publisher=Museum Tusculanum Press|year=1997|isbn=8772894210|page=164}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFRyholt1997">Ryholt, K.S.B. (1997). ''The Political Situation in Egypt During the Second Intermediate Period, C. 1800-1550 B.C''. Museum Tusculanum Press. p.&nbsp;164. [[ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/8772894210|<bdi>8772894210</bdi>]].</cite></ref> {| class="wikitable" style="margin:1em auto;" |+'''Фараони од Абидоската династија''' ! style="width:200px" | Име на кралот ! style="width:200px" | Одредница во Торинскиот канон ! style="width:200px" | Транслитерација |- | Woser[...]re | Кол. 11. Ред 16 | ''Wsr-[...]-Rˁ'' |- | Woser[...]re | Кол. 11. Ред 17 | ''Wsr-[...]-Rˁ'' |- | ''Осум кралеви изгубени'' | Кол. 11. Редови 18-25 | |- | [...]hebre | Кол. 11. Ред 26 | ''[...]-hb-[Rˁ]'' |- | ''Три кралеви изгубени'' | Кол. 11. Редови 27-29 | |- | [...]hebre <small>(неизвесен)</small> | Кол. 11. Ред 30 | ''[...]-ḥb-[Rˁ]'' |- | [...]webenre | Кол. 11. Ред 31 | ''[...]-wbn-[Rˁ]'' |- |} Некои од горенаведените владетели можеби се идентификуваат со четирите посведочени кралеви кои привремено се припишуваат на Абидоската династија, дадени овде без оглед на нивниот (непознат) [[времеслед]]: {| class="wikitable" style="margin:1em auto;" |+'''Фараони од Абидоската династија''' ! style="width:200px" | Име на кралот ! style="width:100px" | Слика ! style="width:200px" | Коментар |- | Секхемранеферкау Вепваветемсаф |[[Податотека:Wepwawetemsaf.png|центар|129x129пкс]] | Може да припаѓа на крајот на 16-та династија <ref name="maree">Marcel Marée: ''A sculpture workshop at Abydos from the late Sixteenth or early Seventeenth Dynasty'', in: Marcel Marée (editor): ''The Second Intermediate period (Thirteenth-Seventeenth Dynasties), Current Research, Future Prospects'', Leuven, Paris, Walpole, MA. 2010 {{ISBN|978-90-429-2228-0}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-90-429-2228-0|<bdi>978-90-429-2228-0</bdi>]]. p. 247, 268</ref> |- | Сехемрехутави Пантјени |[[Податотека:Pantjeny_stele_BM_Budge.png|центар|139x139пкс]] | Може да припаѓа на крајот на 16-та династија <ref name="maree" /> |- | Менкхауре Снаиб |[[Податотека:Snaaib.jpg|центар|137x137пкс]] | Можеби припаѓа на крајот на 13-та династија |- | Восерибре Сенебкај |[[Податотека:Cartouche_Senebkay_by_Khruner.jpg|центар|150x150пкс]] | Можеби се идентификува со некој Возер[...]ре од Торинскиот канон |- | Куикер |[[Податотека:Lintel_Khuiqer_Petrie.jpg|центар|безрамка]] | Неизвесен датум и период на владеење, припишан од Детлеф Франке на династијата Абидос <ref>{{Наведено списание|last=Schneider|first=T.|date=2009|title=Das Ende der kurzen Chronologie: Eine kritische Bilanz der Debatte zur absoluten Datierung des Mittleren Reiches und der Zweiten Zwischenzeit|url=http://dx.doi.org/10.1553/aeundl18s275|journal=Ägypten und Levante|volume=18|pages=275–314|doi=10.1553/aeundl18s275|issn=1015-5104|url-access=subscription}}</ref> |} == Наводи == [[Категорија:Шеснаесетта египетска династија]] [[Категорија:Петнаесетта египетска династија]] [[Категорија:Фараони од Абидоската династија]] [[Категорија:Староегипетски династии]] [[Категорија:Абидоска династија]] 7kbvi93jgdeeofcaesgczfhxgtzw6uq 5605678 5605676 2026-08-06T16:35:30Z P.Nedelkovski 47736 поправки 5605678 wikitext text/x-wiki {{Египетски династии}}Се претпоставува дека '''династијата Абидос''' била краткотрајна месна [[династија]] која владеела над делови од Среден и [[Горен Египет]] за време на Вториот преоден период во [[Стар Египет]]. Абидоската династија би била истовремена со [[Петнаесетта египетска династија|Петнаесеттата]] и [[Шеснаесетта египетска династија|Шеснаесеттата династија]], од приближно 1650 до 1600 година пр. н. е.<ref name="pennmuseum">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.penn.museum/press-releases/1032-pharaoh-senebkay-discovery-josef-wegner.html|title=Giant Sarcophagus Leads Penn Museum Team in Egypt To the Tomb of a Previously Unknown Pharaoh|date=January 2014|publisher=Penn Museum|archive-url=https://web.archive.org/web/20180724035934/https://www.penn.museum/press-releases/1032-pharaoh-senebkay-discovery-josef-wegner.html|archive-date=24 July 2018|accessdate=16 Jan 2014}}</ref> Била сместена во или околу [[Абидос]], а неговата кралска [[некропола]] можеби се наоѓала во подножјето на ''планината Анубис'', рид што личи на пирамида во пустината Абиден, во близина на гробница издлабена во карпа изградена за фараонот [[Сенусрет III]]. == Расправа за постоењето == === Докази во прилог === [[Податотека:Image_1698_1e-Senebkay.jpg|десно|мини|250x250пкс| Картушот на фараонот Восерибре Сенебкај, во внатрешноста на кралската гробница.]] Постоењето на Абидоската династија првпат го предложил [[Детлеф Франке]], а подоцна го разработил [[Ким Рихолт]] во 1997 година. Рихолт забележува дека двајца посведочени кралеви од овој период, [[Вепваветамсаф]] (''Вепвавет е негова заштита'') и [[Пантјени]] (''Тој од Тинис''), носеле имиња поврзани со [[Абидос]]: Вепвавет е важен абиденски бог, а Тинис е истакнат град, сместен неколку километри северно од Абидос. Дополнително, Вепваветемсаф, Пантјени и Снаиб, друг крал од тој период, се познати од поединечни [[Стела|стели]] откриени во Абидос, што би можело да биде знак дека ова било нивното седиште.<ref name="ryholt">{{Наведена книга|title=The Political Situation in Egypt During the Second Intermediate Period, C. 1800-1550 B.C.|last=Ryholt|first=K.S.B.|publisher=Museum Tusculanum Press|year=1997|isbn=8772894210|page=164}}</ref> Конечно, Рихолт тврди дека постоењето на Абидоската династија би објаснило 16 записи од Торинскиот канон на крајот на 16-та династија. Абидоската династија можеби настанала во временскиот период помеѓу падот на 13-та династија со освојувањето на Мемфис од страна на Хиксите и јужното напредување на Хиксите кон [[Теба (Египет)|Теба]].<ref name="ryholt" /> Постоењето на династијата можеби било потврдено во јануари 2014 година, кога гробницата (CS9) на претходно непознатиот [[фараон]] [[Сенебкај]] била откриена во јужниот дел на Абидос, област наречена „Планина Анубис“ во античко време. Доколку Сенебкај навистина припаѓа на Абидоската династија, неговата гробница може да ја означува кралската некропола на оваа династија, веднаш до гробниците на владетелите од [[Средно Египетско Кралство|Средното Кралство]].<ref name="pennmuseum">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.penn.museum/press-releases/1032-pharaoh-senebkay-discovery-josef-wegner.html|title=Giant Sarcophagus Leads Penn Museum Team in Egypt To the Tomb of a Previously Unknown Pharaoh|date=January 2014|publisher=Penn Museum|archive-url=https://web.archive.org/web/20180724035934/https://www.penn.museum/press-releases/1032-pharaoh-senebkay-discovery-josef-wegner.html|archive-date=24 July 2018|accessdate=16 Jan 2014}}</ref> Оттогаш, ископувањата откриле не помалку од осум анонимни кралски гробници кои потекнуваат од Вториот преоден период, слични по стил и големина на погребот на Сенебкај, вклучувајќи ја и гробницата CS4, како и две гробници, веројатно пирамиди, кои датираат од средината на 13-та династија, S9 и S10, кои можеби им припаѓаат на [[Неферхотеп I]] и неговиот брат [[Собехотеп IV]] .<ref>{{Наведено списание|last=Josef W.|first=Wegner|author-link=|year=2015|title=A royal necropolis at south Abydos: New Light on Egypt's Second Intermediate Period|journal=Near Eastern Archaeology|volume=78|issue=2|pages=68–78|doi=10.5615/neareastarch.78.2.0068}}</ref> Во 2025 година било објавено откривањето на уште една кралска гробница на „планината Анубис“; оваа гробница била малку постара од онаа на Сенебкај, но многу поголема. Сепак, името на станарот сè уште не било пронајдено во тешко оштетената структура, веројатно поради дејството на ограбувачите на гробници.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nationalgeographic.com/history/article/egypt-royal-tomb-mystery-pharaoh-abydos|title=Archaeologists found another Egyptian royal tomb—but who does it belong to?|last=Tom Metcalfe|date=1 April 2025|work=National Geographic|accessdate=12 April 2025}}</ref> Ископувачите ја поврзале гробницата со раната Абидоска династија и веруваат дека гробницата му припаѓа на претходник на Сенебкај, бидејќи гробницата била изградена во дел од некрополата за кој истражувачите веруваат дека бил основан порано.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cnn.com/2025/04/05/science/egypt-tomb-discovery-mystery-king-abydos/index.html|title=Archaeologists uncover an ancient Egyptian tomb belonging to a 'mystery king'|date=5 April 2025|work=[[CNN]]}}</ref> === Докази против === Постоењето на Абидоската династија не е согласно од сите научници. На пример, Марсел Маре забележува дека работилница што работела од Абидос и произведувала стели за двајца кралеви поврзани со Абидоската династија, Пантјени и Вепваветемсаф, веројатно ја произвела и стелата на [[Рахотеп]] од [[Седумнаесетта египетска династија|17-та династија]]. Според тоа, доколку Абидоската династија навистина постоела, оваа работилница би изработувала стели за две непријателски династии, нешто што тој го смета за малку веројатно.<ref name="maree">Marcel Marée: ''A sculpture workshop at Abydos from the late Sixteenth or early Seventeenth Dynasty'', in: Marcel Marée (editor): ''The Second Intermediate period (Thirteenth-Seventeenth Dynasties), Current Research, Future Prospects'', Leuven, Paris, Walpole, MA. 2010 {{ISBN|978-90-429-2228-0}}. p. 247, 268</ref> Сепак, останува нејасно дали овие две династии коегзистирале во кое било време: на пример, во реконструкцијата на Вториот преоден период од страна на Рихолт, тие се одделени со околу 20 години.<ref name="ryholt">{{Наведена книга|title=The Political Situation in Egypt During the Second Intermediate Period, C. 1800-1550 B.C.|last=Ryholt|first=K.S.B.|publisher=Museum Tusculanum Press|year=1997|isbn=8772894210|page=164}}</ref> Спротиставувајќи го аргументот во корист на Абидоската династија заснован на гробницата на Сенебкај, Александар Илин-Томиќ тврди дека одредени фараони од Средното Кралство, како што се [[Сенусрет III]] и [[Собехотеп IV]], исто така имаат свои гробници во Абидос, но никој не ги сместува овие кралеви во династија со седиште во Абидос. Наместо тоа, тој се прашува дали Сенебкај можеби е крал на [[Шеснаесетта египетска династија|16-тата династија]] на [[Теба (Египет)|Теба]]. == Територија == [[Податотека:Abydos_Dynasty.png|десно|мини| Со црвена боја, можниот обем на владеење на династијата Абидос]] Ако династијата Абидос навистина била династија, седиштето на нејзината моќ веројатно би бил или Абидос или Тинис . Можен графит на Вепваветемсаф бил откриен од Карл Ричард Лепсиус во гробницата BH2 на номархот Аменемхат од [[Дванаесетта египетска династија|12-та династија]] во Бени Хасан, околу 250 година.&nbsp;км северно од Абидос, во Среден Египет . Ако припишувањето на овој графит е точно и ако Вепваветемсаф навистина припаѓал на династијата Абидос, тогаш неговата територија можеби се протегала толку далеку на север.<ref name="ryholt">{{Наведена книга|title=The Political Situation in Egypt During the Second Intermediate Period, C. 1800-1550 B.C.|last=Ryholt|first=K.S.B.|publisher=Museum Tusculanum Press|year=1997|isbn=8772894210|page=164}}</ref> Бидејќи династијата била истовремена со 16-та династија, територијата под контрола на Абиден не можела да се протега подалеку од Ху, 50.&nbsp;км јужно од Абидос. <ref name="ryholt" /> == Владетели == Следните 16 записи од [[Кралски список од Торино|Торинскиот канон]] се припишуваат на Абидоската династија од страна на Ким Рихолт:<ref name="ryholt">{{Наведена книга|title=The Political Situation in Egypt During the Second Intermediate Period, C. 1800-1550 B.C.|last=Ryholt|first=K.S.B.|publisher=Museum Tusculanum Press|year=1997|isbn=8772894210|page=164}}</ref> {| class="wikitable" style="margin:1em auto;" |+'''Фараони од Абидоската династија''' ! style="width:200px" | Име на кралот ! style="width:200px" | Одредница во Торинскиот канон ! style="width:200px" | Транслитерација |- | Woser[...]re | Кол. 11. Ред 16 | ''Wsr-[...]-Rˁ'' |- | Woser[...]re | Кол. 11. Ред 17 | ''Wsr-[...]-Rˁ'' |- | ''Осум кралеви изгубени'' | Кол. 11. Редови 18-25 | |- | [...]hebre | Кол. 11. Ред 26 | ''[...]-hb-[Rˁ]'' |- | ''Три кралеви изгубени'' | Кол. 11. Редови 27-29 | |- | [...]hebre <small>(неизвесен)</small> | Кол. 11. Ред 30 | ''[...]-ḥb-[Rˁ]'' |- | [...]webenre | Кол. 11. Ред 31 | ''[...]-wbn-[Rˁ]'' |- |} Некои од горенаведените владетели можеби се идентификуваат со четирите посведочени кралеви кои привремено се припишуваат на Абидоската династија, дадени овде без оглед на нивниот (непознат) [[времеслед]]: {| class="wikitable" style="margin:1em auto;" |+'''Фараони од Абидоската династија''' ! style="width:200px" | Име на кралот ! style="width:100px" | Слика ! style="width:200px" | Коментар |- | Секхемранеферкау Вепваветемсаф |[[Податотека:Wepwawetemsaf.png|центар|129x129пкс]] | Може да припаѓа на крајот на 16-та династија<ref name="maree">Marcel Marée: ''A sculpture workshop at Abydos from the late Sixteenth or early Seventeenth Dynasty'', in: Marcel Marée (editor): ''The Second Intermediate period (Thirteenth-Seventeenth Dynasties), Current Research, Future Prospects'', Leuven, Paris, Walpole, MA. 2010 {{ISBN|978-90-429-2228-0}}. p. 247, 268</ref> |- | Сехемрехутави Пантјени |[[Податотека:Pantjeny_stele_BM_Budge.png|центар|139x139пкс]] | Може да припаѓа на крајот на 16-та династија <ref name="maree" /> |- | Менкхауре Снаиб |[[Податотека:Snaaib.jpg|центар|137x137пкс]] | Можеби припаѓа на крајот на 13-та династија |- | Восерибре Сенебкај |[[Податотека:Cartouche_Senebkay_by_Khruner.jpg|центар|150x150пкс]] | Можеби се идентификува со некој Возер[...]ре од Торинскиот канон |- | Куикер |[[Податотека:Lintel_Khuiqer_Petrie.jpg|центар|безрамка]] | Неизвесен датум и период на владеење, припишан од Детлеф Франке на династијата Абидос <ref>{{Наведено списание|last=Schneider|first=T.|date=2009|title=Das Ende der kurzen Chronologie: Eine kritische Bilanz der Debatte zur absoluten Datierung des Mittleren Reiches und der Zweiten Zwischenzeit|url=http://dx.doi.org/10.1553/aeundl18s275|journal=Ägypten und Levante|volume=18|pages=275–314|doi=10.1553/aeundl18s275|issn=1015-5104|url-access=subscription}}</ref> |} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Шеснаесетта египетска династија]] [[Категорија:Петнаесетта египетска династија]] [[Категорија:Фараони од Абидоската династија]] [[Категорија:Староегипетски династии]] [[Категорија:Абидоска династија]] 4ev2vc8qus4l0ettv387vl0h5i4sddf 5605680 5605678 2026-08-06T16:41:22Z P.Nedelkovski 47736 дополнување 5605680 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | conventional_long_name = Абидоска династија | era = Бронзено време | image_flag = Egypt Hyksos Period.png | alt_flag = Карта на Египет за време на Петнаесеттата, Абидоската и Шеснаесеттата династија | flag_caption = Карта на Египет за време на Петнаесеттата, Абидоската и Шеснаесеттата династија | capital = [[Абидос]] | religion = [[Староегипетска религија]] | government_type = [[Апсолутна монархија]] | year_end = околу 1600 пр. н. е. | year_start = околу 1650 пр. н. е. | common_languages = [[Египетски јазик]] | p1 = Тринаесетта египетска династија | s1 = Седумнаесетта египетска династија | p2 = Четиринаесетта египетска династија | today = }} {{Египетски династии}} Се претпоставува дека '''династијата Абидос''' била краткотрајна месна [[династија]] која владеела над делови од Среден и [[Горен Египет]] за време на Вториот преоден период во [[Стар Египет]]. Абидоската династија би била истовремена со [[Петнаесетта египетска династија|Петнаесеттата]] и [[Шеснаесетта египетска династија|Шеснаесеттата династија]], од приближно 1650 до 1600 година пр. н. е.<ref name="pennmuseum">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.penn.museum/press-releases/1032-pharaoh-senebkay-discovery-josef-wegner.html|title=Giant Sarcophagus Leads Penn Museum Team in Egypt To the Tomb of a Previously Unknown Pharaoh|date=January 2014|publisher=Penn Museum|archive-url=https://web.archive.org/web/20180724035934/https://www.penn.museum/press-releases/1032-pharaoh-senebkay-discovery-josef-wegner.html|archive-date=24 July 2018|accessdate=16 Jan 2014}}</ref> Била сместена во или околу [[Абидос]], а неговата кралска [[некропола]] можеби се наоѓала во подножјето на ''планината Анубис'', рид што личи на пирамида во пустината Абиден, во близина на гробница издлабена во карпа изградена за фараонот [[Сенусрет III]]. == Расправа за постоењето == === Докази во прилог === [[Податотека:Image_1698_1e-Senebkay.jpg|десно|мини|250x250пкс| Картушот на фараонот Восерибре Сенебкај, во внатрешноста на кралската гробница.]] Постоењето на Абидоската династија првпат го предложил [[Детлеф Франке]], а подоцна го разработил [[Ким Рихолт]] во 1997 година. Рихолт забележува дека двајца посведочени кралеви од овој период, [[Вепваветамсаф]] (''Вепвавет е негова заштита'') и [[Пантјени]] (''Тој од Тинис''), носеле имиња поврзани со [[Абидос]]: Вепвавет е важен абиденски бог, а Тинис е истакнат град, сместен неколку километри северно од Абидос. Дополнително, Вепваветемсаф, Пантјени и Снаиб, друг крал од тој период, се познати од поединечни [[Стела|стели]] откриени во Абидос, што би можело да биде знак дека ова било нивното седиште.<ref name="ryholt">{{Наведена книга|title=The Political Situation in Egypt During the Second Intermediate Period, C. 1800-1550 B.C.|last=Ryholt|first=K.S.B.|publisher=Museum Tusculanum Press|year=1997|isbn=8772894210|page=164}}</ref> Конечно, Рихолт тврди дека постоењето на Абидоската династија би објаснило 16 записи од Торинскиот канон на крајот на 16-та династија. Абидоската династија можеби настанала во временскиот период помеѓу падот на 13-та династија со освојувањето на Мемфис од страна на Хиксите и јужното напредување на Хиксите кон [[Теба (Египет)|Теба]].<ref name="ryholt" /> Постоењето на династијата можеби било потврдено во јануари 2014 година, кога гробницата (CS9) на претходно непознатиот [[фараон]] [[Сенебкај]] била откриена во јужниот дел на Абидос, област наречена „Планина Анубис“ во античко време. Доколку Сенебкај навистина припаѓа на Абидоската династија, неговата гробница може да ја означува кралската некропола на оваа династија, веднаш до гробниците на владетелите од [[Средно Египетско Кралство|Средното Кралство]].<ref name="pennmuseum">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.penn.museum/press-releases/1032-pharaoh-senebkay-discovery-josef-wegner.html|title=Giant Sarcophagus Leads Penn Museum Team in Egypt To the Tomb of a Previously Unknown Pharaoh|date=January 2014|publisher=Penn Museum|archive-url=https://web.archive.org/web/20180724035934/https://www.penn.museum/press-releases/1032-pharaoh-senebkay-discovery-josef-wegner.html|archive-date=24 July 2018|accessdate=16 Jan 2014}}</ref> Оттогаш, ископувањата откриле не помалку од осум анонимни кралски гробници кои потекнуваат од Вториот преоден период, слични по стил и големина на погребот на Сенебкај, вклучувајќи ја и гробницата CS4, како и две гробници, веројатно пирамиди, кои датираат од средината на 13-та династија, S9 и S10, кои можеби им припаѓаат на [[Неферхотеп I]] и неговиот брат [[Собехотеп IV]] .<ref>{{Наведено списание|last=Josef W.|first=Wegner|author-link=|year=2015|title=A royal necropolis at south Abydos: New Light on Egypt's Second Intermediate Period|journal=Near Eastern Archaeology|volume=78|issue=2|pages=68–78|doi=10.5615/neareastarch.78.2.0068}}</ref> Во 2025 година било објавено откривањето на уште една кралска гробница на „планината Анубис“; оваа гробница била малку постара од онаа на Сенебкај, но многу поголема. Сепак, името на станарот сè уште не било пронајдено во тешко оштетената структура, веројатно поради дејството на ограбувачите на гробници.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nationalgeographic.com/history/article/egypt-royal-tomb-mystery-pharaoh-abydos|title=Archaeologists found another Egyptian royal tomb—but who does it belong to?|last=Tom Metcalfe|date=1 April 2025|work=National Geographic|accessdate=12 April 2025}}</ref> Ископувачите ја поврзале гробницата со раната Абидоска династија и веруваат дека гробницата му припаѓа на претходник на Сенебкај, бидејќи гробницата била изградена во дел од некрополата за кој истражувачите веруваат дека бил основан порано.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cnn.com/2025/04/05/science/egypt-tomb-discovery-mystery-king-abydos/index.html|title=Archaeologists uncover an ancient Egyptian tomb belonging to a 'mystery king'|date=5 April 2025|work=[[CNN]]}}</ref> === Докази против === Постоењето на Абидоската династија не е согласно од сите научници. На пример, Марсел Маре забележува дека работилница што работела од Абидос и произведувала стели за двајца кралеви поврзани со Абидоската династија, Пантјени и Вепваветемсаф, веројатно ја произвела и стелата на [[Рахотеп]] од [[Седумнаесетта египетска династија|17-та династија]]. Според тоа, доколку Абидоската династија навистина постоела, оваа работилница би изработувала стели за две непријателски династии, нешто што тој го смета за малку веројатно.<ref name="maree">Marcel Marée: ''A sculpture workshop at Abydos from the late Sixteenth or early Seventeenth Dynasty'', in: Marcel Marée (editor): ''The Second Intermediate period (Thirteenth-Seventeenth Dynasties), Current Research, Future Prospects'', Leuven, Paris, Walpole, MA. 2010 {{ISBN|978-90-429-2228-0}}. p. 247, 268</ref> Сепак, останува нејасно дали овие две династии коегзистирале во кое било време: на пример, во реконструкцијата на Вториот преоден период од страна на Рихолт, тие се одделени со околу 20 години.<ref name="ryholt">{{Наведена книга|title=The Political Situation in Egypt During the Second Intermediate Period, C. 1800-1550 B.C.|last=Ryholt|first=K.S.B.|publisher=Museum Tusculanum Press|year=1997|isbn=8772894210|page=164}}</ref> Спротиставувајќи го аргументот во корист на Абидоската династија заснован на гробницата на Сенебкај, Александар Илин-Томиќ тврди дека одредени фараони од Средното Кралство, како што се [[Сенусрет III]] и [[Собехотеп IV]], исто така имаат свои гробници во Абидос, но никој не ги сместува овие кралеви во династија со седиште во Абидос. Наместо тоа, тој се прашува дали Сенебкај можеби е крал на [[Шеснаесетта египетска династија|16-тата династија]] на [[Теба (Египет)|Теба]]. == Територија == [[Податотека:Abydos_Dynasty.png|десно|мини| Со црвена боја, можниот обем на владеење на династијата Абидос]] Ако династијата Абидос навистина била династија, седиштето на нејзината моќ веројатно би бил или Абидос или Тинис . Можен графит на Вепваветемсаф бил откриен од Карл Ричард Лепсиус во гробницата BH2 на номархот Аменемхат од [[Дванаесетта египетска династија|12-та династија]] во Бени Хасан, околу 250 година.&nbsp;км северно од Абидос, во Среден Египет . Ако припишувањето на овој графит е точно и ако Вепваветемсаф навистина припаѓал на династијата Абидос, тогаш неговата територија можеби се протегала толку далеку на север.<ref name="ryholt">{{Наведена книга|title=The Political Situation in Egypt During the Second Intermediate Period, C. 1800-1550 B.C.|last=Ryholt|first=K.S.B.|publisher=Museum Tusculanum Press|year=1997|isbn=8772894210|page=164}}</ref> Бидејќи династијата била истовремена со 16-та династија, територијата под контрола на Абиден не можела да се протега подалеку од Ху, 50.&nbsp;км јужно од Абидос. <ref name="ryholt" /> == Владетели == Следните 16 записи од [[Кралски список од Торино|Торинскиот канон]] се припишуваат на Абидоската династија од страна на Ким Рихолт:<ref name="ryholt">{{Наведена книга|title=The Political Situation in Egypt During the Second Intermediate Period, C. 1800-1550 B.C.|last=Ryholt|first=K.S.B.|publisher=Museum Tusculanum Press|year=1997|isbn=8772894210|page=164}}</ref> {| class="wikitable" style="margin:1em auto;" |+'''Фараони од Абидоската династија''' ! style="width:200px" | Име на кралот ! style="width:200px" | Одредница во Торинскиот канон ! style="width:200px" | Транслитерација |- | Woser[...]re | Кол. 11. Ред 16 | ''Wsr-[...]-Rˁ'' |- | Woser[...]re | Кол. 11. Ред 17 | ''Wsr-[...]-Rˁ'' |- | ''Осум кралеви изгубени'' | Кол. 11. Редови 18-25 | |- | [...]hebre | Кол. 11. Ред 26 | ''[...]-hb-[Rˁ]'' |- | ''Три кралеви изгубени'' | Кол. 11. Редови 27-29 | |- | [...]hebre <small>(неизвесен)</small> | Кол. 11. Ред 30 | ''[...]-ḥb-[Rˁ]'' |- | [...]webenre | Кол. 11. Ред 31 | ''[...]-wbn-[Rˁ]'' |- |} Некои од горенаведените владетели можеби се идентификуваат со четирите посведочени кралеви кои привремено се припишуваат на Абидоската династија, дадени овде без оглед на нивниот (непознат) [[времеслед]]: {| class="wikitable" style="margin:1em auto;" |+'''Фараони од Абидоската династија''' ! style="width:200px" | Име на кралот ! style="width:100px" | Слика ! style="width:200px" | Коментар |- | Секхемранеферкау Вепваветемсаф |[[Податотека:Wepwawetemsaf.png|центар|129x129пкс]] | Може да припаѓа на крајот на 16-та династија<ref name="maree">Marcel Marée: ''A sculpture workshop at Abydos from the late Sixteenth or early Seventeenth Dynasty'', in: Marcel Marée (editor): ''The Second Intermediate period (Thirteenth-Seventeenth Dynasties), Current Research, Future Prospects'', Leuven, Paris, Walpole, MA. 2010 {{ISBN|978-90-429-2228-0}}. p. 247, 268</ref> |- | Сехемрехутави Пантјени |[[Податотека:Pantjeny_stele_BM_Budge.png|центар|139x139пкс]] | Може да припаѓа на крајот на 16-та династија <ref name="maree" /> |- | Менкхауре Снаиб |[[Податотека:Snaaib.jpg|центар|137x137пкс]] | Можеби припаѓа на крајот на 13-та династија |- | Восерибре Сенебкај |[[Податотека:Cartouche_Senebkay_by_Khruner.jpg|центар|150x150пкс]] | Можеби се идентификува со некој Возер[...]ре од Торинскиот канон |- | Куикер |[[Податотека:Lintel_Khuiqer_Petrie.jpg|центар|безрамка]] | Неизвесен датум и период на владеење, припишан од Детлеф Франке на династијата Абидос <ref>{{Наведено списание|last=Schneider|first=T.|date=2009|title=Das Ende der kurzen Chronologie: Eine kritische Bilanz der Debatte zur absoluten Datierung des Mittleren Reiches und der Zweiten Zwischenzeit|url=http://dx.doi.org/10.1553/aeundl18s275|journal=Ägypten und Levante|volume=18|pages=275–314|doi=10.1553/aeundl18s275|issn=1015-5104|url-access=subscription}}</ref> |} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Шеснаесетта египетска династија]] [[Категорија:Петнаесетта египетска династија]] [[Категорија:Фараони од Абидоската династија]] [[Категорија:Староегипетски династии]] [[Категорија:Абидоска династија]] nzrhcxbooqhjqtxyipb26jmpfivvwbl 1 1400629 5605681 2026-08-06T16:41:35Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} 5605681 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1400630 5605704 2026-08-06T17:46:51Z Buli 2648 Создадена страница со: Константинос Циулкас ({{langx|el|Κωνσταντίνος Ι. Τσιούλκας}}, околу 1845–1915) бил грчки просветен деец, гимназиски професор и писател од Западна Македонија, познат особено по неговата работа како директор на грчката гимназија во Битола и по неговите ставо... 5605704 wikitext text/x-wiki Константинос Циулкас ({{langx|el|Κωνσταντίνος Ι. Τσιούλκας}}, околу 1845–1915) бил грчки просветен деец, гимназиски професор и писател од Западна Македонија, познат особено по неговата работа како директор на грчката гимназија во Битола и по неговите ставови за јазичното прашање во Македонија. bp7g0jhmwi0hmq26vr1uoq0cny7tpih 5605705 5605704 2026-08-06T17:47:07Z Buli 2648 5605705 wikitext text/x-wiki '''Константинос Циулкас''' ({{langx|el|Κωνσταντίνος Ι. Τσιούλκας}}, околу 1845–1915) бил грчки просветен деец, гимназиски професор и писател од Западна Македонија, познат особено по неговата работа како директор на грчката гимназија во Битола и по неговите ставови за јазичното прашање во Македонија. oxd2odl7x4wcdb6fy565tjj8g4xr5oa 5605707 5605705 2026-08-06T17:53:18Z Buli 2648 5605707 wikitext text/x-wiki '''Константинос Циулкас''' ({{langx|el|Κωνσταντίνος Ι. Τσιούλκας}}, околу 1845–1915) бил грчки просветен деец, гимназиски професор и писател од Западна Македонија, познат особено по неговата работа како директор на грчката гимназија во Битола и по неговите ставови за јазичното прашање во Македонија. == Биографија == Роден бил во селото [[Горенци (Костурско)|Горенци]] (денес Корисос) во Османлиската империја. По завршувањето на Костурската гимназија, работел како учител, а потоа студирал на Филозофскиот факултет на [[Атински универзитет|Универзитетот во Атина]]. Во 1879 година бил назначен за прв директор на новоотворената [[Грчка машка гимназија во Битола]], на која должност останал до 1889 година. Во овој период гимназијата станала едно од главните грчки просветни средишта во Македонија. Во 1907 година го објавил делото „''Прилози кон двојазичноста на Македонците преку споредба на словенскиот македонски јазик со грчкиот''“, во кое изнесувал тези за јазичната поврзаност меѓу словенските говори во Македонија и грчкиот јазик. Неговите јазични ставови денес не се прифатени од современата лингвистика, но делото претставува пример за националните и јазичните полемики во Македонија во почетокот на XX век. Починал во 1915 година. 2o78w9ismusqkovjv6r7j5xdw28otcd 5605708 5605707 2026-08-06T17:54:38Z Buli 2648 /* Биографија */ 5605708 wikitext text/x-wiki '''Константинос Циулкас''' ({{langx|el|Κωνσταντίνος Ι. Τσιούλκας}}, околу 1845–1915) бил грчки просветен деец, гимназиски професор и писател од Западна Македонија, познат особено по неговата работа како директор на грчката гимназија во Битола и по неговите ставови за јазичното прашање во Македонија. == Биографија == Роден бил во селото [[Горенци (Костурско)|Горенци]] (денес Корисос) во Османлиската империја. По завршувањето на Костурската гимназија, работел како учител, а потоа студирал на Филозофскиот факултет на [[Атински универзитет|Универзитетот во Атина]]. Во 1879 година бил назначен за прв директор на новоотворената [[Грчка машка гимназија во Битола]], на која должност останал до 1889 година. Во овој период гимназијата станала едно од главните грчки просветни средишта во Македонија. Во 1907 година го објавил делото „''Прилози кон двојазичноста на Македонците преку споредба на словенскиот македонски јазик со грчкиот''“, во кое изнесувал тези за јазичната поврзаност меѓу словенските говори во Македонија и грчкиот јазик. Неговите јазични ставови денес не се прифатени од современата лингвистика, но делото претставува пример за националните и јазичните полемики во Македонија во почетокот на XX век. Починал во 1915 година. [[Категорија:Отомански Грци]] 78zg153di8boy3babv7qn5qqdjbn5fl 5605710 5605708 2026-08-06T17:56:05Z Buli 2648 /* Биографија */ 5605710 wikitext text/x-wiki '''Константинос Циулкас''' ({{langx|el|Κωνσταντίνος Ι. Τσιούλκας}}, околу 1845–1915) бил грчки просветен деец, гимназиски професор и писател од Западна Македонија, познат особено по неговата работа како директор на грчката гимназија во Битола и по неговите ставови за јазичното прашање во Македонија. == Биографија == [[Податотека:Simvolai Eis Tin Siglossan Ton Makedonon 1.png|мини|285x285пкс|''Прилози кон двојазичноста на Македонците преку споредба на словенскиот македонски јазик со грчкиот'']] Роден бил во селото [[Горенци (Костурско)|Горенци]] (денес Корисос) во Османлиската империја. По завршувањето на Костурската гимназија, работел како учител, а потоа студирал на Филозофскиот факултет на [[Атински универзитет|Универзитетот во Атина]]. Во 1879 година бил назначен за прв директор на новоотворената [[Грчка машка гимназија во Битола]], на која должност останал до 1889 година. Во овој период гимназијата станала едно од главните грчки просветни средишта во Македонија. Во 1907 година го објавил делото „''Прилози кон двојазичноста на Македонците преку споредба на словенскиот македонски јазик со грчкиот''“, во кое изнесувал тези за јазичната поврзаност меѓу словенските говори во Македонија и грчкиот јазик. Неговите јазични ставови денес не се прифатени од современата лингвистика, но делото претставува пример за националните и јазичните полемики во Македонија во почетокот на XX век. Починал во 1915 година. [[Категорија:Отомански Грци]] 1un7ivvxdxg9rhxd064gjjpyrf9vdzs 0 1400631 5605744 2026-08-06T19:01:30Z Buli 2648 Создадена страница со: = Сузбивање на комарци = '''Сузбивање на комарци''' претставува збир на мерки и методи насочени кон намалување на бројноста на комарците и ограничување на нивното влијание врз луѓето, животните и животната средина. Главна цел на овие мерки е намалува... 5605744 wikitext text/x-wiki = Сузбивање на комарци = '''Сузбивање на комарци''' претставува збир на мерки и методи насочени кон намалување на бројноста на комарците и ограничување на нивното влијание врз луѓето, животните и животната средина. Главна цел на овие мерки е намалување на ризикот од пренесување на заразни болести преку комарци, како и намалување на непријатностите предизвикани од нивните убоди. Комарците се едни од најзначајните преносители на заразни болести во светот. Некои видови можат да пренесуваат болести како маларија, денга, жолта треска, вирусот Западен Нил, чикунгуња и други инфекции. Поради тоа, контролата на нивната популација претставува важен дел од јавното здравство. == Историја == Првите организирани мерки за сузбивање на комарци се појавиле кон крајот на XIX и почетокот на XX век, по откривањето на улогата на комарците во пренесувањето на одредени болести. Во 1897 година британскиот лекар Роналд Рос докажал дека комарците од родот ''Anopheles'' се преносители на маларијата, што довело до развој на првите научно засновани програми за контрола на комарци. Во текот на XX век, програмите за сузбивање на комарци се прошириле со употреба на инсектициди, одводнување на застојани води и подобрување на санитарните услови. Подоцна, поради влијанието врз животната средина и појавата на отпорност кај комарците, се развиле поодржливи пристапи. == Методи за сузбивање на комарци == Современото сузбивање на комарци најчесто се заснова на интегриран пристап, кој комбинира повеќе различни методи. === Отстранување на местата за размножување === Еден од најважните начини за намалување на бројот на комарци е уништување или управување со нивните живеалишта за размножување. Комарците најчесто се размножуваат во застојана вода, па затоа се преземаат мерки како: * отстранување на отпадни садови во кои се собира вода; * одржување на канали и одводни системи; * исушување или регулирање на мочуришта и бари; * подобрување на водоснабдителните и санитарните системи. === Биолошка контрола === Биолошката контрола користи природни непријатели или биолошки средства за намалување на популацијата на комарци. Во неа спаѓаат: * употреба на бактерии како ''Bacillus thuringiensis israelensis'' (Bti), кои ги напаѓаат ларвите на комарците; * внесување или зачувување на природни предатори, како риби што се хранат со ларви од комарци; * истражувања со генетски модифицирани комарци за намалување на способноста за размножување. === Хемиска контрола === Хемиските методи користат инсектициди за уништување на возрасни комарци или нивните ларви. Најчести методи се: * '''ларвицидирање''' — примена на средства во водните површини за уништување на ларвите; * '''прскање со инсектициди''' — употреба на средства за намалување на бројот на возрасни комарци; * '''третирање на површини''' со средства што ги одбиваат или убиваат комарците. Долготрајната употреба на одредени инсектициди може да доведе до појава на отпорност кај комарците, поради што се применуваат внимателно и во комбинација со други методи. === Механичка и лична заштита === Покрај контролата на популацијата, важни се и мерките за заштита на луѓето: * поставување мрежи против комарци; * употреба на средства за одбивање на комарци (репеленти); * носење облека што го покрива телото; * користење заштитни средства во домовите. == Интегрирано управување со комарци == Современите програми најчесто го применуваат концептот на '''интегрирано управување со комарци''' (''Integrated Mosquito Management''), кој претставува комбинација од биолошки, еколошки, хемиски и санитарни мерки. Овој пристап има за цел да постигне ефикасна контрола со минимално влијание врз луѓето и животната средина. Програмите обично вклучуваат следење на бројноста на комарците, идентификација на видовите, следење на појавата на болести и избор на соодветни мерки. == Сузбивање на комарци во урбани средини == Во градовите, контролата на комарците најчесто ја спроведуваат локалните власти преку организирани акции за дезинсекција. Тие можат да вклучуваат третирање на јавни површини, паркови, водни површини и канализациски системи. Ефикасноста на овие програми зависи од редовното следење на состојбата, временските услови и соработката на населението, особено преку отстранување на потенцијални места за размножување околу домовите. == Влијание врз животната средина == Иако сузбивањето на комарците е важно за јавното здравство, неправилната употреба на инсектициди може да има негативни последици врз други организми, особено врз инсектите кои не се штетни, како пчелите и другите опрашувачи. Поради тоа, современите програми се насочени кон прецизно користење на средствата и избор на методи со најмало можно влијание врз екосистемите. dgrprfd1x4idmar3ujfwgdnavj96umt 5605745 5605744 2026-08-06T19:03:53Z Buli 2648 5605745 wikitext text/x-wiki '''Сузбивање на комарци''' претставува збир на мерки и методи насочени кон намалување на бројноста на [[Комарци|комарците]] и ограничување на нивното влијание врз луѓето, животните и животната средина. Главна цел на овие мерки е намалување на ризикот од пренесување на заразни болести преку комарци, како и намалување на непријатностите предизвикани од нивните убоди. Комарците се едни од најзначајните преносители на заразни болести во светот. Некои видови можат да пренесуваат болести како [[маларија]], [[денга]], [[жолта треска]], [[западнонилска треска]], чикунгуња и други инфекции. Поради тоа, контролата на нивната популација претставува важен дел од јавното здравство. == Историја == Првите организирани мерки за сузбивање на комарци се појавиле кон крајот на XIX и почетокот на XX век, по откривањето на улогата на комарците во пренесувањето на одредени болести. Во 1897 година британскиот лекар Роналд Рос докажал дека комарците од родот ''Anopheles'' се преносители на маларијата, што довело до развој на првите научно засновани програми за контрола на комарци. Во текот на XX век, програмите за сузбивање на комарци се прошириле со употреба на инсектициди, одводнување на застојани води и подобрување на санитарните услови. Подоцна, поради влијанието врз животната средина и појавата на отпорност кај комарците, се развиле поодржливи пристапи. == Методи за сузбивање на комарци == Современото сузбивање на комарци најчесто се заснова на интегриран пристап, кој комбинира повеќе различни методи. === Отстранување на местата за размножување === Еден од најважните начини за намалување на бројот на комарци е уништување или управување со нивните живеалишта за размножување. Комарците најчесто се размножуваат во застојана вода, па затоа се преземаат мерки како: * отстранување на отпадни садови во кои се собира вода; * одржување на канали и одводни системи; * исушување или регулирање на мочуришта и бари; * подобрување на водоснабдителните и санитарните системи. === Биолошка контрола === Биолошката контрола користи природни непријатели или биолошки средства за намалување на популацијата на комарци. Во неа спаѓаат: * употреба на бактерии како ''Bacillus thuringiensis israelensis'' (Bti), кои ги напаѓаат ларвите на комарците; * внесување или зачувување на природни предатори, како риби што се хранат со ларви од комарци; * истражувања со генетски модифицирани комарци за намалување на способноста за размножување. === Хемиска контрола === Хемиските методи користат инсектициди за уништување на возрасни комарци или нивните ларви. Најчести методи се: * ларвицидирање — примена на средства во водните површини за уништување на ларвите; * прскање со инсектициди — употреба на средства за намалување на бројот на возрасни комарци; * третирање на површини со средства што ги одбиваат или убиваат комарците. Долготрајната употреба на одредени инсектициди може да доведе до појава на отпорност кај комарците, поради што се применуваат внимателно и во комбинација со други методи. === Механичка и лична заштита === Покрај контролата на популацијата, важни се и мерките за заштита на луѓето: * поставување мрежи против комарци; * употреба на средства за одбивање на комарци (репеленти); * носење облека што го покрива телото; * користење заштитни средства во домовите. == Интегрирано управување со комарци == Современите програми најчесто го применуваат концептот на '''интегрирано управување со комарци''' (''Integrated Mosquito Management''), кој претставува комбинација од биолошки, еколошки, хемиски и санитарни мерки. Овој пристап има за цел да постигне ефикасна контрола со минимално влијание врз луѓето и животната средина. Програмите обично вклучуваат следење на бројноста на комарците, идентификација на видовите, следење на појавата на болести и избор на соодветни мерки. == Сузбивање на комарци во урбани средини == Во градовите, контролата на комарците најчесто ја спроведуваат локалните власти преку организирани акции за дезинсекција. Тие можат да вклучуваат третирање на јавни површини, паркови, водни површини и канализациски системи. Ефикасноста на овие програми зависи од редовното следење на состојбата, временските услови и соработката на населението, особено преку отстранување на потенцијални места за размножување околу домовите. == Влијание врз животната средина == Иако сузбивањето на комарците е важно за јавното здравство, неправилната употреба на инсектициди може да има негативни последици врз други организми, особено врз инсектите кои не се штетни, како пчелите и другите опрашувачи. Поради тоа, современите програми се насочени кон прецизно користење на средствата и избор на методи со најмало можно влијание врз екосистемите. 29y89u58pq6ujjn5bxgr8nf5jhtruzm 5605746 5605745 2026-08-06T19:04:07Z Buli 2648 /* Интегрирано управување со комарци */ 5605746 wikitext text/x-wiki '''Сузбивање на комарци''' претставува збир на мерки и методи насочени кон намалување на бројноста на [[Комарци|комарците]] и ограничување на нивното влијание врз луѓето, животните и животната средина. Главна цел на овие мерки е намалување на ризикот од пренесување на заразни болести преку комарци, како и намалување на непријатностите предизвикани од нивните убоди. Комарците се едни од најзначајните преносители на заразни болести во светот. Некои видови можат да пренесуваат болести како [[маларија]], [[денга]], [[жолта треска]], [[западнонилска треска]], чикунгуња и други инфекции. Поради тоа, контролата на нивната популација претставува важен дел од јавното здравство. == Историја == Првите организирани мерки за сузбивање на комарци се појавиле кон крајот на XIX и почетокот на XX век, по откривањето на улогата на комарците во пренесувањето на одредени болести. Во 1897 година британскиот лекар Роналд Рос докажал дека комарците од родот ''Anopheles'' се преносители на маларијата, што довело до развој на првите научно засновани програми за контрола на комарци. Во текот на XX век, програмите за сузбивање на комарци се прошириле со употреба на инсектициди, одводнување на застојани води и подобрување на санитарните услови. Подоцна, поради влијанието врз животната средина и појавата на отпорност кај комарците, се развиле поодржливи пристапи. == Методи за сузбивање на комарци == Современото сузбивање на комарци најчесто се заснова на интегриран пристап, кој комбинира повеќе различни методи. === Отстранување на местата за размножување === Еден од најважните начини за намалување на бројот на комарци е уништување или управување со нивните живеалишта за размножување. Комарците најчесто се размножуваат во застојана вода, па затоа се преземаат мерки како: * отстранување на отпадни садови во кои се собира вода; * одржување на канали и одводни системи; * исушување или регулирање на мочуришта и бари; * подобрување на водоснабдителните и санитарните системи. === Биолошка контрола === Биолошката контрола користи природни непријатели или биолошки средства за намалување на популацијата на комарци. Во неа спаѓаат: * употреба на бактерии како ''Bacillus thuringiensis israelensis'' (Bti), кои ги напаѓаат ларвите на комарците; * внесување или зачувување на природни предатори, како риби што се хранат со ларви од комарци; * истражувања со генетски модифицирани комарци за намалување на способноста за размножување. === Хемиска контрола === Хемиските методи користат инсектициди за уништување на возрасни комарци или нивните ларви. Најчести методи се: * ларвицидирање — примена на средства во водните површини за уништување на ларвите; * прскање со инсектициди — употреба на средства за намалување на бројот на возрасни комарци; * третирање на површини со средства што ги одбиваат или убиваат комарците. Долготрајната употреба на одредени инсектициди може да доведе до појава на отпорност кај комарците, поради што се применуваат внимателно и во комбинација со други методи. === Механичка и лична заштита === Покрај контролата на популацијата, важни се и мерките за заштита на луѓето: * поставување мрежи против комарци; * употреба на средства за одбивање на комарци (репеленти); * носење облека што го покрива телото; * користење заштитни средства во домовите. == Интегрирано управување со комарци == Современите програми најчесто го применуваат концептот на интегрирано управување со комарци (''Integrated Mosquito Management''), кој претставува комбинација од биолошки, еколошки, хемиски и санитарни мерки. Овој пристап има за цел да постигне ефикасна контрола со минимално влијание врз луѓето и животната средина. Програмите обично вклучуваат следење на бројноста на комарците, идентификација на видовите, следење на појавата на болести и избор на соодветни мерки. == Сузбивање на комарци во урбани средини == Во градовите, контролата на комарците најчесто ја спроведуваат локалните власти преку организирани акции за дезинсекција. Тие можат да вклучуваат третирање на јавни површини, паркови, водни површини и канализациски системи. Ефикасноста на овие програми зависи од редовното следење на состојбата, временските услови и соработката на населението, особено преку отстранување на потенцијални места за размножување околу домовите. == Влијание врз животната средина == Иако сузбивањето на комарците е важно за јавното здравство, неправилната употреба на инсектициди може да има негативни последици врз други организми, особено врз инсектите кои не се штетни, како пчелите и другите опрашувачи. Поради тоа, современите програми се насочени кон прецизно користење на средствата и избор на методи со најмало можно влијание врз екосистемите. qhr61583spehrv7u63r9p0y5pnz4bs6 5605750 5605746 2026-08-06T19:06:15Z Buli 2648 /* Влијание врз животната средина */ 5605750 wikitext text/x-wiki '''Сузбивање на комарци''' претставува збир на мерки и методи насочени кон намалување на бројноста на [[Комарци|комарците]] и ограничување на нивното влијание врз луѓето, животните и животната средина. Главна цел на овие мерки е намалување на ризикот од пренесување на заразни болести преку комарци, како и намалување на непријатностите предизвикани од нивните убоди. Комарците се едни од најзначајните преносители на заразни болести во светот. Некои видови можат да пренесуваат болести како [[маларија]], [[денга]], [[жолта треска]], [[западнонилска треска]], чикунгуња и други инфекции. Поради тоа, контролата на нивната популација претставува важен дел од јавното здравство. == Историја == Првите организирани мерки за сузбивање на комарци се појавиле кон крајот на XIX и почетокот на XX век, по откривањето на улогата на комарците во пренесувањето на одредени болести. Во 1897 година британскиот лекар Роналд Рос докажал дека комарците од родот ''Anopheles'' се преносители на маларијата, што довело до развој на првите научно засновани програми за контрола на комарци. Во текот на XX век, програмите за сузбивање на комарци се прошириле со употреба на инсектициди, одводнување на застојани води и подобрување на санитарните услови. Подоцна, поради влијанието врз животната средина и појавата на отпорност кај комарците, се развиле поодржливи пристапи. == Методи за сузбивање на комарци == Современото сузбивање на комарци најчесто се заснова на интегриран пристап, кој комбинира повеќе различни методи. === Отстранување на местата за размножување === Еден од најважните начини за намалување на бројот на комарци е уништување или управување со нивните живеалишта за размножување. Комарците најчесто се размножуваат во застојана вода, па затоа се преземаат мерки како: * отстранување на отпадни садови во кои се собира вода; * одржување на канали и одводни системи; * исушување или регулирање на мочуришта и бари; * подобрување на водоснабдителните и санитарните системи. === Биолошка контрола === Биолошката контрола користи природни непријатели или биолошки средства за намалување на популацијата на комарци. Во неа спаѓаат: * употреба на бактерии како ''Bacillus thuringiensis israelensis'' (Bti), кои ги напаѓаат ларвите на комарците; * внесување или зачувување на природни предатори, како риби што се хранат со ларви од комарци; * истражувања со генетски модифицирани комарци за намалување на способноста за размножување. === Хемиска контрола === Хемиските методи користат инсектициди за уништување на возрасни комарци или нивните ларви. Најчести методи се: * ларвицидирање — примена на средства во водните површини за уништување на ларвите; * прскање со инсектициди — употреба на средства за намалување на бројот на возрасни комарци; * третирање на површини со средства што ги одбиваат или убиваат комарците. Долготрајната употреба на одредени инсектициди може да доведе до појава на отпорност кај комарците, поради што се применуваат внимателно и во комбинација со други методи. === Механичка и лична заштита === Покрај контролата на популацијата, важни се и мерките за заштита на луѓето: * поставување мрежи против комарци; * употреба на средства за одбивање на комарци (репеленти); * носење облека што го покрива телото; * користење заштитни средства во домовите. == Интегрирано управување со комарци == Современите програми најчесто го применуваат концептот на интегрирано управување со комарци (''Integrated Mosquito Management''), кој претставува комбинација од биолошки, еколошки, хемиски и санитарни мерки. Овој пристап има за цел да постигне ефикасна контрола со минимално влијание врз луѓето и животната средина. Програмите обично вклучуваат следење на бројноста на комарците, идентификација на видовите, следење на појавата на болести и избор на соодветни мерки. == Сузбивање на комарци во урбани средини == Во градовите, контролата на комарците најчесто ја спроведуваат локалните власти преку организирани акции за дезинсекција. Тие можат да вклучуваат третирање на јавни површини, паркови, водни површини и канализациски системи. Ефикасноста на овие програми зависи од редовното следење на состојбата, временските услови и соработката на населението, особено преку отстранување на потенцијални места за размножување околу домовите. == Влијание врз животната средина == Иако сузбивањето на комарците е важно за јавното здравство, неправилната употреба на инсектициди може да има негативни последици врз други организми, особено врз инсектите кои не се штетни, како пчелите и другите опрашувачи. Поради тоа, современите програми се насочени кон прецизно користење на средствата и избор на методи со најмало можно влијание врз екосистемите. [[Категорија:Епидемиологија]] rum0xodik3gd949fy74i2xztuvfbx9g 5605752 5605750 2026-08-06T19:07:41Z Buli 2648 /* Историја */ 5605752 wikitext text/x-wiki '''Сузбивање на комарци''' претставува збир на мерки и методи насочени кон намалување на бројноста на [[Комарци|комарците]] и ограничување на нивното влијание врз луѓето, животните и животната средина. Главна цел на овие мерки е намалување на ризикот од пренесување на заразни болести преку комарци, како и намалување на непријатностите предизвикани од нивните убоди. Комарците се едни од најзначајните преносители на заразни болести во светот. Некои видови можат да пренесуваат болести како [[маларија]], [[денга]], [[жолта треска]], [[западнонилска треска]], чикунгуња и други инфекции. Поради тоа, контролата на нивната популација претставува важен дел од јавното здравство. == Историја == Првите организирани мерки за сузбивање на комарци се појавиле кон крајот на XIX и почетокот на XX век, по откривањето на улогата на комарците во пренесувањето на одредени болести. Во 1897 година британскиот лекар [[Роналд Рос]] докажал дека комарците од родот ''Anopheles'' се преносители на маларијата, што довело до развој на првите научно засновани програми за контрола на комарци. Во текот на XX век, програмите за сузбивање на комарци се прошириле со употреба на инсектициди, одводнување на застојани води и подобрување на санитарните услови. Подоцна, поради влијанието врз животната средина и појавата на отпорност кај комарците, се развиле поодржливи пристапи. == Методи за сузбивање на комарци == Современото сузбивање на комарци најчесто се заснова на интегриран пристап, кој комбинира повеќе различни методи. === Отстранување на местата за размножување === Еден од најважните начини за намалување на бројот на комарци е уништување или управување со нивните живеалишта за размножување. Комарците најчесто се размножуваат во застојана вода, па затоа се преземаат мерки како: * отстранување на отпадни садови во кои се собира вода; * одржување на канали и одводни системи; * исушување или регулирање на мочуришта и бари; * подобрување на водоснабдителните и санитарните системи. === Биолошка контрола === Биолошката контрола користи природни непријатели или биолошки средства за намалување на популацијата на комарци. Во неа спаѓаат: * употреба на бактерии како ''Bacillus thuringiensis israelensis'' (Bti), кои ги напаѓаат ларвите на комарците; * внесување или зачувување на природни предатори, како риби што се хранат со ларви од комарци; * истражувања со генетски модифицирани комарци за намалување на способноста за размножување. === Хемиска контрола === Хемиските методи користат инсектициди за уништување на возрасни комарци или нивните ларви. Најчести методи се: * ларвицидирање — примена на средства во водните површини за уништување на ларвите; * прскање со инсектициди — употреба на средства за намалување на бројот на возрасни комарци; * третирање на површини со средства што ги одбиваат или убиваат комарците. Долготрајната употреба на одредени инсектициди може да доведе до појава на отпорност кај комарците, поради што се применуваат внимателно и во комбинација со други методи. === Механичка и лична заштита === Покрај контролата на популацијата, важни се и мерките за заштита на луѓето: * поставување мрежи против комарци; * употреба на средства за одбивање на комарци (репеленти); * носење облека што го покрива телото; * користење заштитни средства во домовите. == Интегрирано управување со комарци == Современите програми најчесто го применуваат концептот на интегрирано управување со комарци (''Integrated Mosquito Management''), кој претставува комбинација од биолошки, еколошки, хемиски и санитарни мерки. Овој пристап има за цел да постигне ефикасна контрола со минимално влијание врз луѓето и животната средина. Програмите обично вклучуваат следење на бројноста на комарците, идентификација на видовите, следење на појавата на болести и избор на соодветни мерки. == Сузбивање на комарци во урбани средини == Во градовите, контролата на комарците најчесто ја спроведуваат локалните власти преку организирани акции за дезинсекција. Тие можат да вклучуваат третирање на јавни површини, паркови, водни површини и канализациски системи. Ефикасноста на овие програми зависи од редовното следење на состојбата, временските услови и соработката на населението, особено преку отстранување на потенцијални места за размножување околу домовите. == Влијание врз животната средина == Иако сузбивањето на комарците е важно за јавното здравство, неправилната употреба на инсектициди може да има негативни последици врз други организми, особено врз инсектите кои не се штетни, како пчелите и другите опрашувачи. Поради тоа, современите програми се насочени кон прецизно користење на средствата и избор на методи со најмало можно влијание врз екосистемите. [[Категорија:Епидемиологија]] ebzd971wnx5hnxrwvcstl38o8ulypmn 0 1400632 5605747 2026-08-06T19:04:37Z SirGoldenBlade 46796 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1367671732|Thirteenth Dynasty of Egypt]]“ 5605747 wikitext text/x-wiki '''Тринаесеттата династија''' на [[Стар Египет|антички Египет]] (или '''Династија XIII''') имала низа владетели од околу 1802 година п.н.е. до околу 1649 година п.н.е., односно во траење од околу 153 години. Често се класифицира како последна династија на Средното Кралство (кое ги вклучува [[Единаесетта египетска династија|династиите 11]], [[Дванаесетта египетска династија|12]] и [[Четиринаесетта египетска династија|14]]), но некои историчари ја групираат во Вториот преоден период (со династиите од 14 до [[Седумнаесетта египетска династија|17]]). 13-тата династија првично владеела од делтата на Нил до втората катаракта на Нил. Сепак, династијата означила период на опаѓање и нестабилност, при што [[Ханан|Ханаанската]] династија 14 се издигнала истовремено, а династијата Хикси 15 ја презела контролата кратко потоа. [[Аменемхат Собехотеп I]] обично се смета за прв крал на 13-та династија, а [[Мернефере Ај]], иако не бил последен крал, бил последниот што го окупирал главниот град на Средното Кралство, [[Итџтави]], и последниот од династијата со значајно запишано владеење. {| class="wikitable" align="center" |+'''13th Dynasty Monarchs of Egypt''' ! style="width:50px" |Portrait ! style="width:350px" |Name ! style="width:110px" |Reign ! style="width:300px" |Burial ! style="width:150px" |Consort(s) !Lifespan ! style="width:350px" |Comments |- |[[Податотека:Sobekhotep_I_cropped.jpg|133x133пкс]] |Amenemhat Sobekhotep I |c. 1802 - c. 1800 BC | | |Died c. 1800 BC |The dominant hypothesis is that Amenemhat Sobekhotep I was the founder of the dynasty,<ref name="encyclo">Darrell D. Baker: The Encyclopedia of the Pharaohs: Volume I - Predynastic to the Twentieth Dynasty 3300–1069 BC, Stacey International, {{ISBN|978-1-905299-37-9}}, 2008</ref> in older studies Wegaf |- | |Amenemhat Senebef |c. 1800 - c. 1796 BC | | |Died c. 1796 BC |Perhaps a son of Amenemhat IV and brother of Sekhemre Khutawy Sobekhotep<ref name="KR" /> |- | |Nerikare |c. 1796 BC | | |Died c. 1796 BC | |- |[[Податотека:Amenemhat_V.jpg|132x132пкс]] |Amenemhat V |c. 1796 - c. 1793 BC | | |Died c. 1793 BC | |- | |Ameny Qemau |c. 1793 - c. 1792 BC |[[Пирамида на Амени Кемау|Pyramid of Ameny Qemau]] | |Died c. 1792 BC | |- | |Qemau Siharnedjheritef |c. 1792 - c. 1790 BC | | |Died c. 1790 BC |Perhaps identical with King Sehotepibre in the [[Кралски список од Торино|Turin Canon]] |- | |Iufni |c. 1790 - c. 1788 BC | | |Died c. 1788 BC |Known only from the Turin canon |- | |Ameny Amenemhat VI |c. 1788 - c. 1785 BC | | |Died c. 1785 BC | |- |[[Податотека:Stele_Nebnuni_by_Khruner.jpg|100x100пкс]] |Nebnuni |c. 1785 - c. 1783 BC | | |Died c. 1783 BC | |- | |Sehetepibre |c. 1783 - c. 1781 BC | | |Died c. 1781 BC | |- | |Sewadjkare I |c. 1781 BC | | |Died c. 1781 BC |Known only from the Turin canon |- | |Nedjemibre |c. 1781 - c. 1780 BC | | |Died c. 1780 BC |Known only from the Turin canon |- |[[Податотека:Sobekhotep_II.jpg|111x111пкс]] |Sobekhotep II |c. 1780 - c. 1777 BC | | |Died c. 1777 BC | |- | |Renseneb |c. 1777 BC | | |Died c. 1777 BC | |- |[[Податотека:Ka_Statue_of_horawibra.jpg|149x149пкс]] |Hor |c. 1777 - c. 1775 BC |Dahshur | |Died c. 1775 BC | |- | |Sekhemrekhutawy |c. 1775 - c. 1772 BC | | |Died c. 1772 BC |Possibly a son of Hor Awybre |- | |Djedkheperew |c. 1772 - c. 1770 BC | | |Died c. 1770 BC |Possibly a brother of Sekhemrekhutawy |- | |Sebkay |c. 1770 - c. 1769 BC | | |Died c. 1769 BC |Possibly two kings, Seb and his son Kay |- | |Kay Amenemhat VII |c. 1769 - c. 1767 BC | | |Died c. 1767 BC | |- | |Wegaf |c. 1767 BC | | |Died c. 1767 BC | |- |[[Податотека:Khendjer_JE_53368_01.jpg|128x128пкс]] |r |c. 1767 - c. 1759 BC |[[Кенџерова пирамида]]<ref name="MV">Verner, Miroslav. ''The Pyramids: The Mystery, Culture, and Science of Egypt's Great Monuments''. Grove Press. 2001 (1997). {{ISBN|0-8021-3935-3}}</ref> |Seneb[henas?] |Died c. 1759 BC |May also have borne the name Nimaatre |- |[[Податотека:Ägyptisches_Museum_Kairo_2019-11-09_Emramescha_01.jpg|149x149пкс]] |Imyremeshaw |c. 1759 - c. 1757 BC | | |Died c. 1757 BC | |- | |Intef |c. 1757 - c. 1755 BC | | |Died c. 1755 BC | |- | |Seth Meribre |c. 1755 BC | | |Died c. 1755 BC | |- |[[Податотека:SobekhotepIII-DualRelief_BrooklynMuseum.png|100x100пкс]] |Sobekhotep III |c. 1755 - c. 1751 BC | |Senebhenas<ref name="WG">Grajetzki, ''Ancient Egyptian Queens: A Hieroglyphic Dictionary'', Golden House Publications, London, 2005, {{ISBN|978-0954721893}}</ref> <br /><br /> Neni<ref name="WG" /> |Died c. 1751 BC | |- |[[Податотека:Neferhotep_KS_1799_01c.JPG|101x101пкс]] |Neferhotep I |c. 1751 - c. 1740 BC | |Senebsen<ref name="WG" /> |Died c. 1740 BC | |- | |Sihathor |c. 1740 - c. 1739 BC | | |Died c. 1739 BC |Ephemeral coregent with his brother Neferhotep I |- |[[Податотека:Louvres-antiquites-egyptiennes-img_2808.jpg|133x133пкс]] |Sobekhotep IV |c. 1739 - c. 1730 BC | |Tjan<ref name="WG" /> |Died c. 1730 BC |Brother of Neferhotep I and Sihathor |- |[[Податотека:Statue_of_Merhotepre_Sobekhotep_V.jpg|150x150пкс]] |Sobekhotep V |c. 1730 - c. 1727 BC | | |Died c. 1727 BC | |- |[[Податотека:Sobekhotep_V_cropped.jpg|133x133пкс]] |Sobekhotep VI |c. 1720 BC | | |Died c. 1720 BC | |- | |Ibiau |c. 1713 BC | | |Died c. 1713 BC | |- |[[Податотека:Merneferre_Ay_(cropped).jpg|122x122пкс]] |Ay I |c. 1690 BC |Built a pyramid whose location is unknown, maybe near [[Мемфис (Египет)|Memphis]] | |Died c. 1690 BC |Reigned around 23 years, the longest reign of the dynasty. Last king to be attested in both Lower and Upper Egypt. |- |} По овие кралеви, преостанатите владетели од 13-та династија се потврдени само со наоди од Горен Египет. Ова можеби укажува на напуштање на стариот главен град Итџтави во корист на [[Теба (Египет)|Теба]].<ref name="bentor" /> Дафна Бен Тор верува дека овој настан бил предизвикан од инвазијата на источната Делта и регионот Мемфит од страна на ханаанските владетели. За некои автори, ова го означува крајот на Средното Кралство и почетокот на Вториот преоден период. Сепак, оваа анализа е отфрлена од Рихолт и Бејкер, кои забележуваат дека стелата на [[Сехекенре Санкптахи]], кој владеел кон крајот на династијата, сугерира дека тој владеел над Мемфис. Стелата е од непознато потекло.<ref name="encyclo">Darrell D. Baker: The Encyclopedia of the Pharaohs: Volume I - Predynastic to the Twentieth Dynasty 3300–1069 BC, Stacey International, {{ISBN|978-1-905299-37-9}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-905299-37-9|<bdi>978-1-905299-37-9</bdi>]], 2008</ref> {| class="wikitable" align="center" style="margin: 1em auto 1em auto; width: 75%" |+'''13th Dynasty Monarchs of Egypt continued''' !Portrait !Name !Reign !Lifespan !Comments |- | |Ini |c. 1677 - c. 1675 BC |Died c. 1675 BC |Also known as Ini I |- | |Sewadjtu |c. 1675 - c. 1672 BC |Died c. 1672 BC | |- | |Hori |c. 1669 - c. 1664 BC |Died c. 1664 BC |Also known as Hori II |- | |Sobekhotep VII |c. 1664 - c. 1663 BC |Died c. 1663 BC | |- | |''Unknown'' | | | |- | |''Unknown'' | | | |- | |''Unknown'' | | | |- | |''Unknown'' | | | |- | |''Unknown'' | | | |- | |''Unknown'' | | | |- | |''Unknown'' | | | |- | |''Unknown'' | | | |- | |Merkheperre |c. 1656 BC |Died c. 1656 BC | |- | |Merkare |c. 1656 BC |Died c. 1656 BC |Known only from the Turin canon |- | |''Unknown'' | | | |- | |''Unknown'' | | | |- | |''Unknown'' | | | |- | |[...]mosre | | | |- | |Ibi [...]maatre | | | |- | |Hor [...] [...]webenre | | | |- | |Sekhemkare II |c. 1653 BC |Died c. 1653 BC |Name reconstructed as Sekhemkare based on a hypothesis by Darrell Baker filling the lacunae in the Turin King List and the Seheqenre Sankhptahi stele |- | |[...]re | | | |- | |Se[...]enre |c. 1649 BC |Died c. 1649 BC |Possibly the Turin canon's preservation of the prenomen Sewahenre |- |} Хронолошката позиција на голем број потврдени владетели не може конечно да се утврди поради недостаток на докази: {| class="wikitable" align="center" style="margin: 1em auto 1em auto; width: 75%" |+'''13-та династија монарси на Египет, неодредена позиција''' ! Портрет ! Име ! Коментари |- |[[Податотека:Neferhotep_II_2_(cropped).jpg|131x131пкс]] | [[Неферхотеп II]] | Можеби исто како [[Мерсекемре Инед]] |- |[[Податотека:Reperti_del_Tempio_di_Iside_di_Benevento_25.jpg|133x133пкс]] | [[Ини II]] | Според фон Бекерат, наследник на Севаџаре Ментухотеп V и претходник на Меркпере |- | | [[Сенебмиу]] | Според фон Бекерат, наследник на Секаре |- | | [[Ментухотеп V]] | |- |[[Податотека:Sankhptahi.jpg|100x100пкс]] | [[Санкптахи]] | Претставено на стела посветена на Птах |- | | [[Дедумоза I]] | |- | | [[Дедумоза II]] | Можеби вазал на [[Хикси|Хиксите]] |- | | [[Монтемсаф]] | |- |[[Податотека:Senusret_IV_(cropped).png|113x113пкс]] | [[Сенусрет IV]] | Веројатно владеел во 17-та династија |- | | [[Небматре]] | Веројатно владеел во 17-та династија |- | | [[Собехотеп IX]] | |} == Наводи == [[Категорија:Староегипетски династии]] [[Категорија:Тринаесетта египетска династија]] hpzzx8rea17je1aa3t60pcrjo6zs146 5605753 5605747 2026-08-06T19:09:29Z SirGoldenBlade 46796 5605753 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | conventional_long_name = Тринаесетта египетска династија | era = ториот преоден период | government_type = Апсолутна монархија | image_map = Sobekhotep I cropped.jpg | image_map_caption = Портрет на кралот Аменемхат Собекотеп I | year_start = {{Circa|1802 п.н.е.}} | year_end = {{Circa|1649 п.н.е.}} | p1 = 12та | flag_p1 = | s1 = 14та | flag_s1 = | s2 = 15та | flag_s2 = | s3 = 16та | s4 = Абидос династија | flag_s3 = | capital = Итџтави (околу 1802 п.н.е. – околу 1677 п.н.е.) <br> [[Теба]] (околу 1677 п.н.е. – околу 1649 п.н.е.) | common_languages = [[Египетски јазик|Египетски]] | title_leader = [[Список на фараони|Фараон]] | year_leader1 = о. 1802–о. 1800 п.н.е. (првиот) | leader1 = [[Аменехмат Собекотеп I]] | year_leader2 = о. 1649 п.н.е. (последниот) | leader2 = Се[...]енре | religion = Древна египетска религија | event_start = | event_end = }} '''Тринаесеттата династија''' на [[Стар Египет|антички Египет]] (или '''Династија XIII''') имала низа владетели од околу 1802 година п.н.е. до околу 1649 година п.н.е., односно во траење од околу 153 години. Често се класифицира како последна династија на Средното Кралство (кое ги вклучува [[Единаесетта египетска династија|династиите 11]], [[Дванаесетта египетска династија|12]] и [[Четиринаесетта египетска династија|14]]), но некои историчари ја групираат во Вториот преоден период (со династиите од 14 до [[Седумнаесетта египетска династија|17]]). 13-тата династија првично владеела од делтата на Нил до втората катаракта на Нил. Сепак, династијата означила период на опаѓање и нестабилност, при што [[Ханан|Ханаанската]] династија 14 се издигнала истовремено, а династијата Хикси 15 ја презела контролата кратко потоа. [[Аменемхат Собехотеп I]] обично се смета за прв крал на 13-та династија, а [[Мернефере Ај]], иако не бил последен крал, бил последниот што го окупирал главниот град на Средното Кралство, [[Итџтави]], и последниот од династијата со значајно запишано владеење. {| class="wikitable" align="center" |+'''13th Dynasty Monarchs of Egypt''' ! style="width:50px" |Portrait ! style="width:350px" |Name ! style="width:110px" |Reign ! style="width:300px" |Burial ! style="width:150px" |Consort(s) !Lifespan ! style="width:350px" |Comments |- |[[Податотека:Sobekhotep_I_cropped.jpg|133x133пкс]] |Amenemhat Sobekhotep I |c. 1802 - c. 1800 BC | | |Died c. 1800 BC |The dominant hypothesis is that Amenemhat Sobekhotep I was the founder of the dynasty,<ref name="encyclo">Darrell D. Baker: The Encyclopedia of the Pharaohs: Volume I - Predynastic to the Twentieth Dynasty 3300–1069 BC, Stacey International, {{ISBN|978-1-905299-37-9}}, 2008</ref> in older studies Wegaf |- | |Amenemhat Senebef |c. 1800 - c. 1796 BC | | |Died c. 1796 BC |Perhaps a son of Amenemhat IV and brother of Sekhemre Khutawy Sobekhotep<ref name="KR" /> |- | |Nerikare |c. 1796 BC | | |Died c. 1796 BC | |- |[[Податотека:Amenemhat_V.jpg|132x132пкс]] |Amenemhat V |c. 1796 - c. 1793 BC | | |Died c. 1793 BC | |- | |Ameny Qemau |c. 1793 - c. 1792 BC |[[Пирамида на Амени Кемау|Pyramid of Ameny Qemau]] | |Died c. 1792 BC | |- | |Qemau Siharnedjheritef |c. 1792 - c. 1790 BC | | |Died c. 1790 BC |Perhaps identical with King Sehotepibre in the [[Кралски список од Торино|Turin Canon]] |- | |Iufni |c. 1790 - c. 1788 BC | | |Died c. 1788 BC |Known only from the Turin canon |- | |Ameny Amenemhat VI |c. 1788 - c. 1785 BC | | |Died c. 1785 BC | |- |[[Податотека:Stele_Nebnuni_by_Khruner.jpg|100x100пкс]] |Nebnuni |c. 1785 - c. 1783 BC | | |Died c. 1783 BC | |- | |Sehetepibre |c. 1783 - c. 1781 BC | | |Died c. 1781 BC | |- | |Sewadjkare I |c. 1781 BC | | |Died c. 1781 BC |Known only from the Turin canon |- | |Nedjemibre |c. 1781 - c. 1780 BC | | |Died c. 1780 BC |Known only from the Turin canon |- |[[Податотека:Sobekhotep_II.jpg|111x111пкс]] |Sobekhotep II |c. 1780 - c. 1777 BC | | |Died c. 1777 BC | |- | |Renseneb |c. 1777 BC | | |Died c. 1777 BC | |- |[[Податотека:Ka_Statue_of_horawibra.jpg|149x149пкс]] |Hor |c. 1777 - c. 1775 BC |Dahshur | |Died c. 1775 BC | |- | |Sekhemrekhutawy |c. 1775 - c. 1772 BC | | |Died c. 1772 BC |Possibly a son of Hor Awybre |- | |Djedkheperew |c. 1772 - c. 1770 BC | | |Died c. 1770 BC |Possibly a brother of Sekhemrekhutawy |- | |Sebkay |c. 1770 - c. 1769 BC | | |Died c. 1769 BC |Possibly two kings, Seb and his son Kay |- | |Kay Amenemhat VII |c. 1769 - c. 1767 BC | | |Died c. 1767 BC | |- | |Wegaf |c. 1767 BC | | |Died c. 1767 BC | |- |[[Податотека:Khendjer_JE_53368_01.jpg|128x128пкс]] |r |c. 1767 - c. 1759 BC |[[Кенџерова пирамида]]<ref name="MV">Verner, Miroslav. ''The Pyramids: The Mystery, Culture, and Science of Egypt's Great Monuments''. Grove Press. 2001 (1997). {{ISBN|0-8021-3935-3}}</ref> |Seneb[henas?] |Died c. 1759 BC |May also have borne the name Nimaatre |- |[[Податотека:Ägyptisches_Museum_Kairo_2019-11-09_Emramescha_01.jpg|149x149пкс]] |Imyremeshaw |c. 1759 - c. 1757 BC | | |Died c. 1757 BC | |- | |Intef |c. 1757 - c. 1755 BC | | |Died c. 1755 BC | |- | |Seth Meribre |c. 1755 BC | | |Died c. 1755 BC | |- |[[Податотека:SobekhotepIII-DualRelief_BrooklynMuseum.png|100x100пкс]] |Sobekhotep III |c. 1755 - c. 1751 BC | |Senebhenas<ref name="WG">Grajetzki, ''Ancient Egyptian Queens: A Hieroglyphic Dictionary'', Golden House Publications, London, 2005, {{ISBN|978-0954721893}}</ref> <br /><br /> Neni<ref name="WG" /> |Died c. 1751 BC | |- |[[Податотека:Neferhotep_KS_1799_01c.JPG|101x101пкс]] |Neferhotep I |c. 1751 - c. 1740 BC | |Senebsen<ref name="WG" /> |Died c. 1740 BC | |- | |Sihathor |c. 1740 - c. 1739 BC | | |Died c. 1739 BC |Ephemeral coregent with his brother Neferhotep I |- |[[Податотека:Louvres-antiquites-egyptiennes-img_2808.jpg|133x133пкс]] |Sobekhotep IV |c. 1739 - c. 1730 BC | |Tjan<ref name="WG" /> |Died c. 1730 BC |Brother of Neferhotep I and Sihathor |- |[[Податотека:Statue_of_Merhotepre_Sobekhotep_V.jpg|150x150пкс]] |Sobekhotep V |c. 1730 - c. 1727 BC | | |Died c. 1727 BC | |- |[[Податотека:Sobekhotep_V_cropped.jpg|133x133пкс]] |Sobekhotep VI |c. 1720 BC | | |Died c. 1720 BC | |- | |Ibiau |c. 1713 BC | | |Died c. 1713 BC | |- |[[Податотека:Merneferre_Ay_(cropped).jpg|122x122пкс]] |Ay I |c. 1690 BC |Built a pyramid whose location is unknown, maybe near [[Мемфис (Египет)|Memphis]] | |Died c. 1690 BC |Reigned around 23 years, the longest reign of the dynasty. Last king to be attested in both Lower and Upper Egypt. |- |} По овие кралеви, преостанатите владетели од 13-та династија се потврдени само со наоди од Горен Египет. Ова можеби укажува на напуштање на стариот главен град Итџтави во корист на [[Теба (Египет)|Теба]].<ref name="bentor" /> Дафна Бен Тор верува дека овој настан бил предизвикан од инвазијата на источната Делта и регионот Мемфит од страна на ханаанските владетели. За некои автори, ова го означува крајот на Средното Кралство и почетокот на Вториот преоден период. Сепак, оваа анализа е отфрлена од Рихолт и Бејкер, кои забележуваат дека стелата на [[Сехекенре Санкптахи]], кој владеел кон крајот на династијата, сугерира дека тој владеел над Мемфис. Стелата е од непознато потекло.<ref name="encyclo">Darrell D. Baker: The Encyclopedia of the Pharaohs: Volume I - Predynastic to the Twentieth Dynasty 3300–1069 BC, Stacey International, {{ISBN|978-1-905299-37-9}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-905299-37-9|<bdi>978-1-905299-37-9</bdi>]], 2008</ref> {| class="wikitable" align="center" style="margin: 1em auto 1em auto; width: 75%" |+'''13th Dynasty Monarchs of Egypt continued''' !Portrait !Name !Reign !Lifespan !Comments |- | |Ini |c. 1677 - c. 1675 BC |Died c. 1675 BC |Also known as Ini I |- | |Sewadjtu |c. 1675 - c. 1672 BC |Died c. 1672 BC | |- | |Hori |c. 1669 - c. 1664 BC |Died c. 1664 BC |Also known as Hori II |- | |Sobekhotep VII |c. 1664 - c. 1663 BC |Died c. 1663 BC | |- | |''Unknown'' | | | |- | |''Unknown'' | | | |- | |''Unknown'' | | | |- | |''Unknown'' | | | |- | |''Unknown'' | | | |- | |''Unknown'' | | | |- | |''Unknown'' | | | |- | |''Unknown'' | | | |- | |Merkheperre |c. 1656 BC |Died c. 1656 BC | |- | |Merkare |c. 1656 BC |Died c. 1656 BC |Known only from the Turin canon |- | |''Unknown'' | | | |- | |''Unknown'' | | | |- | |''Unknown'' | | | |- | |[...]mosre | | | |- | |Ibi [...]maatre | | | |- | |Hor [...] [...]webenre | | | |- | |Sekhemkare II |c. 1653 BC |Died c. 1653 BC |Name reconstructed as Sekhemkare based on a hypothesis by Darrell Baker filling the lacunae in the Turin King List and the Seheqenre Sankhptahi stele |- | |[...]re | | | |- | |Se[...]enre |c. 1649 BC |Died c. 1649 BC |Possibly the Turin canon's preservation of the prenomen Sewahenre |- |} Хронолошката позиција на голем број потврдени владетели не може конечно да се утврди поради недостаток на докази: {| class="wikitable" align="center" style="margin: 1em auto 1em auto; width: 75%" |+'''13-та династија монарси на Египет, неодредена позиција''' ! Портрет ! Име ! Коментари |- |[[Податотека:Neferhotep_II_2_(cropped).jpg|131x131пкс]] | [[Неферхотеп II]] | Можеби исто како [[Мерсекемре Инед]] |- |[[Податотека:Reperti_del_Tempio_di_Iside_di_Benevento_25.jpg|133x133пкс]] | [[Ини II]] | Според фон Бекерат, наследник на Севаџаре Ментухотеп V и претходник на Меркпере |- | | [[Сенебмиу]] | Според фон Бекерат, наследник на Секаре |- | | [[Ментухотеп V]] | |- |[[Податотека:Sankhptahi.jpg|100x100пкс]] | [[Санкптахи]] | Претставено на стела посветена на Птах |- | | [[Дедумоза I]] | |- | | [[Дедумоза II]] | Можеби вазал на [[Хикси|Хиксите]] |- | | [[Монтемсаф]] | |- |[[Податотека:Senusret_IV_(cropped).png|113x113пкс]] | [[Сенусрет IV]] | Веројатно владеел во 17-та династија |- | | [[Небматре]] | Веројатно владеел во 17-та династија |- | | [[Собехотеп IX]] | |} == Наводи == [[Категорија:Староегипетски династии]] [[Категорија:Тринаесетта египетска династија]] mms8xl2wnwu33nxiia9k9rrondoz3w8 5605758 5605753 2026-08-06T19:18:02Z SirGoldenBlade 46796 5605758 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | conventional_long_name = Тринаесетта египетска династија | era = ториот преоден период | government_type = Апсолутна монархија | image_map = Sobekhotep I cropped.jpg | image_map_caption = Портрет на кралот Аменемхат Собекотеп I | year_start = {{Circa|1802 п.н.е.}} | year_end = {{Circa|1649 п.н.е.}} | p1 = 12та | flag_p1 = | s1 = 14та | flag_s1 = | s2 = 15та | flag_s2 = | s3 = 16та | s4 = Абидос династија | flag_s3 = | capital = Итџтави (околу 1802 п.н.е. – околу 1677 п.н.е.) <br> [[Теба]] (околу 1677 п.н.е. – околу 1649 п.н.е.) | common_languages = [[Египетски јазик|Египетски]] | title_leader = [[Список на фараони|Фараон]] | year_leader1 = о. 1802–о. 1800 п.н.е. (првиот) | leader1 = [[Аменехмат Собекотеп I]] | year_leader2 = о. 1649 п.н.е. (последниот) | leader2 = Се[...]енре | religion = Древна египетска религија | event_start = | event_end = }} '''Тринаесеттата династија''' на [[Стар Египет|антички Египет]] (или '''Династија XIII''') имала низа владетели од околу 1802 година п.н.е. до околу 1649 година п.н.е., односно во траење од околу 153 години. Често се класифицира како последна династија на Средното Кралство (кое ги вклучува [[Единаесетта египетска династија|династиите 11]], [[Дванаесетта египетска династија|12]] и [[Четиринаесетта египетска династија|14]]), но некои историчари ја групираат во Вториот преоден период (со династиите од 14 до [[Седумнаесетта египетска династија|17]]). 13-тата династија првично владеела од делтата на Нил до втората катаракта на Нил. Сепак, династијата означила период на опаѓање и нестабилност, при што [[Ханан|Ханаанската]] династија 14 се издигнала истовремено, а династијата Хикси 15 ја презела контролата кратко потоа. [[Аменемхат Собехотеп I]] обично се смета за прв крал на 13-та династија, а [[Мернефере Ај]], иако не бил последен крал, бил последниот што го окупирал главниот град на Средното Кралство, [[Итџтави]], и последниот од династијата со значајно запишано владеење. {| class="wikitable" align="center" |+'''Владетели на 13-та египетска династија''' ! style="width:50px" |Портрет ! style="width:350px" |Име ! style="width:110px" |Владеел ! style="width:300px" |Погребан !Lifespan ! style="width:350px" |Коментари |- |[[Податотека:Sobekhotep_I_cropped.jpg|133x133пкс]] |Аменемхат Собектеп I |о. 1802 - о. 1800 п.н.е. | |Починал о. 1800 п.н.е. |Главната претпоставка смета дека Аменемхат Собектеп I бил основач на династијата<ref name="encyclo">Darrell D. Baker: The Encyclopedia of the Pharaohs: Volume I - Predynastic to the Twentieth Dynasty 3300–1069 BC, Stacey International, {{ISBN|978-1-905299-37-9}}, 2008</ref> |- | |Аменемхат Сенебеф |c. 1800 - c. 1796 BC | |Died c. 1796 BC |Perhaps a son of Amenemhat IV and brother of Sekhemre Khutawy Sobekhotep<ref name="KR" /> |- | |Nerikare |c. 1796 BC | |Died c. 1796 BC | |- |[[Податотека:Amenemhat_V.jpg|132x132пкс]] |Amenemhat V |c. 1796 - c. 1793 BC | |Died c. 1793 BC | |- | |Ameny Qemau |c. 1793 - c. 1792 BC |[[Пирамида на Амени Кемау]] |Died c. 1792 BC | |- | |Qemau Siharnedjheritef |c. 1792 - c. 1790 BC | |Died c. 1790 BC |Perhaps identical with King Sehotepibre in the [[Кралски список од Торино|Turin Canon]] |- | |Iufni |c. 1790 - c. 1788 BC | |Died c. 1788 BC |Known only from the Turin canon |- | |Ameny Amenemhat VI |c. 1788 - c. 1785 BC | |Died c. 1785 BC | |- |[[Податотека:Stele_Nebnuni_by_Khruner.jpg|100x100пкс]] |Nebnuni |c. 1785 - c. 1783 BC | |Died c. 1783 BC | |- | |Sehetepibre |c. 1783 - c. 1781 BC | |Died c. 1781 BC | |- | |Sewadjkare I |c. 1781 BC | |Died c. 1781 BC |Known only from the Turin canon |- | |Nedjemibre |c. 1781 - c. 1780 BC | |Died c. 1780 BC |Known only from the Turin canon |- |[[Податотека:Sobekhotep_II.jpg|111x111пкс]] |Sobekhotep II |c. 1780 - c. 1777 BC | |Died c. 1777 BC | |- | |Renseneb |c. 1777 BC | |Died c. 1777 BC | |- |[[Податотека:Ka_Statue_of_horawibra.jpg|149x149пкс]] |Hor |c. 1777 - c. 1775 BC |Dahshur |Died c. 1775 BC | |- | |Sekhemrekhutawy |c. 1775 - c. 1772 BC | |Died c. 1772 BC |Possibly a son of Hor Awybre |- | |Djedkheperew |c. 1772 - c. 1770 BC | |Died c. 1770 BC |Possibly a brother of Sekhemrekhutawy |- | |Sebkay |c. 1770 - c. 1769 BC | |Died c. 1769 BC |Possibly two kings, Seb and his son Kay |- | |Kay Amenemhat VII |c. 1769 - c. 1767 BC | |Died c. 1767 BC | |- | |Вегаф |c. 1767 BC | |Died c. 1767 BC | |- |[[Податотека:Khendjer_JE_53368_01.jpg|128x128пкс]] |r |c. 1767 - c. 1759 BC |[[Кенџерова пирамида]]<ref name="MV">Verner, Miroslav. ''The Pyramids: The Mystery, Culture, and Science of Egypt's Great Monuments''. Grove Press. 2001 (1997). {{ISBN|0-8021-3935-3}}</ref> |Died c. 1759 BC |May also have borne the name Nimaatre |- |[[Податотека:Ägyptisches_Museum_Kairo_2019-11-09_Emramescha_01.jpg|149x149пкс]] |Imyremeshaw |c. 1759 - c. 1757 BC | |Died c. 1757 BC | |- | |Intef |c. 1757 - c. 1755 BC | |Died c. 1755 BC | |- | |Seth Meribre |c. 1755 BC | |Died c. 1755 BC | |- |[[Податотека:SobekhotepIII-DualRelief_BrooklynMuseum.png|100x100пкс]] |Sobekhotep III |c. 1755 - c. 1751 BC | |Died c. 1751 BC | |- |[[Податотека:Neferhotep_KS_1799_01c.JPG|101x101пкс]] |Neferhotep I |c. 1751 - c. 1740 BC | |Died c. 1740 BC | |- | |Sihathor |c. 1740 - c. 1739 BC | |Died c. 1739 BC |Ephemeral coregent with his brother Neferhotep I |- |[[Податотека:Louvres-antiquites-egyptiennes-img_2808.jpg|133x133пкс]] |Sobekhotep IV |c. 1739 - c. 1730 BC | |Died c. 1730 BC |Brother of Neferhotep I and Sihathor |- |[[Податотека:Statue_of_Merhotepre_Sobekhotep_V.jpg|150x150пкс]] |Sobekhotep V |c. 1730 - c. 1727 BC | |Died c. 1727 BC | |- |[[Податотека:Sobekhotep_V_cropped.jpg|133x133пкс]] |Sobekhotep VI |c. 1720 BC | |Died c. 1720 BC | |- | |Ibiau |c. 1713 BC | |Died c. 1713 BC | |- |[[Податотека:Merneferre_Ay_(cropped).jpg|122x122пкс]] |Ay I |c. 1690 BC |Built a pyramid whose location is unknown, maybe near [[Мемфис (Египет)|Memphis]] |Died c. 1690 BC |Reigned around 23 years, the longest reign of the dynasty. Last king to be attested in both Lower and Upper Egypt. |- |} По овие кралеви, преостанатите владетели од 13-та династија се потврдени само со наоди од Горен Египет. Ова можеби укажува на напуштање на стариот главен град Итџтави во корист на [[Теба (Египет)|Теба]].<ref name="bentor" /> Дафна Бен Тор верува дека овој настан бил предизвикан од инвазијата на источната Делта и регионот Мемфит од страна на ханаанските владетели. За некои автори, ова го означува крајот на Средното Кралство и почетокот на Вториот преоден период. Сепак, оваа анализа е отфрлена од Рихолт и Бејкер, кои забележуваат дека стелата на [[Сехекенре Санкптахи]], кој владеел кон крајот на династијата, сугерира дека тој владеел над Мемфис. Стелата е од непознато потекло.<ref name="encyclo">Darrell D. Baker: The Encyclopedia of the Pharaohs: Volume I - Predynastic to the Twentieth Dynasty 3300–1069 BC, Stacey International, {{ISBN|978-1-905299-37-9}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-905299-37-9|<bdi>978-1-905299-37-9</bdi>]], 2008</ref> {| class="wikitable" align="center" style="margin: 1em auto 1em auto; width: 75%" |+'''13th Dynasty Monarchs of Egypt continued''' !Portrait !Name !Reign !Lifespan !Comments |- | |Ini |c. 1677 - c. 1675 BC |Died c. 1675 BC |Also known as Ini I |- | |Sewadjtu |c. 1675 - c. 1672 BC |Died c. 1672 BC | |- | |Hori |c. 1669 - c. 1664 BC |Died c. 1664 BC |Also known as Hori II |- | |Sobekhotep VII |c. 1664 - c. 1663 BC |Died c. 1663 BC | |- | |''Unknown'' | | | |- | |''Unknown'' | | | |- | |''Unknown'' | | | |- | |''Unknown'' | | | |- | |''Unknown'' | | | |- | |''Unknown'' | | | |- | |''Unknown'' | | | |- | |''Unknown'' | | | |- | |Merkheperre |c. 1656 BC |Died c. 1656 BC | |- | |Merkare |c. 1656 BC |Died c. 1656 BC |Known only from the Turin canon |- | |''Unknown'' | | | |- | |''Unknown'' | | | |- | |''Unknown'' | | | |- | |[...]mosre | | | |- | |Ibi [...]maatre | | | |- | |Hor [...] [...]webenre | | | |- | |Sekhemkare II |c. 1653 BC |Died c. 1653 BC |Name reconstructed as Sekhemkare based on a hypothesis by Darrell Baker filling the lacunae in the Turin King List and the Seheqenre Sankhptahi stele |- | |[...]re | | | |- | |Se[...]enre |c. 1649 BC |Died c. 1649 BC |Possibly the Turin canon's preservation of the prenomen Sewahenre |- |} Хронолошката позиција на голем број потврдени владетели не може конечно да се утврди поради недостаток на докази: {| class="wikitable" align="center" style="margin: 1em auto 1em auto; width: 75%" |+'''13-та династија монарси на Египет, неодредена позиција''' ! Портрет ! Име ! Коментари |- |[[Податотека:Neferhotep_II_2_(cropped).jpg|131x131пкс]] | [[Неферхотеп II]] | Можеби исто како [[Мерсекемре Инед]] |- |[[Податотека:Reperti_del_Tempio_di_Iside_di_Benevento_25.jpg|133x133пкс]] | [[Ини II]] | Според фон Бекерат, наследник на Севаџаре Ментухотеп V и претходник на Меркпере |- | | [[Сенебмиу]] | Според фон Бекерат, наследник на Секаре |- | | [[Ментухотеп V]] | |- |[[Податотека:Sankhptahi.jpg|100x100пкс]] | [[Санкптахи]] | Претставено на стела посветена на Птах |- | | [[Дедумоза I]] | |- | | [[Дедумоза II]] | Можеби вазал на [[Хикси|Хиксите]] |- | | [[Монтемсаф]] | |- |[[Податотека:Senusret_IV_(cropped).png|113x113пкс]] | [[Сенусрет IV]] | Веројатно владеел во 17-та династија |- | | [[Небматре]] | Веројатно владеел во 17-та династија |- | | [[Собехотеп IX]] | |} == Наводи == [[Категорија:Староегипетски династии]] [[Категорија:Тринаесетта египетска династија]] 9ynce7gu5w9j6mv33uka1ax5qukj46h 5605760 5605758 2026-08-06T19:34:35Z SirGoldenBlade 46796 5605760 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | conventional_long_name = Тринаесетта египетска династија | era = ториот преоден период | government_type = Апсолутна монархија | image_map = Sobekhotep I cropped.jpg | image_map_caption = Портрет на кралот Аменемхат Собекотеп I | year_start = {{Circa|1802 п.н.е.}} | year_end = {{Circa|1649 п.н.е.}} | p1 = 12та | flag_p1 = | s1 = 14та | flag_s1 = | s2 = 15та | flag_s2 = | s3 = 16та | s4 = Абидос династија | flag_s3 = | capital = Итџтави (околу 1802 п.н.е. – околу 1677 п.н.е.) <br> [[Теба]] (околу 1677 п.н.е. – околу 1649 п.н.е.) | common_languages = [[Египетски јазик|Египетски]] | title_leader = [[Список на фараони|Фараон]] | year_leader1 = о. 1802–о. 1800 п.н.е. (првиот) | leader1 = [[Аменехмат Собекотеп I]] | year_leader2 = о. 1649 п.н.е. (последниот) | leader2 = Се[...]енре | religion = Древна египетска религија | event_start = | event_end = }} '''Тринаесеттата династија''' на [[Стар Египет|антички Египет]] (или '''Династија XIII''') имала низа владетели од околу 1802 година п.н.е. до околу 1649 година п.н.е., односно во траење од околу 153 години. Често се класифицира како последна династија на Средното Кралство (кое ги вклучува [[Единаесетта египетска династија|династиите 11]], [[Дванаесетта египетска династија|12]] и [[Четиринаесетта египетска династија|14]]), но некои историчари ја групираат во Вториот преоден период (со династиите од 14 до [[Седумнаесетта египетска династија|17]]). 13-тата династија првично владеела од делтата на Нил до втората катаракта на Нил. Сепак, династијата означила период на опаѓање и нестабилност, при што [[Ханан|Ханаанската]] династија 14 се издигнала истовремено, а династијата Хикси 15 ја презела контролата кратко потоа. [[Аменемхат Собехотеп I]] обично се смета за прв крал на 13-та династија, а [[Мернефере Ај]], иако не бил последен крал, бил последниот што го окупирал главниот град на Средното Кралство, [[Итџтави]], и последниот од династијата со значајно запишано владеење. {| class="wikitable" align="center" |+'''Владетели на 13-та египетска династија''' ! style="width:50px" |Портрет ! style="width:350px" |Име ! style="width:110px" |Владеел ! style="width:300px" |Погребан !Починал ! style="width:350px" |Коментари |- |[[Податотека:Sobekhotep_I_cropped.jpg|133x133пкс]] |Аменемхат Собектеп I |о. 1802 - о. 1800 п.н.е. | |Починал о. 1800 п.н.е. |Главната претпоставка смета дека Аменемхат Собектеп I бил основач на династијата<ref name="encyclo">Darrell D. Baker: The Encyclopedia of the Pharaohs: Volume I - Predynastic to the Twentieth Dynasty 3300–1069 BC, Stacey International, {{ISBN|978-1-905299-37-9}}, 2008</ref> |- | |Аменемхат Сенебеф |c. 1800 - c. 1796 п.н.е. | |Починал о. 1796 п.н.е. |Можеби е син на Аменемхат IV и брат на Секемре Кутави Собекотеп<ref name="KR" /> |- | |Нерикаре |c. 1796 п.н.е. | |Починал о. 1796 п.н.е. | |- |[[Податотека:Amenemhat_V.jpg|132x132пкс]] |Аменемхат V |c. 1796 - c. 1793 п.н.е. | |Починал о. 1793 п.н.е. | |- | |Амени Кемау |c. 1793 - c. 1792 п.н.е. |[[Пирамида на Амени Кемау]] |Починал о. 1792 п.н.е. | |- | |Кемау Сихарнедџхеритеф |c. 1792 - c. 1790 п.н.е. | |Починал о. 1790 п.н.е. |Можеби е истото со кралот Сехотепибреод [[Кралски список од Торино]] |- | |Иуфни |c. 1790 - c. 1788 п.н.е. | |Починал о. 1788 п.н.е. |Познат само од Кралски список од Торино |- | |Амени Аменемхат VI |c. 1788 - c. 1785 п.н.е. | |Починал о. 1785 п.н.е. | |- |[[Податотека:Stele_Nebnuni_by_Khruner.jpg|100x100пкс]] |Небнуни |c. 1785 - c. 1783 п.н.е. | |Починал о. 1783 п.н.е. | |- | |Сехетепибре |c. 1783 - c. 1781 п.н.е. | |Починал о. 1781 п.н.е. | |- | |Севаџкаре I |c. 1781 п.н.е. | |Починал о. 1781 п.н.е. |Познат само од Кралски список од Торино |- | |Неџемибре |c. 1781 - c. 1780 п.н.е. | |Починал о. 1780 п.н.е. |Познат само од Кралски список од Торино |- |[[Податотека:Sobekhotep_II.jpg|111x111пкс]] |Собекотеп II |c. 1780 - c. 1777 п.н.е. | |Починал о. 1777 п.н.е. | |- | |Ренсенеб |c. 1777 п.н.е. | |Починал о. 1777 п.н.е. | |- |[[Податотека:Ka_Statue_of_horawibra.jpg|149x149пкс]] |Хор |c. 1777 - c. 1775 п.н.е. |Дашур |Починал о. 1775 п.н.е. | |- | |Секемрекутави |c. 1775 - c. 1772 п.н.е. | |Починал о. 1772 п.н.е. |Можеби син на Хор Авибре |- | |Џедкеперев |c. 1772 - c. 1770 п.н.е. | |Починал о. 1770 п.н.е. |Можеби е брат на Секемрекутави |- | |Себкај |c. 1770 - c. 1769 п.н.е. | |Починал о. 1769 п.н.е. |Можеби се двајца кралеви, Себ и неговиот син Кај |- | |Кај Аменемхат VII |c. 1769 - c. 1767 п.н.е. | |Починал о. 1767 п.н.е. | |- | |Вегаф |c. 1767 п.н.е. | |Починал о. 1767 п.н.е. | |- |[[Податотека:Khendjer_JE_53368_01.jpg|128x128пкс]] |Кенџер |c. 1767 - c. 1759 п.н.е. |[[Кенџерова пирамида]]<ref name="MV">Verner, Miroslav. ''The Pyramids: The Mystery, Culture, and Science of Egypt's Great Monuments''. Grove Press. 2001 (1997). {{ISBN|0-8021-3935-3}}</ref> |Починал о. 1759 п.н.е. |Можеби со име Нимаатре |- |[[Податотека:Ägyptisches_Museum_Kairo_2019-11-09_Emramescha_01.jpg|149x149пкс]] |Имиремесхав |c. 1759 - c. 1757 п.н.е. | |Починал о. 1757 п.н.е. | |- | |Интеф |c. 1757 - c. 1755 п.н.е. | |Починал о. 1755 п.н.е. | |- | |Сет Мерибре |c. 1755 п.н.е. | |Починал о. 1755 п.н.е. | |- |[[Податотека:SobekhotepIII-DualRelief_BrooklynMuseum.png|100x100пкс]] |Собекотеп III |c. 1755 - c. 1751 п.н.е. | |Починал о. 1751 п.н.е. | |- |[[Податотека:Neferhotep_KS_1799_01c.JPG|101x101пкс]] |Неферхотеп I |c. 1751 - c. 1740 п.н.е. | |Починал о. 1740 п.н.е. | |- | |Сихатор |c. 1740 - c. 1739 п.н.е. | |Починал о. 1739 п.н.е. |Можеби владеел со братот Неферхотеп I |- |[[Податотека:Louvres-antiquites-egyptiennes-img_2808.jpg|133x133пкс]] |Собекотеп IV |c. 1739 - c. 1730 п.н.е. | |Починал о. 1730 п.н.е. |Брат на Неферхотеп I и Сихатор |- |[[Податотека:Statue_of_Merhotepre_Sobekhotep_V.jpg|150x150пкс]] |Собекотеп V |c. 1730 - c. 1727 п.н.е. | |Починал о. 1727 п.н.е. | |- |[[Податотека:Sobekhotep_V_cropped.jpg|133x133пкс]] |Собекотеп VI |c. 1720 п.н.е. | |Починал о. 1720 п.н.е. | |- | |Ибиау |c. 1713 п.н.е. | |Починал о. 1713 п.н.е. | |- |[[Податотека:Merneferre_Ay_(cropped).jpg|122x122пкс]] |Ај I |c. 1690 п.н.е. |Изградил пирамида чија локација денес е непозната, можеби во близина на [[Мемфис (Египет)|Мемфис]] |Починал о. 1690 п.н.е. |Владеел околу 23 години |- |} По овие кралеви, преостанатите владетели од 13-та династија се потврдени само со наоди од Горен Египет. Ова можеби укажува на напуштање на стариот главен град Итџтави во корист на [[Теба (Египет)|Теба]].<ref name="bentor" /> Дафна Бен Тор верува дека овој настан бил предизвикан од инвазијата на источната Делта и регионот Мемфит од страна на ханаанските владетели. За некои автори, ова го означува крајот на Средното Кралство и почетокот на Вториот преоден период. Сепак, оваа анализа е отфрлена од Рихолт и Бејкер, кои забележуваат дека стелата на [[Сехекенре Санкптахи]], кој владеел кон крајот на династијата, сугерира дека тој владеел над Мемфис. Стелата е од непознато потекло.<ref name="encyclo">Darrell D. Baker: The Encyclopedia of the Pharaohs: Volume I - Predynastic to the Twentieth Dynasty 3300–1069 BC, Stacey International, {{ISBN|978-1-905299-37-9}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-905299-37-9|<bdi>978-1-905299-37-9</bdi>]], 2008</ref> {| class="wikitable" align="center" style="margin: 1em auto 1em auto; width: 75%" |+'''Владетели на 13та династија, продолжение''' !Портрет !Име !Владеел !Починал !Коментар |- | |Ини |c. 1677 - c. 1675 п.н.е. |Починал о. 1675 п.н.е. |Познат како Ини I |- | |Севаџту |c. 1675 - c. 1672 п.н.е. |Починал о. 1672 п.н.е. | |- | |Хори |c. 1669 - c. 1664 п.н.е. |Починал о. 1664 п.н.е. |Познат како Хори II |- | |Собекотеп VII |c. 1664 - c. 1663 п.н.е. |Починал о. 1663 п.н.е. | |- | |''Непознат'' | | | |- | |''Непознат'' | | | |- | |''Непознат'' | | | |- | |''Непознат'' | | | |- | |''Непознат'' | | | |- | |''Непознат'' | | | |- | |''Непознат'' | | | |- | |''Непознат'' | | | |- | |Меркепере |c. 1656 п.н.е. |Починал о. 1656 п.н.е. | |- | |Меркаре |c. 1656 п.н.е. |Починал о. 1656 п.н.е. |Познат само од Кралски список од Торино |- | |''Непознат'' | | | |- | |''Непознат'' | | | |- | |''Непознат'' | | | |- | |[...]мосре | | | |- | |Иби[...]маатре | | | |- | |Хор [...] [...]вебенре | | | |- | |Секемкаре II |c. 1653 п.н.е. |Починал о. 1653 п.н.е. |Името Секемкаре доаѓа од хипотезата на Дарел Бејкер |- | |[...]ре | | | |- | |Се[...]енре |c. 1649 п.н.е. |Починал о. 1649 п.н.е. |Можеби името е Севахенре |- |} Хронолошката позиција на голем број потврдени владетели не може конечно да се утврди поради недостаток на докази: {| class="wikitable" align="center" style="margin: 1em auto 1em auto; width: 75%" |+'''13-та династија владетели на Египет, неодредена позиција''' ! Портрет ! Име ! Коментари |- |[[Податотека:Neferhotep_II_2_(cropped).jpg|131x131пкс]] | [[Неферхотеп II]] | Можеби исто како [[Мерсекемре Инед]] |- |[[Податотека:Reperti_del_Tempio_di_Iside_di_Benevento_25.jpg|133x133пкс]] | [[Ини II]] | Според фон Бекерат, наследник на Севаџаре Ментухотеп V и претходник на Меркпере |- | | [[Сенебмиу]] | Според фон Бекерат, наследник на Секаре |- | | [[Ментухотеп V]] | |- |[[Податотека:Sankhptahi.jpg|100x100пкс]] | [[Санкптахи]] | Претставено на стела посветена на Птах |- | | [[Дедумоза I]] | |- | | [[Дедумоза II]] | Можеби вазал на [[Хикси|Хиксите]] |- | | [[Монтемсаф]] | |- |[[Податотека:Senusret_IV_(cropped).png|113x113пкс]] | [[Сенусрет IV]] | Веројатно владеел во 17-та династија |- | | [[Небматре]] | Веројатно владеел во 17-та династија |- | | [[Собехотеп IX]] | |} == Наводи == [[Категорија:Староегипетски династии]] [[Категорија:Тринаесетта египетска династија]] 05j3h9kocjg2cga183ur4mup5inedt6 5605761 5605760 2026-08-06T19:35:15Z SirGoldenBlade 46796 5605761 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | conventional_long_name = Тринаесетта египетска династија | era = ториот преоден период | government_type = Апсолутна монархија | image_map = Sobekhotep I cropped.jpg | image_map_caption = Портрет на кралот Аменемхат Собекотеп I | year_start = {{Circa|1802 п.н.е.}} | year_end = {{Circa|1649 п.н.е.}} | p1 = 12та | flag_p1 = | s1 = 14та | flag_s1 = | s2 = 15та | flag_s2 = | s3 = 16та | s4 = Абидос династија | flag_s3 = | capital = Итџтави (околу 1802 п.н.е. – околу 1677 п.н.е.) <br> [[Теба]] (околу 1677 п.н.е. – околу 1649 п.н.е.) | common_languages = [[Египетски јазик|Египетски]] | title_leader = [[Список на фараони|Фараон]] | year_leader1 = о. 1802–о. 1800 п.н.е. (првиот) | leader1 = [[Аменехмат Собекотеп I]] | year_leader2 = о. 1649 п.н.е. (последниот) | leader2 = Се[...]енре | religion = Древна египетска религија | event_start = | event_end = }} '''Тринаесеттата династија''' на [[Стар Египет|антички Египет]] (или '''Династија XIII''') имала низа владетели од околу 1802 година п.н.е. до околу 1649 година п.н.е., односно во траење од околу 153 години. Често се класифицира како последна династија на Средното Кралство (кое ги вклучува [[Единаесетта египетска династија|династиите 11]], [[Дванаесетта египетска династија|12]] и [[Четиринаесетта египетска династија|14]]), но некои историчари ја групираат во Вториот преоден период (со династиите од 14 до [[Седумнаесетта египетска династија|17]]). 13-тата династија првично владеела од делтата на Нил до втората катаракта на Нил. Сепак, династијата означила период на опаѓање и нестабилност, при што [[Ханан|Ханаанската]] династија 14 се издигнала истовремено, а династијата Хикси 15 ја презела контролата кратко потоа. [[Аменемхат Собехотеп I]] обично се смета за прв крал на 13-та династија, а [[Мернефере Ај]], иако не бил последен крал, бил последниот што го окупирал главниот град на Средното Кралство, [[Итџтави]], и последниот од династијата со значајно запишано владеење. {| class="wikitable" align="center" |+'''Владетели на 13-та египетска династија''' ! style="width:50px" |Портрет ! style="width:350px" |Име ! style="width:110px" |Владеел ! style="width:300px" |Погребан !Починал ! style="width:350px" |Коментари |- |[[Податотека:Sobekhotep_I_cropped.jpg|133x133пкс]] |Аменемхат Собектеп I |о. 1802 - о. 1800 п.н.е. | |Починал о. 1800 п.н.е. |Главната претпоставка смета дека Аменемхат Собектеп I бил основач на династијата<ref name="encyclo">Darrell D. Baker: The Encyclopedia of the Pharaohs: Volume I - Predynastic to the Twentieth Dynasty 3300–1069 BC, Stacey International, {{ISBN|978-1-905299-37-9}}, 2008</ref> |- | |Аменемхат Сенебеф |c. 1800 - c. 1796 п.н.е. | |Починал о. 1796 п.н.е. |Можеби е син на Аменемхат IV и брат на Секемре Кутави Собекотеп<ref name="KR" /> |- | |Нерикаре |c. 1796 п.н.е. | |Починал о. 1796 п.н.е. | |- |[[Податотека:Amenemhat_V.jpg|132x132пкс]] |Аменемхат V |c. 1796 - c. 1793 п.н.е. | |Починал о. 1793 п.н.е. | |- | |Амени Кемау |c. 1793 - c. 1792 п.н.е. |[[Пирамида на Амени Кемау]] |Починал о. 1792 п.н.е. | |- | |Кемау Сихарнедџхеритеф |c. 1792 - c. 1790 п.н.е. | |Починал о. 1790 п.н.е. |Можеби е истото со кралот Сехотепибреод [[Кралски список од Торино]] |- | |Иуфни |c. 1790 - c. 1788 п.н.е. | |Починал о. 1788 п.н.е. |Познат само од Кралски список од Торино |- | |Амени Аменемхат VI |c. 1788 - c. 1785 п.н.е. | |Починал о. 1785 п.н.е. | |- |[[Податотека:Stele_Nebnuni_by_Khruner.jpg|100x100пкс]] |Небнуни |c. 1785 - c. 1783 п.н.е. | |Починал о. 1783 п.н.е. | |- | |Сехетепибре |c. 1783 - c. 1781 п.н.е. | |Починал о. 1781 п.н.е. | |- | |Севаџкаре I |c. 1781 п.н.е. | |Починал о. 1781 п.н.е. |Познат само од Кралски список од Торино |- | |Неџемибре |c. 1781 - c. 1780 п.н.е. | |Починал о. 1780 п.н.е. |Познат само од Кралски список од Торино |- |[[Податотека:Sobekhotep_II.jpg|111x111пкс]] |Собекотеп II |c. 1780 - c. 1777 п.н.е. | |Починал о. 1777 п.н.е. | |- | |Ренсенеб |c. 1777 п.н.е. | |Починал о. 1777 п.н.е. | |- |[[Податотека:Ka_Statue_of_horawibra.jpg|149x149пкс]] |Хор |c. 1777 - c. 1775 п.н.е. |Дашур |Починал о. 1775 п.н.е. | |- | |Секемрекутави |c. 1775 - c. 1772 п.н.е. | |Починал о. 1772 п.н.е. |Можеби син на Хор Авибре |- | |Џедкеперев |c. 1772 - c. 1770 п.н.е. | |Починал о. 1770 п.н.е. |Можеби е брат на Секемрекутави |- | |Себкај |c. 1770 - c. 1769 п.н.е. | |Починал о. 1769 п.н.е. |Можеби се двајца кралеви, Себ и неговиот син Кај |- | |Кај Аменемхат VII |c. 1769 - c. 1767 п.н.е. | |Починал о. 1767 п.н.е. | |- | |Вегаф |c. 1767 п.н.е. | |Починал о. 1767 п.н.е. | |- |[[Податотека:Khendjer_JE_53368_01.jpg|128x128пкс]] |Кенџер |c. 1767 - c. 1759 п.н.е. |[[Кенџерова пирамида]]<ref name="MV">Verner, Miroslav. ''The Pyramids: The Mystery, Culture, and Science of Egypt's Great Monuments''. Grove Press. 2001 (1997). {{ISBN|0-8021-3935-3}}</ref> |Починал о. 1759 п.н.е. |Можеби со име Нимаатре |- |[[Податотека:Ägyptisches_Museum_Kairo_2019-11-09_Emramescha_01.jpg|149x149пкс]] |Имиремесхав |c. 1759 - c. 1757 п.н.е. | |Починал о. 1757 п.н.е. | |- | |Интеф |c. 1757 - c. 1755 п.н.е. | |Починал о. 1755 п.н.е. | |- | |Сет Мерибре |c. 1755 п.н.е. | |Починал о. 1755 п.н.е. | |- |[[Податотека:SobekhotepIII-DualRelief_BrooklynMuseum.png|100x100пкс]] |Собекотеп III |c. 1755 - c. 1751 п.н.е. | |Починал о. 1751 п.н.е. | |- |[[Податотека:Neferhotep_KS_1799_01c.JPG|101x101пкс]] |Неферхотеп I |c. 1751 - c. 1740 п.н.е. | |Починал о. 1740 п.н.е. | |- | |Сихатор |c. 1740 - c. 1739 п.н.е. | |Починал о. 1739 п.н.е. |Можеби владеел со братот Неферхотеп I |- |[[Податотека:Louvres-antiquites-egyptiennes-img_2808.jpg|133x133пкс]] |Собекотеп IV |c. 1739 - c. 1730 п.н.е. | |Починал о. 1730 п.н.е. |Брат на Неферхотеп I и Сихатор |- |[[Податотека:Statue_of_Merhotepre_Sobekhotep_V.jpg|150x150пкс]] |Собекотеп V |c. 1730 - c. 1727 п.н.е. | |Починал о. 1727 п.н.е. | |- |[[Податотека:Sobekhotep_V_cropped.jpg|133x133пкс]] |Собекотеп VI |c. 1720 п.н.е. | |Починал о. 1720 п.н.е. | |- | |Ибиау |c. 1713 п.н.е. | |Починал о. 1713 п.н.е. | |- |[[Податотека:Merneferre_Ay_(cropped).jpg|122x122пкс]] |Ај I |c. 1690 п.н.е. |Изградил пирамида чија локација денес е непозната, можеби во близина на [[Мемфис (Египет)|Мемфис]] |Починал о. 1690 п.н.е. |Владеел околу 23 години |- |} По овие кралеви, преостанатите владетели од 13-та династија се потврдени само со наоди од Горен Египет. Ова можеби укажува на напуштање на стариот главен град Итџтави во корист на [[Теба (Египет)|Теба]].<ref name="bentor" /> Дафна Бен Тор верува дека овој настан бил предизвикан од инвазијата на источната Делта и регионот Мемфит од страна на ханаанските владетели. За некои автори, ова го означува крајот на Средното Кралство и почетокот на Вториот преоден период. Сепак, оваа анализа е отфрлена од Рихолт и Бејкер, кои забележуваат дека стелата на [[Сехекенре Санкптахи]], кој владеел кон крајот на династијата, сугерира дека тој владеел над Мемфис. Стелата е од непознато потекло.<ref name="encyclo" /> {| class="wikitable" align="center" style="margin: 1em auto 1em auto; width: 75%" |+'''Владетели на 13та династија, продолжение''' !Портрет !Име !Владеел !Починал !Коментар |- | |Ини |c. 1677 - c. 1675 п.н.е. |Починал о. 1675 п.н.е. |Познат како Ини I |- | |Севаџту |c. 1675 - c. 1672 п.н.е. |Починал о. 1672 п.н.е. | |- | |Хори |c. 1669 - c. 1664 п.н.е. |Починал о. 1664 п.н.е. |Познат како Хори II |- | |Собекотеп VII |c. 1664 - c. 1663 п.н.е. |Починал о. 1663 п.н.е. | |- | |''Непознат'' | | | |- | |''Непознат'' | | | |- | |''Непознат'' | | | |- | |''Непознат'' | | | |- | |''Непознат'' | | | |- | |''Непознат'' | | | |- | |''Непознат'' | | | |- | |''Непознат'' | | | |- | |Меркепере |c. 1656 п.н.е. |Починал о. 1656 п.н.е. | |- | |Меркаре |c. 1656 п.н.е. |Починал о. 1656 п.н.е. |Познат само од Кралски список од Торино |- | |''Непознат'' | | | |- | |''Непознат'' | | | |- | |''Непознат'' | | | |- | |[...]мосре | | | |- | |Иби[...]маатре | | | |- | |Хор [...] [...]вебенре | | | |- | |Секемкаре II |c. 1653 п.н.е. |Починал о. 1653 п.н.е. |Името Секемкаре доаѓа од хипотезата на Дарел Бејкер |- | |[...]ре | | | |- | |Се[...]енре |c. 1649 п.н.е. |Починал о. 1649 п.н.е. |Можеби името е Севахенре |- |} Хронолошката позиција на голем број потврдени владетели не може конечно да се утврди поради недостаток на докази: {| class="wikitable" align="center" style="margin: 1em auto 1em auto; width: 75%" |+'''13-та династија владетели на Египет, неодредена позиција''' ! Портрет ! Име ! Коментари |- |[[Податотека:Neferhotep_II_2_(cropped).jpg|131x131пкс]] | [[Неферхотеп II]] | Можеби исто како [[Мерсекемре Инед]] |- |[[Податотека:Reperti_del_Tempio_di_Iside_di_Benevento_25.jpg|133x133пкс]] | [[Ини II]] | Според фон Бекерат, наследник на Севаџаре Ментухотеп V и претходник на Меркпере |- | | [[Сенебмиу]] | Според фон Бекерат, наследник на Секаре |- | | [[Ментухотеп V]] | |- |[[Податотека:Sankhptahi.jpg|100x100пкс]] | [[Санкптахи]] | Претставено на стела посветена на Птах |- | | [[Дедумоза I]] | |- | | [[Дедумоза II]] | Можеби вазал на [[Хикси|Хиксите]] |- | | [[Монтемсаф]] | |- |[[Податотека:Senusret_IV_(cropped).png|113x113пкс]] | [[Сенусрет IV]] | Веројатно владеел во 17-та династија |- | | [[Небматре]] | Веројатно владеел во 17-та династија |- | | [[Собехотеп IX]] | |} == Наводи == [[Категорија:Староегипетски династии]] [[Категорија:Тринаесетта египетска династија]] 5bqdu1vwkk2ywgagpn6jtwmpk1cmp28 5605762 5605761 2026-08-06T19:37:20Z SirGoldenBlade 46796 5605762 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | conventional_long_name = Тринаесетта египетска династија | era = ториот преоден период | government_type = Апсолутна монархија | image_map = Sobekhotep I cropped.jpg | image_map_caption = Портрет на кралот Аменемхат Собекотеп I | year_start = {{Circa|1802 п.н.е.}} | year_end = {{Circa|1649 п.н.е.}} | p1 = Дванаесетта египетска династија | flag_p1 = | s1 = Четиринаесетта египетска династија | flag_s1 = | s2 = Петнаесетта египетска династија | flag_s2 = | s3 = Шеснаесетта египетска династија | s4 = Абидоска династија | flag_s3 = | capital = Итџтави (околу 1802 п.н.е. – околу 1677 п.н.е.) <br> [[Теба]] (околу 1677 п.н.е. – околу 1649 п.н.е.) | common_languages = [[Египетски јазик|Египетски]] | title_leader = [[Список на фараони|Фараон]] | year_leader1 = о. 1802–о. 1800 п.н.е. (првиот) | leader1 = [[Аменехмат Собекотеп I]] | year_leader2 = о. 1649 п.н.е. (последниот) | leader2 = Се[...]енре | religion = Древна египетска религија | event_start = | event_end = }} '''Тринаесеттата династија''' на [[Стар Египет|антички Египет]] (или '''Династија XIII''') имала низа владетели од околу 1802 година п.н.е. до околу 1649 година п.н.е., односно во траење од околу 153 години. Често се класифицира како последна династија на Средното Кралство (кое ги вклучува [[Единаесетта египетска династија|династиите 11]], [[Дванаесетта египетска династија|12]] и [[Четиринаесетта египетска династија|14]]), но некои историчари ја групираат во Вториот преоден период (со династиите од 14 до [[Седумнаесетта египетска династија|17]]). 13-тата династија првично владеела од делтата на Нил до втората катаракта на Нил. Сепак, династијата означила период на опаѓање и нестабилност, при што [[Ханан|Ханаанската]] династија 14 се издигнала истовремено, а династијата Хикси 15 ја презела контролата кратко потоа. [[Аменемхат Собехотеп I]] обично се смета за прв крал на 13-та династија, а [[Мернефере Ај]], иако не бил последен крал, бил последниот што го окупирал главниот град на Средното Кралство, [[Итџтави]], и последниот од династијата со значајно запишано владеење. {| class="wikitable" align="center" |+'''Владетели на 13-та египетска династија''' ! style="width:50px" |Портрет ! style="width:350px" |Име ! style="width:110px" |Владеел ! style="width:300px" |Погребан !Починал ! style="width:350px" |Коментари |- |[[Податотека:Sobekhotep_I_cropped.jpg|133x133пкс]] |Аменемхат Собектеп I |о. 1802 - о. 1800 п.н.е. | |Починал о. 1800 п.н.е. |Главната претпоставка смета дека Аменемхат Собектеп I бил основач на династијата<ref name="encyclo">Darrell D. Baker: The Encyclopedia of the Pharaohs: Volume I - Predynastic to the Twentieth Dynasty 3300–1069 BC, Stacey International, {{ISBN|978-1-905299-37-9}}, 2008</ref> |- | |Аменемхат Сенебеф |c. 1800 - c. 1796 п.н.е. | |Починал о. 1796 п.н.е. |Можеби е син на Аменемхат IV и брат на Секемре Кутави Собекотеп |- | |Нерикаре |c. 1796 п.н.е. | |Починал о. 1796 п.н.е. | |- |[[Податотека:Amenemhat_V.jpg|132x132пкс]] |Аменемхат V |c. 1796 - c. 1793 п.н.е. | |Починал о. 1793 п.н.е. | |- | |Амени Кемау |c. 1793 - c. 1792 п.н.е. |[[Пирамида на Амени Кемау]] |Починал о. 1792 п.н.е. | |- | |Кемау Сихарнедџхеритеф |c. 1792 - c. 1790 п.н.е. | |Починал о. 1790 п.н.е. |Можеби е истото со кралот Сехотепибреод [[Кралски список од Торино]] |- | |Иуфни |c. 1790 - c. 1788 п.н.е. | |Починал о. 1788 п.н.е. |Познат само од Кралски список од Торино |- | |Амени Аменемхат VI |c. 1788 - c. 1785 п.н.е. | |Починал о. 1785 п.н.е. | |- |[[Податотека:Stele_Nebnuni_by_Khruner.jpg|100x100пкс]] |Небнуни |c. 1785 - c. 1783 п.н.е. | |Починал о. 1783 п.н.е. | |- | |Сехетепибре |c. 1783 - c. 1781 п.н.е. | |Починал о. 1781 п.н.е. | |- | |Севаџкаре I |c. 1781 п.н.е. | |Починал о. 1781 п.н.е. |Познат само од Кралски список од Торино |- | |Неџемибре |c. 1781 - c. 1780 п.н.е. | |Починал о. 1780 п.н.е. |Познат само од Кралски список од Торино |- |[[Податотека:Sobekhotep_II.jpg|111x111пкс]] |Собекотеп II |c. 1780 - c. 1777 п.н.е. | |Починал о. 1777 п.н.е. | |- | |Ренсенеб |c. 1777 п.н.е. | |Починал о. 1777 п.н.е. | |- |[[Податотека:Ka_Statue_of_horawibra.jpg|149x149пкс]] |Хор |c. 1777 - c. 1775 п.н.е. |Дашур |Починал о. 1775 п.н.е. | |- | |Секемрекутави |c. 1775 - c. 1772 п.н.е. | |Починал о. 1772 п.н.е. |Можеби син на Хор Авибре |- | |Џедкеперев |c. 1772 - c. 1770 п.н.е. | |Починал о. 1770 п.н.е. |Можеби е брат на Секемрекутави |- | |Себкај |c. 1770 - c. 1769 п.н.е. | |Починал о. 1769 п.н.е. |Можеби се двајца кралеви, Себ и неговиот син Кај |- | |Кај Аменемхат VII |c. 1769 - c. 1767 п.н.е. | |Починал о. 1767 п.н.е. | |- | |Вегаф |c. 1767 п.н.е. | |Починал о. 1767 п.н.е. | |- |[[Податотека:Khendjer_JE_53368_01.jpg|128x128пкс]] |Кенџер |c. 1767 - c. 1759 п.н.е. |[[Кенџерова пирамида]]<ref name="MV">Verner, Miroslav. ''The Pyramids: The Mystery, Culture, and Science of Egypt's Great Monuments''. Grove Press. 2001 (1997). {{ISBN|0-8021-3935-3}}</ref> |Починал о. 1759 п.н.е. |Можеби со име Нимаатре |- |[[Податотека:Ägyptisches_Museum_Kairo_2019-11-09_Emramescha_01.jpg|149x149пкс]] |Имиремесхав |c. 1759 - c. 1757 п.н.е. | |Починал о. 1757 п.н.е. | |- | |Интеф |c. 1757 - c. 1755 п.н.е. | |Починал о. 1755 п.н.е. | |- | |Сет Мерибре |c. 1755 п.н.е. | |Починал о. 1755 п.н.е. | |- |[[Податотека:SobekhotepIII-DualRelief_BrooklynMuseum.png|100x100пкс]] |Собекотеп III |c. 1755 - c. 1751 п.н.е. | |Починал о. 1751 п.н.е. | |- |[[Податотека:Neferhotep_KS_1799_01c.JPG|101x101пкс]] |Неферхотеп I |c. 1751 - c. 1740 п.н.е. | |Починал о. 1740 п.н.е. | |- | |Сихатор |c. 1740 - c. 1739 п.н.е. | |Починал о. 1739 п.н.е. |Можеби владеел со братот Неферхотеп I |- |[[Податотека:Louvres-antiquites-egyptiennes-img_2808.jpg|133x133пкс]] |Собекотеп IV |c. 1739 - c. 1730 п.н.е. | |Починал о. 1730 п.н.е. |Брат на Неферхотеп I и Сихатор |- |[[Податотека:Statue_of_Merhotepre_Sobekhotep_V.jpg|150x150пкс]] |Собекотеп V |c. 1730 - c. 1727 п.н.е. | |Починал о. 1727 п.н.е. | |- |[[Податотека:Sobekhotep_V_cropped.jpg|133x133пкс]] |Собекотеп VI |c. 1720 п.н.е. | |Починал о. 1720 п.н.е. | |- | |Ибиау |c. 1713 п.н.е. | |Починал о. 1713 п.н.е. | |- |[[Податотека:Merneferre_Ay_(cropped).jpg|122x122пкс]] |Ај I |c. 1690 п.н.е. |Изградил пирамида чија локација денес е непозната, можеби во близина на [[Мемфис (Египет)|Мемфис]] |Починал о. 1690 п.н.е. |Владеел околу 23 години |- |} По овие кралеви, преостанатите владетели од 13-та династија се потврдени само со наоди од Горен Египет. Ова можеби укажува на напуштање на стариот главен град Итџтави во корист на [[Теба (Египет)|Теба]]. Дафна Бен Тор верува дека овој настан бил предизвикан од инвазијата на источната Делта и регионот Мемфит од страна на ханаанските владетели. За некои автори, ова го означува крајот на Средното Кралство и почетокот на Вториот преоден период. Сепак, оваа анализа е отфрлена од Рихолт и Бејкер, кои забележуваат дека стелата на [[Сехекенре Санкптахи]], кој владеел кон крајот на династијата, сугерира дека тој владеел над Мемфис. Стелата е од непознато потекло.<ref name="encyclo" /> {| class="wikitable" align="center" style="margin: 1em auto 1em auto; width: 75%" |+'''Владетели на 13та династија, продолжение''' !Портрет !Име !Владеел !Починал !Коментар |- | |Ини |c. 1677 - c. 1675 п.н.е. |Починал о. 1675 п.н.е. |Познат како Ини I |- | |Севаџту |c. 1675 - c. 1672 п.н.е. |Починал о. 1672 п.н.е. | |- | |Хори |c. 1669 - c. 1664 п.н.е. |Починал о. 1664 п.н.е. |Познат како Хори II |- | |Собекотеп VII |c. 1664 - c. 1663 п.н.е. |Починал о. 1663 п.н.е. | |- | |''Непознат'' | | | |- | |''Непознат'' | | | |- | |''Непознат'' | | | |- | |''Непознат'' | | | |- | |''Непознат'' | | | |- | |''Непознат'' | | | |- | |''Непознат'' | | | |- | |''Непознат'' | | | |- | |Меркепере |c. 1656 п.н.е. |Починал о. 1656 п.н.е. | |- | |Меркаре |c. 1656 п.н.е. |Починал о. 1656 п.н.е. |Познат само од Кралски список од Торино |- | |''Непознат'' | | | |- | |''Непознат'' | | | |- | |''Непознат'' | | | |- | |[...]мосре | | | |- | |Иби[...]маатре | | | |- | |Хор [...] [...]вебенре | | | |- | |Секемкаре II |c. 1653 п.н.е. |Починал о. 1653 п.н.е. |Името Секемкаре доаѓа од хипотезата на Дарел Бејкер |- | |[...]ре | | | |- | |Се[...]енре |c. 1649 п.н.е. |Починал о. 1649 п.н.е. |Можеби името е Севахенре |- |} Хронолошката позиција на голем број потврдени владетели не може конечно да се утврди поради недостаток на докази: {| class="wikitable" align="center" style="margin: 1em auto 1em auto; width: 75%" |+'''13-та династија владетели на Египет, неодредена позиција''' ! Портрет ! Име ! Коментари |- |[[Податотека:Neferhotep_II_2_(cropped).jpg|131x131пкс]] | [[Неферхотеп II]] | Можеби исто како [[Мерсекемре Инед]] |- |[[Податотека:Reperti_del_Tempio_di_Iside_di_Benevento_25.jpg|133x133пкс]] | [[Ини II]] | Според фон Бекерат, наследник на Севаџаре Ментухотеп V и претходник на Меркпере |- | | [[Сенебмиу]] | Според фон Бекерат, наследник на Секаре |- | | [[Ментухотеп V]] | |- |[[Податотека:Sankhptahi.jpg|100x100пкс]] | [[Санкптахи]] | Претставено на стела посветена на Птах |- | | [[Дедумоза I]] | |- | | [[Дедумоза II]] | Можеби вазал на [[Хикси|Хиксите]] |- | | [[Монтемсаф]] | |- |[[Податотека:Senusret_IV_(cropped).png|113x113пкс]] | [[Сенусрет IV]] | Веројатно владеел во 17-та династија |- | | [[Небматре]] | Веројатно владеел во 17-та династија |- | | [[Собехотеп IX]] | |} == Наводи == [[Категорија:Староегипетски династии]] [[Категорија:Тринаесетта египетска династија]] mrizt0vnf1urlh5djvgah1xvvd8u1g6 1 1400633 5605755 2026-08-06T19:09:45Z SirGoldenBlade 46796 Создадена страница со: {{СЗР}} 5605755 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1400634 5605783 2026-08-06T21:46:11Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: [[Податотека:Frat boys (4656878550).jpg|мини|Подоцна, дел од овие „бро“ од студентските братства придонесуваат за создавањето на бро-културата.]] '''Бро''' ({{lang-en|Bro}})&nbsp;— жаргонски збор што значи „брат“ или „братче“. „Бро“ е позајмено од англискиот јазик и по... 5605783 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Frat boys (4656878550).jpg|мини|Подоцна, дел од овие „бро“ од студентските братства придонесуваат за создавањето на бро-културата.]] '''Бро''' ({{lang-en|Bro}})&nbsp;— жаргонски збор што значи „брат“ или „братче“. „Бро“ е позајмено од англискиот јазик и потекнува од зборот „брат“ (англ. ''brother''). Зависно од контекстот во кој се употребува зборот, значењето може да биде различно. Обично човек му се обраќа на друг човек со „бро“ ако е со него во пријателски односи или се однесува кон него добронамерно, како кон свој брат. == Етимологија и историја == „Бро“&nbsp;— скратен облик на англискиот збор „брат“ ([[Англиски јазик|англ]]. ''brother''), почнало да добива несемејна конотација во [[XX век|XX век]].<ref name="Oxford dict">{{cite web |url=http://blog.oxforddictionaries.com/2013/10/the-rise-of-the-portmanbro/ |title=The rise of the portmanbro |last1=Martin |first1=Katherine Connor |date=9 октомври 2013 |publisher=[[Oxford Dictionaries]] |accessdate=5 април 2014 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6Oc7U2FBb?url=http://blog.oxforddictionaries.com/2013/10/the-rise-of-the-portmanbro/ |archivedate=5 април 2014 |deadurl=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140407090803/http://blog.oxforddictionaries.com/2013/10/the-rise-of-the-portmanbro/ |date=2014-04-07 }}</ref> Најпрвин зборот се употребувал кон друго машко лице како [[истозначник]] за зборовите ''guy'' или ''fellow''. Во 1970-тите години, „бро“ се развило и се употребувало кон друго машко лице што е пријател или другар. Денес зборот најчесто го користат младите луѓе еден кон друг, без разлика на полот, кои се во пријателски односи. == Критики и прикажување во медиумите == Од 2013 г., поимот е прифатен од феминистките и медиумите за да се означи [[Мизогинија|машкошовинистичката]] култура во рамките на некоја организација или заедница. Во статија за ''[[New York Magazine]]'' од септември 2013 г., Ен Фридман напишала: „''Бро'' некогаш значеше нешто конкретно: самовљубен млад бел дечко во шорцеви за [[сурфање]] со вкус за евтино пиво. Но тој стана скратеница за она привилегирано незнаење што цвета во групи предводени од богати, бели, хетеросексуални мажи“.<ref>[https://www.thecut.com/2013/09/how-do-you-change-a-bro-dominated-culture.html How Do You Change a Bro-Dominated Culture?] Ann Friedman, ''[[New York (magazine)|New York]]'', September 12, 2013</ref> ''Vox'' се осврнала на „проблемот со бро-културата“ во Силиконската Долина во својот осврт на книгата ''Brotopia'' од [[Емили Чанг (новинарка)|Емили Чанг]].<ref>{{Cite web|url=https://www.vox.com/2018/2/5/16972096/emily-chang-brotopia-book-bloomberg-technology-culture-silicon-valley-kara-swisher-decode-podcast|title=Why Silicon Valley has a bro culture problem – and how to fix it|last=Johnson|first=Eric|date=2018-02-05|website=Vox|access-date=2019-07-24}}</ref> Во 2014 и 2017 г., ''Inc'' објавила статии за бро-културата во бизнисот.<ref>{{cite web |last1=Raymundo |first1=Oscar |title=The 5 Bro-iest Tech Companies to Work For |url=https://www.inc.com/oscar-raymundo/bro-culture-at-companies.html |website=Inc.com |language=en |date=25 November 2014}}</ref><ref>{{cite web |last1=O'Donnell |first1=J. T. |title=3 Signs a Company's 'Bro Culture' Is Killing the Business |url=https://www.inc.com/jt-odonnell/3-signs-a-companys-bro-culture-is-killing-the-busi.html |website=Inc.com |language=en |date=14 August 2017}}</ref> Во своето известување за скандалот телеграмгејт во 2019 г., во кој истражувачките новинари објавиле текстуални пораки напишани од гувернерот на Порторико, ''[[The New York Times]]'' се осврнал на „арогантната бро-култура на елити што се шегувале за правење будали дури и од сопствените поддржувачи“.<ref name="nytimes 20190722">{{cite web | url =https://www.nytimes.com/2019/07/22/us/puerto-rico-protests-politics.html | title='The People Can't Take It Anymore': Puerto Rico Erupts in a Day of Protests | first1 = Frances | last1 = Robles | first2 =Alejandra | last2= Rosa | date = July 22, 2019 | access-date = July 22, 2019 | work = [[The New York Times]]}}</ref> Поимот [[Берни Бро]], навредлив израз насочен кон поддржувачите на [[Берни Сандерс]], е критикуван како проста тактика на клеветење што ја користат политичките противници.<ref>{{Cite web|url=https://theintercept.com/2016/01/31/the-bernie-bros-narrative-a-cheap-false-campaign-tactic-masquerading-as-journalism-and-social-activism/|title=The "Bernie Bros" Narrative: a Cheap Campaign Tactic Masquerading as Journalism and Social Activism|first=Glenn|last=Greenwald|date=January 31, 2016|website=The Intercept}}</ref> Поимот бил широко користен затоа што самата концепција за „бро“ била нејасна.{{citation_needed|date=март 2026}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category-inline|Bro culture}} [[Категорија:Адолесценција]] [[Категорија:Култура на пиење]] [[Категорија:Меѓучовечки односи]] [[Категорија:Општествени групи]] [[Категорија:Младинска култура]] [[Категорија:Супкултури]] cr5qm62vwcf9wafex6z8im6g47biui9 5605785 5605783 2026-08-06T21:47:46Z Andrew012p 85224 /* Критики и прикажување во медиумите */ 5605785 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Frat boys (4656878550).jpg|мини|Подоцна, дел од овие „бро“ од студентските братства придонесуваат за создавањето на бро-културата.]] '''Бро''' ({{lang-en|Bro}})&nbsp;— жаргонски збор што значи „брат“ или „братче“. „Бро“ е позајмено од англискиот јазик и потекнува од зборот „брат“ (англ. ''brother''). Зависно од контекстот во кој се употребува зборот, значењето може да биде различно. Обично човек му се обраќа на друг човек со „бро“ ако е со него во пријателски односи или се однесува кон него добронамерно, како кон свој брат. == Етимологија и историја == „Бро“&nbsp;— скратен облик на англискиот збор „брат“ ([[Англиски јазик|англ]]. ''brother''), почнало да добива несемејна конотација во [[XX век|XX век]].<ref name="Oxford dict">{{cite web |url=http://blog.oxforddictionaries.com/2013/10/the-rise-of-the-portmanbro/ |title=The rise of the portmanbro |last1=Martin |first1=Katherine Connor |date=9 октомври 2013 |publisher=[[Oxford Dictionaries]] |accessdate=5 април 2014 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6Oc7U2FBb?url=http://blog.oxforddictionaries.com/2013/10/the-rise-of-the-portmanbro/ |archivedate=5 април 2014 |deadurl=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140407090803/http://blog.oxforddictionaries.com/2013/10/the-rise-of-the-portmanbro/ |date=2014-04-07 }}</ref> Најпрвин зборот се употребувал кон друго машко лице како [[истозначник]] за зборовите ''guy'' или ''fellow''. Во 1970-тите години, „бро“ се развило и се употребувало кон друго машко лице што е пријател или другар. Денес зборот најчесто го користат младите луѓе еден кон друг, без разлика на полот, кои се во пријателски односи. == Критики и прикажување во медиумите == Од 2013 г., поимот е прифатен од феминистките и медиумите за да се означи [[Мизогинија|машкошовинистичката]] култура во рамките на некоја организација или заедница. Во статија за ''[[New York Magazine]]'' од септември 2013 г., Ен Фридман напишала: „''Бро'' некогаш значеше нешто конкретно: самовљубен млад бел дечко во шорцеви за [[сурфање]] со вкус за евтино пиво. Но тој стана скратеница за она привилегирано незнаење што цвета во групи предводени од богати, бели, хетеросексуални мажи“.<ref>[https://www.thecut.com/2013/09/how-do-you-change-a-bro-dominated-culture.html How Do You Change a Bro-Dominated Culture?] Ann Friedman, ''[[New York (magazine)|New York]]'', September 12, 2013</ref> ''Vox'' се осврнала на „проблемот со бро-културата“ во Силиконската Долина во својот осврт на книгата ''Brotopia'' од [[Емили Чанг (новинарка)|Емили Чанг]].<ref>{{Cite web|url=https://www.vox.com/2018/2/5/16972096/emily-chang-brotopia-book-bloomberg-technology-culture-silicon-valley-kara-swisher-decode-podcast|title=Why Silicon Valley has a bro culture problem – and how to fix it|last=Johnson|first=Eric|date=2018-02-05|website=Vox|access-date=2019-07-24}}</ref> Во 2014 и 2017 г., ''Inc'' објавила статии за бро-културата во бизнисот.<ref>{{cite web |last1=Raymundo |first1=Oscar |title=The 5 Bro-iest Tech Companies to Work For |url=https://www.inc.com/oscar-raymundo/bro-culture-at-companies.html |website=Inc.com |language=en |date=25 November 2014}}</ref><ref>{{cite web |last1=O'Donnell |first1=J. T. |title=3 Signs a Company's 'Bro Culture' Is Killing the Business |url=https://www.inc.com/jt-odonnell/3-signs-a-companys-bro-culture-is-killing-the-busi.html |website=Inc.com |language=en |date=14 August 2017}}</ref> Во своето известување за скандалот телеграмгејт во 2019 г., во кој истражувачките новинари објавиле текстуални пораки напишани од гувернерот на Порторико, ''[[The New York Times]]'' се осврнал на „арогантната бро-култура на елити што се шегувале за правење будали дури и од сопствените поддржувачи“.<ref name="nytimes 20190722">{{cite web | url =https://www.nytimes.com/2019/07/22/us/puerto-rico-protests-politics.html | title='The People Can't Take It Anymore': Puerto Rico Erupts in a Day of Protests | first1 = Frances | last1 = Robles | first2 =Alejandra | last2= Rosa | date = July 22, 2019 | access-date = July 22, 2019 | work = [[The New York Times]]}}</ref> Поимот [[Берни Бро]], навредлив израз насочен кон поддржувачите на [[Берни Сандерс]], е критикуван како проста тактика на клеветење што ја користат политичките противници.<ref>{{Cite web|url=https://theintercept.com/2016/01/31/the-bernie-bros-narrative-a-cheap-false-campaign-tactic-masquerading-as-journalism-and-social-activism/|title=The "Bernie Bros" Narrative: a Cheap Campaign Tactic Masquerading as Journalism and Social Activism|first=Glenn|last=Greenwald|date=January 31, 2016|website=The Intercept}}</ref> Поимот бил широко користен затоа што самата концепција за „бро“ била нејасна.{{citation_needed|date=March 2026}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category-inline|Bro culture}} [[Категорија:Адолесценција]] [[Категорија:Култура на пиење]] [[Категорија:Меѓучовечки односи]] [[Категорија:Општествени групи]] [[Категорија:Младинска култура]] [[Категорија:Супкултури]] p2glmygsdbdc353junta4oyul87behw 5605786 5605785 2026-08-06T21:47:58Z Andrew012p 85224 /* Наводи */ 5605786 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Frat boys (4656878550).jpg|мини|Подоцна, дел од овие „бро“ од студентските братства придонесуваат за создавањето на бро-културата.]] '''Бро''' ({{lang-en|Bro}})&nbsp;— жаргонски збор што значи „брат“ или „братче“. „Бро“ е позајмено од англискиот јазик и потекнува од зборот „брат“ (англ. ''brother''). Зависно од контекстот во кој се употребува зборот, значењето може да биде различно. Обично човек му се обраќа на друг човек со „бро“ ако е со него во пријателски односи или се однесува кон него добронамерно, како кон свој брат. == Етимологија и историја == „Бро“&nbsp;— скратен облик на англискиот збор „брат“ ([[Англиски јазик|англ]]. ''brother''), почнало да добива несемејна конотација во [[XX век|XX век]].<ref name="Oxford dict">{{cite web |url=http://blog.oxforddictionaries.com/2013/10/the-rise-of-the-portmanbro/ |title=The rise of the portmanbro |last1=Martin |first1=Katherine Connor |date=9 октомври 2013 |publisher=[[Oxford Dictionaries]] |accessdate=5 април 2014 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6Oc7U2FBb?url=http://blog.oxforddictionaries.com/2013/10/the-rise-of-the-portmanbro/ |archivedate=5 април 2014 |deadurl=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140407090803/http://blog.oxforddictionaries.com/2013/10/the-rise-of-the-portmanbro/ |date=2014-04-07 }}</ref> Најпрвин зборот се употребувал кон друго машко лице како [[истозначник]] за зборовите ''guy'' или ''fellow''. Во 1970-тите години, „бро“ се развило и се употребувало кон друго машко лице што е пријател или другар. Денес зборот најчесто го користат младите луѓе еден кон друг, без разлика на полот, кои се во пријателски односи. == Критики и прикажување во медиумите == Од 2013 г., поимот е прифатен од феминистките и медиумите за да се означи [[Мизогинија|машкошовинистичката]] култура во рамките на некоја организација или заедница. Во статија за ''[[New York Magazine]]'' од септември 2013 г., Ен Фридман напишала: „''Бро'' некогаш значеше нешто конкретно: самовљубен млад бел дечко во шорцеви за [[сурфање]] со вкус за евтино пиво. Но тој стана скратеница за она привилегирано незнаење што цвета во групи предводени од богати, бели, хетеросексуални мажи“.<ref>[https://www.thecut.com/2013/09/how-do-you-change-a-bro-dominated-culture.html How Do You Change a Bro-Dominated Culture?] Ann Friedman, ''[[New York (magazine)|New York]]'', September 12, 2013</ref> ''Vox'' се осврнала на „проблемот со бро-културата“ во Силиконската Долина во својот осврт на книгата ''Brotopia'' од [[Емили Чанг (новинарка)|Емили Чанг]].<ref>{{Cite web|url=https://www.vox.com/2018/2/5/16972096/emily-chang-brotopia-book-bloomberg-technology-culture-silicon-valley-kara-swisher-decode-podcast|title=Why Silicon Valley has a bro culture problem – and how to fix it|last=Johnson|first=Eric|date=2018-02-05|website=Vox|access-date=2019-07-24}}</ref> Во 2014 и 2017 г., ''Inc'' објавила статии за бро-културата во бизнисот.<ref>{{cite web |last1=Raymundo |first1=Oscar |title=The 5 Bro-iest Tech Companies to Work For |url=https://www.inc.com/oscar-raymundo/bro-culture-at-companies.html |website=Inc.com |language=en |date=25 November 2014}}</ref><ref>{{cite web |last1=O'Donnell |first1=J. T. |title=3 Signs a Company's 'Bro Culture' Is Killing the Business |url=https://www.inc.com/jt-odonnell/3-signs-a-companys-bro-culture-is-killing-the-busi.html |website=Inc.com |language=en |date=14 August 2017}}</ref> Во своето известување за скандалот телеграмгејт во 2019 г., во кој истражувачките новинари објавиле текстуални пораки напишани од гувернерот на Порторико, ''[[The New York Times]]'' се осврнал на „арогантната бро-култура на елити што се шегувале за правење будали дури и од сопствените поддржувачи“.<ref name="nytimes 20190722">{{cite web | url =https://www.nytimes.com/2019/07/22/us/puerto-rico-protests-politics.html | title='The People Can't Take It Anymore': Puerto Rico Erupts in a Day of Protests | first1 = Frances | last1 = Robles | first2 =Alejandra | last2= Rosa | date = July 22, 2019 | access-date = July 22, 2019 | work = [[The New York Times]]}}</ref> Поимот [[Берни Бро]], навредлив израз насочен кон поддржувачите на [[Берни Сандерс]], е критикуван како проста тактика на клеветење што ја користат политичките противници.<ref>{{Cite web|url=https://theintercept.com/2016/01/31/the-bernie-bros-narrative-a-cheap-false-campaign-tactic-masquerading-as-journalism-and-social-activism/|title=The "Bernie Bros" Narrative: a Cheap Campaign Tactic Masquerading as Journalism and Social Activism|first=Glenn|last=Greenwald|date=January 31, 2016|website=The Intercept}}</ref> Поимот бил широко користен затоа што самата концепција за „бро“ била нејасна. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category-inline|Bro culture}} [[Категорија:Адолесценција]] [[Категорија:Култура на пиење]] [[Категорија:Меѓучовечки односи]] [[Категорија:Општествени групи]] [[Категорија:Младинска култура]] [[Категорија:Супкултури]] gkao86a51483lfj5enefou2q7qp76ap 5605787 5605786 2026-08-06T21:54:23Z Andrew012p 85224 5605787 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Frat boys (4656878550).jpg|мини|Подоцна, дел од овие „бро“ од студентските братства придонесуваат за создавањето на бро-културата.]] '''Бро''' ({{lang-en|Bro}})&nbsp;— жаргонски збор што значи „брат“ или „братче“. „Бро“ е позајмено од англискиот јазик и потекнува од зборот „брат“ (англ. ''brother''). Зависно од контекстот во кој се употребува зборот, значењето може да биде различно. Обично човек му се обраќа на друг човек со „бро“ ако е со него во пријателски односи или се однесува кон него добронамерно, како кон свој брат. == Етимологија и историја == „Бро“&nbsp;— скратен облик на англискиот збор „брат“ ([[Англиски јазик|англ]]. ''brother''), почнало да добива несемејна конотација во [[XX век|XX век]].<ref name="Oxford dict">{{cite web |url=http://blog.oxforddictionaries.com/2013/10/the-rise-of-the-portmanbro/ |title=The rise of the portmanbro |last1=Martin |first1=Katherine Connor |date=9 октомври 2013 |publisher=[[Oxford Dictionaries]] |accessdate=5 април 2014 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6Oc7U2FBb?url=http://blog.oxforddictionaries.com/2013/10/the-rise-of-the-portmanbro/ |archivedate=5 април 2014 |deadurl=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140407090803/http://blog.oxforddictionaries.com/2013/10/the-rise-of-the-portmanbro/ |date=2014-04-07 }}</ref> Најпрвин зборот се употребувал кон друго машко лице како [[истозначник]] за зборовите ''guy'' или ''fellow''. Во 1970-тите години, „бро“ се развило и се употребувало кон друго машко лице што е пријател или другар. Денес зборот најчесто го користат младите луѓе еден кон друг, без разлика на полот, кои се во пријателски односи. == Критики и прикажување во медиумите == Од 2013 г., поимот е прифатен од феминистките и медиумите за да се означи [[Мизогинија|машкошовинистичката]] култура во рамките на некоја организација или заедница. Во статија за ''[[New York Magazine]]'' од септември 2013 г., Ен Фридман напишала: „''Бро'' некогаш значеше нешто конкретно: самовљубен млад бел дечко во шорцеви за [[сурфање]] со вкус за евтино пиво. Но тој стана скратеница за она привилегирано незнаење што цвета во групи предводени од богати, бели, хетеросексуални мажи“.<ref>[https://www.thecut.com/2013/09/how-do-you-change-a-bro-dominated-culture.html How Do You Change a Bro-Dominated Culture?] Ann Friedman, ''[[New York (magazine)|New York]]'', September 12, 2013</ref> ''Vox'' се осврнала на „проблемот со бро-културата“ во Силиконската Долина во својот осврт на книгата ''Brotopia'' од [[Емили Чанг (новинарка)|Емили Чанг]].<ref>{{Cite web|url=https://www.vox.com/2018/2/5/16972096/emily-chang-brotopia-book-bloomberg-technology-culture-silicon-valley-kara-swisher-decode-podcast|title=Why Silicon Valley has a bro culture problem – and how to fix it|last=Johnson|first=Eric|date=2018-02-05|website=Vox|access-date=2019-07-24}}</ref> Во 2014 и 2017 г., ''Inc'' објавила статии за бро-културата во бизнисот.<ref>{{cite web |last1=Raymundo |first1=Oscar |title=The 5 Bro-iest Tech Companies to Work For |url=https://www.inc.com/oscar-raymundo/bro-culture-at-companies.html |website=Inc.com |language=en |date=25 November 2014}}</ref><ref>{{cite web |last1=O'Donnell |first1=J. T. |title=3 Signs a Company's 'Bro Culture' Is Killing the Business |url=https://www.inc.com/jt-odonnell/3-signs-a-companys-bro-culture-is-killing-the-busi.html |website=Inc.com |language=en |date=14 August 2017}}</ref> Во своето известување за скандалот телеграмгејт во 2019 г., во кој истражувачките новинари објавиле текстуални пораки напишани од гувернерот на Порторико, ''[[The New York Times]]'' се осврнал на „арогантната бро-култура на елити што се шегувале за правење будали дури и од сопствените поддржувачи“.<ref name="nytimes 20190722">{{cite web | url =https://www.nytimes.com/2019/07/22/us/puerto-rico-protests-politics.html | title='The People Can't Take It Anymore': Puerto Rico Erupts in a Day of Protests | first1 = Frances | last1 = Robles | first2 =Alejandra | last2= Rosa | date = July 22, 2019 | access-date = July 22, 2019 | work = [[The New York Times]]}}</ref> Поимот [[Берни Бро]], навредлив израз насочен кон поддржувачите на [[Берни Сандерс]], е критикуван како проста тактика на клеветење што ја користат политичките противници.<ref>{{Cite web|url=https://theintercept.com/2016/01/31/the-bernie-bros-narrative-a-cheap-false-campaign-tactic-masquerading-as-journalism-and-social-activism/|title=The "Bernie Bros" Narrative: a Cheap Campaign Tactic Masquerading as Journalism and Social Activism|first=Glenn|last=Greenwald|date=January 31, 2016|website=The Intercept}}</ref> Поимот бил широко користен затоа што самата концепција за „бро“ била нејасна. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category-inline|Bro culture}} [[Категорија:Адолесценција]] [[Категорија:Култура на пиење]] [[Категорија:Меѓучовечки односи]] [[Категорија:Општествени групи]] [[Категорија:Младинска култура]] [[Категорија:Супкултури]] nmxc2thys9rjq5b0rpz107b4rpw32mc 5605788 5605787 2026-08-06T21:55:47Z Andrew012p 85224 /* Критики и прикажување во медиумите */ 5605788 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Frat boys (4656878550).jpg|мини|Подоцна, дел од овие „бро“ од студентските братства придонесуваат за создавањето на бро-културата.]] '''Бро''' ({{lang-en|Bro}})&nbsp;— жаргонски збор што значи „брат“ или „братче“. „Бро“ е позајмено од англискиот јазик и потекнува од зборот „брат“ (англ. ''brother''). Зависно од контекстот во кој се употребува зборот, значењето може да биде различно. Обично човек му се обраќа на друг човек со „бро“ ако е со него во пријателски односи или се однесува кон него добронамерно, како кон свој брат. == Етимологија и историја == „Бро“&nbsp;— скратен облик на англискиот збор „брат“ ([[Англиски јазик|англ]]. ''brother''), почнало да добива несемејна конотација во [[XX век|XX век]].<ref name="Oxford dict">{{cite web |url=http://blog.oxforddictionaries.com/2013/10/the-rise-of-the-portmanbro/ |title=The rise of the portmanbro |last1=Martin |first1=Katherine Connor |date=9 октомври 2013 |publisher=[[Oxford Dictionaries]] |accessdate=5 април 2014 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6Oc7U2FBb?url=http://blog.oxforddictionaries.com/2013/10/the-rise-of-the-portmanbro/ |archivedate=5 април 2014 |deadurl=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140407090803/http://blog.oxforddictionaries.com/2013/10/the-rise-of-the-portmanbro/ |date=2014-04-07 }}</ref> Најпрвин зборот се употребувал кон друго машко лице како [[истозначник]] за зборовите ''guy'' или ''fellow''. Во 1970-тите години, „бро“ се развило и се употребувало кон друго машко лице што е пријател или другар. Денес зборот најчесто го користат младите луѓе еден кон друг, без разлика на полот, кои се во пријателски односи. == Критики и прикажување во медиумите == Од 2013 г., поимот е прифатен од феминистките и медиумите за да се означи [[Мизогинија|машкошовинистичката]] култура во рамките на некоја организација или заедница. Во статија за ''[[New York Magazine]]'' од септември 2013 г., Ен Фридман напишала: „''Бро'' некогаш значеше нешто конкретно: самовљубен млад бел дечко во шорцеви за [[сурфање]] со вкус за евтино пиво. Но тој стана скратеница за она привилегирано незнаење што цвета во групи предводени од богати, бели, хетеросексуални мажи“.<ref>[https://www.thecut.com/2013/09/how-do-you-change-a-bro-dominated-culture.html How Do You Change a Bro-Dominated Culture?] Ann Friedman, ''[[New York (magazine)|New York]]'', September 12, 2013</ref> ''Vox'' се осврнала на „проблемот со бро-културата“ во Силиконската Долина во својот осврт на книгата ''Brotopia'' од [[Емили Чанг (новинарка)|Емили Чанг]].<ref>{{Cite web|url=https://www.vox.com/2018/2/5/16972096/emily-chang-brotopia-book-bloomberg-technology-culture-silicon-valley-kara-swisher-decode-podcast|title=Why Silicon Valley has a bro culture problem – and how to fix it|last=Johnson|first=Eric|date=2018-02-05|website=Vox|access-date=2019-07-24}}</ref> Во 2014 и 2017 г., ''Inc'' објавила статии за бро-културата во бизнисот.<ref>{{cite web |last1=Raymundo |first1=Oscar |title=The 5 Bro-iest Tech Companies to Work For |url=https://www.inc.com/oscar-raymundo/bro-culture-at-companies.html |website=Inc.com |language=en |date=25 November 2014}}</ref><ref>{{cite web |last1=O'Donnell |first1=J. T. |title=3 Signs a Company's 'Bro Culture' Is Killing the Business |url=https://www.inc.com/jt-odonnell/3-signs-a-companys-bro-culture-is-killing-the-busi.html |website=Inc.com |language=en |date=14 August 2017}}</ref> Во своето известување за скандалот телеграмгејт во 2019 г., во кој истражувачките новинари објавиле текстуални пораки напишани од гувернерот на Порторико, ''[[The New York Times]]'' се осврнал на „арогантната бро-култура на елити што се шегувале за правење будали дури и од сопствените поддржувачи“.<ref name="nytimes 20190722">{{cite web | url =https://www.nytimes.com/2019/07/22/us/puerto-rico-protests-politics.html | title='The People Can't Take It Anymore': Puerto Rico Erupts in a Day of Protests | first1 = Frances | last1 = Robles | first2 =Alejandra | last2= Rosa | date = July 22, 2019 | access-date = July 22, 2019 | work = [[The New York Times]]}}</ref> Поимот ''Берни бро'', навредлив израз насочен кон поддржувачите на [[Берни Сандерс]], е критикуван како проста тактика на клеветење што ја користат политичките противници.<ref>{{Cite web|url=https://theintercept.com/2016/01/31/the-bernie-bros-narrative-a-cheap-false-campaign-tactic-masquerading-as-journalism-and-social-activism/|title=The "Bernie Bros" Narrative: a Cheap Campaign Tactic Masquerading as Journalism and Social Activism|first=Glenn|last=Greenwald|date=January 31, 2016|website=The Intercept}}</ref> Поимот бил широко користен затоа што самата концепција за „бро“ била нејасна. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category-inline|Bro culture}} [[Категорија:Адолесценција]] [[Категорија:Култура на пиење]] [[Категорија:Меѓучовечки односи]] [[Категорија:Општествени групи]] [[Категорија:Младинска култура]] [[Категорија:Супкултури]] 45ngpi9um7mhpxryd77srutfa8pighv 1 1400635 5605784 2026-08-06T21:46:22Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{СЗР}} 5605784 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1400636 5605789 2026-08-06T22:32:18Z Dali(dali)Stoj 135698 Создадена страница со: {{Ве молиме оставете го овој ред ваков како што е}}Далибор Стојанов е роден во 1981 год. во с. Прибачево - Кочани. Основното образование го завршува во ЦОУ „Крсте П.Мисирков“ во Оризари - Кочани, а средното образование го завршува како машински технича... 5605789 wikitext text/x-wiki {{Ве молиме оставете го овој ред ваков како што е}}Далибор Стојанов е роден во 1981 год. во с. Прибачево - Кочани. Основното образование го завршува во ЦОУ „Крсте П.Мисирков“ во Оризари - Кочани, а средното образование го завршува како машински техничар во УСО „Ванчо Прќе“ - Виница. Членувал во повеќе литературни клубови: Литературниот клуб „Везилка“ од Виница, „Мугри“ - Литературен клуб на студентите од Филолошкиот факултет „Блаже Конески“ во Скопје и моментално е член во Литературниот клуб „Копнеж“ од Кочани. На вештината на пишаниот збор и се посветува уште од најрана возраст, а на полето на поезијата веќе има осведочено многубројни успеси. Добитник е на голем број награди и признанија, меѓу кои наградата „Ѓорѓија Пулевски“ за врвни достигнувања во литературата на вториот интернационално-традиционален поетски фестивал „Скопски поетски вечери 2025“ во организација на Билјана Челик и Здружението „Хуманитарно Културен Феникс“, признание за придонес во развојот на литературата и меѓународното културно творештво на фестивалот „Зборови што светат“ - Петрич, Бугарија, прва награда за книгата „Воин во бессони ноќи“ на фестивалот „Свет од зборови 2025“ во организација на Милица Паулус и многу др. Далибор Стојанов е автор на три збирки поезија: „Кај што немо говорат багремите“ (2001), „Кога тајно ги мамев чувствата“ (2023) и „Воин во бессони ноќи“ (2025). Неговите песни се преведувани на повеќе странски јазици и објавувани во литературни списанија, антологии и поетски групи на социјалните мрежи. 98hjti4tg3hw9e5z3n9tcxep0ifh4xt 2 1400637 5605790 2026-08-06T22:38:57Z Dali(dali)Stoj 135698 /* */ 5605790 wikitext text/x-wiki Далибор Стојанов е роден во 1981 год. во с. Прибачево - Кочани. Основното образование го завршува во ЦОУ „Крсте П.Мисирков“ во Оризари - Кочани, а средното образование го завршува како машински техничар во УСО „Ванчо Прќе“ - Виница. Членувал во повеќе литературни клубови: Литературниот клуб „Везилка“ од Виница, „Мугри“ - Литературен клуб на студентите од Филолошкиот факултет „Блаже Конески“ во Скопје и моментално е член во Литературниот клуб „Копнеж“ од Кочани. На вештината на пишаниот збор и се посветува уште од најрана возраст, а на полето на поезијата веќе има осведочено многубројни успеси. Добитник е на голем број награди и признанија, меѓу кои наградата „Ѓорѓија Пулевски“ за врвни достигнувања во литературата на вториот интернационално-традиционален поетски фестивал „Скопски поетски вечери 2025“ во организација на Билјана Челик и Здружението „Хуманитарно Културен Феникс“, признание за придонес во развојот на литературата и меѓународното културно творештво на фестивалот „Зборови што светат“ - Петрич, Бугарија, прва награда за книгата „Воин во бессони ноќи“ на фестивалот „Свет од зборови 2025“ во организација на Милица Паулус и многу др. Далибор Стојанов е автор на три збирки поезија: „Кај што немо говорат багремите“ (2001), „Кога тајно ги мамев чувствата“ (2023) и „Воин во бессони ноќи“ (2025). Неговите песни се преведувани на повеќе странски јазици и објавувани во литературни списанија, антологии и поетски групи на социјалните мрежи. ct4x7nl3awdchf5mn5kds3hcc05xc64 0 1400638 5605810 2026-08-07T10:15:28Z Kiril Simeonovski 3243 Kiril Simeonovski ја премести страницата [[Дендропарк (Трубарево)]] на [[Трубаревски Дендропарк]] 5605810 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Трубаревски Дендропарк]] twd7fqzoe3n6e7377zwm21kgn3nkxkz 1 1400639 5605812 2026-08-07T10:15:28Z Kiril Simeonovski 3243 Kiril Simeonovski ја премести страницата [[Разговор:Дендропарк (Трубарево)]] на [[Разговор:Трубаревски Дендропарк]] 5605812 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Разговор:Трубаревски Дендропарк]] p94r4f3g15bf9ht329pahk9f6egxm35 0 1400640 5605815 2026-08-07T10:23:03Z Kiril Simeonovski 3243 Пренасочување кон [[Трубаревски Дендропарк]] 5605815 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Трубаревски Дендропарк]] n5jl75o6hwv07ooklojie9hlheb26q9