Википедија mkwiki https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.14 first-letter Медиум Специјална Разговор Корисник Разговор со корисник Википедија Разговор за Википедија Податотека Разговор за податотека МедијаВики Разговор за МедијаВики Предлошка Разговор за предлошка Помош Разговор за помош Категорија Разговор за категорија Портал Разговор за Портал TimedText TimedText talk Модул Разговор за модул Event Event talk 0 10038 5606065 5543505 2026-08-07T15:34:55Z ~2026-43446-50 135715 /* Родови */ 5606065 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Могила | слика = Камбанарија Могила 09.JPG | големина на слика = 300п | опис = Улица во селото Могила со камбанаријата на главната селска црква [[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Могила|„Св. Архангел Михаил“]] | општина = {{општинскигрб|Општина Могила}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Пелагонија]] | население = 1.262 | година = 2002 | поштенски број = 7216 | повикувачки број = 047 | надморска височина = 567 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=6 | lat_sec=29 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=22 | lon_sec=42 | слава = Свети Константин и Елена<br/>Свети Архангел Михаил | мрежно место = | карта = Могила во Општина Могила.svg }} '''Могила''' — големо и развиено село во областа [[Пелагонија]], во [[Општина Могила]], во околината на градот [[Битола]]. Претставува едно од најголемите битолски села, а воопшто и пелагониски. Селото претставува административно седиште на [[Општина Могила|истоимената општина]]. == Потекло на името == Се претпоставува дека името на селото потекнува од [[Могила (археологија)|могила]] („гроб“ или „споменик“), бидејќи имало остатоци од некогашни гробници, кои народот ги викал могили.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=78|title=Мој Роден Крај|work=www.mojrodenkraj.com.mk|accessdate=2019-10-28|archive-date=2020-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20200627234251/http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=78|url-status=dead}}</ref> == Географија и местоположба == [[Податотека:Парк во Могила 01.JPG|мини|300п|лево|Поглед на паркот со споменикот на македонскиот револуционер и борец [[Димко Сарванов|Димко Сарванов-Могилче]]]] Ова големо село се наоѓа во [[Пелагонија]], во средишниот дел на [[Битолското Поле]], во јужниот дел на територијата на [[Општина Могила]]. Се наоѓа непосредно на патот [[Прилеп]]-[[Битола]], а од самиот град Битола е оддалечено 12 километри, како и 31 километар од [[Прилеп]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=28 октомври 2019|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|page=198}}</ref> Селото е рамничарско, на надморска височина од 582 метри.<ref name="енциклопедија" /> Могила е големо полско село, кое се наоѓа покрај долниот тек на реката [[Шемница]], десна притока на [[Црна Река]]. Незначително е оддалечено од железничката пруга Прилеп-Битола. Околни села се: [[Кукуречани]], [[Радобор]], [[Беранци]] и [[Трн (село)|Трн]].<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/41961345|title=Bitoljsko-Prilepska kotlina : antropogeografska proučavanja|last=Трифуноски|last2=Јован Ф.|date=1998|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670252678|location= Белград|oclc=41961345}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Аџимулица, Прекурека, Црна Земја, Круша, Врбушки, Шемница, Мешковица, Трнка, Белев Камен, Рибарица, Горни Лозја, Слатина, Раманка, Висови, Габа Бара, Зајкова Ливада, Лениште (тука се сеело лен) и Долно Село.<ref name=":0" /> Селото е од збиен тип и се дели на две големи маала: Горно и Долно. На границата помеѓу двете маала е средишниот дел на селото или сретселото со голем задружен дом, во кој денес е сместена зградата на [[Општина Могила]].<ref name=":0" /> == Историја == Месноста Висои на тромеѓата помеѓу атарите на селата Могила, [[Беранци]] и [[Црнобуки]]. Во истражување спроведено во 1954 година биле откопани стари гробови наредени во круг. Биле откопани плочи со „римско писмо“, а во внатрешноста на гробовите се наоѓале грнчиња.<ref name=":0" /> Се претпоставува дека се работи за македонскиот древен град „Чепик“. Месноста Долно Село се наоѓа 3 километри источно од селото. Денес, таму се наоѓаат ниви. Мештаните се иселиле од таму, бидејќи имало многу змии.<ref name=":0" /> Во 1335 година се сретнува Могилени како пусто селиште. Истата година, [[Стефан Душан|царот Душан]] го предал селиштето на манастирот во [[Трескавец]]. Се верува дека се однесува за денешното село Могила. Друг пишан документ за Могила е од првата половина на {{римски|17}} век, кога некој кадија Мехмед се жалел против селаните.<ref name=":0" /> Могила е едно од постарите битолски села, поради што има и староседелски родови.<ref name=":0" /> Околу селото се сретнуваат повеќе вештачки градени возвишувања или „тумби“, по кои селото го добило и името. На една од тумбите се наоѓа задружниот дом, на друга, пак, е изградена селската црква.<ref name=":0" /> Во {{римски|19}} век, Могила било село во [[Битолска каза|Битолската каза]] на [[Отоманското Царство]]. Во 1903 година, во мај се случила битка помеѓу четата на [[Парашкев Цветков]] и турската војска и жандармерија. Во битката, турските сили употребиле и артилерија и биле убиени 13-14 членови на четата, меѓу кои и самиот војвода Цветков.<ref>{{МакЕнц|157|Битката|I}}</ref> Во текот на Првата светска војна, селото било разрушено и селаните биле преселени во селата [[Ивањевци]], [[Вашарејца]] и [[Подино]], но и во градот [[Прилеп]].<ref name=":0" /> Сè до 1996 година населбата Могила припаѓала во рамките на големата [[општина Битола]], по што била основана истоимена општина со седиште во оваа населба. == Стопанство == [[Податотека:Могила - Битола (2).jpg|мини|300п|десно|Нива со [[сончоглед]] во околината на Могила]] Атарот е релативно голем и зафаќа простор од 22,2&nbsp;км². На него преовладува обработливото земјиште на површина од 1.712 [[хектар]]и, пасиштата заземаат 340 хектари, а шумите само 9 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има исклучително полјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|1480 |1953|1703 |1961|2038 |1971|2282 |1981|2510 |1991|2285 |1994|1576 |2002|1526 |2021|1262 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во Могила живееле 850 жители, сите [[Македонци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 239.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“), во 1905 година во Могила имало 736 жители, под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рр. 166-167.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Могила се води како чисто македонско село во Битолската каза на Битолскиот санџак со 89 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|13}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 1.000 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Могила е големо село, но со намалување на бројот на населението. Така, во 1961 година броело 2.038 жители, а во 1994 година 1.576 жители, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Селото по завршувањето на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] бележи константен пораст на населението, но во 1980-тите години доживува масовни миграции и бројот на жители се намалува. Трендот на намалување на населението е присутен и денес. Според пописот од 2002 година, во селото Могила живееле 1.526 жители, од кои 1.525 [[Македонци]] и 1 останат.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=28 октомври 2019}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 1.262 жители, од кои 1.228 [[Македонци]], 1 [[Македонски Албанци|Албанец]], 1 останат и 32 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|850|736|1.480|1.703|2.038|2.282|2.510|2.285|1.576|1.526|1.262}} === Родови === Селото Могила отсекогаш па сѐ до денес е населено исклучиво со [[Македонци]] од [[Православие|православна христијанска]] вероисповед.<ref name=":0" /> Родови во селото се следниве: * Најстари македонски родови се: ''Павловци'' (слават свети [[Архангел Михаил]]) ''Нешевци'' (слават [[Митровден]]), ''Карадиновци'' (слават Митровден), ''Шемовци'' (слават [[Петковден]]) и ''Тезгаровци'' (слават Свети Архангел). По сѐ изгледа тие се старинци. * Македонски родови со познато потекло на доселување: ''Автаровци'' (слават [[Свети Никола]]) со старина од селото Ѕвезда во преспанскиот крај ([[Мала Преспа]]) денес под [[Албанија]]. „Избегале од [[Албанци]] кои им ги грабале жените“. Од Ѕвезда дошле во селото [[Вардино]], Демирхисарско. Потоа преминале во Добрушево, Радобор и најпосле во Могила. Во овој род се знае следното родословие: Коле жив на 25 години во 1956 година –Алексо-Насто-Веле-Перко (кој се доселил во Могила)-Крсте (кој се иселил од Ѕвезда); ''Чагорци'' (слават Свети Никола) дошле од селото Чагор на границата спрема Демирхисарско, кое сега не постои; ''Сакурмовци'' (слават Митровден) дошле од соседното село [[Трап]]; ''Мармачовци'' (слават Свети Архангел) дошле од [[Долна Чарлија]] каде што биле „момоци при агите“; ''Српчани'' (слават Света Пречиста) дошле од [[Долно Српци]] близу [[Беранци]]; ''Секирци'' (слават Митровден) доселени од [[Секирани]] „над Кукуречани“; ''Бозјаковци'' (слават Свети Никола) и ''Ношпалци'' (слават Митровден) се доселени од [[Ношпал]]; ''Черговци'' (слават Свети Никола) доселени се од [[Ивањевци]]; ''Белевци'' (слават Света Петка) дошле од [[Црнобуки]], а пред тоа живееле во Ивањевци; ''Јазевци'' (слават Свети Никола) дошле од соседното село [[Беранци]] каде што имаат роднини; ''Лопатичани'' (слават Свети Никола) доселени се од [[Лопатица]]; ''Кековци'' и ''Буклевци'' слават Митровден и се доселени од [[Добрушево]]; ''Пресилци'' (слават Митровден) дошле на крајот на XIX век од [[Пресил]], кое во 1912 година било затечено како албанско село; ''Колтовци'' (слават Митровден) дошле од [[Драгожани]]; ''Љаковци'' (слават Света Петка) дошле од соседното село [[Беранци]]; ''Свеќанци'' (слават [[Свети Ѓорѓи]]) дошле од демирхисарското село [[Света]]; ''Новоселци'' (слават Свети Никола) дошле од [[Новоселани (Битолско)|Новоселани]] кај [[Тополчани]]; ''Простиженовци'' (слават Свети Ѓорѓи) дошле од [[Путурус]], а подалечното потекло им е од [[Мариово]] од селото [[Орле]]; ''Мантевци'' (слават Свети Ѓорѓи) дошле од [[Долна Чарлија]], каде што имаат истоимени роднини; ''Ерековчани'' (слават Свети Никола) дошле од [[Ерековци]]; ''Ѓаваштани'' доселени од селото [[Ѓавато]], повремено живееле и во Могила и во [[Битола]]; ''Мазниовци'' (слават Свети Никола) доселени од соседното село [[Радобор]]; ''Шојлевци'' (слават Свети Никола) дошле од село [[Крушеани]] кај [[Прилеп]] ([[Кривогаштани]]); ''Алчевци'' (слават Петковден) се доселиле од селото [[Кален]] во [[Мариово]]; ''Чарлинци'' (слават Свети Врачи) дошле од [[Горна Чарлија]] каде што припаѓале на тамошниот род Стојковци; ''Српчани'' (слават Митровден) дошле од [[Долно Српци]]; ''Масалковци'' (слават Свети Никола) дошле од соседното село [[Кукуречани]]. Последните два рода се доселиле во Могила после турското владеење. * Македонски родови за кои не се знае од каде се доселиле (во турско време): ''Шурбевци'' (слават Петковден), ''Печиловци'' (слават Света Петка „зимна“), ''Нешковци'' (слават Света Пречиста), ''Саботковци'' (слават Свети Никола), ''Пивковци'' (слават Свети Никола), ''Бендеровци'' (слават Св. Пречиста), ''Богдановци'' (слават Свети Ѓорѓи), ''Огненовци'' (4 слават Свети Никола), ''Љуљевци'' (слават Св. Никола), ''Кенчевци'' (слават Митровден), ''Рибаровци'' (слават Митровден), ''Поповци'' (слават Свети Ѓорѓи „посен“), ''Ѓорушковци'' (слават Свети Архангел). Со оглед на тоа дека некои од овие родови уште во турско време живееле слободни на своја сопствена земја, голема е веројатноста тие да се староседелци (Шурбевци и други). == Општествени установи == [[Податотека:Општина Могила 08.JPG|мини|300п|десно|Седиштето на [[Општина Могила]] се наоѓа во задружниот дом на селото]] * [[ОУ „Гоце Делчев“ - Могила|Централно основно училиште „Гоце Делчев“]], централно основно училиште до деветто одделение * Пошта ([[Поштенски броеви во Македонија|7216]]) * Здравствен дом * Дом на културата * Ветеринарна станица * Клуб на пензионери * Аптека == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Могила]], која била создадена при новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996 до 2004 година, селото се наоѓало во рамките на некогашната рурална општина Могила. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото било сместено во големата општина Битола. Во периодот од 1955 до 1965 година, селото влегувало во рамките на тогашната општина Кукуречани. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Кукуречани, во која селото Могила, се наоѓале и селата Горно Оризари, Драгожани, Драгарино, Крклино, Кукуречани, Ново Змирново, Раштани, Старо Змирново и Црнобуки. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на Општина Могила, во која селото Могила била единствено село. === Избирачко место === Во селото постојат избирачките места бр. 0191 и бр. 0192 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=28 октомври 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на овие избирачки места биле запишани вкупно 1.280 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/52/293|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191028191942/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/52/293|archive-date=2019-10-28|dead-url=|accessdate=28 октомври 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на овие избирачки места биле запишани вкупно 1.245 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk/mayr/t6/51|title=Локални избори 2021|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202105827/https://rezultati.sec.mk/mk/mayr/t6/51|archive-date=2021-12-02|dead-url=|accessdate=17 октомври 2021|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Црква „Св. Архангел Михаил“ - Могила 4.jpg|мини|300п|десно|Поглед на камбанаријата на главната селска црква „Св. Архангел Михаил“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Рековчанска Тумба]] — населба од неолитско време; * [[Тумба Трнска]] — населба од неолитско време; * [[Роњевска Тумба]] — населба од неолитско време; * [[Тумба во Ливаѓето]] — населба од неолитско време; * [[Селска Црква (Могила)|Селска Црква]] — населба од неолитско време; * [[Сред Село (Могила)|Сред Село]] — населба од неолитско време; * [[Шемоска Тумба]] — населба од неолитско и бронзено време; и * [[Школска Тумба (Могила)|Школска Тумба]] — населба од неолитско време. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Могила|Црква „Св. Архангел Михаил“]] — главна селска црква, потекнува од [[1847]] година. ;Верски објекти * [[Параклис „Петочна Вода“ - Могила|Петочна Вода]] — параклис во селото == Редовни настани == ;Слави<ref name=":1" /> * Свети Константин и Елена — селска слава, која мештаните ја слават по манастирот со тоа име, кој некогаш постоел во селото<ref name=":0" /> * Свети Архангел Михаил — селска слава * Фестивал на дуети „Константин и Елена“ (11 јули) == Личности == ;Родени во Могила * [[Андон Попахтаров]] (1878-?) — македонски револуционер; * [[Захарија Шумљанска]] (1864-1937) — македонска просветителка;<ref>Софиска Народна библиотека „Св. Св. Кирил и Методиј“, белешки: к. 42, а.е.66, л. 33-50.</ref> * [[Димко Сарванов|Димко Сарванов-Могилче]] (1879-1907) — македонски револуционер и комита. Опеан во народната песна „Абер ми иди од Могила“; и * [[Никола Мешков]] — македонски револуционер и кмет на селото. ;Починале во Могила * [[Андреја Блажески-Расолкоски]] (1861-1903) — македонски револуционер и војвода; * [[Димитар Филдишев]] (?-1903) — македонски револуционер; * [[Парашкев Цветков]] (1875-1903) — македонски револуционер; * [[Кочо Песнаџиев]] (?-1903) — македонски револуционер; * [[Тома Никлев]] (1860-1909) — македонски револуционер. == Култура и спорт == * КУД „Димче Могилчето“ * ФК „Стрела“, настапува во битолската локална лига * Турнир во мал фудбал, се одржува во летниот период == Иселеништво == Се знае за следниве иселеници: ''Фичуровци'' (5 к.), живеат во [[Поешево]]; ''Велески'' (1 к.), живеат во [[Долно Српци]]; ''Клаповци'' (2 к.), живеат во [[Оптичари]]; ''Здравевци'' (1 к.), живеат во [[Радобор]]; ''Јанкуловци'' (3 к.), живеат во [[Црнобуки]]; ''Могилчани'' (2 к.), живеат во [[Габалавци]]; ''Талевци'' (1 к.) и ''Дојчиновци'' (3 к.), живеат во [[Жабени]].<ref name=":0" /> Во [[Битола]] целосно се иселил родот ''Сарвановци'', од кои потекнувал [[Димко Сарванов|Димче Могилче]].<ref name=":0" /> Од ова село има иселено над 1.000 лица. Најголем дел од нив се имаат иселено во градовите [[Битола]], [[Прилеп]] и [[Скопје]], но и во прекуокеанските земји и во Европа.<ref name=":1" /> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="140px"> Податотека:Спомен плочи - Могила 04.JPG|Спомен-плочи на борците и судените за [[Македонија]] од Могила (поставени на општинската зграда во Могила) Податотека:Општина Могила 03.JPG|Зградата на [[Општина Могила]] Податотека:Споменик на Димче Могилче - Могила 02.JPG|Споменик во паркот во Могила Податотека:Пошта во Могила 05.JPG|Поштата во Могила Податотека:Здравствен дом Могила 06.JPG|Здравствениот дом во Могила Податотека:Општина Могила 07.JPG|Клубот на пензионери и продавницата „Пресил“ во рамки на општинската зграда Податотека:Црква „Св. Архангел Михаил“ - Могила 3.jpg|Влезот во селската црква </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Пелагонија]] * [[Општина Могила]] * [[Битола]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Mogila}} * [http://mogila.gov.mk/ Официјално мрежно место на Општина Могила] * [https://www.youtube.com/watch?v=dgHsbm08cYQ Видеорепортажа за Могила], Discover Macedonia {{Општина Могила}} [[Категорија:Могила| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Битолски села]] [[Категорија:Села во Општина Могила]] 968bs7cxii68398t423wydg0apy09k4 0 12074 5606025 5605078 2026-08-07T13:39:41Z ~2026-43428-20 135711 /* Историја */ 5606025 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Мислодежда | име2 = Мислоежда | слика = Воздушен поглед на Мислодежда.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Мислодежда | општина = {{општинскигрб|Општина Струга}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]] | население = 428 | година = 2021 | поштенски број = 6338 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 945 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=18 | lat_sec=0 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=41 | lon_sec=35 | слава = | мрежно место = | карта = Мислодежда во Општина Струга.svg }} '''Мислодежда''' (познато и како '''Мислоежда''') — село во областа [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]], во [[Општина Струга]], во околината на градот [[Струга]]. == Потекло и значење на името == Името на селото доаѓа од словенско потекло и влегува во групата на лични имиња изведени од зборот „мисл“. Меѓутоа, [[Јован Трифуноски]] забележал дека еден постар селанец во соседна Малесија му пренел дека селото некогаш се нарекувало '''Радо(ј)ево'''.<ref name=":0" /> == Географија и местоположба == Селото се наоѓа на источната страна на [[Охридско-струшка Котлина|Струшкото Поле]], во северниот дел на [[Општина Струга]], а под јужната падина на планината [[Караорман]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=4 август 2026|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=32}}</ref> Селото е планинско, сместено на надморска височина од 945 метри. Од градот [[Струга]], селото е оддалечено 14 километри.<ref name="енциклопедија" /> Низ селото поминува [[Регионален пат 2243|регионалниот пат 2243]]. Мислодежда има многу значајна сообраќајна местоположба лежејќи на широк превој во југозападниот дел на планината [[Караорман]]. Превојот има височина од 1000 метри и во минатото тука поминувал сточарско-пешачки пат од Голо Брдо на запад и од Струшка Малесија. Оваа поврзаност имала пресудно значење за доселувања од таа страна. Во минатото, водата за пиење доаѓала од бунари и извори, додека од 1970 година во него има водовод.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/466478840|title=Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=213-215|date=1992|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670251582|oclc=466478840|location=Белград}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Голема Краста, Бела Краста, Калуѓерска Чешма, Караорман, Паничар, Фурка, Лесковец, Селиште, Калауз, Ара-Бирачит, Шафаре, Дра-Ливад, Фуша и Црвеница.<ref name=":0" /> Селото има разреден тип, поделено на четири маала кои се наречени по родовите. Така, на север се Мена и Иса, додека Хоџа и Мета се на југ.<ref name=":0" /> == Историја == Мислодежда се смета за старо село во Струшко. Во него има различни старини и карактеристични топографски имиња. Калуѓерска Чешма и Киша (Црква) се места кои се наоѓаат на падините на возвишението Бела Краста, што се наоѓа западно од горниот дел на селото. На местото Киша се познаваат делови на ѕидови од некогашниот храм, а има и плочи од гробови. Околу 300 метри понатаму е месноста Калуѓерска Чешма. Храмот најверојатно бил манастир и бил посветен на „Св. Јован“.<ref name=":0" /> Во селото најпрвин живеело словенско население. Тоа старо население во него живеело до првата половина на {{римски|19}} век. Меѓутоа, тогаш се населиле предците на денешните албански родови, па поради тоа староседелците се иселиле. Се знае за родот Ќелешовци кои се иселиле во Малесија, а по нив има и наречена месност во селото Ара Ќелешит. Исто така се знае за родот Бирачовци со Јанковци (9 к.) кои заминале во [[’Ржаново (Струшко)|’Ржаново]] во Малесија.<ref name=":0" /> Населувањето на албанското население се случило околу 1780-1800 година, кога дошле четири муслимански албански рода од областа Лура ([[Северна Албанија]]) и околината од [[Пешкопеја]]. Во селото имало црква „Св. Троица“, која се наоѓала во северниот дел од селото, на врвот од возвишението. Помеѓу двете светски војни во селото имало и жандермериска станица во која имало командир и околу 15 жандарми. Околу 1930 година, Јован Милошевиќ од Црна Гора како командир на станицата покренал акција да се обнови селската црква. На денот на Света Троица црквата била свечено осветена во присуство на охридскиот епископ Николај. При обновата биле најдени стари гробови и делови од накит во нив. Но, во текот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], црквата и жандермериската станица биле срушени. Денес, таму се наоѓа селското училиште и стари дабови.<ref name=":0" /> == Стопанство == Атарот зафаќа простор од 9,9&nbsp;км². На него преовладуваат шумите на површина од 564 [[хектар]]и, на обработливите површини отпаѓаат 232 хектари, а на пасиштата 172 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделско-шумарска функција. Во него работат услужни објекти.<ref name="енциклопедија" /> До крајот на Втората светска војна, селаните живееле од земјоделство и сточарство. Најмногу одгледувале планински жита (’рж и јачмен), како и стока — овци, кози и говеда. Меѓутоа, во поново време голем дел од мештаните заминале на привремена работа во Германија и Австрија.<ref name=":0" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|491 |1953|518 |1961|520 |1971|547 |1981|592 |1991|14 |1994|582 |2002|720 |2021|428 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Мислодежда живееле 300 жители, сите [[Албанци]].<ref name=":2">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 253.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, Мислодежда се води како чисто албанско село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 60 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|32}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 400 [[Албанци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Мислодежда е средно по големина село, без поголеми промени на бројот на населението до 2000-тите години. Така, селото во 1961 година имало 520 жители, од кои 499 биле Албанци, шест Турци, четворица Македонци и 10 жители муслимани, а во 1994 година 582 жители, албанско население.<ref name="енциклопедија" /> Пописот од 1991 година не бил целосно одржан во селото Мислодежда, бидејќи дел од неговото население одбило да учествува, односно го бојкотирало неговото одржување, поради што за таа пописна година, за селото нема целосни податоци.{{#tag:ref|Во Пописот од 1991 година, во населените места: Страчинци, Љуботен, Арачиново, Грушино, Мојанци, Орланци, Боговиње, Жеровјане, Пирок, Милетино, Радиовце, Теново, Челопек, Горно Јаболчиште, Велешта, Горно Татеши, Долно Татеши, Врапчиште, Топлица, Вруток, Долно Јеловце, Здуње, Речане, Балин Дол, Беловиште, Гостивар, Дебреше, Мало Турчане, Чајле, Баниште, Дебар, Кривци, Селокуќи, Хаме, Делогожди, Корошишта, Ливада, Мислодежда, Ново Село (Делогожди), Горна Бањица, Долна Бањица, Симница, Долна Лешница, Желино, Озормиште, Требош, Бачишта, Букојчани, Горно Строгомиште, Зајас, Колари, Лешница, Палиград, Смесница, Копанце, Шемшево, Горно Палчиште, Долно Палчиште, Камењане, Кичево, Долно Свиларе, Кондово, Радуша, Рудник Радуша, Бедиње, Горно Коњаре, Д`лга, Куманово, Лопате, Романовце, Сопот, Табановце, Черкези, Белановце, Матејче, Никуштак, Опае, Ропалце, Жужње, Нистрово, Сенце, Тануше, Добри Дол, Калиште, Неготино-Полошко, Сенокос, Бериково, Гарани, Јагол, Ново Село (Осломеј), Поповјани, Премка, Србица, Стрелци, Туин, Шутово, Охрид, Ќојлија, Арнакија, Буковиќ, Грчец, Крушопек, Ласкарци, Љубин, Семениште, Барово, Јаболци, Биџево, Долна Белица, Заграчани, Калишта, Радолишта, Струга, Батинци, Вртекица, Морани, Студеничани, Глоѓи, Доброште, Непроштено, Пршовце, Слатино, Теарце, Голема Речица, Лавце, Мала Речица, Сараќино, Тетово, Баланци, Форино, Чегране, Џепиште, Гајре, Лисец, Скопје дел - Гази Баба, Скопје дел Карпош, Скопје дел - Центар и Скопје дел - Чаир, дел од жителите не прифатија да замат учество (го бојкотираа) во Пописот.|group="заб"}} Според пописот од 2002 година, селото броело 720 жители, од кои 1 Македонец, 717 [[Македонски Албанци|Албанци]] и 2 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=4 август 2026}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 428 жители, од кои 407 [[Македонски Албанци|Албанци]] и 21 лице без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|300|—|491|518|520|547|592|14|582|720|428}} === Родови === Мислодежда е албанско село.<ref name=":0" /> Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] од 1977 година, родови во селото се: ''Мена'' (35 к.) и ''Иса'' (15 к.), први селски доселеници. Во родот Мена се знае следното родословие: Биза (жив, 65 години во 1977 г.)-Адил-Кадри-Алит-Мена, основачот на родот кој се доселил; ''Хоџа'' (15 к.), доселени по првите два рода. Во родот Хоџа се знае следното родословие: Ариз (жив, 65 години во 1977 г.)-Јашар-Бафте-Јашар-Оџа, основачот на родот кој се доселил; ''Мета'' (15 к.), доселени во исто време како претходниот род. По родот Мета во селото немало доселувања туку селото растело по природен пат. Според истражувањата на [[Бранислав Русиќ]] од крајот на 1940-тите, родови во селото се: ''Мена'' (17 к.), ''Хоџа'' (11 к.), ''Иса'' (10 к.), ''Мета'' (10 к.), ''Џила'' (8 к.), ''Тафа'' (7 к.), ''Џелеши'' (4 к.) и ''Хида'' (2 к.). Сите родови дошле околу 1760-1780 година од областа Лура ([[Северна Албанија]]) и околината од [[Пешкопеја]]. === Иселеништво === Покрај иселувањето на словенското население од Мислодежда, помеѓу двете светски војни и по Втората светска војна имало иселуавње и на некои албански домаќинства. Се смета дека се иселиле околу 50 семејства, најмногу во градовите Охрид, Струга, Битола, како и во пониските низински села. Иселеници во тие села се ''Мислодеждани'' (6 к.) во селото Ливада, ''Мислодеждани'' (5 к.) во селото Биџево, ''Иса'' (7 к.) во селото Горенци и ''Мена'' (1 к.) во Ново Село.<ref name=":0" /> == Општествени установи == * [[ПУ „Орхан Џемаили“ - Мислодежда|Подрачното основно училиште „Орхан Џемаили“]], петгодишно основно училиште во состав на [[ОУ „Орхан Џемаили“ - Горно Татеши]] * Здравствена амбуланта <gallery mode="packed" heights="200п"> Податотека:ОУ „Орхан Џемаили“ - Мислодежда.jpg|Основното училиште Податотека:Амбуланта во Мислодежда.jpg|Здравствената амбуланта </gallery> == Самоуправа и политика == На крајот од XIX век, Мислодежда било село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Струга]], која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото се наоѓало во некогашната [[Општина Делогожди]]. Во периодот од 1957 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Струга. Во периодот од 1955 до 1957 година, селото припаѓало на некогашната општина Велешта. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Караорман, во која покрај селото Мислодежда, се наоѓале и селата Богојци, Брчево, Глобочица, Збажди, Локов, Поум, Присовјани и Ржаново. Во периодот 1950-1952 година, селото Мислодежда било седиште на некогашната истоимена општина, во која влегувале селата Богојци, Брчево, Мислодежда и Поум. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 1900 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|395}}</ref> * [[Долна Црква (Мислодежда)|Долна Црква]] — некропола од доцниот среден век; * [[Сред Село (Мислодежда)|Сред Село]] — некропола од доцноантичкото време; и * [[Црква (Мислодежда)|Црква]] — средновековна црква и некропола. ;Цркви<ref name=":0" /> * До [[Втора светска војна|Втората светска војна]] во селото постоела црквата „Св. Троица“ на врвот на возвишението на сретсело каде била сместена и жандериската станица. ;Џамии<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Џамија (Мислодежда)|Џамија]] — главна селска џамија. <!--== Редовни настани == == Личности == ;Родени во или по потекло од Мислодежда == Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="200п"> Податотека:Автобуска постојка во Мислодежда.jpg|Автобуска постојка Податотека:Детски парк во Мислодежда.jpg|Детски парк Податотека:Споменик во Мислодежда.jpg|Споменик во селото за загинатите од 1913 г. Податотека:Џамија во Мислодежда.jpg|Селската џамија </gallery> == Поврзано == * [[Општина Струга]] * [[Струшко Поле]] == Наводи == {{наводи|2}} ;Забелешки {{Reflist|group="заб"}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Mislodežda}} {{Општина Струга}} [[Категорија:Мислодежда| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Струшки села]] [[Категорија:Села во Општина Струга]] f115i1l89qmk5kcahs37zd1qo8eahzi 0 15392 5606051 5006068 2026-08-07T13:58:27Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5606051 wikitext text/x-wiki {{Римска војска}} [[Податотека:Notitia dignitatum - insignia praefecti praetorio per illyricum.jpg|мини|Инсигниите на преторијанскиот префект на Илирик, како што се прикажани во Notitia Dignitatum: мастилницата и кутијата за пенкало (тека) во боја на слонова коска, кодицилот за назначување на функцијата на маса покриена со сина ткаенина и државната кочија]] '''Преторијански префект''' ([[Латински јазик|лат.]] ''Praefectus praetorio'') била постојана титула на висока функција во [[Римско Царство|римската]] држава чие значење во голема мерка се менувало низ вековите. == Командант на преторијанската гарда == Преторијанскиот префект бил командант на [[Преторијанска гарда|Преторијанската гарда]] сè до царот [[Константин I]] кој ја укинал во [[314]]. Преторијанските префекти продолжиле да бидат назначувани сè до времето на [[Хераклиј]], но самата функција се променила во глава на граѓанската и правосудната администрација на царството. За време на царството претоиријанците (царска гарда) биле командувани од еден, два или три префекти (praefecti praetorio), кои биле биле бирани од царот и свикувани од редовите на витезите. Тој можел да ги отпушта и менува во било кое време по своја волја. Од времето на [[Александар Север]] оваа позиција била отворена и за сенаторите, а и доколку еден витез биде назначен, тој автоматски влегувал и во сенатот. Сè до времето на цар Константин, кој ѝ го одземал воениот карактер на оваа функција, префектурата на гардата секогаш му припаѓала на докажан војник, често од оние кои по пат на воени подвизи се искачувале по офицерските рангови. През времето оваа функција командувала сите војници во Италија освен корпусот на градскиот префект (''cohortes urbanae''). Специјалната функција на Преторијанците им давала најмногу моќ во рамките на римската држава, а нивниот [[префект]], ''praefectus praetorio'', бил еден од најмоќните луѓе во државата. Иако царевите секогаш се обидувале да се додворуваат на Преторијанците, овие сепак режирале [[пуч]]еви и често ги менувале царевите по своја волја. Така, Преторијанците ја дестабилизирале римската држава, наспроти нивната првобитна функција. Во доцното царство Преторијанскиот префект станал главна административна фигура во државата, кога оваа позиција ѝ дала на еден поединец функцијата главна команда на генералштабот, со директна команда врз гардата исто така. [[Диоклецијан]] значително го намалил авторитетот на овие префекти како дел од неговата голема реформа на административните и воени структури на царството. === Список на познати Преторијански префекти === <table border="1"> <th colspan="2"> Познати префекти на Преторијанската гарда 2 п.н.е. - 312 н.е.</th> </td> </tr> <tr> <td>''Име''<br /> </td> <td>''Во служба на''<br /> </td> </tr> <tr> <td>Публиј Апер<br /> </td> <td>[[Октавијан Август]]<br /> </td> </tr> <tr> <td>Квинт Осторииј Скапула<br /> </td> <td>[[Октавијан Август]]</td> </tr> <tr> <td>валериј Лигур<br /> </td> <td>[[Октавијан Август]]</td> </tr> <tr> <td>Луциј Страбон<br /> </td> <td>[[Октавијан Август]], [[Тибериј]]<br /> </td> </tr> <tr> <td>[[Елиј Сејан|Луциј Елиј Сејан]]<br /> </td> <td>[[Тибериј]]<br /> </td> </tr> <tr> <td>[[Квинт Суториј Макрон]]<br /> </td> <td>[[Тибериј]], [[Калигула]]<br /> </td> </tr> <tr> <td>[[Марко Арецин Клеменс]]<br /> </td> <td>[[Калигула]]</td> </tr> <tr> <td>Руфриј Полио<br /> </td> <td>[[Клавдиј]]<br /> </td> </tr> <tr> <td>Кантониј Јуст<br /> </td> <td>[[Клавдиј]]</td> </tr> <tr> <td>Руфиј Криспин<br /> </td> <td>[[Клавдиј]]</td> </tr> <tr> <td>Лусиј Гета<br /> </td> <td>[[Клавдиј]]</td> </tr> <tr> <td>[[Секст Афраниј Бур]]<br /> </td> <td>[[Клавдиј]], [[Нерон]]<br /> </td> </tr> <tr> <td>Фаениј Руф<br /> </td> <td>[[Нерон]]</td> </tr> <tr> <td>[[Тигелин|Гај Офониј Тигелин]]<br /> </td> <td>[[Нерон]]</td> </tr> <tr> <td>Нимфидиј Сабин<br /> </td> <td>[[Нерон]]</td> </tr> <tr> <td>Корнелиј Лакон<br /> </td> <td>[[Галба]]<br /> </td> </tr> <tr> <td>Плотиј Фирм<br /> </td> <td>[[Ото]]</td> </tr> <tr> <td>Лициниј Прокул<br /> </td> <td>[[Ото]]</td> </tr> <tr> <td>Публиј Сабин<br /> </td> <td>[[Вителиј]]<br /> </td> </tr> <tr> <td>Јуниј Приск<br /> </td> <td>[[Вителиј]]</td> </tr> <tr> <td>[[Тибериј Јулиј Александар]]<br /> </td> <td>[[Веспазијан]]<br /> </td> </tr> <tr> <td>Ариј Вар<br /> </td> <td>[[Веспазијан]]</td> </tr> <tr> <td>Арекин Клеменс<br /> </td> <td>[[Веспазијан]]</td> </tr> <tr> <td>[[Тит|Тит Флавиј Веспазијан]]<br /> </td> <td>[[Веспазијан]]</td> </tr> <tr> <td>Корнелиј Фуск<br /> </td> <td>[[Домицијан]]<br /> </td> </tr> <tr> <td>Каспериј Елијан<br /> </td> <td>[[Домицијан]]</td> </tr> <tr> <td>Норбан</td> <td>[[Домицијан]]</td> </tr> <tr> <td>Петрониј Секунд</td> <td>[[Домицијан]]</td> </tr> <tr> <td>[[Каспериј Елијан]]</td> <td>[[Нерва]]<br /> </td> </tr> <tr> <td>Субуран</td> <td>[[Цар Трајан|Трајан]]<br /> </td> </tr> <tr> <td>Клавдиј Ливијан</td> <td>[[Цар Трајан|Трајан]]</td> </tr> <tr> <td>С. Сулпициј Симилис</td> <td>[[Цар Трајан|Трајан]]</td> </tr> <tr> <td>К. Септициј Клар</td> <td>[[Адријан]]<br /> </td> </tr> <tr> <td>Маркиј Турбо</td> <td>[[Адријан]]</td> </tr> <tr> <td>Гај Максим<br /> </td> <td>[[Адријан]], [[Antoninus Pius]]<br /> </td> </tr> <tr> <td>Татиј Максим<br /> </td> <td>[[Антонин Пиј]]</td> </tr> <tr> <td>Фабиј Корнелиј<br /> </td> <td>[[Антонин Пиј]]</td> </tr> <tr> <td>Фуриј Викторин<br /> </td> <td>[[Антонин Пиј]], [[Марко Аурелиј]]<br /> </td> </tr> <tr> <td>Макрин Виндекс<br /> </td> <td>[[Марко Аурелиј]]</td> </tr> <tr> <td>Басеј Руф<br /> </td> <td>[[Марко Аурелиј]]</td> </tr> <tr> <td>Тарутениј Патерн<br /> </td> <td>[[Марко Аурелиј]], [[Комод]]<br /> </td> </tr> <tr> <td>Тигидиј Перенис<br /> </td> <td>[[Комод]]</td> </tr> <tr> <td>Клеандар<br /> </td> <td>[[Комод]]</td> </tr> <tr> <td>Луциј Јилијан<br /> </td> <td>[[Комод]]</td> </tr> <tr> <td>Емилиј Лет<br /> </td> <td>[[Комод]], [[Пертинакс]], [[Дидиј Јулијан]]<br /> </td> </tr> <tr> <td>Флавиј Генијалис<br /> </td> <td>[[Дидиј Јулијан]]</td> </tr> <tr> <td>Тулиј Криспин<br /> </td> <td>[[Дидиј Јулијан]]</td> </tr> <tr> <td>Ветериј Макрин<br /> </td> <td>[[Септимиј Север]]<br /> </td> </tr> <tr> <td>[[Гај Фулвиј Плаутијан]]<br /> </td> <td>[[Септимиј Север]]</td> </tr> <tr> <td>[[Папинијан]]<br /> </td> <td>[[Септимиј Север]], [[Каракала]]<br /> </td> </tr> <tr> <td>[[Оклатиниј Адвент]]<br /> </td> <td>[[Каракала]]</td> </tr> <tr> <td>[[Макрин|Марко Опелиј Макрин]]<br /> </td> <td>[[Каракала]]</td> </tr> <tr> <td>Улпиј Јулијан<br /> </td> <td>[[Макрин]]<br /> </td> </tr> <tr> <td>Јулијан Нестор<br /> </td> <td>[[Макрин]]</td> </tr> <tr> <td>Валериј Комазон Евтихкијан<br /> </td> <td>[[Елагабал]]<br /> </td> </tr> <tr> <td>Антиохијан<br /> </td> <td>[[Елагабал]]</td> </tr> <tr> <td>Улпијан<br /> </td> <td>[[Север Александар]]<br /> </td> </tr> <tr> <td>Јулиј Паул<br /> </td> <td>[[Север Александар]]</td> </tr> <tr> <td>П. Елиј Виталијан<br /> </td> <td>[[Максимин]]<br /> </td> </tr> <tr> <td>[[Филип Арапот]]<br /> </td> <td>[[Гордијан III]]<br /> </td> </tr> <tr> <td>[[Гај Јулиј Приск]]<br /> </td> <td>[[Филип Арапот]]<br /> </td> </tr> <tr> <td>[[Силван (преторијански префект)|Силван]]<br /> </td> <td>[[Галиен]]<br /> </td> </tr> <tr> </td> </tr> <tr> <td>Аурелиј Хераклијан<br /> </td> <td>[[Галиен]]<br /> </td> </tr> <tr> <td>[[Флоријан]]<br /> </td> <td>[[Марко Клавдиј Такит|Такит]]<br /> </td> </tr> <tr> <td>[[Кар]]<br /> </td> <td>[[Проб]]<br /> </td> </tr> <tr> <td>Апер<br /> </td> <td>[[Кар]], [[Карин]], [[Нумеријан]]<br /> </td> </tr> <tr> <td>Аристобул<br /> </td> <td>[[Нумеријан]], [[Диоклецијан]]<br /> </td> </tr> <tr> <td>Афраниј Ханибалијан<br /> </td> <td>[[Диоклецијан]]</td> </tr> <tr> <td>[[Константиј Клор]]<br /> </td> <td>[[Диоклецијан]]</td> </tr> <tr> <td>[[Асклепиодот]]<br /> </td> <td>[[Диоклецијан]]</td> </tr> <tr> <td>Руфиј Волусијан<br /> </td> <td>[[Максенциј]]<br /> </td> </tr> <tr> <td>Публиј Корнелиј Анулин<br /> </td> <td>[[Максенциј]]</td> </tr> </table> == Транформација во администратор == Понатаму, покрај воените функции, преторијанскиот префект се здобил со криминална јурисдикција, во рамките на која тој не бил делегат, туку како претставник на царот, и затоа царот Константин прогласил [[331]] пресудите на еден преторијански префект не се подложни на апел. Пред времето на [[Септимиј Север]] преторијанскиот префект имал слична јурисдикција врз случаите опфатени од граѓанското право. Затоа познавање на правото била квалификација за функцијата, која за време на [[Марко Аурелиј]] и [[Комод]], но особено за време на Север, им припаѓала на врвните правници во тоа време , (на пр. [[Папинијан]], [[Улпијан]], [[Паул]]) и [[Јован Кападокиецот]], додека воените квалификации сè повеќе станувале позадински. За времето на Константин функцијата [[магистер милитум]] сосема го отстранила воениот карактер на преторијанскиот префект; но истата останала највисоката граѓанска функција во царството. {{1911}} [[Категорија:Римски титули]] [[Категорија:Преторијанска гарда|Префект]] [[Категорија:Престаноци во 4 век]] c3rett4rau2edc0190axpxfe74kvmdv 0 17859 5605928 5605064 2026-08-07T12:50:53Z Gurther 105215 Одбиени последните 2 промени (од [[Специјална:Придонеси/~2026-43255-45|~2026-43255-45]]) и ја поврати преработката 5603696 на Gurther 5605928 wikitext text/x-wiki {{другизначења|Белица (појаснување)}} {{Инфокутија Место во Бугарија |name = Белица |name_local = |image_skyline = Ilind1.JPG |caption_skyline = Поглед кон селото |city_flag = |city_seal = |nickname = |image_map = {{ПолКарта | Пиринска Македонија | ширина = | опис = <center>Местоположба на Белица во [[Општина Струмјани]] и [[Благоевград (област)|Благоевградската област]]</center> | релјефна = | натпис = Белица | натпис_гол = | положба = | позадина = | бележник = | бележник_гол = | врска = | ГШ_степ = 41| ГШ_мин = 39| ГШ_прав = N | ГД_степ = 23| ГД_мин = 14| ГД_прав = E }} |map_caption = Местоположба во областа |lat_deg = 41 |lat_min = 39 |lon_deg = 23 |lon_min = 14 |elevation_min = |elevation = 443 |elevation_max = |periph = |periphunit = [[Благоевград (област)|Благоевградска област]] |prefec = |municipality = [[Општина Струмјани|Струмјани]] |municunit = Струмјани |established_c = |established_m = |districts = |mayor = |party = |since = |population_as_of = 2024 |population = 697 <ref>[https://www.grao.bg/tna/t41nm-15-03-2024_2.txt www.grao.bg]</ref>. |area = 54,066 |population_metro = |area_metro = |population_urban = |area_urban = |population_village = |area_village = |pop_municipality = |area_municipality = |pop_municunit = |area_municunit = |pop_community = |area_community = |postal_code = 2833 |area_code = |licence = |website = }} '''Белица''' ({{langx|bg|Илинденци}}, (од 1951 година, официјално '''Илинденци'''<ref>Указ № 334/обн.</ref>) — [[село]] во [[Благоевград (област)|Горноџумајско]], [[Пиринска Македонија]], во состав на денешната [[Општина Струмјани|Струмјани]] на [[Благоевградска област|Благоевградската област]], југозападна [[Бугарија]].<ref>[http://www.guide-bulgaria.com/SW/Blagoevgrad/Sandanski Guide Bulgaria], Accessed May 5, 2010</ref> == Географија и местоположба == Селото Белица се наоѓа на околу 42 километри југоисточно од реонскиот центар [[Благоевград (област)|Благоевград]], на околу 3 километри североисточно од општинскиот центар [[Струмјани (општина)|Струмјани]] и на околу 10 километри северозападно од градот [[Свети Врач|Сандански]]. Се наоѓа во западните планински делови на [[Пирин]].<ref name="ЕБ">[[Енциклопедия „България“]], том 3, стр. 109, Издателство на [[Българска академия на науките|БАН]], София, [[1982]] г.</ref> По селото тече реката Белишка (Шашка) река, делумно поминувајќи го во неговиот јужен дел. Надморската височина се издигнува од околу 250 метри во југозападниот дел на селото до околу 450 - 460 метри во неговиот источен дел. Во центарот на селото кај црквата, надморска височина е околу 345 метри. Климата е континентално-медитеранска,<ref>[http://www.geoznanie.com/2013/02/geografski-rechnik-k.html География. Географски речник К] Континентално-средиземноморски климат – разновидност на средиземноморския (субтропичен) климат, характерен за източните части на средиземноморието.</ref> и почвите на земјата се претежно со цимет и рендзини.<ref>[http://www.geoznanie.com/2013/02/geografski-rechnik-h.html#rendzini География. Географски речник Х] Хумуснокарбонатни почви, '''''рендзини''''', (rendzic leptosols по ФАО), – подтип плитки азонални почви с високо съдържание на магнезиев и калциев карбонат в горния хоризонт, образувани върху твърди скали (варовити мергели, варовици, доломити, мрамори) и наноси. Имат един почвен хоризонт, черен червенокафяв или кафяв на цвят. Рендзините са богати на хумус – до 12%, но мощността им е малка – от 0,1 до 0,5 m. Съдържат над 40% карбонати. Те са плодородни, подходящи за отглеждане на пшеница, ечемик, лозя, костилкови овощни дървета. В България са разпространени в карстовите райони.</ref><ref name=ГЕБ>[[Голяма енциклопедия „България“]], том 6, стр. 2130, [[Труд (издателство)|Книгоиздателска къща „Труд“]], София, 2012 г.</ref> Општински пат го поврзува селото на запад со селото [[Струмјани]] и во него со првокласниот магистрален [[Републички пат I-1|пат I-1]] (дел од [[Европски пат Е79|Европскиот пат Е79]]), а на исток води до блиското село [[Плоски]]. На околу 3 км западно-југозападно од Белица се наоѓа станицата Струмјани на железничката пруга Софија - Шеќерница - Перник - Радомир - Сандански - Кулата. Атарот на селото Белица се граничи со оние на: селото [[Влахи]] на север; селото [[Плоски]] на исток и југ; селото [[Драката]] на југозапад; селото [[Микрево]] на југозапад; село [[Каменица (село)|Каменица]] на запад; селото [[Горна Крушица]] на запад; село [[Долна Градешница]] на северозапад. Во атарот на селото има 8 брани.<ref>[http://ibl.bas.bg/rbe/lang/bg/изравнител/ Речник на българския език] ИЗРАВНЍТЕЛ, -ят, -я, мн. -и, м. Спец. Хидротехническо съоръжение към голям язовир, водноелектрическа централа, помпена станция и подобни, което представлява воден басейн, в който се събира определено количество вода, необходима за изравняване на нивото на водата в основното съоръжение; изравнителен басейн.</ref><ref>[https://dams.damtn.government.bg/index.php?formdata%5Btitle%5D=&formdata%5Bobstina%5D=BLG49&view=items&option=com_webregister&Itemid=107 Държавна агенция за метрологичен и технически надзор; язовири и язовири-изравнители, село Илинденци; към 2022 г.]</ref> == Историја == ===Рана историја=== Првото човечко присуство во регионот е забележано од [[неолитот]] (6000-4000 п.н.е.). Остатоците од античките населби даваат причина да се претпостави дека овие земји биле населени од античките [[Тракијци]], кои веројатно припаѓале на племето [[Медијци]]. Тоа го потврдуваат и откриените остатоци од античка населба и [[некропола]] во атарот на селото и западно од него. На ова место, за време на градежната и земјоделската дејност, биле откопани остатоци од градби од камења, споени со малтер и столбови. На теренот постојат фрагменти од куќна и градежна керамика. Се претпоставува дека овде била изработена познатата плоча „Тракиски коњаник“. Во близина на селото биле пронајдени и неколку гробови, а погребниот обред бил преку кремирање. Била пронајдена и надгробна плоча со ликот на починатиот. Постоењето на населбата генерално е датирано во трако-римскиот период. Трагите од друга населба, како и светилиште и некропола што и припаѓаат, укажуваат на тоа дека по влегувањето на [[Балканскиот Полуостров]] во границите на [[Римското Царство]], овде бил основан голем антички центар, веројатно градот Нејне. Неговите остатоци се наоѓаат во областите Илјадница и Рукалото, на рид со должина од околу 600 m и ширина од 70 m. Помеѓу двата локалитети постоел масивен ѕид од кој денес нема видливи траги. Од ова место потекнуваат многу наоди: заветни плочи на тракискиот коњаник, на [[Артемида]], [[Зевс]] и [[Хера]], статуа на [[Дионис]], фрагменти од мермерен лак, разни архитектонски детали, монети и други. Покрај тоа, таму биле пронајдени 10 натписи на [[старогрчки јазик]] од 1 - 3 век. Посебен интерес претставува натпис од кој се подразбира дека населбата имала урбана структура. Од друг градежен натпис, во кој се споменува храмот на [[Изида]] и [[Серапис]], се подразбира дека градот се нарекувал [[Нејне]]. Натписот е датиран во 78 г. Се претпоставува дека тука се населиле римски колонисти на почетокот на II век. Градот постоел од втората половина на I век до средината на III век, кога бил уништен. Денес, на целиот терен има остатоци од античкиот град. На околу 1,5 - 2 км северозападно од мегалитското светилиште се наоѓа изворот Лековита вода. Местото е почитувано како свето релативно неодамна. ([[Баба Ванѓа]] ги советувала луѓето со болни очи да одат таму, да ги измијат очите со оваа вода и да се напијат од неа.) Источно од изворот има група карпи, кои, гледани од повеќе страни, наликуваат на човечки пар. Голем камен блок е заглавен меѓу двете фигури, формирајќи камен лак ориентиран исток-запад.<ref>[http://www.eunipartners.eu/in-the-news www.eunipartners.eu]{{Dead link|date=февруари 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===Отоманско Царство=== До [[Балканските војни]], Белица било големо село, претежно населено со турско-ромско население. Во „[[Етнографија на Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во [[1873]] г. Биелица (Biélitsa) имало 290 домаќинства и 760 муслимани<ref>Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г., Македонски научен институт, София, 1995.</ref>Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) во [[1900]] година селото имало 1530 жители, од кои 90 Македонци, 1200 Турци и 240 Роми.<ref name="БИМ">{{БИМ}}</ref><ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_10.htm Кънчов, Васил. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, стр. 189.]</ref>По избувнувањето на [[Балкански војни|Балканските војни]] во [[1912]] година, едно лице од селото било доброволец во [[Македонско-одрински доброволни чети|Македонско-одринските доброволни чети]].<ref>„Македоно-одринското опълчение 1912 – 1913 г. Личен състав“, Главно управление на архивите, 2006, стр. 829</ref> ===Бугарија=== По крајот на [[Балканските војни]], селото било вклучено во составот на [[Бугарија]]. По 1912 година турското и циганското население се иселило и на нивно место се населиле бегалци од [[Егејска Македонија]], кои формирале мали во селото: Заровска (од с. [[Зарово]]), Крушевска (од с. [[Крушево (Валовишко)|Крушево]]), Карчовска (од с. на [[Крчово]]), Врабска (од село [[Врапча]], Пиринско). Населеното македонско население главно се занимавало со земјоделство, сточарство и занаетчиство. Денес се уште постојат т.н земјишта - локалитетите Злинска Река, Задлак, Валоги, Калачовец, Штавен, Пушовец, Средоберт, Врапче и др. По војната старата турска бања била претворена во христијанска црква - „Света Марина“.[https://opoznai.bg/view/tzarkva-sv-marina-ilindentzi Църква "Св. Марина" - Илинденци ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170731193647/https://opoznai.bg/view/tzarkva-sv-marina-ilindentzi |date=2017-07-31 }} По [[1944]] година, приватните имоти биле обединети во трудово-кооперативни земјоделски стопанства (ТКЗС). Голем дел од населението работело во земјоделските задруги, главно одгледувајќи тутунски растенија и лозја, како и во мермерните каменоломи кај селото. По 1989 година започнал процес на [[приватизација]]. Од [[1989]] година, забележан е негативен природен прираст на населението, сличен на повеќето други села. Поради недостаток на работни места и перспективи за развој, дел од населението мигрирало во соседните поголеми градови или во соседните земји како [[Грција]]. ==Население<ref name="БИМ">{{БИМ}}</ref><ref name="nsi">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nsi.bg/nrnm/show9.php?sid=2730&ezik=bul=Справка за населението на с. Белица, общ. Сандански, обл. Благоевград|lang=bg|accessdate=2018-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304125710/http://www.nsi.bg/nrnm/show9.php?sid=2212&ezik=bul|archivedate=2016-03-04|url-status=dead}}</ref>== {| class="wikitable" |+Население на Белица по попис<ref name="nsi"/> |- !Год !1934 !1946 !1956 !1965 !1975 !1985 !1992 !2001 !2011 |- !Жители |1233 |1624 |1912 |1719 |1539 |1247 |1174 |1018 |898 |} {| class="standard" align="left" style="margin-right:1em;" |+Етнички состав на населението<br>во 2011 година<ref>{{cite web|url=http://www.nsi.bg/ORPDOCS/Census2011_4.pop_by_ethnos.xls|title="&"Национален статистически институт. Население по области, общини, населени места и самоопределение по етническа принадлежност към 01.02.2011 г.|lang=bg|accessdate=2012-03-18|archiveurl=https://www.webcitation.org/6Fdhrysbu?url=http://www.nsi.bg/ORPDOCS/Census2011_4.pop_by_ethnos.xls|archivedate=2013-04-05|deadlink=yes}}</ref>: |- ! style = «background-color:#A0FF60» | Националност ! style = «background-color:#A0FF60» | Број ! style = «background-color:#A0FF60» | Процент |- | Бугари | 667 | 93,81 % |- | Роми | 20 | 2,81 % |- | '''Вкупно''' | 711 | |} {| align="left" style="margin-right:1em;" |+'''Население по возраст<br> од 2011 година'''<ref>{{cite web|url=http://www.nsi.bg/ORPDOCS/Census2011_1.pop_by_age.xls|title=Национален статистически институт. Население по области, общини, населени места и възраст към 01.02.2011 г.|lang=bg|accessdate=2012-03-18|archiveurl=https://www.webcitation.org/6Irx9OSLX?url=http://www.nsi.bg/ORPDOCS/Census2011_1.pop_by_age.xls|archivedate=2013-08-14|deadlink=yes}}</ref>: |- |{{Демография/распределение по возрасту | макс=85 | всего=898 | 0-4=36 | 5-9=42 | 10-14=46 | 15-19=53 | 20-24=29 | 25-29=42 | 30-34=59 | 35-39=73 | 40-44=70 | 45-49=36 | 50-54=51 | 55-59=51 | 60-64=48 | 65-69=72 | 70-74=85 | 75-79=62 | 80-84=28 | 85+=15 }} {{clearleft}} == Општествени установи == Селото Илинденци кон 2022 година претставува центар на ''кметство Илинденци''.<ref>[https://nsi.bg/nrnm/show2.php?sid=20000413&ezik=bul Справка за събитията за кметство Илинденци] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220430174652/https://nsi.bg/nrnm/show2.php?sid=20000413&ezik=bul |date=2022-04-30 }} (справката е генерирана на 30.04.2022 г.)</ref><ref>[https://iisda.government.bg/ras/executive_power/townhall/247 Интегрирана информационна система на държавната администрация, Административен регистър, област Благоевград, кметство Илинденци] (Кмет: Илия Харалампиев Башлиев. Справката е генерирана на 30.04.2022 г.)</ref> Во селото има: * [[Читалиште]] „[[Климент Охридски]] – 1920“;<ref>[https://chitalishta.com/index.php?act=community&do=detail&id=916&reg_num=1008 Детайлна информация за читалище „Климент Охридски – 1920“, село Илинденци, община Струмяни, област Благоевград]</ref><ref>[https://chitalishta.com/index.php?act=community&do=detail1&id=96250 Информационна карта за 2021 г., читалище „Климент Охридски – 1920“, село Илинденци, община Струмяни, област Благоевград]</ref> * православна црква „[[Марина Антиохиска]]“; * [[пошта]].<ref>[https://web.archive.org/web/20191129055151/http://www.bgpost.bg/bg/312 Български пощи, Пощенски станции, област Благоевград, 2833 Илинденци // Архивиран от оригинала на 2019-11-29. Посетен на 2022-04-30.]</ref> == Личности == * [[Јордан Костадинов]] == Галерија == <gallery> Ilind1.JPG| Ilind.JPG| Ilind2.JPG| Ilind4.jpg| Ilind5.jpg| </gallery> == Наводи == {{наводи}} {{Општина Струмјани}} [[Категорија:Општина Струмјани]] [[Категорија:Села во Пиринска Македонија]] 77b0f9lz9zrs2i17l31q54pdbv1r6hr 0 23160 5606026 5190533 2026-08-07T13:40:03Z Buli 2648 5606026 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | image = Sultan Muhammed Chan V., Kaiser der Osmanen 1915 C. Pietzner.jpg |alt= | caption = | succession = [[Список на османлиски султани|Османлиски султан]] и [[Калиф]] | moretext = | reign = 27 април 1909 – 3 јули 1918<ref name="мкенц" /> | coronation = 10 мај 1909 | cor-type = [[Мечот на Осман]] | predecessor = [[Абдул Хамид II]] | regent = | reg-type = | successor = [[Мехмед VI]] | spouse = | spouse-type = | issue = | issue-link = | issue-pipe = | house = [[Османлиска династија]] | house-type = династија | father = [[Абдулмеџид I]] | mother = [[Ѓулкемал султан]] | birth_date = {{Birth date|1844|11|02|df=yes}} | birth_place = [[Топкапи-сарај]]<ref>''The Encyclopaedia Britannica'', Vol.7, Edited by Hugh Chisholm, (1911), 3; "''Constantinople, the capital of the Turkish Empire..''".</ref> | death_date = {{Death date and age|1918|07|03|1844|11|02|df=yes}} | death_place = [[Палата Јилдиз]]) | date of burial = | place of burial = | signature = Tughra of Mehmed V.svg | religion = [[суни ислам]] }} '''Мехмед V Решад''' ([[Турски јазик|турски]]: ''Mehmed V Reşad'' или ''Reşat Mehmet'') ({{роден на|2|ноември|1844}} во {{роден во|Цариград}} – {{починал на|3|јули|1918}} во {{починал во |Цариград}}) бил 35-тиот отомански [[султан]].<ref name="мкенц">{{наведена енциклопедија |last= |first= |title=''Мехмед V'' |encyclopedia=''Македонска енциклопедија'' |url=http://macedonia.kroraina.com/mak_enc/encyclopaedia_macedonica_2.pdf?page151 |year=2009 |publisher=[[МАНУ]] |language= |id= |pade=151}}</ref><ref>''The Encyclopaedia Britannica'', Vol.7, 3; "''Constantinople, the capital of the Turkish Empire..''".</ref> Бил син на султанот [[Абдул Меџит I]].<ref>{{наведена енциклопедија |last=Cakir |first=Coskun |title=''Abdulmecid'' |encyclopedia=''Encyclopedia of the Ottoman Empire'' |date= |year=2009 |publisher=Infobase Publishing |language=англиски |id= |pade=9}}</ref> Како и многу други потенцијални наследници, тој бил затворен цели 30 години во [[Отомански харем|харемите]] во царскиот сарај. Девет оди тие години тој бил чуван сосема сам. За ова време тој изучувал поезија во стар персиски стил и самиот бил почитуван поет. == Ран живот и образование == Роден е на 2 ноември 1844 година во палатата Чираган во Константинопол (Истанбул) како син на султанот Абдулмеџид I и неговата сопруга Ѓулџемал Кадин (етничка Бошњачка). Имал постари сестри (Фатьма и Рефија, како и Хатиџе која починала во детство). По смртта на мајка му во 1851 година, тој и сестрите биле згрижени од постариот сопруг на татко му, Серветсеза Кадин. Како и многу други принцови во тоа време, поголемиот дел од животот го поминал во изолација во харемите на царските палати (Домбахче и Јилдиз). Околу 30 години бил под надзор, а дел од тоа време во речиси целосна осаменост. Во тој период се образувал во традиционални исламски науки и персиска литература, развил интерес за отоманската и исламската историја и бил познат како добар познавач на поезијата во стар персиски стил. Опишан е како благ, љубезен и мирољубив човек, но без силни политички или административни способности. == Владеење == [[Податотека:Mehmed V vo Bitola so pridruzbata.jpg|мини|лево|Султанот Решад V заедно со својата придружба. Битола, 1911. Фотографија од браќа Манаки (оштетена плоча)]] Почнал да владее по [[Младотурската револуција]], на [[27 април]] [[1909]] година, но немал вистинска политичка моќ. Фактичките решенија и заклучоци ги донесувале разни владини функционери, а на крајот, за време на [[Првата светска војна]], решавале [[три паши|трите паши]]: [[Енвер Паша]], [[Талат Паша]] и [[Џемал Паша]]. Единственото политичко дело од значење на Мехмед V била формалната објава на [[џихад]] против [[Антанта]]та во ноември 1914. Ова била последната вистинска објава на џихад во историјата, бидејќи Калифатот постоел до [[1924]]. Објавата немала некаков приметлив ефект врз војната, и покрај фактот што во отоманските територии живееле многу муслимани. Подоцна Арапите им се придружиле на Bританците против Tурците со т.н. [[Арапско востание|Арапска буна]] во [[1916]] година. Мехмед V бил домаќин на кајзерот [[Вилхелм II]], неговиот сојузник, во [[Истанбул]] на [[15 октомври]] [[1917]]. == Смрт == Починал на [[3 јули]] [[1918]] на возраст од 73 години.<ref name="мкенц" /><ref>{{наведена енциклопедија |last=Aksin Somel |first=Selcuk |title=''Mehmed V'' |encyclopedia=''Encyclopedia of the Ottoman Empire'' |date= |year=2009 |publisher=Infobase Publishing |language=англиски |id= |pade=371}}</ref> Тој го провел речиси целиот свој живот во [[Долмабахче сарај]]от и [[Јилдиз сарај]]от во [[Истанбул]]. Гробот му се наоѓа во историскиот дел на Истанбул, [[Ејуп]]. Имал два сина: принц [[Мехмед Зијаедин]] (1873-1938) и принц [[Омер Хилми]] (1888-1935). == Слики == Неговата посета на [[Македонија]] во [[1911]] год. е овековечена во два кратки документарни филма од [[Јанаки и Милтон Манаки|браќата Манаки]]: * [[Турскиот султан Мехмед V Решад во посета на Битола]], * [[Турскиот султан Мехмед V Решад во посета на Солун]] == Наводи == {{наводи}} {{Отомански султани}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Отомански султани од 20 век]] [[Категорија:Отомански Турци]] [[Категорија:Починати во Истанбул]] 3ufqrncszaj2lndnifo1lnt0tpgg2bx 5606030 5606026 2026-08-07T13:44:03Z Buli 2648 /* Ран живот и образование */ 5606030 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | image = Sultan Muhammed Chan V., Kaiser der Osmanen 1915 C. Pietzner.jpg |alt= | caption = | succession = [[Список на османлиски султани|Османлиски султан]] и [[Калиф]] | moretext = | reign = 27 април 1909 – 3 јули 1918<ref name="мкенц" /> | coronation = 10 мај 1909 | cor-type = [[Мечот на Осман]] | predecessor = [[Абдул Хамид II]] | regent = | reg-type = | successor = [[Мехмед VI]] | spouse = | spouse-type = | issue = | issue-link = | issue-pipe = | house = [[Османлиска династија]] | house-type = династија | father = [[Абдулмеџид I]] | mother = [[Ѓулкемал султан]] | birth_date = {{Birth date|1844|11|02|df=yes}} | birth_place = [[Топкапи-сарај]]<ref>''The Encyclopaedia Britannica'', Vol.7, Edited by Hugh Chisholm, (1911), 3; "''Constantinople, the capital of the Turkish Empire..''".</ref> | death_date = {{Death date and age|1918|07|03|1844|11|02|df=yes}} | death_place = [[Палата Јилдиз]]) | date of burial = | place of burial = | signature = Tughra of Mehmed V.svg | religion = [[суни ислам]] }} '''Мехмед V Решад''' ([[Турски јазик|турски]]: ''Mehmed V Reşad'' или ''Reşat Mehmet'') ({{роден на|2|ноември|1844}} во {{роден во|Цариград}} – {{починал на|3|јули|1918}} во {{починал во |Цариград}}) бил 35-тиот отомански [[султан]].<ref name="мкенц">{{наведена енциклопедија |last= |first= |title=''Мехмед V'' |encyclopedia=''Македонска енциклопедија'' |url=http://macedonia.kroraina.com/mak_enc/encyclopaedia_macedonica_2.pdf?page151 |year=2009 |publisher=[[МАНУ]] |language= |id= |pade=151}}</ref><ref>''The Encyclopaedia Britannica'', Vol.7, 3; "''Constantinople, the capital of the Turkish Empire..''".</ref> Бил син на султанот [[Абдул Меџит I]].<ref>{{наведена енциклопедија |last=Cakir |first=Coskun |title=''Abdulmecid'' |encyclopedia=''Encyclopedia of the Ottoman Empire'' |date= |year=2009 |publisher=Infobase Publishing |language=англиски |id= |pade=9}}</ref> Како и многу други потенцијални наследници, тој бил затворен цели 30 години во [[Отомански харем|харемите]] во царскиот сарај. Девет оди тие години тој бил чуван сосема сам. За ова време тој изучувал поезија во стар персиски стил и самиот бил почитуван поет. == Ран живот и образование == Роден е на 2 ноември 1844 година во [[Палата Чираган|палатата Чираган]] во Константинопол (Истанбул) како син на султанот [[Абдул Меџид I]] и неговата сопруга [[Ѓулџемал Кадин]] (по потекло од Босна). Имал постари сестри (Фатма и Рефија, како и Хатиџе која починала во детство). По смртта на мајка му во 1851 година, тој и сестрите биле згрижени од постарата сопруга на татко му, Серветсеза Кадин. Како и многу други принцови во тоа време, поголемиот дел од животот го поминал во изолација во харемите на царските палати (Домбахче и Јилдиз). Околу 30 години бил под надзор, а дел од тоа време во речиси целосна осаменост. Во тој период се образувал во традиционални исламски науки и персиска литература, развил интерес за отоманската и исламската историја и бил познат како добар познавач на поезијата во стар персиски стил. Опишан е како благ, љубезен и мирољубив човек, но без силни политички или административни способности. == Владеење == [[Податотека:Mehmed V vo Bitola so pridruzbata.jpg|мини|лево|Султанот Решад V заедно со својата придружба. Битола, 1911. Фотографија од браќа Манаки (оштетена плоча)]] Почнал да владее по [[Младотурската револуција]], на [[27 април]] [[1909]] година, но немал вистинска политичка моќ. Фактичките решенија и заклучоци ги донесувале разни владини функционери, а на крајот, за време на [[Првата светска војна]], решавале [[три паши|трите паши]]: [[Енвер Паша]], [[Талат Паша]] и [[Џемал Паша]]. Единственото политичко дело од значење на Мехмед V била формалната објава на [[џихад]] против [[Антанта]]та во ноември 1914. Ова била последната вистинска објава на џихад во историјата, бидејќи Калифатот постоел до [[1924]]. Објавата немала некаков приметлив ефект врз војната, и покрај фактот што во отоманските територии живееле многу муслимани. Подоцна Арапите им се придружиле на Bританците против Tурците со т.н. [[Арапско востание|Арапска буна]] во [[1916]] година. Мехмед V бил домаќин на кајзерот [[Вилхелм II]], неговиот сојузник, во [[Истанбул]] на [[15 октомври]] [[1917]]. == Смрт == Починал на [[3 јули]] [[1918]] на возраст од 73 години.<ref name="мкенц" /><ref>{{наведена енциклопедија |last=Aksin Somel |first=Selcuk |title=''Mehmed V'' |encyclopedia=''Encyclopedia of the Ottoman Empire'' |date= |year=2009 |publisher=Infobase Publishing |language=англиски |id= |pade=371}}</ref> Тој го провел речиси целиот свој живот во [[Долмабахче сарај]]от и [[Јилдиз сарај]]от во [[Истанбул]]. Гробот му се наоѓа во историскиот дел на Истанбул, [[Ејуп]]. Имал два сина: принц [[Мехмед Зијаедин]] (1873-1938) и принц [[Омер Хилми]] (1888-1935). == Слики == Неговата посета на [[Македонија]] во [[1911]] год. е овековечена во два кратки документарни филма од [[Јанаки и Милтон Манаки|браќата Манаки]]: * [[Турскиот султан Мехмед V Решад во посета на Битола]], * [[Турскиот султан Мехмед V Решад во посета на Солун]] == Наводи == {{наводи}} {{Отомански султани}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Отомански султани од 20 век]] [[Категорија:Отомански Турци]] [[Категорија:Починати во Истанбул]] bvcqoafp2uiezoh2iatbu4hb9rbdppj 5606155 5606030 2026-08-07T21:55:35Z Buli 2648 /* Владеење */ 5606155 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | image = Sultan Muhammed Chan V., Kaiser der Osmanen 1915 C. Pietzner.jpg |alt= | caption = | succession = [[Список на османлиски султани|Османлиски султан]] и [[Калиф]] | moretext = | reign = 27 април 1909 – 3 јули 1918<ref name="мкенц" /> | coronation = 10 мај 1909 | cor-type = [[Мечот на Осман]] | predecessor = [[Абдул Хамид II]] | regent = | reg-type = | successor = [[Мехмед VI]] | spouse = | spouse-type = | issue = | issue-link = | issue-pipe = | house = [[Османлиска династија]] | house-type = династија | father = [[Абдулмеџид I]] | mother = [[Ѓулкемал султан]] | birth_date = {{Birth date|1844|11|02|df=yes}} | birth_place = [[Топкапи-сарај]]<ref>''The Encyclopaedia Britannica'', Vol.7, Edited by Hugh Chisholm, (1911), 3; "''Constantinople, the capital of the Turkish Empire..''".</ref> | death_date = {{Death date and age|1918|07|03|1844|11|02|df=yes}} | death_place = [[Палата Јилдиз]]) | date of burial = | place of burial = | signature = Tughra of Mehmed V.svg | religion = [[суни ислам]] }} '''Мехмед V Решад''' ([[Турски јазик|турски]]: ''Mehmed V Reşad'' или ''Reşat Mehmet'') ({{роден на|2|ноември|1844}} во {{роден во|Цариград}} – {{починал на|3|јули|1918}} во {{починал во |Цариград}}) бил 35-тиот отомански [[султан]].<ref name="мкенц">{{наведена енциклопедија |last= |first= |title=''Мехмед V'' |encyclopedia=''Македонска енциклопедија'' |url=http://macedonia.kroraina.com/mak_enc/encyclopaedia_macedonica_2.pdf?page151 |year=2009 |publisher=[[МАНУ]] |language= |id= |pade=151}}</ref><ref>''The Encyclopaedia Britannica'', Vol.7, 3; "''Constantinople, the capital of the Turkish Empire..''".</ref> Бил син на султанот [[Абдул Меџит I]].<ref>{{наведена енциклопедија |last=Cakir |first=Coskun |title=''Abdulmecid'' |encyclopedia=''Encyclopedia of the Ottoman Empire'' |date= |year=2009 |publisher=Infobase Publishing |language=англиски |id= |pade=9}}</ref> Како и многу други потенцијални наследници, тој бил затворен цели 30 години во [[Отомански харем|харемите]] во царскиот сарај. Девет оди тие години тој бил чуван сосема сам. За ова време тој изучувал поезија во стар персиски стил и самиот бил почитуван поет. == Ран живот и образование == Роден е на 2 ноември 1844 година во [[Палата Чираган|палатата Чираган]] во Константинопол (Истанбул) како син на султанот [[Абдул Меџид I]] и неговата сопруга [[Ѓулџемал Кадин]] (по потекло од Босна). Имал постари сестри (Фатма и Рефија, како и Хатиџе која починала во детство). По смртта на мајка му во 1851 година, тој и сестрите биле згрижени од постарата сопруга на татко му, Серветсеза Кадин. Како и многу други принцови во тоа време, поголемиот дел од животот го поминал во изолација во харемите на царските палати (Домбахче и Јилдиз). Околу 30 години бил под надзор, а дел од тоа време во речиси целосна осаменост. Во тој период се образувал во традиционални исламски науки и персиска литература, развил интерес за отоманската и исламската историја и бил познат како добар познавач на поезијата во стар персиски стил. Опишан е како благ, љубезен и мирољубив човек, но без силни политички или административни способности. == Владеење == Почнал да владее по [[Младотурската револуција]], на [[27 април]] [[1909]] година, но немал вистинска политичка моќ. Фактичките решенија и заклучоци ги донесувале разни владини функционери, а на крајот, за време на [[Првата светска војна]], решавале [[три паши|трите паши]]: [[Енвер Паша]], [[Талат Паша]] и [[Џемал Паша]]. === Балканските војни === [[Податотека:Mehmed V vo Bitola so pridruzbata.jpg|мини|лево|Султанот Решад V заедно со својата придружба. Битола, јуни 1911. Фотографија од браќа Манаки (оштетена плоча)]]Улогата на Мехмед V во Балканските војни од 1912–1913 година била речиси целосно симболична и пасивна. Како уставен монарх без реална политичка или воена власт, тој не учествувал во донесувањето на стратешки одлуки, кои биле во рацете на Комитетот за единство и прогрес и на военото раководство. Неговата најзначајна поврзаност со регионот пред војните била императорската турнеја низ Тракија и Македонија во јуни 1911 година, организирана по совет на Младотурците. Султанот отпатувал од Истанбул на борбениот брод Барбарос Хајретин, ги посетил [[Солун]], [[Битола]], [[Лерин]], [[Скопје]] и [[Приштина]], каде што присуствувал на петочната молитва кај гробот на султанот [[Мурат I]]. Целта на патувањето била да се зацврсти лојалноста на албанското муслиманско население и да се промовира идејата за единство на народите во империјата. Турнејата била последната посета на отомански султан на европските провинции пред нивното губење. [[Податотека:Ottomans surrender in Salonique 1912.jpg|лево|мини|Османлиите го предаваат Солун]] Кога на 8 октомври 1912 година [[Кралство Црна Гора|Црна Гора]] ѝ објавила војна на Отоманската Империја, а набрзо се приклучиле Србија, Бугарија и Грција, Мехмед V останал во престолнината и ја извршувал само формалната функција на државен поглавар. Воените операции ги воделе генералштабот и министрите. Отоманската војска претрпела низа порази: во Тракија, во Македонија (вклучувајќи ги [[Битка кај Куманово (1912)|битките кај Куманово]] и [[Битка кај Битола (1912)|Битола]]) и на југ, каде што Солун бил предаден на грчките сили. Бугарската армија стигнала до линијата Чаталџа, во непосредна близина на Истанбул, но главниот град не бил освоен. Војната завршила со Лондонскиот договор од 30 мај 1913 година, со кој империјата ги изгубила речиси сите европски територии освен тесен појас во Источна Тракија. Во [[Втората балканска војна]], која избувнала во јуни 1913 година поради споровите меѓу поранешните сојузници, Отоманската Империја ја искористила приликата и под команда на Енвер Паша повторно го зазела Едирне. Мехмед V и тука немал директна командна улога. Со Цариградскиот договор од септември 1913 година империјата го задржала Едирне и дел од Источна Тракија, што претставувало само делумна компензација за претходните загуби. Катастрофалните територијални загуби предизвикале масовен бегалски бран на муслиманско население и длабок политички потрес, кој придонел за државниот удар од јануари 1913 година и целосна доминација на Трите паши. Мехмед V останал на престолот како симбол на државата и калиф, но неговата веќе ограничена улога уште повеќе се намалила. Тој не бил стратег ниту активен учесник во водењето на војните; неговата функција се сведувала на обезбедување формален легитимитет на одлуките што ги носеле другите. === Првата светска војна === Единственото политичко дело од значење на Мехмед V била формалната објава на [[џихад]] против [[Антанта]]та во ноември 1914. Ова била последната вистинска објава на џихад во историјата, бидејќи Калифатот постоел до [[1924]]. Објавата немала некаков приметлив ефект врз војната, и покрај фактот што во отоманските територии живееле многу муслимани. Подоцна Арапите им се придружиле на Bританците против Tурците со т.н. [[Арапско востание|Арапска буна]] во [[1916]] година. Мехмед V бил домаќин на кајзерот [[Вилхелм II]], неговиот сојузник, во [[Истанбул]] на [[15 октомври]] [[1917]]. == Смрт == Починал на [[3 јули]] [[1918]] на возраст од 73 години.<ref name="мкенц" /><ref>{{наведена енциклопедија |last=Aksin Somel |first=Selcuk |title=''Mehmed V'' |encyclopedia=''Encyclopedia of the Ottoman Empire'' |date= |year=2009 |publisher=Infobase Publishing |language=англиски |id= |pade=371}}</ref> Тој го провел речиси целиот свој живот во [[Долмабахче сарај]]от и [[Јилдиз сарај]]от во [[Истанбул]]. Гробот му се наоѓа во историскиот дел на Истанбул, [[Ејуп]]. Имал два сина: принц [[Мехмед Зијаедин]] (1873-1938) и принц [[Омер Хилми]] (1888-1935). == Слики == Неговата посета на [[Македонија]] во [[1911]] год. е овековечена во два кратки документарни филма од [[Јанаки и Милтон Манаки|браќата Манаки]]: * [[Турскиот султан Мехмед V Решад во посета на Битола]], * [[Турскиот султан Мехмед V Решад во посета на Солун]] == Наводи == {{наводи}} {{Отомански султани}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Отомански султани од 20 век]] [[Категорија:Отомански Турци]] [[Категорија:Починати во Истанбул]] tblztmfp3ecofwpt391394n0eax11ab 5606162 5606155 2026-08-07T21:59:49Z Buli 2648 /* Првата светска војна */ 5606162 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | image = Sultan Muhammed Chan V., Kaiser der Osmanen 1915 C. Pietzner.jpg |alt= | caption = | succession = [[Список на османлиски султани|Османлиски султан]] и [[Калиф]] | moretext = | reign = 27 април 1909 – 3 јули 1918<ref name="мкенц" /> | coronation = 10 мај 1909 | cor-type = [[Мечот на Осман]] | predecessor = [[Абдул Хамид II]] | regent = | reg-type = | successor = [[Мехмед VI]] | spouse = | spouse-type = | issue = | issue-link = | issue-pipe = | house = [[Османлиска династија]] | house-type = династија | father = [[Абдулмеџид I]] | mother = [[Ѓулкемал султан]] | birth_date = {{Birth date|1844|11|02|df=yes}} | birth_place = [[Топкапи-сарај]]<ref>''The Encyclopaedia Britannica'', Vol.7, Edited by Hugh Chisholm, (1911), 3; "''Constantinople, the capital of the Turkish Empire..''".</ref> | death_date = {{Death date and age|1918|07|03|1844|11|02|df=yes}} | death_place = [[Палата Јилдиз]]) | date of burial = | place of burial = | signature = Tughra of Mehmed V.svg | religion = [[суни ислам]] }} '''Мехмед V Решад''' ([[Турски јазик|турски]]: ''Mehmed V Reşad'' или ''Reşat Mehmet'') ({{роден на|2|ноември|1844}} во {{роден во|Цариград}} – {{починал на|3|јули|1918}} во {{починал во |Цариград}}) бил 35-тиот отомански [[султан]].<ref name="мкенц">{{наведена енциклопедија |last= |first= |title=''Мехмед V'' |encyclopedia=''Македонска енциклопедија'' |url=http://macedonia.kroraina.com/mak_enc/encyclopaedia_macedonica_2.pdf?page151 |year=2009 |publisher=[[МАНУ]] |language= |id= |pade=151}}</ref><ref>''The Encyclopaedia Britannica'', Vol.7, 3; "''Constantinople, the capital of the Turkish Empire..''".</ref> Бил син на султанот [[Абдул Меџит I]].<ref>{{наведена енциклопедија |last=Cakir |first=Coskun |title=''Abdulmecid'' |encyclopedia=''Encyclopedia of the Ottoman Empire'' |date= |year=2009 |publisher=Infobase Publishing |language=англиски |id= |pade=9}}</ref> Како и многу други потенцијални наследници, тој бил затворен цели 30 години во [[Отомански харем|харемите]] во царскиот сарај. Девет оди тие години тој бил чуван сосема сам. За ова време тој изучувал поезија во стар персиски стил и самиот бил почитуван поет. == Ран живот и образование == Роден е на 2 ноември 1844 година во [[Палата Чираган|палатата Чираган]] во Константинопол (Истанбул) како син на султанот [[Абдул Меџид I]] и неговата сопруга [[Ѓулџемал Кадин]] (по потекло од Босна). Имал постари сестри (Фатма и Рефија, како и Хатиџе која починала во детство). По смртта на мајка му во 1851 година, тој и сестрите биле згрижени од постарата сопруга на татко му, Серветсеза Кадин. Како и многу други принцови во тоа време, поголемиот дел од животот го поминал во изолација во харемите на царските палати (Домбахче и Јилдиз). Околу 30 години бил под надзор, а дел од тоа време во речиси целосна осаменост. Во тој период се образувал во традиционални исламски науки и персиска литература, развил интерес за отоманската и исламската историја и бил познат како добар познавач на поезијата во стар персиски стил. Опишан е како благ, љубезен и мирољубив човек, но без силни политички или административни способности. == Владеење == Почнал да владее по [[Младотурската револуција]], на [[27 април]] [[1909]] година, но немал вистинска политичка моќ. Фактичките решенија и заклучоци ги донесувале разни владини функционери, а на крајот, за време на [[Првата светска војна]], решавале [[три паши|трите паши]]: [[Енвер Паша]], [[Талат Паша]] и [[Џемал Паша]]. === Балканските војни === [[Податотека:Mehmed V vo Bitola so pridruzbata.jpg|мини|лево|Султанот Решад V заедно со својата придружба. Битола, јуни 1911. Фотографија од браќа Манаки (оштетена плоча)]]Улогата на Мехмед V во Балканските војни од 1912–1913 година била речиси целосно симболична и пасивна. Како уставен монарх без реална политичка или воена власт, тој не учествувал во донесувањето на стратешки одлуки, кои биле во рацете на Комитетот за единство и прогрес и на военото раководство. Неговата најзначајна поврзаност со регионот пред војните била императорската турнеја низ Тракија и Македонија во јуни 1911 година, организирана по совет на Младотурците. Султанот отпатувал од Истанбул на борбениот брод Барбарос Хајретин, ги посетил [[Солун]], [[Битола]], [[Лерин]], [[Скопје]] и [[Приштина]], каде што присуствувал на петочната молитва кај гробот на султанот [[Мурат I]]. Целта на патувањето била да се зацврсти лојалноста на албанското муслиманско население и да се промовира идејата за единство на народите во империјата. Турнејата била последната посета на отомански султан на европските провинции пред нивното губење. [[Податотека:Ottomans surrender in Salonique 1912.jpg|лево|мини|Османлиите го предаваат Солун]] Кога на 8 октомври 1912 година [[Кралство Црна Гора|Црна Гора]] ѝ објавила војна на Отоманската Империја, а набрзо се приклучиле Србија, Бугарија и Грција, Мехмед V останал во престолнината и ја извршувал само формалната функција на државен поглавар. Воените операции ги воделе генералштабот и министрите. Отоманската војска претрпела низа порази: во Тракија, во Македонија (вклучувајќи ги [[Битка кај Куманово (1912)|битките кај Куманово]] и [[Битка кај Битола (1912)|Битола]]) и на југ, каде што Солун бил предаден на грчките сили. Бугарската армија стигнала до линијата Чаталџа, во непосредна близина на Истанбул, но главниот град не бил освоен. Војната завршила со Лондонскиот договор од 30 мај 1913 година, со кој империјата ги изгубила речиси сите европски територии освен тесен појас во Источна Тракија. Во [[Втората балканска војна]], која избувнала во јуни 1913 година поради споровите меѓу поранешните сојузници, Отоманската Империја ја искористила приликата и под команда на Енвер Паша повторно го зазела Едирне. Мехмед V и тука немал директна командна улога. Со Цариградскиот договор од септември 1913 година империјата го задржала Едирне и дел од Источна Тракија, што претставувало само делумна компензација за претходните загуби. Катастрофалните територијални загуби предизвикале масовен бегалски бран на муслиманско население и длабок политички потрес, кој придонел за државниот удар од јануари 1913 година и целосна доминација на Трите паши. Мехмед V останал на престолот како симбол на државата и калиф, но неговата веќе ограничена улога уште повеќе се намалила. Тој не бил стратег ниту активен учесник во водењето на војните; неговата функција се сведувала на обезбедување формален легитимитет на одлуките што ги носеле другите. === Првата светска војна === [[Податотека:Wilhelm istanbul.jpg|мини|Султан Мехмед V, [[Енвер-паша]], големиот везир [[Мехмед Талат-паша|Талат-паша]] и идниот султан [[Мехмед VI]] како гостин го пречекуваат [[Вилхелм II (Германија)|Вилхелм II]] во Константинопол за време на Првата светска војна.]] Единственото политичко дело од значење на Мехмед V била формалната објава на [[џихад]] против [[Антанта]]та во ноември 1914. Ова била последната вистинска објава на џихад во историјата, бидејќи Калифатот постоел до [[1924]]. Објавата немала некаков приметлив ефект врз војната, и покрај фактот што во отоманските територии живееле многу муслимани. Подоцна Арапите им се придружиле на Bританците против Tурците со т.н. [[Арапско востание|Арапска буна]] во [[1916]] година. Мехмед V бил домаќин на кајзерот [[Вилхелм II]], неговиот сојузник, во [[Истанбул]] на [[15 октомври]] [[1917]]. == Смрт == Починал на [[3 јули]] [[1918]] на возраст од 73 години.<ref name="мкенц" /><ref>{{наведена енциклопедија |last=Aksin Somel |first=Selcuk |title=''Mehmed V'' |encyclopedia=''Encyclopedia of the Ottoman Empire'' |date= |year=2009 |publisher=Infobase Publishing |language=англиски |id= |pade=371}}</ref> Тој го провел речиси целиот свој живот во [[Долмабахче сарај]]от и [[Јилдиз сарај]]от во [[Истанбул]]. Гробот му се наоѓа во историскиот дел на Истанбул, [[Ејуп]]. Имал два сина: принц [[Мехмед Зијаедин]] (1873-1938) и принц [[Омер Хилми]] (1888-1935). == Слики == Неговата посета на [[Македонија]] во [[1911]] год. е овековечена во два кратки документарни филма од [[Јанаки и Милтон Манаки|браќата Манаки]]: * [[Турскиот султан Мехмед V Решад во посета на Битола]], * [[Турскиот султан Мехмед V Решад во посета на Солун]] == Наводи == {{наводи}} {{Отомански султани}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Отомански султани од 20 век]] [[Категорија:Отомански Турци]] [[Категорија:Починати во Истанбул]] crurvk9yprhr5amxw4p3f7m71p54c5h 5606173 5606162 2026-08-07T22:09:54Z Buli 2648 /* Балканските војни */ 5606173 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | image = Sultan Muhammed Chan V., Kaiser der Osmanen 1915 C. Pietzner.jpg |alt= | caption = | succession = [[Список на османлиски султани|Османлиски султан]] и [[Калиф]] | moretext = | reign = 27 април 1909 – 3 јули 1918<ref name="мкенц" /> | coronation = 10 мај 1909 | cor-type = [[Мечот на Осман]] | predecessor = [[Абдул Хамид II]] | regent = | reg-type = | successor = [[Мехмед VI]] | spouse = | spouse-type = | issue = | issue-link = | issue-pipe = | house = [[Османлиска династија]] | house-type = династија | father = [[Абдулмеџид I]] | mother = [[Ѓулкемал султан]] | birth_date = {{Birth date|1844|11|02|df=yes}} | birth_place = [[Топкапи-сарај]]<ref>''The Encyclopaedia Britannica'', Vol.7, Edited by Hugh Chisholm, (1911), 3; "''Constantinople, the capital of the Turkish Empire..''".</ref> | death_date = {{Death date and age|1918|07|03|1844|11|02|df=yes}} | death_place = [[Палата Јилдиз]]) | date of burial = | place of burial = | signature = Tughra of Mehmed V.svg | religion = [[суни ислам]] }} '''Мехмед V Решад''' ([[Турски јазик|турски]]: ''Mehmed V Reşad'' или ''Reşat Mehmet'') ({{роден на|2|ноември|1844}} во {{роден во|Цариград}} – {{починал на|3|јули|1918}} во {{починал во |Цариград}}) бил 35-тиот отомански [[султан]].<ref name="мкенц">{{наведена енциклопедија |last= |first= |title=''Мехмед V'' |encyclopedia=''Македонска енциклопедија'' |url=http://macedonia.kroraina.com/mak_enc/encyclopaedia_macedonica_2.pdf?page151 |year=2009 |publisher=[[МАНУ]] |language= |id= |pade=151}}</ref><ref>''The Encyclopaedia Britannica'', Vol.7, 3; "''Constantinople, the capital of the Turkish Empire..''".</ref> Бил син на султанот [[Абдул Меџит I]].<ref>{{наведена енциклопедија |last=Cakir |first=Coskun |title=''Abdulmecid'' |encyclopedia=''Encyclopedia of the Ottoman Empire'' |date= |year=2009 |publisher=Infobase Publishing |language=англиски |id= |pade=9}}</ref> Како и многу други потенцијални наследници, тој бил затворен цели 30 години во [[Отомански харем|харемите]] во царскиот сарај. Девет оди тие години тој бил чуван сосема сам. За ова време тој изучувал поезија во стар персиски стил и самиот бил почитуван поет. == Ран живот и образование == Роден е на 2 ноември 1844 година во [[Палата Чираган|палатата Чираган]] во Константинопол (Истанбул) како син на султанот [[Абдул Меџид I]] и неговата сопруга [[Ѓулџемал Кадин]] (по потекло од Босна). Имал постари сестри (Фатма и Рефија, како и Хатиџе која починала во детство). По смртта на мајка му во 1851 година, тој и сестрите биле згрижени од постарата сопруга на татко му, Серветсеза Кадин. Како и многу други принцови во тоа време, поголемиот дел од животот го поминал во изолација во харемите на царските палати (Домбахче и Јилдиз). Околу 30 години бил под надзор, а дел од тоа време во речиси целосна осаменост. Во тој период се образувал во традиционални исламски науки и персиска литература, развил интерес за отоманската и исламската историја и бил познат како добар познавач на поезијата во стар персиски стил. Опишан е како благ, љубезен и мирољубив човек, но без силни политички или административни способности. == Владеење == Почнал да владее по [[Младотурската револуција]], на [[27 април]] [[1909]] година, но немал вистинска политичка моќ. Фактичките решенија и заклучоци ги донесувале разни владини функционери, а на крајот, за време на [[Првата светска војна]], решавале [[три паши|трите паши]]: [[Енвер Паша]], [[Талат Паша]] и [[Џемал Паша]]. === Балканските војни === {{Главна|Прва балканска војна|Втора балканска војна}} [[Податотека:Mehmed V vo Bitola so pridruzbata.jpg|мини|лево|Султанот Решад V заедно со својата придружба. Битола, јуни 1911. Фотографија од браќа Манаки (оштетена плоча)]]Улогата на Мехмед V во Балканските војни од 1912–1913 година била речиси целосно симболична и пасивна. Како уставен монарх без реална политичка или воена власт, тој не учествувал во донесувањето на стратешки одлуки, кои биле во рацете на Комитетот за единство и прогрес и на военото раководство. Неговата најзначајна поврзаност со регионот пред војните била императорската турнеја низ Тракија и Македонија во јуни 1911 година, организирана по совет на Младотурците. Султанот отпатувал од Истанбул на борбениот брод Барбарос Хајретин, ги посетил [[Солун]], [[Битола]], [[Лерин]], [[Скопје]] и [[Приштина]], каде што присуствувал на петочната молитва кај гробот на султанот [[Мурат I]]. Целта на патувањето била да се зацврсти лојалноста на албанското муслиманско население и да се промовира идејата за единство на народите во империјата. Турнејата била последната посета на отомански султан на европските провинции пред нивното губење. [[Податотека:Ottomans surrender in Salonique 1912.jpg|лево|мини|Османлиите го предаваат Солун]] Кога на 8 октомври 1912 година [[Кралство Црна Гора|Црна Гора]] ѝ објавила војна на Отоманската Империја, а набрзо се приклучиле Србија, Бугарија и Грција, Мехмед V останал во престолнината и ја извршувал само формалната функција на државен поглавар. Воените операции ги воделе генералштабот и министрите. Отоманската војска претрпела низа порази: во Тракија, во Македонија (вклучувајќи ги [[Битка кај Куманово (1912)|битките кај Куманово]] и [[Битка кај Битола (1912)|Битола]]) и на југ, каде што Солун бил предаден на грчките сили. Бугарската армија стигнала до линијата Чаталџа, во непосредна близина на Истанбул, но главниот град не бил освоен. Војната завршила со Лондонскиот договор од 30 мај 1913 година, со кој империјата ги изгубила речиси сите европски територии освен тесен појас во Источна Тракија. Во [[Втората балканска војна]], која избувнала во јуни 1913 година поради споровите меѓу поранешните сојузници, Отоманската Империја ја искористила приликата и под команда на Енвер Паша повторно го зазела Едирне. Мехмед V и тука немал директна командна улога. Со Цариградскиот договор од септември 1913 година империјата го задржала Едирне и дел од Источна Тракија, што претставувало само делумна компензација за претходните загуби. Катастрофалните територијални загуби предизвикале масовен бегалски бран на муслиманско население и длабок политички потрес, кој придонел за државниот удар од јануари 1913 година и целосна доминација на Трите паши. Мехмед V останал на престолот како симбол на државата и калиф, но неговата веќе ограничена улога уште повеќе се намалила. Тој не бил стратег ниту активен учесник во водењето на војните; неговата функција се сведувала на обезбедување формален легитимитет на одлуките што ги носеле другите. === Првата светска војна === [[Податотека:Wilhelm istanbul.jpg|мини|Султан Мехмед V, [[Енвер-паша]], големиот везир [[Мехмед Талат-паша|Талат-паша]] и идниот султан [[Мехмед VI]] како гостин го пречекуваат [[Вилхелм II (Германија)|Вилхелм II]] во Константинопол за време на Првата светска војна.]] Единственото политичко дело од значење на Мехмед V била формалната објава на [[џихад]] против [[Антанта]]та во ноември 1914. Ова била последната вистинска објава на џихад во историјата, бидејќи Калифатот постоел до [[1924]]. Објавата немала некаков приметлив ефект врз војната, и покрај фактот што во отоманските територии живееле многу муслимани. Подоцна Арапите им се придружиле на Bританците против Tурците со т.н. [[Арапско востание|Арапска буна]] во [[1916]] година. Мехмед V бил домаќин на кајзерот [[Вилхелм II]], неговиот сојузник, во [[Истанбул]] на [[15 октомври]] [[1917]]. == Смрт == Починал на [[3 јули]] [[1918]] на возраст од 73 години.<ref name="мкенц" /><ref>{{наведена енциклопедија |last=Aksin Somel |first=Selcuk |title=''Mehmed V'' |encyclopedia=''Encyclopedia of the Ottoman Empire'' |date= |year=2009 |publisher=Infobase Publishing |language=англиски |id= |pade=371}}</ref> Тој го провел речиси целиот свој живот во [[Долмабахче сарај]]от и [[Јилдиз сарај]]от во [[Истанбул]]. Гробот му се наоѓа во историскиот дел на Истанбул, [[Ејуп]]. Имал два сина: принц [[Мехмед Зијаедин]] (1873-1938) и принц [[Омер Хилми]] (1888-1935). == Слики == Неговата посета на [[Македонија]] во [[1911]] год. е овековечена во два кратки документарни филма од [[Јанаки и Милтон Манаки|браќата Манаки]]: * [[Турскиот султан Мехмед V Решад во посета на Битола]], * [[Турскиот султан Мехмед V Решад во посета на Солун]] == Наводи == {{наводи}} {{Отомански султани}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Отомански султани од 20 век]] [[Категорија:Отомански Турци]] [[Категорија:Починати во Истанбул]] 489vuf2l371fowcsyhv5y2f4hqmje9d 5606174 5606173 2026-08-07T22:14:58Z Buli 2648 /* Балканските војни */ 5606174 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | image = Sultan Muhammed Chan V., Kaiser der Osmanen 1915 C. Pietzner.jpg |alt= | caption = | succession = [[Список на османлиски султани|Османлиски султан]] и [[Калиф]] | moretext = | reign = 27 април 1909 – 3 јули 1918<ref name="мкенц" /> | coronation = 10 мај 1909 | cor-type = [[Мечот на Осман]] | predecessor = [[Абдул Хамид II]] | regent = | reg-type = | successor = [[Мехмед VI]] | spouse = | spouse-type = | issue = | issue-link = | issue-pipe = | house = [[Османлиска династија]] | house-type = династија | father = [[Абдулмеџид I]] | mother = [[Ѓулкемал султан]] | birth_date = {{Birth date|1844|11|02|df=yes}} | birth_place = [[Топкапи-сарај]]<ref>''The Encyclopaedia Britannica'', Vol.7, Edited by Hugh Chisholm, (1911), 3; "''Constantinople, the capital of the Turkish Empire..''".</ref> | death_date = {{Death date and age|1918|07|03|1844|11|02|df=yes}} | death_place = [[Палата Јилдиз]]) | date of burial = | place of burial = | signature = Tughra of Mehmed V.svg | religion = [[суни ислам]] }} '''Мехмед V Решад''' ([[Турски јазик|турски]]: ''Mehmed V Reşad'' или ''Reşat Mehmet'') ({{роден на|2|ноември|1844}} во {{роден во|Цариград}} – {{починал на|3|јули|1918}} во {{починал во |Цариград}}) бил 35-тиот отомански [[султан]].<ref name="мкенц">{{наведена енциклопедија |last= |first= |title=''Мехмед V'' |encyclopedia=''Македонска енциклопедија'' |url=http://macedonia.kroraina.com/mak_enc/encyclopaedia_macedonica_2.pdf?page151 |year=2009 |publisher=[[МАНУ]] |language= |id= |pade=151}}</ref><ref>''The Encyclopaedia Britannica'', Vol.7, 3; "''Constantinople, the capital of the Turkish Empire..''".</ref> Бил син на султанот [[Абдул Меџит I]].<ref>{{наведена енциклопедија |last=Cakir |first=Coskun |title=''Abdulmecid'' |encyclopedia=''Encyclopedia of the Ottoman Empire'' |date= |year=2009 |publisher=Infobase Publishing |language=англиски |id= |pade=9}}</ref> Како и многу други потенцијални наследници, тој бил затворен цели 30 години во [[Отомански харем|харемите]] во царскиот сарај. Девет оди тие години тој бил чуван сосема сам. За ова време тој изучувал поезија во стар персиски стил и самиот бил почитуван поет. == Ран живот и образование == Роден е на 2 ноември 1844 година во [[Палата Чираган|палатата Чираган]] во Константинопол (Истанбул) како син на султанот [[Абдул Меџид I]] и неговата сопруга [[Ѓулџемал Кадин]] (по потекло од Босна). Имал постари сестри (Фатма и Рефија, како и Хатиџе која починала во детство). По смртта на мајка му во 1851 година, тој и сестрите биле згрижени од постарата сопруга на татко му, Серветсеза Кадин. Како и многу други принцови во тоа време, поголемиот дел од животот го поминал во изолација во харемите на царските палати (Домбахче и Јилдиз). Околу 30 години бил под надзор, а дел од тоа време во речиси целосна осаменост. Во тој период се образувал во традиционални исламски науки и персиска литература, развил интерес за отоманската и исламската историја и бил познат како добар познавач на поезијата во стар персиски стил. Опишан е како благ, љубезен и мирољубив човек, но без силни политички или административни способности. == Владеење == Почнал да владее по [[Младотурската револуција]], на [[27 април]] [[1909]] година, но немал вистинска политичка моќ. Фактичките решенија и заклучоци ги донесувале разни владини функционери, а на крајот, за време на [[Првата светска војна]], решавале [[три паши|трите паши]]: [[Енвер Паша]], [[Талат Паша]] и [[Џемал Паша]]. === Балканските војни === {{Главна|Прва балканска војна|Втора балканска војна}} [[Податотека:Mehmed V vo Bitola so pridruzbata.jpg|мини|лево|Султанот Решад V заедно со својата придружба. Битола, јуни 1911. Фотографија од браќа Манаки (оштетена плоча)]]Улогата на Мехмед V во Балканските војни од 1912–1913 година била речиси целосно симболична и пасивна. Како уставен монарх без реална политичка или воена власт, тој не учествувал во донесувањето на стратешки одлуки, кои биле во рацете на Комитетот за единство и прогрес и на военото раководство. Неговата најзначајна поврзаност со регионот пред војните била императорската турнеја низ Тракија и Македонија во јуни 1911 година, организирана по совет на Младотурците. Султанот отпатувал од Истанбул на борбениот брод Барбарос Хајретин, ги посетил [[Солун]], [[Битола]], [[Лерин]], [[Скопје]] и [[Приштина]], каде што присуствувал на петочната молитва кај гробот на султанот [[Мурат I]]. Целта на патувањето била да се зацврсти лојалноста на албанското муслиманско население и да се промовира идејата за единство на народите во империјата. Турнејата била последната посета на отомански султан на европските провинции пред нивното губење. [[Податотека:Ottomans surrender in Salonique 1912.jpg|лево|мини|Османлиите го предаваат Солун]] Кога на 8 октомври 1912 година [[Кралство Црна Гора|Црна Гора]] ѝ објавила војна на Отоманската Империја, а набрзо се приклучиле Србија, Бугарија и Грција, Мехмед V останал во престолнината и ја извршувал само формалната функција на државен поглавар. Воените операции ги воделе генералштабот и министрите. Отоманската војска претрпела низа порази: во Тракија, во Македонија (вклучувајќи ги [[Битка кај Куманово (1912)|битките кај Куманово]] и [[Битка кај Битола (1912)|Битола]]) и на југ, каде што Солун бил предаден на грчките сили. Бугарската армија стигнала до линијата Чаталџа, во непосредна близина на Истанбул, но главниот град не бил освоен. Војната завршила со [[Лондонски договор (1913)|Лондонскиот договор]] од 30 мај 1913 година, со кој империјата ги изгубила речиси сите европски територии освен тесен појас во Источна Тракија. Во [[Втората балканска војна]], која избувнала во јуни 1913 година поради споровите меѓу поранешните сојузници, Отоманската Империја ја искористила приликата и под команда на Енвер Паша повторно го зазела [[Едирне]]. Мехмед V и тука немал директна командна улога. Со Цариградскиот договор од септември 1913 година империјата го задржала Едирне и дел од Источна Тракија, што претставувало само делумна компензација за претходните загуби. Катастрофалните територијални загуби предизвикале масовен бегалски бран на муслиманско население и длабок политички потрес, кој придонел за државниот удар од јануари 1913 година и целосна доминација на Трите паши. Мехмед V останал на престолот како симбол на државата и калиф, но неговата веќе ограничена улога уште повеќе се намалила. Тој не бил стратег ниту активен учесник во водењето на војните; неговата функција се сведувала на обезбедување формален легитимитет на одлуките што ги носеле другите. === Првата светска војна === [[Податотека:Wilhelm istanbul.jpg|мини|Султан Мехмед V, [[Енвер-паша]], големиот везир [[Мехмед Талат-паша|Талат-паша]] и идниот султан [[Мехмед VI]] како гостин го пречекуваат [[Вилхелм II (Германија)|Вилхелм II]] во Константинопол за време на Првата светска војна.]] Единственото политичко дело од значење на Мехмед V била формалната објава на [[џихад]] против [[Антанта]]та во ноември 1914. Ова била последната вистинска објава на џихад во историјата, бидејќи Калифатот постоел до [[1924]]. Објавата немала некаков приметлив ефект врз војната, и покрај фактот што во отоманските територии живееле многу муслимани. Подоцна Арапите им се придружиле на Bританците против Tурците со т.н. [[Арапско востание|Арапска буна]] во [[1916]] година. Мехмед V бил домаќин на кајзерот [[Вилхелм II]], неговиот сојузник, во [[Истанбул]] на [[15 октомври]] [[1917]]. == Смрт == Починал на [[3 јули]] [[1918]] на возраст од 73 години.<ref name="мкенц" /><ref>{{наведена енциклопедија |last=Aksin Somel |first=Selcuk |title=''Mehmed V'' |encyclopedia=''Encyclopedia of the Ottoman Empire'' |date= |year=2009 |publisher=Infobase Publishing |language=англиски |id= |pade=371}}</ref> Тој го провел речиси целиот свој живот во [[Долмабахче сарај]]от и [[Јилдиз сарај]]от во [[Истанбул]]. Гробот му се наоѓа во историскиот дел на Истанбул, [[Ејуп]]. Имал два сина: принц [[Мехмед Зијаедин]] (1873-1938) и принц [[Омер Хилми]] (1888-1935). == Слики == Неговата посета на [[Македонија]] во [[1911]] год. е овековечена во два кратки документарни филма од [[Јанаки и Милтон Манаки|браќата Манаки]]: * [[Турскиот султан Мехмед V Решад во посета на Битола]], * [[Турскиот султан Мехмед V Решад во посета на Солун]] == Наводи == {{наводи}} {{Отомански султани}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Отомански султани од 20 век]] [[Категорија:Отомански Турци]] [[Категорија:Починати во Истанбул]] 2uku5d1878tf1ucl3e2l3rp873w454n 5606175 5606174 2026-08-07T22:26:32Z Buli 2648 /* Владеење */ 5606175 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | image = Sultan Muhammed Chan V., Kaiser der Osmanen 1915 C. Pietzner.jpg |alt= | caption = | succession = [[Список на османлиски султани|Османлиски султан]] и [[Калиф]] | moretext = | reign = 27 април 1909 – 3 јули 1918<ref name="мкенц" /> | coronation = 10 мај 1909 | cor-type = [[Мечот на Осман]] | predecessor = [[Абдул Хамид II]] | regent = | reg-type = | successor = [[Мехмед VI]] | spouse = | spouse-type = | issue = | issue-link = | issue-pipe = | house = [[Османлиска династија]] | house-type = династија | father = [[Абдулмеџид I]] | mother = [[Ѓулкемал султан]] | birth_date = {{Birth date|1844|11|02|df=yes}} | birth_place = [[Топкапи-сарај]]<ref>''The Encyclopaedia Britannica'', Vol.7, Edited by Hugh Chisholm, (1911), 3; "''Constantinople, the capital of the Turkish Empire..''".</ref> | death_date = {{Death date and age|1918|07|03|1844|11|02|df=yes}} | death_place = [[Палата Јилдиз]]) | date of burial = | place of burial = | signature = Tughra of Mehmed V.svg | religion = [[суни ислам]] }} '''Мехмед V Решад''' ([[Турски јазик|турски]]: ''Mehmed V Reşad'' или ''Reşat Mehmet'') ({{роден на|2|ноември|1844}} во {{роден во|Цариград}} – {{починал на|3|јули|1918}} во {{починал во |Цариград}}) бил 35-тиот отомански [[султан]].<ref name="мкенц">{{наведена енциклопедија |last= |first= |title=''Мехмед V'' |encyclopedia=''Македонска енциклопедија'' |url=http://macedonia.kroraina.com/mak_enc/encyclopaedia_macedonica_2.pdf?page151 |year=2009 |publisher=[[МАНУ]] |language= |id= |pade=151}}</ref><ref>''The Encyclopaedia Britannica'', Vol.7, 3; "''Constantinople, the capital of the Turkish Empire..''".</ref> Бил син на султанот [[Абдул Меџит I]].<ref>{{наведена енциклопедија |last=Cakir |first=Coskun |title=''Abdulmecid'' |encyclopedia=''Encyclopedia of the Ottoman Empire'' |date= |year=2009 |publisher=Infobase Publishing |language=англиски |id= |pade=9}}</ref> Како и многу други потенцијални наследници, тој бил затворен цели 30 години во [[Отомански харем|харемите]] во царскиот сарај. Девет оди тие години тој бил чуван сосема сам. За ова време тој изучувал поезија во стар персиски стил и самиот бил почитуван поет. == Ран живот и образование == Роден е на 2 ноември 1844 година во [[Палата Чираган|палатата Чираган]] во Константинопол (Истанбул) како син на султанот [[Абдул Меџид I]] и неговата сопруга [[Ѓулџемал Кадин]] (по потекло од Босна). Имал постари сестри (Фатма и Рефија, како и Хатиџе која починала во детство). По смртта на мајка му во 1851 година, тој и сестрите биле згрижени од постарата сопруга на татко му, Серветсеза Кадин. Како и многу други принцови во тоа време, поголемиот дел од животот го поминал во изолација во харемите на царските палати (Домбахче и Јилдиз). Околу 30 години бил под надзор, а дел од тоа време во речиси целосна осаменост. Во тој период се образувал во традиционални исламски науки и персиска литература, развил интерес за отоманската и исламската историја и бил познат како добар познавач на поезијата во стар персиски стил. Опишан е како благ, љубезен и мирољубив човек, но без силни политички или административни способности. == Владеење == Почнал да владее по [[Младотурската револуција]], на [[27 април]] [[1909]] година, но немал вистинска политичка моќ. Фактичките решенија и заклучоци ги донесувале разни владини функционери, а на крајот, за време на [[Првата светска војна]], решавале [[три паши|трите паши]]: [[Енвер Паша]], [[Талат Паша]] и [[Џемал Паша]]. === Италијанско-турска војна === Во 1911 година, за време на владеењето на Мехмед V, Османлиското Царство влегло во војна со [[Кралство Италија]]. Италија на 29 септември 1911 година му објавила војна на Османлиското Царство со цел да ги заземе османлиските провинции [[Отоманска Триполитанија|Триполитанија]] и Киренаика во Северна Африка. Италијанските сили брзо ги зазеле главните крајбрежни градови, додека османлиските сили, со помош на локалното население, продолжиле со отпор во внатрешноста на Либија. Поради [[Египетски Султанат|британската контрола на Египет]] и [[Француски Протекторат Тунис|француската контрола на Тунис]], Османлиското Царство имало ограничени можности за испраќање воени засилувања во Либија. И покрај тоа, неколку османлиски офицери, меѓу кои [[Мустафа Кемал Ататурк|Мустафа Кемал]] и Енвер бег, пристигнале во Либија и учествувале во организирањето на отпорот против италијанската инвазија. Во текот на 1912 година Италија го проширила конфликтот во Егејското Море и ги зазела [[Додеканезите]]. Во исто време, Османлиското Царство се соочило со зголемена опасност на Балканот. По избувнувањето на [[Првата балканска војна]] во октомври 1912 година, османлиската влада настојувала да го прекине конфликтот со Италија. Со Договорот од Уши, склучен на 18 октомври 1912 година, Османлиското Царство се откажало од своите права врз Триполитанија и Киренаика, кои потоа биле ставени под италијанска власт. Италија истовремено ги задржала Додеканезите. Поразот во Италијанско-турската војна претставувал прв голем територијален губиток на Османлиското Царство за време на владеењето на Мехмед V. Војната дополнително ја покажала воената слабост на империјата и била проследена со брзо влошување на нејзината положба на Балканот. === Балканските војни === {{Главна|Прва балканска војна|Втора балканска војна}} [[Податотека:Mehmed V vo Bitola so pridruzbata.jpg|мини|лево|Султанот Решад V заедно со својата придружба. Битола, јуни 1911. Фотографија од браќа Манаки (оштетена плоча)]]Улогата на Мехмед V во Балканските војни од 1912–1913 година била речиси целосно симболична и пасивна. Како уставен монарх без реална политичка или воена власт, тој не учествувал во донесувањето на стратешки одлуки, кои биле во рацете на Комитетот за единство и прогрес и на военото раководство. Неговата најзначајна поврзаност со регионот пред војните била императорската турнеја низ Тракија и Македонија во јуни 1911 година, организирана по совет на Младотурците. Султанот отпатувал од Истанбул на борбениот брод Барбарос Хајретин, ги посетил [[Солун]], [[Битола]], [[Лерин]], [[Скопје]] и [[Приштина]], каде што присуствувал на петочната молитва кај гробот на султанот [[Мурат I]]. Целта на патувањето била да се зацврсти лојалноста на албанското муслиманско население и да се промовира идејата за единство на народите во империјата. Турнејата била последната посета на отомански султан на европските провинции пред нивното губење. [[Податотека:Ottomans surrender in Salonique 1912.jpg|лево|мини|Османлиите го предаваат Солун]] Кога на 8 октомври 1912 година [[Кралство Црна Гора|Црна Гора]] ѝ објавила војна на Отоманската Империја, а набрзо се приклучиле Србија, Бугарија и Грција, Мехмед V останал во престолнината и ја извршувал само формалната функција на државен поглавар. Воените операции ги воделе генералштабот и министрите. Отоманската војска претрпела низа порази: во Тракија, во Македонија (вклучувајќи ги [[Битка кај Куманово (1912)|битките кај Куманово]] и [[Битка кај Битола (1912)|Битола]]) и на југ, каде што Солун бил предаден на грчките сили. Бугарската армија стигнала до линијата Чаталџа, во непосредна близина на Истанбул, но главниот град не бил освоен. Војната завршила со [[Лондонски договор (1913)|Лондонскиот договор]] од 30 мај 1913 година, со кој империјата ги изгубила речиси сите европски територии освен тесен појас во Источна Тракија. Во [[Втората балканска војна]], која избувнала во јуни 1913 година поради споровите меѓу поранешните сојузници, Отоманската Империја ја искористила приликата и под команда на Енвер Паша повторно го зазела [[Едирне]]. Мехмед V и тука немал директна командна улога. Со Цариградскиот договор од септември 1913 година империјата го задржала Едирне и дел од Источна Тракија, што претставувало само делумна компензација за претходните загуби. Катастрофалните територијални загуби предизвикале масовен бегалски бран на муслиманско население и длабок политички потрес, кој придонел за државниот удар од јануари 1913 година и целосна доминација на Трите паши. Мехмед V останал на престолот како симбол на државата и калиф, но неговата веќе ограничена улога уште повеќе се намалила. Тој не бил стратег ниту активен учесник во водењето на војните; неговата функција се сведувала на обезбедување формален легитимитет на одлуките што ги носеле другите. === Првата светска војна === [[Податотека:Wilhelm istanbul.jpg|мини|Султан Мехмед V, [[Енвер-паша]], големиот везир [[Мехмед Талат-паша|Талат-паша]] и идниот султан [[Мехмед VI]] како гостин го пречекуваат [[Вилхелм II (Германија)|Вилхелм II]] во Константинопол за време на Првата светска војна.]] Единственото политичко дело од значење на Мехмед V била формалната објава на [[џихад]] против [[Антанта]]та во ноември 1914. Ова била последната вистинска објава на џихад во историјата, бидејќи Калифатот постоел до [[1924]]. Објавата немала некаков приметлив ефект врз војната, и покрај фактот што во отоманските територии живееле многу муслимани. Подоцна Арапите им се придружиле на Bританците против Tурците со т.н. [[Арапско востание|Арапска буна]] во [[1916]] година. Мехмед V бил домаќин на кајзерот [[Вилхелм II]], неговиот сојузник, во [[Истанбул]] на [[15 октомври]] [[1917]]. == Смрт == Починал на [[3 јули]] [[1918]] на возраст од 73 години.<ref name="мкенц" /><ref>{{наведена енциклопедија |last=Aksin Somel |first=Selcuk |title=''Mehmed V'' |encyclopedia=''Encyclopedia of the Ottoman Empire'' |date= |year=2009 |publisher=Infobase Publishing |language=англиски |id= |pade=371}}</ref> Тој го провел речиси целиот свој живот во [[Долмабахче сарај]]от и [[Јилдиз сарај]]от во [[Истанбул]]. Гробот му се наоѓа во историскиот дел на Истанбул, [[Ејуп]]. Имал два сина: принц [[Мехмед Зијаедин]] (1873-1938) и принц [[Омер Хилми]] (1888-1935). == Слики == Неговата посета на [[Македонија]] во [[1911]] год. е овековечена во два кратки документарни филма од [[Јанаки и Милтон Манаки|браќата Манаки]]: * [[Турскиот султан Мехмед V Решад во посета на Битола]], * [[Турскиот султан Мехмед V Решад во посета на Солун]] == Наводи == {{наводи}} {{Отомански султани}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Отомански султани од 20 век]] [[Категорија:Отомански Турци]] [[Категорија:Починати во Истанбул]] f64thjei66m52asu99ww6hirldoouy0 5606176 5606175 2026-08-07T22:28:29Z Buli 2648 /* Италијанско-турска војна */ 5606176 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | image = Sultan Muhammed Chan V., Kaiser der Osmanen 1915 C. Pietzner.jpg |alt= | caption = | succession = [[Список на османлиски султани|Османлиски султан]] и [[Калиф]] | moretext = | reign = 27 април 1909 – 3 јули 1918<ref name="мкенц" /> | coronation = 10 мај 1909 | cor-type = [[Мечот на Осман]] | predecessor = [[Абдул Хамид II]] | regent = | reg-type = | successor = [[Мехмед VI]] | spouse = | spouse-type = | issue = | issue-link = | issue-pipe = | house = [[Османлиска династија]] | house-type = династија | father = [[Абдулмеџид I]] | mother = [[Ѓулкемал султан]] | birth_date = {{Birth date|1844|11|02|df=yes}} | birth_place = [[Топкапи-сарај]]<ref>''The Encyclopaedia Britannica'', Vol.7, Edited by Hugh Chisholm, (1911), 3; "''Constantinople, the capital of the Turkish Empire..''".</ref> | death_date = {{Death date and age|1918|07|03|1844|11|02|df=yes}} | death_place = [[Палата Јилдиз]]) | date of burial = | place of burial = | signature = Tughra of Mehmed V.svg | religion = [[суни ислам]] }} '''Мехмед V Решад''' ([[Турски јазик|турски]]: ''Mehmed V Reşad'' или ''Reşat Mehmet'') ({{роден на|2|ноември|1844}} во {{роден во|Цариград}} – {{починал на|3|јули|1918}} во {{починал во |Цариград}}) бил 35-тиот отомански [[султан]].<ref name="мкенц">{{наведена енциклопедија |last= |first= |title=''Мехмед V'' |encyclopedia=''Македонска енциклопедија'' |url=http://macedonia.kroraina.com/mak_enc/encyclopaedia_macedonica_2.pdf?page151 |year=2009 |publisher=[[МАНУ]] |language= |id= |pade=151}}</ref><ref>''The Encyclopaedia Britannica'', Vol.7, 3; "''Constantinople, the capital of the Turkish Empire..''".</ref> Бил син на султанот [[Абдул Меџит I]].<ref>{{наведена енциклопедија |last=Cakir |first=Coskun |title=''Abdulmecid'' |encyclopedia=''Encyclopedia of the Ottoman Empire'' |date= |year=2009 |publisher=Infobase Publishing |language=англиски |id= |pade=9}}</ref> Како и многу други потенцијални наследници, тој бил затворен цели 30 години во [[Отомански харем|харемите]] во царскиот сарај. Девет оди тие години тој бил чуван сосема сам. За ова време тој изучувал поезија во стар персиски стил и самиот бил почитуван поет. == Ран живот и образование == Роден е на 2 ноември 1844 година во [[Палата Чираган|палатата Чираган]] во Константинопол (Истанбул) како син на султанот [[Абдул Меџид I]] и неговата сопруга [[Ѓулџемал Кадин]] (по потекло од Босна). Имал постари сестри (Фатма и Рефија, како и Хатиџе која починала во детство). По смртта на мајка му во 1851 година, тој и сестрите биле згрижени од постарата сопруга на татко му, Серветсеза Кадин. Како и многу други принцови во тоа време, поголемиот дел од животот го поминал во изолација во харемите на царските палати (Домбахче и Јилдиз). Околу 30 години бил под надзор, а дел од тоа време во речиси целосна осаменост. Во тој период се образувал во традиционални исламски науки и персиска литература, развил интерес за отоманската и исламската историја и бил познат како добар познавач на поезијата во стар персиски стил. Опишан е како благ, љубезен и мирољубив човек, но без силни политички или административни способности. == Владеење == Почнал да владее по [[Младотурската револуција]], на [[27 април]] [[1909]] година, но немал вистинска политичка моќ. Фактичките решенија и заклучоци ги донесувале разни владини функционери, а на крајот, за време на [[Првата светска војна]], решавале [[три паши|трите паши]]: [[Енвер Паша]], [[Талат Паша]] и [[Џемал Паша]]. === Италијанско-турска војна === {{Главна|Османлиско-италијанска војна}} Во 1911 година, за време на владеењето на Мехмед V, Османлиското Царство влегло во војна со [[Кралство Италија]]. Италија на 29 септември 1911 година му објавила војна на Османлиското Царство со цел да ги заземе османлиските провинции [[Отоманска Триполитанија|Триполитанија]] и Киренаика во Северна Африка. Италијанските сили брзо ги зазеле главните крајбрежни градови, додека османлиските сили, со помош на локалното население, продолжиле со отпор во внатрешноста на Либија. Поради [[Египетски Султанат|британската контрола на Египет]] и [[Француски Протекторат Тунис|француската контрола на Тунис]], Османлиското Царство имало ограничени можности за испраќање воени засилувања во Либија. И покрај тоа, неколку османлиски офицери, меѓу кои [[Мустафа Кемал Ататурк|Мустафа Кемал]] и Енвер бег, пристигнале во Либија и учествувале во организирањето на отпорот против италијанската инвазија. Во текот на 1912 година Италија го проширила конфликтот во Егејското Море и ги зазела [[Додеканезите]]. Во исто време, Османлиското Царство се соочило со зголемена опасност на Балканот. По избувнувањето на [[Првата балканска војна]] во октомври 1912 година, османлиската влада настојувала да го прекине конфликтот со Италија. Со Договорот од Уши, склучен на 18 октомври 1912 година, Османлиското Царство се откажало од своите права врз Триполитанија и Киренаика, кои потоа биле ставени под италијанска власт. Италија истовремено ги задржала Додеканезите. Поразот во Италијанско-турската војна претставувал прв голем територијален губиток на Османлиското Царство за време на владеењето на Мехмед V. Војната дополнително ја покажала воената слабост на империјата и била проследена со брзо влошување на нејзината положба на Балканот. === Балканските војни === {{Главна|Прва балканска војна|Втора балканска војна}} [[Податотека:Mehmed V vo Bitola so pridruzbata.jpg|мини|лево|Султанот Решад V заедно со својата придружба. Битола, јуни 1911. Фотографија од браќа Манаки (оштетена плоча)]]Улогата на Мехмед V во Балканските војни од 1912–1913 година била речиси целосно симболична и пасивна. Како уставен монарх без реална политичка или воена власт, тој не учествувал во донесувањето на стратешки одлуки, кои биле во рацете на Комитетот за единство и прогрес и на военото раководство. Неговата најзначајна поврзаност со регионот пред војните била императорската турнеја низ Тракија и Македонија во јуни 1911 година, организирана по совет на Младотурците. Султанот отпатувал од Истанбул на борбениот брод Барбарос Хајретин, ги посетил [[Солун]], [[Битола]], [[Лерин]], [[Скопје]] и [[Приштина]], каде што присуствувал на петочната молитва кај гробот на султанот [[Мурат I]]. Целта на патувањето била да се зацврсти лојалноста на албанското муслиманско население и да се промовира идејата за единство на народите во империјата. Турнејата била последната посета на отомански султан на европските провинции пред нивното губење. [[Податотека:Ottomans surrender in Salonique 1912.jpg|лево|мини|Османлиите го предаваат Солун]] Кога на 8 октомври 1912 година [[Кралство Црна Гора|Црна Гора]] ѝ објавила војна на Отоманската Империја, а набрзо се приклучиле Србија, Бугарија и Грција, Мехмед V останал во престолнината и ја извршувал само формалната функција на државен поглавар. Воените операции ги воделе генералштабот и министрите. Отоманската војска претрпела низа порази: во Тракија, во Македонија (вклучувајќи ги [[Битка кај Куманово (1912)|битките кај Куманово]] и [[Битка кај Битола (1912)|Битола]]) и на југ, каде што Солун бил предаден на грчките сили. Бугарската армија стигнала до линијата Чаталџа, во непосредна близина на Истанбул, но главниот град не бил освоен. Војната завршила со [[Лондонски договор (1913)|Лондонскиот договор]] од 30 мај 1913 година, со кој империјата ги изгубила речиси сите европски територии освен тесен појас во Источна Тракија. Во [[Втората балканска војна]], која избувнала во јуни 1913 година поради споровите меѓу поранешните сојузници, Отоманската Империја ја искористила приликата и под команда на Енвер Паша повторно го зазела [[Едирне]]. Мехмед V и тука немал директна командна улога. Со Цариградскиот договор од септември 1913 година империјата го задржала Едирне и дел од Источна Тракија, што претставувало само делумна компензација за претходните загуби. Катастрофалните територијални загуби предизвикале масовен бегалски бран на муслиманско население и длабок политички потрес, кој придонел за државниот удар од јануари 1913 година и целосна доминација на Трите паши. Мехмед V останал на престолот како симбол на државата и калиф, но неговата веќе ограничена улога уште повеќе се намалила. Тој не бил стратег ниту активен учесник во водењето на војните; неговата функција се сведувала на обезбедување формален легитимитет на одлуките што ги носеле другите. === Првата светска војна === [[Податотека:Wilhelm istanbul.jpg|мини|Султан Мехмед V, [[Енвер-паша]], големиот везир [[Мехмед Талат-паша|Талат-паша]] и идниот султан [[Мехмед VI]] како гостин го пречекуваат [[Вилхелм II (Германија)|Вилхелм II]] во Константинопол за време на Првата светска војна.]] Единственото политичко дело од значење на Мехмед V била формалната објава на [[џихад]] против [[Антанта]]та во ноември 1914. Ова била последната вистинска објава на џихад во историјата, бидејќи Калифатот постоел до [[1924]]. Објавата немала некаков приметлив ефект врз војната, и покрај фактот што во отоманските територии живееле многу муслимани. Подоцна Арапите им се придружиле на Bританците против Tурците со т.н. [[Арапско востание|Арапска буна]] во [[1916]] година. Мехмед V бил домаќин на кајзерот [[Вилхелм II]], неговиот сојузник, во [[Истанбул]] на [[15 октомври]] [[1917]]. == Смрт == Починал на [[3 јули]] [[1918]] на возраст од 73 години.<ref name="мкенц" /><ref>{{наведена енциклопедија |last=Aksin Somel |first=Selcuk |title=''Mehmed V'' |encyclopedia=''Encyclopedia of the Ottoman Empire'' |date= |year=2009 |publisher=Infobase Publishing |language=англиски |id= |pade=371}}</ref> Тој го провел речиси целиот свој живот во [[Долмабахче сарај]]от и [[Јилдиз сарај]]от во [[Истанбул]]. Гробот му се наоѓа во историскиот дел на Истанбул, [[Ејуп]]. Имал два сина: принц [[Мехмед Зијаедин]] (1873-1938) и принц [[Омер Хилми]] (1888-1935). == Слики == Неговата посета на [[Македонија]] во [[1911]] год. е овековечена во два кратки документарни филма од [[Јанаки и Милтон Манаки|браќата Манаки]]: * [[Турскиот султан Мехмед V Решад во посета на Битола]], * [[Турскиот султан Мехмед V Решад во посета на Солун]] == Наводи == {{наводи}} {{Отомански султани}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Отомански султани од 20 век]] [[Категорија:Отомански Турци]] [[Категорија:Починати во Истанбул]] k4y8frcm6venh5p353wvvrp7i32v2f8 5606177 5606176 2026-08-07T22:32:22Z Buli 2648 5606177 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | title = [[Чувар на Двете Свети Џамии]] | image = Sultan Muhammed Chan V., Kaiser der Osmanen 1915 C. Pietzner.jpg | alt = | caption = | succession = [[Список на османлиски султани|Османлиски султан]] и [[Калиф]] | moretext = | reign = 27 април 1909 – 3 јули 1918<ref name="мкенц" /> | coronation = 10 мај 1909 | cor-type = [[Мечот на Осман]] | predecessor = [[Абдул Хамид II]] | regent = | reg-type = | successor = [[Мехмед VI]] | spouse = | spouse-type = | issue = | issue-link = | issue-pipe = | house = [[Османлиска династија]] | house-type = династија | father = [[Абдулмеџид I]] | mother = [[Ѓулкемал султан]] | birth_date = {{Birth date|1844|11|02|df=yes}} | birth_place = [[Топкапи-сарај]]<ref>''The Encyclopaedia Britannica'', Vol.7, Edited by Hugh Chisholm, (1911), 3; "''Constantinople, the capital of the Turkish Empire..''".</ref> | death_date = {{Death date and age|1918|07|03|1844|11|02|df=yes}} | death_place = [[Палата Јилдиз]]) | date of burial = | place of burial = | signature = Tughra of Mehmed V.svg | religion = [[суни ислам]] }} '''Мехмед V Решад''' ([[Турски јазик|турски]]: ''Mehmed V Reşad'' или ''Reşat Mehmet'') ({{роден на|2|ноември|1844}} во {{роден во|Цариград}} – {{починал на|3|јули|1918}} во {{починал во |Цариград}}) бил 35-тиот отомански [[султан]].<ref name="мкенц">{{наведена енциклопедија |last= |first= |title=''Мехмед V'' |encyclopedia=''Македонска енциклопедија'' |url=http://macedonia.kroraina.com/mak_enc/encyclopaedia_macedonica_2.pdf?page151 |year=2009 |publisher=[[МАНУ]] |language= |id= |pade=151}}</ref><ref>''The Encyclopaedia Britannica'', Vol.7, 3; "''Constantinople, the capital of the Turkish Empire..''".</ref> Бил син на султанот [[Абдул Меџит I]].<ref>{{наведена енциклопедија |last=Cakir |first=Coskun |title=''Abdulmecid'' |encyclopedia=''Encyclopedia of the Ottoman Empire'' |date= |year=2009 |publisher=Infobase Publishing |language=англиски |id= |pade=9}}</ref> Како и многу други потенцијални наследници, тој бил затворен цели 30 години во [[Отомански харем|харемите]] во царскиот сарај. Девет оди тие години тој бил чуван сосема сам. За ова време тој изучувал поезија во стар персиски стил и самиот бил почитуван поет. == Ран живот и образование == Роден е на 2 ноември 1844 година во [[Палата Чираган|палатата Чираган]] во Константинопол (Истанбул) како син на султанот [[Абдул Меџид I]] и неговата сопруга [[Ѓулџемал Кадин]] (по потекло од Босна). Имал постари сестри (Фатма и Рефија, како и Хатиџе која починала во детство). По смртта на мајка му во 1851 година, тој и сестрите биле згрижени од постарата сопруга на татко му, Серветсеза Кадин. Како и многу други принцови во тоа време, поголемиот дел од животот го поминал во изолација во харемите на царските палати (Домбахче и Јилдиз). Околу 30 години бил под надзор, а дел од тоа време во речиси целосна осаменост. Во тој период се образувал во традиционални исламски науки и персиска литература, развил интерес за отоманската и исламската историја и бил познат како добар познавач на поезијата во стар персиски стил. Опишан е како благ, љубезен и мирољубив човек, но без силни политички или административни способности. == Владеење == Почнал да владее по [[Младотурската револуција]], на [[27 април]] [[1909]] година, но немал вистинска политичка моќ. Фактичките решенија и заклучоци ги донесувале разни владини функционери, а на крајот, за време на [[Првата светска војна]], решавале [[три паши|трите паши]]: [[Енвер Паша]], [[Талат Паша]] и [[Џемал Паша]]. === Италијанско-турска војна === {{Главна|Османлиско-италијанска војна}} Во 1911 година, за време на владеењето на Мехмед V, Османлиското Царство влегло во војна со [[Кралство Италија]]. Италија на 29 септември 1911 година му објавила војна на Османлиското Царство со цел да ги заземе османлиските провинции [[Отоманска Триполитанија|Триполитанија]] и Киренаика во Северна Африка. Италијанските сили брзо ги зазеле главните крајбрежни градови, додека османлиските сили, со помош на локалното население, продолжиле со отпор во внатрешноста на Либија. Поради [[Египетски Султанат|британската контрола на Египет]] и [[Француски Протекторат Тунис|француската контрола на Тунис]], Османлиското Царство имало ограничени можности за испраќање воени засилувања во Либија. И покрај тоа, неколку османлиски офицери, меѓу кои [[Мустафа Кемал Ататурк|Мустафа Кемал]] и Енвер бег, пристигнале во Либија и учествувале во организирањето на отпорот против италијанската инвазија. Во текот на 1912 година Италија го проширила конфликтот во Егејското Море и ги зазела [[Додеканезите]]. Во исто време, Османлиското Царство се соочило со зголемена опасност на Балканот. По избувнувањето на [[Првата балканска војна]] во октомври 1912 година, османлиската влада настојувала да го прекине конфликтот со Италија. Со Договорот од Уши, склучен на 18 октомври 1912 година, Османлиското Царство се откажало од своите права врз Триполитанија и Киренаика, кои потоа биле ставени под италијанска власт. Италија истовремено ги задржала Додеканезите. Поразот во Италијанско-турската војна претставувал прв голем територијален губиток на Османлиското Царство за време на владеењето на Мехмед V. Војната дополнително ја покажала воената слабост на империјата и била проследена со брзо влошување на нејзината положба на Балканот. === Балканските војни === {{Главна|Прва балканска војна|Втора балканска војна}} [[Податотека:Mehmed V vo Bitola so pridruzbata.jpg|мини|лево|Султанот Решад V заедно со својата придружба. Битола, јуни 1911. Фотографија од браќа Манаки (оштетена плоча)]]Улогата на Мехмед V во Балканските војни од 1912–1913 година била речиси целосно симболична и пасивна. Како уставен монарх без реална политичка или воена власт, тој не учествувал во донесувањето на стратешки одлуки, кои биле во рацете на Комитетот за единство и прогрес и на военото раководство. Неговата најзначајна поврзаност со регионот пред војните била императорската турнеја низ Тракија и Македонија во јуни 1911 година, организирана по совет на Младотурците. Султанот отпатувал од Истанбул на борбениот брод Барбарос Хајретин, ги посетил [[Солун]], [[Битола]], [[Лерин]], [[Скопје]] и [[Приштина]], каде што присуствувал на петочната молитва кај гробот на султанот [[Мурат I]]. Целта на патувањето била да се зацврсти лојалноста на албанското муслиманско население и да се промовира идејата за единство на народите во империјата. Турнејата била последната посета на отомански султан на европските провинции пред нивното губење. [[Податотека:Ottomans surrender in Salonique 1912.jpg|лево|мини|Османлиите го предаваат Солун]] Кога на 8 октомври 1912 година [[Кралство Црна Гора|Црна Гора]] ѝ објавила војна на Отоманската Империја, а набрзо се приклучиле Србија, Бугарија и Грција, Мехмед V останал во престолнината и ја извршувал само формалната функција на државен поглавар. Воените операции ги воделе генералштабот и министрите. Отоманската војска претрпела низа порази: во Тракија, во Македонија (вклучувајќи ги [[Битка кај Куманово (1912)|битките кај Куманово]] и [[Битка кај Битола (1912)|Битола]]) и на југ, каде што Солун бил предаден на грчките сили. Бугарската армија стигнала до линијата Чаталџа, во непосредна близина на Истанбул, но главниот град не бил освоен. Војната завршила со [[Лондонски договор (1913)|Лондонскиот договор]] од 30 мај 1913 година, со кој империјата ги изгубила речиси сите европски територии освен тесен појас во Источна Тракија. Во [[Втората балканска војна]], која избувнала во јуни 1913 година поради споровите меѓу поранешните сојузници, Отоманската Империја ја искористила приликата и под команда на Енвер Паша повторно го зазела [[Едирне]]. Мехмед V и тука немал директна командна улога. Со Цариградскиот договор од септември 1913 година империјата го задржала Едирне и дел од Источна Тракија, што претставувало само делумна компензација за претходните загуби. Катастрофалните територијални загуби предизвикале масовен бегалски бран на муслиманско население и длабок политички потрес, кој придонел за државниот удар од јануари 1913 година и целосна доминација на Трите паши. Мехмед V останал на престолот како симбол на државата и калиф, но неговата веќе ограничена улога уште повеќе се намалила. Тој не бил стратег ниту активен учесник во водењето на војните; неговата функција се сведувала на обезбедување формален легитимитет на одлуките што ги носеле другите. === Првата светска војна === [[Податотека:Wilhelm istanbul.jpg|мини|Султан Мехмед V, [[Енвер-паша]], големиот везир [[Мехмед Талат-паша|Талат-паша]] и идниот султан [[Мехмед VI]] како гостин го пречекуваат [[Вилхелм II (Германија)|Вилхелм II]] во Константинопол за време на Првата светска војна.]] Единственото политичко дело од значење на Мехмед V била формалната објава на [[џихад]] против [[Антанта]]та во ноември 1914. Ова била последната вистинска објава на џихад во историјата, бидејќи Калифатот постоел до [[1924]]. Објавата немала некаков приметлив ефект врз војната, и покрај фактот што во отоманските територии живееле многу муслимани. Подоцна Арапите им се придружиле на Bританците против Tурците со т.н. [[Арапско востание|Арапска буна]] во [[1916]] година. Мехмед V бил домаќин на кајзерот [[Вилхелм II]], неговиот сојузник, во [[Истанбул]] на [[15 октомври]] [[1917]]. == Смрт == Починал на [[3 јули]] [[1918]] на возраст од 73 години.<ref name="мкенц" /><ref>{{наведена енциклопедија |last=Aksin Somel |first=Selcuk |title=''Mehmed V'' |encyclopedia=''Encyclopedia of the Ottoman Empire'' |date= |year=2009 |publisher=Infobase Publishing |language=англиски |id= |pade=371}}</ref> Тој го провел речиси целиот свој живот во [[Долмабахче сарај]]от и [[Јилдиз сарај]]от во [[Истанбул]]. Гробот му се наоѓа во историскиот дел на Истанбул, [[Ејуп]]. Имал два сина: принц [[Мехмед Зијаедин]] (1873-1938) и принц [[Омер Хилми]] (1888-1935). == Слики == Неговата посета на [[Македонија]] во [[1911]] год. е овековечена во два кратки документарни филма од [[Јанаки и Милтон Манаки|браќата Манаки]]: * [[Турскиот султан Мехмед V Решад во посета на Битола]], * [[Турскиот султан Мехмед V Решад во посета на Солун]] == Наводи == {{наводи}} {{Отомански султани}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Отомански султани од 20 век]] [[Категорија:Отомански Турци]] [[Категорија:Починати во Истанбул]] g060ixa4h2bjf67zi4s4w375o8l8xzy 5606178 5606177 2026-08-07T22:39:38Z Buli 2648 /* Првата светска војна */ 5606178 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | title = [[Чувар на Двете Свети Џамии]] | image = Sultan Muhammed Chan V., Kaiser der Osmanen 1915 C. Pietzner.jpg | alt = | caption = | succession = [[Список на османлиски султани|Османлиски султан]] и [[Калиф]] | moretext = | reign = 27 април 1909 – 3 јули 1918<ref name="мкенц" /> | coronation = 10 мај 1909 | cor-type = [[Мечот на Осман]] | predecessor = [[Абдул Хамид II]] | regent = | reg-type = | successor = [[Мехмед VI]] | spouse = | spouse-type = | issue = | issue-link = | issue-pipe = | house = [[Османлиска династија]] | house-type = династија | father = [[Абдулмеџид I]] | mother = [[Ѓулкемал султан]] | birth_date = {{Birth date|1844|11|02|df=yes}} | birth_place = [[Топкапи-сарај]]<ref>''The Encyclopaedia Britannica'', Vol.7, Edited by Hugh Chisholm, (1911), 3; "''Constantinople, the capital of the Turkish Empire..''".</ref> | death_date = {{Death date and age|1918|07|03|1844|11|02|df=yes}} | death_place = [[Палата Јилдиз]]) | date of burial = | place of burial = | signature = Tughra of Mehmed V.svg | religion = [[суни ислам]] }} '''Мехмед V Решад''' ([[Турски јазик|турски]]: ''Mehmed V Reşad'' или ''Reşat Mehmet'') ({{роден на|2|ноември|1844}} во {{роден во|Цариград}} – {{починал на|3|јули|1918}} во {{починал во |Цариград}}) бил 35-тиот отомански [[султан]].<ref name="мкенц">{{наведена енциклопедија |last= |first= |title=''Мехмед V'' |encyclopedia=''Македонска енциклопедија'' |url=http://macedonia.kroraina.com/mak_enc/encyclopaedia_macedonica_2.pdf?page151 |year=2009 |publisher=[[МАНУ]] |language= |id= |pade=151}}</ref><ref>''The Encyclopaedia Britannica'', Vol.7, 3; "''Constantinople, the capital of the Turkish Empire..''".</ref> Бил син на султанот [[Абдул Меџит I]].<ref>{{наведена енциклопедија |last=Cakir |first=Coskun |title=''Abdulmecid'' |encyclopedia=''Encyclopedia of the Ottoman Empire'' |date= |year=2009 |publisher=Infobase Publishing |language=англиски |id= |pade=9}}</ref> Како и многу други потенцијални наследници, тој бил затворен цели 30 години во [[Отомански харем|харемите]] во царскиот сарај. Девет оди тие години тој бил чуван сосема сам. За ова време тој изучувал поезија во стар персиски стил и самиот бил почитуван поет. == Ран живот и образование == Роден е на 2 ноември 1844 година во [[Палата Чираган|палатата Чираган]] во Константинопол (Истанбул) како син на султанот [[Абдул Меџид I]] и неговата сопруга [[Ѓулџемал Кадин]] (по потекло од Босна). Имал постари сестри (Фатма и Рефија, како и Хатиџе која починала во детство). По смртта на мајка му во 1851 година, тој и сестрите биле згрижени од постарата сопруга на татко му, Серветсеза Кадин. Како и многу други принцови во тоа време, поголемиот дел од животот го поминал во изолација во харемите на царските палати (Домбахче и Јилдиз). Околу 30 години бил под надзор, а дел од тоа време во речиси целосна осаменост. Во тој период се образувал во традиционални исламски науки и персиска литература, развил интерес за отоманската и исламската историја и бил познат како добар познавач на поезијата во стар персиски стил. Опишан е како благ, љубезен и мирољубив човек, но без силни политички или административни способности. == Владеење == Почнал да владее по [[Младотурската револуција]], на [[27 април]] [[1909]] година, но немал вистинска политичка моќ. Фактичките решенија и заклучоци ги донесувале разни владини функционери, а на крајот, за време на [[Првата светска војна]], решавале [[три паши|трите паши]]: [[Енвер Паша]], [[Талат Паша]] и [[Џемал Паша]]. === Италијанско-турска војна === {{Главна|Османлиско-италијанска војна}} Во 1911 година, за време на владеењето на Мехмед V, Османлиското Царство влегло во војна со [[Кралство Италија]]. Италија на 29 септември 1911 година му објавила војна на Османлиското Царство со цел да ги заземе османлиските провинции [[Отоманска Триполитанија|Триполитанија]] и Киренаика во Северна Африка. Италијанските сили брзо ги зазеле главните крајбрежни градови, додека османлиските сили, со помош на локалното население, продолжиле со отпор во внатрешноста на Либија. Поради [[Египетски Султанат|британската контрола на Египет]] и [[Француски Протекторат Тунис|француската контрола на Тунис]], Османлиското Царство имало ограничени можности за испраќање воени засилувања во Либија. И покрај тоа, неколку османлиски офицери, меѓу кои [[Мустафа Кемал Ататурк|Мустафа Кемал]] и Енвер бег, пристигнале во Либија и учествувале во организирањето на отпорот против италијанската инвазија. Во текот на 1912 година Италија го проширила конфликтот во Егејското Море и ги зазела [[Додеканезите]]. Во исто време, Османлиското Царство се соочило со зголемена опасност на Балканот. По избувнувањето на [[Првата балканска војна]] во октомври 1912 година, османлиската влада настојувала да го прекине конфликтот со Италија. Со Договорот од Уши, склучен на 18 октомври 1912 година, Османлиското Царство се откажало од своите права врз Триполитанија и Киренаика, кои потоа биле ставени под италијанска власт. Италија истовремено ги задржала Додеканезите. Поразот во Италијанско-турската војна претставувал прв голем територијален губиток на Османлиското Царство за време на владеењето на Мехмед V. Војната дополнително ја покажала воената слабост на империјата и била проследена со брзо влошување на нејзината положба на Балканот. === Балканските војни === {{Главна|Прва балканска војна|Втора балканска војна}} [[Податотека:Mehmed V vo Bitola so pridruzbata.jpg|мини|лево|Султанот Решад V заедно со својата придружба. Битола, јуни 1911. Фотографија од браќа Манаки (оштетена плоча)]]Улогата на Мехмед V во Балканските војни од 1912–1913 година била речиси целосно симболична и пасивна. Како уставен монарх без реална политичка или воена власт, тој не учествувал во донесувањето на стратешки одлуки, кои биле во рацете на Комитетот за единство и прогрес и на военото раководство. Неговата најзначајна поврзаност со регионот пред војните била императорската турнеја низ Тракија и Македонија во јуни 1911 година, организирана по совет на Младотурците. Султанот отпатувал од Истанбул на борбениот брод Барбарос Хајретин, ги посетил [[Солун]], [[Битола]], [[Лерин]], [[Скопје]] и [[Приштина]], каде што присуствувал на петочната молитва кај гробот на султанот [[Мурат I]]. Целта на патувањето била да се зацврсти лојалноста на албанското муслиманско население и да се промовира идејата за единство на народите во империјата. Турнејата била последната посета на отомански султан на европските провинции пред нивното губење. [[Податотека:Ottomans surrender in Salonique 1912.jpg|лево|мини|Османлиите го предаваат Солун]] Кога на 8 октомври 1912 година [[Кралство Црна Гора|Црна Гора]] ѝ објавила војна на Отоманската Империја, а набрзо се приклучиле Србија, Бугарија и Грција, Мехмед V останал во престолнината и ја извршувал само формалната функција на државен поглавар. Воените операции ги воделе генералштабот и министрите. Отоманската војска претрпела низа порази: во Тракија, во Македонија (вклучувајќи ги [[Битка кај Куманово (1912)|битките кај Куманово]] и [[Битка кај Битола (1912)|Битола]]) и на југ, каде што Солун бил предаден на грчките сили. Бугарската армија стигнала до линијата Чаталџа, во непосредна близина на Истанбул, но главниот град не бил освоен. Војната завршила со [[Лондонски договор (1913)|Лондонскиот договор]] од 30 мај 1913 година, со кој империјата ги изгубила речиси сите европски територии освен тесен појас во Источна Тракија. Во [[Втората балканска војна]], која избувнала во јуни 1913 година поради споровите меѓу поранешните сојузници, Отоманската Империја ја искористила приликата и под команда на Енвер Паша повторно го зазела [[Едирне]]. Мехмед V и тука немал директна командна улога. Со Цариградскиот договор од септември 1913 година империјата го задржала Едирне и дел од Источна Тракија, што претставувало само делумна компензација за претходните загуби. Катастрофалните територијални загуби предизвикале масовен бегалски бран на муслиманско население и длабок политички потрес, кој придонел за државниот удар од јануари 1913 година и целосна доминација на Трите паши. Мехмед V останал на престолот како симбол на државата и калиф, но неговата веќе ограничена улога уште повеќе се намалила. Тој не бил стратег ниту активен учесник во водењето на војните; неговата функција се сведувала на обезбедување формален легитимитет на одлуките што ги носеле другите. === Првата светска војна и Арапското востание === [[Податотека:Wilhelm istanbul.jpg|мини|Султан Мехмед V, [[Енвер-паша]], големиот везир [[Мехмед Талат-паша|Талат-паша]] и идниот султан [[Мехмед VI]] како гостин го пречекуваат [[Вилхелм II (Германија)|Вилхелм II]] во Константинопол за време на Првата светска војна.]] Единственото политичко дело од значење на Мехмед V била формалната објава на [[џихад]] против [[Антанта]]та во ноември 1914. Ова била последната вистинска објава на џихад во историјата, бидејќи Калифатот постоел до [[1924]]. Објавата немала некаков приметлив ефект врз војната, и покрај фактот што во отоманските територии живееле многу муслимани. Во 1916 година избувнало [[Арапско востание|Арапското востание]] против османлиската власт. Шарифот на [[Мека]], Хусеин ибн Али, прогласил востание и, со поддршка од Велика Британија, започнал борба против Османлиското Царство. Османлиската власт во Мека била соборена во 1916 година, а востанието постепено се проширило и во други делови на Хеџаз. [[Медина]], меѓутоа, останала под османлиска контрола и била под опсада до почетокот на 1919 година. Османлискиот гарнизон во Медина, предводен од Фахри-паша, продолжил со отпор и по потпишувањето на Мудроското примирје во октомври 1918 година. Мехмед V бил домаќин на кајзерот [[Вилхелм II]], неговиот сојузник, во [[Истанбул]] на [[15 октомври]] [[1917]]. == Смрт == Починал на [[3 јули]] [[1918]] на возраст од 73 години.<ref name="мкенц" /><ref>{{наведена енциклопедија |last=Aksin Somel |first=Selcuk |title=''Mehmed V'' |encyclopedia=''Encyclopedia of the Ottoman Empire'' |date= |year=2009 |publisher=Infobase Publishing |language=англиски |id= |pade=371}}</ref> Тој го провел речиси целиот свој живот во [[Долмабахче сарај]]от и [[Јилдиз сарај]]от во [[Истанбул]]. Гробот му се наоѓа во историскиот дел на Истанбул, [[Ејуп]]. Имал два сина: принц [[Мехмед Зијаедин]] (1873-1938) и принц [[Омер Хилми]] (1888-1935). == Слики == Неговата посета на [[Македонија]] во [[1911]] год. е овековечена во два кратки документарни филма од [[Јанаки и Милтон Манаки|браќата Манаки]]: * [[Турскиот султан Мехмед V Решад во посета на Битола]], * [[Турскиот султан Мехмед V Решад во посета на Солун]] == Наводи == {{наводи}} {{Отомански султани}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Отомански султани од 20 век]] [[Категорија:Отомански Турци]] [[Категорија:Починати во Истанбул]] 8rsttfafsuist72jfl9qqltwxnwmdcn 10 34115 5605936 3922486 2026-08-07T12:53:48Z P.Nedelkovski 47736 поправка на правопис - голема почетна буква на секој дел од името 5605936 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Жупании во Хрватска | title = [[Жупании во Хрватска]] | state = {{{state|autocollapse}}} | image = {{знамеикона|Хрватска|size=64px}} | listclass = hlist | list1 = * [[Бјеловарско-билогорска Жупанија|Бјеловарско-билогорска]] * [[Бродско-посавска Жупанија|Бродско-посавска]] * [[Вараждинска Жупанија|Вараждинска]] * [[Вировитичко-подравска Жупанија|Вировитичко-подравска]] * [[Вуковарско-сремска Жупанија|Вуковарско-сремска]] * [[Загреб|Град Загреб]] * [[Дубровничко-неретванска Жупанија|Дубровничко-неретванска]] * [[Загрепска Жупанија|Загрепска]] * [[Задарска Жупанија|Задарска]] * [[Истарска Жупанија|Истарска]] * [[Карловачка Жупанија|Карловачка]] * [[Копривничко-крижевска Жупанија|Копривничко-крижевска]] * [[Крапинско-загорска Жупанија|Крапинско-загорска]] * [[Личко-сењска Жупанија|Личко-сењска]] * [[Меѓимурска Жупанија|Меѓимурска]] * [[Осиечко-барањска Жупанија|Осиечко-барањска]] * [[Пожешко-славонска Жупанија|Пожешко-славонска]] * [[Приморско-горска Жупанија|Приморско-горска]] * [[Сисачко-мославинска Жупанија|Сисачко-мославинска]] * [[Сплитско-далматинска Жупанија|Сплитско-далматинска]] * [[Шибеничко-книнска Жупанија|Шибеничко-книнска]] }}<noinclude> {{расклоп}} [[Категорија:Предлошки за жупании во Хрватска| ]] [[Категорија:Предлошки за Хрватска]] [[Категорија:Жупании во Хрватска| ]] </noinclude> a6s5ppnzd2dp3vd1btnbtnb0t82y1c3 5605951 5605936 2026-08-07T12:57:20Z P.Nedelkovski 47736 ситна поправка 5605951 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Жупании во Хрватска | title = [[Жупании во Хрватска]] | state = {{{state|autocollapse}}} | image = {{знамеикона|Хрватска|size=64px}} | listclass = hlist | list1 = * [[Бјеловарско-билогорска Жупанија|Бјеловарско-билогорска]] * [[Бродско-посавска Жупанија|Бродско-посавска]] * [[Вараждинска Жупанија|Вараждинска]] * [[Вировитичко-подравска Жупанија|Вировитичко-подравска]] * [[Вуковарско-сремска Жупанија|Вуковарско-сремска]] * [[Загреб|Град Загреб]] * [[Дубровничко-неретванска Жупанија|Дубровничко-неретванска]] * [[Загрепска Жупанија|Загрепска]] * [[Задарска Жупанија|Задарска]] * [[Истарска Жупанија|Истарска]] * [[Карловачка Жупанија|Карловачка]] * [[Копривничко-крижевска Жупанија|Копривничко-крижевска]] * [[Крапинско-загорска Жупанија|Крапинско-загорска]] * [[Личко-сењска Жупанија|Личко-сењска]] * [[Меѓимурска Жупанија|Меѓимурска]] * [[Осиечко-барањска Жупанија|Осиечко-барањска]] * [[Пожешко-славонска Жупанија|Пожешко-славонска]] * [[Приморско-горска Жупанија|Приморско-горска]] * [[Сисачко-мославинска Жупанија|Сисачко-мославинска]] * [[Сплитско-далматинска Жупанија|Сплитско-далматинска]] * [[Шибенско-книнска Жупанија|Шибенско-книнска]] }}<noinclude> {{расклоп}} [[Категорија:Предлошки за жупании во Хрватска| ]] [[Категорија:Предлошки за Хрватска]] [[Категорија:Жупании во Хрватска| ]] </noinclude> dx9fabg4t0ctgvg2q8hjtx1m5kyhybx 0 35108 5606134 5567266 2026-08-07T20:51:23Z Bojan9Spasovski 91316 /* Балкански војни */ 5606134 wikitext text/x-wiki {{Infobox military person | name = Борис Дрангов | image = Борис Дрангов.jpg | image_size = | alt = | caption = | birth_date = {{birth date|df=y|1872|03|03}} | birth_place = [[Скопје]], [[Косовски Вилает]], [[Османлиска империја]] | death_date = {{death date and age|df=y|1917|05|26|1872|03|03}} | death_place = кај [[Битка на свијокот на Црна|Црна Река]], [[Градско]], [[Царство Бугарија]] | placeofburial = [[Скопје]] | allegiance = Бугарија | branch = [[Бугарска армија|Бугарска војска]] | serviceyears = 1891–1917 | rank = [[Потполковник]]<br>[[Полковник]] (посмртно) | unit = | commands = {{ubli|[[Единаесетта пешадиска македонска дивизија|5-ти пешадиски македонски полк]] (1915–1916)|[[Деветти пешадиски пловдивски полк|9-ти пешадиски пловдивски полк]] (1917)}} | battles = {{tree list}} * [[Илинденско востание]] * [[Прва балканска војна]] * [[Втора балканска војна]] * [[Прва светска војна]] ** [[Романија во Првата светска војна|Романска кампања]] ** [[Битка на свијокот на Црна]] {{tree list/end}} | awards = [http://buditel.europressbg.net/online/images/stories/broi_3/03_faler_01.jpg орден "За храброст" IV ред.] | spouse = Рајна Денкова Попова | alma_mater = [[Royal Military College, Sandhurst]] | signature = Boris Drangov Signature (vectorized).svg | signature_size = 200 }} '''Борис Дрангов''' ([[3 март]] [[1872]] - [[26 мај]] [[1917]]) — учесник во [[Илинденското востание]] и потполковник во бугарската војска. Учел во Педагошкото училиште во [[Скопје]], потоа во Военото училиште во [[Софија]]. Завршил Генералштабна академија во [[Санкт Петербург]]. Бил професор во Военото училиште во [[Софија]]. Во [[Балканските војни]], тој учествувал како офицер на бугарската армија. Во [[Првата светска војна]], тој бил командир на 5. македонски пешадиски полк, по окупацијата, тој бил началник на Школата за резервни офицери во [[Скопје]]. Загинал кај [[Црна Река]], во близина на [[Градско]] и бил погребан во [[Скопје]]. Во чест на Дрангов се именувани три села во [[Бугарија]] и еден врв на [[Антарктик]]от. Автор е на трудови со воена тематика. == Животопис == === Потекло и школување === Борис Дрангов е роден на [[3 март]] (15 март нов стил) [[1872]] година во [[Скопје]], тогаш во [[Османлиското Царство]], во семејството на Стојан и Ѓурѓа Дрангови. Татко му бил богат трговец со дрво. Завршил петти клас при егзархиското педагошко училиште во родниот град со одличен успех. Во [[1891]] година бил примен во Военото училиште во [[Софија]] и со наредбата ''№ 102'' од 11 јули е распореден во 1-та јункерска чета. Во 1894 година по конфликт со офицер и со наредбата ''№ 63'' од 10 јуни Дрангов бил преместен во 3-от коњички полк во [[Пловдив]]. Неколку месеци подоцна на 11 октомври со наредбата ''№ 112'' казната му е укината и го продолжил своето образование во Военото училиште. На 1 јануари 1895 година го стекнал првиот офицерски чин - подпоручик и назначен за помлад офицер во 3-от коњички полк во Пловдив. На 21 јануари 1893 година со наредбата ''№ 3'' е назначен за помлад офицер во четвртиот ескадрон на 2-от коњички полк во Лом. На 1 јануари 1899 година со наредбата ''№ 2'' е промовиран во чин поручик <ref>Рангелов, стр. 258</ref>. === Илинденско востание === [[Податотека:Kovachev VMOK 3.JPG|мини|200п|[[Владислав Ковачев]] (горе десно), Борис Дрангов (долу лево) и други.|лево]] За време на [[Илинденското востание]] Дрангов ја напуштил воената служба и заминал за Македонија заедно со други офицери, каде собрал чета од 120 луѓе со која ја обиколувал планината Плавица, Кратовско. На 17 август од [[Ќустендил]] тој испраќа писмо на својата сопруга, во кое пишува: : ''... Во тој свечен миг, јас, без двоумeње ја поставувам Татковината повисоко од семејството, неговата доброчестина погоре од нашите лични добра ...'' === Офицерска кариера === [[Податотека:Boris Drangov, 22 September 1906, Saint Petersburg Foto Edward Westly.jpg|мини|Борис Дрангов, во Санкт Петербург, 1906 год.]] Во 1904 година како поручик во 2-от коњанинчки полк е испратен на доосувршување во Николаевската генералштаб академија во [[Санкт Петербург]], [[Русија]], а во меѓувреме на [[3 јануари (настани)|3 јануари]] 1905 година е промовиран во чин ротмистар. Во 1907 година завршува академијата со награда и се враќа во [[Бугарија]] за да ја продолжи службата во армијата - 6-тиот пешадиски, а потоа во артилериски полк. За кратко време е назначен за професор на Школата за резервни подпоручици во Књажево, а потоа е ескадронен командант во 10-от коњички полк во [[Шумен]]. На [[4 септември]] 1910 година е промовиран во чин мајор и е назначен за професор по тактика во Военото училиште во [[Софија]]. Во овој период почнува да пишува за воени изданија, претежно во списанието ''"Народ и армија"''. === Балкански војни === Во [[Балканските војни]] (1912-1913) бил началник на штабот на 1-та бригада при 1-та пешадиска дивизија. Спечалил повеќе победи - кај Гечкинли (22 октомври 1912), Чаталџа (17 ноември 1912), Едрене (13 март 1913), Селиолу, Ескиполос и Петра. При освојувањето на Селиолу лична предводел една дружината во напад. За својот хероизам е награден со орден ''"За храброст"'' IV степен. Во [[Втората балканска војна]] се борел против Србите кај врвот Бублјак. [[Податотека:Подполковник Борис Дрангов (1872-1917), командир на 5-ти македонски пехотен полк, говори на войниците.jpg|мини|десно|300п|Борис Дрангов (1872-1917), командант на 5-от македонски пешадиски полк, им се обраќа на војниците]][[Податотека:Офицери от 11-та пехотна македонска дивизия, в ляво от попа полковник Борис Дрангов.jpg|мини|десно|300п|Офицери од 11-та пешадиска македонска дивизија, на левата страна од попот e полковникот Борис Дрангов]] Поради своите критични статии за воениот министер генерал Иван Фичев и инспекторот на коњаницата генерал Александар Танев е даден под суд. Случајот започнал да се разгледува на 18 февруари 1914 во Пловдивскиот воен суд. На 25 февруари Дрангов е ослободен, но Пловдивскиот воен обвинител на 12 март го доставува обвинението пред Главниот воен суд во Софија. На 16 април случајот против Дрангов бил продолжен. Неговите доброволни бранители биле професор Моллов и о.з. полковник Топалов. Пресудата повторно оправдателна, но Дрангов паѓа во немилост, неговото унапредување се забавува и тој е испратен да служи во голем број градови во покраината. На 19 февруари 1915 година со наредба, која влегува во сила од 15 февруари е промовиран во чин потполковник. На 2 септември 1915 година со наредба ''№ 420'' се формира [[Единаесетта пешадиска македонска дивизија|11-а пешадиска дивизија]] - наследник на [[Македонско-одринско ополчение|Македонско-одринското ополчение]]. Во составот на дивизија влегуваат 1 артилериски и 6 пешадиски полк, а потполковник Дрангов е назначен за началник на 5-от македонски полк. === Прва светска војна === Во [[Првата светска војна]] (1915-1918), како командант на полк, од дивизија, која е составена скоро целосно од необучени Македонци, Дрангов успеал за кратко време да ја претвори во военоспособна борбена единица. Учествувал во борбите при Калиманци, Кочани и Штип. На 25 ноември 1915 година со ноќен напад под негово раководство е освоено Градец. Во февруари-март на 1916 година полкот под негова команда се наоѓал источно од Петрич. Таму по идеја на Дрангов (на земјата на денешното село [[Покровник (Петричко)|Дрангово]], старо Покровник) во овој период се гради споменик-фонтана на загинатите војници и офицери од 5-от пешадиски македонски полк, на кој е напишан следниот натпис: : ''1916 на паднатите јунаци од 5 от. Македонски полк'' Големите жртви на офицерскиот состав на бугарската армија, придонеле во мај 1916 година да се создаде школа за резервни подпоручици во Скопје. На 15 мај за началник на школата е назначен потполковник Дрангов. Тој ги напуштил редовите на 5-от македонски полк и заминал за својот роден град. На 17 мај школата е свечено отворена и во неа пристапуваат 1053 младинци. Таму Дрангов ги искористил својот авторитет, ораторско мајсторство, отвореноста, чистосрдечността и личниот пример, за да ги спечели младите офицери. Учениците ги добиле своите чинови на 17 септември, откако успешно завршиле 876 души. На 21 септември 1916 година, откако школата е затворена, Дрангов ја заземал должноста началник на штаб на 1-та пешадиска дивизија и околу 6 месеци е борбените полиња на Добруџа во походот против Романија. На 18 март 1917 година ја презема командата на 9-от пешадиски пловдивскиот полк од 2-та пешадиска дивизија. Се бори на Јужниот фронт. [[Податотека:Rodina 28 May 1917.jpg|мини|Весник „''Родина''“, Скопје, 28 мај 1917 г. со соопштение за смртта на потполковник Дрангов]] На 26 мај 1917 во артилериски напад, потполковник Дрангов е тешко повреден и вечерта умира. Погребан е во дворот на црквата ''"Свети Димитар"'' во Скопје, но подоцна српските власти ги преместиле неговите коски во градските гробишта. На 20 јули 1917 година посмртно е унапреден во чин полковник. === Семејство === Во Лом, Дрангов се запознал со [[Рајна Денкова Попова]] - ќерка на Денко Николов Попов од селото [[Младо Нагоричане]] - четник на [[Дедо Иљо Малешевски]]. Рајна и Борис имале 5 деца, од кои - [[Кирил Дрангов]] е истакнат деец на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]]. == Библиографија == [[Податотека:Pomni-voynata.jpg|thumb|десно|200px|Борис Дрангов. "Помни войната" (Памти ја војната)]] === Монографии === * ''Подробна програма за обучение на млади войници и редници'', Лом, 1898 * [http://strumski.com/biblioteka/?id=1402 ''Юнаци, изпълнете клетвата'', Лом, 1901] * ''Тактика'', София, 1912 * ''Походът на Наполеон в Русия'', София, 1912 * [http://www.boinaslava.net/dibo/Pomni_voinata.pdf ''Помни войната'', Скопие, 1916] * ''Психология на групата и колектива '', 1940 === Периодичен печат === Борис Дрангов е автор на бројни статии во весници и списанија меѓу кои: списание „Военен журнал“, списание „Войнишка сбирка“, вестник „Военни известия“, списание „Войн“, вестник „Военен глас“, вестник „Подофицерска защита“, списание „Свободно мнение“, списание „Народ и армия“, весник „Военна България“ и др. == Фолклор == Борис Дрангов е опеан во песната [[Гордеј се мајко Македонијо]], во која се опејува [[Македонија во Првата светска војна|неговото учество во Првата светска војна]]. : ''Гордеј се мајко Македонијо со својте синови херои, херои, херои!'' : ''Со нас е подполковник Дрангов'' : ''прочуен македонски водач, водач, водач!'' : ''И тој со револвер во раката не командуваше - Напред, на нож, на нож, на нож!'' <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.superclips.tv/watchthis/G-HYy3Cwbss/-.html |title=Гордеј се мајко Македонијо! стара верзија |accessdate=2011-10-30 |archive-date=2013-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402052450/http://www.superclips.tv/watchthis/G-HYy3Cwbss/-.html |url-status=dead }}</ref> == Наводи == <references /> {{рв|Boris Drangov}} {{Дејци на Македонскиот комитет}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Дрангов, Борис}} [[Категорија:Родени во 1872 година]] [[Категорија:Починати во 1917 година]] [[Категорија:Луѓе од Скопје]] [[Категорија:Бугарски офицери од Македонија]] [[Категорија:Дејци на ВМОК]] [[Категорија:Македонски преселници во Софија]] [[Категорија:Воспитаници од Скопското педагошко училиште]] [[Категорија:Учесници во Илинденското востание]] [[Категорија:Отомански Македонци]] q1z2a48h0u7uqh31v3yykzb0qbift2s 0 39301 5606247 5526446 2026-08-08T11:55:47Z ~2026-43491-30 135735 /* */ Ѓорѓе наместо Ѓорѓи 5606247 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Ѓорѓи Колозов | портрет = Kolozov 1.jpg | px = | опис = | родено-име = | роден-дата = {{роден на|26|февруари|1948}} | роден-место = [[Богданци]], [[Народна Република Македонија|НР Македонија]], [[ФНРЈ]] | починал-дата = {{починал на и возраст|df=yes|2003|10|13|1948|02|26}} | починал-место = {{починал во|Скопје}}, [[Македонија]] | починал-причина = | националност = [[Македонија|Македонец]] | народност = [[Македонци|Македонец]] | познат = по улогата во: <br>[[Македонски народни приказни (ТВ серија)|Македонски народни приказни]]<br>[[Трст виа Скопје (телевизиска серија)|Трст виа Скопје]]<br>[[Нели ти реков (филм)|Нели ти реков]]<br>[[Јуначко колено (телевизиска серија)|Јуначко колено]]<br>[[Тетовирање (филм)|Тетовирање]]<br>[[Во светот на бајките (телевизиска серија)|Во светот на бајките]]<br>[[Каца (филм)|Каца]]<br>[[Последниот фалцер]]<br>[[Смилевскиот конгрес (филм)|Смилевскиот конгрес]]<br>[[Од зад грб (ТВ-филм)|Од зад грб]] | занимање = [[глумец]] | сопружник = [[Шенка Колозова]] | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца =[[Катерина Колозова]]<br>[[Кристина Колозова]] }} '''Ѓорѓе Колозов''' ({{рн|26|февруари|1948}} во [[Богданци]] – {{пн|13|октомври|2003}} во [[Скопје]]) — [[Македонија|македонски]] [[глумец]], еден од најпознатите во Македонија, најзапаметен е по неговите извонредни толкувања на разни типски ликови од народно творештво како [[цар]], [[кадија]], чорбаџија, селанец, па дури и како [[Господ]]. Уживал популарност и во [[македонската дијаспора]], во [[Австралија]], [[Соединетите Држави]], како и во соседните држави на [[Балкан]]от. == Образование == Дипломирал на [[Факултет за драмски уметности|Академијата за драмска уметност]] (денес Факултет за драмски уметности), на [[Универзитет Св. Кирил и Методиј|универзитетот „Свети Кирил и Методиј“]] во [[Скопје]] во [[1973]] година. == Кариера == По дипломирањето, тој бил во постојан работен однос со [[Македонски народен театар|Македонскиот народен театар]]. Неговата популарност била резултат на неговото долгогодишно искуство и мошне популарната македонска ТВ-серија „[[Македонски народни приказни (ТВ серија)|Македонски народни приказни]]“ засновани на збирката народни преданија издадени во [[XIX век]] од собирачите на македонски народни умотворби како [[Марко Цепенков]], [[Кузман Шапкарев]], [[Ѓорѓи Пулевски]] и други. Овие приказни имаат непроценливо значење за македонската [[фолклористика]], за [[етнографија]]та, [[лингвистика]]та, [[Историја на Македонија|националната историја]] и за правото и моралот на [[Македонци]]те. Почнувајќи од [[1984]] година, со серијата која првично била насловена како „Легенди и преданија“, па од [[1986]] до [[2003]] година како телевизиска серија „[[Македонски народни приказни (ТВ серија)|Македонски народни приказни]]“ во продукција на [[Македонска радиотелевизија|МРТ]], имал снимено околу 300 епизоди. Во Драмата на [[Македонски народен театар|Македонскиот народен театар]] се вработил во [[1975]] г. На оваа сцена имал остварено позначјани улоги во претставите: „Од многу ум“, „Андрокле и лавот“, „Госпоѓа министерка“, „[[Чорбаџи Теодос]]“, „Женидба“, „Воена тајна“, „Мрестење на краповите“, „Слободни врски“, „[[Валпургиска ноќ]]“, „Рекламна бајка“ и други.<ref>Мазов, Иван (1982) Сцената и Човекот. Скопје: Книгоиздателство Култура, 1-4 том</ref> Настапил во повеќе играни ''филм''ови како во македонска продукција така и во продукција на [[Вардар Филм]] во периодот на поранешна СФРЈ, меѓу кои: „[[Македонскиот дел од пеколот (филм)|Македонскиот дел од пеколот]]“, "[[Нели ти реков (филм)|Нели ти реков]]", "[[Истрел (филм)|Истрел]]", „[[Тетовирање (филм)|Тетовирање]]„ и други. Во 2016 година од страна на [[Државен архив на Република Македонија|Државниот архив на Република Македонија]] биле објавени документи според кои Ѓорѓи Колозов бил следен од страна на [[УДБА|Управата за државна безбедност]] во времето кога бил студент<ref>[http://sitel.com.mk/poznatiot-akter-gjorgji-kolozov-bil-sleden-od-udba http://sitel.com.mk]</ref>. '''Театарски претстави''' * Ристе, во „Чорбаџи Теодос", од [[Васил Иљоски]], р. [[Тодорче Николовски (глумец)|Тодор Николовски]], [[Театар Куманово]] (1966). * Том Чери, во „Црвениот цвет", [[Театар Куманово]] (1967). * Мико, во „Нажалена фамилија", [[Театар Куманово]] (1967). * Драгиша, во „Командант Силер" од Борислав Михајловиќ, р. Благоја Андреев, Театар Штип (1967). * „Вујко Вања" од [[Антон Павлович Чехов]], р. Благоја Андреев, [[Театар Куманово]] (1968). * „Птици без јато" од Душан Роксандиќ, р. [[Александар Ѓорчев]], [[Театар Куманово]] (1969). * „Матуранри" од Жоже Андру Лакур, р. Драгољуб Димовски, [[Театар Куманово]] (1970). * Продавач, во „Јунона и Паунот", од Шон Окејси, р. [[Слободан Унковски]], [[МНТ]] (1971). * Иван Петорубљ, во „Зајдисонце", од Исак Бабељ, р. [[Бранко Ставрев]], [[МНТ]] (1971). * Мажот, во „Сите мои синови" од [[Артур Милер]], р. [[Ацо Алексов]], [[Театар Куманово|Театар Куманово]] (1971). * Професорот Аутенрит, во „Хелдерлин", од Петар Вајс, р. [[Владимир Милчин]], [[МНТ]] (1973). * Водачот, во „Децата на сонцето", од [[Максим Горки]], р. [[Владимир Милчин]], [[МНТ]] (1973). * Паул Алтман, во „Господа Глембаеви", од Мирослав Крлежа, р. [[Владимир Милчин]], [[МНТ]] (1974). * Петрушка, во „Од многу ум", од Александар Грибоедов, р. [[Димитар Ќостаров]], [[МНТ]] (1974). * Спинто, од „Андрокле и лавот", од [[Џорџ Бернард Шо]], р. [[Виолета Џолева]], [[МНТ]] (1976). * Бакалот, во „Соблазна во шентфлоријанската долина", од Иван Цанкар, р. [[Владимир Милчин]], [[МНТ]] (1976). * Алтернација, во „Госпоѓа Министерка", од [[Бранислав Нушиќ]], р. [[Димитар Ќостаров]], [[МНТ]] (1977). * Мајсторот од пиланата, во „Крчма под зеленото дрво", од Петер Ковачиќ, р. Владимир Стрниско, [[МНТ]] (1977). * Семинаристот, во „Бесови", од [[Албер Ками]], р. [[Илија Милчин]], [[МНТ]] (1978). * Кајгана, во „Женидба", од Н. В. Гогољ, р. [[Бранко Ставрев]], [[МНТ]] (1979). * Полицискиот писар, во „Милион маченици" од [[Ристо Крле]], р. [[Петре Прличко]], [[МНТ]] (1980). * „Остен", од [[Бранко Ставрев]], р. [[Бранко Ставрев]], [[МНТ]] (1981). * Полициски старшија, во „Свирач на покривот", од Џери Бок, р. Владо Штефанчиќ, [[МНТ]] (1983). * Кметот, во „Макавејските празници", од [[Живко Чинго]], р. [[Бранко Ставрев]], [[МНТ]] (1983). * Бого, мечка, во „Воена тајна", од Душан Јовановиќ, р. [[Душан Наумовски]], [[МНТ]] (1984). * Даг, во „Слободни врски", од [[Мајкл Велер]], р. [[Ајрин Луис]], [[МНТ]] (1984). * Танаско, во „Рамна земја", од [[Ташко Георгиевски]], р. [[Владимир Милчин]], [[МНТ]] (1985). * Поцко, во „Чорбаџи Теодос", од [[Васил Иљоски]], р. [[Ацо Алексов]], [[МНТ]] (1985). * Алтернација, во „Мрестење на краповите", од Александар Поповиќ, р. [[Ацо Алексов]], [[МНТ]] (1987). * Џинот Акоти, во „Рекламна бајка", од [[Русомир Богдановски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[МНТ]] (1989). * Витја, во „Валпургиска ноќ", од Венедикт Ерофеев, р. Владимир Портнов, [[МНТ]] (1990). * Шамраев, во „Галеб”, од [[Антон Павлович Чехов]], р. [[Бранко Ставрев]], [[МНТ]] (1990). * Џинот Карузо, во „Чудовишта во нашиот град", од [[Русомир Богдановски]], р. [[Коле Ангеловски]], Театат за деца и младинци (1992). * Рударот, во „Бунт во домот за старци", од [[Венко Андоновски]], р. [[Бранко Ставрев]], [[МНТ]] (1994). * Селанец, во „Македонска крвава свадба", од [[Војдан Поп Георгиев]], р. [[Сашо Миленковски]], [[МНТ]] (1995). * Божин, во „Женско царство", од [[Шенка Колозова]], р. [[Шенка Колозова]], Т. Колозов (1996). * Еленки Историк Пху, во „Мелница”, од [[Митко Маџунков]], р. [[Бранко Ставрев]], [[МНТ]] (1996). * Таткото, во „Нема да платиме", од [[Шенка Колозова]], р. [[Драган Велјановски]], Т. Колозов (1997). * Плутон, во „Плутос" од [[Шенка Колозова]], р. [[Драган Велјановски]], Т. Колозов (1999). == Филмографија== {| class="wikitable sortable" |- ! Година ! Филм ! Улога |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1970-ти[[#1|&#9650;]]<div id="1970"/> |- | 1971 |[[Македонскиот дел од пеколот]] ТВ-филм | Партизан |- | 1972 |[[Истрел (филм)|Истрел]] ТВ-филм | |- | 1973 |[[Смилевскиот конгрес (филм)|Смилевскиот конгрес]] ТВ-филм | [[Христо Узунов]] |- | 1975 |[[Волшебното самарче (ТВ-серија)|Волшебното самарче]] ТВ-серија | |- |1975 |[[Јад (филм)|Јад]] ТВ-филм || |- |1977 | [[Нели ти реков (филм)|Нели ти реков]] ТВ-филм || |- | 1978 |[[Златни години (филм)|Златни години]] ТВ-серија |- | 1979 || [[Наши години]] ТВ-серија || |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1980-ти[[#1|&#9650;]]<div id="1980"/> |- | 1980 |[[Учителот (филм)|Учителот]] ТВ-филм || |- | 1981 |[[Црвениот коњ (филм)|Црвениот коњ]] ТВ-филм || |- | 1981 |[[Милион Маченици]] ТВ-филм || |- | 1982 |[[Илинден (телевизиска серија)|Илинден]] ТВ-серија | |- |1982 |[[Едно лето]] ТВ-серија | |- | 1983 |[[Записник (филм)|Записник]] ТВ-филм | |- | 1983 |[[Кога тетин Клименте шеташе над градот (ТВ-филм)|Кога тетин Клименте шеташе над градот]] | Меанџијата |- |1984 |Исчекување ТВ-филм | |- | 1984 || [[Нели ти реков (филм)|Нели ти реков]] ТВ-филм || Учителот |- |1984 |[[Исповед на таксистот]] ТВ-филм | |- | 1984 |[[Јуначко колено (филм)|Јуначко колено]] ТВ-серија | Чакмак-ефенди |- | 1984 |[[Белото Циганче (филм)|Белото Циганче]] ТВ-серија | |- |1984-1985 |[[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија | |- |1984-1985 |[[Легенди и преданија (телевизиска серија)|Легенди и преданија]] | |- | 1985 |[[Случки од животот]] ТВ-серија |Ставре |- | 1985-1986 |[[Крале Марко јунак стана]] ТВ-серија || Дедото |- | 1985 |[[Ајде да се дружиме]] ТВ-серија | Поце Кокале |- | 1985 |[[На наш начин]] ТВ-серија | |- | 1985 |[[Од зад грб (ТВ-филм)|Од зад грб]] ТВ-филм | |- |1986-1992 |[[Македонски народни приказни]] ТВ-серија | |- |1987 |[[Случки од животот]] ТВ-серија |Ставре |- | 1987 |[[Македонски балади]] ТВ-серија || Јанкула, Александар Турунџев |- | 1987-1990 |[[Трст виа Скопје (телевизиска серија)|Трст виа Скопје]] ТВ-серија | Ристо Кабџеш |- |1987 |Народни трибуни |Васил Главинов |- |1987-1988 |[[Чук, чук Стојанче]] ТВ-серија | |- | 1988 | [[Марика лета со авион]] ТВ-филм || |- | 1988-1991 |[[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]] ТВ-серија | Дервишот |- |1989-1993 |[[Еурека]] ТВ-серија | |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1990-ти[[#1|&#9650;]]<div id="1990"/> |- |1990 |[[Весела математика]] ТВ-серија | |- |1990-1994 |[[Во светот на бајките (телевизиска серија)|Во светот на бајките]] ТВ-серија || |- | 1991 |[[Елелига Пепелига]] ТВ-серија || |- | 1991 |[[Поштар (филм)|Поштар]] ТВ-филм | Поштар 1 |- | 1990-1991 |[[Опстанок (серија)|Опстанок]] ТВ-серија | Селанец |- | 1991 |[[Тетовирање (филм)|Тетовирање]] ТВ-филм | Лале |- | 1992 | [[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија | |- | 1992 | [[Чудовиштата во нашиот град]] ТВ-серија || Џинот Карузо |- | 1992 | [[Последната Македонска елегија]] ТВ-филм || |- | 1992 | [[Време, живот (филм)|Време, живот]] ТВ-филм || |- | 1993-1995 | [[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија | |- | 1994 |[[Пред дождот (филм)|Пред дождот]] ТВ-филм || |- | 1994 | [[Прекалени]] ТВ-серија || |- | 1994-1995 | [[Бумбари]] ТВ-серија || |- | 1995 |[[Во светот на бајките (телевизиска серија)|Во светот на бајките]] ТВ-серија | |- | 1995 |[[Бус за Дус (серија)|Бус за Дус]] ТВ-серија | |- | 1995-1997 | [[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија | |- | 1996 |[[Батко Гого нема Пари (филм)|Батко Гого нема Пари]] ТВ-филм || / |- | 1996-2000 |[[Во светот на бајките (телевизиска серија)|Во светот на бајките]] ТВ-серија || |- | 1998-2000 |[[Македонски народни приказни]] ТВ-серија | |- | 1999 |[[Време, живот (филм)|Време, живот]] ТВ-филм || |- | 1999 |[[Каца (филм)|Каца]] ТВ-филм | Трајче |- style= "background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2000-ти[[#1|&#9650;]]<div id="2000"/> |- | 2000-2001 |[[Светот има осум страни]] ТВ-серија || / |- |2000-2003 |[[Македонски народни приказни]] ТВ-серија | |- | 2001 |[[Прашина (филм)|Прашина]] ТВ-филм | Комиташ |- | 2003 |[[Последниот фалцер]] ТВ-филм | Грбавиот |} == Награди == * Награда „13 Ноември“ * Награда „Ристо Шишков“ * Награда за уметник на годината според анкетата на Екран * Награна „Војдан Чернодрински“ * Награда за најпопуларно ТВ-лице според анкетата на Екран * Награда „11 Октомври“ * Награда на весникот „Дневник“ од [[Нови Сад]], за улогите во „''[[Македонски народни приказни]]''“ * Награда „Васил Иљоски“ == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{IMDb name|1300377}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Колозов, Ѓорѓи}} [[Категорија:Родени во 1948 година]] [[Категорија:Починати во 2003 година]] [[Категорија:Починати во Скопје]] [[Категорија:Глумци од Богданци]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] [[Категорија:Македонски телевизиски глумци]] [[Категорија:Македонски режисери]] [[Категорија:Југословенски глумци]] [[Категорија:Апсолвенти на Факултетот за драмски уметности - Скопје]] [[Категорија:Добитници на наградата „Ристо Шишков“]] hzeu2mvatlfjkzg19al2255d6kouc4t 0 45882 5605903 5598019 2026-08-07T12:00:07Z Buli 2648 5605903 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Suleiman I | title = {{unbulleted list|[[Custodian of the Two Holy Mosques]]|Shah of Baghdad in [[Ottoman Iraq|Iraq]]<ref name=caesar>{{cite book|title=medieval worlds comparative & interdisciplinary studies|volume=14|year=2021|chapter=These are the narratives of bygone years: Conquest of a Fortress as a Source of Legitimacy|author=Dimitri Korobeinikov|url=https://www.medievalworlds.net/0xc1aa5576%200x003d0810.pdf|publisher=Austrian Academy of Sciences Press|quote=That the Ottomans might have had a different view was demonstrated by Sultan Sulaymān the Magnificent, who called himself the shah of Baghdad in ‘Iraq (Shah-i Bagdād-i ‘Irāq), the Caesar of Rome (qayṣar-i Rūm), and the sultan in Egypt (Miṣra (i.e. Mısıra) Sulṭān) in the inscription in the fortress of Bender (Bendery, Tighina) in Moldova, AH 945 (29 May 1538–18 May 1539). The title qayṣar-i Rūm (Caesar of Rome) was a traditional designation of the Byzantine emperor in Persian and Ottoman sources (from the Arabic al-qayṣar al-Rūm).|page=180}}</ref>|[[Sultan of Egypt]]<ref name=caesar />|[[Caesar of Rome]]<ref name=caesar />|[[Khagan]]<ref>{{cite book|title=Oriental Translation Fund|volume=33|year=1834|page=19}}</ref>}} | title_text = | more = | image = EmperorSuleiman.jpg | alt = | caption = Portrait attributed to circle of [[Titian]] and dated to after 1543<ref>{{Cite web |last=del Torre |first=Francesca |last2=Deiters |first2=Wencke |title=Sultan Süleyman II in profile |url=https://islamicart.museumwnf.org/database_item.php?id=object;EPM;at;Mus22;10;en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260218221639/https://islamicart.museumwnf.org/database_item.php?id=object;EPM;at;Mus22;10;en |archive-date=18 February 2026 |access-date=18 February 2026 |website=Explore Islamic Art Collections |publisher=[[Museum with No Frontiers]]}}</ref> | succession = [[Sultan of the Ottoman Empire]] ([[Padishah]]) | more_text = | reign = 30 September 1520 – {{awrap|6 September 1566}} | predecessor = [[Selim I]] | successor = [[Selim II]] | succession1 = [[Ottoman Caliphate|Ottoman caliph]] (''[[Amir al-Mu'minin]]'') | predecessor1 = Selim I | successor1 = Selim II | birth_date = 6 November 1494<ref name= AG-BM-encyc>{{Cite book |last=Ágoston |first=Gábor |editor-last=Ágoston |editor-first=Gábor |editor-first2= Bruce |editor-last2= Masters |title=Encyclopedia of the Ottoman Empire |chapter=Süleyman I |date=2009}}</ref>{{rp|541}} | birth_place = [[Trabzon]], [[Trebizond Eyalet|Trabzon Eyalet]], [[Ottoman Empire]] | death_date = {{Death date and age|1566|09|06|1494|11|06|df=y}}<ref name= AG-BM-encyc />{{rp|545}} | death_place = [[Szigetvár]], [[Kingdom of Hungary (1526–1867)|Kingdom of Hungary]] | burial_place = {{Indented plainlist| * Organs buried at [[Turbék]], Szigetvár, Hungary * Body buried at [[Süleymaniye Mosque]], Istanbul, Turkey }} | spouse = {{marriage|[[Hürrem Sultan]]|May 1534|15 April 1558|end=died}}<ref name="Peirce 2017">{{Harvnb|Peirce|2017|pages=114}}</ref><br/>[[Mahidevran Hatun]] | spouse_type = Consorts | issue = {{plainlist| * Şehzade Mahmud * Şehzade Murad * [[Şehzade Mustafa (son of Suleiman the Magnificent)|Şehzade Mustafa]] * [[Raziye Sultan]] * [[Şehzade Mehmed]] * [[Mihrimah Sultan (daughter of Suleiman I)|Mihrimah Sultan]] * [[Selim II]] * [[Şehzade Abdullah (son of Suleiman the Magnificent)|Şehzade Abdullah]] * [[Şehzade Bayezid]] * [[Şehzade Cihangir]] }} | full_name = Süleyman Şah bin Selim Şah Han<ref>{{cite book|title=Manuscript and Ferman Ornamentation Art in the Ottoman Empire|author1=Hüseyin Odabaş|author2=Coşkun Odabaş|page=123|year=2015}}</ref> | house = [[Ottoman dynasty|Ottoman]] | house_type = Dynasty | father = [[Selim I]] | mother = [[Hafsa Sultan]] | signature_type = [[Tughra]] | religion = [[Sunni Islam]] | burial_date = | signature = Tughra of Suleiman I the Magnificent.svg }} {{Infobox Ottoman sultan |Sultan_Name= Сулејман бин Селим Хан |title=[[Список на отомански султани|Султан на]] [[Отоманското Царство]]<br/>[[Чувар на двете свети џамии]]<br/>[[Калиф]]<br/>[[Емир]] |image_portrait= EmperorSuleiman.jpg |image_tugra= Tughra of Suleiman I the Magnificent.svg |caption= |reign= 1520–1566 (46 години) |Military= Територијално проширување на Отоманското Царство |coronation= 30 септември 1520 |name = <br/>Сулејман Величествениот<br/>Сулејман Законодавецот<br/>سلطان سليمان اول |fullname= Сулејман бин Селим Хан |before= [[Селим I]] |after= [[Селим II]] |suc-type= Heir Apparent |consort= [[Рокселана]] |issue= Шехзаде Махмуд (1511–1521)<br/> [[Шехзаде Мустафа (син на Сулејман I)|Шехзаде Мустафа]] (1515–1553)<br/> [[Шехзаде Мехмед (син на Сулејман I)|Шехзаде Мехмед]] (1521–1543)<br/> [[Шехзаде Абдула (син на Сулејман I)|Шехзаде Абдула]] (1522-1524)<br /> [[Михримах султан]] (1524–1578)<br/> [[Селим II|Шехзаде Селим]] (1525–1574)<br/> [[Шехзаде Бајазит (син на Сулејман I)|Шехзаде Бајазит]] (1527–1561)<br/> [[Шехзаде Џихангир (син на Сулејман I)|Шехзаде Џихангир]] (1535–1553)<br/> |royal house= [[Отоманска династија]] |father= [[Селим I]] |mother= [[Ајше Хафса султан]] |birth_date={{birth date|1494|11|06|df=y}} |birth_place=[[Трабзон]] |death_date= 7 септември 1566 (на 71 година) |death_place=[[Сигетвар]], [[Унгарија]] |burial_place=[[Сулејманова џамија]], [[Цариград]]<ref>''The Encyclopædia Britannica'', Vol.7, Edited by Hugh Chisholm, (1911), 3; ''Constantinople, the capital of the Turkish Empire...''</ref><ref>[http://concise.britannica.com/ebc/article-9368294/Istanbul Britannica, Istanbul] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071218080707/http://concise.britannica.com/ebc/article-9368294/Istanbul |date=2007-12-18 }}:''When the Republic of Turkey was founded in 1923, the capital was moved to Ankara, and Constantinople was officially renamed Istanbul in 1930.''</ref> (денешен [[Истанбул]]) |spouse 2= [[Хасеки]] [[Хурем султан]] <br/>[[Махидевран султан]] |religion=[[суни ислам]] |}} '''Сулејман I''' ({{langx|ota|{{Script|Arab|سلطان سليمان اول}}}}, ''Sultān Suleimān-i evvel'' или {{rtl-lang|ota|{{Script|Arab|قانونى سلطان سليمان}}}}, ''Kānūnī Sultān Suleimān'', [[турски]]: ''I. Süleyman'') — десеттиот [[султан]] на [[Отоманското Царство]] со кое управувал во периодот од 1520 до 1566 г. и со тоа најдолго се задржал на престолот од сите султани. Во европската традиција е познат како ''Сулејман Величествениот''<ref>Merriman.</ref> а во источната како ''Законодавецот'' ([[турски]]: ''Kanuni''; [[арапски]]: القانونى‎, ''al‐Qānūnī'') главно поради воведување на реформи во законодавниот систем на земјата. Освен законодавни, тој спровел и административни, воени, судски, даночни и образовни реформи. Во текот на неговото владеење империјата се протегала од [[Будимпешта]] на [[Дунав]] до [[Асуан]] и реката [[Нил]], заедно со реките [[Еуфрат]] и [[Тигар]] до [[Грузија]] и [[Гибралтар]]. Сулејман бил истакнат поет а исто така и голем заштитник на културата, литературата и архитектонскиот развој<ref name=atil24>Atıl, 24.</ref>. Тој зборувал пет јазици: отомански, арапски, чагатаи, персиски и српски јазик. Во последните дваесет години бил под влијание на неговата омилена [[Рокселана]], која успеала да стане законска жена на султанот, нешто што не можела да постигне ниту една од наложниците во изминатите два века. Започнувајќи кампања во Унгарија, Сулејман не доживеал да победи. Неговата смрт била скриена и раководењето со империјата продолжило без султанот, но во негово име, додека да дојде на престолот неговиот син од [[Рокселана]] - [[Селим II]], со кој започнала ерата на падот на империјата. == Рани години== [[Податотека:Semailname 47b.jpg|thumb|лево|150px|Сулејман во млади години]] Сулејман е роден во [[Трабзон]] на [[6 ноември]] [[1494]] година<ref>Clot, 25.</ref>. Негова мајка била [[Ајше Хафса султан]] која починала во [[1534]] година. Кога имал седум години Сулејман бил испратен да проучува [[наука]], [[историја]], [[литература]], [[теологија]] и воени тактики во училиштата на [[Топкапи-сарај]]. Како млад човек, тој се спријателил со [[Паргали Ибрахим-паша|Ибрахим Паргали]] кој подоцна му станал еден од најдоверливите соработници<ref>{{Наведена книга|first=Noel|last=Barber|title=The Sultans|url=https://archive.org/details/sultansbarb00barb|location=New York|publisher=[[Simon & Schuster]]|year=1973|pages=[https://archive.org/details/sultansbarb00barb/page/36 36]|isbn=0-7861-0682-4}}</ref>. На 17 години бил назначен за управител на Кафа и Маниса (тогаш [[Сарухан]]) а кратко време бил управител и на [[Едрене]]<ref>Clot, 28.</ref>. По смртта на неговиот татко [[Селим I]] ([[1465]]-[[1520]]) Сулејман влегол во [[Цариград]] каде бил прогласен за десеттиот султан на [[Османлиското Царство]]. Некои историчари тврдат дека во младоста Сулејман се восхитувал за [[Александар Велики]]<ref>Lamb, 14.</ref><ref>Barber, 23.</ref>. Тој бил под влијание на визијата на Александар на градење на светска империја, кои ќе ги опфати истокот и западот. == Воени и политички настани == === 1520 — 1529 === По наследувањето на неговиот татко, Сулејман започнал серија воени освојувања. Сулејман го започнал своето владеење со давање на пари на јаничарите и ослободил околу 600 египетски затвореници и некои трговци кои неговиот татко неправедно ги казнил. Високи офицери обвинети за суровост биле осудени и погубени. На почетокот од неговото владеење во [[1521]] година било задушено востанието на османлискиот управител на [[Дамаск]]. По ова Сулејман ги освоил двете места кои Мехмед Освојувачот не успеал да ги освои, [[Опсада на Белград (1521)|Белград во 1521]] и [[Опсада на Родос|Родос]] следната година. Падот на Белград во [[1521]] година претставувал третиот обид за освојување на унгарската тврдина од [[Османлии]]те<ref>Imber, 49.</ref>. Сулејман своите сили ги мобилизирал во мај [[1521]] година. За разлика од претходните два напади, во овој напад Османлиите одлучиле да нападнат преку реката [[Сава]]. За да се оствари овој напад, Османлиите најпрво морале да го заземат [[Срем]]. Бранителите упорно пружиле отпор но нивните ресурси биле доста исцрпени па градот морал да биде предаден на [[29 август]]. Падот на [[Белград]] ја покажала неспособноста на [[Кралство Унгарија]] да се спротивстави на растечката османлиска моќ. Следната [[1522]] година [[Османлии]]те го зазеле Родос од [[Малтешки ред|Рицарите на Свети Јован]]<ref>Kinross, 176.</ref>. По 145 дена преживеаните витези капитулирале и им било дозволено да го напуштат Родос, тие потоа скитале пет години сè додека не си нашле дом на [[Малта]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.malta.com/about-malta/history-of-malta.html |title=The History of Malta |accessdate=2014-08-10 |archive-date=2007-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070501155037/http://www.malta.com/about-malta/history-of-malta.html |url-status=dead }}</ref>. Османлиите со зазимањето на островот ја обезбедиле целосната контрола над источното [[Средоземје]]. Во [[1522]] година починал пашата Кајр Бег како [[управител на Египет]]. На негово место бил ставен [[Хаин Ахмед-паша]] во [[1523]] година. Ахмед-паша бил разочаран од оваа одлука на султанот бидејќи сметал дека треба да биде избран за главен везир чие место му било отстапено на неговиот соперник [[Паргали Ибрахим-паша]]. Така тој се самопрогласил за султан на [[Египет]] како независен од [[Османлиското Царство]]. Тој започнал да кова монети со својот лик со цел да ја легитимира својата власт. Сулејман веднаш испратил свои агенти кои извршиле неуспешен атентат во неговата бања, по кој настан тој се обидел да побегне од [[Каиро]] но набргу бил фатен и погубен. По неговата смрт, големиот везир Ибрахим-паша Паргали спровел обемни административни реформи од [[1525]], со кои отоманската власт во Египет се зацврстила и траела речиси три века. По три години без војна [[јаничари]]те на се побуниле и го пљачкосале еврејскиот кварт во [[Истанбул]] и куќите на офицерите. На Сулејман му се заканувала опасност, но бунтот бил потиснат, водачите биле погубени, а други ги загубиле своите позиции. Повеќето од јаничарите се смириле со подароци во пари и нов воен поход. Во април [[1526]] година султанот заедно со Ибрахим-паша заминале кон [[Унгарија]]. Унгарците доживеале катастрофален пораз во [[Мохачка битка (1526)|Мохачката битка]]<ref>Kinross, 187.</ref>. Унгарските аристократи исто како и во опсадата на Белград биле повторно неподготвени. Унгарската војска била поделена на три групи: во [[Трансилванија]] на чело со [[Јанош Заполски]], главната група која ја предводил самиот крал и една мала група под раководство на [[Кристоф Франкопан]]. Вкупниот број на војници на христијанските сојузници бил околу 35.000 луѓе наспроти 50.000 [[Османлии]]. Во почетокот на битката христијаните постигнале успех, но во следниот период таа била обиколена а унгарскиот крал сакал да побегне од бојното поле но се удавил во реката. Поголемиот дел од унгарските аристократи или загинале или биле погубени од султанот. Се смета дека повеќе од 14.000 Унгарци биле убиени во битката. По крајот на битката бил означен крајот на независноста на [[Кралство Унгарија]]. Така [[Бохемија]], северна и западна Унгарија станале дел од [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] на чело со [[Фердинанд I]], а Османлиите завладеале со централна и јужна [[Унгарија]] како и дел од [[Трансилванија]], поставувајќи го на чело на вазалската земја [[Јован Запола]]. Во меѓувреме Туркмените во [[Анадолија]] се побуниле. Во време кога во империјата доживеала финансиски тешкотии поради воените дејствија, па биле зголемени државните давачки. Додека Сулејман бил на воен поход во Унгарија, [[Џелали|Календар Челеби]] успеал да собере армија од 30.000 луѓе. Сулејман го испратил својот везир Ибрахим-паша по кое востанието било крваво задушено. По Мохачката битка, Османлиите биле принудени да се повлечат од [[Панонија|Панонската низнина]], главно поради ангажирањето на армијата во другите делови од имеријата. Најмногу од повлекувањето на Османлиите искористил Фердинанд I, поради неговите претензии да стане крал на Унгарија. Во 1527 година тој го поразил османлискиот вазал и ги зазел [[Будим]], [[Комаром]] и [[Секешфехервар]] (1528). Во тој период османлискиот султан и покрај молбата на неговиот вазал, тој не покренал нов воен поход. Кога Сулејман му објавил војна на Фердинанд во јануари [[1529]] година, тој, исто така, сакал да го освои и [[Падот на Алжир (1529)|западниот дел]] на [[Средоземје]]то, и затоа повторно дал поддршка на [[Хајредин Барбароса]] да отпатува кон [[Алжир]]. Барбароса добил поддршка од 2.000 јаничари, како и голема финансиска помош и ја зазел шпанската тврдина. [[Податотека:Anton Hickel - Roxelane und der Sultan.jpg|мини|десно|Султан Сулејман и Хурем Султан. Портрет од Антон Хикел]] Фердинанд бил во сојуз со царот [[Карло V]]. Забавена со дождови и поплави, османлиската војска на Сулејман морала да се откаже од опсадата на Виена во октомври [[1529]] година<ref>{{Наведена книга|first=Stephen|last=Turnbull|title=The Ottoman Empire 1326&nbsp;– 1699|url=https://archive.org/details/ottomanempire1320000turn|location=New York|publisher=[[Osprey Publishing]]|year=2003|pages=[https://archive.org/details/ottomanempire1320000turn/page/50 50]}}</ref>. Околу 40.000 Турци и 20.000 христијани биле убиени во бескорисната војна. Сулејман повел поход против царските сили во [[1532]], но се соочил со тврдоглав отпор од страна на градот Гунс. Акинџи коњицата и татарските сојузници ја ограбиле Штаерска во [[Австрија]] додека Сулејман се повлекувал назад кон [[Белград]]. Фердинанд испратил пратеник и било склучено примирје во [[1533]]. === 1530 — 1539 === По крајот на опсадата на Виена, Сулејман повел поход против царските сили во [[1532]], но се соочил со тврдоглав отпор од страна на градот Гунс. Акинџи коњицата и татарските сојузници ја ограбиле [[Штаерска]] во [[Австрија]] додека Сулејман се повлекувал назад кон Белград. Фердинанд испратил пратеник и било склучено примирје во [[1533]] година. Во меѓувреме во 1532 година започнала [[Отоманско-персиска војна (1532–1555)|Османлиско-персиската војна]]<ref name=imber51>Imber, 51.</ref>. Војната била предизвикана од територијалните спорови помеѓу двете империи, особено кога бегот од Битлиш одлучил да се стави себеси под персиска заштита. Исто така, Тахмасп го убил управителот на [[Багдад]] кој бил на страната на Сулејман. [[Персија]] во текот на војната сакала да направи сојуз со [[Хабсбуршка династија|Хабсбуршката династија]] со кое Османлиското Царство ќе биде нападната на два фронта. Во конфликтот, најпрвин Ибрахим-паша, а подоцна и самиот султан Сулејман започнале успешно да го зазимаат денешен [[Ирак]], каде во [[1534]] година го зазеле [[Багдад]]. Конфликтот завршил со потпишување на [[Договор од Амасија (1555)|договорот во Амасија]] во [[1555]] година меѓу двата владетели. Договорот ја дефинирал границата меѓу двете земји и истиот бил проследен со дваесетгодишен мир. Со овој договор, [[Ерменија]] и [[Грузија]] биле поделени меѓу двете земји подеднакво, [[Османлии]]те го добиле поголемиот дел од [[Ирак]] заедно со [[Багдад]] кој им овозможил излез на [[Персиски Залив|Персискиот Залив]], а [[Персија]] го задржала својот поранешен главен град [[Тебриз]]<ref name=sicker206>Sicker, 206.</ref>. Османлиите според договорот им дале дозвола на персиските верници да одат слободно во светите места [[Мека]] и [[Медина]]. Во Персија отоманскиот благајник Челеби имал лоши односи со везирот [[Паргали Ибрахим-паша]] бидејќи бил обвинет од него за проневера. Пред да биде погубен, Челеби му напишал писмо на Сулејман обвинувајќи го Ибрахим за предавство бидејќи себеси се нарекувал султан. Ибрахим, некогаш христијанин и сѐ уште роб на Сулејман, бил осомничен за непочитување на [[Куран]]от, за заговор со [[Франција]], и бил омразен поради неговото огромно богатство. Во [[1536]] Сулејман го поканил Ибрахим на вечера, и везирот бил пронајден убиен следното утро. Отоманската морнарица имала галии кои ги веслале воени заробеници. На успешниот пират [[Кајр ал-Дин]] му била дадена команда и [[Освојување на Тунис (1534)|Тунис бил освоен]] во [[1534]] година<ref>Crowley, p.56</ref>. Овој град бил нападнат и од страна на царот Карло V и неговата армада предводена од адмирал [[Андреа Дорија]]. [[Кајр ал-Дин]], познат како Барбароса поради неговата црвена брада избегал, а потоа облекувајќи ги неговите луѓе како [[Шпанци]] и под тоа знаме ги ограбувал Балеарските Острови, земајќи 5.700 затвореници од Порт Махон во Менорка. Во [[1536]] Османлиите изградиле двесте бродови со цел да ја нападнат [[Италија]] и [[Отранто]] [[Османлиска инвазија на Отранто|бил заземан следната година]]. Десет илјади Италијанци биле продадени на пазарите за робови во Истанбул. Во [[1537]] Венецијанците и се придружиле на "''светата лига''" на кралски сили против Турците но отоманската морнарица ги поразила доволно на Крф и во заливот Арта за да им овозможи на Турците да доминираат на [[Средоземје]]то во наредната третина на векот. Тие се согласиле на примирје во 1540 година, но Венеција морала да се откаже од [[Мореја]](Пелопонез) и нејзините егејски острови. Во [[1538]] година била организирана првата [[Отомански поморски експедиции во Индиски Океан|поморска експедиција]] кон [[Индиски Океан]]. По експедициите на [[Васко де Гама]], моќната португалска морнарица ја презела контролата на Индискиот Океан. [[Бахадур Шах]] апелирал до [[Цариград]] за заедничка акција против португалската морнарица<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.historycooperative.org/proceedings/seascapes/casale.html |title=History cooperative |accessdate=2012-08-03 |archive-date=2012-08-03 |archive-url=https://archive.today/20120803150840/www.historycooperative.org/proceedings/seascapes/casale.html |url-status=live }}</ref>. Сулејман I ја искористил оваа можност за да ја провери португалската доминација во Индискиот Океан и го именувал [[Хадим Сулејман-паша]] како адмирал на неговата флота<ref name="Özcan1997"/><ref>http://jis.oxfordjournals.org/content/7/1/32.extract</ref><ref name="Farooqi1989">{{Наведена книга|author=Naimur Rahman Farooqi|title=Mughal-Ottoman relations: a study of political & diplomatic relations between Mughal India and the Ottoman Empire, 1556-1748|url=http://books.google.com/books?id=uB1uAAAAMAAJ|accessdate=30 September 2012|year=1989|publisher=Idarah-i Adabiyat-i Delli}}</ref> . Поморските сили биле составени од околу 90 галии. Во [[1538]] година тој пловел кон [[Индија]] преку Црвеното и Арапското Море, само за да дознаее дека Бахадур Шах бил убиен за време на судирите со португалската морнарица и неговиот наследник направил сојуз со [[Португалија]]. Во [[1538]] година од страна на Османлиите бил окупиран Аден, на чело со Сулејман-паша. Османлиската флота на [[4 септември]] [[1538]] година престигнала [[Опсада на Диу|пред градот Диу]]. Ова претставувала најголемата османлиска флота некогаш пуштена по водите на Индиски Океан. Диу бил опсаден со 130 топови. И покрај постојаните напади, опсадата не успела. По неуспешната опсада, Османлиите се вратиле во Аден, каде се утврдиле со своите оружја. Сулејман-паша наредил да се започне втора опсада на Диу, но тоа не се случило. Во 1540 година, Португалците ги испратиле своите сили во Црвено Море, напаѓајќи ги Суакин и Кусајар, обидувајќи се да го заземат Суецкиот Канал со флота од 72 бродови. Во следните години следувале постојани битки помеѓу двете светски сили. === 1540 — 1552 === [[Податотека:Siege of Esztergom 1543.jpg|мини|десно|Опсадата на Острогон (1543)]] Во 1541 царот Карло V [[Алжирска инвазија (1541)|не успеал да го освои]] [[Алжир]], а две години подоцна Кајр ал-Дин (Барбароса) ги опустошил [[Неапол]] и [[Сицилија]]. По нивното закотвување во [[Марсеј]], Французите дозволиле Отоманската морнарица да оди во [[Тулон]], но Турците пустошејќи ги француските села предизвикале многу да избегаат. Во [[1544]] епидемија убила многу робови од галиите, и Турците заробувале француски христијани за да ги заменат. [[Франсоа I]] советувал [[Опсада на Ница|да се нападне Ница]], која била под власт на сојузникот на кралот, Војводата од Савоја, чиј замокот бил отпуштен. [[Кајр ал-Дин]] (Барбароса) починал во 1546 година. Конечно во 1554 Франсоа го раскинал овој сојуз со поткуп на Турците со подароци. Тургут, кој бил заробен и поминал четири години години како роб на галија пред да биде ослободен, на крајот станал Отоманската адмирал и [[Опсада на Триполи (1551)|го презел Триполи]] од [[Малтешки ред|витешкиот ред на Свети Јован]] во [[1551]]<ref>''Cervantes in Algiers: a captive's tale'' by María Antonia Garcés p. 25 [http://books.google.com/books?id=h97ivaPeOx8C&pg=PA25]</ref>, но тие се одмаздиле кога Тургут бил убиен во неуспешната опсада на Малта во [[1565]]. Јован Заполоја, натеран од унгарскиот националист Мартинуци, се оженил со полската принцеза Изабела кратко време пред неговата смрт во [[1540]] година. Нивниот едногодишен син Стефан бил прогласен за крал на Унгарија, но Османлиите сѐ уште ја окупирале неговата земја. Во [[1541]] година бил [[Опсада на Будим (1541)|опсаднат]] градот [[Будим]]. Опсадата резултирала со заземање на градот [[Буда (град)|Будим]]. По оваа победа, [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]] воспоставила контрола над [[централна Унгарија]]. Битката е дел од т.н. [[Мала војна во Унгарија]]. Победата претставува една од најзначајните на Османлиите против Фердинанд I, најмногу поради тоа што градот во следните 150 години бил под нивна контрола<ref>Garnier, p.200</ref>. Откако Фердинанд се обидел да ја презеде [[Пешта]], Сулејман во [[1543]] година се вратил во Унгарија и ја претворил катедралата во [[Будим]] во [[џамија]]. На крајот бил постигнат договор во [[1547]] година, во кој биле вклучени [[Франција]], [[Венеција]], и [[папа Павле III]]; Во [[1543]] година се случила неуспешната опсада на Ница во сојуз со Франција. Фердинанд се согласил да му исплаќа на султанот 30.000 дукати на годишно ниво. Ова му овозможило на Сулејман повторно да ја нападне [[Персија]], да го поврати Тебриз и да го преземе градот Ван во наредната година. Во [[1551]] монахот Мартинуци ја убедил Изабела да му ја предаде [[Трансилванија]] на Фердинанд, како дел од [[Австрија]], во замена за земјиште во [[Шлеска]]. Сулејман на ова реагирал со затворање на австрискиот пратеник две години, но Мартинуци бил прогласен за архиепископ и кардинал. Султанот го испратил Мехмед-паша Соколиќ со армија да ја преземе власта и поставил гарнизон во Липа во Трансилванија. Фердинанд ја опсадил Липа и го убил Мартинуци поради заговор со гарнизонот. Турските трупи извршиле инвазија и повторно го поразиле Фердинанд во [[1552]]. Наредната година Сулејман заминал на неговата последна персиска кампања, во која повторно го освоил [[Ерзурум]] и ја опустошил персиската земја по Горен Еуфрат. Примирјето довело до договор за мир во Амасија во [[1555]] година. Откако Карло V разбрал за поразот на неговиот брат, тој тргнал да се [[Алжирска инвазија (1541)|одмазди во Алжир]]. [[Алжир]] бил под контрола на Османлиите се нашол од [[1529]] година кога Сулејман I го зазел на чело со [[Хајредин Барбароса]]. Барбароса ја напуштил земјата во 1535 година, бидејќи бил избран за Голем адмирал на Османлиското Царство во [[Цариград]], па така тој бил заменет од страна на Хасан Ага. Силите на Хабсбуршката монархија многу доцна тргнале во војна, на [[28 септември]] [[1541]] година. Тоа се случило тогаш, главно поради проблемите во Германија и Фландрија. Целата флота се собрала во заливот кај [[Мајорка]]. Таа броела околу 500 бродови и 24.000 војници. По големото невреме кое ги зафатило регионите околу Мајорка и Алжир, флотата пред преговите на Алжир престигнала на 19 октомври. Во нападот учествувал и [[Ернан Кортес]], т.н. освојувач на [[Мексико]]. Војската на Карло на копно стапнала на [[23 октомври]], каде по ова бил формиран штабот. Војската главно била составена од [[Шпанци]], [[Германци]] и [[Италијанци]], во придружба на 150 витези од [[Малта]]. Поради големата сила која ја имал донесено царот во Алжир, се сметало дека градот многу бргу ќе падне во рацете на христијаните. Но во следните денови започнало да врне силен дожд и регионот бил зафатен од силно невреме. Голем дел од галиите потонале или биле оштетени . По ова започнал напад на Османлиите и царот бил опкружен. Тој бил извлечен со помош на Малтешкиот витешки ред. [[Андреа Дорија]] успеал да побегне во [[Кејп Матифу]], на околу 5 милји од [[Алжир]]. Тој му предложил на својот царот да се засолни заедно со него во Матифу. По долгите патувања, на [[3 декември]] конечно царот пристигнал во југоисточниот дел од Шпанија, кај Картагина. Во 1551 година Османлиите го зазеле [[Опсада на Триполи (1551)|Триполи]]. Триполи станал важен центар на империјата и престолнина на османлиската провинција [[Триполитанија]]. Подоцна во [[1560]] година од страна на христијаните бил направен обид за враќање на градот, но истиот завршил со неуспех. === 1553 — 1566 === Во [[1553]] година се случила окупација на островот [[Корзика]] заедно со [[Франција]]. Островот имал значително стратешко значење во западниот дел на Средоземјето, претставувајќи го центарот на комуникација на Хабсбуршката мрежа помеѓу денешна Шпанија и Италија. Заземањето на островот било од огромно значење за [[Франција]], која го окупирала а по ова и го зазела под своја контрола. Османлиите [[Опсада на Малта (1565)|ја опсадиле Малта]] во мај [[1565]] година и 700 Витези на Свети Јован биле држени внатре сè додека не пристигнале Шпанците во септември и не ги принудиле Турците да заминат. Повеќе од 20.000 Турци загинале или се бореле со болеста, додека 7.000 Малтежани и Шпанци ги загубиле своите животи. По неуспешната опсада на Малта, Сулејман освен војните со [[Португалија]] во [[Индиски Океан]] ги обновил и војните со Фердинанд со сила од околу 200.000 војници. Целта бил грофот [[Николај Зрински]], кој го убил миленикот Мухамед од Трикала во Сиклос во 1552 година. [[Податотека:OttomanEmpire1566.png|мини|десно|Османлиското Царство за време на смртта на Сулејман I]] [[Битка кај Сигетвар|Битката кај Сигетвар]] била последната на Сулејман I. Битката се случила во [[1566]] година против силите на Хабсбуршката монархија на чело со хрватскиот бан [[Никола Шубиќ]]. Претходно османлиската војска била засолнета во Будим и Белград. Големиот везир [[Мехмед-паша Соколовиќ]] го советувал на султанот најпрвин да се зазеде Сигетвар, а потоа да се продолжи кон Токај. Опсадата завршила со освојување на тврдината на градот од страна на Османлиите. Самиот султан Сулејман I не го дочекал паѓањето на градот, бидејќи починал во неговиот камп на [[5 септември]] [[1566]] година. Големиот везир [[Мехмед-паша Соколовиќ]] ја сокрил смртта на султанот, го убил докторот за да остане смртта во тајност и дал телото на Сулејман да се балсамира и наредил телото да не се закопа сè додека битката не биде добиена. == Културни и економски настани== Сулејман бил пофален од страна на царскиот пратеник Бузбек за неговата правда и за именување на способни и заслужни мажи за владините позициии. Во [[1535]] везирот Ибрахим направил договор со Французите што им овозможило да тргуваат слободно со дел од Отоманското Царство<ref name=imber51/> . Империјата на Сулејман вклучувала дваесет различни етнички групи и 21 влади, повеќето од нив биле во муслиманската [[Азија]], но тој ги третирал европските христијани со извесна толеранција по нивното освојување. Османлиските закони биле осовременети од [[Мула Ибрахим]] од [[Алеп]] и ослободени од традиционалните исламски закони. Христијаните се нашле под ''Кодексот за рајата'' и нивниот десеток и данокот од капитација биле толку умерени што некои селани избегале од христијанските господари во Унгарија за да бидат под османлиска власт. Казните биле модернизирани со парична казна како замена за физичкото казнување, осакатувањето и смртта во многу случаи, иако напорите за здобивање на чест сѐ уште можеле да значат сечење на рака за лажно сведочење, фалсификување, или дистрибуција на фалсификувани пари. Каматните стапки биле ограничени на 11%. Животните кои се користат за работа требало да бидат третирани љубезно. Сулејман бил многу богат со годишен приход од околу дванаесет милиони дукати; неговите војни биле плаќани од пленот (вклучувајќи ја и продажбата на многу луѓе како робови) и од данокот од христијанските вазали. Подоцна во неговото владеење тој почнал да бара подароци од службениците кои ги назначил на повисоки позиции. Судиите (кадии и муфтии) биле имуни на оданочување и конфискација на нивниот имот, што ги правело привилегирана елита. Осум колеџи се состанувале во главните џамии и во училиштата се студирала [[граматика]], [[синтакса]], [[логика]], [[метафизика]], [[филологија]], [[метафизика]], [[реторика]], [[геометрија]], [[астрономија]] и [[астрологија]]<ref name="atil24"/><ref>Russell, [http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE7D6163EF935A15752C0A961948260 The Age of Sultan Suleyman].</ref>. Високото образование обично го нагласувало исламскиот закон. Најпознат архитект во времето на Сулејман I бил [[Мимар Синан]]. Тој создал една нова ера не само во османлиската архитектура туку и во светската, создавајќи вкупно 334 градби во различни градови. Првата позначајна градба му била [[Џамија Шехзаде|џамијата Шехзаде]] од [[1548]] година, [[Сулејманова џамија|Сулејмановата џамија]] од [[1557]] година, и [[Селимова џамија|Селимовата џамија]] во [[Едрене]]. == Семејни настани == Султанот Сулејман имал четри жени. Од првата, Фулан хатун се родил во [[1512]] година се родил Махмуд кој починал по девет години. Во 1511 година се оженил со [[Ѓулфем хатун]], која му родила син но починал по само неколку месеци. Од бракот со [[Махидевран султан]] се родиле [[Разије султан]] и [[Шехзаде Мустафа|Мустафа]], и како прв син бил воспитуван како наследник на престолот. Целата работа се променила со пристигнувањето на украинката [[Александра Лисовска]] во харемот како поклон на султанот од [[Паргали Ибрахим-паша]]<ref>Ahmed, 43.</ref>. Нејзината харизма го привлекувала секој во харемот, поради кое го добила името Хурем кое во превод значи ''насмеана''. Таа бргу по пристигањето во харемот во палaтата [[Топкапи-сарај]] станала султанов сопатник во креветот. Бидејќи не служила само за сексуално задоволување и како мајка на можните машки наследници, таа се покажала и како добар оратор и искрен пријател. По големата кавга меѓу Махидевран и Рокселана, Сулејман ја протерал Махидевран и нејзиниот син Шехзаде Мустафа во градот Маниса. По ова [[Рокселана]] станала омилена на султанот, односно хасеки. Во [[1522]] година Рокселана го родила принцот [[Шехзаде Мехмед]]. Во 1526 година се родила [[Михримах султан]], која подоцна била омажена за [[Рустем-паша]]. Од Рокселана, на султанот му се родиле и [[Селим II|Селим]], [[Шехзаде Бајазит|Бајазит]] и [[Шехзаде Џихангир|Џихангир]]. Рокселана станала една од најсилните жени во харемот. Таа настојувала да ги исполни сите желби на Сулејман. Тој бил спремен да се ожени со неа и да ја прогласи за султанија, нешто што никогаш претходно не се било случило од настанувањето на империјата<ref name="Kinross236"/>. Така свадбата се случила во [[1530]] година.<ref>Mansel, 86.</ref>. Се смета дека [[Паргали Ибрахим-паша]] бил погубен поради големото влијание во империјата<ref>Margaret Rich Greer, Walter Mignolo, Maureen Quilligan. [http://books.google.com/books?id=T4_rFZLGF1IC&pg=PA41&dq=Parga%2Bibrahim+Pasha%2Bgreek&hl=el&ei=sCVdTIaoA8_-sQb1gNG4Bw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CC0Q6AEwADgU#v=snippet&q=%22Ibrahim%20Pasha%2C%20his%20intimate%20and%20grand%20vezir%2C%20a%20Greek%20from%20Parga%20in%20Epirus%22&f=false ''Rereading the Black Legend: the discourses of religious and racial difference in the Renaissance empires.''], University of Chicago Press, 2007. ISBN 978-0-226-30722-0, p. 41: "Ibrahim Pasha, his intimate and grand vezir, a Greek from Parga in Epirus"</ref><ref>Willem Frederik Bakker.[http://books.google.com/books?id=hAUVAAAAIAAJ&pg=PA312&dq=Parga%2Bibrahim+Pasha%2Bgreek&hl=el&ei=sCVdTIaoA8_-sQb1gNG4Bw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CDoQ6AEwAjgU#v=onepage&q=%22Ibrahim%20was%20the%20son%20of%20a%20Greek%20fisherman%20from%20the%20Epirot%20town%20of%20Parga%22&f=false ''Studia Byzantina et Neohellenica Neerlandica.''] BRILL, 1972. ISBN 978-90-04-03552-2 ,p. 312</ref> , но за неговата смрт најмногу одговорна била Рокселана. Сулејман започнал да се плаши и за неговиот престол па поради ова бил погубен. По смртта на Ибрахим-паша, на Сулејман како доверлив човек му останал само Рокселана. Како прв роден син, Мустафа бил наследник на османлискиот престол но според некои историчари по женидбата на Сулејман со [[Рокселана]] тој како свој наследник го гледал [[Шехзаде Мехмед]], најстариот син на Рокселана. Сулејман му овозможил повеќе прилики на Мехмед и според тоа тој го подготвувал за престолонаследник. По овие случувања, Мустафа доживеал и втор шок од страна на неговиот татко по неговото преместување од [[Маниса]] во [[Амасија]]. Владеењето во Маниса му било доделено на Мехмед. И покрај тоа што бил преместен во Амасија, [[Шехзаде Мустафа|Мустафа]] добил декрет според кој неговиот татко сѐ уште во него гледал како иден султан. Во [[1547]] година во времето на Османлиско-сефевидската војна, Сулејман се сретнал со своите три синови на различни места за да разговара за политичката ситуација во земјата. По ова следувала трка кон престолот меѓу тројцата браќа, вклучувајќи го Селим. Во [[1544]] година Селим бил испратен во Маниса како управител. Животот на Мустафа бил во опасност посебно по смртта на [[Паргали Ибрахим-паша]] и новиот сојуз меѓу [[Рустем-паша]] и Рокселана. Рокселана според повеќе извори направила заговор за убивање на Мустафа. Во текот на еден поход, Рустем-паша испратил еден од најдоверливите негови луѓе да извести дека султанот Сулејман не бил на чело на армијата, по кое војниците сметале дека дошло времето принцот Мустафа да го зазеде престолот. Султанот на ова многу се налутил. Така, во текот на Иранскиот поход, армијата на Сулејман заминала во градот Ерегли. Додека тој бил во Ергели, Руштем-паша му понудил на Мустафа да се приклучи кон армијата на неговиот татко. Претходно пак, Рустем го предупредил на султанот дека Мустафа се подготвувал да дојде во Ергели и да го убие на Сулејман. Мустафа ја прифатил понудата на Рустем-паша и заедно со својата војска заминал кон градот Ергели. Сулејман овој потег го видел како закана и решил Мустафа да го убие. Кога Мустафа влегол во шаторот на Сулејман за да се сретнат, стражарите на Сулејман го нападнале и по долгата борба го убиле на принцот. По неговата смрт, јаничарите и војниците на Мустафа протестирале против одлуката на Сулејман, и главно ги обвинувале Рокселана и Рустем-паша. По смртта на Мустафа, Сулејман останал со своите два сина Бајазит и Селим. Селим бил управител на Маниса а Бајазид на Ќутахија. Двата града биле речиси еднакво оддалечени од Истанбул. Сулејман го видел соперништвото меѓу своите два сина па затоа решил да ги смени од нивните должности. Така на Селим му била доделена Конија а на Бајазит Амасија. Но на ова се спротивставил Бајазит, а Селим со поддршка на неговиот татко и на чело со [[Мехмед-паша Соколовиќ]] го поразил својот брат во близина на Конија на [[31 мај]] [[1559]] година<ref>Prof. Dr. Yaşar Yücel-Prof. Dr. Ali Sevim: ''Türkiye Tarihi II'' (History of Turkey), AKDTYK yayınları, İstanbul,1990 p. 299-300</ref>. На Бајазит не му останало ништо друго туку да се врати во Амасија, но успеал да побегне во [[Персија]] заедно со своето семејство. Иако шахот во почетокот му посакал добредојде на младиот принц сепак подоцна по барање на Сулејман тој решил да ги предаде. Наместо тоа, на [[25 септември]] [[1561]] година Бајазид заедно со неговите четири сина биле погубени во Персија по налог на османлискиот султан<ref>Joseph von Hammer:Osmanlı Tarihi Vol II (condensation: Abdülkadir Karahan), Milliyet yayınları, İstanbul. p 36-37</ref>.. Така единствен наследник на Сулејман останал [[Селим II|Шехзаде Селим]]. == Везири== * [[Пири Мехмед-паша]] * [[Паргали Ибрахим-паша]] бил голем везир во периодот од [[1523]] до [[1536]] година. Служел на Сулејман уште во Маниса. Се оженил со неговата сестра Хатиџе султан. Бил погубен во [[1536]] година. * [[Ајас Мехмед-паша]] бил голем везир во периодот од [[1536]] до [[1539]] година. * [[Челеби Љутфи-паша]] бил голем везир во периодот од [[1539]] до [[1541]] година. Бил оженет со сестрата на Сулејман, [[Шах султан]]. * [[Хадим Сулејман-паша]] бил голем везир во периодот од [[1541]] до [[1544]] година. * [[Рустем-паша]] бил голем везир во периодот од [[1544]] до [[1553]] година како и во периодот од [[1555]] до [[1561]] година. Бил оженет со ќерката на Сулејман, [[Михрима султан]]. * [[Кара Ахмед-паша]] бил голем везир во периодот од [[1553]] до [[1555]] година. Бил оженет со сестрата на Сулејман, [[Фатма Султан]]. Погубен поради мито. * [[Семиз Али-паша]] бил голем везир во периодот од [[1561]] до [[1565]] година. * [[Мехмед-паша Соколовиќ]] бил последниот голем везир на Сулејман I од [[1565]] до [[1579]] година. Својата функција ја продолжил и во времето на Селим II. == Наводи == {{наводи|3}} {{Отомански султани}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Сулејман Величествениот| ]] [[Категорија:Отомански султани од 16 век]] [[Категорија:Родени во 1494 година]] [[Категорија:Починати во 1566 година]] [[Категорија:Луѓе од Трабзон]] [[Категорија:Отомански Турци]] [[Категорија:Туркиски владетели]] [[Категорија:Деца на Селим I]] plb97jhhbip0db2a33t84qj7zpxg74n 5605904 5605903 2026-08-07T12:01:24Z Buli 2648 5605904 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Сулејман I | title = {{unbulleted list|[[Custodian of the Two Holy Mosques]]|Shah of Baghdad in [[Ottoman Iraq|Iraq]]<ref name=caesar>{{cite book|title=medieval worlds comparative & interdisciplinary studies|volume=14|year=2021|chapter=These are the narratives of bygone years: Conquest of a Fortress as a Source of Legitimacy|author=Dimitri Korobeinikov|url=https://www.medievalworlds.net/0xc1aa5576%200x003d0810.pdf|publisher=Austrian Academy of Sciences Press|quote=That the Ottomans might have had a different view was demonstrated by Sultan Sulaymān the Magnificent, who called himself the shah of Baghdad in ‘Iraq (Shah-i Bagdād-i ‘Irāq), the Caesar of Rome (qayṣar-i Rūm), and the sultan in Egypt (Miṣra (i.e. Mısıra) Sulṭān) in the inscription in the fortress of Bender (Bendery, Tighina) in Moldova, AH 945 (29 May 1538–18 May 1539). The title qayṣar-i Rūm (Caesar of Rome) was a traditional designation of the Byzantine emperor in Persian and Ottoman sources (from the Arabic al-qayṣar al-Rūm).|page=180}}</ref>|[[Sultan of Egypt]]<ref name=caesar />|[[Caesar of Rome]]<ref name=caesar />|[[Khagan]]<ref>{{cite book|title=Oriental Translation Fund|volume=33|year=1834|page=19}}</ref>}} | title_text = | more = | image = EmperorSuleiman.jpg | alt = | caption = Portrait attributed to circle of [[Titian]] and dated to after 1543<ref>{{Cite web |last=del Torre |first=Francesca |last2=Deiters |first2=Wencke |title=Sultan Süleyman II in profile |url=https://islamicart.museumwnf.org/database_item.php?id=object;EPM;at;Mus22;10;en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260218221639/https://islamicart.museumwnf.org/database_item.php?id=object;EPM;at;Mus22;10;en |archive-date=18 February 2026 |access-date=18 February 2026 |website=Explore Islamic Art Collections |publisher=[[Museum with No Frontiers]]}}</ref> | succession = [[Sultan of the Ottoman Empire]] ([[Padishah]]) | more_text = | reign = 30 септември 1520 – {{awrap|6 септември 1566}} | predecessor = [[Selim I]] | successor = [[Selim II]] | succession1 = [[Ottoman Caliphate|Ottoman caliph]] (''[[Amir al-Mu'minin]]'') | predecessor1 = Selim I | successor1 = Selim II | birth_date = 6 November 1494<ref name= AG-BM-encyc>{{Cite book |last=Ágoston |first=Gábor |editor-last=Ágoston |editor-first=Gábor |editor-first2= Bruce |editor-last2= Masters |title=Encyclopedia of the Ottoman Empire |chapter=Süleyman I |date=2009}}</ref>{{rp|541}} | birth_place = [[Trabzon]], [[Trebizond Eyalet|Trabzon Eyalet]], [[Ottoman Empire]] | death_date = {{Death date and age|1566|09|06|1494|11|06|df=y}}<ref name= AG-BM-encyc />{{rp|545}} | death_place = [[Szigetvár]], [[Kingdom of Hungary (1526–1867)|Kingdom of Hungary]] | burial_place = {{Indented plainlist| * Organs buried at [[Turbék]], Szigetvár, Hungary * Body buried at [[Süleymaniye Mosque]], Istanbul, Turkey }} | spouse = {{marriage|[[Hürrem Sultan]]|May 1534|15 April 1558|end=died}}<ref name="Peirce 2017">{{Harvnb|Peirce|2017|pages=114}}</ref><br/>[[Mahidevran Hatun]] | spouse_type = Consorts | issue = {{plainlist| * Şehzade Mahmud * Şehzade Murad * [[Şehzade Mustafa (son of Suleiman the Magnificent)|Şehzade Mustafa]] * [[Raziye Sultan]] * [[Şehzade Mehmed]] * [[Mihrimah Sultan (daughter of Suleiman I)|Mihrimah Sultan]] * [[Selim II]] * [[Şehzade Abdullah (son of Suleiman the Magnificent)|Şehzade Abdullah]] * [[Şehzade Bayezid]] * [[Şehzade Cihangir]] }} | full_name = Süleyman Şah bin Selim Şah Han<ref>{{cite book|title=Manuscript and Ferman Ornamentation Art in the Ottoman Empire|author1=Hüseyin Odabaş|author2=Coşkun Odabaş|page=123|year=2015}}</ref> | house = [[Ottoman dynasty|Ottoman]] | house_type = Dynasty | father = [[Selim I]] | mother = [[Hafsa Sultan]] | signature_type = [[Тугра]] | religion = [[Сунитски ислам]] | burial_date = | signature = Tughra of Suleiman I the Magnificent.svg }} {{Infobox Ottoman sultan |Sultan_Name= Сулејман бин Селим Хан |title=[[Список на отомански султани|Султан на]] [[Отоманското Царство]]<br/>[[Чувар на двете свети џамии]]<br/>[[Калиф]]<br/>[[Емир]] |image_portrait= EmperorSuleiman.jpg |image_tugra= Tughra of Suleiman I the Magnificent.svg |caption= |reign= 1520–1566 (46 години) |Military= Територијално проширување на Отоманското Царство |coronation= 30 септември 1520 |name = <br/>Сулејман Величествениот<br/>Сулејман Законодавецот<br/>سلطان سليمان اول |fullname= Сулејман бин Селим Хан |before= [[Селим I]] |after= [[Селим II]] |suc-type= Heir Apparent |consort= [[Рокселана]] |issue= Шехзаде Махмуд (1511–1521)<br/> [[Шехзаде Мустафа (син на Сулејман I)|Шехзаде Мустафа]] (1515–1553)<br/> [[Шехзаде Мехмед (син на Сулејман I)|Шехзаде Мехмед]] (1521–1543)<br/> [[Шехзаде Абдула (син на Сулејман I)|Шехзаде Абдула]] (1522-1524)<br /> [[Михримах султан]] (1524–1578)<br/> [[Селим II|Шехзаде Селим]] (1525–1574)<br/> [[Шехзаде Бајазит (син на Сулејман I)|Шехзаде Бајазит]] (1527–1561)<br/> [[Шехзаде Џихангир (син на Сулејман I)|Шехзаде Џихангир]] (1535–1553)<br/> |royal house= [[Отоманска династија]] |father= [[Селим I]] |mother= [[Ајше Хафса султан]] |birth_date={{birth date|1494|11|06|df=y}} |birth_place=[[Трабзон]] |death_date= 7 септември 1566 (на 71 година) |death_place=[[Сигетвар]], [[Унгарија]] |burial_place=[[Сулејманова џамија]], [[Цариград]]<ref>''The Encyclopædia Britannica'', Vol.7, Edited by Hugh Chisholm, (1911), 3; ''Constantinople, the capital of the Turkish Empire...''</ref><ref>[http://concise.britannica.com/ebc/article-9368294/Istanbul Britannica, Istanbul] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071218080707/http://concise.britannica.com/ebc/article-9368294/Istanbul |date=2007-12-18 }}:''When the Republic of Turkey was founded in 1923, the capital was moved to Ankara, and Constantinople was officially renamed Istanbul in 1930.''</ref> (денешен [[Истанбул]]) |spouse 2= [[Хасеки]] [[Хурем султан]] <br/>[[Махидевран султан]] |religion=[[суни ислам]] |}} '''Сулејман I''' ({{langx|ota|{{Script|Arab|سلطان سليمان اول}}}}, ''Sultān Suleimān-i evvel'' или {{rtl-lang|ota|{{Script|Arab|قانونى سلطان سليمان}}}}, ''Kānūnī Sultān Suleimān'', [[турски]]: ''I. Süleyman'') — десеттиот [[султан]] на [[Отоманското Царство]] со кое управувал во периодот од 1520 до 1566 г. и со тоа најдолго се задржал на престолот од сите султани. Во европската традиција е познат како ''Сулејман Величествениот''<ref>Merriman.</ref> а во источната како ''Законодавецот'' ([[турски]]: ''Kanuni''; [[арапски]]: القانونى‎, ''al‐Qānūnī'') главно поради воведување на реформи во законодавниот систем на земјата. Освен законодавни, тој спровел и административни, воени, судски, даночни и образовни реформи. Во текот на неговото владеење империјата се протегала од [[Будимпешта]] на [[Дунав]] до [[Асуан]] и реката [[Нил]], заедно со реките [[Еуфрат]] и [[Тигар]] до [[Грузија]] и [[Гибралтар]]. Сулејман бил истакнат поет а исто така и голем заштитник на културата, литературата и архитектонскиот развој<ref name=atil24>Atıl, 24.</ref>. Тој зборувал пет јазици: отомански, арапски, чагатаи, персиски и српски јазик. Во последните дваесет години бил под влијание на неговата омилена [[Рокселана]], која успеала да стане законска жена на султанот, нешто што не можела да постигне ниту една од наложниците во изминатите два века. Започнувајќи кампања во Унгарија, Сулејман не доживеал да победи. Неговата смрт била скриена и раководењето со империјата продолжило без султанот, но во негово име, додека да дојде на престолот неговиот син од [[Рокселана]] - [[Селим II]], со кој започнала ерата на падот на империјата. == Рани години== [[Податотека:Semailname 47b.jpg|thumb|лево|150px|Сулејман во млади години]] Сулејман е роден во [[Трабзон]] на [[6 ноември]] [[1494]] година<ref>Clot, 25.</ref>. Негова мајка била [[Ајше Хафса султан]] која починала во [[1534]] година. Кога имал седум години Сулејман бил испратен да проучува [[наука]], [[историја]], [[литература]], [[теологија]] и воени тактики во училиштата на [[Топкапи-сарај]]. Како млад човек, тој се спријателил со [[Паргали Ибрахим-паша|Ибрахим Паргали]] кој подоцна му станал еден од најдоверливите соработници<ref>{{Наведена книга|first=Noel|last=Barber|title=The Sultans|url=https://archive.org/details/sultansbarb00barb|location=New York|publisher=[[Simon & Schuster]]|year=1973|pages=[https://archive.org/details/sultansbarb00barb/page/36 36]|isbn=0-7861-0682-4}}</ref>. На 17 години бил назначен за управител на Кафа и Маниса (тогаш [[Сарухан]]) а кратко време бил управител и на [[Едрене]]<ref>Clot, 28.</ref>. По смртта на неговиот татко [[Селим I]] ([[1465]]-[[1520]]) Сулејман влегол во [[Цариград]] каде бил прогласен за десеттиот султан на [[Османлиското Царство]]. Некои историчари тврдат дека во младоста Сулејман се восхитувал за [[Александар Велики]]<ref>Lamb, 14.</ref><ref>Barber, 23.</ref>. Тој бил под влијание на визијата на Александар на градење на светска империја, кои ќе ги опфати истокот и западот. == Воени и политички настани == === 1520 — 1529 === По наследувањето на неговиот татко, Сулејман започнал серија воени освојувања. Сулејман го започнал своето владеење со давање на пари на јаничарите и ослободил околу 600 египетски затвореници и некои трговци кои неговиот татко неправедно ги казнил. Високи офицери обвинети за суровост биле осудени и погубени. На почетокот од неговото владеење во [[1521]] година било задушено востанието на османлискиот управител на [[Дамаск]]. По ова Сулејман ги освоил двете места кои Мехмед Освојувачот не успеал да ги освои, [[Опсада на Белград (1521)|Белград во 1521]] и [[Опсада на Родос|Родос]] следната година. Падот на Белград во [[1521]] година претставувал третиот обид за освојување на унгарската тврдина од [[Османлии]]те<ref>Imber, 49.</ref>. Сулејман своите сили ги мобилизирал во мај [[1521]] година. За разлика од претходните два напади, во овој напад Османлиите одлучиле да нападнат преку реката [[Сава]]. За да се оствари овој напад, Османлиите најпрво морале да го заземат [[Срем]]. Бранителите упорно пружиле отпор но нивните ресурси биле доста исцрпени па градот морал да биде предаден на [[29 август]]. Падот на [[Белград]] ја покажала неспособноста на [[Кралство Унгарија]] да се спротивстави на растечката османлиска моќ. Следната [[1522]] година [[Османлии]]те го зазеле Родос од [[Малтешки ред|Рицарите на Свети Јован]]<ref>Kinross, 176.</ref>. По 145 дена преживеаните витези капитулирале и им било дозволено да го напуштат Родос, тие потоа скитале пет години сè додека не си нашле дом на [[Малта]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.malta.com/about-malta/history-of-malta.html |title=The History of Malta |accessdate=2014-08-10 |archive-date=2007-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070501155037/http://www.malta.com/about-malta/history-of-malta.html |url-status=dead }}</ref>. Османлиите со зазимањето на островот ја обезбедиле целосната контрола над источното [[Средоземје]]. Во [[1522]] година починал пашата Кајр Бег како [[управител на Египет]]. На негово место бил ставен [[Хаин Ахмед-паша]] во [[1523]] година. Ахмед-паша бил разочаран од оваа одлука на султанот бидејќи сметал дека треба да биде избран за главен везир чие место му било отстапено на неговиот соперник [[Паргали Ибрахим-паша]]. Така тој се самопрогласил за султан на [[Египет]] како независен од [[Османлиското Царство]]. Тој започнал да кова монети со својот лик со цел да ја легитимира својата власт. Сулејман веднаш испратил свои агенти кои извршиле неуспешен атентат во неговата бања, по кој настан тој се обидел да побегне од [[Каиро]] но набргу бил фатен и погубен. По неговата смрт, големиот везир Ибрахим-паша Паргали спровел обемни административни реформи од [[1525]], со кои отоманската власт во Египет се зацврстила и траела речиси три века. По три години без војна [[јаничари]]те на се побуниле и го пљачкосале еврејскиот кварт во [[Истанбул]] и куќите на офицерите. На Сулејман му се заканувала опасност, но бунтот бил потиснат, водачите биле погубени, а други ги загубиле своите позиции. Повеќето од јаничарите се смириле со подароци во пари и нов воен поход. Во април [[1526]] година султанот заедно со Ибрахим-паша заминале кон [[Унгарија]]. Унгарците доживеале катастрофален пораз во [[Мохачка битка (1526)|Мохачката битка]]<ref>Kinross, 187.</ref>. Унгарските аристократи исто како и во опсадата на Белград биле повторно неподготвени. Унгарската војска била поделена на три групи: во [[Трансилванија]] на чело со [[Јанош Заполски]], главната група која ја предводил самиот крал и една мала група под раководство на [[Кристоф Франкопан]]. Вкупниот број на војници на христијанските сојузници бил околу 35.000 луѓе наспроти 50.000 [[Османлии]]. Во почетокот на битката христијаните постигнале успех, но во следниот период таа била обиколена а унгарскиот крал сакал да побегне од бојното поле но се удавил во реката. Поголемиот дел од унгарските аристократи или загинале или биле погубени од султанот. Се смета дека повеќе од 14.000 Унгарци биле убиени во битката. По крајот на битката бил означен крајот на независноста на [[Кралство Унгарија]]. Така [[Бохемија]], северна и западна Унгарија станале дел од [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] на чело со [[Фердинанд I]], а Османлиите завладеале со централна и јужна [[Унгарија]] како и дел од [[Трансилванија]], поставувајќи го на чело на вазалската земја [[Јован Запола]]. Во меѓувреме Туркмените во [[Анадолија]] се побуниле. Во време кога во империјата доживеала финансиски тешкотии поради воените дејствија, па биле зголемени државните давачки. Додека Сулејман бил на воен поход во Унгарија, [[Џелали|Календар Челеби]] успеал да собере армија од 30.000 луѓе. Сулејман го испратил својот везир Ибрахим-паша по кое востанието било крваво задушено. По Мохачката битка, Османлиите биле принудени да се повлечат од [[Панонија|Панонската низнина]], главно поради ангажирањето на армијата во другите делови од имеријата. Најмногу од повлекувањето на Османлиите искористил Фердинанд I, поради неговите претензии да стане крал на Унгарија. Во 1527 година тој го поразил османлискиот вазал и ги зазел [[Будим]], [[Комаром]] и [[Секешфехервар]] (1528). Во тој период османлискиот султан и покрај молбата на неговиот вазал, тој не покренал нов воен поход. Кога Сулејман му објавил војна на Фердинанд во јануари [[1529]] година, тој, исто така, сакал да го освои и [[Падот на Алжир (1529)|западниот дел]] на [[Средоземје]]то, и затоа повторно дал поддршка на [[Хајредин Барбароса]] да отпатува кон [[Алжир]]. Барбароса добил поддршка од 2.000 јаничари, како и голема финансиска помош и ја зазел шпанската тврдина. [[Податотека:Anton Hickel - Roxelane und der Sultan.jpg|мини|десно|Султан Сулејман и Хурем Султан. Портрет од Антон Хикел]] Фердинанд бил во сојуз со царот [[Карло V]]. Забавена со дождови и поплави, османлиската војска на Сулејман морала да се откаже од опсадата на Виена во октомври [[1529]] година<ref>{{Наведена книга|first=Stephen|last=Turnbull|title=The Ottoman Empire 1326&nbsp;– 1699|url=https://archive.org/details/ottomanempire1320000turn|location=New York|publisher=[[Osprey Publishing]]|year=2003|pages=[https://archive.org/details/ottomanempire1320000turn/page/50 50]}}</ref>. Околу 40.000 Турци и 20.000 христијани биле убиени во бескорисната војна. Сулејман повел поход против царските сили во [[1532]], но се соочил со тврдоглав отпор од страна на градот Гунс. Акинџи коњицата и татарските сојузници ја ограбиле Штаерска во [[Австрија]] додека Сулејман се повлекувал назад кон [[Белград]]. Фердинанд испратил пратеник и било склучено примирје во [[1533]]. === 1530 — 1539 === По крајот на опсадата на Виена, Сулејман повел поход против царските сили во [[1532]], но се соочил со тврдоглав отпор од страна на градот Гунс. Акинџи коњицата и татарските сојузници ја ограбиле [[Штаерска]] во [[Австрија]] додека Сулејман се повлекувал назад кон Белград. Фердинанд испратил пратеник и било склучено примирје во [[1533]] година. Во меѓувреме во 1532 година започнала [[Отоманско-персиска војна (1532–1555)|Османлиско-персиската војна]]<ref name=imber51>Imber, 51.</ref>. Војната била предизвикана од територијалните спорови помеѓу двете империи, особено кога бегот од Битлиш одлучил да се стави себеси под персиска заштита. Исто така, Тахмасп го убил управителот на [[Багдад]] кој бил на страната на Сулејман. [[Персија]] во текот на војната сакала да направи сојуз со [[Хабсбуршка династија|Хабсбуршката династија]] со кое Османлиското Царство ќе биде нападната на два фронта. Во конфликтот, најпрвин Ибрахим-паша, а подоцна и самиот султан Сулејман започнале успешно да го зазимаат денешен [[Ирак]], каде во [[1534]] година го зазеле [[Багдад]]. Конфликтот завршил со потпишување на [[Договор од Амасија (1555)|договорот во Амасија]] во [[1555]] година меѓу двата владетели. Договорот ја дефинирал границата меѓу двете земји и истиот бил проследен со дваесетгодишен мир. Со овој договор, [[Ерменија]] и [[Грузија]] биле поделени меѓу двете земји подеднакво, [[Османлии]]те го добиле поголемиот дел од [[Ирак]] заедно со [[Багдад]] кој им овозможил излез на [[Персиски Залив|Персискиот Залив]], а [[Персија]] го задржала својот поранешен главен град [[Тебриз]]<ref name=sicker206>Sicker, 206.</ref>. Османлиите според договорот им дале дозвола на персиските верници да одат слободно во светите места [[Мека]] и [[Медина]]. Во Персија отоманскиот благајник Челеби имал лоши односи со везирот [[Паргали Ибрахим-паша]] бидејќи бил обвинет од него за проневера. Пред да биде погубен, Челеби му напишал писмо на Сулејман обвинувајќи го Ибрахим за предавство бидејќи себеси се нарекувал султан. Ибрахим, некогаш христијанин и сѐ уште роб на Сулејман, бил осомничен за непочитување на [[Куран]]от, за заговор со [[Франција]], и бил омразен поради неговото огромно богатство. Во [[1536]] Сулејман го поканил Ибрахим на вечера, и везирот бил пронајден убиен следното утро. Отоманската морнарица имала галии кои ги веслале воени заробеници. На успешниот пират [[Кајр ал-Дин]] му била дадена команда и [[Освојување на Тунис (1534)|Тунис бил освоен]] во [[1534]] година<ref>Crowley, p.56</ref>. Овој град бил нападнат и од страна на царот Карло V и неговата армада предводена од адмирал [[Андреа Дорија]]. [[Кајр ал-Дин]], познат како Барбароса поради неговата црвена брада избегал, а потоа облекувајќи ги неговите луѓе како [[Шпанци]] и под тоа знаме ги ограбувал Балеарските Острови, земајќи 5.700 затвореници од Порт Махон во Менорка. Во [[1536]] Османлиите изградиле двесте бродови со цел да ја нападнат [[Италија]] и [[Отранто]] [[Османлиска инвазија на Отранто|бил заземан следната година]]. Десет илјади Италијанци биле продадени на пазарите за робови во Истанбул. Во [[1537]] Венецијанците и се придружиле на "''светата лига''" на кралски сили против Турците но отоманската морнарица ги поразила доволно на Крф и во заливот Арта за да им овозможи на Турците да доминираат на [[Средоземје]]то во наредната третина на векот. Тие се согласиле на примирје во 1540 година, но Венеција морала да се откаже од [[Мореја]](Пелопонез) и нејзините егејски острови. Во [[1538]] година била организирана првата [[Отомански поморски експедиции во Индиски Океан|поморска експедиција]] кон [[Индиски Океан]]. По експедициите на [[Васко де Гама]], моќната португалска морнарица ја презела контролата на Индискиот Океан. [[Бахадур Шах]] апелирал до [[Цариград]] за заедничка акција против португалската морнарица<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.historycooperative.org/proceedings/seascapes/casale.html |title=History cooperative |accessdate=2012-08-03 |archive-date=2012-08-03 |archive-url=https://archive.today/20120803150840/www.historycooperative.org/proceedings/seascapes/casale.html |url-status=live }}</ref>. Сулејман I ја искористил оваа можност за да ја провери португалската доминација во Индискиот Океан и го именувал [[Хадим Сулејман-паша]] како адмирал на неговата флота<ref name="Özcan1997"/><ref>http://jis.oxfordjournals.org/content/7/1/32.extract</ref><ref name="Farooqi1989">{{Наведена книга|author=Naimur Rahman Farooqi|title=Mughal-Ottoman relations: a study of political & diplomatic relations between Mughal India and the Ottoman Empire, 1556-1748|url=http://books.google.com/books?id=uB1uAAAAMAAJ|accessdate=30 September 2012|year=1989|publisher=Idarah-i Adabiyat-i Delli}}</ref> . Поморските сили биле составени од околу 90 галии. Во [[1538]] година тој пловел кон [[Индија]] преку Црвеното и Арапското Море, само за да дознаее дека Бахадур Шах бил убиен за време на судирите со португалската морнарица и неговиот наследник направил сојуз со [[Португалија]]. Во [[1538]] година од страна на Османлиите бил окупиран Аден, на чело со Сулејман-паша. Османлиската флота на [[4 септември]] [[1538]] година престигнала [[Опсада на Диу|пред градот Диу]]. Ова претставувала најголемата османлиска флота некогаш пуштена по водите на Индиски Океан. Диу бил опсаден со 130 топови. И покрај постојаните напади, опсадата не успела. По неуспешната опсада, Османлиите се вратиле во Аден, каде се утврдиле со своите оружја. Сулејман-паша наредил да се започне втора опсада на Диу, но тоа не се случило. Во 1540 година, Португалците ги испратиле своите сили во Црвено Море, напаѓајќи ги Суакин и Кусајар, обидувајќи се да го заземат Суецкиот Канал со флота од 72 бродови. Во следните години следувале постојани битки помеѓу двете светски сили. === 1540 — 1552 === [[Податотека:Siege of Esztergom 1543.jpg|мини|десно|Опсадата на Острогон (1543)]] Во 1541 царот Карло V [[Алжирска инвазија (1541)|не успеал да го освои]] [[Алжир]], а две години подоцна Кајр ал-Дин (Барбароса) ги опустошил [[Неапол]] и [[Сицилија]]. По нивното закотвување во [[Марсеј]], Французите дозволиле Отоманската морнарица да оди во [[Тулон]], но Турците пустошејќи ги француските села предизвикале многу да избегаат. Во [[1544]] епидемија убила многу робови од галиите, и Турците заробувале француски христијани за да ги заменат. [[Франсоа I]] советувал [[Опсада на Ница|да се нападне Ница]], која била под власт на сојузникот на кралот, Војводата од Савоја, чиј замокот бил отпуштен. [[Кајр ал-Дин]] (Барбароса) починал во 1546 година. Конечно во 1554 Франсоа го раскинал овој сојуз со поткуп на Турците со подароци. Тургут, кој бил заробен и поминал четири години години како роб на галија пред да биде ослободен, на крајот станал Отоманската адмирал и [[Опсада на Триполи (1551)|го презел Триполи]] од [[Малтешки ред|витешкиот ред на Свети Јован]] во [[1551]]<ref>''Cervantes in Algiers: a captive's tale'' by María Antonia Garcés p. 25 [http://books.google.com/books?id=h97ivaPeOx8C&pg=PA25]</ref>, но тие се одмаздиле кога Тургут бил убиен во неуспешната опсада на Малта во [[1565]]. Јован Заполоја, натеран од унгарскиот националист Мартинуци, се оженил со полската принцеза Изабела кратко време пред неговата смрт во [[1540]] година. Нивниот едногодишен син Стефан бил прогласен за крал на Унгарија, но Османлиите сѐ уште ја окупирале неговата земја. Во [[1541]] година бил [[Опсада на Будим (1541)|опсаднат]] градот [[Будим]]. Опсадата резултирала со заземање на градот [[Буда (град)|Будим]]. По оваа победа, [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]] воспоставила контрола над [[централна Унгарија]]. Битката е дел од т.н. [[Мала војна во Унгарија]]. Победата претставува една од најзначајните на Османлиите против Фердинанд I, најмногу поради тоа што градот во следните 150 години бил под нивна контрола<ref>Garnier, p.200</ref>. Откако Фердинанд се обидел да ја презеде [[Пешта]], Сулејман во [[1543]] година се вратил во Унгарија и ја претворил катедралата во [[Будим]] во [[џамија]]. На крајот бил постигнат договор во [[1547]] година, во кој биле вклучени [[Франција]], [[Венеција]], и [[папа Павле III]]; Во [[1543]] година се случила неуспешната опсада на Ница во сојуз со Франција. Фердинанд се согласил да му исплаќа на султанот 30.000 дукати на годишно ниво. Ова му овозможило на Сулејман повторно да ја нападне [[Персија]], да го поврати Тебриз и да го преземе градот Ван во наредната година. Во [[1551]] монахот Мартинуци ја убедил Изабела да му ја предаде [[Трансилванија]] на Фердинанд, како дел од [[Австрија]], во замена за земјиште во [[Шлеска]]. Сулејман на ова реагирал со затворање на австрискиот пратеник две години, но Мартинуци бил прогласен за архиепископ и кардинал. Султанот го испратил Мехмед-паша Соколиќ со армија да ја преземе власта и поставил гарнизон во Липа во Трансилванија. Фердинанд ја опсадил Липа и го убил Мартинуци поради заговор со гарнизонот. Турските трупи извршиле инвазија и повторно го поразиле Фердинанд во [[1552]]. Наредната година Сулејман заминал на неговата последна персиска кампања, во која повторно го освоил [[Ерзурум]] и ја опустошил персиската земја по Горен Еуфрат. Примирјето довело до договор за мир во Амасија во [[1555]] година. Откако Карло V разбрал за поразот на неговиот брат, тој тргнал да се [[Алжирска инвазија (1541)|одмазди во Алжир]]. [[Алжир]] бил под контрола на Османлиите се нашол од [[1529]] година кога Сулејман I го зазел на чело со [[Хајредин Барбароса]]. Барбароса ја напуштил земјата во 1535 година, бидејќи бил избран за Голем адмирал на Османлиското Царство во [[Цариград]], па така тој бил заменет од страна на Хасан Ага. Силите на Хабсбуршката монархија многу доцна тргнале во војна, на [[28 септември]] [[1541]] година. Тоа се случило тогаш, главно поради проблемите во Германија и Фландрија. Целата флота се собрала во заливот кај [[Мајорка]]. Таа броела околу 500 бродови и 24.000 војници. По големото невреме кое ги зафатило регионите околу Мајорка и Алжир, флотата пред преговите на Алжир престигнала на 19 октомври. Во нападот учествувал и [[Ернан Кортес]], т.н. освојувач на [[Мексико]]. Војската на Карло на копно стапнала на [[23 октомври]], каде по ова бил формиран штабот. Војската главно била составена од [[Шпанци]], [[Германци]] и [[Италијанци]], во придружба на 150 витези од [[Малта]]. Поради големата сила која ја имал донесено царот во Алжир, се сметало дека градот многу бргу ќе падне во рацете на христијаните. Но во следните денови започнало да врне силен дожд и регионот бил зафатен од силно невреме. Голем дел од галиите потонале или биле оштетени . По ова започнал напад на Османлиите и царот бил опкружен. Тој бил извлечен со помош на Малтешкиот витешки ред. [[Андреа Дорија]] успеал да побегне во [[Кејп Матифу]], на околу 5 милји од [[Алжир]]. Тој му предложил на својот царот да се засолни заедно со него во Матифу. По долгите патувања, на [[3 декември]] конечно царот пристигнал во југоисточниот дел од Шпанија, кај Картагина. Во 1551 година Османлиите го зазеле [[Опсада на Триполи (1551)|Триполи]]. Триполи станал важен центар на империјата и престолнина на османлиската провинција [[Триполитанија]]. Подоцна во [[1560]] година од страна на христијаните бил направен обид за враќање на градот, но истиот завршил со неуспех. === 1553 — 1566 === Во [[1553]] година се случила окупација на островот [[Корзика]] заедно со [[Франција]]. Островот имал значително стратешко значење во западниот дел на Средоземјето, претставувајќи го центарот на комуникација на Хабсбуршката мрежа помеѓу денешна Шпанија и Италија. Заземањето на островот било од огромно значење за [[Франција]], која го окупирала а по ова и го зазела под своја контрола. Османлиите [[Опсада на Малта (1565)|ја опсадиле Малта]] во мај [[1565]] година и 700 Витези на Свети Јован биле држени внатре сè додека не пристигнале Шпанците во септември и не ги принудиле Турците да заминат. Повеќе од 20.000 Турци загинале или се бореле со болеста, додека 7.000 Малтежани и Шпанци ги загубиле своите животи. По неуспешната опсада на Малта, Сулејман освен војните со [[Португалија]] во [[Индиски Океан]] ги обновил и војните со Фердинанд со сила од околу 200.000 војници. Целта бил грофот [[Николај Зрински]], кој го убил миленикот Мухамед од Трикала во Сиклос во 1552 година. [[Податотека:OttomanEmpire1566.png|мини|десно|Османлиското Царство за време на смртта на Сулејман I]] [[Битка кај Сигетвар|Битката кај Сигетвар]] била последната на Сулејман I. Битката се случила во [[1566]] година против силите на Хабсбуршката монархија на чело со хрватскиот бан [[Никола Шубиќ]]. Претходно османлиската војска била засолнета во Будим и Белград. Големиот везир [[Мехмед-паша Соколовиќ]] го советувал на султанот најпрвин да се зазеде Сигетвар, а потоа да се продолжи кон Токај. Опсадата завршила со освојување на тврдината на градот од страна на Османлиите. Самиот султан Сулејман I не го дочекал паѓањето на градот, бидејќи починал во неговиот камп на [[5 септември]] [[1566]] година. Големиот везир [[Мехмед-паша Соколовиќ]] ја сокрил смртта на султанот, го убил докторот за да остане смртта во тајност и дал телото на Сулејман да се балсамира и наредил телото да не се закопа сè додека битката не биде добиена. == Културни и економски настани== Сулејман бил пофален од страна на царскиот пратеник Бузбек за неговата правда и за именување на способни и заслужни мажи за владините позициии. Во [[1535]] везирот Ибрахим направил договор со Французите што им овозможило да тргуваат слободно со дел од Отоманското Царство<ref name=imber51/> . Империјата на Сулејман вклучувала дваесет различни етнички групи и 21 влади, повеќето од нив биле во муслиманската [[Азија]], но тој ги третирал европските христијани со извесна толеранција по нивното освојување. Османлиските закони биле осовременети од [[Мула Ибрахим]] од [[Алеп]] и ослободени од традиционалните исламски закони. Христијаните се нашле под ''Кодексот за рајата'' и нивниот десеток и данокот од капитација биле толку умерени што некои селани избегале од христијанските господари во Унгарија за да бидат под османлиска власт. Казните биле модернизирани со парична казна како замена за физичкото казнување, осакатувањето и смртта во многу случаи, иако напорите за здобивање на чест сѐ уште можеле да значат сечење на рака за лажно сведочење, фалсификување, или дистрибуција на фалсификувани пари. Каматните стапки биле ограничени на 11%. Животните кои се користат за работа требало да бидат третирани љубезно. Сулејман бил многу богат со годишен приход од околу дванаесет милиони дукати; неговите војни биле плаќани од пленот (вклучувајќи ја и продажбата на многу луѓе како робови) и од данокот од христијанските вазали. Подоцна во неговото владеење тој почнал да бара подароци од службениците кои ги назначил на повисоки позиции. Судиите (кадии и муфтии) биле имуни на оданочување и конфискација на нивниот имот, што ги правело привилегирана елита. Осум колеџи се состанувале во главните џамии и во училиштата се студирала [[граматика]], [[синтакса]], [[логика]], [[метафизика]], [[филологија]], [[метафизика]], [[реторика]], [[геометрија]], [[астрономија]] и [[астрологија]]<ref name="atil24"/><ref>Russell, [http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE7D6163EF935A15752C0A961948260 The Age of Sultan Suleyman].</ref>. Високото образование обично го нагласувало исламскиот закон. Најпознат архитект во времето на Сулејман I бил [[Мимар Синан]]. Тој создал една нова ера не само во османлиската архитектура туку и во светската, создавајќи вкупно 334 градби во различни градови. Првата позначајна градба му била [[Џамија Шехзаде|џамијата Шехзаде]] од [[1548]] година, [[Сулејманова џамија|Сулејмановата џамија]] од [[1557]] година, и [[Селимова џамија|Селимовата џамија]] во [[Едрене]]. == Семејни настани == Султанот Сулејман имал четри жени. Од првата, Фулан хатун се родил во [[1512]] година се родил Махмуд кој починал по девет години. Во 1511 година се оженил со [[Ѓулфем хатун]], која му родила син но починал по само неколку месеци. Од бракот со [[Махидевран султан]] се родиле [[Разије султан]] и [[Шехзаде Мустафа|Мустафа]], и како прв син бил воспитуван како наследник на престолот. Целата работа се променила со пристигнувањето на украинката [[Александра Лисовска]] во харемот како поклон на султанот од [[Паргали Ибрахим-паша]]<ref>Ahmed, 43.</ref>. Нејзината харизма го привлекувала секој во харемот, поради кое го добила името Хурем кое во превод значи ''насмеана''. Таа бргу по пристигањето во харемот во палaтата [[Топкапи-сарај]] станала султанов сопатник во креветот. Бидејќи не служила само за сексуално задоволување и како мајка на можните машки наследници, таа се покажала и како добар оратор и искрен пријател. По големата кавга меѓу Махидевран и Рокселана, Сулејман ја протерал Махидевран и нејзиниот син Шехзаде Мустафа во градот Маниса. По ова [[Рокселана]] станала омилена на султанот, односно хасеки. Во [[1522]] година Рокселана го родила принцот [[Шехзаде Мехмед]]. Во 1526 година се родила [[Михримах султан]], која подоцна била омажена за [[Рустем-паша]]. Од Рокселана, на султанот му се родиле и [[Селим II|Селим]], [[Шехзаде Бајазит|Бајазит]] и [[Шехзаде Џихангир|Џихангир]]. Рокселана станала една од најсилните жени во харемот. Таа настојувала да ги исполни сите желби на Сулејман. Тој бил спремен да се ожени со неа и да ја прогласи за султанија, нешто што никогаш претходно не се било случило од настанувањето на империјата<ref name="Kinross236"/>. Така свадбата се случила во [[1530]] година.<ref>Mansel, 86.</ref>. Се смета дека [[Паргали Ибрахим-паша]] бил погубен поради големото влијание во империјата<ref>Margaret Rich Greer, Walter Mignolo, Maureen Quilligan. [http://books.google.com/books?id=T4_rFZLGF1IC&pg=PA41&dq=Parga%2Bibrahim+Pasha%2Bgreek&hl=el&ei=sCVdTIaoA8_-sQb1gNG4Bw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CC0Q6AEwADgU#v=snippet&q=%22Ibrahim%20Pasha%2C%20his%20intimate%20and%20grand%20vezir%2C%20a%20Greek%20from%20Parga%20in%20Epirus%22&f=false ''Rereading the Black Legend: the discourses of religious and racial difference in the Renaissance empires.''], University of Chicago Press, 2007. ISBN 978-0-226-30722-0, p. 41: "Ibrahim Pasha, his intimate and grand vezir, a Greek from Parga in Epirus"</ref><ref>Willem Frederik Bakker.[http://books.google.com/books?id=hAUVAAAAIAAJ&pg=PA312&dq=Parga%2Bibrahim+Pasha%2Bgreek&hl=el&ei=sCVdTIaoA8_-sQb1gNG4Bw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CDoQ6AEwAjgU#v=onepage&q=%22Ibrahim%20was%20the%20son%20of%20a%20Greek%20fisherman%20from%20the%20Epirot%20town%20of%20Parga%22&f=false ''Studia Byzantina et Neohellenica Neerlandica.''] BRILL, 1972. ISBN 978-90-04-03552-2 ,p. 312</ref> , но за неговата смрт најмногу одговорна била Рокселана. Сулејман започнал да се плаши и за неговиот престол па поради ова бил погубен. По смртта на Ибрахим-паша, на Сулејман како доверлив човек му останал само Рокселана. Како прв роден син, Мустафа бил наследник на османлискиот престол но според некои историчари по женидбата на Сулејман со [[Рокселана]] тој како свој наследник го гледал [[Шехзаде Мехмед]], најстариот син на Рокселана. Сулејман му овозможил повеќе прилики на Мехмед и според тоа тој го подготвувал за престолонаследник. По овие случувања, Мустафа доживеал и втор шок од страна на неговиот татко по неговото преместување од [[Маниса]] во [[Амасија]]. Владеењето во Маниса му било доделено на Мехмед. И покрај тоа што бил преместен во Амасија, [[Шехзаде Мустафа|Мустафа]] добил декрет според кој неговиот татко сѐ уште во него гледал како иден султан. Во [[1547]] година во времето на Османлиско-сефевидската војна, Сулејман се сретнал со своите три синови на различни места за да разговара за политичката ситуација во земјата. По ова следувала трка кон престолот меѓу тројцата браќа, вклучувајќи го Селим. Во [[1544]] година Селим бил испратен во Маниса како управител. Животот на Мустафа бил во опасност посебно по смртта на [[Паргали Ибрахим-паша]] и новиот сојуз меѓу [[Рустем-паша]] и Рокселана. Рокселана според повеќе извори направила заговор за убивање на Мустафа. Во текот на еден поход, Рустем-паша испратил еден од најдоверливите негови луѓе да извести дека султанот Сулејман не бил на чело на армијата, по кое војниците сметале дека дошло времето принцот Мустафа да го зазеде престолот. Султанот на ова многу се налутил. Така, во текот на Иранскиот поход, армијата на Сулејман заминала во градот Ерегли. Додека тој бил во Ергели, Руштем-паша му понудил на Мустафа да се приклучи кон армијата на неговиот татко. Претходно пак, Рустем го предупредил на султанот дека Мустафа се подготвувал да дојде во Ергели и да го убие на Сулејман. Мустафа ја прифатил понудата на Рустем-паша и заедно со својата војска заминал кон градот Ергели. Сулејман овој потег го видел како закана и решил Мустафа да го убие. Кога Мустафа влегол во шаторот на Сулејман за да се сретнат, стражарите на Сулејман го нападнале и по долгата борба го убиле на принцот. По неговата смрт, јаничарите и војниците на Мустафа протестирале против одлуката на Сулејман, и главно ги обвинувале Рокселана и Рустем-паша. По смртта на Мустафа, Сулејман останал со своите два сина Бајазит и Селим. Селим бил управител на Маниса а Бајазид на Ќутахија. Двата града биле речиси еднакво оддалечени од Истанбул. Сулејман го видел соперништвото меѓу своите два сина па затоа решил да ги смени од нивните должности. Така на Селим му била доделена Конија а на Бајазит Амасија. Но на ова се спротивставил Бајазит, а Селим со поддршка на неговиот татко и на чело со [[Мехмед-паша Соколовиќ]] го поразил својот брат во близина на Конија на [[31 мај]] [[1559]] година<ref>Prof. Dr. Yaşar Yücel-Prof. Dr. Ali Sevim: ''Türkiye Tarihi II'' (History of Turkey), AKDTYK yayınları, İstanbul,1990 p. 299-300</ref>. На Бајазит не му останало ништо друго туку да се врати во Амасија, но успеал да побегне во [[Персија]] заедно со своето семејство. Иако шахот во почетокот му посакал добредојде на младиот принц сепак подоцна по барање на Сулејман тој решил да ги предаде. Наместо тоа, на [[25 септември]] [[1561]] година Бајазид заедно со неговите четири сина биле погубени во Персија по налог на османлискиот султан<ref>Joseph von Hammer:Osmanlı Tarihi Vol II (condensation: Abdülkadir Karahan), Milliyet yayınları, İstanbul. p 36-37</ref>.. Така единствен наследник на Сулејман останал [[Селим II|Шехзаде Селим]]. == Везири== * [[Пири Мехмед-паша]] * [[Паргали Ибрахим-паша]] бил голем везир во периодот од [[1523]] до [[1536]] година. Служел на Сулејман уште во Маниса. Се оженил со неговата сестра Хатиџе султан. Бил погубен во [[1536]] година. * [[Ајас Мехмед-паша]] бил голем везир во периодот од [[1536]] до [[1539]] година. * [[Челеби Љутфи-паша]] бил голем везир во периодот од [[1539]] до [[1541]] година. Бил оженет со сестрата на Сулејман, [[Шах султан]]. * [[Хадим Сулејман-паша]] бил голем везир во периодот од [[1541]] до [[1544]] година. * [[Рустем-паша]] бил голем везир во периодот од [[1544]] до [[1553]] година како и во периодот од [[1555]] до [[1561]] година. Бил оженет со ќерката на Сулејман, [[Михрима султан]]. * [[Кара Ахмед-паша]] бил голем везир во периодот од [[1553]] до [[1555]] година. Бил оженет со сестрата на Сулејман, [[Фатма Султан]]. Погубен поради мито. * [[Семиз Али-паша]] бил голем везир во периодот од [[1561]] до [[1565]] година. * [[Мехмед-паша Соколовиќ]] бил последниот голем везир на Сулејман I од [[1565]] до [[1579]] година. Својата функција ја продолжил и во времето на Селим II. == Наводи == {{наводи|3}} {{Отомански султани}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Сулејман Величествениот| ]] [[Категорија:Отомански султани од 16 век]] [[Категорија:Родени во 1494 година]] [[Категорија:Починати во 1566 година]] [[Категорија:Луѓе од Трабзон]] [[Категорија:Отомански Турци]] [[Категорија:Туркиски владетели]] [[Категорија:Деца на Селим I]] 7hlrvv53ybsvb714qkbpx3rfx5x8xh3 5605905 5605904 2026-08-07T12:03:15Z Buli 2648 5605905 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Сулејман I | title = {{unbulleted list|[[Custodian of the Two Holy Mosques]]|Shah of Baghdad in [[Ottoman Iraq|Iraq]]<ref name=caesar>{{cite book|title=medieval worlds comparative & interdisciplinary studies|volume=14|year=2021|chapter=These are the narratives of bygone years: Conquest of a Fortress as a Source of Legitimacy|author=Dimitri Korobeinikov|url=https://www.medievalworlds.net/0xc1aa5576%200x003d0810.pdf|publisher=Austrian Academy of Sciences Press|quote=That the Ottomans might have had a different view was demonstrated by Sultan Sulaymān the Magnificent, who called himself the shah of Baghdad in ‘Iraq (Shah-i Bagdād-i ‘Irāq), the Caesar of Rome (qayṣar-i Rūm), and the sultan in Egypt (Miṣra (i.e. Mısıra) Sulṭān) in the inscription in the fortress of Bender (Bendery, Tighina) in Moldova, AH 945 (29 May 1538–18 May 1539). The title qayṣar-i Rūm (Caesar of Rome) was a traditional designation of the Byzantine emperor in Persian and Ottoman sources (from the Arabic al-qayṣar al-Rūm).|page=180}}</ref>|[[Sultan of Egypt]]<ref name=caesar />|[[Caesar of Rome]]<ref name=caesar />|[[Khagan]]<ref>{{cite book|title=Oriental Translation Fund|volume=33|year=1834|page=19}}</ref>}} | title_text = | more = | image = EmperorSuleiman.jpg | alt = | caption = Portrait attributed to circle of [[Titian]] and dated to after 1543<ref>{{Cite web |last=del Torre |first=Francesca |last2=Deiters |first2=Wencke |title=Sultan Süleyman II in profile |url=https://islamicart.museumwnf.org/database_item.php?id=object;EPM;at;Mus22;10;en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260218221639/https://islamicart.museumwnf.org/database_item.php?id=object;EPM;at;Mus22;10;en |archive-date=18 February 2026 |access-date=18 February 2026 |website=Explore Islamic Art Collections |publisher=[[Museum with No Frontiers]]}}</ref> | succession = [[Sultan of the Ottoman Empire]] ([[Padishah]]) | more_text = | reign = 30 септември 1520 – {{awrap|6 септември 1566}} | predecessor = [[Селим I]] | successor = [[Селим II]] | succession1 = [[Ottoman Caliphate|Ottoman caliph]] (''[[Amir al-Mu'minin]]'') | predecessor1 = Селим I | successor1 = Селим II | birth_date = 6 ноември 1494<ref name= AG-BM-encyc>{{Cite book |last=Ágoston |first=Gábor |editor-last=Ágoston |editor-first=Gábor |editor-first2= Bruce |editor-last2= Masters |title=Encyclopedia of the Ottoman Empire |chapter=Süleyman I |date=2009}}</ref>{{rp|541}} | birth_place = [[Trabzon]], [[Trebizond Eyalet|Trabzon Eyalet]], [[Ottoman Empire]] | death_date = {{Death date and age|1566|09|06|1494|11|06|df=y}}<ref name= AG-BM-encyc />{{rp|545}} | death_place = [[Szigetvár]], [[Kingdom of Hungary (1526–1867)|Kingdom of Hungary]] | burial_place = {{Indented plainlist| * Organs buried at [[Turbék]], Szigetvár, Hungary * Body buried at [[Süleymaniye Mosque]], Istanbul, Turkey }} | spouse = {{marriage|[[Hürrem Sultan]]|May 1534|15 April 1558|end=died}}<ref name="Peirce 2017">{{Harvnb|Peirce|2017|pages=114}}</ref><br/>[[Mahidevran Hatun]] | spouse_type = Consorts | issue = {{plainlist| * Şehzade Mahmud * Şehzade Murad * [[Şehzade Mustafa (son of Suleiman the Magnificent)|Şehzade Mustafa]] * [[Raziye Sultan]] * [[Şehzade Mehmed]] * [[Mihrimah Sultan (daughter of Suleiman I)|Mihrimah Sultan]] * [[Selim II]] * [[Şehzade Abdullah (son of Suleiman the Magnificent)|Şehzade Abdullah]] * [[Şehzade Bayezid]] * [[Şehzade Cihangir]] }} | full_name = Süleyman Şah bin Selim Şah Han<ref>{{cite book|title=Manuscript and Ferman Ornamentation Art in the Ottoman Empire|author1=Hüseyin Odabaş|author2=Coşkun Odabaş|page=123|year=2015}}</ref> | house = [[Ottoman dynasty|Ottoman]] | house_type = Dynasty | father = [[Селим I]] | mother = [[Ајше Хафса султан]] | signature_type = [[Тугра]] | religion = [[Сунитски ислам]] | burial_date = | signature = Tughra of Suleiman I the Magnificent.svg }} {{Infobox Ottoman sultan |Sultan_Name= Сулејман бин Селим Хан |title=[[Список на отомански султани|Султан на]] [[Отоманското Царство]]<br/>[[Чувар на двете свети џамии]]<br/>[[Калиф]]<br/>[[Емир]] |image_portrait= EmperorSuleiman.jpg |image_tugra= Tughra of Suleiman I the Magnificent.svg |caption= |reign= 1520–1566 (46 години) |Military= Територијално проширување на Отоманското Царство |coronation= 30 септември 1520 |name = <br/>Сулејман Величествениот<br/>Сулејман Законодавецот<br/>سلطان سليمان اول |fullname= Сулејман бин Селим Хан |before= [[Селим I]] |after= [[Селим II]] |suc-type= Heir Apparent |consort= [[Рокселана]] |issue= Шехзаде Махмуд (1511–1521)<br/> [[Шехзаде Мустафа (син на Сулејман I)|Шехзаде Мустафа]] (1515–1553)<br/> [[Шехзаде Мехмед (син на Сулејман I)|Шехзаде Мехмед]] (1521–1543)<br/> [[Шехзаде Абдула (син на Сулејман I)|Шехзаде Абдула]] (1522-1524)<br /> [[Михримах султан]] (1524–1578)<br/> [[Селим II|Шехзаде Селим]] (1525–1574)<br/> [[Шехзаде Бајазит (син на Сулејман I)|Шехзаде Бајазит]] (1527–1561)<br/> [[Шехзаде Џихангир (син на Сулејман I)|Шехзаде Џихангир]] (1535–1553)<br/> |royal house= [[Отоманска династија]] |father= [[Селим I]] |mother= [[Ајше Хафса султан]] |birth_date={{birth date|1494|11|06|df=y}} |birth_place=[[Трабзон]] |death_date= 7 септември 1566 (на 71 година) |death_place=[[Сигетвар]], [[Унгарија]] |burial_place=[[Сулејманова џамија]], [[Цариград]]<ref>''The Encyclopædia Britannica'', Vol.7, Edited by Hugh Chisholm, (1911), 3; ''Constantinople, the capital of the Turkish Empire...''</ref><ref>[http://concise.britannica.com/ebc/article-9368294/Istanbul Britannica, Istanbul] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071218080707/http://concise.britannica.com/ebc/article-9368294/Istanbul |date=2007-12-18 }}:''When the Republic of Turkey was founded in 1923, the capital was moved to Ankara, and Constantinople was officially renamed Istanbul in 1930.''</ref> (денешен [[Истанбул]]) |spouse 2= [[Хасеки]] [[Хурем султан]] <br/>[[Махидевран султан]] |religion=[[суни ислам]] |}} '''Сулејман I''' ({{langx|ota|{{Script|Arab|سلطان سليمان اول}}}}, ''Sultān Suleimān-i evvel'' или {{rtl-lang|ota|{{Script|Arab|قانونى سلطان سليمان}}}}, ''Kānūnī Sultān Suleimān'', [[турски]]: ''I. Süleyman'') — десеттиот [[султан]] на [[Отоманското Царство]] со кое управувал во периодот од 1520 до 1566 г. и со тоа најдолго се задржал на престолот од сите султани. Во европската традиција е познат како ''Сулејман Величествениот''<ref>Merriman.</ref> а во источната како ''Законодавецот'' ([[турски]]: ''Kanuni''; [[арапски]]: القانونى‎, ''al‐Qānūnī'') главно поради воведување на реформи во законодавниот систем на земјата. Освен законодавни, тој спровел и административни, воени, судски, даночни и образовни реформи. Во текот на неговото владеење империјата се протегала од [[Будимпешта]] на [[Дунав]] до [[Асуан]] и реката [[Нил]], заедно со реките [[Еуфрат]] и [[Тигар]] до [[Грузија]] и [[Гибралтар]]. Сулејман бил истакнат поет а исто така и голем заштитник на културата, литературата и архитектонскиот развој<ref name=atil24>Atıl, 24.</ref>. Тој зборувал пет јазици: отомански, арапски, чагатаи, персиски и српски јазик. Во последните дваесет години бил под влијание на неговата омилена [[Рокселана]], која успеала да стане законска жена на султанот, нешто што не можела да постигне ниту една од наложниците во изминатите два века. Започнувајќи кампања во Унгарија, Сулејман не доживеал да победи. Неговата смрт била скриена и раководењето со империјата продолжило без султанот, но во негово име, додека да дојде на престолот неговиот син од [[Рокселана]] - [[Селим II]], со кој започнала ерата на падот на империјата. == Рани години== [[Податотека:Semailname 47b.jpg|thumb|лево|150px|Сулејман во млади години]] Сулејман е роден во [[Трабзон]] на [[6 ноември]] [[1494]] година<ref>Clot, 25.</ref>. Негова мајка била [[Ајше Хафса султан]] која починала во [[1534]] година. Кога имал седум години Сулејман бил испратен да проучува [[наука]], [[историја]], [[литература]], [[теологија]] и воени тактики во училиштата на [[Топкапи-сарај]]. Како млад човек, тој се спријателил со [[Паргали Ибрахим-паша|Ибрахим Паргали]] кој подоцна му станал еден од најдоверливите соработници<ref>{{Наведена книга|first=Noel|last=Barber|title=The Sultans|url=https://archive.org/details/sultansbarb00barb|location=New York|publisher=[[Simon & Schuster]]|year=1973|pages=[https://archive.org/details/sultansbarb00barb/page/36 36]|isbn=0-7861-0682-4}}</ref>. На 17 години бил назначен за управител на Кафа и Маниса (тогаш [[Сарухан]]) а кратко време бил управител и на [[Едрене]]<ref>Clot, 28.</ref>. По смртта на неговиот татко [[Селим I]] ([[1465]]-[[1520]]) Сулејман влегол во [[Цариград]] каде бил прогласен за десеттиот султан на [[Османлиското Царство]]. Некои историчари тврдат дека во младоста Сулејман се восхитувал за [[Александар Велики]]<ref>Lamb, 14.</ref><ref>Barber, 23.</ref>. Тој бил под влијание на визијата на Александар на градење на светска империја, кои ќе ги опфати истокот и западот. == Воени и политички настани == === 1520 — 1529 === По наследувањето на неговиот татко, Сулејман започнал серија воени освојувања. Сулејман го започнал своето владеење со давање на пари на јаничарите и ослободил околу 600 египетски затвореници и некои трговци кои неговиот татко неправедно ги казнил. Високи офицери обвинети за суровост биле осудени и погубени. На почетокот од неговото владеење во [[1521]] година било задушено востанието на османлискиот управител на [[Дамаск]]. По ова Сулејман ги освоил двете места кои Мехмед Освојувачот не успеал да ги освои, [[Опсада на Белград (1521)|Белград во 1521]] и [[Опсада на Родос|Родос]] следната година. Падот на Белград во [[1521]] година претставувал третиот обид за освојување на унгарската тврдина од [[Османлии]]те<ref>Imber, 49.</ref>. Сулејман своите сили ги мобилизирал во мај [[1521]] година. За разлика од претходните два напади, во овој напад Османлиите одлучиле да нападнат преку реката [[Сава]]. За да се оствари овој напад, Османлиите најпрво морале да го заземат [[Срем]]. Бранителите упорно пружиле отпор но нивните ресурси биле доста исцрпени па градот морал да биде предаден на [[29 август]]. Падот на [[Белград]] ја покажала неспособноста на [[Кралство Унгарија]] да се спротивстави на растечката османлиска моќ. Следната [[1522]] година [[Османлии]]те го зазеле Родос од [[Малтешки ред|Рицарите на Свети Јован]]<ref>Kinross, 176.</ref>. По 145 дена преживеаните витези капитулирале и им било дозволено да го напуштат Родос, тие потоа скитале пет години сè додека не си нашле дом на [[Малта]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.malta.com/about-malta/history-of-malta.html |title=The History of Malta |accessdate=2014-08-10 |archive-date=2007-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070501155037/http://www.malta.com/about-malta/history-of-malta.html |url-status=dead }}</ref>. Османлиите со зазимањето на островот ја обезбедиле целосната контрола над источното [[Средоземје]]. Во [[1522]] година починал пашата Кајр Бег како [[управител на Египет]]. На негово место бил ставен [[Хаин Ахмед-паша]] во [[1523]] година. Ахмед-паша бил разочаран од оваа одлука на султанот бидејќи сметал дека треба да биде избран за главен везир чие место му било отстапено на неговиот соперник [[Паргали Ибрахим-паша]]. Така тој се самопрогласил за султан на [[Египет]] како независен од [[Османлиското Царство]]. Тој започнал да кова монети со својот лик со цел да ја легитимира својата власт. Сулејман веднаш испратил свои агенти кои извршиле неуспешен атентат во неговата бања, по кој настан тој се обидел да побегне од [[Каиро]] но набргу бил фатен и погубен. По неговата смрт, големиот везир Ибрахим-паша Паргали спровел обемни административни реформи од [[1525]], со кои отоманската власт во Египет се зацврстила и траела речиси три века. По три години без војна [[јаничари]]те на се побуниле и го пљачкосале еврејскиот кварт во [[Истанбул]] и куќите на офицерите. На Сулејман му се заканувала опасност, но бунтот бил потиснат, водачите биле погубени, а други ги загубиле своите позиции. Повеќето од јаничарите се смириле со подароци во пари и нов воен поход. Во април [[1526]] година султанот заедно со Ибрахим-паша заминале кон [[Унгарија]]. Унгарците доживеале катастрофален пораз во [[Мохачка битка (1526)|Мохачката битка]]<ref>Kinross, 187.</ref>. Унгарските аристократи исто како и во опсадата на Белград биле повторно неподготвени. Унгарската војска била поделена на три групи: во [[Трансилванија]] на чело со [[Јанош Заполски]], главната група која ја предводил самиот крал и една мала група под раководство на [[Кристоф Франкопан]]. Вкупниот број на војници на христијанските сојузници бил околу 35.000 луѓе наспроти 50.000 [[Османлии]]. Во почетокот на битката христијаните постигнале успех, но во следниот период таа била обиколена а унгарскиот крал сакал да побегне од бојното поле но се удавил во реката. Поголемиот дел од унгарските аристократи или загинале или биле погубени од султанот. Се смета дека повеќе од 14.000 Унгарци биле убиени во битката. По крајот на битката бил означен крајот на независноста на [[Кралство Унгарија]]. Така [[Бохемија]], северна и западна Унгарија станале дел од [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] на чело со [[Фердинанд I]], а Османлиите завладеале со централна и јужна [[Унгарија]] како и дел од [[Трансилванија]], поставувајќи го на чело на вазалската земја [[Јован Запола]]. Во меѓувреме Туркмените во [[Анадолија]] се побуниле. Во време кога во империјата доживеала финансиски тешкотии поради воените дејствија, па биле зголемени државните давачки. Додека Сулејман бил на воен поход во Унгарија, [[Џелали|Календар Челеби]] успеал да собере армија од 30.000 луѓе. Сулејман го испратил својот везир Ибрахим-паша по кое востанието било крваво задушено. По Мохачката битка, Османлиите биле принудени да се повлечат од [[Панонија|Панонската низнина]], главно поради ангажирањето на армијата во другите делови од имеријата. Најмногу од повлекувањето на Османлиите искористил Фердинанд I, поради неговите претензии да стане крал на Унгарија. Во 1527 година тој го поразил османлискиот вазал и ги зазел [[Будим]], [[Комаром]] и [[Секешфехервар]] (1528). Во тој период османлискиот султан и покрај молбата на неговиот вазал, тој не покренал нов воен поход. Кога Сулејман му објавил војна на Фердинанд во јануари [[1529]] година, тој, исто така, сакал да го освои и [[Падот на Алжир (1529)|западниот дел]] на [[Средоземје]]то, и затоа повторно дал поддршка на [[Хајредин Барбароса]] да отпатува кон [[Алжир]]. Барбароса добил поддршка од 2.000 јаничари, како и голема финансиска помош и ја зазел шпанската тврдина. [[Податотека:Anton Hickel - Roxelane und der Sultan.jpg|мини|десно|Султан Сулејман и Хурем Султан. Портрет од Антон Хикел]] Фердинанд бил во сојуз со царот [[Карло V]]. Забавена со дождови и поплави, османлиската војска на Сулејман морала да се откаже од опсадата на Виена во октомври [[1529]] година<ref>{{Наведена книга|first=Stephen|last=Turnbull|title=The Ottoman Empire 1326&nbsp;– 1699|url=https://archive.org/details/ottomanempire1320000turn|location=New York|publisher=[[Osprey Publishing]]|year=2003|pages=[https://archive.org/details/ottomanempire1320000turn/page/50 50]}}</ref>. Околу 40.000 Турци и 20.000 христијани биле убиени во бескорисната војна. Сулејман повел поход против царските сили во [[1532]], но се соочил со тврдоглав отпор од страна на градот Гунс. Акинџи коњицата и татарските сојузници ја ограбиле Штаерска во [[Австрија]] додека Сулејман се повлекувал назад кон [[Белград]]. Фердинанд испратил пратеник и било склучено примирје во [[1533]]. === 1530 — 1539 === По крајот на опсадата на Виена, Сулејман повел поход против царските сили во [[1532]], но се соочил со тврдоглав отпор од страна на градот Гунс. Акинџи коњицата и татарските сојузници ја ограбиле [[Штаерска]] во [[Австрија]] додека Сулејман се повлекувал назад кон Белград. Фердинанд испратил пратеник и било склучено примирје во [[1533]] година. Во меѓувреме во 1532 година започнала [[Отоманско-персиска војна (1532–1555)|Османлиско-персиската војна]]<ref name=imber51>Imber, 51.</ref>. Војната била предизвикана од територијалните спорови помеѓу двете империи, особено кога бегот од Битлиш одлучил да се стави себеси под персиска заштита. Исто така, Тахмасп го убил управителот на [[Багдад]] кој бил на страната на Сулејман. [[Персија]] во текот на војната сакала да направи сојуз со [[Хабсбуршка династија|Хабсбуршката династија]] со кое Османлиското Царство ќе биде нападната на два фронта. Во конфликтот, најпрвин Ибрахим-паша, а подоцна и самиот султан Сулејман започнале успешно да го зазимаат денешен [[Ирак]], каде во [[1534]] година го зазеле [[Багдад]]. Конфликтот завршил со потпишување на [[Договор од Амасија (1555)|договорот во Амасија]] во [[1555]] година меѓу двата владетели. Договорот ја дефинирал границата меѓу двете земји и истиот бил проследен со дваесетгодишен мир. Со овој договор, [[Ерменија]] и [[Грузија]] биле поделени меѓу двете земји подеднакво, [[Османлии]]те го добиле поголемиот дел од [[Ирак]] заедно со [[Багдад]] кој им овозможил излез на [[Персиски Залив|Персискиот Залив]], а [[Персија]] го задржала својот поранешен главен град [[Тебриз]]<ref name=sicker206>Sicker, 206.</ref>. Османлиите според договорот им дале дозвола на персиските верници да одат слободно во светите места [[Мека]] и [[Медина]]. Во Персија отоманскиот благајник Челеби имал лоши односи со везирот [[Паргали Ибрахим-паша]] бидејќи бил обвинет од него за проневера. Пред да биде погубен, Челеби му напишал писмо на Сулејман обвинувајќи го Ибрахим за предавство бидејќи себеси се нарекувал султан. Ибрахим, некогаш христијанин и сѐ уште роб на Сулејман, бил осомничен за непочитување на [[Куран]]от, за заговор со [[Франција]], и бил омразен поради неговото огромно богатство. Во [[1536]] Сулејман го поканил Ибрахим на вечера, и везирот бил пронајден убиен следното утро. Отоманската морнарица имала галии кои ги веслале воени заробеници. На успешниот пират [[Кајр ал-Дин]] му била дадена команда и [[Освојување на Тунис (1534)|Тунис бил освоен]] во [[1534]] година<ref>Crowley, p.56</ref>. Овој град бил нападнат и од страна на царот Карло V и неговата армада предводена од адмирал [[Андреа Дорија]]. [[Кајр ал-Дин]], познат како Барбароса поради неговата црвена брада избегал, а потоа облекувајќи ги неговите луѓе како [[Шпанци]] и под тоа знаме ги ограбувал Балеарските Острови, земајќи 5.700 затвореници од Порт Махон во Менорка. Во [[1536]] Османлиите изградиле двесте бродови со цел да ја нападнат [[Италија]] и [[Отранто]] [[Османлиска инвазија на Отранто|бил заземан следната година]]. Десет илјади Италијанци биле продадени на пазарите за робови во Истанбул. Во [[1537]] Венецијанците и се придружиле на "''светата лига''" на кралски сили против Турците но отоманската морнарица ги поразила доволно на Крф и во заливот Арта за да им овозможи на Турците да доминираат на [[Средоземје]]то во наредната третина на векот. Тие се согласиле на примирје во 1540 година, но Венеција морала да се откаже од [[Мореја]](Пелопонез) и нејзините егејски острови. Во [[1538]] година била организирана првата [[Отомански поморски експедиции во Индиски Океан|поморска експедиција]] кон [[Индиски Океан]]. По експедициите на [[Васко де Гама]], моќната португалска морнарица ја презела контролата на Индискиот Океан. [[Бахадур Шах]] апелирал до [[Цариград]] за заедничка акција против португалската морнарица<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.historycooperative.org/proceedings/seascapes/casale.html |title=History cooperative |accessdate=2012-08-03 |archive-date=2012-08-03 |archive-url=https://archive.today/20120803150840/www.historycooperative.org/proceedings/seascapes/casale.html |url-status=live }}</ref>. Сулејман I ја искористил оваа можност за да ја провери португалската доминација во Индискиот Океан и го именувал [[Хадим Сулејман-паша]] како адмирал на неговата флота<ref name="Özcan1997"/><ref>http://jis.oxfordjournals.org/content/7/1/32.extract</ref><ref name="Farooqi1989">{{Наведена книга|author=Naimur Rahman Farooqi|title=Mughal-Ottoman relations: a study of political & diplomatic relations between Mughal India and the Ottoman Empire, 1556-1748|url=http://books.google.com/books?id=uB1uAAAAMAAJ|accessdate=30 September 2012|year=1989|publisher=Idarah-i Adabiyat-i Delli}}</ref> . Поморските сили биле составени од околу 90 галии. Во [[1538]] година тој пловел кон [[Индија]] преку Црвеното и Арапското Море, само за да дознаее дека Бахадур Шах бил убиен за време на судирите со португалската морнарица и неговиот наследник направил сојуз со [[Португалија]]. Во [[1538]] година од страна на Османлиите бил окупиран Аден, на чело со Сулејман-паша. Османлиската флота на [[4 септември]] [[1538]] година престигнала [[Опсада на Диу|пред градот Диу]]. Ова претставувала најголемата османлиска флота некогаш пуштена по водите на Индиски Океан. Диу бил опсаден со 130 топови. И покрај постојаните напади, опсадата не успела. По неуспешната опсада, Османлиите се вратиле во Аден, каде се утврдиле со своите оружја. Сулејман-паша наредил да се започне втора опсада на Диу, но тоа не се случило. Во 1540 година, Португалците ги испратиле своите сили во Црвено Море, напаѓајќи ги Суакин и Кусајар, обидувајќи се да го заземат Суецкиот Канал со флота од 72 бродови. Во следните години следувале постојани битки помеѓу двете светски сили. === 1540 — 1552 === [[Податотека:Siege of Esztergom 1543.jpg|мини|десно|Опсадата на Острогон (1543)]] Во 1541 царот Карло V [[Алжирска инвазија (1541)|не успеал да го освои]] [[Алжир]], а две години подоцна Кајр ал-Дин (Барбароса) ги опустошил [[Неапол]] и [[Сицилија]]. По нивното закотвување во [[Марсеј]], Французите дозволиле Отоманската морнарица да оди во [[Тулон]], но Турците пустошејќи ги француските села предизвикале многу да избегаат. Во [[1544]] епидемија убила многу робови од галиите, и Турците заробувале француски христијани за да ги заменат. [[Франсоа I]] советувал [[Опсада на Ница|да се нападне Ница]], која била под власт на сојузникот на кралот, Војводата од Савоја, чиј замокот бил отпуштен. [[Кајр ал-Дин]] (Барбароса) починал во 1546 година. Конечно во 1554 Франсоа го раскинал овој сојуз со поткуп на Турците со подароци. Тургут, кој бил заробен и поминал четири години години како роб на галија пред да биде ослободен, на крајот станал Отоманската адмирал и [[Опсада на Триполи (1551)|го презел Триполи]] од [[Малтешки ред|витешкиот ред на Свети Јован]] во [[1551]]<ref>''Cervantes in Algiers: a captive's tale'' by María Antonia Garcés p. 25 [http://books.google.com/books?id=h97ivaPeOx8C&pg=PA25]</ref>, но тие се одмаздиле кога Тургут бил убиен во неуспешната опсада на Малта во [[1565]]. Јован Заполоја, натеран од унгарскиот националист Мартинуци, се оженил со полската принцеза Изабела кратко време пред неговата смрт во [[1540]] година. Нивниот едногодишен син Стефан бил прогласен за крал на Унгарија, но Османлиите сѐ уште ја окупирале неговата земја. Во [[1541]] година бил [[Опсада на Будим (1541)|опсаднат]] градот [[Будим]]. Опсадата резултирала со заземање на градот [[Буда (град)|Будим]]. По оваа победа, [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]] воспоставила контрола над [[централна Унгарија]]. Битката е дел од т.н. [[Мала војна во Унгарија]]. Победата претставува една од најзначајните на Османлиите против Фердинанд I, најмногу поради тоа што градот во следните 150 години бил под нивна контрола<ref>Garnier, p.200</ref>. Откако Фердинанд се обидел да ја презеде [[Пешта]], Сулејман во [[1543]] година се вратил во Унгарија и ја претворил катедралата во [[Будим]] во [[џамија]]. На крајот бил постигнат договор во [[1547]] година, во кој биле вклучени [[Франција]], [[Венеција]], и [[папа Павле III]]; Во [[1543]] година се случила неуспешната опсада на Ница во сојуз со Франција. Фердинанд се согласил да му исплаќа на султанот 30.000 дукати на годишно ниво. Ова му овозможило на Сулејман повторно да ја нападне [[Персија]], да го поврати Тебриз и да го преземе градот Ван во наредната година. Во [[1551]] монахот Мартинуци ја убедил Изабела да му ја предаде [[Трансилванија]] на Фердинанд, како дел од [[Австрија]], во замена за земјиште во [[Шлеска]]. Сулејман на ова реагирал со затворање на австрискиот пратеник две години, но Мартинуци бил прогласен за архиепископ и кардинал. Султанот го испратил Мехмед-паша Соколиќ со армија да ја преземе власта и поставил гарнизон во Липа во Трансилванија. Фердинанд ја опсадил Липа и го убил Мартинуци поради заговор со гарнизонот. Турските трупи извршиле инвазија и повторно го поразиле Фердинанд во [[1552]]. Наредната година Сулејман заминал на неговата последна персиска кампања, во која повторно го освоил [[Ерзурум]] и ја опустошил персиската земја по Горен Еуфрат. Примирјето довело до договор за мир во Амасија во [[1555]] година. Откако Карло V разбрал за поразот на неговиот брат, тој тргнал да се [[Алжирска инвазија (1541)|одмазди во Алжир]]. [[Алжир]] бил под контрола на Османлиите се нашол од [[1529]] година кога Сулејман I го зазел на чело со [[Хајредин Барбароса]]. Барбароса ја напуштил земјата во 1535 година, бидејќи бил избран за Голем адмирал на Османлиското Царство во [[Цариград]], па така тој бил заменет од страна на Хасан Ага. Силите на Хабсбуршката монархија многу доцна тргнале во војна, на [[28 септември]] [[1541]] година. Тоа се случило тогаш, главно поради проблемите во Германија и Фландрија. Целата флота се собрала во заливот кај [[Мајорка]]. Таа броела околу 500 бродови и 24.000 војници. По големото невреме кое ги зафатило регионите околу Мајорка и Алжир, флотата пред преговите на Алжир престигнала на 19 октомври. Во нападот учествувал и [[Ернан Кортес]], т.н. освојувач на [[Мексико]]. Војската на Карло на копно стапнала на [[23 октомври]], каде по ова бил формиран штабот. Војската главно била составена од [[Шпанци]], [[Германци]] и [[Италијанци]], во придружба на 150 витези од [[Малта]]. Поради големата сила која ја имал донесено царот во Алжир, се сметало дека градот многу бргу ќе падне во рацете на христијаните. Но во следните денови започнало да врне силен дожд и регионот бил зафатен од силно невреме. Голем дел од галиите потонале или биле оштетени . По ова започнал напад на Османлиите и царот бил опкружен. Тој бил извлечен со помош на Малтешкиот витешки ред. [[Андреа Дорија]] успеал да побегне во [[Кејп Матифу]], на околу 5 милји од [[Алжир]]. Тој му предложил на својот царот да се засолни заедно со него во Матифу. По долгите патувања, на [[3 декември]] конечно царот пристигнал во југоисточниот дел од Шпанија, кај Картагина. Во 1551 година Османлиите го зазеле [[Опсада на Триполи (1551)|Триполи]]. Триполи станал важен центар на империјата и престолнина на османлиската провинција [[Триполитанија]]. Подоцна во [[1560]] година од страна на христијаните бил направен обид за враќање на градот, но истиот завршил со неуспех. === 1553 — 1566 === Во [[1553]] година се случила окупација на островот [[Корзика]] заедно со [[Франција]]. Островот имал значително стратешко значење во западниот дел на Средоземјето, претставувајќи го центарот на комуникација на Хабсбуршката мрежа помеѓу денешна Шпанија и Италија. Заземањето на островот било од огромно значење за [[Франција]], која го окупирала а по ова и го зазела под своја контрола. Османлиите [[Опсада на Малта (1565)|ја опсадиле Малта]] во мај [[1565]] година и 700 Витези на Свети Јован биле држени внатре сè додека не пристигнале Шпанците во септември и не ги принудиле Турците да заминат. Повеќе од 20.000 Турци загинале или се бореле со болеста, додека 7.000 Малтежани и Шпанци ги загубиле своите животи. По неуспешната опсада на Малта, Сулејман освен војните со [[Португалија]] во [[Индиски Океан]] ги обновил и војните со Фердинанд со сила од околу 200.000 војници. Целта бил грофот [[Николај Зрински]], кој го убил миленикот Мухамед од Трикала во Сиклос во 1552 година. [[Податотека:OttomanEmpire1566.png|мини|десно|Османлиското Царство за време на смртта на Сулејман I]] [[Битка кај Сигетвар|Битката кај Сигетвар]] била последната на Сулејман I. Битката се случила во [[1566]] година против силите на Хабсбуршката монархија на чело со хрватскиот бан [[Никола Шубиќ]]. Претходно османлиската војска била засолнета во Будим и Белград. Големиот везир [[Мехмед-паша Соколовиќ]] го советувал на султанот најпрвин да се зазеде Сигетвар, а потоа да се продолжи кон Токај. Опсадата завршила со освојување на тврдината на градот од страна на Османлиите. Самиот султан Сулејман I не го дочекал паѓањето на градот, бидејќи починал во неговиот камп на [[5 септември]] [[1566]] година. Големиот везир [[Мехмед-паша Соколовиќ]] ја сокрил смртта на султанот, го убил докторот за да остане смртта во тајност и дал телото на Сулејман да се балсамира и наредил телото да не се закопа сè додека битката не биде добиена. == Културни и економски настани== Сулејман бил пофален од страна на царскиот пратеник Бузбек за неговата правда и за именување на способни и заслужни мажи за владините позициии. Во [[1535]] везирот Ибрахим направил договор со Французите што им овозможило да тргуваат слободно со дел од Отоманското Царство<ref name=imber51/> . Империјата на Сулејман вклучувала дваесет различни етнички групи и 21 влади, повеќето од нив биле во муслиманската [[Азија]], но тој ги третирал европските христијани со извесна толеранција по нивното освојување. Османлиските закони биле осовременети од [[Мула Ибрахим]] од [[Алеп]] и ослободени од традиционалните исламски закони. Христијаните се нашле под ''Кодексот за рајата'' и нивниот десеток и данокот од капитација биле толку умерени што некои селани избегале од христијанските господари во Унгарија за да бидат под османлиска власт. Казните биле модернизирани со парична казна како замена за физичкото казнување, осакатувањето и смртта во многу случаи, иако напорите за здобивање на чест сѐ уште можеле да значат сечење на рака за лажно сведочење, фалсификување, или дистрибуција на фалсификувани пари. Каматните стапки биле ограничени на 11%. Животните кои се користат за работа требало да бидат третирани љубезно. Сулејман бил многу богат со годишен приход од околу дванаесет милиони дукати; неговите војни биле плаќани од пленот (вклучувајќи ја и продажбата на многу луѓе како робови) и од данокот од христијанските вазали. Подоцна во неговото владеење тој почнал да бара подароци од службениците кои ги назначил на повисоки позиции. Судиите (кадии и муфтии) биле имуни на оданочување и конфискација на нивниот имот, што ги правело привилегирана елита. Осум колеџи се состанувале во главните џамии и во училиштата се студирала [[граматика]], [[синтакса]], [[логика]], [[метафизика]], [[филологија]], [[метафизика]], [[реторика]], [[геометрија]], [[астрономија]] и [[астрологија]]<ref name="atil24"/><ref>Russell, [http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE7D6163EF935A15752C0A961948260 The Age of Sultan Suleyman].</ref>. Високото образование обично го нагласувало исламскиот закон. Најпознат архитект во времето на Сулејман I бил [[Мимар Синан]]. Тој создал една нова ера не само во османлиската архитектура туку и во светската, создавајќи вкупно 334 градби во различни градови. Првата позначајна градба му била [[Џамија Шехзаде|џамијата Шехзаде]] од [[1548]] година, [[Сулејманова џамија|Сулејмановата џамија]] од [[1557]] година, и [[Селимова џамија|Селимовата џамија]] во [[Едрене]]. == Семејни настани == Султанот Сулејман имал четри жени. Од првата, Фулан хатун се родил во [[1512]] година се родил Махмуд кој починал по девет години. Во 1511 година се оженил со [[Ѓулфем хатун]], која му родила син но починал по само неколку месеци. Од бракот со [[Махидевран султан]] се родиле [[Разије султан]] и [[Шехзаде Мустафа|Мустафа]], и како прв син бил воспитуван како наследник на престолот. Целата работа се променила со пристигнувањето на украинката [[Александра Лисовска]] во харемот како поклон на султанот од [[Паргали Ибрахим-паша]]<ref>Ahmed, 43.</ref>. Нејзината харизма го привлекувала секој во харемот, поради кое го добила името Хурем кое во превод значи ''насмеана''. Таа бргу по пристигањето во харемот во палaтата [[Топкапи-сарај]] станала султанов сопатник во креветот. Бидејќи не служила само за сексуално задоволување и како мајка на можните машки наследници, таа се покажала и како добар оратор и искрен пријател. По големата кавга меѓу Махидевран и Рокселана, Сулејман ја протерал Махидевран и нејзиниот син Шехзаде Мустафа во градот Маниса. По ова [[Рокселана]] станала омилена на султанот, односно хасеки. Во [[1522]] година Рокселана го родила принцот [[Шехзаде Мехмед]]. Во 1526 година се родила [[Михримах султан]], која подоцна била омажена за [[Рустем-паша]]. Од Рокселана, на султанот му се родиле и [[Селим II|Селим]], [[Шехзаде Бајазит|Бајазит]] и [[Шехзаде Џихангир|Џихангир]]. Рокселана станала една од најсилните жени во харемот. Таа настојувала да ги исполни сите желби на Сулејман. Тој бил спремен да се ожени со неа и да ја прогласи за султанија, нешто што никогаш претходно не се било случило од настанувањето на империјата<ref name="Kinross236"/>. Така свадбата се случила во [[1530]] година.<ref>Mansel, 86.</ref>. Се смета дека [[Паргали Ибрахим-паша]] бил погубен поради големото влијание во империјата<ref>Margaret Rich Greer, Walter Mignolo, Maureen Quilligan. [http://books.google.com/books?id=T4_rFZLGF1IC&pg=PA41&dq=Parga%2Bibrahim+Pasha%2Bgreek&hl=el&ei=sCVdTIaoA8_-sQb1gNG4Bw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CC0Q6AEwADgU#v=snippet&q=%22Ibrahim%20Pasha%2C%20his%20intimate%20and%20grand%20vezir%2C%20a%20Greek%20from%20Parga%20in%20Epirus%22&f=false ''Rereading the Black Legend: the discourses of religious and racial difference in the Renaissance empires.''], University of Chicago Press, 2007. ISBN 978-0-226-30722-0, p. 41: "Ibrahim Pasha, his intimate and grand vezir, a Greek from Parga in Epirus"</ref><ref>Willem Frederik Bakker.[http://books.google.com/books?id=hAUVAAAAIAAJ&pg=PA312&dq=Parga%2Bibrahim+Pasha%2Bgreek&hl=el&ei=sCVdTIaoA8_-sQb1gNG4Bw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CDoQ6AEwAjgU#v=onepage&q=%22Ibrahim%20was%20the%20son%20of%20a%20Greek%20fisherman%20from%20the%20Epirot%20town%20of%20Parga%22&f=false ''Studia Byzantina et Neohellenica Neerlandica.''] BRILL, 1972. ISBN 978-90-04-03552-2 ,p. 312</ref> , но за неговата смрт најмногу одговорна била Рокселана. Сулејман започнал да се плаши и за неговиот престол па поради ова бил погубен. По смртта на Ибрахим-паша, на Сулејман како доверлив човек му останал само Рокселана. Како прв роден син, Мустафа бил наследник на османлискиот престол но според некои историчари по женидбата на Сулејман со [[Рокселана]] тој како свој наследник го гледал [[Шехзаде Мехмед]], најстариот син на Рокселана. Сулејман му овозможил повеќе прилики на Мехмед и според тоа тој го подготвувал за престолонаследник. По овие случувања, Мустафа доживеал и втор шок од страна на неговиот татко по неговото преместување од [[Маниса]] во [[Амасија]]. Владеењето во Маниса му било доделено на Мехмед. И покрај тоа што бил преместен во Амасија, [[Шехзаде Мустафа|Мустафа]] добил декрет според кој неговиот татко сѐ уште во него гледал како иден султан. Во [[1547]] година во времето на Османлиско-сефевидската војна, Сулејман се сретнал со своите три синови на различни места за да разговара за политичката ситуација во земјата. По ова следувала трка кон престолот меѓу тројцата браќа, вклучувајќи го Селим. Во [[1544]] година Селим бил испратен во Маниса како управител. Животот на Мустафа бил во опасност посебно по смртта на [[Паргали Ибрахим-паша]] и новиот сојуз меѓу [[Рустем-паша]] и Рокселана. Рокселана според повеќе извори направила заговор за убивање на Мустафа. Во текот на еден поход, Рустем-паша испратил еден од најдоверливите негови луѓе да извести дека султанот Сулејман не бил на чело на армијата, по кое војниците сметале дека дошло времето принцот Мустафа да го зазеде престолот. Султанот на ова многу се налутил. Така, во текот на Иранскиот поход, армијата на Сулејман заминала во градот Ерегли. Додека тој бил во Ергели, Руштем-паша му понудил на Мустафа да се приклучи кон армијата на неговиот татко. Претходно пак, Рустем го предупредил на султанот дека Мустафа се подготвувал да дојде во Ергели и да го убие на Сулејман. Мустафа ја прифатил понудата на Рустем-паша и заедно со својата војска заминал кон градот Ергели. Сулејман овој потег го видел како закана и решил Мустафа да го убие. Кога Мустафа влегол во шаторот на Сулејман за да се сретнат, стражарите на Сулејман го нападнале и по долгата борба го убиле на принцот. По неговата смрт, јаничарите и војниците на Мустафа протестирале против одлуката на Сулејман, и главно ги обвинувале Рокселана и Рустем-паша. По смртта на Мустафа, Сулејман останал со своите два сина Бајазит и Селим. Селим бил управител на Маниса а Бајазид на Ќутахија. Двата града биле речиси еднакво оддалечени од Истанбул. Сулејман го видел соперништвото меѓу своите два сина па затоа решил да ги смени од нивните должности. Така на Селим му била доделена Конија а на Бајазит Амасија. Но на ова се спротивставил Бајазит, а Селим со поддршка на неговиот татко и на чело со [[Мехмед-паша Соколовиќ]] го поразил својот брат во близина на Конија на [[31 мај]] [[1559]] година<ref>Prof. Dr. Yaşar Yücel-Prof. Dr. Ali Sevim: ''Türkiye Tarihi II'' (History of Turkey), AKDTYK yayınları, İstanbul,1990 p. 299-300</ref>. На Бајазит не му останало ништо друго туку да се врати во Амасија, но успеал да побегне во [[Персија]] заедно со своето семејство. Иако шахот во почетокот му посакал добредојде на младиот принц сепак подоцна по барање на Сулејман тој решил да ги предаде. Наместо тоа, на [[25 септември]] [[1561]] година Бајазид заедно со неговите четири сина биле погубени во Персија по налог на османлискиот султан<ref>Joseph von Hammer:Osmanlı Tarihi Vol II (condensation: Abdülkadir Karahan), Milliyet yayınları, İstanbul. p 36-37</ref>.. Така единствен наследник на Сулејман останал [[Селим II|Шехзаде Селим]]. == Везири== * [[Пири Мехмед-паша]] * [[Паргали Ибрахим-паша]] бил голем везир во периодот од [[1523]] до [[1536]] година. Служел на Сулејман уште во Маниса. Се оженил со неговата сестра Хатиџе султан. Бил погубен во [[1536]] година. * [[Ајас Мехмед-паша]] бил голем везир во периодот од [[1536]] до [[1539]] година. * [[Челеби Љутфи-паша]] бил голем везир во периодот од [[1539]] до [[1541]] година. Бил оженет со сестрата на Сулејман, [[Шах султан]]. * [[Хадим Сулејман-паша]] бил голем везир во периодот од [[1541]] до [[1544]] година. * [[Рустем-паша]] бил голем везир во периодот од [[1544]] до [[1553]] година како и во периодот од [[1555]] до [[1561]] година. Бил оженет со ќерката на Сулејман, [[Михрима султан]]. * [[Кара Ахмед-паша]] бил голем везир во периодот од [[1553]] до [[1555]] година. Бил оженет со сестрата на Сулејман, [[Фатма Султан]]. Погубен поради мито. * [[Семиз Али-паша]] бил голем везир во периодот од [[1561]] до [[1565]] година. * [[Мехмед-паша Соколовиќ]] бил последниот голем везир на Сулејман I од [[1565]] до [[1579]] година. Својата функција ја продолжил и во времето на Селим II. == Наводи == {{наводи|3}} {{Отомански султани}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Сулејман Величествениот| ]] [[Категорија:Отомански султани од 16 век]] [[Категорија:Родени во 1494 година]] [[Категорија:Починати во 1566 година]] [[Категорија:Луѓе од Трабзон]] [[Категорија:Отомански Турци]] [[Категорија:Туркиски владетели]] [[Категорија:Деца на Селим I]] szw491cdnujhbunaswms99j11lba0fy 5605906 5605905 2026-08-07T12:05:41Z Buli 2648 5605906 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Сулејман I | title = {{unbulleted list|[[Чувар на Двете Свети Џамии]]|Shah of Baghdad in [[Ottoman Iraq|Iraq]]<ref name=caesar>{{cite book|title=medieval worlds comparative & interdisciplinary studies|volume=14|year=2021|chapter=These are the narratives of bygone years: Conquest of a Fortress as a Source of Legitimacy|author=Dimitri Korobeinikov|url=https://www.medievalworlds.net/0xc1aa5576%200x003d0810.pdf|publisher=Austrian Academy of Sciences Press|quote=That the Ottomans might have had a different view was demonstrated by Sultan Sulaymān the Magnificent, who called himself the shah of Baghdad in ‘Iraq (Shah-i Bagdād-i ‘Irāq), the Caesar of Rome (qayṣar-i Rūm), and the sultan in Egypt (Miṣra (i.e. Mısıra) Sulṭān) in the inscription in the fortress of Bender (Bendery, Tighina) in Moldova, AH 945 (29 May 1538–18 May 1539). The title qayṣar-i Rūm (Caesar of Rome) was a traditional designation of the Byzantine emperor in Persian and Ottoman sources (from the Arabic al-qayṣar al-Rūm).|page=180}}</ref>|[[Sultan of Egypt]]<ref name=caesar />|[[Caesar of Rome]]<ref name=caesar />|[[Khagan]]<ref>{{cite book|title=Oriental Translation Fund|volume=33|year=1834|page=19}}</ref>}} | title_text = | more = | image = EmperorSuleiman.jpg | alt = | caption = Portrait attributed to circle of [[Titian]] and dated to after 1543<ref>{{Cite web |last=del Torre |first=Francesca |last2=Deiters |first2=Wencke |title=Sultan Süleyman II in profile |url=https://islamicart.museumwnf.org/database_item.php?id=object;EPM;at;Mus22;10;en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260218221639/https://islamicart.museumwnf.org/database_item.php?id=object;EPM;at;Mus22;10;en |archive-date=18 February 2026 |access-date=18 February 2026 |website=Explore Islamic Art Collections |publisher=[[Museum with No Frontiers]]}}</ref> | succession = [[Sultan of the Ottoman Empire]] ([[Padishah]]) | more_text = | reign = 30 септември 1520 – {{awrap|6 септември 1566}} | predecessor = [[Селим I]] | successor = [[Селим II]] | succession1 = [[Ottoman Caliphate|Ottoman caliph]] (''[[Amir al-Mu'minin]]'') | predecessor1 = Селим I | successor1 = Селим II | birth_date = 6 ноември 1494<ref name= AG-BM-encyc>{{Cite book |last=Ágoston |first=Gábor |editor-last=Ágoston |editor-first=Gábor |editor-first2= Bruce |editor-last2= Masters |title=Encyclopedia of the Ottoman Empire |chapter=Süleyman I |date=2009}}</ref>{{rp|541}} | birth_place = [[Trabzon]], [[Trebizond Eyalet|Trabzon Eyalet]], [[Ottoman Empire]] | death_date = {{Death date and age|1566|09|06|1494|11|06|df=y}}<ref name= AG-BM-encyc />{{rp|545}} | death_place = [[Szigetvár]], [[Kingdom of Hungary (1526–1867)|Kingdom of Hungary]] | burial_place = {{Indented plainlist| * Organs buried at [[Turbék]], Szigetvár, Hungary * Body buried at [[Süleymaniye Mosque]], Istanbul, Turkey }} | spouse = {{marriage|[[Hürrem Sultan]]|May 1534|15 April 1558|end=died}}<ref name="Peirce 2017">{{Harvnb|Peirce|2017|pages=114}}</ref><br/>[[Mahidevran Hatun]] | spouse_type = Consorts | issue = {{plainlist| * Şehzade Mahmud * Şehzade Murad * [[Şehzade Mustafa (son of Suleiman the Magnificent)|Şehzade Mustafa]] * [[Raziye Sultan]] * [[Şehzade Mehmed]] * [[Mihrimah Sultan (daughter of Suleiman I)|Mihrimah Sultan]] * [[Selim II]] * [[Şehzade Abdullah (son of Suleiman the Magnificent)|Şehzade Abdullah]] * [[Şehzade Bayezid]] * [[Şehzade Cihangir]] }} | full_name = Süleyman Şah bin Selim Şah Han<ref>{{cite book|title=Manuscript and Ferman Ornamentation Art in the Ottoman Empire|author1=Hüseyin Odabaş|author2=Coşkun Odabaş|page=123|year=2015}}</ref> | house = [[Отоманска династија|Османлии]] | house_type = Dynasty | father = [[Селим I]] | mother = [[Ајше Хафса султан]] | signature_type = [[Тугра]] | religion = [[Сунитски ислам]] | burial_date = | signature = Tughra of Suleiman I the Magnificent.svg }} {{Infobox Ottoman sultan |Sultan_Name= Сулејман бин Селим Хан |title=[[Список на отомански султани|Султан на]] [[Отоманското Царство]]<br/>[[Чувар на двете свети џамии]]<br/>[[Калиф]]<br/>[[Емир]] |image_portrait= EmperorSuleiman.jpg |image_tugra= Tughra of Suleiman I the Magnificent.svg |caption= |reign= 1520–1566 (46 години) |Military= Територијално проширување на Отоманското Царство |coronation= 30 септември 1520 |name = <br/>Сулејман Величествениот<br/>Сулејман Законодавецот<br/>سلطان سليمان اول |fullname= Сулејман бин Селим Хан |before= [[Селим I]] |after= [[Селим II]] |suc-type= Heir Apparent |consort= [[Рокселана]] |issue= Шехзаде Махмуд (1511–1521)<br/> [[Шехзаде Мустафа (син на Сулејман I)|Шехзаде Мустафа]] (1515–1553)<br/> [[Шехзаде Мехмед (син на Сулејман I)|Шехзаде Мехмед]] (1521–1543)<br/> [[Шехзаде Абдула (син на Сулејман I)|Шехзаде Абдула]] (1522-1524)<br /> [[Михримах султан]] (1524–1578)<br/> [[Селим II|Шехзаде Селим]] (1525–1574)<br/> [[Шехзаде Бајазит (син на Сулејман I)|Шехзаде Бајазит]] (1527–1561)<br/> [[Шехзаде Џихангир (син на Сулејман I)|Шехзаде Џихангир]] (1535–1553)<br/> |royal house= [[Отоманска династија]] |father= [[Селим I]] |mother= [[Ајше Хафса султан]] |birth_date={{birth date|1494|11|06|df=y}} |birth_place=[[Трабзон]] |death_date= 7 септември 1566 (на 71 година) |death_place=[[Сигетвар]], [[Унгарија]] |burial_place=[[Сулејманова џамија]], [[Цариград]]<ref>''The Encyclopædia Britannica'', Vol.7, Edited by Hugh Chisholm, (1911), 3; ''Constantinople, the capital of the Turkish Empire...''</ref><ref>[http://concise.britannica.com/ebc/article-9368294/Istanbul Britannica, Istanbul] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071218080707/http://concise.britannica.com/ebc/article-9368294/Istanbul |date=2007-12-18 }}:''When the Republic of Turkey was founded in 1923, the capital was moved to Ankara, and Constantinople was officially renamed Istanbul in 1930.''</ref> (денешен [[Истанбул]]) |spouse 2= [[Хасеки]] [[Хурем султан]] <br/>[[Махидевран султан]] |religion=[[суни ислам]] |}} '''Сулејман I''' ({{langx|ota|{{Script|Arab|سلطان سليمان اول}}}}, ''Sultān Suleimān-i evvel'' или {{rtl-lang|ota|{{Script|Arab|قانونى سلطان سليمان}}}}, ''Kānūnī Sultān Suleimān'', [[турски]]: ''I. Süleyman'') — десеттиот [[султан]] на [[Отоманското Царство]] со кое управувал во периодот од 1520 до 1566 г. и со тоа најдолго се задржал на престолот од сите султани. Во европската традиција е познат како ''Сулејман Величествениот''<ref>Merriman.</ref> а во источната како ''Законодавецот'' ([[турски]]: ''Kanuni''; [[арапски]]: القانونى‎, ''al‐Qānūnī'') главно поради воведување на реформи во законодавниот систем на земјата. Освен законодавни, тој спровел и административни, воени, судски, даночни и образовни реформи. Во текот на неговото владеење империјата се протегала од [[Будимпешта]] на [[Дунав]] до [[Асуан]] и реката [[Нил]], заедно со реките [[Еуфрат]] и [[Тигар]] до [[Грузија]] и [[Гибралтар]]. Сулејман бил истакнат поет а исто така и голем заштитник на културата, литературата и архитектонскиот развој<ref name=atil24>Atıl, 24.</ref>. Тој зборувал пет јазици: отомански, арапски, чагатаи, персиски и српски јазик. Во последните дваесет години бил под влијание на неговата омилена [[Рокселана]], која успеала да стане законска жена на султанот, нешто што не можела да постигне ниту една од наложниците во изминатите два века. Започнувајќи кампања во Унгарија, Сулејман не доживеал да победи. Неговата смрт била скриена и раководењето со империјата продолжило без султанот, но во негово име, додека да дојде на престолот неговиот син од [[Рокселана]] - [[Селим II]], со кој започнала ерата на падот на империјата. == Рани години== [[Податотека:Semailname 47b.jpg|thumb|лево|150px|Сулејман во млади години]] Сулејман е роден во [[Трабзон]] на [[6 ноември]] [[1494]] година<ref>Clot, 25.</ref>. Негова мајка била [[Ајше Хафса султан]] која починала во [[1534]] година. Кога имал седум години Сулејман бил испратен да проучува [[наука]], [[историја]], [[литература]], [[теологија]] и воени тактики во училиштата на [[Топкапи-сарај]]. Како млад човек, тој се спријателил со [[Паргали Ибрахим-паша|Ибрахим Паргали]] кој подоцна му станал еден од најдоверливите соработници<ref>{{Наведена книга|first=Noel|last=Barber|title=The Sultans|url=https://archive.org/details/sultansbarb00barb|location=New York|publisher=[[Simon & Schuster]]|year=1973|pages=[https://archive.org/details/sultansbarb00barb/page/36 36]|isbn=0-7861-0682-4}}</ref>. На 17 години бил назначен за управител на Кафа и Маниса (тогаш [[Сарухан]]) а кратко време бил управител и на [[Едрене]]<ref>Clot, 28.</ref>. По смртта на неговиот татко [[Селим I]] ([[1465]]-[[1520]]) Сулејман влегол во [[Цариград]] каде бил прогласен за десеттиот султан на [[Османлиското Царство]]. Некои историчари тврдат дека во младоста Сулејман се восхитувал за [[Александар Велики]]<ref>Lamb, 14.</ref><ref>Barber, 23.</ref>. Тој бил под влијание на визијата на Александар на градење на светска империја, кои ќе ги опфати истокот и западот. == Воени и политички настани == === 1520 — 1529 === По наследувањето на неговиот татко, Сулејман започнал серија воени освојувања. Сулејман го започнал своето владеење со давање на пари на јаничарите и ослободил околу 600 египетски затвореници и некои трговци кои неговиот татко неправедно ги казнил. Високи офицери обвинети за суровост биле осудени и погубени. На почетокот од неговото владеење во [[1521]] година било задушено востанието на османлискиот управител на [[Дамаск]]. По ова Сулејман ги освоил двете места кои Мехмед Освојувачот не успеал да ги освои, [[Опсада на Белград (1521)|Белград во 1521]] и [[Опсада на Родос|Родос]] следната година. Падот на Белград во [[1521]] година претставувал третиот обид за освојување на унгарската тврдина од [[Османлии]]те<ref>Imber, 49.</ref>. Сулејман своите сили ги мобилизирал во мај [[1521]] година. За разлика од претходните два напади, во овој напад Османлиите одлучиле да нападнат преку реката [[Сава]]. За да се оствари овој напад, Османлиите најпрво морале да го заземат [[Срем]]. Бранителите упорно пружиле отпор но нивните ресурси биле доста исцрпени па градот морал да биде предаден на [[29 август]]. Падот на [[Белград]] ја покажала неспособноста на [[Кралство Унгарија]] да се спротивстави на растечката османлиска моќ. Следната [[1522]] година [[Османлии]]те го зазеле Родос од [[Малтешки ред|Рицарите на Свети Јован]]<ref>Kinross, 176.</ref>. По 145 дена преживеаните витези капитулирале и им било дозволено да го напуштат Родос, тие потоа скитале пет години сè додека не си нашле дом на [[Малта]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.malta.com/about-malta/history-of-malta.html |title=The History of Malta |accessdate=2014-08-10 |archive-date=2007-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070501155037/http://www.malta.com/about-malta/history-of-malta.html |url-status=dead }}</ref>. Османлиите со зазимањето на островот ја обезбедиле целосната контрола над источното [[Средоземје]]. Во [[1522]] година починал пашата Кајр Бег како [[управител на Египет]]. На негово место бил ставен [[Хаин Ахмед-паша]] во [[1523]] година. Ахмед-паша бил разочаран од оваа одлука на султанот бидејќи сметал дека треба да биде избран за главен везир чие место му било отстапено на неговиот соперник [[Паргали Ибрахим-паша]]. Така тој се самопрогласил за султан на [[Египет]] како независен од [[Османлиското Царство]]. Тој започнал да кова монети со својот лик со цел да ја легитимира својата власт. Сулејман веднаш испратил свои агенти кои извршиле неуспешен атентат во неговата бања, по кој настан тој се обидел да побегне од [[Каиро]] но набргу бил фатен и погубен. По неговата смрт, големиот везир Ибрахим-паша Паргали спровел обемни административни реформи од [[1525]], со кои отоманската власт во Египет се зацврстила и траела речиси три века. По три години без војна [[јаничари]]те на се побуниле и го пљачкосале еврејскиот кварт во [[Истанбул]] и куќите на офицерите. На Сулејман му се заканувала опасност, но бунтот бил потиснат, водачите биле погубени, а други ги загубиле своите позиции. Повеќето од јаничарите се смириле со подароци во пари и нов воен поход. Во април [[1526]] година султанот заедно со Ибрахим-паша заминале кон [[Унгарија]]. Унгарците доживеале катастрофален пораз во [[Мохачка битка (1526)|Мохачката битка]]<ref>Kinross, 187.</ref>. Унгарските аристократи исто како и во опсадата на Белград биле повторно неподготвени. Унгарската војска била поделена на три групи: во [[Трансилванија]] на чело со [[Јанош Заполски]], главната група која ја предводил самиот крал и една мала група под раководство на [[Кристоф Франкопан]]. Вкупниот број на војници на христијанските сојузници бил околу 35.000 луѓе наспроти 50.000 [[Османлии]]. Во почетокот на битката христијаните постигнале успех, но во следниот период таа била обиколена а унгарскиот крал сакал да побегне од бојното поле но се удавил во реката. Поголемиот дел од унгарските аристократи или загинале или биле погубени од султанот. Се смета дека повеќе од 14.000 Унгарци биле убиени во битката. По крајот на битката бил означен крајот на независноста на [[Кралство Унгарија]]. Така [[Бохемија]], северна и западна Унгарија станале дел од [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] на чело со [[Фердинанд I]], а Османлиите завладеале со централна и јужна [[Унгарија]] како и дел од [[Трансилванија]], поставувајќи го на чело на вазалската земја [[Јован Запола]]. Во меѓувреме Туркмените во [[Анадолија]] се побуниле. Во време кога во империјата доживеала финансиски тешкотии поради воените дејствија, па биле зголемени државните давачки. Додека Сулејман бил на воен поход во Унгарија, [[Џелали|Календар Челеби]] успеал да собере армија од 30.000 луѓе. Сулејман го испратил својот везир Ибрахим-паша по кое востанието било крваво задушено. По Мохачката битка, Османлиите биле принудени да се повлечат од [[Панонија|Панонската низнина]], главно поради ангажирањето на армијата во другите делови од имеријата. Најмногу од повлекувањето на Османлиите искористил Фердинанд I, поради неговите претензии да стане крал на Унгарија. Во 1527 година тој го поразил османлискиот вазал и ги зазел [[Будим]], [[Комаром]] и [[Секешфехервар]] (1528). Во тој период османлискиот султан и покрај молбата на неговиот вазал, тој не покренал нов воен поход. Кога Сулејман му објавил војна на Фердинанд во јануари [[1529]] година, тој, исто така, сакал да го освои и [[Падот на Алжир (1529)|западниот дел]] на [[Средоземје]]то, и затоа повторно дал поддршка на [[Хајредин Барбароса]] да отпатува кон [[Алжир]]. Барбароса добил поддршка од 2.000 јаничари, како и голема финансиска помош и ја зазел шпанската тврдина. [[Податотека:Anton Hickel - Roxelane und der Sultan.jpg|мини|десно|Султан Сулејман и Хурем Султан. Портрет од Антон Хикел]] Фердинанд бил во сојуз со царот [[Карло V]]. Забавена со дождови и поплави, османлиската војска на Сулејман морала да се откаже од опсадата на Виена во октомври [[1529]] година<ref>{{Наведена книга|first=Stephen|last=Turnbull|title=The Ottoman Empire 1326&nbsp;– 1699|url=https://archive.org/details/ottomanempire1320000turn|location=New York|publisher=[[Osprey Publishing]]|year=2003|pages=[https://archive.org/details/ottomanempire1320000turn/page/50 50]}}</ref>. Околу 40.000 Турци и 20.000 христијани биле убиени во бескорисната војна. Сулејман повел поход против царските сили во [[1532]], но се соочил со тврдоглав отпор од страна на градот Гунс. Акинџи коњицата и татарските сојузници ја ограбиле Штаерска во [[Австрија]] додека Сулејман се повлекувал назад кон [[Белград]]. Фердинанд испратил пратеник и било склучено примирје во [[1533]]. === 1530 — 1539 === По крајот на опсадата на Виена, Сулејман повел поход против царските сили во [[1532]], но се соочил со тврдоглав отпор од страна на градот Гунс. Акинџи коњицата и татарските сојузници ја ограбиле [[Штаерска]] во [[Австрија]] додека Сулејман се повлекувал назад кон Белград. Фердинанд испратил пратеник и било склучено примирје во [[1533]] година. Во меѓувреме во 1532 година започнала [[Отоманско-персиска војна (1532–1555)|Османлиско-персиската војна]]<ref name=imber51>Imber, 51.</ref>. Војната била предизвикана од територијалните спорови помеѓу двете империи, особено кога бегот од Битлиш одлучил да се стави себеси под персиска заштита. Исто така, Тахмасп го убил управителот на [[Багдад]] кој бил на страната на Сулејман. [[Персија]] во текот на војната сакала да направи сојуз со [[Хабсбуршка династија|Хабсбуршката династија]] со кое Османлиското Царство ќе биде нападната на два фронта. Во конфликтот, најпрвин Ибрахим-паша, а подоцна и самиот султан Сулејман започнале успешно да го зазимаат денешен [[Ирак]], каде во [[1534]] година го зазеле [[Багдад]]. Конфликтот завршил со потпишување на [[Договор од Амасија (1555)|договорот во Амасија]] во [[1555]] година меѓу двата владетели. Договорот ја дефинирал границата меѓу двете земји и истиот бил проследен со дваесетгодишен мир. Со овој договор, [[Ерменија]] и [[Грузија]] биле поделени меѓу двете земји подеднакво, [[Османлии]]те го добиле поголемиот дел од [[Ирак]] заедно со [[Багдад]] кој им овозможил излез на [[Персиски Залив|Персискиот Залив]], а [[Персија]] го задржала својот поранешен главен град [[Тебриз]]<ref name=sicker206>Sicker, 206.</ref>. Османлиите според договорот им дале дозвола на персиските верници да одат слободно во светите места [[Мека]] и [[Медина]]. Во Персија отоманскиот благајник Челеби имал лоши односи со везирот [[Паргали Ибрахим-паша]] бидејќи бил обвинет од него за проневера. Пред да биде погубен, Челеби му напишал писмо на Сулејман обвинувајќи го Ибрахим за предавство бидејќи себеси се нарекувал султан. Ибрахим, некогаш христијанин и сѐ уште роб на Сулејман, бил осомничен за непочитување на [[Куран]]от, за заговор со [[Франција]], и бил омразен поради неговото огромно богатство. Во [[1536]] Сулејман го поканил Ибрахим на вечера, и везирот бил пронајден убиен следното утро. Отоманската морнарица имала галии кои ги веслале воени заробеници. На успешниот пират [[Кајр ал-Дин]] му била дадена команда и [[Освојување на Тунис (1534)|Тунис бил освоен]] во [[1534]] година<ref>Crowley, p.56</ref>. Овој град бил нападнат и од страна на царот Карло V и неговата армада предводена од адмирал [[Андреа Дорија]]. [[Кајр ал-Дин]], познат како Барбароса поради неговата црвена брада избегал, а потоа облекувајќи ги неговите луѓе како [[Шпанци]] и под тоа знаме ги ограбувал Балеарските Острови, земајќи 5.700 затвореници од Порт Махон во Менорка. Во [[1536]] Османлиите изградиле двесте бродови со цел да ја нападнат [[Италија]] и [[Отранто]] [[Османлиска инвазија на Отранто|бил заземан следната година]]. Десет илјади Италијанци биле продадени на пазарите за робови во Истанбул. Во [[1537]] Венецијанците и се придружиле на "''светата лига''" на кралски сили против Турците но отоманската морнарица ги поразила доволно на Крф и во заливот Арта за да им овозможи на Турците да доминираат на [[Средоземје]]то во наредната третина на векот. Тие се согласиле на примирје во 1540 година, но Венеција морала да се откаже од [[Мореја]](Пелопонез) и нејзините егејски острови. Во [[1538]] година била организирана првата [[Отомански поморски експедиции во Индиски Океан|поморска експедиција]] кон [[Индиски Океан]]. По експедициите на [[Васко де Гама]], моќната португалска морнарица ја презела контролата на Индискиот Океан. [[Бахадур Шах]] апелирал до [[Цариград]] за заедничка акција против португалската морнарица<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.historycooperative.org/proceedings/seascapes/casale.html |title=History cooperative |accessdate=2012-08-03 |archive-date=2012-08-03 |archive-url=https://archive.today/20120803150840/www.historycooperative.org/proceedings/seascapes/casale.html |url-status=live }}</ref>. Сулејман I ја искористил оваа можност за да ја провери португалската доминација во Индискиот Океан и го именувал [[Хадим Сулејман-паша]] како адмирал на неговата флота<ref name="Özcan1997"/><ref>http://jis.oxfordjournals.org/content/7/1/32.extract</ref><ref name="Farooqi1989">{{Наведена книга|author=Naimur Rahman Farooqi|title=Mughal-Ottoman relations: a study of political & diplomatic relations between Mughal India and the Ottoman Empire, 1556-1748|url=http://books.google.com/books?id=uB1uAAAAMAAJ|accessdate=30 September 2012|year=1989|publisher=Idarah-i Adabiyat-i Delli}}</ref> . Поморските сили биле составени од околу 90 галии. Во [[1538]] година тој пловел кон [[Индија]] преку Црвеното и Арапското Море, само за да дознаее дека Бахадур Шах бил убиен за време на судирите со португалската морнарица и неговиот наследник направил сојуз со [[Португалија]]. Во [[1538]] година од страна на Османлиите бил окупиран Аден, на чело со Сулејман-паша. Османлиската флота на [[4 септември]] [[1538]] година престигнала [[Опсада на Диу|пред градот Диу]]. Ова претставувала најголемата османлиска флота некогаш пуштена по водите на Индиски Океан. Диу бил опсаден со 130 топови. И покрај постојаните напади, опсадата не успела. По неуспешната опсада, Османлиите се вратиле во Аден, каде се утврдиле со своите оружја. Сулејман-паша наредил да се започне втора опсада на Диу, но тоа не се случило. Во 1540 година, Португалците ги испратиле своите сили во Црвено Море, напаѓајќи ги Суакин и Кусајар, обидувајќи се да го заземат Суецкиот Канал со флота од 72 бродови. Во следните години следувале постојани битки помеѓу двете светски сили. === 1540 — 1552 === [[Податотека:Siege of Esztergom 1543.jpg|мини|десно|Опсадата на Острогон (1543)]] Во 1541 царот Карло V [[Алжирска инвазија (1541)|не успеал да го освои]] [[Алжир]], а две години подоцна Кајр ал-Дин (Барбароса) ги опустошил [[Неапол]] и [[Сицилија]]. По нивното закотвување во [[Марсеј]], Французите дозволиле Отоманската морнарица да оди во [[Тулон]], но Турците пустошејќи ги француските села предизвикале многу да избегаат. Во [[1544]] епидемија убила многу робови од галиите, и Турците заробувале француски христијани за да ги заменат. [[Франсоа I]] советувал [[Опсада на Ница|да се нападне Ница]], која била под власт на сојузникот на кралот, Војводата од Савоја, чиј замокот бил отпуштен. [[Кајр ал-Дин]] (Барбароса) починал во 1546 година. Конечно во 1554 Франсоа го раскинал овој сојуз со поткуп на Турците со подароци. Тургут, кој бил заробен и поминал четири години години како роб на галија пред да биде ослободен, на крајот станал Отоманската адмирал и [[Опсада на Триполи (1551)|го презел Триполи]] од [[Малтешки ред|витешкиот ред на Свети Јован]] во [[1551]]<ref>''Cervantes in Algiers: a captive's tale'' by María Antonia Garcés p. 25 [http://books.google.com/books?id=h97ivaPeOx8C&pg=PA25]</ref>, но тие се одмаздиле кога Тургут бил убиен во неуспешната опсада на Малта во [[1565]]. Јован Заполоја, натеран од унгарскиот националист Мартинуци, се оженил со полската принцеза Изабела кратко време пред неговата смрт во [[1540]] година. Нивниот едногодишен син Стефан бил прогласен за крал на Унгарија, но Османлиите сѐ уште ја окупирале неговата земја. Во [[1541]] година бил [[Опсада на Будим (1541)|опсаднат]] градот [[Будим]]. Опсадата резултирала со заземање на градот [[Буда (град)|Будим]]. По оваа победа, [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]] воспоставила контрола над [[централна Унгарија]]. Битката е дел од т.н. [[Мала војна во Унгарија]]. Победата претставува една од најзначајните на Османлиите против Фердинанд I, најмногу поради тоа што градот во следните 150 години бил под нивна контрола<ref>Garnier, p.200</ref>. Откако Фердинанд се обидел да ја презеде [[Пешта]], Сулејман во [[1543]] година се вратил во Унгарија и ја претворил катедралата во [[Будим]] во [[џамија]]. На крајот бил постигнат договор во [[1547]] година, во кој биле вклучени [[Франција]], [[Венеција]], и [[папа Павле III]]; Во [[1543]] година се случила неуспешната опсада на Ница во сојуз со Франција. Фердинанд се согласил да му исплаќа на султанот 30.000 дукати на годишно ниво. Ова му овозможило на Сулејман повторно да ја нападне [[Персија]], да го поврати Тебриз и да го преземе градот Ван во наредната година. Во [[1551]] монахот Мартинуци ја убедил Изабела да му ја предаде [[Трансилванија]] на Фердинанд, како дел од [[Австрија]], во замена за земјиште во [[Шлеска]]. Сулејман на ова реагирал со затворање на австрискиот пратеник две години, но Мартинуци бил прогласен за архиепископ и кардинал. Султанот го испратил Мехмед-паша Соколиќ со армија да ја преземе власта и поставил гарнизон во Липа во Трансилванија. Фердинанд ја опсадил Липа и го убил Мартинуци поради заговор со гарнизонот. Турските трупи извршиле инвазија и повторно го поразиле Фердинанд во [[1552]]. Наредната година Сулејман заминал на неговата последна персиска кампања, во која повторно го освоил [[Ерзурум]] и ја опустошил персиската земја по Горен Еуфрат. Примирјето довело до договор за мир во Амасија во [[1555]] година. Откако Карло V разбрал за поразот на неговиот брат, тој тргнал да се [[Алжирска инвазија (1541)|одмазди во Алжир]]. [[Алжир]] бил под контрола на Османлиите се нашол од [[1529]] година кога Сулејман I го зазел на чело со [[Хајредин Барбароса]]. Барбароса ја напуштил земјата во 1535 година, бидејќи бил избран за Голем адмирал на Османлиското Царство во [[Цариград]], па така тој бил заменет од страна на Хасан Ага. Силите на Хабсбуршката монархија многу доцна тргнале во војна, на [[28 септември]] [[1541]] година. Тоа се случило тогаш, главно поради проблемите во Германија и Фландрија. Целата флота се собрала во заливот кај [[Мајорка]]. Таа броела околу 500 бродови и 24.000 војници. По големото невреме кое ги зафатило регионите околу Мајорка и Алжир, флотата пред преговите на Алжир престигнала на 19 октомври. Во нападот учествувал и [[Ернан Кортес]], т.н. освојувач на [[Мексико]]. Војската на Карло на копно стапнала на [[23 октомври]], каде по ова бил формиран штабот. Војската главно била составена од [[Шпанци]], [[Германци]] и [[Италијанци]], во придружба на 150 витези од [[Малта]]. Поради големата сила која ја имал донесено царот во Алжир, се сметало дека градот многу бргу ќе падне во рацете на христијаните. Но во следните денови започнало да врне силен дожд и регионот бил зафатен од силно невреме. Голем дел од галиите потонале или биле оштетени . По ова започнал напад на Османлиите и царот бил опкружен. Тој бил извлечен со помош на Малтешкиот витешки ред. [[Андреа Дорија]] успеал да побегне во [[Кејп Матифу]], на околу 5 милји од [[Алжир]]. Тој му предложил на својот царот да се засолни заедно со него во Матифу. По долгите патувања, на [[3 декември]] конечно царот пристигнал во југоисточниот дел од Шпанија, кај Картагина. Во 1551 година Османлиите го зазеле [[Опсада на Триполи (1551)|Триполи]]. Триполи станал важен центар на империјата и престолнина на османлиската провинција [[Триполитанија]]. Подоцна во [[1560]] година од страна на христијаните бил направен обид за враќање на градот, но истиот завршил со неуспех. === 1553 — 1566 === Во [[1553]] година се случила окупација на островот [[Корзика]] заедно со [[Франција]]. Островот имал значително стратешко значење во западниот дел на Средоземјето, претставувајќи го центарот на комуникација на Хабсбуршката мрежа помеѓу денешна Шпанија и Италија. Заземањето на островот било од огромно значење за [[Франција]], која го окупирала а по ова и го зазела под своја контрола. Османлиите [[Опсада на Малта (1565)|ја опсадиле Малта]] во мај [[1565]] година и 700 Витези на Свети Јован биле држени внатре сè додека не пристигнале Шпанците во септември и не ги принудиле Турците да заминат. Повеќе од 20.000 Турци загинале или се бореле со болеста, додека 7.000 Малтежани и Шпанци ги загубиле своите животи. По неуспешната опсада на Малта, Сулејман освен војните со [[Португалија]] во [[Индиски Океан]] ги обновил и војните со Фердинанд со сила од околу 200.000 војници. Целта бил грофот [[Николај Зрински]], кој го убил миленикот Мухамед од Трикала во Сиклос во 1552 година. [[Податотека:OttomanEmpire1566.png|мини|десно|Османлиското Царство за време на смртта на Сулејман I]] [[Битка кај Сигетвар|Битката кај Сигетвар]] била последната на Сулејман I. Битката се случила во [[1566]] година против силите на Хабсбуршката монархија на чело со хрватскиот бан [[Никола Шубиќ]]. Претходно османлиската војска била засолнета во Будим и Белград. Големиот везир [[Мехмед-паша Соколовиќ]] го советувал на султанот најпрвин да се зазеде Сигетвар, а потоа да се продолжи кон Токај. Опсадата завршила со освојување на тврдината на градот од страна на Османлиите. Самиот султан Сулејман I не го дочекал паѓањето на градот, бидејќи починал во неговиот камп на [[5 септември]] [[1566]] година. Големиот везир [[Мехмед-паша Соколовиќ]] ја сокрил смртта на султанот, го убил докторот за да остане смртта во тајност и дал телото на Сулејман да се балсамира и наредил телото да не се закопа сè додека битката не биде добиена. == Културни и економски настани== Сулејман бил пофален од страна на царскиот пратеник Бузбек за неговата правда и за именување на способни и заслужни мажи за владините позициии. Во [[1535]] везирот Ибрахим направил договор со Французите што им овозможило да тргуваат слободно со дел од Отоманското Царство<ref name=imber51/> . Империјата на Сулејман вклучувала дваесет различни етнички групи и 21 влади, повеќето од нив биле во муслиманската [[Азија]], но тој ги третирал европските христијани со извесна толеранција по нивното освојување. Османлиските закони биле осовременети од [[Мула Ибрахим]] од [[Алеп]] и ослободени од традиционалните исламски закони. Христијаните се нашле под ''Кодексот за рајата'' и нивниот десеток и данокот од капитација биле толку умерени што некои селани избегале од христијанските господари во Унгарија за да бидат под османлиска власт. Казните биле модернизирани со парична казна како замена за физичкото казнување, осакатувањето и смртта во многу случаи, иако напорите за здобивање на чест сѐ уште можеле да значат сечење на рака за лажно сведочење, фалсификување, или дистрибуција на фалсификувани пари. Каматните стапки биле ограничени на 11%. Животните кои се користат за работа требало да бидат третирани љубезно. Сулејман бил многу богат со годишен приход од околу дванаесет милиони дукати; неговите војни биле плаќани од пленот (вклучувајќи ја и продажбата на многу луѓе како робови) и од данокот од христијанските вазали. Подоцна во неговото владеење тој почнал да бара подароци од службениците кои ги назначил на повисоки позиции. Судиите (кадии и муфтии) биле имуни на оданочување и конфискација на нивниот имот, што ги правело привилегирана елита. Осум колеџи се состанувале во главните џамии и во училиштата се студирала [[граматика]], [[синтакса]], [[логика]], [[метафизика]], [[филологија]], [[метафизика]], [[реторика]], [[геометрија]], [[астрономија]] и [[астрологија]]<ref name="atil24"/><ref>Russell, [http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE7D6163EF935A15752C0A961948260 The Age of Sultan Suleyman].</ref>. Високото образование обично го нагласувало исламскиот закон. Најпознат архитект во времето на Сулејман I бил [[Мимар Синан]]. Тој создал една нова ера не само во османлиската архитектура туку и во светската, создавајќи вкупно 334 градби во различни градови. Првата позначајна градба му била [[Џамија Шехзаде|џамијата Шехзаде]] од [[1548]] година, [[Сулејманова џамија|Сулејмановата џамија]] од [[1557]] година, и [[Селимова џамија|Селимовата џамија]] во [[Едрене]]. == Семејни настани == Султанот Сулејман имал четри жени. Од првата, Фулан хатун се родил во [[1512]] година се родил Махмуд кој починал по девет години. Во 1511 година се оженил со [[Ѓулфем хатун]], која му родила син но починал по само неколку месеци. Од бракот со [[Махидевран султан]] се родиле [[Разије султан]] и [[Шехзаде Мустафа|Мустафа]], и како прв син бил воспитуван како наследник на престолот. Целата работа се променила со пристигнувањето на украинката [[Александра Лисовска]] во харемот како поклон на султанот од [[Паргали Ибрахим-паша]]<ref>Ahmed, 43.</ref>. Нејзината харизма го привлекувала секој во харемот, поради кое го добила името Хурем кое во превод значи ''насмеана''. Таа бргу по пристигањето во харемот во палaтата [[Топкапи-сарај]] станала султанов сопатник во креветот. Бидејќи не служила само за сексуално задоволување и како мајка на можните машки наследници, таа се покажала и како добар оратор и искрен пријател. По големата кавга меѓу Махидевран и Рокселана, Сулејман ја протерал Махидевран и нејзиниот син Шехзаде Мустафа во градот Маниса. По ова [[Рокселана]] станала омилена на султанот, односно хасеки. Во [[1522]] година Рокселана го родила принцот [[Шехзаде Мехмед]]. Во 1526 година се родила [[Михримах султан]], која подоцна била омажена за [[Рустем-паша]]. Од Рокселана, на султанот му се родиле и [[Селим II|Селим]], [[Шехзаде Бајазит|Бајазит]] и [[Шехзаде Џихангир|Џихангир]]. Рокселана станала една од најсилните жени во харемот. Таа настојувала да ги исполни сите желби на Сулејман. Тој бил спремен да се ожени со неа и да ја прогласи за султанија, нешто што никогаш претходно не се било случило од настанувањето на империјата<ref name="Kinross236"/>. Така свадбата се случила во [[1530]] година.<ref>Mansel, 86.</ref>. Се смета дека [[Паргали Ибрахим-паша]] бил погубен поради големото влијание во империјата<ref>Margaret Rich Greer, Walter Mignolo, Maureen Quilligan. [http://books.google.com/books?id=T4_rFZLGF1IC&pg=PA41&dq=Parga%2Bibrahim+Pasha%2Bgreek&hl=el&ei=sCVdTIaoA8_-sQb1gNG4Bw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CC0Q6AEwADgU#v=snippet&q=%22Ibrahim%20Pasha%2C%20his%20intimate%20and%20grand%20vezir%2C%20a%20Greek%20from%20Parga%20in%20Epirus%22&f=false ''Rereading the Black Legend: the discourses of religious and racial difference in the Renaissance empires.''], University of Chicago Press, 2007. ISBN 978-0-226-30722-0, p. 41: "Ibrahim Pasha, his intimate and grand vezir, a Greek from Parga in Epirus"</ref><ref>Willem Frederik Bakker.[http://books.google.com/books?id=hAUVAAAAIAAJ&pg=PA312&dq=Parga%2Bibrahim+Pasha%2Bgreek&hl=el&ei=sCVdTIaoA8_-sQb1gNG4Bw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CDoQ6AEwAjgU#v=onepage&q=%22Ibrahim%20was%20the%20son%20of%20a%20Greek%20fisherman%20from%20the%20Epirot%20town%20of%20Parga%22&f=false ''Studia Byzantina et Neohellenica Neerlandica.''] BRILL, 1972. ISBN 978-90-04-03552-2 ,p. 312</ref> , но за неговата смрт најмногу одговорна била Рокселана. Сулејман започнал да се плаши и за неговиот престол па поради ова бил погубен. По смртта на Ибрахим-паша, на Сулејман како доверлив човек му останал само Рокселана. Како прв роден син, Мустафа бил наследник на османлискиот престол но според некои историчари по женидбата на Сулејман со [[Рокселана]] тој како свој наследник го гледал [[Шехзаде Мехмед]], најстариот син на Рокселана. Сулејман му овозможил повеќе прилики на Мехмед и според тоа тој го подготвувал за престолонаследник. По овие случувања, Мустафа доживеал и втор шок од страна на неговиот татко по неговото преместување од [[Маниса]] во [[Амасија]]. Владеењето во Маниса му било доделено на Мехмед. И покрај тоа што бил преместен во Амасија, [[Шехзаде Мустафа|Мустафа]] добил декрет според кој неговиот татко сѐ уште во него гледал како иден султан. Во [[1547]] година во времето на Османлиско-сефевидската војна, Сулејман се сретнал со своите три синови на различни места за да разговара за политичката ситуација во земјата. По ова следувала трка кон престолот меѓу тројцата браќа, вклучувајќи го Селим. Во [[1544]] година Селим бил испратен во Маниса како управител. Животот на Мустафа бил во опасност посебно по смртта на [[Паргали Ибрахим-паша]] и новиот сојуз меѓу [[Рустем-паша]] и Рокселана. Рокселана според повеќе извори направила заговор за убивање на Мустафа. Во текот на еден поход, Рустем-паша испратил еден од најдоверливите негови луѓе да извести дека султанот Сулејман не бил на чело на армијата, по кое војниците сметале дека дошло времето принцот Мустафа да го зазеде престолот. Султанот на ова многу се налутил. Така, во текот на Иранскиот поход, армијата на Сулејман заминала во градот Ерегли. Додека тој бил во Ергели, Руштем-паша му понудил на Мустафа да се приклучи кон армијата на неговиот татко. Претходно пак, Рустем го предупредил на султанот дека Мустафа се подготвувал да дојде во Ергели и да го убие на Сулејман. Мустафа ја прифатил понудата на Рустем-паша и заедно со својата војска заминал кон градот Ергели. Сулејман овој потег го видел како закана и решил Мустафа да го убие. Кога Мустафа влегол во шаторот на Сулејман за да се сретнат, стражарите на Сулејман го нападнале и по долгата борба го убиле на принцот. По неговата смрт, јаничарите и војниците на Мустафа протестирале против одлуката на Сулејман, и главно ги обвинувале Рокселана и Рустем-паша. По смртта на Мустафа, Сулејман останал со своите два сина Бајазит и Селим. Селим бил управител на Маниса а Бајазид на Ќутахија. Двата града биле речиси еднакво оддалечени од Истанбул. Сулејман го видел соперништвото меѓу своите два сина па затоа решил да ги смени од нивните должности. Така на Селим му била доделена Конија а на Бајазит Амасија. Но на ова се спротивставил Бајазит, а Селим со поддршка на неговиот татко и на чело со [[Мехмед-паша Соколовиќ]] го поразил својот брат во близина на Конија на [[31 мај]] [[1559]] година<ref>Prof. Dr. Yaşar Yücel-Prof. Dr. Ali Sevim: ''Türkiye Tarihi II'' (History of Turkey), AKDTYK yayınları, İstanbul,1990 p. 299-300</ref>. На Бајазит не му останало ништо друго туку да се врати во Амасија, но успеал да побегне во [[Персија]] заедно со своето семејство. Иако шахот во почетокот му посакал добредојде на младиот принц сепак подоцна по барање на Сулејман тој решил да ги предаде. Наместо тоа, на [[25 септември]] [[1561]] година Бајазид заедно со неговите четири сина биле погубени во Персија по налог на османлискиот султан<ref>Joseph von Hammer:Osmanlı Tarihi Vol II (condensation: Abdülkadir Karahan), Milliyet yayınları, İstanbul. p 36-37</ref>.. Така единствен наследник на Сулејман останал [[Селим II|Шехзаде Селим]]. == Везири== * [[Пири Мехмед-паша]] * [[Паргали Ибрахим-паша]] бил голем везир во периодот од [[1523]] до [[1536]] година. Служел на Сулејман уште во Маниса. Се оженил со неговата сестра Хатиџе султан. Бил погубен во [[1536]] година. * [[Ајас Мехмед-паша]] бил голем везир во периодот од [[1536]] до [[1539]] година. * [[Челеби Љутфи-паша]] бил голем везир во периодот од [[1539]] до [[1541]] година. Бил оженет со сестрата на Сулејман, [[Шах султан]]. * [[Хадим Сулејман-паша]] бил голем везир во периодот од [[1541]] до [[1544]] година. * [[Рустем-паша]] бил голем везир во периодот од [[1544]] до [[1553]] година како и во периодот од [[1555]] до [[1561]] година. Бил оженет со ќерката на Сулејман, [[Михрима султан]]. * [[Кара Ахмед-паша]] бил голем везир во периодот од [[1553]] до [[1555]] година. Бил оженет со сестрата на Сулејман, [[Фатма Султан]]. Погубен поради мито. * [[Семиз Али-паша]] бил голем везир во периодот од [[1561]] до [[1565]] година. * [[Мехмед-паша Соколовиќ]] бил последниот голем везир на Сулејман I од [[1565]] до [[1579]] година. Својата функција ја продолжил и во времето на Селим II. == Наводи == {{наводи|3}} {{Отомански султани}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Сулејман Величествениот| ]] [[Категорија:Отомански султани од 16 век]] [[Категорија:Родени во 1494 година]] [[Категорија:Починати во 1566 година]] [[Категорија:Луѓе од Трабзон]] [[Категорија:Отомански Турци]] [[Категорија:Туркиски владетели]] [[Категорија:Деца на Селим I]] 94b7e33vvyjvr8f2qxhx3ltxlx5i0jf 5605907 5605906 2026-08-07T12:07:07Z Buli 2648 5605907 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Сулејман I | title = {{unbulleted list|[[Чувар на Двете Свети Џамии]]|Shah of Baghdad in [[Ottoman Iraq|Iraq]]<ref name=caesar>{{cite book|title=medieval worlds comparative & interdisciplinary studies|volume=14|year=2021|chapter=These are the narratives of bygone years: Conquest of a Fortress as a Source of Legitimacy|author=Dimitri Korobeinikov|url=https://www.medievalworlds.net/0xc1aa5576%200x003d0810.pdf|publisher=Austrian Academy of Sciences Press|quote=That the Ottomans might have had a different view was demonstrated by Sultan Sulaymān the Magnificent, who called himself the shah of Baghdad in ‘Iraq (Shah-i Bagdād-i ‘Irāq), the Caesar of Rome (qayṣar-i Rūm), and the sultan in Egypt (Miṣra (i.e. Mısıra) Sulṭān) in the inscription in the fortress of Bender (Bendery, Tighina) in Moldova, AH 945 (29 May 1538–18 May 1539). The title qayṣar-i Rūm (Caesar of Rome) was a traditional designation of the Byzantine emperor in Persian and Ottoman sources (from the Arabic al-qayṣar al-Rūm).|page=180}}</ref>|[[Sultan of Egypt]]<ref name=caesar />|[[Caesar of Rome]]<ref name=caesar />|[[Khagan]]<ref>{{cite book|title=Oriental Translation Fund|volume=33|year=1834|page=19}}</ref>}} | title_text = | more = | image = EmperorSuleiman.jpg | alt = | caption = Портрет, припишан на кругот на [[Тицијан]], датиран по 1543 година<ref>{{Cite web |last=del Torre |first=Francesca |last2=Deiters |first2=Wencke |title=Sultan Süleyman II in profile |url=https://islamicart.museumwnf.org/database_item.php?id=object;EPM;at;Mus22;10;en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260218221639/https://islamicart.museumwnf.org/database_item.php?id=object;EPM;at;Mus22;10;en |archive-date=18 February 2026 |access-date=18 February 2026 |website=Explore Islamic Art Collections |publisher=[[Museum with No Frontiers]]}}</ref> | succession = [[Sultan of the Ottoman Empire]] ([[Padishah]]) | more_text = | reign = 30 септември 1520 – {{awrap|6 септември 1566}} | predecessor = [[Селим I]] | successor = [[Селим II]] | succession1 = [[Ottoman Caliphate|Ottoman caliph]] (''[[Amir al-Mu'minin]]'') | predecessor1 = Селим I | successor1 = Селим II | birth_date = 6 ноември 1494<ref name= AG-BM-encyc>{{Cite book |last=Ágoston |first=Gábor |editor-last=Ágoston |editor-first=Gábor |editor-first2= Bruce |editor-last2= Masters |title=Encyclopedia of the Ottoman Empire |chapter=Süleyman I |date=2009}}</ref>{{rp|541}} | birth_place = [[Trabzon]], [[Trebizond Eyalet|Trabzon Eyalet]], [[Ottoman Empire]] | death_date = {{Death date and age|1566|09|06|1494|11|06|df=y}}<ref name= AG-BM-encyc />{{rp|545}} | death_place = [[Szigetvár]], [[Kingdom of Hungary (1526–1867)|Kingdom of Hungary]] | burial_place = {{Indented plainlist| * Organs buried at [[Turbék]], Szigetvár, Hungary * Body buried at [[Süleymaniye Mosque]], Istanbul, Turkey }} | spouse = {{marriage|[[Hürrem Sultan]]|May 1534|15 April 1558|end=died}}<ref name="Peirce 2017">{{Harvnb|Peirce|2017|pages=114}}</ref><br/>[[Mahidevran Hatun]] | spouse_type = Consorts | issue = {{plainlist| * Şehzade Mahmud * Şehzade Murad * [[Şehzade Mustafa (son of Suleiman the Magnificent)|Şehzade Mustafa]] * [[Raziye Sultan]] * [[Şehzade Mehmed]] * [[Mihrimah Sultan (daughter of Suleiman I)|Mihrimah Sultan]] * [[Selim II]] * [[Şehzade Abdullah (son of Suleiman the Magnificent)|Şehzade Abdullah]] * [[Şehzade Bayezid]] * [[Şehzade Cihangir]] }} | full_name = Süleyman Şah bin Selim Şah Han<ref>{{cite book|title=Manuscript and Ferman Ornamentation Art in the Ottoman Empire|author1=Hüseyin Odabaş|author2=Coşkun Odabaş|page=123|year=2015}}</ref> | house = [[Отоманска династија|Османлии]] | house_type = Dynasty | father = [[Селим I]] | mother = [[Ајше Хафса султан]] | signature_type = [[Тугра]] | religion = [[Сунитски ислам]] | burial_date = | signature = Tughra of Suleiman I the Magnificent.svg }} {{Infobox Ottoman sultan |Sultan_Name= Сулејман бин Селим Хан |title=[[Список на отомански султани|Султан на]] [[Отоманското Царство]]<br/>[[Чувар на двете свети џамии]]<br/>[[Калиф]]<br/>[[Емир]] |image_portrait= EmperorSuleiman.jpg |image_tugra= Tughra of Suleiman I the Magnificent.svg |caption= |reign= 1520–1566 (46 години) |Military= Територијално проширување на Отоманското Царство |coronation= 30 септември 1520 |name = <br/>Сулејман Величествениот<br/>Сулејман Законодавецот<br/>سلطان سليمان اول |fullname= Сулејман бин Селим Хан |before= [[Селим I]] |after= [[Селим II]] |suc-type= Heir Apparent |consort= [[Рокселана]] |issue= Шехзаде Махмуд (1511–1521)<br/> [[Шехзаде Мустафа (син на Сулејман I)|Шехзаде Мустафа]] (1515–1553)<br/> [[Шехзаде Мехмед (син на Сулејман I)|Шехзаде Мехмед]] (1521–1543)<br/> [[Шехзаде Абдула (син на Сулејман I)|Шехзаде Абдула]] (1522-1524)<br /> [[Михримах султан]] (1524–1578)<br/> [[Селим II|Шехзаде Селим]] (1525–1574)<br/> [[Шехзаде Бајазит (син на Сулејман I)|Шехзаде Бајазит]] (1527–1561)<br/> [[Шехзаде Џихангир (син на Сулејман I)|Шехзаде Џихангир]] (1535–1553)<br/> |royal house= [[Отоманска династија]] |father= [[Селим I]] |mother= [[Ајше Хафса султан]] |birth_date={{birth date|1494|11|06|df=y}} |birth_place=[[Трабзон]] |death_date= 7 септември 1566 (на 71 година) |death_place=[[Сигетвар]], [[Унгарија]] |burial_place=[[Сулејманова џамија]], [[Цариград]]<ref>''The Encyclopædia Britannica'', Vol.7, Edited by Hugh Chisholm, (1911), 3; ''Constantinople, the capital of the Turkish Empire...''</ref><ref>[http://concise.britannica.com/ebc/article-9368294/Istanbul Britannica, Istanbul] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071218080707/http://concise.britannica.com/ebc/article-9368294/Istanbul |date=2007-12-18 }}:''When the Republic of Turkey was founded in 1923, the capital was moved to Ankara, and Constantinople was officially renamed Istanbul in 1930.''</ref> (денешен [[Истанбул]]) |spouse 2= [[Хасеки]] [[Хурем султан]] <br/>[[Махидевран султан]] |religion=[[суни ислам]] |}} '''Сулејман I''' ({{langx|ota|{{Script|Arab|سلطان سليمان اول}}}}, ''Sultān Suleimān-i evvel'' или {{rtl-lang|ota|{{Script|Arab|قانونى سلطان سليمان}}}}, ''Kānūnī Sultān Suleimān'', [[турски]]: ''I. Süleyman'') — десеттиот [[султан]] на [[Отоманското Царство]] со кое управувал во периодот од 1520 до 1566 г. и со тоа најдолго се задржал на престолот од сите султани. Во европската традиција е познат како ''Сулејман Величествениот''<ref>Merriman.</ref> а во источната како ''Законодавецот'' ([[турски]]: ''Kanuni''; [[арапски]]: القانونى‎, ''al‐Qānūnī'') главно поради воведување на реформи во законодавниот систем на земјата. Освен законодавни, тој спровел и административни, воени, судски, даночни и образовни реформи. Во текот на неговото владеење империјата се протегала од [[Будимпешта]] на [[Дунав]] до [[Асуан]] и реката [[Нил]], заедно со реките [[Еуфрат]] и [[Тигар]] до [[Грузија]] и [[Гибралтар]]. Сулејман бил истакнат поет а исто така и голем заштитник на културата, литературата и архитектонскиот развој<ref name=atil24>Atıl, 24.</ref>. Тој зборувал пет јазици: отомански, арапски, чагатаи, персиски и српски јазик. Во последните дваесет години бил под влијание на неговата омилена [[Рокселана]], која успеала да стане законска жена на султанот, нешто што не можела да постигне ниту една од наложниците во изминатите два века. Започнувајќи кампања во Унгарија, Сулејман не доживеал да победи. Неговата смрт била скриена и раководењето со империјата продолжило без султанот, но во негово име, додека да дојде на престолот неговиот син од [[Рокселана]] - [[Селим II]], со кој започнала ерата на падот на империјата. == Рани години== [[Податотека:Semailname 47b.jpg|thumb|лево|150px|Сулејман во млади години]] Сулејман е роден во [[Трабзон]] на [[6 ноември]] [[1494]] година<ref>Clot, 25.</ref>. Негова мајка била [[Ајше Хафса султан]] која починала во [[1534]] година. Кога имал седум години Сулејман бил испратен да проучува [[наука]], [[историја]], [[литература]], [[теологија]] и воени тактики во училиштата на [[Топкапи-сарај]]. Како млад човек, тој се спријателил со [[Паргали Ибрахим-паша|Ибрахим Паргали]] кој подоцна му станал еден од најдоверливите соработници<ref>{{Наведена книга|first=Noel|last=Barber|title=The Sultans|url=https://archive.org/details/sultansbarb00barb|location=New York|publisher=[[Simon & Schuster]]|year=1973|pages=[https://archive.org/details/sultansbarb00barb/page/36 36]|isbn=0-7861-0682-4}}</ref>. На 17 години бил назначен за управител на Кафа и Маниса (тогаш [[Сарухан]]) а кратко време бил управител и на [[Едрене]]<ref>Clot, 28.</ref>. По смртта на неговиот татко [[Селим I]] ([[1465]]-[[1520]]) Сулејман влегол во [[Цариград]] каде бил прогласен за десеттиот султан на [[Османлиското Царство]]. Некои историчари тврдат дека во младоста Сулејман се восхитувал за [[Александар Велики]]<ref>Lamb, 14.</ref><ref>Barber, 23.</ref>. Тој бил под влијание на визијата на Александар на градење на светска империја, кои ќе ги опфати истокот и западот. == Воени и политички настани == === 1520 — 1529 === По наследувањето на неговиот татко, Сулејман започнал серија воени освојувања. Сулејман го започнал своето владеење со давање на пари на јаничарите и ослободил околу 600 египетски затвореници и некои трговци кои неговиот татко неправедно ги казнил. Високи офицери обвинети за суровост биле осудени и погубени. На почетокот од неговото владеење во [[1521]] година било задушено востанието на османлискиот управител на [[Дамаск]]. По ова Сулејман ги освоил двете места кои Мехмед Освојувачот не успеал да ги освои, [[Опсада на Белград (1521)|Белград во 1521]] и [[Опсада на Родос|Родос]] следната година. Падот на Белград во [[1521]] година претставувал третиот обид за освојување на унгарската тврдина од [[Османлии]]те<ref>Imber, 49.</ref>. Сулејман своите сили ги мобилизирал во мај [[1521]] година. За разлика од претходните два напади, во овој напад Османлиите одлучиле да нападнат преку реката [[Сава]]. За да се оствари овој напад, Османлиите најпрво морале да го заземат [[Срем]]. Бранителите упорно пружиле отпор но нивните ресурси биле доста исцрпени па градот морал да биде предаден на [[29 август]]. Падот на [[Белград]] ја покажала неспособноста на [[Кралство Унгарија]] да се спротивстави на растечката османлиска моќ. Следната [[1522]] година [[Османлии]]те го зазеле Родос од [[Малтешки ред|Рицарите на Свети Јован]]<ref>Kinross, 176.</ref>. По 145 дена преживеаните витези капитулирале и им било дозволено да го напуштат Родос, тие потоа скитале пет години сè додека не си нашле дом на [[Малта]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.malta.com/about-malta/history-of-malta.html |title=The History of Malta |accessdate=2014-08-10 |archive-date=2007-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070501155037/http://www.malta.com/about-malta/history-of-malta.html |url-status=dead }}</ref>. Османлиите со зазимањето на островот ја обезбедиле целосната контрола над источното [[Средоземје]]. Во [[1522]] година починал пашата Кајр Бег како [[управител на Египет]]. На негово место бил ставен [[Хаин Ахмед-паша]] во [[1523]] година. Ахмед-паша бил разочаран од оваа одлука на султанот бидејќи сметал дека треба да биде избран за главен везир чие место му било отстапено на неговиот соперник [[Паргали Ибрахим-паша]]. Така тој се самопрогласил за султан на [[Египет]] како независен од [[Османлиското Царство]]. Тој започнал да кова монети со својот лик со цел да ја легитимира својата власт. Сулејман веднаш испратил свои агенти кои извршиле неуспешен атентат во неговата бања, по кој настан тој се обидел да побегне од [[Каиро]] но набргу бил фатен и погубен. По неговата смрт, големиот везир Ибрахим-паша Паргали спровел обемни административни реформи од [[1525]], со кои отоманската власт во Египет се зацврстила и траела речиси три века. По три години без војна [[јаничари]]те на се побуниле и го пљачкосале еврејскиот кварт во [[Истанбул]] и куќите на офицерите. На Сулејман му се заканувала опасност, но бунтот бил потиснат, водачите биле погубени, а други ги загубиле своите позиции. Повеќето од јаничарите се смириле со подароци во пари и нов воен поход. Во април [[1526]] година султанот заедно со Ибрахим-паша заминале кон [[Унгарија]]. Унгарците доживеале катастрофален пораз во [[Мохачка битка (1526)|Мохачката битка]]<ref>Kinross, 187.</ref>. Унгарските аристократи исто како и во опсадата на Белград биле повторно неподготвени. Унгарската војска била поделена на три групи: во [[Трансилванија]] на чело со [[Јанош Заполски]], главната група која ја предводил самиот крал и една мала група под раководство на [[Кристоф Франкопан]]. Вкупниот број на војници на христијанските сојузници бил околу 35.000 луѓе наспроти 50.000 [[Османлии]]. Во почетокот на битката христијаните постигнале успех, но во следниот период таа била обиколена а унгарскиот крал сакал да побегне од бојното поле но се удавил во реката. Поголемиот дел од унгарските аристократи или загинале или биле погубени од султанот. Се смета дека повеќе од 14.000 Унгарци биле убиени во битката. По крајот на битката бил означен крајот на независноста на [[Кралство Унгарија]]. Така [[Бохемија]], северна и западна Унгарија станале дел од [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] на чело со [[Фердинанд I]], а Османлиите завладеале со централна и јужна [[Унгарија]] како и дел од [[Трансилванија]], поставувајќи го на чело на вазалската земја [[Јован Запола]]. Во меѓувреме Туркмените во [[Анадолија]] се побуниле. Во време кога во империјата доживеала финансиски тешкотии поради воените дејствија, па биле зголемени државните давачки. Додека Сулејман бил на воен поход во Унгарија, [[Џелали|Календар Челеби]] успеал да собере армија од 30.000 луѓе. Сулејман го испратил својот везир Ибрахим-паша по кое востанието било крваво задушено. По Мохачката битка, Османлиите биле принудени да се повлечат од [[Панонија|Панонската низнина]], главно поради ангажирањето на армијата во другите делови од имеријата. Најмногу од повлекувањето на Османлиите искористил Фердинанд I, поради неговите претензии да стане крал на Унгарија. Во 1527 година тој го поразил османлискиот вазал и ги зазел [[Будим]], [[Комаром]] и [[Секешфехервар]] (1528). Во тој период османлискиот султан и покрај молбата на неговиот вазал, тој не покренал нов воен поход. Кога Сулејман му објавил војна на Фердинанд во јануари [[1529]] година, тој, исто така, сакал да го освои и [[Падот на Алжир (1529)|западниот дел]] на [[Средоземје]]то, и затоа повторно дал поддршка на [[Хајредин Барбароса]] да отпатува кон [[Алжир]]. Барбароса добил поддршка од 2.000 јаничари, како и голема финансиска помош и ја зазел шпанската тврдина. [[Податотека:Anton Hickel - Roxelane und der Sultan.jpg|мини|десно|Султан Сулејман и Хурем Султан. Портрет од Антон Хикел]] Фердинанд бил во сојуз со царот [[Карло V]]. Забавена со дождови и поплави, османлиската војска на Сулејман морала да се откаже од опсадата на Виена во октомври [[1529]] година<ref>{{Наведена книга|first=Stephen|last=Turnbull|title=The Ottoman Empire 1326&nbsp;– 1699|url=https://archive.org/details/ottomanempire1320000turn|location=New York|publisher=[[Osprey Publishing]]|year=2003|pages=[https://archive.org/details/ottomanempire1320000turn/page/50 50]}}</ref>. Околу 40.000 Турци и 20.000 христијани биле убиени во бескорисната војна. Сулејман повел поход против царските сили во [[1532]], но се соочил со тврдоглав отпор од страна на градот Гунс. Акинџи коњицата и татарските сојузници ја ограбиле Штаерска во [[Австрија]] додека Сулејман се повлекувал назад кон [[Белград]]. Фердинанд испратил пратеник и било склучено примирје во [[1533]]. === 1530 — 1539 === По крајот на опсадата на Виена, Сулејман повел поход против царските сили во [[1532]], но се соочил со тврдоглав отпор од страна на градот Гунс. Акинџи коњицата и татарските сојузници ја ограбиле [[Штаерска]] во [[Австрија]] додека Сулејман се повлекувал назад кон Белград. Фердинанд испратил пратеник и било склучено примирје во [[1533]] година. Во меѓувреме во 1532 година започнала [[Отоманско-персиска војна (1532–1555)|Османлиско-персиската војна]]<ref name=imber51>Imber, 51.</ref>. Војната била предизвикана од територијалните спорови помеѓу двете империи, особено кога бегот од Битлиш одлучил да се стави себеси под персиска заштита. Исто така, Тахмасп го убил управителот на [[Багдад]] кој бил на страната на Сулејман. [[Персија]] во текот на војната сакала да направи сојуз со [[Хабсбуршка династија|Хабсбуршката династија]] со кое Османлиското Царство ќе биде нападната на два фронта. Во конфликтот, најпрвин Ибрахим-паша, а подоцна и самиот султан Сулејман започнале успешно да го зазимаат денешен [[Ирак]], каде во [[1534]] година го зазеле [[Багдад]]. Конфликтот завршил со потпишување на [[Договор од Амасија (1555)|договорот во Амасија]] во [[1555]] година меѓу двата владетели. Договорот ја дефинирал границата меѓу двете земји и истиот бил проследен со дваесетгодишен мир. Со овој договор, [[Ерменија]] и [[Грузија]] биле поделени меѓу двете земји подеднакво, [[Османлии]]те го добиле поголемиот дел од [[Ирак]] заедно со [[Багдад]] кој им овозможил излез на [[Персиски Залив|Персискиот Залив]], а [[Персија]] го задржала својот поранешен главен град [[Тебриз]]<ref name=sicker206>Sicker, 206.</ref>. Османлиите според договорот им дале дозвола на персиските верници да одат слободно во светите места [[Мека]] и [[Медина]]. Во Персија отоманскиот благајник Челеби имал лоши односи со везирот [[Паргали Ибрахим-паша]] бидејќи бил обвинет од него за проневера. Пред да биде погубен, Челеби му напишал писмо на Сулејман обвинувајќи го Ибрахим за предавство бидејќи себеси се нарекувал султан. Ибрахим, некогаш христијанин и сѐ уште роб на Сулејман, бил осомничен за непочитување на [[Куран]]от, за заговор со [[Франција]], и бил омразен поради неговото огромно богатство. Во [[1536]] Сулејман го поканил Ибрахим на вечера, и везирот бил пронајден убиен следното утро. Отоманската морнарица имала галии кои ги веслале воени заробеници. На успешниот пират [[Кајр ал-Дин]] му била дадена команда и [[Освојување на Тунис (1534)|Тунис бил освоен]] во [[1534]] година<ref>Crowley, p.56</ref>. Овој град бил нападнат и од страна на царот Карло V и неговата армада предводена од адмирал [[Андреа Дорија]]. [[Кајр ал-Дин]], познат како Барбароса поради неговата црвена брада избегал, а потоа облекувајќи ги неговите луѓе како [[Шпанци]] и под тоа знаме ги ограбувал Балеарските Острови, земајќи 5.700 затвореници од Порт Махон во Менорка. Во [[1536]] Османлиите изградиле двесте бродови со цел да ја нападнат [[Италија]] и [[Отранто]] [[Османлиска инвазија на Отранто|бил заземан следната година]]. Десет илјади Италијанци биле продадени на пазарите за робови во Истанбул. Во [[1537]] Венецијанците и се придружиле на "''светата лига''" на кралски сили против Турците но отоманската морнарица ги поразила доволно на Крф и во заливот Арта за да им овозможи на Турците да доминираат на [[Средоземје]]то во наредната третина на векот. Тие се согласиле на примирје во 1540 година, но Венеција морала да се откаже од [[Мореја]](Пелопонез) и нејзините егејски острови. Во [[1538]] година била организирана првата [[Отомански поморски експедиции во Индиски Океан|поморска експедиција]] кон [[Индиски Океан]]. По експедициите на [[Васко де Гама]], моќната португалска морнарица ја презела контролата на Индискиот Океан. [[Бахадур Шах]] апелирал до [[Цариград]] за заедничка акција против португалската морнарица<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.historycooperative.org/proceedings/seascapes/casale.html |title=History cooperative |accessdate=2012-08-03 |archive-date=2012-08-03 |archive-url=https://archive.today/20120803150840/www.historycooperative.org/proceedings/seascapes/casale.html |url-status=live }}</ref>. Сулејман I ја искористил оваа можност за да ја провери португалската доминација во Индискиот Океан и го именувал [[Хадим Сулејман-паша]] како адмирал на неговата флота<ref name="Özcan1997"/><ref>http://jis.oxfordjournals.org/content/7/1/32.extract</ref><ref name="Farooqi1989">{{Наведена книга|author=Naimur Rahman Farooqi|title=Mughal-Ottoman relations: a study of political & diplomatic relations between Mughal India and the Ottoman Empire, 1556-1748|url=http://books.google.com/books?id=uB1uAAAAMAAJ|accessdate=30 September 2012|year=1989|publisher=Idarah-i Adabiyat-i Delli}}</ref> . Поморските сили биле составени од околу 90 галии. Во [[1538]] година тој пловел кон [[Индија]] преку Црвеното и Арапското Море, само за да дознаее дека Бахадур Шах бил убиен за време на судирите со португалската морнарица и неговиот наследник направил сојуз со [[Португалија]]. Во [[1538]] година од страна на Османлиите бил окупиран Аден, на чело со Сулејман-паша. Османлиската флота на [[4 септември]] [[1538]] година престигнала [[Опсада на Диу|пред градот Диу]]. Ова претставувала најголемата османлиска флота некогаш пуштена по водите на Индиски Океан. Диу бил опсаден со 130 топови. И покрај постојаните напади, опсадата не успела. По неуспешната опсада, Османлиите се вратиле во Аден, каде се утврдиле со своите оружја. Сулејман-паша наредил да се започне втора опсада на Диу, но тоа не се случило. Во 1540 година, Португалците ги испратиле своите сили во Црвено Море, напаѓајќи ги Суакин и Кусајар, обидувајќи се да го заземат Суецкиот Канал со флота од 72 бродови. Во следните години следувале постојани битки помеѓу двете светски сили. === 1540 — 1552 === [[Податотека:Siege of Esztergom 1543.jpg|мини|десно|Опсадата на Острогон (1543)]] Во 1541 царот Карло V [[Алжирска инвазија (1541)|не успеал да го освои]] [[Алжир]], а две години подоцна Кајр ал-Дин (Барбароса) ги опустошил [[Неапол]] и [[Сицилија]]. По нивното закотвување во [[Марсеј]], Французите дозволиле Отоманската морнарица да оди во [[Тулон]], но Турците пустошејќи ги француските села предизвикале многу да избегаат. Во [[1544]] епидемија убила многу робови од галиите, и Турците заробувале француски христијани за да ги заменат. [[Франсоа I]] советувал [[Опсада на Ница|да се нападне Ница]], која била под власт на сојузникот на кралот, Војводата од Савоја, чиј замокот бил отпуштен. [[Кајр ал-Дин]] (Барбароса) починал во 1546 година. Конечно во 1554 Франсоа го раскинал овој сојуз со поткуп на Турците со подароци. Тургут, кој бил заробен и поминал четири години години како роб на галија пред да биде ослободен, на крајот станал Отоманската адмирал и [[Опсада на Триполи (1551)|го презел Триполи]] од [[Малтешки ред|витешкиот ред на Свети Јован]] во [[1551]]<ref>''Cervantes in Algiers: a captive's tale'' by María Antonia Garcés p. 25 [http://books.google.com/books?id=h97ivaPeOx8C&pg=PA25]</ref>, но тие се одмаздиле кога Тургут бил убиен во неуспешната опсада на Малта во [[1565]]. Јован Заполоја, натеран од унгарскиот националист Мартинуци, се оженил со полската принцеза Изабела кратко време пред неговата смрт во [[1540]] година. Нивниот едногодишен син Стефан бил прогласен за крал на Унгарија, но Османлиите сѐ уште ја окупирале неговата земја. Во [[1541]] година бил [[Опсада на Будим (1541)|опсаднат]] градот [[Будим]]. Опсадата резултирала со заземање на градот [[Буда (град)|Будим]]. По оваа победа, [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]] воспоставила контрола над [[централна Унгарија]]. Битката е дел од т.н. [[Мала војна во Унгарија]]. Победата претставува една од најзначајните на Османлиите против Фердинанд I, најмногу поради тоа што градот во следните 150 години бил под нивна контрола<ref>Garnier, p.200</ref>. Откако Фердинанд се обидел да ја презеде [[Пешта]], Сулејман во [[1543]] година се вратил во Унгарија и ја претворил катедралата во [[Будим]] во [[џамија]]. На крајот бил постигнат договор во [[1547]] година, во кој биле вклучени [[Франција]], [[Венеција]], и [[папа Павле III]]; Во [[1543]] година се случила неуспешната опсада на Ница во сојуз со Франција. Фердинанд се согласил да му исплаќа на султанот 30.000 дукати на годишно ниво. Ова му овозможило на Сулејман повторно да ја нападне [[Персија]], да го поврати Тебриз и да го преземе градот Ван во наредната година. Во [[1551]] монахот Мартинуци ја убедил Изабела да му ја предаде [[Трансилванија]] на Фердинанд, како дел од [[Австрија]], во замена за земјиште во [[Шлеска]]. Сулејман на ова реагирал со затворање на австрискиот пратеник две години, но Мартинуци бил прогласен за архиепископ и кардинал. Султанот го испратил Мехмед-паша Соколиќ со армија да ја преземе власта и поставил гарнизон во Липа во Трансилванија. Фердинанд ја опсадил Липа и го убил Мартинуци поради заговор со гарнизонот. Турските трупи извршиле инвазија и повторно го поразиле Фердинанд во [[1552]]. Наредната година Сулејман заминал на неговата последна персиска кампања, во која повторно го освоил [[Ерзурум]] и ја опустошил персиската земја по Горен Еуфрат. Примирјето довело до договор за мир во Амасија во [[1555]] година. Откако Карло V разбрал за поразот на неговиот брат, тој тргнал да се [[Алжирска инвазија (1541)|одмазди во Алжир]]. [[Алжир]] бил под контрола на Османлиите се нашол од [[1529]] година кога Сулејман I го зазел на чело со [[Хајредин Барбароса]]. Барбароса ја напуштил земјата во 1535 година, бидејќи бил избран за Голем адмирал на Османлиското Царство во [[Цариград]], па така тој бил заменет од страна на Хасан Ага. Силите на Хабсбуршката монархија многу доцна тргнале во војна, на [[28 септември]] [[1541]] година. Тоа се случило тогаш, главно поради проблемите во Германија и Фландрија. Целата флота се собрала во заливот кај [[Мајорка]]. Таа броела околу 500 бродови и 24.000 војници. По големото невреме кое ги зафатило регионите околу Мајорка и Алжир, флотата пред преговите на Алжир престигнала на 19 октомври. Во нападот учествувал и [[Ернан Кортес]], т.н. освојувач на [[Мексико]]. Војската на Карло на копно стапнала на [[23 октомври]], каде по ова бил формиран штабот. Војската главно била составена од [[Шпанци]], [[Германци]] и [[Италијанци]], во придружба на 150 витези од [[Малта]]. Поради големата сила која ја имал донесено царот во Алжир, се сметало дека градот многу бргу ќе падне во рацете на христијаните. Но во следните денови започнало да врне силен дожд и регионот бил зафатен од силно невреме. Голем дел од галиите потонале или биле оштетени . По ова започнал напад на Османлиите и царот бил опкружен. Тој бил извлечен со помош на Малтешкиот витешки ред. [[Андреа Дорија]] успеал да побегне во [[Кејп Матифу]], на околу 5 милји од [[Алжир]]. Тој му предложил на својот царот да се засолни заедно со него во Матифу. По долгите патувања, на [[3 декември]] конечно царот пристигнал во југоисточниот дел од Шпанија, кај Картагина. Во 1551 година Османлиите го зазеле [[Опсада на Триполи (1551)|Триполи]]. Триполи станал важен центар на империјата и престолнина на османлиската провинција [[Триполитанија]]. Подоцна во [[1560]] година од страна на христијаните бил направен обид за враќање на градот, но истиот завршил со неуспех. === 1553 — 1566 === Во [[1553]] година се случила окупација на островот [[Корзика]] заедно со [[Франција]]. Островот имал значително стратешко значење во западниот дел на Средоземјето, претставувајќи го центарот на комуникација на Хабсбуршката мрежа помеѓу денешна Шпанија и Италија. Заземањето на островот било од огромно значење за [[Франција]], која го окупирала а по ова и го зазела под своја контрола. Османлиите [[Опсада на Малта (1565)|ја опсадиле Малта]] во мај [[1565]] година и 700 Витези на Свети Јован биле држени внатре сè додека не пристигнале Шпанците во септември и не ги принудиле Турците да заминат. Повеќе од 20.000 Турци загинале или се бореле со болеста, додека 7.000 Малтежани и Шпанци ги загубиле своите животи. По неуспешната опсада на Малта, Сулејман освен војните со [[Португалија]] во [[Индиски Океан]] ги обновил и војните со Фердинанд со сила од околу 200.000 војници. Целта бил грофот [[Николај Зрински]], кој го убил миленикот Мухамед од Трикала во Сиклос во 1552 година. [[Податотека:OttomanEmpire1566.png|мини|десно|Османлиското Царство за време на смртта на Сулејман I]] [[Битка кај Сигетвар|Битката кај Сигетвар]] била последната на Сулејман I. Битката се случила во [[1566]] година против силите на Хабсбуршката монархија на чело со хрватскиот бан [[Никола Шубиќ]]. Претходно османлиската војска била засолнета во Будим и Белград. Големиот везир [[Мехмед-паша Соколовиќ]] го советувал на султанот најпрвин да се зазеде Сигетвар, а потоа да се продолжи кон Токај. Опсадата завршила со освојување на тврдината на градот од страна на Османлиите. Самиот султан Сулејман I не го дочекал паѓањето на градот, бидејќи починал во неговиот камп на [[5 септември]] [[1566]] година. Големиот везир [[Мехмед-паша Соколовиќ]] ја сокрил смртта на султанот, го убил докторот за да остане смртта во тајност и дал телото на Сулејман да се балсамира и наредил телото да не се закопа сè додека битката не биде добиена. == Културни и економски настани== Сулејман бил пофален од страна на царскиот пратеник Бузбек за неговата правда и за именување на способни и заслужни мажи за владините позициии. Во [[1535]] везирот Ибрахим направил договор со Французите што им овозможило да тргуваат слободно со дел од Отоманското Царство<ref name=imber51/> . Империјата на Сулејман вклучувала дваесет различни етнички групи и 21 влади, повеќето од нив биле во муслиманската [[Азија]], но тој ги третирал европските христијани со извесна толеранција по нивното освојување. Османлиските закони биле осовременети од [[Мула Ибрахим]] од [[Алеп]] и ослободени од традиционалните исламски закони. Христијаните се нашле под ''Кодексот за рајата'' и нивниот десеток и данокот од капитација биле толку умерени што некои селани избегале од христијанските господари во Унгарија за да бидат под османлиска власт. Казните биле модернизирани со парична казна како замена за физичкото казнување, осакатувањето и смртта во многу случаи, иако напорите за здобивање на чест сѐ уште можеле да значат сечење на рака за лажно сведочење, фалсификување, или дистрибуција на фалсификувани пари. Каматните стапки биле ограничени на 11%. Животните кои се користат за работа требало да бидат третирани љубезно. Сулејман бил многу богат со годишен приход од околу дванаесет милиони дукати; неговите војни биле плаќани од пленот (вклучувајќи ја и продажбата на многу луѓе како робови) и од данокот од христијанските вазали. Подоцна во неговото владеење тој почнал да бара подароци од службениците кои ги назначил на повисоки позиции. Судиите (кадии и муфтии) биле имуни на оданочување и конфискација на нивниот имот, што ги правело привилегирана елита. Осум колеџи се состанувале во главните џамии и во училиштата се студирала [[граматика]], [[синтакса]], [[логика]], [[метафизика]], [[филологија]], [[метафизика]], [[реторика]], [[геометрија]], [[астрономија]] и [[астрологија]]<ref name="atil24"/><ref>Russell, [http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE7D6163EF935A15752C0A961948260 The Age of Sultan Suleyman].</ref>. Високото образование обично го нагласувало исламскиот закон. Најпознат архитект во времето на Сулејман I бил [[Мимар Синан]]. Тој создал една нова ера не само во османлиската архитектура туку и во светската, создавајќи вкупно 334 градби во различни градови. Првата позначајна градба му била [[Џамија Шехзаде|џамијата Шехзаде]] од [[1548]] година, [[Сулејманова џамија|Сулејмановата џамија]] од [[1557]] година, и [[Селимова џамија|Селимовата џамија]] во [[Едрене]]. == Семејни настани == Султанот Сулејман имал четри жени. Од првата, Фулан хатун се родил во [[1512]] година се родил Махмуд кој починал по девет години. Во 1511 година се оженил со [[Ѓулфем хатун]], која му родила син но починал по само неколку месеци. Од бракот со [[Махидевран султан]] се родиле [[Разије султан]] и [[Шехзаде Мустафа|Мустафа]], и како прв син бил воспитуван како наследник на престолот. Целата работа се променила со пристигнувањето на украинката [[Александра Лисовска]] во харемот како поклон на султанот од [[Паргали Ибрахим-паша]]<ref>Ahmed, 43.</ref>. Нејзината харизма го привлекувала секој во харемот, поради кое го добила името Хурем кое во превод значи ''насмеана''. Таа бргу по пристигањето во харемот во палaтата [[Топкапи-сарај]] станала султанов сопатник во креветот. Бидејќи не служила само за сексуално задоволување и како мајка на можните машки наследници, таа се покажала и како добар оратор и искрен пријател. По големата кавга меѓу Махидевран и Рокселана, Сулејман ја протерал Махидевран и нејзиниот син Шехзаде Мустафа во градот Маниса. По ова [[Рокселана]] станала омилена на султанот, односно хасеки. Во [[1522]] година Рокселана го родила принцот [[Шехзаде Мехмед]]. Во 1526 година се родила [[Михримах султан]], која подоцна била омажена за [[Рустем-паша]]. Од Рокселана, на султанот му се родиле и [[Селим II|Селим]], [[Шехзаде Бајазит|Бајазит]] и [[Шехзаде Џихангир|Џихангир]]. Рокселана станала една од најсилните жени во харемот. Таа настојувала да ги исполни сите желби на Сулејман. Тој бил спремен да се ожени со неа и да ја прогласи за султанија, нешто што никогаш претходно не се било случило од настанувањето на империјата<ref name="Kinross236"/>. Така свадбата се случила во [[1530]] година.<ref>Mansel, 86.</ref>. Се смета дека [[Паргали Ибрахим-паша]] бил погубен поради големото влијание во империјата<ref>Margaret Rich Greer, Walter Mignolo, Maureen Quilligan. [http://books.google.com/books?id=T4_rFZLGF1IC&pg=PA41&dq=Parga%2Bibrahim+Pasha%2Bgreek&hl=el&ei=sCVdTIaoA8_-sQb1gNG4Bw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CC0Q6AEwADgU#v=snippet&q=%22Ibrahim%20Pasha%2C%20his%20intimate%20and%20grand%20vezir%2C%20a%20Greek%20from%20Parga%20in%20Epirus%22&f=false ''Rereading the Black Legend: the discourses of religious and racial difference in the Renaissance empires.''], University of Chicago Press, 2007. ISBN 978-0-226-30722-0, p. 41: "Ibrahim Pasha, his intimate and grand vezir, a Greek from Parga in Epirus"</ref><ref>Willem Frederik Bakker.[http://books.google.com/books?id=hAUVAAAAIAAJ&pg=PA312&dq=Parga%2Bibrahim+Pasha%2Bgreek&hl=el&ei=sCVdTIaoA8_-sQb1gNG4Bw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CDoQ6AEwAjgU#v=onepage&q=%22Ibrahim%20was%20the%20son%20of%20a%20Greek%20fisherman%20from%20the%20Epirot%20town%20of%20Parga%22&f=false ''Studia Byzantina et Neohellenica Neerlandica.''] BRILL, 1972. ISBN 978-90-04-03552-2 ,p. 312</ref> , но за неговата смрт најмногу одговорна била Рокселана. Сулејман започнал да се плаши и за неговиот престол па поради ова бил погубен. По смртта на Ибрахим-паша, на Сулејман како доверлив човек му останал само Рокселана. Како прв роден син, Мустафа бил наследник на османлискиот престол но според некои историчари по женидбата на Сулејман со [[Рокселана]] тој како свој наследник го гледал [[Шехзаде Мехмед]], најстариот син на Рокселана. Сулејман му овозможил повеќе прилики на Мехмед и според тоа тој го подготвувал за престолонаследник. По овие случувања, Мустафа доживеал и втор шок од страна на неговиот татко по неговото преместување од [[Маниса]] во [[Амасија]]. Владеењето во Маниса му било доделено на Мехмед. И покрај тоа што бил преместен во Амасија, [[Шехзаде Мустафа|Мустафа]] добил декрет според кој неговиот татко сѐ уште во него гледал како иден султан. Во [[1547]] година во времето на Османлиско-сефевидската војна, Сулејман се сретнал со своите три синови на различни места за да разговара за политичката ситуација во земјата. По ова следувала трка кон престолот меѓу тројцата браќа, вклучувајќи го Селим. Во [[1544]] година Селим бил испратен во Маниса како управител. Животот на Мустафа бил во опасност посебно по смртта на [[Паргали Ибрахим-паша]] и новиот сојуз меѓу [[Рустем-паша]] и Рокселана. Рокселана според повеќе извори направила заговор за убивање на Мустафа. Во текот на еден поход, Рустем-паша испратил еден од најдоверливите негови луѓе да извести дека султанот Сулејман не бил на чело на армијата, по кое војниците сметале дека дошло времето принцот Мустафа да го зазеде престолот. Султанот на ова многу се налутил. Така, во текот на Иранскиот поход, армијата на Сулејман заминала во градот Ерегли. Додека тој бил во Ергели, Руштем-паша му понудил на Мустафа да се приклучи кон армијата на неговиот татко. Претходно пак, Рустем го предупредил на султанот дека Мустафа се подготвувал да дојде во Ергели и да го убие на Сулејман. Мустафа ја прифатил понудата на Рустем-паша и заедно со својата војска заминал кон градот Ергели. Сулејман овој потег го видел како закана и решил Мустафа да го убие. Кога Мустафа влегол во шаторот на Сулејман за да се сретнат, стражарите на Сулејман го нападнале и по долгата борба го убиле на принцот. По неговата смрт, јаничарите и војниците на Мустафа протестирале против одлуката на Сулејман, и главно ги обвинувале Рокселана и Рустем-паша. По смртта на Мустафа, Сулејман останал со своите два сина Бајазит и Селим. Селим бил управител на Маниса а Бајазид на Ќутахија. Двата града биле речиси еднакво оддалечени од Истанбул. Сулејман го видел соперништвото меѓу своите два сина па затоа решил да ги смени од нивните должности. Така на Селим му била доделена Конија а на Бајазит Амасија. Но на ова се спротивставил Бајазит, а Селим со поддршка на неговиот татко и на чело со [[Мехмед-паша Соколовиќ]] го поразил својот брат во близина на Конија на [[31 мај]] [[1559]] година<ref>Prof. Dr. Yaşar Yücel-Prof. Dr. Ali Sevim: ''Türkiye Tarihi II'' (History of Turkey), AKDTYK yayınları, İstanbul,1990 p. 299-300</ref>. На Бајазит не му останало ништо друго туку да се врати во Амасија, но успеал да побегне во [[Персија]] заедно со своето семејство. Иако шахот во почетокот му посакал добредојде на младиот принц сепак подоцна по барање на Сулејман тој решил да ги предаде. Наместо тоа, на [[25 септември]] [[1561]] година Бајазид заедно со неговите четири сина биле погубени во Персија по налог на османлискиот султан<ref>Joseph von Hammer:Osmanlı Tarihi Vol II (condensation: Abdülkadir Karahan), Milliyet yayınları, İstanbul. p 36-37</ref>.. Така единствен наследник на Сулејман останал [[Селим II|Шехзаде Селим]]. == Везири== * [[Пири Мехмед-паша]] * [[Паргали Ибрахим-паша]] бил голем везир во периодот од [[1523]] до [[1536]] година. Служел на Сулејман уште во Маниса. Се оженил со неговата сестра Хатиџе султан. Бил погубен во [[1536]] година. * [[Ајас Мехмед-паша]] бил голем везир во периодот од [[1536]] до [[1539]] година. * [[Челеби Љутфи-паша]] бил голем везир во периодот од [[1539]] до [[1541]] година. Бил оженет со сестрата на Сулејман, [[Шах султан]]. * [[Хадим Сулејман-паша]] бил голем везир во периодот од [[1541]] до [[1544]] година. * [[Рустем-паша]] бил голем везир во периодот од [[1544]] до [[1553]] година како и во периодот од [[1555]] до [[1561]] година. Бил оженет со ќерката на Сулејман, [[Михрима султан]]. * [[Кара Ахмед-паша]] бил голем везир во периодот од [[1553]] до [[1555]] година. Бил оженет со сестрата на Сулејман, [[Фатма Султан]]. Погубен поради мито. * [[Семиз Али-паша]] бил голем везир во периодот од [[1561]] до [[1565]] година. * [[Мехмед-паша Соколовиќ]] бил последниот голем везир на Сулејман I од [[1565]] до [[1579]] година. Својата функција ја продолжил и во времето на Селим II. == Наводи == {{наводи|3}} {{Отомански султани}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Сулејман Величествениот| ]] [[Категорија:Отомански султани од 16 век]] [[Категорија:Родени во 1494 година]] [[Категорија:Починати во 1566 година]] [[Категорија:Луѓе од Трабзон]] [[Категорија:Отомански Турци]] [[Категорија:Туркиски владетели]] [[Категорија:Деца на Селим I]] s4neeroshmm7jzr6kxufi9ncl3m71f1 5605908 5605907 2026-08-07T12:08:25Z Buli 2648 5605908 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Сулејман I | title = {{unbulleted list|[[Чувар на Двете Свети Џамии]]|Shah of Baghdad in [[Ottoman Iraq|Iraq]]<ref name=caesar>{{cite book|title=medieval worlds comparative & interdisciplinary studies|volume=14|year=2021|chapter=These are the narratives of bygone years: Conquest of a Fortress as a Source of Legitimacy|author=Dimitri Korobeinikov|url=https://www.medievalworlds.net/0xc1aa5576%200x003d0810.pdf|publisher=Austrian Academy of Sciences Press|quote=That the Ottomans might have had a different view was demonstrated by Sultan Sulaymān the Magnificent, who called himself the shah of Baghdad in ‘Iraq (Shah-i Bagdād-i ‘Irāq), the Caesar of Rome (qayṣar-i Rūm), and the sultan in Egypt (Miṣra (i.e. Mısıra) Sulṭān) in the inscription in the fortress of Bender (Bendery, Tighina) in Moldova, AH 945 (29 May 1538–18 May 1539). The title qayṣar-i Rūm (Caesar of Rome) was a traditional designation of the Byzantine emperor in Persian and Ottoman sources (from the Arabic al-qayṣar al-Rūm).|page=180}}</ref>|[[Sultan of Egypt]]<ref name=caesar />|[[Caesar of Rome]]<ref name=caesar />|[[Khagan]]<ref>{{cite book|title=Oriental Translation Fund|volume=33|year=1834|page=19}}</ref>}} | title_text = | more = | image = EmperorSuleiman.jpg | alt = | caption = Портрет, припишан на кругот на [[Тицијан]], датиран по 1543 година<ref>{{Cite web |last=del Torre |first=Francesca |last2=Deiters |first2=Wencke |title=Sultan Süleyman II in profile |url=https://islamicart.museumwnf.org/database_item.php?id=object;EPM;at;Mus22;10;en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260218221639/https://islamicart.museumwnf.org/database_item.php?id=object;EPM;at;Mus22;10;en |archive-date=18 February 2026 |access-date=18 February 2026 |website=Explore Islamic Art Collections |publisher=[[Museum with No Frontiers]]}}</ref> | succession = [[Список на султани на Османлиското Царство]] ([[Падишах]]) | more_text = | reign = 30 септември 1520 – {{awrap|6 септември 1566}} | predecessor = [[Селим I]] | successor = [[Селим II]] | succession1 = [[Османлиски калиф]] | predecessor1 = Селим I | successor1 = Селим II | birth_date = 6 ноември 1494<ref name= AG-BM-encyc>{{Cite book |last=Ágoston |first=Gábor |editor-last=Ágoston |editor-first=Gábor |editor-first2= Bruce |editor-last2= Masters |title=Encyclopedia of the Ottoman Empire |chapter=Süleyman I |date=2009}}</ref>{{rp|541}} | birth_place = [[Trabzon]], [[Trebizond Eyalet|Trabzon Eyalet]], [[Ottoman Empire]] | death_date = {{Death date and age|1566|09|06|1494|11|06|df=y}}<ref name= AG-BM-encyc />{{rp|545}} | death_place = [[Szigetvár]], [[Kingdom of Hungary (1526–1867)|Kingdom of Hungary]] | burial_place = {{Indented plainlist| * Organs buried at [[Turbék]], Szigetvár, Hungary * Body buried at [[Süleymaniye Mosque]], Istanbul, Turkey }} | spouse = {{marriage|[[Hürrem Sultan]]|May 1534|15 April 1558|end=died}}<ref name="Peirce 2017">{{Harvnb|Peirce|2017|pages=114}}</ref><br/>[[Mahidevran Hatun]] | spouse_type = Consorts | issue = {{plainlist| * Şehzade Mahmud * Şehzade Murad * [[Şehzade Mustafa (son of Suleiman the Magnificent)|Şehzade Mustafa]] * [[Raziye Sultan]] * [[Şehzade Mehmed]] * [[Mihrimah Sultan (daughter of Suleiman I)|Mihrimah Sultan]] * [[Selim II]] * [[Şehzade Abdullah (son of Suleiman the Magnificent)|Şehzade Abdullah]] * [[Şehzade Bayezid]] * [[Şehzade Cihangir]] }} | full_name = Süleyman Şah bin Selim Şah Han<ref>{{cite book|title=Manuscript and Ferman Ornamentation Art in the Ottoman Empire|author1=Hüseyin Odabaş|author2=Coşkun Odabaş|page=123|year=2015}}</ref> | house = [[Отоманска династија|Османлии]] | house_type = Dynasty | father = [[Селим I]] | mother = [[Ајше Хафса султан]] | signature_type = [[Тугра]] | religion = [[Сунитски ислам]] | burial_date = | signature = Tughra of Suleiman I the Magnificent.svg }} {{Infobox Ottoman sultan |Sultan_Name= Сулејман бин Селим Хан |title=[[Список на отомански султани|Султан на]] [[Отоманското Царство]]<br/>[[Чувар на двете свети џамии]]<br/>[[Калиф]]<br/>[[Емир]] |image_portrait= EmperorSuleiman.jpg |image_tugra= Tughra of Suleiman I the Magnificent.svg |caption= |reign= 1520–1566 (46 години) |Military= Територијално проширување на Отоманското Царство |coronation= 30 септември 1520 |name = <br/>Сулејман Величествениот<br/>Сулејман Законодавецот<br/>سلطان سليمان اول |fullname= Сулејман бин Селим Хан |before= [[Селим I]] |after= [[Селим II]] |suc-type= Heir Apparent |consort= [[Рокселана]] |issue= Шехзаде Махмуд (1511–1521)<br/> [[Шехзаде Мустафа (син на Сулејман I)|Шехзаде Мустафа]] (1515–1553)<br/> [[Шехзаде Мехмед (син на Сулејман I)|Шехзаде Мехмед]] (1521–1543)<br/> [[Шехзаде Абдула (син на Сулејман I)|Шехзаде Абдула]] (1522-1524)<br /> [[Михримах султан]] (1524–1578)<br/> [[Селим II|Шехзаде Селим]] (1525–1574)<br/> [[Шехзаде Бајазит (син на Сулејман I)|Шехзаде Бајазит]] (1527–1561)<br/> [[Шехзаде Џихангир (син на Сулејман I)|Шехзаде Џихангир]] (1535–1553)<br/> |royal house= [[Отоманска династија]] |father= [[Селим I]] |mother= [[Ајше Хафса султан]] |birth_date={{birth date|1494|11|06|df=y}} |birth_place=[[Трабзон]] |death_date= 7 септември 1566 (на 71 година) |death_place=[[Сигетвар]], [[Унгарија]] |burial_place=[[Сулејманова џамија]], [[Цариград]]<ref>''The Encyclopædia Britannica'', Vol.7, Edited by Hugh Chisholm, (1911), 3; ''Constantinople, the capital of the Turkish Empire...''</ref><ref>[http://concise.britannica.com/ebc/article-9368294/Istanbul Britannica, Istanbul] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071218080707/http://concise.britannica.com/ebc/article-9368294/Istanbul |date=2007-12-18 }}:''When the Republic of Turkey was founded in 1923, the capital was moved to Ankara, and Constantinople was officially renamed Istanbul in 1930.''</ref> (денешен [[Истанбул]]) |spouse 2= [[Хасеки]] [[Хурем султан]] <br/>[[Махидевран султан]] |religion=[[суни ислам]] |}} '''Сулејман I''' ({{langx|ota|{{Script|Arab|سلطان سليمان اول}}}}, ''Sultān Suleimān-i evvel'' или {{rtl-lang|ota|{{Script|Arab|قانونى سلطان سليمان}}}}, ''Kānūnī Sultān Suleimān'', [[турски]]: ''I. Süleyman'') — десеттиот [[султан]] на [[Отоманското Царство]] со кое управувал во периодот од 1520 до 1566 г. и со тоа најдолго се задржал на престолот од сите султани. Во европската традиција е познат како ''Сулејман Величествениот''<ref>Merriman.</ref> а во источната како ''Законодавецот'' ([[турски]]: ''Kanuni''; [[арапски]]: القانونى‎, ''al‐Qānūnī'') главно поради воведување на реформи во законодавниот систем на земјата. Освен законодавни, тој спровел и административни, воени, судски, даночни и образовни реформи. Во текот на неговото владеење империјата се протегала од [[Будимпешта]] на [[Дунав]] до [[Асуан]] и реката [[Нил]], заедно со реките [[Еуфрат]] и [[Тигар]] до [[Грузија]] и [[Гибралтар]]. Сулејман бил истакнат поет а исто така и голем заштитник на културата, литературата и архитектонскиот развој<ref name=atil24>Atıl, 24.</ref>. Тој зборувал пет јазици: отомански, арапски, чагатаи, персиски и српски јазик. Во последните дваесет години бил под влијание на неговата омилена [[Рокселана]], која успеала да стане законска жена на султанот, нешто што не можела да постигне ниту една од наложниците во изминатите два века. Започнувајќи кампања во Унгарија, Сулејман не доживеал да победи. Неговата смрт била скриена и раководењето со империјата продолжило без султанот, но во негово име, додека да дојде на престолот неговиот син од [[Рокселана]] - [[Селим II]], со кој започнала ерата на падот на империјата. == Рани години== [[Податотека:Semailname 47b.jpg|thumb|лево|150px|Сулејман во млади години]] Сулејман е роден во [[Трабзон]] на [[6 ноември]] [[1494]] година<ref>Clot, 25.</ref>. Негова мајка била [[Ајше Хафса султан]] која починала во [[1534]] година. Кога имал седум години Сулејман бил испратен да проучува [[наука]], [[историја]], [[литература]], [[теологија]] и воени тактики во училиштата на [[Топкапи-сарај]]. Како млад човек, тој се спријателил со [[Паргали Ибрахим-паша|Ибрахим Паргали]] кој подоцна му станал еден од најдоверливите соработници<ref>{{Наведена книга|first=Noel|last=Barber|title=The Sultans|url=https://archive.org/details/sultansbarb00barb|location=New York|publisher=[[Simon & Schuster]]|year=1973|pages=[https://archive.org/details/sultansbarb00barb/page/36 36]|isbn=0-7861-0682-4}}</ref>. На 17 години бил назначен за управител на Кафа и Маниса (тогаш [[Сарухан]]) а кратко време бил управител и на [[Едрене]]<ref>Clot, 28.</ref>. По смртта на неговиот татко [[Селим I]] ([[1465]]-[[1520]]) Сулејман влегол во [[Цариград]] каде бил прогласен за десеттиот султан на [[Османлиското Царство]]. Некои историчари тврдат дека во младоста Сулејман се восхитувал за [[Александар Велики]]<ref>Lamb, 14.</ref><ref>Barber, 23.</ref>. Тој бил под влијание на визијата на Александар на градење на светска империја, кои ќе ги опфати истокот и западот. == Воени и политички настани == === 1520 — 1529 === По наследувањето на неговиот татко, Сулејман започнал серија воени освојувања. Сулејман го започнал своето владеење со давање на пари на јаничарите и ослободил околу 600 египетски затвореници и некои трговци кои неговиот татко неправедно ги казнил. Високи офицери обвинети за суровост биле осудени и погубени. На почетокот од неговото владеење во [[1521]] година било задушено востанието на османлискиот управител на [[Дамаск]]. По ова Сулејман ги освоил двете места кои Мехмед Освојувачот не успеал да ги освои, [[Опсада на Белград (1521)|Белград во 1521]] и [[Опсада на Родос|Родос]] следната година. Падот на Белград во [[1521]] година претставувал третиот обид за освојување на унгарската тврдина од [[Османлии]]те<ref>Imber, 49.</ref>. Сулејман своите сили ги мобилизирал во мај [[1521]] година. За разлика од претходните два напади, во овој напад Османлиите одлучиле да нападнат преку реката [[Сава]]. За да се оствари овој напад, Османлиите најпрво морале да го заземат [[Срем]]. Бранителите упорно пружиле отпор но нивните ресурси биле доста исцрпени па градот морал да биде предаден на [[29 август]]. Падот на [[Белград]] ја покажала неспособноста на [[Кралство Унгарија]] да се спротивстави на растечката османлиска моќ. Следната [[1522]] година [[Османлии]]те го зазеле Родос од [[Малтешки ред|Рицарите на Свети Јован]]<ref>Kinross, 176.</ref>. По 145 дена преживеаните витези капитулирале и им било дозволено да го напуштат Родос, тие потоа скитале пет години сè додека не си нашле дом на [[Малта]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.malta.com/about-malta/history-of-malta.html |title=The History of Malta |accessdate=2014-08-10 |archive-date=2007-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070501155037/http://www.malta.com/about-malta/history-of-malta.html |url-status=dead }}</ref>. Османлиите со зазимањето на островот ја обезбедиле целосната контрола над источното [[Средоземје]]. Во [[1522]] година починал пашата Кајр Бег како [[управител на Египет]]. На негово место бил ставен [[Хаин Ахмед-паша]] во [[1523]] година. Ахмед-паша бил разочаран од оваа одлука на султанот бидејќи сметал дека треба да биде избран за главен везир чие место му било отстапено на неговиот соперник [[Паргали Ибрахим-паша]]. Така тој се самопрогласил за султан на [[Египет]] како независен од [[Османлиското Царство]]. Тој започнал да кова монети со својот лик со цел да ја легитимира својата власт. Сулејман веднаш испратил свои агенти кои извршиле неуспешен атентат во неговата бања, по кој настан тој се обидел да побегне од [[Каиро]] но набргу бил фатен и погубен. По неговата смрт, големиот везир Ибрахим-паша Паргали спровел обемни административни реформи од [[1525]], со кои отоманската власт во Египет се зацврстила и траела речиси три века. По три години без војна [[јаничари]]те на се побуниле и го пљачкосале еврејскиот кварт во [[Истанбул]] и куќите на офицерите. На Сулејман му се заканувала опасност, но бунтот бил потиснат, водачите биле погубени, а други ги загубиле своите позиции. Повеќето од јаничарите се смириле со подароци во пари и нов воен поход. Во април [[1526]] година султанот заедно со Ибрахим-паша заминале кон [[Унгарија]]. Унгарците доживеале катастрофален пораз во [[Мохачка битка (1526)|Мохачката битка]]<ref>Kinross, 187.</ref>. Унгарските аристократи исто како и во опсадата на Белград биле повторно неподготвени. Унгарската војска била поделена на три групи: во [[Трансилванија]] на чело со [[Јанош Заполски]], главната група која ја предводил самиот крал и една мала група под раководство на [[Кристоф Франкопан]]. Вкупниот број на војници на христијанските сојузници бил околу 35.000 луѓе наспроти 50.000 [[Османлии]]. Во почетокот на битката христијаните постигнале успех, но во следниот период таа била обиколена а унгарскиот крал сакал да побегне од бојното поле но се удавил во реката. Поголемиот дел од унгарските аристократи или загинале или биле погубени од султанот. Се смета дека повеќе од 14.000 Унгарци биле убиени во битката. По крајот на битката бил означен крајот на независноста на [[Кралство Унгарија]]. Така [[Бохемија]], северна и западна Унгарија станале дел од [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] на чело со [[Фердинанд I]], а Османлиите завладеале со централна и јужна [[Унгарија]] како и дел од [[Трансилванија]], поставувајќи го на чело на вазалската земја [[Јован Запола]]. Во меѓувреме Туркмените во [[Анадолија]] се побуниле. Во време кога во империјата доживеала финансиски тешкотии поради воените дејствија, па биле зголемени државните давачки. Додека Сулејман бил на воен поход во Унгарија, [[Џелали|Календар Челеби]] успеал да собере армија од 30.000 луѓе. Сулејман го испратил својот везир Ибрахим-паша по кое востанието било крваво задушено. По Мохачката битка, Османлиите биле принудени да се повлечат од [[Панонија|Панонската низнина]], главно поради ангажирањето на армијата во другите делови од имеријата. Најмногу од повлекувањето на Османлиите искористил Фердинанд I, поради неговите претензии да стане крал на Унгарија. Во 1527 година тој го поразил османлискиот вазал и ги зазел [[Будим]], [[Комаром]] и [[Секешфехервар]] (1528). Во тој период османлискиот султан и покрај молбата на неговиот вазал, тој не покренал нов воен поход. Кога Сулејман му објавил војна на Фердинанд во јануари [[1529]] година, тој, исто така, сакал да го освои и [[Падот на Алжир (1529)|западниот дел]] на [[Средоземје]]то, и затоа повторно дал поддршка на [[Хајредин Барбароса]] да отпатува кон [[Алжир]]. Барбароса добил поддршка од 2.000 јаничари, како и голема финансиска помош и ја зазел шпанската тврдина. [[Податотека:Anton Hickel - Roxelane und der Sultan.jpg|мини|десно|Султан Сулејман и Хурем Султан. Портрет од Антон Хикел]] Фердинанд бил во сојуз со царот [[Карло V]]. Забавена со дождови и поплави, османлиската војска на Сулејман морала да се откаже од опсадата на Виена во октомври [[1529]] година<ref>{{Наведена книга|first=Stephen|last=Turnbull|title=The Ottoman Empire 1326&nbsp;– 1699|url=https://archive.org/details/ottomanempire1320000turn|location=New York|publisher=[[Osprey Publishing]]|year=2003|pages=[https://archive.org/details/ottomanempire1320000turn/page/50 50]}}</ref>. Околу 40.000 Турци и 20.000 христијани биле убиени во бескорисната војна. Сулејман повел поход против царските сили во [[1532]], но се соочил со тврдоглав отпор од страна на градот Гунс. Акинџи коњицата и татарските сојузници ја ограбиле Штаерска во [[Австрија]] додека Сулејман се повлекувал назад кон [[Белград]]. Фердинанд испратил пратеник и било склучено примирје во [[1533]]. === 1530 — 1539 === По крајот на опсадата на Виена, Сулејман повел поход против царските сили во [[1532]], но се соочил со тврдоглав отпор од страна на градот Гунс. Акинџи коњицата и татарските сојузници ја ограбиле [[Штаерска]] во [[Австрија]] додека Сулејман се повлекувал назад кон Белград. Фердинанд испратил пратеник и било склучено примирје во [[1533]] година. Во меѓувреме во 1532 година започнала [[Отоманско-персиска војна (1532–1555)|Османлиско-персиската војна]]<ref name=imber51>Imber, 51.</ref>. Војната била предизвикана од територијалните спорови помеѓу двете империи, особено кога бегот од Битлиш одлучил да се стави себеси под персиска заштита. Исто така, Тахмасп го убил управителот на [[Багдад]] кој бил на страната на Сулејман. [[Персија]] во текот на војната сакала да направи сојуз со [[Хабсбуршка династија|Хабсбуршката династија]] со кое Османлиското Царство ќе биде нападната на два фронта. Во конфликтот, најпрвин Ибрахим-паша, а подоцна и самиот султан Сулејман започнале успешно да го зазимаат денешен [[Ирак]], каде во [[1534]] година го зазеле [[Багдад]]. Конфликтот завршил со потпишување на [[Договор од Амасија (1555)|договорот во Амасија]] во [[1555]] година меѓу двата владетели. Договорот ја дефинирал границата меѓу двете земји и истиот бил проследен со дваесетгодишен мир. Со овој договор, [[Ерменија]] и [[Грузија]] биле поделени меѓу двете земји подеднакво, [[Османлии]]те го добиле поголемиот дел од [[Ирак]] заедно со [[Багдад]] кој им овозможил излез на [[Персиски Залив|Персискиот Залив]], а [[Персија]] го задржала својот поранешен главен град [[Тебриз]]<ref name=sicker206>Sicker, 206.</ref>. Османлиите според договорот им дале дозвола на персиските верници да одат слободно во светите места [[Мека]] и [[Медина]]. Во Персија отоманскиот благајник Челеби имал лоши односи со везирот [[Паргали Ибрахим-паша]] бидејќи бил обвинет од него за проневера. Пред да биде погубен, Челеби му напишал писмо на Сулејман обвинувајќи го Ибрахим за предавство бидејќи себеси се нарекувал султан. Ибрахим, некогаш христијанин и сѐ уште роб на Сулејман, бил осомничен за непочитување на [[Куран]]от, за заговор со [[Франција]], и бил омразен поради неговото огромно богатство. Во [[1536]] Сулејман го поканил Ибрахим на вечера, и везирот бил пронајден убиен следното утро. Отоманската морнарица имала галии кои ги веслале воени заробеници. На успешниот пират [[Кајр ал-Дин]] му била дадена команда и [[Освојување на Тунис (1534)|Тунис бил освоен]] во [[1534]] година<ref>Crowley, p.56</ref>. Овој град бил нападнат и од страна на царот Карло V и неговата армада предводена од адмирал [[Андреа Дорија]]. [[Кајр ал-Дин]], познат како Барбароса поради неговата црвена брада избегал, а потоа облекувајќи ги неговите луѓе како [[Шпанци]] и под тоа знаме ги ограбувал Балеарските Острови, земајќи 5.700 затвореници од Порт Махон во Менорка. Во [[1536]] Османлиите изградиле двесте бродови со цел да ја нападнат [[Италија]] и [[Отранто]] [[Османлиска инвазија на Отранто|бил заземан следната година]]. Десет илјади Италијанци биле продадени на пазарите за робови во Истанбул. Во [[1537]] Венецијанците и се придружиле на "''светата лига''" на кралски сили против Турците но отоманската морнарица ги поразила доволно на Крф и во заливот Арта за да им овозможи на Турците да доминираат на [[Средоземје]]то во наредната третина на векот. Тие се согласиле на примирје во 1540 година, но Венеција морала да се откаже од [[Мореја]](Пелопонез) и нејзините егејски острови. Во [[1538]] година била организирана првата [[Отомански поморски експедиции во Индиски Океан|поморска експедиција]] кон [[Индиски Океан]]. По експедициите на [[Васко де Гама]], моќната португалска морнарица ја презела контролата на Индискиот Океан. [[Бахадур Шах]] апелирал до [[Цариград]] за заедничка акција против португалската морнарица<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.historycooperative.org/proceedings/seascapes/casale.html |title=History cooperative |accessdate=2012-08-03 |archive-date=2012-08-03 |archive-url=https://archive.today/20120803150840/www.historycooperative.org/proceedings/seascapes/casale.html |url-status=live }}</ref>. Сулејман I ја искористил оваа можност за да ја провери португалската доминација во Индискиот Океан и го именувал [[Хадим Сулејман-паша]] како адмирал на неговата флота<ref name="Özcan1997"/><ref>http://jis.oxfordjournals.org/content/7/1/32.extract</ref><ref name="Farooqi1989">{{Наведена книга|author=Naimur Rahman Farooqi|title=Mughal-Ottoman relations: a study of political & diplomatic relations between Mughal India and the Ottoman Empire, 1556-1748|url=http://books.google.com/books?id=uB1uAAAAMAAJ|accessdate=30 September 2012|year=1989|publisher=Idarah-i Adabiyat-i Delli}}</ref> . Поморските сили биле составени од околу 90 галии. Во [[1538]] година тој пловел кон [[Индија]] преку Црвеното и Арапското Море, само за да дознаее дека Бахадур Шах бил убиен за време на судирите со португалската морнарица и неговиот наследник направил сојуз со [[Португалија]]. Во [[1538]] година од страна на Османлиите бил окупиран Аден, на чело со Сулејман-паша. Османлиската флота на [[4 септември]] [[1538]] година престигнала [[Опсада на Диу|пред градот Диу]]. Ова претставувала најголемата османлиска флота некогаш пуштена по водите на Индиски Океан. Диу бил опсаден со 130 топови. И покрај постојаните напади, опсадата не успела. По неуспешната опсада, Османлиите се вратиле во Аден, каде се утврдиле со своите оружја. Сулејман-паша наредил да се започне втора опсада на Диу, но тоа не се случило. Во 1540 година, Португалците ги испратиле своите сили во Црвено Море, напаѓајќи ги Суакин и Кусајар, обидувајќи се да го заземат Суецкиот Канал со флота од 72 бродови. Во следните години следувале постојани битки помеѓу двете светски сили. === 1540 — 1552 === [[Податотека:Siege of Esztergom 1543.jpg|мини|десно|Опсадата на Острогон (1543)]] Во 1541 царот Карло V [[Алжирска инвазија (1541)|не успеал да го освои]] [[Алжир]], а две години подоцна Кајр ал-Дин (Барбароса) ги опустошил [[Неапол]] и [[Сицилија]]. По нивното закотвување во [[Марсеј]], Французите дозволиле Отоманската морнарица да оди во [[Тулон]], но Турците пустошејќи ги француските села предизвикале многу да избегаат. Во [[1544]] епидемија убила многу робови од галиите, и Турците заробувале француски христијани за да ги заменат. [[Франсоа I]] советувал [[Опсада на Ница|да се нападне Ница]], која била под власт на сојузникот на кралот, Војводата од Савоја, чиј замокот бил отпуштен. [[Кајр ал-Дин]] (Барбароса) починал во 1546 година. Конечно во 1554 Франсоа го раскинал овој сојуз со поткуп на Турците со подароци. Тургут, кој бил заробен и поминал четири години години како роб на галија пред да биде ослободен, на крајот станал Отоманската адмирал и [[Опсада на Триполи (1551)|го презел Триполи]] од [[Малтешки ред|витешкиот ред на Свети Јован]] во [[1551]]<ref>''Cervantes in Algiers: a captive's tale'' by María Antonia Garcés p. 25 [http://books.google.com/books?id=h97ivaPeOx8C&pg=PA25]</ref>, но тие се одмаздиле кога Тургут бил убиен во неуспешната опсада на Малта во [[1565]]. Јован Заполоја, натеран од унгарскиот националист Мартинуци, се оженил со полската принцеза Изабела кратко време пред неговата смрт во [[1540]] година. Нивниот едногодишен син Стефан бил прогласен за крал на Унгарија, но Османлиите сѐ уште ја окупирале неговата земја. Во [[1541]] година бил [[Опсада на Будим (1541)|опсаднат]] градот [[Будим]]. Опсадата резултирала со заземање на градот [[Буда (град)|Будим]]. По оваа победа, [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]] воспоставила контрола над [[централна Унгарија]]. Битката е дел од т.н. [[Мала војна во Унгарија]]. Победата претставува една од најзначајните на Османлиите против Фердинанд I, најмногу поради тоа што градот во следните 150 години бил под нивна контрола<ref>Garnier, p.200</ref>. Откако Фердинанд се обидел да ја презеде [[Пешта]], Сулејман во [[1543]] година се вратил во Унгарија и ја претворил катедралата во [[Будим]] во [[џамија]]. На крајот бил постигнат договор во [[1547]] година, во кој биле вклучени [[Франција]], [[Венеција]], и [[папа Павле III]]; Во [[1543]] година се случила неуспешната опсада на Ница во сојуз со Франција. Фердинанд се согласил да му исплаќа на султанот 30.000 дукати на годишно ниво. Ова му овозможило на Сулејман повторно да ја нападне [[Персија]], да го поврати Тебриз и да го преземе градот Ван во наредната година. Во [[1551]] монахот Мартинуци ја убедил Изабела да му ја предаде [[Трансилванија]] на Фердинанд, како дел од [[Австрија]], во замена за земјиште во [[Шлеска]]. Сулејман на ова реагирал со затворање на австрискиот пратеник две години, но Мартинуци бил прогласен за архиепископ и кардинал. Султанот го испратил Мехмед-паша Соколиќ со армија да ја преземе власта и поставил гарнизон во Липа во Трансилванија. Фердинанд ја опсадил Липа и го убил Мартинуци поради заговор со гарнизонот. Турските трупи извршиле инвазија и повторно го поразиле Фердинанд во [[1552]]. Наредната година Сулејман заминал на неговата последна персиска кампања, во која повторно го освоил [[Ерзурум]] и ја опустошил персиската земја по Горен Еуфрат. Примирјето довело до договор за мир во Амасија во [[1555]] година. Откако Карло V разбрал за поразот на неговиот брат, тој тргнал да се [[Алжирска инвазија (1541)|одмазди во Алжир]]. [[Алжир]] бил под контрола на Османлиите се нашол од [[1529]] година кога Сулејман I го зазел на чело со [[Хајредин Барбароса]]. Барбароса ја напуштил земјата во 1535 година, бидејќи бил избран за Голем адмирал на Османлиското Царство во [[Цариград]], па така тој бил заменет од страна на Хасан Ага. Силите на Хабсбуршката монархија многу доцна тргнале во војна, на [[28 септември]] [[1541]] година. Тоа се случило тогаш, главно поради проблемите во Германија и Фландрија. Целата флота се собрала во заливот кај [[Мајорка]]. Таа броела околу 500 бродови и 24.000 војници. По големото невреме кое ги зафатило регионите околу Мајорка и Алжир, флотата пред преговите на Алжир престигнала на 19 октомври. Во нападот учествувал и [[Ернан Кортес]], т.н. освојувач на [[Мексико]]. Војската на Карло на копно стапнала на [[23 октомври]], каде по ова бил формиран штабот. Војската главно била составена од [[Шпанци]], [[Германци]] и [[Италијанци]], во придружба на 150 витези од [[Малта]]. Поради големата сила која ја имал донесено царот во Алжир, се сметало дека градот многу бргу ќе падне во рацете на христијаните. Но во следните денови започнало да врне силен дожд и регионот бил зафатен од силно невреме. Голем дел од галиите потонале или биле оштетени . По ова започнал напад на Османлиите и царот бил опкружен. Тој бил извлечен со помош на Малтешкиот витешки ред. [[Андреа Дорија]] успеал да побегне во [[Кејп Матифу]], на околу 5 милји од [[Алжир]]. Тој му предложил на својот царот да се засолни заедно со него во Матифу. По долгите патувања, на [[3 декември]] конечно царот пристигнал во југоисточниот дел од Шпанија, кај Картагина. Во 1551 година Османлиите го зазеле [[Опсада на Триполи (1551)|Триполи]]. Триполи станал важен центар на империјата и престолнина на османлиската провинција [[Триполитанија]]. Подоцна во [[1560]] година од страна на христијаните бил направен обид за враќање на градот, но истиот завршил со неуспех. === 1553 — 1566 === Во [[1553]] година се случила окупација на островот [[Корзика]] заедно со [[Франција]]. Островот имал значително стратешко значење во западниот дел на Средоземјето, претставувајќи го центарот на комуникација на Хабсбуршката мрежа помеѓу денешна Шпанија и Италија. Заземањето на островот било од огромно значење за [[Франција]], која го окупирала а по ова и го зазела под своја контрола. Османлиите [[Опсада на Малта (1565)|ја опсадиле Малта]] во мај [[1565]] година и 700 Витези на Свети Јован биле држени внатре сè додека не пристигнале Шпанците во септември и не ги принудиле Турците да заминат. Повеќе од 20.000 Турци загинале или се бореле со болеста, додека 7.000 Малтежани и Шпанци ги загубиле своите животи. По неуспешната опсада на Малта, Сулејман освен војните со [[Португалија]] во [[Индиски Океан]] ги обновил и војните со Фердинанд со сила од околу 200.000 војници. Целта бил грофот [[Николај Зрински]], кој го убил миленикот Мухамед од Трикала во Сиклос во 1552 година. [[Податотека:OttomanEmpire1566.png|мини|десно|Османлиското Царство за време на смртта на Сулејман I]] [[Битка кај Сигетвар|Битката кај Сигетвар]] била последната на Сулејман I. Битката се случила во [[1566]] година против силите на Хабсбуршката монархија на чело со хрватскиот бан [[Никола Шубиќ]]. Претходно османлиската војска била засолнета во Будим и Белград. Големиот везир [[Мехмед-паша Соколовиќ]] го советувал на султанот најпрвин да се зазеде Сигетвар, а потоа да се продолжи кон Токај. Опсадата завршила со освојување на тврдината на градот од страна на Османлиите. Самиот султан Сулејман I не го дочекал паѓањето на градот, бидејќи починал во неговиот камп на [[5 септември]] [[1566]] година. Големиот везир [[Мехмед-паша Соколовиќ]] ја сокрил смртта на султанот, го убил докторот за да остане смртта во тајност и дал телото на Сулејман да се балсамира и наредил телото да не се закопа сè додека битката не биде добиена. == Културни и економски настани== Сулејман бил пофален од страна на царскиот пратеник Бузбек за неговата правда и за именување на способни и заслужни мажи за владините позициии. Во [[1535]] везирот Ибрахим направил договор со Французите што им овозможило да тргуваат слободно со дел од Отоманското Царство<ref name=imber51/> . Империјата на Сулејман вклучувала дваесет различни етнички групи и 21 влади, повеќето од нив биле во муслиманската [[Азија]], но тој ги третирал европските христијани со извесна толеранција по нивното освојување. Османлиските закони биле осовременети од [[Мула Ибрахим]] од [[Алеп]] и ослободени од традиционалните исламски закони. Христијаните се нашле под ''Кодексот за рајата'' и нивниот десеток и данокот од капитација биле толку умерени што некои селани избегале од христијанските господари во Унгарија за да бидат под османлиска власт. Казните биле модернизирани со парична казна како замена за физичкото казнување, осакатувањето и смртта во многу случаи, иако напорите за здобивање на чест сѐ уште можеле да значат сечење на рака за лажно сведочење, фалсификување, или дистрибуција на фалсификувани пари. Каматните стапки биле ограничени на 11%. Животните кои се користат за работа требало да бидат третирани љубезно. Сулејман бил многу богат со годишен приход од околу дванаесет милиони дукати; неговите војни биле плаќани од пленот (вклучувајќи ја и продажбата на многу луѓе како робови) и од данокот од христијанските вазали. Подоцна во неговото владеење тој почнал да бара подароци од службениците кои ги назначил на повисоки позиции. Судиите (кадии и муфтии) биле имуни на оданочување и конфискација на нивниот имот, што ги правело привилегирана елита. Осум колеџи се состанувале во главните џамии и во училиштата се студирала [[граматика]], [[синтакса]], [[логика]], [[метафизика]], [[филологија]], [[метафизика]], [[реторика]], [[геометрија]], [[астрономија]] и [[астрологија]]<ref name="atil24"/><ref>Russell, [http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE7D6163EF935A15752C0A961948260 The Age of Sultan Suleyman].</ref>. Високото образование обично го нагласувало исламскиот закон. Најпознат архитект во времето на Сулејман I бил [[Мимар Синан]]. Тој создал една нова ера не само во османлиската архитектура туку и во светската, создавајќи вкупно 334 градби во различни градови. Првата позначајна градба му била [[Џамија Шехзаде|џамијата Шехзаде]] од [[1548]] година, [[Сулејманова џамија|Сулејмановата џамија]] од [[1557]] година, и [[Селимова џамија|Селимовата џамија]] во [[Едрене]]. == Семејни настани == Султанот Сулејман имал четри жени. Од првата, Фулан хатун се родил во [[1512]] година се родил Махмуд кој починал по девет години. Во 1511 година се оженил со [[Ѓулфем хатун]], која му родила син но починал по само неколку месеци. Од бракот со [[Махидевран султан]] се родиле [[Разије султан]] и [[Шехзаде Мустафа|Мустафа]], и како прв син бил воспитуван како наследник на престолот. Целата работа се променила со пристигнувањето на украинката [[Александра Лисовска]] во харемот како поклон на султанот од [[Паргали Ибрахим-паша]]<ref>Ahmed, 43.</ref>. Нејзината харизма го привлекувала секој во харемот, поради кое го добила името Хурем кое во превод значи ''насмеана''. Таа бргу по пристигањето во харемот во палaтата [[Топкапи-сарај]] станала султанов сопатник во креветот. Бидејќи не служила само за сексуално задоволување и како мајка на можните машки наследници, таа се покажала и како добар оратор и искрен пријател. По големата кавга меѓу Махидевран и Рокселана, Сулејман ја протерал Махидевран и нејзиниот син Шехзаде Мустафа во градот Маниса. По ова [[Рокселана]] станала омилена на султанот, односно хасеки. Во [[1522]] година Рокселана го родила принцот [[Шехзаде Мехмед]]. Во 1526 година се родила [[Михримах султан]], која подоцна била омажена за [[Рустем-паша]]. Од Рокселана, на султанот му се родиле и [[Селим II|Селим]], [[Шехзаде Бајазит|Бајазит]] и [[Шехзаде Џихангир|Џихангир]]. Рокселана станала една од најсилните жени во харемот. Таа настојувала да ги исполни сите желби на Сулејман. Тој бил спремен да се ожени со неа и да ја прогласи за султанија, нешто што никогаш претходно не се било случило од настанувањето на империјата<ref name="Kinross236"/>. Така свадбата се случила во [[1530]] година.<ref>Mansel, 86.</ref>. Се смета дека [[Паргали Ибрахим-паша]] бил погубен поради големото влијание во империјата<ref>Margaret Rich Greer, Walter Mignolo, Maureen Quilligan. [http://books.google.com/books?id=T4_rFZLGF1IC&pg=PA41&dq=Parga%2Bibrahim+Pasha%2Bgreek&hl=el&ei=sCVdTIaoA8_-sQb1gNG4Bw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CC0Q6AEwADgU#v=snippet&q=%22Ibrahim%20Pasha%2C%20his%20intimate%20and%20grand%20vezir%2C%20a%20Greek%20from%20Parga%20in%20Epirus%22&f=false ''Rereading the Black Legend: the discourses of religious and racial difference in the Renaissance empires.''], University of Chicago Press, 2007. ISBN 978-0-226-30722-0, p. 41: "Ibrahim Pasha, his intimate and grand vezir, a Greek from Parga in Epirus"</ref><ref>Willem Frederik Bakker.[http://books.google.com/books?id=hAUVAAAAIAAJ&pg=PA312&dq=Parga%2Bibrahim+Pasha%2Bgreek&hl=el&ei=sCVdTIaoA8_-sQb1gNG4Bw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CDoQ6AEwAjgU#v=onepage&q=%22Ibrahim%20was%20the%20son%20of%20a%20Greek%20fisherman%20from%20the%20Epirot%20town%20of%20Parga%22&f=false ''Studia Byzantina et Neohellenica Neerlandica.''] BRILL, 1972. ISBN 978-90-04-03552-2 ,p. 312</ref> , но за неговата смрт најмногу одговорна била Рокселана. Сулејман започнал да се плаши и за неговиот престол па поради ова бил погубен. По смртта на Ибрахим-паша, на Сулејман како доверлив човек му останал само Рокселана. Како прв роден син, Мустафа бил наследник на османлискиот престол но според некои историчари по женидбата на Сулејман со [[Рокселана]] тој како свој наследник го гледал [[Шехзаде Мехмед]], најстариот син на Рокселана. Сулејман му овозможил повеќе прилики на Мехмед и според тоа тој го подготвувал за престолонаследник. По овие случувања, Мустафа доживеал и втор шок од страна на неговиот татко по неговото преместување од [[Маниса]] во [[Амасија]]. Владеењето во Маниса му било доделено на Мехмед. И покрај тоа што бил преместен во Амасија, [[Шехзаде Мустафа|Мустафа]] добил декрет според кој неговиот татко сѐ уште во него гледал како иден султан. Во [[1547]] година во времето на Османлиско-сефевидската војна, Сулејман се сретнал со своите три синови на различни места за да разговара за политичката ситуација во земјата. По ова следувала трка кон престолот меѓу тројцата браќа, вклучувајќи го Селим. Во [[1544]] година Селим бил испратен во Маниса како управител. Животот на Мустафа бил во опасност посебно по смртта на [[Паргали Ибрахим-паша]] и новиот сојуз меѓу [[Рустем-паша]] и Рокселана. Рокселана според повеќе извори направила заговор за убивање на Мустафа. Во текот на еден поход, Рустем-паша испратил еден од најдоверливите негови луѓе да извести дека султанот Сулејман не бил на чело на армијата, по кое војниците сметале дека дошло времето принцот Мустафа да го зазеде престолот. Султанот на ова многу се налутил. Така, во текот на Иранскиот поход, армијата на Сулејман заминала во градот Ерегли. Додека тој бил во Ергели, Руштем-паша му понудил на Мустафа да се приклучи кон армијата на неговиот татко. Претходно пак, Рустем го предупредил на султанот дека Мустафа се подготвувал да дојде во Ергели и да го убие на Сулејман. Мустафа ја прифатил понудата на Рустем-паша и заедно со својата војска заминал кон градот Ергели. Сулејман овој потег го видел како закана и решил Мустафа да го убие. Кога Мустафа влегол во шаторот на Сулејман за да се сретнат, стражарите на Сулејман го нападнале и по долгата борба го убиле на принцот. По неговата смрт, јаничарите и војниците на Мустафа протестирале против одлуката на Сулејман, и главно ги обвинувале Рокселана и Рустем-паша. По смртта на Мустафа, Сулејман останал со своите два сина Бајазит и Селим. Селим бил управител на Маниса а Бајазид на Ќутахија. Двата града биле речиси еднакво оддалечени од Истанбул. Сулејман го видел соперништвото меѓу своите два сина па затоа решил да ги смени од нивните должности. Така на Селим му била доделена Конија а на Бајазит Амасија. Но на ова се спротивставил Бајазит, а Селим со поддршка на неговиот татко и на чело со [[Мехмед-паша Соколовиќ]] го поразил својот брат во близина на Конија на [[31 мај]] [[1559]] година<ref>Prof. Dr. Yaşar Yücel-Prof. Dr. Ali Sevim: ''Türkiye Tarihi II'' (History of Turkey), AKDTYK yayınları, İstanbul,1990 p. 299-300</ref>. На Бајазит не му останало ништо друго туку да се врати во Амасија, но успеал да побегне во [[Персија]] заедно со своето семејство. Иако шахот во почетокот му посакал добредојде на младиот принц сепак подоцна по барање на Сулејман тој решил да ги предаде. Наместо тоа, на [[25 септември]] [[1561]] година Бајазид заедно со неговите четири сина биле погубени во Персија по налог на османлискиот султан<ref>Joseph von Hammer:Osmanlı Tarihi Vol II (condensation: Abdülkadir Karahan), Milliyet yayınları, İstanbul. p 36-37</ref>.. Така единствен наследник на Сулејман останал [[Селим II|Шехзаде Селим]]. == Везири== * [[Пири Мехмед-паша]] * [[Паргали Ибрахим-паша]] бил голем везир во периодот од [[1523]] до [[1536]] година. Служел на Сулејман уште во Маниса. Се оженил со неговата сестра Хатиџе султан. Бил погубен во [[1536]] година. * [[Ајас Мехмед-паша]] бил голем везир во периодот од [[1536]] до [[1539]] година. * [[Челеби Љутфи-паша]] бил голем везир во периодот од [[1539]] до [[1541]] година. Бил оженет со сестрата на Сулејман, [[Шах султан]]. * [[Хадим Сулејман-паша]] бил голем везир во периодот од [[1541]] до [[1544]] година. * [[Рустем-паша]] бил голем везир во периодот од [[1544]] до [[1553]] година како и во периодот од [[1555]] до [[1561]] година. Бил оженет со ќерката на Сулејман, [[Михрима султан]]. * [[Кара Ахмед-паша]] бил голем везир во периодот од [[1553]] до [[1555]] година. Бил оженет со сестрата на Сулејман, [[Фатма Султан]]. Погубен поради мито. * [[Семиз Али-паша]] бил голем везир во периодот од [[1561]] до [[1565]] година. * [[Мехмед-паша Соколовиќ]] бил последниот голем везир на Сулејман I од [[1565]] до [[1579]] година. Својата функција ја продолжил и во времето на Селим II. == Наводи == {{наводи|3}} {{Отомански султани}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Сулејман Величествениот| ]] [[Категорија:Отомански султани од 16 век]] [[Категорија:Родени во 1494 година]] [[Категорија:Починати во 1566 година]] [[Категорија:Луѓе од Трабзон]] [[Категорија:Отомански Турци]] [[Категорија:Туркиски владетели]] [[Категорија:Деца на Селим I]] kiwszhv6bx54wjmuu4aie30im3bi97d 5605909 5605908 2026-08-07T12:09:05Z Buli 2648 5605909 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Сулејман I | title = {{unbulleted list|[[Чувар на Двете Свети Џамии]]|Shah of Baghdad in [[Ottoman Iraq|Iraq]]<ref name=caesar>{{cite book|title=medieval worlds comparative & interdisciplinary studies|volume=14|year=2021|chapter=These are the narratives of bygone years: Conquest of a Fortress as a Source of Legitimacy|author=Dimitri Korobeinikov|url=https://www.medievalworlds.net/0xc1aa5576%200x003d0810.pdf|publisher=Austrian Academy of Sciences Press|quote=That the Ottomans might have had a different view was demonstrated by Sultan Sulaymān the Magnificent, who called himself the shah of Baghdad in ‘Iraq (Shah-i Bagdād-i ‘Irāq), the Caesar of Rome (qayṣar-i Rūm), and the sultan in Egypt (Miṣra (i.e. Mısıra) Sulṭān) in the inscription in the fortress of Bender (Bendery, Tighina) in Moldova, AH 945 (29 May 1538–18 May 1539). The title qayṣar-i Rūm (Caesar of Rome) was a traditional designation of the Byzantine emperor in Persian and Ottoman sources (from the Arabic al-qayṣar al-Rūm).|page=180}}</ref>|[[Sultan of Egypt]]<ref name=caesar />|[[Caesar of Rome]]<ref name=caesar />|[[Khagan]]<ref>{{cite book|title=Oriental Translation Fund|volume=33|year=1834|page=19}}</ref>}} | title_text = | more = | image = EmperorSuleiman.jpg | alt = | caption = Портрет, припишан на кругот на [[Тицијан]], датиран по 1543 година<ref>{{Cite web |last=del Torre |first=Francesca |last2=Deiters |first2=Wencke |title=Sultan Süleyman II in profile |url=https://islamicart.museumwnf.org/database_item.php?id=object;EPM;at;Mus22;10;en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260218221639/https://islamicart.museumwnf.org/database_item.php?id=object;EPM;at;Mus22;10;en |archive-date=18 February 2026 |access-date=18 February 2026 |website=Explore Islamic Art Collections |publisher=[[Museum with No Frontiers]]}}</ref> | succession = [[Список на султани на Османлиското Царство|Султан на Османлиската Империја]] ([[Падишах]]) | more_text = | reign = 30 септември 1520 – {{awrap|6 септември 1566}} | predecessor = [[Селим I]] | successor = [[Селим II]] | succession1 = [[Османлиски калиф]] | predecessor1 = Селим I | successor1 = Селим II | birth_date = 6 ноември 1494<ref name= AG-BM-encyc>{{Cite book |last=Ágoston |first=Gábor |editor-last=Ágoston |editor-first=Gábor |editor-first2= Bruce |editor-last2= Masters |title=Encyclopedia of the Ottoman Empire |chapter=Süleyman I |date=2009}}</ref>{{rp|541}} | birth_place = [[Trabzon]], [[Trebizond Eyalet|Trabzon Eyalet]], [[Ottoman Empire]] | death_date = {{Death date and age|1566|09|06|1494|11|06|df=y}}<ref name= AG-BM-encyc />{{rp|545}} | death_place = [[Szigetvár]], [[Kingdom of Hungary (1526–1867)|Kingdom of Hungary]] | burial_place = {{Indented plainlist| * Organs buried at [[Turbék]], Szigetvár, Hungary * Body buried at [[Süleymaniye Mosque]], Istanbul, Turkey }} | spouse = {{marriage|[[Hürrem Sultan]]|May 1534|15 April 1558|end=died}}<ref name="Peirce 2017">{{Harvnb|Peirce|2017|pages=114}}</ref><br/>[[Mahidevran Hatun]] | spouse_type = Consorts | issue = {{plainlist| * Şehzade Mahmud * Şehzade Murad * [[Şehzade Mustafa (son of Suleiman the Magnificent)|Şehzade Mustafa]] * [[Raziye Sultan]] * [[Şehzade Mehmed]] * [[Mihrimah Sultan (daughter of Suleiman I)|Mihrimah Sultan]] * [[Selim II]] * [[Şehzade Abdullah (son of Suleiman the Magnificent)|Şehzade Abdullah]] * [[Şehzade Bayezid]] * [[Şehzade Cihangir]] }} | full_name = Süleyman Şah bin Selim Şah Han<ref>{{cite book|title=Manuscript and Ferman Ornamentation Art in the Ottoman Empire|author1=Hüseyin Odabaş|author2=Coşkun Odabaş|page=123|year=2015}}</ref> | house = [[Отоманска династија|Османлии]] | house_type = Dynasty | father = [[Селим I]] | mother = [[Ајше Хафса султан]] | signature_type = [[Тугра]] | religion = [[Сунитски ислам]] | burial_date = | signature = Tughra of Suleiman I the Magnificent.svg }} {{Infobox Ottoman sultan |Sultan_Name= Сулејман бин Селим Хан |title=[[Список на отомански султани|Султан на]] [[Отоманското Царство]]<br/>[[Чувар на двете свети џамии]]<br/>[[Калиф]]<br/>[[Емир]] |image_portrait= EmperorSuleiman.jpg |image_tugra= Tughra of Suleiman I the Magnificent.svg |caption= |reign= 1520–1566 (46 години) |Military= Територијално проширување на Отоманското Царство |coronation= 30 септември 1520 |name = <br/>Сулејман Величествениот<br/>Сулејман Законодавецот<br/>سلطان سليمان اول |fullname= Сулејман бин Селим Хан |before= [[Селим I]] |after= [[Селим II]] |suc-type= Heir Apparent |consort= [[Рокселана]] |issue= Шехзаде Махмуд (1511–1521)<br/> [[Шехзаде Мустафа (син на Сулејман I)|Шехзаде Мустафа]] (1515–1553)<br/> [[Шехзаде Мехмед (син на Сулејман I)|Шехзаде Мехмед]] (1521–1543)<br/> [[Шехзаде Абдула (син на Сулејман I)|Шехзаде Абдула]] (1522-1524)<br /> [[Михримах султан]] (1524–1578)<br/> [[Селим II|Шехзаде Селим]] (1525–1574)<br/> [[Шехзаде Бајазит (син на Сулејман I)|Шехзаде Бајазит]] (1527–1561)<br/> [[Шехзаде Џихангир (син на Сулејман I)|Шехзаде Џихангир]] (1535–1553)<br/> |royal house= [[Отоманска династија]] |father= [[Селим I]] |mother= [[Ајше Хафса султан]] |birth_date={{birth date|1494|11|06|df=y}} |birth_place=[[Трабзон]] |death_date= 7 септември 1566 (на 71 година) |death_place=[[Сигетвар]], [[Унгарија]] |burial_place=[[Сулејманова џамија]], [[Цариград]]<ref>''The Encyclopædia Britannica'', Vol.7, Edited by Hugh Chisholm, (1911), 3; ''Constantinople, the capital of the Turkish Empire...''</ref><ref>[http://concise.britannica.com/ebc/article-9368294/Istanbul Britannica, Istanbul] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071218080707/http://concise.britannica.com/ebc/article-9368294/Istanbul |date=2007-12-18 }}:''When the Republic of Turkey was founded in 1923, the capital was moved to Ankara, and Constantinople was officially renamed Istanbul in 1930.''</ref> (денешен [[Истанбул]]) |spouse 2= [[Хасеки]] [[Хурем султан]] <br/>[[Махидевран султан]] |religion=[[суни ислам]] |}} '''Сулејман I''' ({{langx|ota|{{Script|Arab|سلطان سليمان اول}}}}, ''Sultān Suleimān-i evvel'' или {{rtl-lang|ota|{{Script|Arab|قانونى سلطان سليمان}}}}, ''Kānūnī Sultān Suleimān'', [[турски]]: ''I. Süleyman'') — десеттиот [[султан]] на [[Отоманското Царство]] со кое управувал во периодот од 1520 до 1566 г. и со тоа најдолго се задржал на престолот од сите султани. Во европската традиција е познат како ''Сулејман Величествениот''<ref>Merriman.</ref> а во источната како ''Законодавецот'' ([[турски]]: ''Kanuni''; [[арапски]]: القانونى‎, ''al‐Qānūnī'') главно поради воведување на реформи во законодавниот систем на земјата. Освен законодавни, тој спровел и административни, воени, судски, даночни и образовни реформи. Во текот на неговото владеење империјата се протегала од [[Будимпешта]] на [[Дунав]] до [[Асуан]] и реката [[Нил]], заедно со реките [[Еуфрат]] и [[Тигар]] до [[Грузија]] и [[Гибралтар]]. Сулејман бил истакнат поет а исто така и голем заштитник на културата, литературата и архитектонскиот развој<ref name=atil24>Atıl, 24.</ref>. Тој зборувал пет јазици: отомански, арапски, чагатаи, персиски и српски јазик. Во последните дваесет години бил под влијание на неговата омилена [[Рокселана]], која успеала да стане законска жена на султанот, нешто што не можела да постигне ниту една од наложниците во изминатите два века. Започнувајќи кампања во Унгарија, Сулејман не доживеал да победи. Неговата смрт била скриена и раководењето со империјата продолжило без султанот, но во негово име, додека да дојде на престолот неговиот син од [[Рокселана]] - [[Селим II]], со кој започнала ерата на падот на империјата. == Рани години== [[Податотека:Semailname 47b.jpg|thumb|лево|150px|Сулејман во млади години]] Сулејман е роден во [[Трабзон]] на [[6 ноември]] [[1494]] година<ref>Clot, 25.</ref>. Негова мајка била [[Ајше Хафса султан]] која починала во [[1534]] година. Кога имал седум години Сулејман бил испратен да проучува [[наука]], [[историја]], [[литература]], [[теологија]] и воени тактики во училиштата на [[Топкапи-сарај]]. Како млад човек, тој се спријателил со [[Паргали Ибрахим-паша|Ибрахим Паргали]] кој подоцна му станал еден од најдоверливите соработници<ref>{{Наведена книга|first=Noel|last=Barber|title=The Sultans|url=https://archive.org/details/sultansbarb00barb|location=New York|publisher=[[Simon & Schuster]]|year=1973|pages=[https://archive.org/details/sultansbarb00barb/page/36 36]|isbn=0-7861-0682-4}}</ref>. На 17 години бил назначен за управител на Кафа и Маниса (тогаш [[Сарухан]]) а кратко време бил управител и на [[Едрене]]<ref>Clot, 28.</ref>. По смртта на неговиот татко [[Селим I]] ([[1465]]-[[1520]]) Сулејман влегол во [[Цариград]] каде бил прогласен за десеттиот султан на [[Османлиското Царство]]. Некои историчари тврдат дека во младоста Сулејман се восхитувал за [[Александар Велики]]<ref>Lamb, 14.</ref><ref>Barber, 23.</ref>. Тој бил под влијание на визијата на Александар на градење на светска империја, кои ќе ги опфати истокот и западот. == Воени и политички настани == === 1520 — 1529 === По наследувањето на неговиот татко, Сулејман започнал серија воени освојувања. Сулејман го започнал своето владеење со давање на пари на јаничарите и ослободил околу 600 египетски затвореници и некои трговци кои неговиот татко неправедно ги казнил. Високи офицери обвинети за суровост биле осудени и погубени. На почетокот од неговото владеење во [[1521]] година било задушено востанието на османлискиот управител на [[Дамаск]]. По ова Сулејман ги освоил двете места кои Мехмед Освојувачот не успеал да ги освои, [[Опсада на Белград (1521)|Белград во 1521]] и [[Опсада на Родос|Родос]] следната година. Падот на Белград во [[1521]] година претставувал третиот обид за освојување на унгарската тврдина од [[Османлии]]те<ref>Imber, 49.</ref>. Сулејман своите сили ги мобилизирал во мај [[1521]] година. За разлика од претходните два напади, во овој напад Османлиите одлучиле да нападнат преку реката [[Сава]]. За да се оствари овој напад, Османлиите најпрво морале да го заземат [[Срем]]. Бранителите упорно пружиле отпор но нивните ресурси биле доста исцрпени па градот морал да биде предаден на [[29 август]]. Падот на [[Белград]] ја покажала неспособноста на [[Кралство Унгарија]] да се спротивстави на растечката османлиска моќ. Следната [[1522]] година [[Османлии]]те го зазеле Родос од [[Малтешки ред|Рицарите на Свети Јован]]<ref>Kinross, 176.</ref>. По 145 дена преживеаните витези капитулирале и им било дозволено да го напуштат Родос, тие потоа скитале пет години сè додека не си нашле дом на [[Малта]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.malta.com/about-malta/history-of-malta.html |title=The History of Malta |accessdate=2014-08-10 |archive-date=2007-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070501155037/http://www.malta.com/about-malta/history-of-malta.html |url-status=dead }}</ref>. Османлиите со зазимањето на островот ја обезбедиле целосната контрола над источното [[Средоземје]]. Во [[1522]] година починал пашата Кајр Бег како [[управител на Египет]]. На негово место бил ставен [[Хаин Ахмед-паша]] во [[1523]] година. Ахмед-паша бил разочаран од оваа одлука на султанот бидејќи сметал дека треба да биде избран за главен везир чие место му било отстапено на неговиот соперник [[Паргали Ибрахим-паша]]. Така тој се самопрогласил за султан на [[Египет]] како независен од [[Османлиското Царство]]. Тој започнал да кова монети со својот лик со цел да ја легитимира својата власт. Сулејман веднаш испратил свои агенти кои извршиле неуспешен атентат во неговата бања, по кој настан тој се обидел да побегне од [[Каиро]] но набргу бил фатен и погубен. По неговата смрт, големиот везир Ибрахим-паша Паргали спровел обемни административни реформи од [[1525]], со кои отоманската власт во Египет се зацврстила и траела речиси три века. По три години без војна [[јаничари]]те на се побуниле и го пљачкосале еврејскиот кварт во [[Истанбул]] и куќите на офицерите. На Сулејман му се заканувала опасност, но бунтот бил потиснат, водачите биле погубени, а други ги загубиле своите позиции. Повеќето од јаничарите се смириле со подароци во пари и нов воен поход. Во април [[1526]] година султанот заедно со Ибрахим-паша заминале кон [[Унгарија]]. Унгарците доживеале катастрофален пораз во [[Мохачка битка (1526)|Мохачката битка]]<ref>Kinross, 187.</ref>. Унгарските аристократи исто како и во опсадата на Белград биле повторно неподготвени. Унгарската војска била поделена на три групи: во [[Трансилванија]] на чело со [[Јанош Заполски]], главната група која ја предводил самиот крал и една мала група под раководство на [[Кристоф Франкопан]]. Вкупниот број на војници на христијанските сојузници бил околу 35.000 луѓе наспроти 50.000 [[Османлии]]. Во почетокот на битката христијаните постигнале успех, но во следниот период таа била обиколена а унгарскиот крал сакал да побегне од бојното поле но се удавил во реката. Поголемиот дел од унгарските аристократи или загинале или биле погубени од султанот. Се смета дека повеќе од 14.000 Унгарци биле убиени во битката. По крајот на битката бил означен крајот на независноста на [[Кралство Унгарија]]. Така [[Бохемија]], северна и западна Унгарија станале дел од [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] на чело со [[Фердинанд I]], а Османлиите завладеале со централна и јужна [[Унгарија]] како и дел од [[Трансилванија]], поставувајќи го на чело на вазалската земја [[Јован Запола]]. Во меѓувреме Туркмените во [[Анадолија]] се побуниле. Во време кога во империјата доживеала финансиски тешкотии поради воените дејствија, па биле зголемени државните давачки. Додека Сулејман бил на воен поход во Унгарија, [[Џелали|Календар Челеби]] успеал да собере армија од 30.000 луѓе. Сулејман го испратил својот везир Ибрахим-паша по кое востанието било крваво задушено. По Мохачката битка, Османлиите биле принудени да се повлечат од [[Панонија|Панонската низнина]], главно поради ангажирањето на армијата во другите делови од имеријата. Најмногу од повлекувањето на Османлиите искористил Фердинанд I, поради неговите претензии да стане крал на Унгарија. Во 1527 година тој го поразил османлискиот вазал и ги зазел [[Будим]], [[Комаром]] и [[Секешфехервар]] (1528). Во тој период османлискиот султан и покрај молбата на неговиот вазал, тој не покренал нов воен поход. Кога Сулејман му објавил војна на Фердинанд во јануари [[1529]] година, тој, исто така, сакал да го освои и [[Падот на Алжир (1529)|западниот дел]] на [[Средоземје]]то, и затоа повторно дал поддршка на [[Хајредин Барбароса]] да отпатува кон [[Алжир]]. Барбароса добил поддршка од 2.000 јаничари, како и голема финансиска помош и ја зазел шпанската тврдина. [[Податотека:Anton Hickel - Roxelane und der Sultan.jpg|мини|десно|Султан Сулејман и Хурем Султан. Портрет од Антон Хикел]] Фердинанд бил во сојуз со царот [[Карло V]]. Забавена со дождови и поплави, османлиската војска на Сулејман морала да се откаже од опсадата на Виена во октомври [[1529]] година<ref>{{Наведена книга|first=Stephen|last=Turnbull|title=The Ottoman Empire 1326&nbsp;– 1699|url=https://archive.org/details/ottomanempire1320000turn|location=New York|publisher=[[Osprey Publishing]]|year=2003|pages=[https://archive.org/details/ottomanempire1320000turn/page/50 50]}}</ref>. Околу 40.000 Турци и 20.000 христијани биле убиени во бескорисната војна. Сулејман повел поход против царските сили во [[1532]], но се соочил со тврдоглав отпор од страна на градот Гунс. Акинџи коњицата и татарските сојузници ја ограбиле Штаерска во [[Австрија]] додека Сулејман се повлекувал назад кон [[Белград]]. Фердинанд испратил пратеник и било склучено примирје во [[1533]]. === 1530 — 1539 === По крајот на опсадата на Виена, Сулејман повел поход против царските сили во [[1532]], но се соочил со тврдоглав отпор од страна на градот Гунс. Акинџи коњицата и татарските сојузници ја ограбиле [[Штаерска]] во [[Австрија]] додека Сулејман се повлекувал назад кон Белград. Фердинанд испратил пратеник и било склучено примирје во [[1533]] година. Во меѓувреме во 1532 година започнала [[Отоманско-персиска војна (1532–1555)|Османлиско-персиската војна]]<ref name=imber51>Imber, 51.</ref>. Војната била предизвикана од територијалните спорови помеѓу двете империи, особено кога бегот од Битлиш одлучил да се стави себеси под персиска заштита. Исто така, Тахмасп го убил управителот на [[Багдад]] кој бил на страната на Сулејман. [[Персија]] во текот на војната сакала да направи сојуз со [[Хабсбуршка династија|Хабсбуршката династија]] со кое Османлиското Царство ќе биде нападната на два фронта. Во конфликтот, најпрвин Ибрахим-паша, а подоцна и самиот султан Сулејман започнале успешно да го зазимаат денешен [[Ирак]], каде во [[1534]] година го зазеле [[Багдад]]. Конфликтот завршил со потпишување на [[Договор од Амасија (1555)|договорот во Амасија]] во [[1555]] година меѓу двата владетели. Договорот ја дефинирал границата меѓу двете земји и истиот бил проследен со дваесетгодишен мир. Со овој договор, [[Ерменија]] и [[Грузија]] биле поделени меѓу двете земји подеднакво, [[Османлии]]те го добиле поголемиот дел од [[Ирак]] заедно со [[Багдад]] кој им овозможил излез на [[Персиски Залив|Персискиот Залив]], а [[Персија]] го задржала својот поранешен главен град [[Тебриз]]<ref name=sicker206>Sicker, 206.</ref>. Османлиите според договорот им дале дозвола на персиските верници да одат слободно во светите места [[Мека]] и [[Медина]]. Во Персија отоманскиот благајник Челеби имал лоши односи со везирот [[Паргали Ибрахим-паша]] бидејќи бил обвинет од него за проневера. Пред да биде погубен, Челеби му напишал писмо на Сулејман обвинувајќи го Ибрахим за предавство бидејќи себеси се нарекувал султан. Ибрахим, некогаш христијанин и сѐ уште роб на Сулејман, бил осомничен за непочитување на [[Куран]]от, за заговор со [[Франција]], и бил омразен поради неговото огромно богатство. Во [[1536]] Сулејман го поканил Ибрахим на вечера, и везирот бил пронајден убиен следното утро. Отоманската морнарица имала галии кои ги веслале воени заробеници. На успешниот пират [[Кајр ал-Дин]] му била дадена команда и [[Освојување на Тунис (1534)|Тунис бил освоен]] во [[1534]] година<ref>Crowley, p.56</ref>. Овој град бил нападнат и од страна на царот Карло V и неговата армада предводена од адмирал [[Андреа Дорија]]. [[Кајр ал-Дин]], познат како Барбароса поради неговата црвена брада избегал, а потоа облекувајќи ги неговите луѓе како [[Шпанци]] и под тоа знаме ги ограбувал Балеарските Острови, земајќи 5.700 затвореници од Порт Махон во Менорка. Во [[1536]] Османлиите изградиле двесте бродови со цел да ја нападнат [[Италија]] и [[Отранто]] [[Османлиска инвазија на Отранто|бил заземан следната година]]. Десет илјади Италијанци биле продадени на пазарите за робови во Истанбул. Во [[1537]] Венецијанците и се придружиле на "''светата лига''" на кралски сили против Турците но отоманската морнарица ги поразила доволно на Крф и во заливот Арта за да им овозможи на Турците да доминираат на [[Средоземје]]то во наредната третина на векот. Тие се согласиле на примирје во 1540 година, но Венеција морала да се откаже од [[Мореја]](Пелопонез) и нејзините егејски острови. Во [[1538]] година била организирана првата [[Отомански поморски експедиции во Индиски Океан|поморска експедиција]] кон [[Индиски Океан]]. По експедициите на [[Васко де Гама]], моќната португалска морнарица ја презела контролата на Индискиот Океан. [[Бахадур Шах]] апелирал до [[Цариград]] за заедничка акција против португалската морнарица<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.historycooperative.org/proceedings/seascapes/casale.html |title=History cooperative |accessdate=2012-08-03 |archive-date=2012-08-03 |archive-url=https://archive.today/20120803150840/www.historycooperative.org/proceedings/seascapes/casale.html |url-status=live }}</ref>. Сулејман I ја искористил оваа можност за да ја провери португалската доминација во Индискиот Океан и го именувал [[Хадим Сулејман-паша]] како адмирал на неговата флота<ref name="Özcan1997"/><ref>http://jis.oxfordjournals.org/content/7/1/32.extract</ref><ref name="Farooqi1989">{{Наведена книга|author=Naimur Rahman Farooqi|title=Mughal-Ottoman relations: a study of political & diplomatic relations between Mughal India and the Ottoman Empire, 1556-1748|url=http://books.google.com/books?id=uB1uAAAAMAAJ|accessdate=30 September 2012|year=1989|publisher=Idarah-i Adabiyat-i Delli}}</ref> . Поморските сили биле составени од околу 90 галии. Во [[1538]] година тој пловел кон [[Индија]] преку Црвеното и Арапското Море, само за да дознаее дека Бахадур Шах бил убиен за време на судирите со португалската морнарица и неговиот наследник направил сојуз со [[Португалија]]. Во [[1538]] година од страна на Османлиите бил окупиран Аден, на чело со Сулејман-паша. Османлиската флота на [[4 септември]] [[1538]] година престигнала [[Опсада на Диу|пред градот Диу]]. Ова претставувала најголемата османлиска флота некогаш пуштена по водите на Индиски Океан. Диу бил опсаден со 130 топови. И покрај постојаните напади, опсадата не успела. По неуспешната опсада, Османлиите се вратиле во Аден, каде се утврдиле со своите оружја. Сулејман-паша наредил да се започне втора опсада на Диу, но тоа не се случило. Во 1540 година, Португалците ги испратиле своите сили во Црвено Море, напаѓајќи ги Суакин и Кусајар, обидувајќи се да го заземат Суецкиот Канал со флота од 72 бродови. Во следните години следувале постојани битки помеѓу двете светски сили. === 1540 — 1552 === [[Податотека:Siege of Esztergom 1543.jpg|мини|десно|Опсадата на Острогон (1543)]] Во 1541 царот Карло V [[Алжирска инвазија (1541)|не успеал да го освои]] [[Алжир]], а две години подоцна Кајр ал-Дин (Барбароса) ги опустошил [[Неапол]] и [[Сицилија]]. По нивното закотвување во [[Марсеј]], Французите дозволиле Отоманската морнарица да оди во [[Тулон]], но Турците пустошејќи ги француските села предизвикале многу да избегаат. Во [[1544]] епидемија убила многу робови од галиите, и Турците заробувале француски христијани за да ги заменат. [[Франсоа I]] советувал [[Опсада на Ница|да се нападне Ница]], која била под власт на сојузникот на кралот, Војводата од Савоја, чиј замокот бил отпуштен. [[Кајр ал-Дин]] (Барбароса) починал во 1546 година. Конечно во 1554 Франсоа го раскинал овој сојуз со поткуп на Турците со подароци. Тургут, кој бил заробен и поминал четири години години како роб на галија пред да биде ослободен, на крајот станал Отоманската адмирал и [[Опсада на Триполи (1551)|го презел Триполи]] од [[Малтешки ред|витешкиот ред на Свети Јован]] во [[1551]]<ref>''Cervantes in Algiers: a captive's tale'' by María Antonia Garcés p. 25 [http://books.google.com/books?id=h97ivaPeOx8C&pg=PA25]</ref>, но тие се одмаздиле кога Тургут бил убиен во неуспешната опсада на Малта во [[1565]]. Јован Заполоја, натеран од унгарскиот националист Мартинуци, се оженил со полската принцеза Изабела кратко време пред неговата смрт во [[1540]] година. Нивниот едногодишен син Стефан бил прогласен за крал на Унгарија, но Османлиите сѐ уште ја окупирале неговата земја. Во [[1541]] година бил [[Опсада на Будим (1541)|опсаднат]] градот [[Будим]]. Опсадата резултирала со заземање на градот [[Буда (град)|Будим]]. По оваа победа, [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]] воспоставила контрола над [[централна Унгарија]]. Битката е дел од т.н. [[Мала војна во Унгарија]]. Победата претставува една од најзначајните на Османлиите против Фердинанд I, најмногу поради тоа што градот во следните 150 години бил под нивна контрола<ref>Garnier, p.200</ref>. Откако Фердинанд се обидел да ја презеде [[Пешта]], Сулејман во [[1543]] година се вратил во Унгарија и ја претворил катедралата во [[Будим]] во [[џамија]]. На крајот бил постигнат договор во [[1547]] година, во кој биле вклучени [[Франција]], [[Венеција]], и [[папа Павле III]]; Во [[1543]] година се случила неуспешната опсада на Ница во сојуз со Франција. Фердинанд се согласил да му исплаќа на султанот 30.000 дукати на годишно ниво. Ова му овозможило на Сулејман повторно да ја нападне [[Персија]], да го поврати Тебриз и да го преземе градот Ван во наредната година. Во [[1551]] монахот Мартинуци ја убедил Изабела да му ја предаде [[Трансилванија]] на Фердинанд, како дел од [[Австрија]], во замена за земјиште во [[Шлеска]]. Сулејман на ова реагирал со затворање на австрискиот пратеник две години, но Мартинуци бил прогласен за архиепископ и кардинал. Султанот го испратил Мехмед-паша Соколиќ со армија да ја преземе власта и поставил гарнизон во Липа во Трансилванија. Фердинанд ја опсадил Липа и го убил Мартинуци поради заговор со гарнизонот. Турските трупи извршиле инвазија и повторно го поразиле Фердинанд во [[1552]]. Наредната година Сулејман заминал на неговата последна персиска кампања, во која повторно го освоил [[Ерзурум]] и ја опустошил персиската земја по Горен Еуфрат. Примирјето довело до договор за мир во Амасија во [[1555]] година. Откако Карло V разбрал за поразот на неговиот брат, тој тргнал да се [[Алжирска инвазија (1541)|одмазди во Алжир]]. [[Алжир]] бил под контрола на Османлиите се нашол од [[1529]] година кога Сулејман I го зазел на чело со [[Хајредин Барбароса]]. Барбароса ја напуштил земјата во 1535 година, бидејќи бил избран за Голем адмирал на Османлиското Царство во [[Цариград]], па така тој бил заменет од страна на Хасан Ага. Силите на Хабсбуршката монархија многу доцна тргнале во војна, на [[28 септември]] [[1541]] година. Тоа се случило тогаш, главно поради проблемите во Германија и Фландрија. Целата флота се собрала во заливот кај [[Мајорка]]. Таа броела околу 500 бродови и 24.000 војници. По големото невреме кое ги зафатило регионите околу Мајорка и Алжир, флотата пред преговите на Алжир престигнала на 19 октомври. Во нападот учествувал и [[Ернан Кортес]], т.н. освојувач на [[Мексико]]. Војската на Карло на копно стапнала на [[23 октомври]], каде по ова бил формиран штабот. Војската главно била составена од [[Шпанци]], [[Германци]] и [[Италијанци]], во придружба на 150 витези од [[Малта]]. Поради големата сила која ја имал донесено царот во Алжир, се сметало дека градот многу бргу ќе падне во рацете на христијаните. Но во следните денови започнало да врне силен дожд и регионот бил зафатен од силно невреме. Голем дел од галиите потонале или биле оштетени . По ова започнал напад на Османлиите и царот бил опкружен. Тој бил извлечен со помош на Малтешкиот витешки ред. [[Андреа Дорија]] успеал да побегне во [[Кејп Матифу]], на околу 5 милји од [[Алжир]]. Тој му предложил на својот царот да се засолни заедно со него во Матифу. По долгите патувања, на [[3 декември]] конечно царот пристигнал во југоисточниот дел од Шпанија, кај Картагина. Во 1551 година Османлиите го зазеле [[Опсада на Триполи (1551)|Триполи]]. Триполи станал важен центар на империјата и престолнина на османлиската провинција [[Триполитанија]]. Подоцна во [[1560]] година од страна на христијаните бил направен обид за враќање на градот, но истиот завршил со неуспех. === 1553 — 1566 === Во [[1553]] година се случила окупација на островот [[Корзика]] заедно со [[Франција]]. Островот имал значително стратешко значење во западниот дел на Средоземјето, претставувајќи го центарот на комуникација на Хабсбуршката мрежа помеѓу денешна Шпанија и Италија. Заземањето на островот било од огромно значење за [[Франција]], која го окупирала а по ова и го зазела под своја контрола. Османлиите [[Опсада на Малта (1565)|ја опсадиле Малта]] во мај [[1565]] година и 700 Витези на Свети Јован биле држени внатре сè додека не пристигнале Шпанците во септември и не ги принудиле Турците да заминат. Повеќе од 20.000 Турци загинале или се бореле со болеста, додека 7.000 Малтежани и Шпанци ги загубиле своите животи. По неуспешната опсада на Малта, Сулејман освен војните со [[Португалија]] во [[Индиски Океан]] ги обновил и војните со Фердинанд со сила од околу 200.000 војници. Целта бил грофот [[Николај Зрински]], кој го убил миленикот Мухамед од Трикала во Сиклос во 1552 година. [[Податотека:OttomanEmpire1566.png|мини|десно|Османлиското Царство за време на смртта на Сулејман I]] [[Битка кај Сигетвар|Битката кај Сигетвар]] била последната на Сулејман I. Битката се случила во [[1566]] година против силите на Хабсбуршката монархија на чело со хрватскиот бан [[Никола Шубиќ]]. Претходно османлиската војска била засолнета во Будим и Белград. Големиот везир [[Мехмед-паша Соколовиќ]] го советувал на султанот најпрвин да се зазеде Сигетвар, а потоа да се продолжи кон Токај. Опсадата завршила со освојување на тврдината на градот од страна на Османлиите. Самиот султан Сулејман I не го дочекал паѓањето на градот, бидејќи починал во неговиот камп на [[5 септември]] [[1566]] година. Големиот везир [[Мехмед-паша Соколовиќ]] ја сокрил смртта на султанот, го убил докторот за да остане смртта во тајност и дал телото на Сулејман да се балсамира и наредил телото да не се закопа сè додека битката не биде добиена. == Културни и економски настани== Сулејман бил пофален од страна на царскиот пратеник Бузбек за неговата правда и за именување на способни и заслужни мажи за владините позициии. Во [[1535]] везирот Ибрахим направил договор со Французите што им овозможило да тргуваат слободно со дел од Отоманското Царство<ref name=imber51/> . Империјата на Сулејман вклучувала дваесет различни етнички групи и 21 влади, повеќето од нив биле во муслиманската [[Азија]], но тој ги третирал европските христијани со извесна толеранција по нивното освојување. Османлиските закони биле осовременети од [[Мула Ибрахим]] од [[Алеп]] и ослободени од традиционалните исламски закони. Христијаните се нашле под ''Кодексот за рајата'' и нивниот десеток и данокот од капитација биле толку умерени што некои селани избегале од христијанските господари во Унгарија за да бидат под османлиска власт. Казните биле модернизирани со парична казна како замена за физичкото казнување, осакатувањето и смртта во многу случаи, иако напорите за здобивање на чест сѐ уште можеле да значат сечење на рака за лажно сведочење, фалсификување, или дистрибуција на фалсификувани пари. Каматните стапки биле ограничени на 11%. Животните кои се користат за работа требало да бидат третирани љубезно. Сулејман бил многу богат со годишен приход од околу дванаесет милиони дукати; неговите војни биле плаќани од пленот (вклучувајќи ја и продажбата на многу луѓе како робови) и од данокот од христијанските вазали. Подоцна во неговото владеење тој почнал да бара подароци од службениците кои ги назначил на повисоки позиции. Судиите (кадии и муфтии) биле имуни на оданочување и конфискација на нивниот имот, што ги правело привилегирана елита. Осум колеџи се состанувале во главните џамии и во училиштата се студирала [[граматика]], [[синтакса]], [[логика]], [[метафизика]], [[филологија]], [[метафизика]], [[реторика]], [[геометрија]], [[астрономија]] и [[астрологија]]<ref name="atil24"/><ref>Russell, [http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE7D6163EF935A15752C0A961948260 The Age of Sultan Suleyman].</ref>. Високото образование обично го нагласувало исламскиот закон. Најпознат архитект во времето на Сулејман I бил [[Мимар Синан]]. Тој создал една нова ера не само во османлиската архитектура туку и во светската, создавајќи вкупно 334 градби во различни градови. Првата позначајна градба му била [[Џамија Шехзаде|џамијата Шехзаде]] од [[1548]] година, [[Сулејманова џамија|Сулејмановата џамија]] од [[1557]] година, и [[Селимова џамија|Селимовата џамија]] во [[Едрене]]. == Семејни настани == Султанот Сулејман имал четри жени. Од првата, Фулан хатун се родил во [[1512]] година се родил Махмуд кој починал по девет години. Во 1511 година се оженил со [[Ѓулфем хатун]], која му родила син но починал по само неколку месеци. Од бракот со [[Махидевран султан]] се родиле [[Разије султан]] и [[Шехзаде Мустафа|Мустафа]], и како прв син бил воспитуван како наследник на престолот. Целата работа се променила со пристигнувањето на украинката [[Александра Лисовска]] во харемот како поклон на султанот од [[Паргали Ибрахим-паша]]<ref>Ahmed, 43.</ref>. Нејзината харизма го привлекувала секој во харемот, поради кое го добила името Хурем кое во превод значи ''насмеана''. Таа бргу по пристигањето во харемот во палaтата [[Топкапи-сарај]] станала султанов сопатник во креветот. Бидејќи не служила само за сексуално задоволување и како мајка на можните машки наследници, таа се покажала и како добар оратор и искрен пријател. По големата кавга меѓу Махидевран и Рокселана, Сулејман ја протерал Махидевран и нејзиниот син Шехзаде Мустафа во градот Маниса. По ова [[Рокселана]] станала омилена на султанот, односно хасеки. Во [[1522]] година Рокселана го родила принцот [[Шехзаде Мехмед]]. Во 1526 година се родила [[Михримах султан]], која подоцна била омажена за [[Рустем-паша]]. Од Рокселана, на султанот му се родиле и [[Селим II|Селим]], [[Шехзаде Бајазит|Бајазит]] и [[Шехзаде Џихангир|Џихангир]]. Рокселана станала една од најсилните жени во харемот. Таа настојувала да ги исполни сите желби на Сулејман. Тој бил спремен да се ожени со неа и да ја прогласи за султанија, нешто што никогаш претходно не се било случило од настанувањето на империјата<ref name="Kinross236"/>. Така свадбата се случила во [[1530]] година.<ref>Mansel, 86.</ref>. Се смета дека [[Паргали Ибрахим-паша]] бил погубен поради големото влијание во империјата<ref>Margaret Rich Greer, Walter Mignolo, Maureen Quilligan. [http://books.google.com/books?id=T4_rFZLGF1IC&pg=PA41&dq=Parga%2Bibrahim+Pasha%2Bgreek&hl=el&ei=sCVdTIaoA8_-sQb1gNG4Bw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CC0Q6AEwADgU#v=snippet&q=%22Ibrahim%20Pasha%2C%20his%20intimate%20and%20grand%20vezir%2C%20a%20Greek%20from%20Parga%20in%20Epirus%22&f=false ''Rereading the Black Legend: the discourses of religious and racial difference in the Renaissance empires.''], University of Chicago Press, 2007. ISBN 978-0-226-30722-0, p. 41: "Ibrahim Pasha, his intimate and grand vezir, a Greek from Parga in Epirus"</ref><ref>Willem Frederik Bakker.[http://books.google.com/books?id=hAUVAAAAIAAJ&pg=PA312&dq=Parga%2Bibrahim+Pasha%2Bgreek&hl=el&ei=sCVdTIaoA8_-sQb1gNG4Bw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CDoQ6AEwAjgU#v=onepage&q=%22Ibrahim%20was%20the%20son%20of%20a%20Greek%20fisherman%20from%20the%20Epirot%20town%20of%20Parga%22&f=false ''Studia Byzantina et Neohellenica Neerlandica.''] BRILL, 1972. ISBN 978-90-04-03552-2 ,p. 312</ref> , но за неговата смрт најмногу одговорна била Рокселана. Сулејман започнал да се плаши и за неговиот престол па поради ова бил погубен. По смртта на Ибрахим-паша, на Сулејман како доверлив човек му останал само Рокселана. Како прв роден син, Мустафа бил наследник на османлискиот престол но според некои историчари по женидбата на Сулејман со [[Рокселана]] тој како свој наследник го гледал [[Шехзаде Мехмед]], најстариот син на Рокселана. Сулејман му овозможил повеќе прилики на Мехмед и според тоа тој го подготвувал за престолонаследник. По овие случувања, Мустафа доживеал и втор шок од страна на неговиот татко по неговото преместување од [[Маниса]] во [[Амасија]]. Владеењето во Маниса му било доделено на Мехмед. И покрај тоа што бил преместен во Амасија, [[Шехзаде Мустафа|Мустафа]] добил декрет според кој неговиот татко сѐ уште во него гледал како иден султан. Во [[1547]] година во времето на Османлиско-сефевидската војна, Сулејман се сретнал со своите три синови на различни места за да разговара за политичката ситуација во земјата. По ова следувала трка кон престолот меѓу тројцата браќа, вклучувајќи го Селим. Во [[1544]] година Селим бил испратен во Маниса како управител. Животот на Мустафа бил во опасност посебно по смртта на [[Паргали Ибрахим-паша]] и новиот сојуз меѓу [[Рустем-паша]] и Рокселана. Рокселана според повеќе извори направила заговор за убивање на Мустафа. Во текот на еден поход, Рустем-паша испратил еден од најдоверливите негови луѓе да извести дека султанот Сулејман не бил на чело на армијата, по кое војниците сметале дека дошло времето принцот Мустафа да го зазеде престолот. Султанот на ова многу се налутил. Така, во текот на Иранскиот поход, армијата на Сулејман заминала во градот Ерегли. Додека тој бил во Ергели, Руштем-паша му понудил на Мустафа да се приклучи кон армијата на неговиот татко. Претходно пак, Рустем го предупредил на султанот дека Мустафа се подготвувал да дојде во Ергели и да го убие на Сулејман. Мустафа ја прифатил понудата на Рустем-паша и заедно со својата војска заминал кон градот Ергели. Сулејман овој потег го видел како закана и решил Мустафа да го убие. Кога Мустафа влегол во шаторот на Сулејман за да се сретнат, стражарите на Сулејман го нападнале и по долгата борба го убиле на принцот. По неговата смрт, јаничарите и војниците на Мустафа протестирале против одлуката на Сулејман, и главно ги обвинувале Рокселана и Рустем-паша. По смртта на Мустафа, Сулејман останал со своите два сина Бајазит и Селим. Селим бил управител на Маниса а Бајазид на Ќутахија. Двата града биле речиси еднакво оддалечени од Истанбул. Сулејман го видел соперништвото меѓу своите два сина па затоа решил да ги смени од нивните должности. Така на Селим му била доделена Конија а на Бајазит Амасија. Но на ова се спротивставил Бајазит, а Селим со поддршка на неговиот татко и на чело со [[Мехмед-паша Соколовиќ]] го поразил својот брат во близина на Конија на [[31 мај]] [[1559]] година<ref>Prof. Dr. Yaşar Yücel-Prof. Dr. Ali Sevim: ''Türkiye Tarihi II'' (History of Turkey), AKDTYK yayınları, İstanbul,1990 p. 299-300</ref>. На Бајазит не му останало ништо друго туку да се врати во Амасија, но успеал да побегне во [[Персија]] заедно со своето семејство. Иако шахот во почетокот му посакал добредојде на младиот принц сепак подоцна по барање на Сулејман тој решил да ги предаде. Наместо тоа, на [[25 септември]] [[1561]] година Бајазид заедно со неговите четири сина биле погубени во Персија по налог на османлискиот султан<ref>Joseph von Hammer:Osmanlı Tarihi Vol II (condensation: Abdülkadir Karahan), Milliyet yayınları, İstanbul. p 36-37</ref>.. Така единствен наследник на Сулејман останал [[Селим II|Шехзаде Селим]]. == Везири== * [[Пири Мехмед-паша]] * [[Паргали Ибрахим-паша]] бил голем везир во периодот од [[1523]] до [[1536]] година. Служел на Сулејман уште во Маниса. Се оженил со неговата сестра Хатиџе султан. Бил погубен во [[1536]] година. * [[Ајас Мехмед-паша]] бил голем везир во периодот од [[1536]] до [[1539]] година. * [[Челеби Љутфи-паша]] бил голем везир во периодот од [[1539]] до [[1541]] година. Бил оженет со сестрата на Сулејман, [[Шах султан]]. * [[Хадим Сулејман-паша]] бил голем везир во периодот од [[1541]] до [[1544]] година. * [[Рустем-паша]] бил голем везир во периодот од [[1544]] до [[1553]] година како и во периодот од [[1555]] до [[1561]] година. Бил оженет со ќерката на Сулејман, [[Михрима султан]]. * [[Кара Ахмед-паша]] бил голем везир во периодот од [[1553]] до [[1555]] година. Бил оженет со сестрата на Сулејман, [[Фатма Султан]]. Погубен поради мито. * [[Семиз Али-паша]] бил голем везир во периодот од [[1561]] до [[1565]] година. * [[Мехмед-паша Соколовиќ]] бил последниот голем везир на Сулејман I од [[1565]] до [[1579]] година. Својата функција ја продолжил и во времето на Селим II. == Наводи == {{наводи|3}} {{Отомански султани}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Сулејман Величествениот| ]] [[Категорија:Отомански султани од 16 век]] [[Категорија:Родени во 1494 година]] [[Категорија:Починати во 1566 година]] [[Категорија:Луѓе од Трабзон]] [[Категорија:Отомански Турци]] [[Категорија:Туркиски владетели]] [[Категорија:Деца на Селим I]] llwfivalq006mhpmhq5m4pudyd7df0u 5605911 5605909 2026-08-07T12:11:49Z Buli 2648 5605911 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Сулејман I | title = {{unbulleted list|[[Чувар на Двете Свети Џамии]]|Шах на Багдад во [[Османлиски Ирак|Ирак]]<ref name=caesar>{{cite book|title=medieval worlds comparative & interdisciplinary studies|volume=14|year=2021|chapter=These are the narratives of bygone years: Conquest of a Fortress as a Source of Legitimacy|author=Dimitri Korobeinikov|url=https://www.medievalworlds.net/0xc1aa5576%200x003d0810.pdf|publisher=Austrian Academy of Sciences Press|quote=That the Ottomans might have had a different view was demonstrated by Sultan Sulaymān the Magnificent, who called himself the shah of Baghdad in ‘Iraq (Shah-i Bagdād-i ‘Irāq), the Caesar of Rome (qayṣar-i Rūm), and the sultan in Egypt (Miṣra (i.e. Mısıra) Sulṭān) in the inscription in the fortress of Bender (Bendery, Tighina) in Moldova, AH 945 (29 May 1538–18 May 1539). The title qayṣar-i Rūm (Caesar of Rome) was a traditional designation of the Byzantine emperor in Persian and Ottoman sources (from the Arabic al-qayṣar al-Rūm).|page=180}}</ref>|[[Султан на Египет]]<ref name=caesar />|[[Цезар на Рим]]<ref name=caesar />|[[Каган]]<ref>{{cite book|title=Oriental Translation Fund|volume=33|year=1834|page=19}}</ref>}} | title_text = | more = | image = EmperorSuleiman.jpg | alt = | caption = Портрет, припишан на кругот на [[Тицијан]], датиран по 1543 година<ref>{{Cite web |last=del Torre |first=Francesca |last2=Deiters |first2=Wencke |title=Sultan Süleyman II in profile |url=https://islamicart.museumwnf.org/database_item.php?id=object;EPM;at;Mus22;10;en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260218221639/https://islamicart.museumwnf.org/database_item.php?id=object;EPM;at;Mus22;10;en |archive-date=18 February 2026 |access-date=18 February 2026 |website=Explore Islamic Art Collections |publisher=[[Museum with No Frontiers]]}}</ref> | succession = [[Список на султани на Османлиското Царство|Султан на Османлиската Империја]] ([[Падишах]]) | more_text = | reign = 30 септември 1520 – {{awrap|6 септември 1566}} | predecessor = [[Селим I]] | successor = [[Селим II]] | succession1 = [[Османлиски калиф]] | predecessor1 = Селим I | successor1 = Селим II | birth_date = 6 ноември 1494<ref name= AG-BM-encyc>{{Cite book |last=Ágoston |first=Gábor |editor-last=Ágoston |editor-first=Gábor |editor-first2= Bruce |editor-last2= Masters |title=Encyclopedia of the Ottoman Empire |chapter=Süleyman I |date=2009}}</ref>{{rp|541}} | birth_place = [[Trabzon]], [[Trebizond Eyalet|Trabzon Eyalet]], [[Ottoman Empire]] | death_date = {{Death date and age|1566|09|06|1494|11|06|df=y}}<ref name= AG-BM-encyc />{{rp|545}} | death_place = [[Szigetvár]], [[Kingdom of Hungary (1526–1867)|Kingdom of Hungary]] | burial_place = {{Indented plainlist| * Organs buried at [[Turbék]], Szigetvár, Hungary * Body buried at [[Süleymaniye Mosque]], Istanbul, Turkey }} | spouse = {{marriage|[[Hürrem Sultan]]|May 1534|15 April 1558|end=died}}<ref name="Peirce 2017">{{Harvnb|Peirce|2017|pages=114}}</ref><br/>[[Mahidevran Hatun]] | spouse_type = Consorts | issue = {{plainlist| * Şehzade Mahmud * Şehzade Murad * [[Şehzade Mustafa (son of Suleiman the Magnificent)|Şehzade Mustafa]] * [[Raziye Sultan]] * [[Şehzade Mehmed]] * [[Mihrimah Sultan (daughter of Suleiman I)|Mihrimah Sultan]] * [[Selim II]] * [[Şehzade Abdullah (son of Suleiman the Magnificent)|Şehzade Abdullah]] * [[Şehzade Bayezid]] * [[Şehzade Cihangir]] }} | full_name = Süleyman Şah bin Selim Şah Han<ref>{{cite book|title=Manuscript and Ferman Ornamentation Art in the Ottoman Empire|author1=Hüseyin Odabaş|author2=Coşkun Odabaş|page=123|year=2015}}</ref> | house = [[Отоманска династија|Османлии]] | house_type = Dynasty | father = [[Селим I]] | mother = [[Ајше Хафса султан]] | signature_type = [[Тугра]] | religion = [[Сунитски ислам]] | burial_date = | signature = Tughra of Suleiman I the Magnificent.svg }} {{Infobox Ottoman sultan |Sultan_Name= Сулејман бин Селим Хан |title=[[Список на отомански султани|Султан на]] [[Отоманското Царство]]<br/>[[Чувар на двете свети џамии]]<br/>[[Калиф]]<br/>[[Емир]] |image_portrait= EmperorSuleiman.jpg |image_tugra= Tughra of Suleiman I the Magnificent.svg |caption= |reign= 1520–1566 (46 години) |Military= Територијално проширување на Отоманското Царство |coronation= 30 септември 1520 |name = <br/>Сулејман Величествениот<br/>Сулејман Законодавецот<br/>سلطان سليمان اول |fullname= Сулејман бин Селим Хан |before= [[Селим I]] |after= [[Селим II]] |suc-type= Heir Apparent |consort= [[Рокселана]] |issue= Шехзаде Махмуд (1511–1521)<br/> [[Шехзаде Мустафа (син на Сулејман I)|Шехзаде Мустафа]] (1515–1553)<br/> [[Шехзаде Мехмед (син на Сулејман I)|Шехзаде Мехмед]] (1521–1543)<br/> [[Шехзаде Абдула (син на Сулејман I)|Шехзаде Абдула]] (1522-1524)<br /> [[Михримах султан]] (1524–1578)<br/> [[Селим II|Шехзаде Селим]] (1525–1574)<br/> [[Шехзаде Бајазит (син на Сулејман I)|Шехзаде Бајазит]] (1527–1561)<br/> [[Шехзаде Џихангир (син на Сулејман I)|Шехзаде Џихангир]] (1535–1553)<br/> |royal house= [[Отоманска династија]] |father= [[Селим I]] |mother= [[Ајше Хафса султан]] |birth_date={{birth date|1494|11|06|df=y}} |birth_place=[[Трабзон]] |death_date= 7 септември 1566 (на 71 година) |death_place=[[Сигетвар]], [[Унгарија]] |burial_place=[[Сулејманова џамија]], [[Цариград]]<ref>''The Encyclopædia Britannica'', Vol.7, Edited by Hugh Chisholm, (1911), 3; ''Constantinople, the capital of the Turkish Empire...''</ref><ref>[http://concise.britannica.com/ebc/article-9368294/Istanbul Britannica, Istanbul] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071218080707/http://concise.britannica.com/ebc/article-9368294/Istanbul |date=2007-12-18 }}:''When the Republic of Turkey was founded in 1923, the capital was moved to Ankara, and Constantinople was officially renamed Istanbul in 1930.''</ref> (денешен [[Истанбул]]) |spouse 2= [[Хасеки]] [[Хурем султан]] <br/>[[Махидевран султан]] |religion=[[суни ислам]] |}} '''Сулејман I''' ({{langx|ota|{{Script|Arab|سلطان سليمان اول}}}}, ''Sultān Suleimān-i evvel'' или {{rtl-lang|ota|{{Script|Arab|قانونى سلطان سليمان}}}}, ''Kānūnī Sultān Suleimān'', [[турски]]: ''I. Süleyman'') — десеттиот [[султан]] на [[Отоманското Царство]] со кое управувал во периодот од 1520 до 1566 г. и со тоа најдолго се задржал на престолот од сите султани. Во европската традиција е познат како ''Сулејман Величествениот''<ref>Merriman.</ref> а во источната како ''Законодавецот'' ([[турски]]: ''Kanuni''; [[арапски]]: القانونى‎, ''al‐Qānūnī'') главно поради воведување на реформи во законодавниот систем на земјата. Освен законодавни, тој спровел и административни, воени, судски, даночни и образовни реформи. Во текот на неговото владеење империјата се протегала од [[Будимпешта]] на [[Дунав]] до [[Асуан]] и реката [[Нил]], заедно со реките [[Еуфрат]] и [[Тигар]] до [[Грузија]] и [[Гибралтар]]. Сулејман бил истакнат поет а исто така и голем заштитник на културата, литературата и архитектонскиот развој<ref name=atil24>Atıl, 24.</ref>. Тој зборувал пет јазици: отомански, арапски, чагатаи, персиски и српски јазик. Во последните дваесет години бил под влијание на неговата омилена [[Рокселана]], која успеала да стане законска жена на султанот, нешто што не можела да постигне ниту една од наложниците во изминатите два века. Започнувајќи кампања во Унгарија, Сулејман не доживеал да победи. Неговата смрт била скриена и раководењето со империјата продолжило без султанот, но во негово име, додека да дојде на престолот неговиот син од [[Рокселана]] - [[Селим II]], со кој започнала ерата на падот на империјата. == Рани години== [[Податотека:Semailname 47b.jpg|thumb|лево|150px|Сулејман во млади години]] Сулејман е роден во [[Трабзон]] на [[6 ноември]] [[1494]] година<ref>Clot, 25.</ref>. Негова мајка била [[Ајше Хафса султан]] која починала во [[1534]] година. Кога имал седум години Сулејман бил испратен да проучува [[наука]], [[историја]], [[литература]], [[теологија]] и воени тактики во училиштата на [[Топкапи-сарај]]. Како млад човек, тој се спријателил со [[Паргали Ибрахим-паша|Ибрахим Паргали]] кој подоцна му станал еден од најдоверливите соработници<ref>{{Наведена книга|first=Noel|last=Barber|title=The Sultans|url=https://archive.org/details/sultansbarb00barb|location=New York|publisher=[[Simon & Schuster]]|year=1973|pages=[https://archive.org/details/sultansbarb00barb/page/36 36]|isbn=0-7861-0682-4}}</ref>. На 17 години бил назначен за управител на Кафа и Маниса (тогаш [[Сарухан]]) а кратко време бил управител и на [[Едрене]]<ref>Clot, 28.</ref>. По смртта на неговиот татко [[Селим I]] ([[1465]]-[[1520]]) Сулејман влегол во [[Цариград]] каде бил прогласен за десеттиот султан на [[Османлиското Царство]]. Некои историчари тврдат дека во младоста Сулејман се восхитувал за [[Александар Велики]]<ref>Lamb, 14.</ref><ref>Barber, 23.</ref>. Тој бил под влијание на визијата на Александар на градење на светска империја, кои ќе ги опфати истокот и западот. == Воени и политички настани == === 1520 — 1529 === По наследувањето на неговиот татко, Сулејман започнал серија воени освојувања. Сулејман го започнал своето владеење со давање на пари на јаничарите и ослободил околу 600 египетски затвореници и некои трговци кои неговиот татко неправедно ги казнил. Високи офицери обвинети за суровост биле осудени и погубени. На почетокот од неговото владеење во [[1521]] година било задушено востанието на османлискиот управител на [[Дамаск]]. По ова Сулејман ги освоил двете места кои Мехмед Освојувачот не успеал да ги освои, [[Опсада на Белград (1521)|Белград во 1521]] и [[Опсада на Родос|Родос]] следната година. Падот на Белград во [[1521]] година претставувал третиот обид за освојување на унгарската тврдина од [[Османлии]]те<ref>Imber, 49.</ref>. Сулејман своите сили ги мобилизирал во мај [[1521]] година. За разлика од претходните два напади, во овој напад Османлиите одлучиле да нападнат преку реката [[Сава]]. За да се оствари овој напад, Османлиите најпрво морале да го заземат [[Срем]]. Бранителите упорно пружиле отпор но нивните ресурси биле доста исцрпени па градот морал да биде предаден на [[29 август]]. Падот на [[Белград]] ја покажала неспособноста на [[Кралство Унгарија]] да се спротивстави на растечката османлиска моќ. Следната [[1522]] година [[Османлии]]те го зазеле Родос од [[Малтешки ред|Рицарите на Свети Јован]]<ref>Kinross, 176.</ref>. По 145 дена преживеаните витези капитулирале и им било дозволено да го напуштат Родос, тие потоа скитале пет години сè додека не си нашле дом на [[Малта]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.malta.com/about-malta/history-of-malta.html |title=The History of Malta |accessdate=2014-08-10 |archive-date=2007-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070501155037/http://www.malta.com/about-malta/history-of-malta.html |url-status=dead }}</ref>. Османлиите со зазимањето на островот ја обезбедиле целосната контрола над источното [[Средоземје]]. Во [[1522]] година починал пашата Кајр Бег како [[управител на Египет]]. На негово место бил ставен [[Хаин Ахмед-паша]] во [[1523]] година. Ахмед-паша бил разочаран од оваа одлука на султанот бидејќи сметал дека треба да биде избран за главен везир чие место му било отстапено на неговиот соперник [[Паргали Ибрахим-паша]]. Така тој се самопрогласил за султан на [[Египет]] како независен од [[Османлиското Царство]]. Тој започнал да кова монети со својот лик со цел да ја легитимира својата власт. Сулејман веднаш испратил свои агенти кои извршиле неуспешен атентат во неговата бања, по кој настан тој се обидел да побегне од [[Каиро]] но набргу бил фатен и погубен. По неговата смрт, големиот везир Ибрахим-паша Паргали спровел обемни административни реформи од [[1525]], со кои отоманската власт во Египет се зацврстила и траела речиси три века. По три години без војна [[јаничари]]те на се побуниле и го пљачкосале еврејскиот кварт во [[Истанбул]] и куќите на офицерите. На Сулејман му се заканувала опасност, но бунтот бил потиснат, водачите биле погубени, а други ги загубиле своите позиции. Повеќето од јаничарите се смириле со подароци во пари и нов воен поход. Во април [[1526]] година султанот заедно со Ибрахим-паша заминале кон [[Унгарија]]. Унгарците доживеале катастрофален пораз во [[Мохачка битка (1526)|Мохачката битка]]<ref>Kinross, 187.</ref>. Унгарските аристократи исто како и во опсадата на Белград биле повторно неподготвени. Унгарската војска била поделена на три групи: во [[Трансилванија]] на чело со [[Јанош Заполски]], главната група која ја предводил самиот крал и една мала група под раководство на [[Кристоф Франкопан]]. Вкупниот број на војници на христијанските сојузници бил околу 35.000 луѓе наспроти 50.000 [[Османлии]]. Во почетокот на битката христијаните постигнале успех, но во следниот период таа била обиколена а унгарскиот крал сакал да побегне од бојното поле но се удавил во реката. Поголемиот дел од унгарските аристократи или загинале или биле погубени од султанот. Се смета дека повеќе од 14.000 Унгарци биле убиени во битката. По крајот на битката бил означен крајот на независноста на [[Кралство Унгарија]]. Така [[Бохемија]], северна и западна Унгарија станале дел од [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] на чело со [[Фердинанд I]], а Османлиите завладеале со централна и јужна [[Унгарија]] како и дел од [[Трансилванија]], поставувајќи го на чело на вазалската земја [[Јован Запола]]. Во меѓувреме Туркмените во [[Анадолија]] се побуниле. Во време кога во империјата доживеала финансиски тешкотии поради воените дејствија, па биле зголемени државните давачки. Додека Сулејман бил на воен поход во Унгарија, [[Џелали|Календар Челеби]] успеал да собере армија од 30.000 луѓе. Сулејман го испратил својот везир Ибрахим-паша по кое востанието било крваво задушено. По Мохачката битка, Османлиите биле принудени да се повлечат од [[Панонија|Панонската низнина]], главно поради ангажирањето на армијата во другите делови од имеријата. Најмногу од повлекувањето на Османлиите искористил Фердинанд I, поради неговите претензии да стане крал на Унгарија. Во 1527 година тој го поразил османлискиот вазал и ги зазел [[Будим]], [[Комаром]] и [[Секешфехервар]] (1528). Во тој период османлискиот султан и покрај молбата на неговиот вазал, тој не покренал нов воен поход. Кога Сулејман му објавил војна на Фердинанд во јануари [[1529]] година, тој, исто така, сакал да го освои и [[Падот на Алжир (1529)|западниот дел]] на [[Средоземје]]то, и затоа повторно дал поддршка на [[Хајредин Барбароса]] да отпатува кон [[Алжир]]. Барбароса добил поддршка од 2.000 јаничари, како и голема финансиска помош и ја зазел шпанската тврдина. [[Податотека:Anton Hickel - Roxelane und der Sultan.jpg|мини|десно|Султан Сулејман и Хурем Султан. Портрет од Антон Хикел]] Фердинанд бил во сојуз со царот [[Карло V]]. Забавена со дождови и поплави, османлиската војска на Сулејман морала да се откаже од опсадата на Виена во октомври [[1529]] година<ref>{{Наведена книга|first=Stephen|last=Turnbull|title=The Ottoman Empire 1326&nbsp;– 1699|url=https://archive.org/details/ottomanempire1320000turn|location=New York|publisher=[[Osprey Publishing]]|year=2003|pages=[https://archive.org/details/ottomanempire1320000turn/page/50 50]}}</ref>. Околу 40.000 Турци и 20.000 христијани биле убиени во бескорисната војна. Сулејман повел поход против царските сили во [[1532]], но се соочил со тврдоглав отпор од страна на градот Гунс. Акинџи коњицата и татарските сојузници ја ограбиле Штаерска во [[Австрија]] додека Сулејман се повлекувал назад кон [[Белград]]. Фердинанд испратил пратеник и било склучено примирје во [[1533]]. === 1530 — 1539 === По крајот на опсадата на Виена, Сулејман повел поход против царските сили во [[1532]], но се соочил со тврдоглав отпор од страна на градот Гунс. Акинџи коњицата и татарските сојузници ја ограбиле [[Штаерска]] во [[Австрија]] додека Сулејман се повлекувал назад кон Белград. Фердинанд испратил пратеник и било склучено примирје во [[1533]] година. Во меѓувреме во 1532 година започнала [[Отоманско-персиска војна (1532–1555)|Османлиско-персиската војна]]<ref name=imber51>Imber, 51.</ref>. Војната била предизвикана од територијалните спорови помеѓу двете империи, особено кога бегот од Битлиш одлучил да се стави себеси под персиска заштита. Исто така, Тахмасп го убил управителот на [[Багдад]] кој бил на страната на Сулејман. [[Персија]] во текот на војната сакала да направи сојуз со [[Хабсбуршка династија|Хабсбуршката династија]] со кое Османлиското Царство ќе биде нападната на два фронта. Во конфликтот, најпрвин Ибрахим-паша, а подоцна и самиот султан Сулејман започнале успешно да го зазимаат денешен [[Ирак]], каде во [[1534]] година го зазеле [[Багдад]]. Конфликтот завршил со потпишување на [[Договор од Амасија (1555)|договорот во Амасија]] во [[1555]] година меѓу двата владетели. Договорот ја дефинирал границата меѓу двете земји и истиот бил проследен со дваесетгодишен мир. Со овој договор, [[Ерменија]] и [[Грузија]] биле поделени меѓу двете земји подеднакво, [[Османлии]]те го добиле поголемиот дел од [[Ирак]] заедно со [[Багдад]] кој им овозможил излез на [[Персиски Залив|Персискиот Залив]], а [[Персија]] го задржала својот поранешен главен град [[Тебриз]]<ref name=sicker206>Sicker, 206.</ref>. Османлиите според договорот им дале дозвола на персиските верници да одат слободно во светите места [[Мека]] и [[Медина]]. Во Персија отоманскиот благајник Челеби имал лоши односи со везирот [[Паргали Ибрахим-паша]] бидејќи бил обвинет од него за проневера. Пред да биде погубен, Челеби му напишал писмо на Сулејман обвинувајќи го Ибрахим за предавство бидејќи себеси се нарекувал султан. Ибрахим, некогаш христијанин и сѐ уште роб на Сулејман, бил осомничен за непочитување на [[Куран]]от, за заговор со [[Франција]], и бил омразен поради неговото огромно богатство. Во [[1536]] Сулејман го поканил Ибрахим на вечера, и везирот бил пронајден убиен следното утро. Отоманската морнарица имала галии кои ги веслале воени заробеници. На успешниот пират [[Кајр ал-Дин]] му била дадена команда и [[Освојување на Тунис (1534)|Тунис бил освоен]] во [[1534]] година<ref>Crowley, p.56</ref>. Овој град бил нападнат и од страна на царот Карло V и неговата армада предводена од адмирал [[Андреа Дорија]]. [[Кајр ал-Дин]], познат како Барбароса поради неговата црвена брада избегал, а потоа облекувајќи ги неговите луѓе како [[Шпанци]] и под тоа знаме ги ограбувал Балеарските Острови, земајќи 5.700 затвореници од Порт Махон во Менорка. Во [[1536]] Османлиите изградиле двесте бродови со цел да ја нападнат [[Италија]] и [[Отранто]] [[Османлиска инвазија на Отранто|бил заземан следната година]]. Десет илјади Италијанци биле продадени на пазарите за робови во Истанбул. Во [[1537]] Венецијанците и се придружиле на "''светата лига''" на кралски сили против Турците но отоманската морнарица ги поразила доволно на Крф и во заливот Арта за да им овозможи на Турците да доминираат на [[Средоземје]]то во наредната третина на векот. Тие се согласиле на примирје во 1540 година, но Венеција морала да се откаже од [[Мореја]](Пелопонез) и нејзините егејски острови. Во [[1538]] година била организирана првата [[Отомански поморски експедиции во Индиски Океан|поморска експедиција]] кон [[Индиски Океан]]. По експедициите на [[Васко де Гама]], моќната португалска морнарица ја презела контролата на Индискиот Океан. [[Бахадур Шах]] апелирал до [[Цариград]] за заедничка акција против португалската морнарица<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.historycooperative.org/proceedings/seascapes/casale.html |title=History cooperative |accessdate=2012-08-03 |archive-date=2012-08-03 |archive-url=https://archive.today/20120803150840/www.historycooperative.org/proceedings/seascapes/casale.html |url-status=live }}</ref>. Сулејман I ја искористил оваа можност за да ја провери португалската доминација во Индискиот Океан и го именувал [[Хадим Сулејман-паша]] како адмирал на неговата флота<ref name="Özcan1997"/><ref>http://jis.oxfordjournals.org/content/7/1/32.extract</ref><ref name="Farooqi1989">{{Наведена книга|author=Naimur Rahman Farooqi|title=Mughal-Ottoman relations: a study of political & diplomatic relations between Mughal India and the Ottoman Empire, 1556-1748|url=http://books.google.com/books?id=uB1uAAAAMAAJ|accessdate=30 September 2012|year=1989|publisher=Idarah-i Adabiyat-i Delli}}</ref> . Поморските сили биле составени од околу 90 галии. Во [[1538]] година тој пловел кон [[Индија]] преку Црвеното и Арапското Море, само за да дознаее дека Бахадур Шах бил убиен за време на судирите со португалската морнарица и неговиот наследник направил сојуз со [[Португалија]]. Во [[1538]] година од страна на Османлиите бил окупиран Аден, на чело со Сулејман-паша. Османлиската флота на [[4 септември]] [[1538]] година престигнала [[Опсада на Диу|пред градот Диу]]. Ова претставувала најголемата османлиска флота некогаш пуштена по водите на Индиски Океан. Диу бил опсаден со 130 топови. И покрај постојаните напади, опсадата не успела. По неуспешната опсада, Османлиите се вратиле во Аден, каде се утврдиле со своите оружја. Сулејман-паша наредил да се започне втора опсада на Диу, но тоа не се случило. Во 1540 година, Португалците ги испратиле своите сили во Црвено Море, напаѓајќи ги Суакин и Кусајар, обидувајќи се да го заземат Суецкиот Канал со флота од 72 бродови. Во следните години следувале постојани битки помеѓу двете светски сили. === 1540 — 1552 === [[Податотека:Siege of Esztergom 1543.jpg|мини|десно|Опсадата на Острогон (1543)]] Во 1541 царот Карло V [[Алжирска инвазија (1541)|не успеал да го освои]] [[Алжир]], а две години подоцна Кајр ал-Дин (Барбароса) ги опустошил [[Неапол]] и [[Сицилија]]. По нивното закотвување во [[Марсеј]], Французите дозволиле Отоманската морнарица да оди во [[Тулон]], но Турците пустошејќи ги француските села предизвикале многу да избегаат. Во [[1544]] епидемија убила многу робови од галиите, и Турците заробувале француски христијани за да ги заменат. [[Франсоа I]] советувал [[Опсада на Ница|да се нападне Ница]], која била под власт на сојузникот на кралот, Војводата од Савоја, чиј замокот бил отпуштен. [[Кајр ал-Дин]] (Барбароса) починал во 1546 година. Конечно во 1554 Франсоа го раскинал овој сојуз со поткуп на Турците со подароци. Тургут, кој бил заробен и поминал четири години години како роб на галија пред да биде ослободен, на крајот станал Отоманската адмирал и [[Опсада на Триполи (1551)|го презел Триполи]] од [[Малтешки ред|витешкиот ред на Свети Јован]] во [[1551]]<ref>''Cervantes in Algiers: a captive's tale'' by María Antonia Garcés p. 25 [http://books.google.com/books?id=h97ivaPeOx8C&pg=PA25]</ref>, но тие се одмаздиле кога Тургут бил убиен во неуспешната опсада на Малта во [[1565]]. Јован Заполоја, натеран од унгарскиот националист Мартинуци, се оженил со полската принцеза Изабела кратко време пред неговата смрт во [[1540]] година. Нивниот едногодишен син Стефан бил прогласен за крал на Унгарија, но Османлиите сѐ уште ја окупирале неговата земја. Во [[1541]] година бил [[Опсада на Будим (1541)|опсаднат]] градот [[Будим]]. Опсадата резултирала со заземање на градот [[Буда (град)|Будим]]. По оваа победа, [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]] воспоставила контрола над [[централна Унгарија]]. Битката е дел од т.н. [[Мала војна во Унгарија]]. Победата претставува една од најзначајните на Османлиите против Фердинанд I, најмногу поради тоа што градот во следните 150 години бил под нивна контрола<ref>Garnier, p.200</ref>. Откако Фердинанд се обидел да ја презеде [[Пешта]], Сулејман во [[1543]] година се вратил во Унгарија и ја претворил катедралата во [[Будим]] во [[џамија]]. На крајот бил постигнат договор во [[1547]] година, во кој биле вклучени [[Франција]], [[Венеција]], и [[папа Павле III]]; Во [[1543]] година се случила неуспешната опсада на Ница во сојуз со Франција. Фердинанд се согласил да му исплаќа на султанот 30.000 дукати на годишно ниво. Ова му овозможило на Сулејман повторно да ја нападне [[Персија]], да го поврати Тебриз и да го преземе градот Ван во наредната година. Во [[1551]] монахот Мартинуци ја убедил Изабела да му ја предаде [[Трансилванија]] на Фердинанд, како дел од [[Австрија]], во замена за земјиште во [[Шлеска]]. Сулејман на ова реагирал со затворање на австрискиот пратеник две години, но Мартинуци бил прогласен за архиепископ и кардинал. Султанот го испратил Мехмед-паша Соколиќ со армија да ја преземе власта и поставил гарнизон во Липа во Трансилванија. Фердинанд ја опсадил Липа и го убил Мартинуци поради заговор со гарнизонот. Турските трупи извршиле инвазија и повторно го поразиле Фердинанд во [[1552]]. Наредната година Сулејман заминал на неговата последна персиска кампања, во која повторно го освоил [[Ерзурум]] и ја опустошил персиската земја по Горен Еуфрат. Примирјето довело до договор за мир во Амасија во [[1555]] година. Откако Карло V разбрал за поразот на неговиот брат, тој тргнал да се [[Алжирска инвазија (1541)|одмазди во Алжир]]. [[Алжир]] бил под контрола на Османлиите се нашол од [[1529]] година кога Сулејман I го зазел на чело со [[Хајредин Барбароса]]. Барбароса ја напуштил земјата во 1535 година, бидејќи бил избран за Голем адмирал на Османлиското Царство во [[Цариград]], па така тој бил заменет од страна на Хасан Ага. Силите на Хабсбуршката монархија многу доцна тргнале во војна, на [[28 септември]] [[1541]] година. Тоа се случило тогаш, главно поради проблемите во Германија и Фландрија. Целата флота се собрала во заливот кај [[Мајорка]]. Таа броела околу 500 бродови и 24.000 војници. По големото невреме кое ги зафатило регионите околу Мајорка и Алжир, флотата пред преговите на Алжир престигнала на 19 октомври. Во нападот учествувал и [[Ернан Кортес]], т.н. освојувач на [[Мексико]]. Војската на Карло на копно стапнала на [[23 октомври]], каде по ова бил формиран штабот. Војската главно била составена од [[Шпанци]], [[Германци]] и [[Италијанци]], во придружба на 150 витези од [[Малта]]. Поради големата сила која ја имал донесено царот во Алжир, се сметало дека градот многу бргу ќе падне во рацете на христијаните. Но во следните денови започнало да врне силен дожд и регионот бил зафатен од силно невреме. Голем дел од галиите потонале или биле оштетени . По ова започнал напад на Османлиите и царот бил опкружен. Тој бил извлечен со помош на Малтешкиот витешки ред. [[Андреа Дорија]] успеал да побегне во [[Кејп Матифу]], на околу 5 милји од [[Алжир]]. Тој му предложил на својот царот да се засолни заедно со него во Матифу. По долгите патувања, на [[3 декември]] конечно царот пристигнал во југоисточниот дел од Шпанија, кај Картагина. Во 1551 година Османлиите го зазеле [[Опсада на Триполи (1551)|Триполи]]. Триполи станал важен центар на империјата и престолнина на османлиската провинција [[Триполитанија]]. Подоцна во [[1560]] година од страна на христијаните бил направен обид за враќање на градот, но истиот завршил со неуспех. === 1553 — 1566 === Во [[1553]] година се случила окупација на островот [[Корзика]] заедно со [[Франција]]. Островот имал значително стратешко значење во западниот дел на Средоземјето, претставувајќи го центарот на комуникација на Хабсбуршката мрежа помеѓу денешна Шпанија и Италија. Заземањето на островот било од огромно значење за [[Франција]], која го окупирала а по ова и го зазела под своја контрола. Османлиите [[Опсада на Малта (1565)|ја опсадиле Малта]] во мај [[1565]] година и 700 Витези на Свети Јован биле држени внатре сè додека не пристигнале Шпанците во септември и не ги принудиле Турците да заминат. Повеќе од 20.000 Турци загинале или се бореле со болеста, додека 7.000 Малтежани и Шпанци ги загубиле своите животи. По неуспешната опсада на Малта, Сулејман освен војните со [[Португалија]] во [[Индиски Океан]] ги обновил и војните со Фердинанд со сила од околу 200.000 војници. Целта бил грофот [[Николај Зрински]], кој го убил миленикот Мухамед од Трикала во Сиклос во 1552 година. [[Податотека:OttomanEmpire1566.png|мини|десно|Османлиското Царство за време на смртта на Сулејман I]] [[Битка кај Сигетвар|Битката кај Сигетвар]] била последната на Сулејман I. Битката се случила во [[1566]] година против силите на Хабсбуршката монархија на чело со хрватскиот бан [[Никола Шубиќ]]. Претходно османлиската војска била засолнета во Будим и Белград. Големиот везир [[Мехмед-паша Соколовиќ]] го советувал на султанот најпрвин да се зазеде Сигетвар, а потоа да се продолжи кон Токај. Опсадата завршила со освојување на тврдината на градот од страна на Османлиите. Самиот султан Сулејман I не го дочекал паѓањето на градот, бидејќи починал во неговиот камп на [[5 септември]] [[1566]] година. Големиот везир [[Мехмед-паша Соколовиќ]] ја сокрил смртта на султанот, го убил докторот за да остане смртта во тајност и дал телото на Сулејман да се балсамира и наредил телото да не се закопа сè додека битката не биде добиена. == Културни и економски настани== Сулејман бил пофален од страна на царскиот пратеник Бузбек за неговата правда и за именување на способни и заслужни мажи за владините позициии. Во [[1535]] везирот Ибрахим направил договор со Французите што им овозможило да тргуваат слободно со дел од Отоманското Царство<ref name=imber51/> . Империјата на Сулејман вклучувала дваесет различни етнички групи и 21 влади, повеќето од нив биле во муслиманската [[Азија]], но тој ги третирал европските христијани со извесна толеранција по нивното освојување. Османлиските закони биле осовременети од [[Мула Ибрахим]] од [[Алеп]] и ослободени од традиционалните исламски закони. Христијаните се нашле под ''Кодексот за рајата'' и нивниот десеток и данокот од капитација биле толку умерени што некои селани избегале од христијанските господари во Унгарија за да бидат под османлиска власт. Казните биле модернизирани со парична казна како замена за физичкото казнување, осакатувањето и смртта во многу случаи, иако напорите за здобивање на чест сѐ уште можеле да значат сечење на рака за лажно сведочење, фалсификување, или дистрибуција на фалсификувани пари. Каматните стапки биле ограничени на 11%. Животните кои се користат за работа требало да бидат третирани љубезно. Сулејман бил многу богат со годишен приход од околу дванаесет милиони дукати; неговите војни биле плаќани од пленот (вклучувајќи ја и продажбата на многу луѓе како робови) и од данокот од христијанските вазали. Подоцна во неговото владеење тој почнал да бара подароци од службениците кои ги назначил на повисоки позиции. Судиите (кадии и муфтии) биле имуни на оданочување и конфискација на нивниот имот, што ги правело привилегирана елита. Осум колеџи се состанувале во главните џамии и во училиштата се студирала [[граматика]], [[синтакса]], [[логика]], [[метафизика]], [[филологија]], [[метафизика]], [[реторика]], [[геометрија]], [[астрономија]] и [[астрологија]]<ref name="atil24"/><ref>Russell, [http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE7D6163EF935A15752C0A961948260 The Age of Sultan Suleyman].</ref>. Високото образование обично го нагласувало исламскиот закон. Најпознат архитект во времето на Сулејман I бил [[Мимар Синан]]. Тој создал една нова ера не само во османлиската архитектура туку и во светската, создавајќи вкупно 334 градби во различни градови. Првата позначајна градба му била [[Џамија Шехзаде|џамијата Шехзаде]] од [[1548]] година, [[Сулејманова џамија|Сулејмановата џамија]] од [[1557]] година, и [[Селимова џамија|Селимовата џамија]] во [[Едрене]]. == Семејни настани == Султанот Сулејман имал четри жени. Од првата, Фулан хатун се родил во [[1512]] година се родил Махмуд кој починал по девет години. Во 1511 година се оженил со [[Ѓулфем хатун]], која му родила син но починал по само неколку месеци. Од бракот со [[Махидевран султан]] се родиле [[Разије султан]] и [[Шехзаде Мустафа|Мустафа]], и како прв син бил воспитуван како наследник на престолот. Целата работа се променила со пристигнувањето на украинката [[Александра Лисовска]] во харемот како поклон на султанот од [[Паргали Ибрахим-паша]]<ref>Ahmed, 43.</ref>. Нејзината харизма го привлекувала секој во харемот, поради кое го добила името Хурем кое во превод значи ''насмеана''. Таа бргу по пристигањето во харемот во палaтата [[Топкапи-сарај]] станала султанов сопатник во креветот. Бидејќи не служила само за сексуално задоволување и како мајка на можните машки наследници, таа се покажала и како добар оратор и искрен пријател. По големата кавга меѓу Махидевран и Рокселана, Сулејман ја протерал Махидевран и нејзиниот син Шехзаде Мустафа во градот Маниса. По ова [[Рокселана]] станала омилена на султанот, односно хасеки. Во [[1522]] година Рокселана го родила принцот [[Шехзаде Мехмед]]. Во 1526 година се родила [[Михримах султан]], која подоцна била омажена за [[Рустем-паша]]. Од Рокселана, на султанот му се родиле и [[Селим II|Селим]], [[Шехзаде Бајазит|Бајазит]] и [[Шехзаде Џихангир|Џихангир]]. Рокселана станала една од најсилните жени во харемот. Таа настојувала да ги исполни сите желби на Сулејман. Тој бил спремен да се ожени со неа и да ја прогласи за султанија, нешто што никогаш претходно не се било случило од настанувањето на империјата<ref name="Kinross236"/>. Така свадбата се случила во [[1530]] година.<ref>Mansel, 86.</ref>. Се смета дека [[Паргали Ибрахим-паша]] бил погубен поради големото влијание во империјата<ref>Margaret Rich Greer, Walter Mignolo, Maureen Quilligan. [http://books.google.com/books?id=T4_rFZLGF1IC&pg=PA41&dq=Parga%2Bibrahim+Pasha%2Bgreek&hl=el&ei=sCVdTIaoA8_-sQb1gNG4Bw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CC0Q6AEwADgU#v=snippet&q=%22Ibrahim%20Pasha%2C%20his%20intimate%20and%20grand%20vezir%2C%20a%20Greek%20from%20Parga%20in%20Epirus%22&f=false ''Rereading the Black Legend: the discourses of religious and racial difference in the Renaissance empires.''], University of Chicago Press, 2007. ISBN 978-0-226-30722-0, p. 41: "Ibrahim Pasha, his intimate and grand vezir, a Greek from Parga in Epirus"</ref><ref>Willem Frederik Bakker.[http://books.google.com/books?id=hAUVAAAAIAAJ&pg=PA312&dq=Parga%2Bibrahim+Pasha%2Bgreek&hl=el&ei=sCVdTIaoA8_-sQb1gNG4Bw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CDoQ6AEwAjgU#v=onepage&q=%22Ibrahim%20was%20the%20son%20of%20a%20Greek%20fisherman%20from%20the%20Epirot%20town%20of%20Parga%22&f=false ''Studia Byzantina et Neohellenica Neerlandica.''] BRILL, 1972. ISBN 978-90-04-03552-2 ,p. 312</ref> , но за неговата смрт најмногу одговорна била Рокселана. Сулејман започнал да се плаши и за неговиот престол па поради ова бил погубен. По смртта на Ибрахим-паша, на Сулејман како доверлив човек му останал само Рокселана. Како прв роден син, Мустафа бил наследник на османлискиот престол но според некои историчари по женидбата на Сулејман со [[Рокселана]] тој како свој наследник го гледал [[Шехзаде Мехмед]], најстариот син на Рокселана. Сулејман му овозможил повеќе прилики на Мехмед и според тоа тој го подготвувал за престолонаследник. По овие случувања, Мустафа доживеал и втор шок од страна на неговиот татко по неговото преместување од [[Маниса]] во [[Амасија]]. Владеењето во Маниса му било доделено на Мехмед. И покрај тоа што бил преместен во Амасија, [[Шехзаде Мустафа|Мустафа]] добил декрет според кој неговиот татко сѐ уште во него гледал како иден султан. Во [[1547]] година во времето на Османлиско-сефевидската војна, Сулејман се сретнал со своите три синови на различни места за да разговара за политичката ситуација во земјата. По ова следувала трка кон престолот меѓу тројцата браќа, вклучувајќи го Селим. Во [[1544]] година Селим бил испратен во Маниса како управител. Животот на Мустафа бил во опасност посебно по смртта на [[Паргали Ибрахим-паша]] и новиот сојуз меѓу [[Рустем-паша]] и Рокселана. Рокселана според повеќе извори направила заговор за убивање на Мустафа. Во текот на еден поход, Рустем-паша испратил еден од најдоверливите негови луѓе да извести дека султанот Сулејман не бил на чело на армијата, по кое војниците сметале дека дошло времето принцот Мустафа да го зазеде престолот. Султанот на ова многу се налутил. Така, во текот на Иранскиот поход, армијата на Сулејман заминала во градот Ерегли. Додека тој бил во Ергели, Руштем-паша му понудил на Мустафа да се приклучи кон армијата на неговиот татко. Претходно пак, Рустем го предупредил на султанот дека Мустафа се подготвувал да дојде во Ергели и да го убие на Сулејман. Мустафа ја прифатил понудата на Рустем-паша и заедно со својата војска заминал кон градот Ергели. Сулејман овој потег го видел како закана и решил Мустафа да го убие. Кога Мустафа влегол во шаторот на Сулејман за да се сретнат, стражарите на Сулејман го нападнале и по долгата борба го убиле на принцот. По неговата смрт, јаничарите и војниците на Мустафа протестирале против одлуката на Сулејман, и главно ги обвинувале Рокселана и Рустем-паша. По смртта на Мустафа, Сулејман останал со своите два сина Бајазит и Селим. Селим бил управител на Маниса а Бајазид на Ќутахија. Двата града биле речиси еднакво оддалечени од Истанбул. Сулејман го видел соперништвото меѓу своите два сина па затоа решил да ги смени од нивните должности. Така на Селим му била доделена Конија а на Бајазит Амасија. Но на ова се спротивставил Бајазит, а Селим со поддршка на неговиот татко и на чело со [[Мехмед-паша Соколовиќ]] го поразил својот брат во близина на Конија на [[31 мај]] [[1559]] година<ref>Prof. Dr. Yaşar Yücel-Prof. Dr. Ali Sevim: ''Türkiye Tarihi II'' (History of Turkey), AKDTYK yayınları, İstanbul,1990 p. 299-300</ref>. На Бајазит не му останало ништо друго туку да се врати во Амасија, но успеал да побегне во [[Персија]] заедно со своето семејство. Иако шахот во почетокот му посакал добредојде на младиот принц сепак подоцна по барање на Сулејман тој решил да ги предаде. Наместо тоа, на [[25 септември]] [[1561]] година Бајазид заедно со неговите четири сина биле погубени во Персија по налог на османлискиот султан<ref>Joseph von Hammer:Osmanlı Tarihi Vol II (condensation: Abdülkadir Karahan), Milliyet yayınları, İstanbul. p 36-37</ref>.. Така единствен наследник на Сулејман останал [[Селим II|Шехзаде Селим]]. == Везири== * [[Пири Мехмед-паша]] * [[Паргали Ибрахим-паша]] бил голем везир во периодот од [[1523]] до [[1536]] година. Служел на Сулејман уште во Маниса. Се оженил со неговата сестра Хатиџе султан. Бил погубен во [[1536]] година. * [[Ајас Мехмед-паша]] бил голем везир во периодот од [[1536]] до [[1539]] година. * [[Челеби Љутфи-паша]] бил голем везир во периодот од [[1539]] до [[1541]] година. Бил оженет со сестрата на Сулејман, [[Шах султан]]. * [[Хадим Сулејман-паша]] бил голем везир во периодот од [[1541]] до [[1544]] година. * [[Рустем-паша]] бил голем везир во периодот од [[1544]] до [[1553]] година како и во периодот од [[1555]] до [[1561]] година. Бил оженет со ќерката на Сулејман, [[Михрима султан]]. * [[Кара Ахмед-паша]] бил голем везир во периодот од [[1553]] до [[1555]] година. Бил оженет со сестрата на Сулејман, [[Фатма Султан]]. Погубен поради мито. * [[Семиз Али-паша]] бил голем везир во периодот од [[1561]] до [[1565]] година. * [[Мехмед-паша Соколовиќ]] бил последниот голем везир на Сулејман I од [[1565]] до [[1579]] година. Својата функција ја продолжил и во времето на Селим II. == Наводи == {{наводи|3}} {{Отомански султани}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Сулејман Величествениот| ]] [[Категорија:Отомански султани од 16 век]] [[Категорија:Родени во 1494 година]] [[Категорија:Починати во 1566 година]] [[Категорија:Луѓе од Трабзон]] [[Категорија:Отомански Турци]] [[Категорија:Туркиски владетели]] [[Категорија:Деца на Селим I]] fij25bf53xlijn6vva71at0owbxh7n5 5605912 5605911 2026-08-07T12:17:04Z Buli 2648 5605912 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Сулејман I | title = {{unbulleted list|[[Чувар на Двете Свети Џамии]]|Шах на Багдад во [[Османлиски Ирак|Ирак]]<ref name=caesar>{{cite book|title=medieval worlds comparative & interdisciplinary studies|volume=14|year=2021|chapter=These are the narratives of bygone years: Conquest of a Fortress as a Source of Legitimacy|author=Dimitri Korobeinikov|url=https://www.medievalworlds.net/0xc1aa5576%200x003d0810.pdf|publisher=Austrian Academy of Sciences Press|quote=That the Ottomans might have had a different view was demonstrated by Sultan Sulaymān the Magnificent, who called himself the shah of Baghdad in ‘Iraq (Shah-i Bagdād-i ‘Irāq), the Caesar of Rome (qayṣar-i Rūm), and the sultan in Egypt (Miṣra (i.e. Mısıra) Sulṭān) in the inscription in the fortress of Bender (Bendery, Tighina) in Moldova, AH 945 (29 May 1538–18 May 1539). The title qayṣar-i Rūm (Caesar of Rome) was a traditional designation of the Byzantine emperor in Persian and Ottoman sources (from the Arabic al-qayṣar al-Rūm).|page=180}}</ref>|[[Султан на Египет]]<ref name=caesar />|[[Цезар на Рим]]<ref name=caesar />|[[Каган]]<ref>{{cite book|title=Oriental Translation Fund|volume=33|year=1834|page=19}}</ref>}} | title_text = | more = | image = EmperorSuleiman.jpg | alt = | caption = Портрет, припишан на кругот на [[Тицијан]], датиран по 1543 година<ref>{{Cite web |last=del Torre |first=Francesca |last2=Deiters |first2=Wencke |title=Sultan Süleyman II in profile |url=https://islamicart.museumwnf.org/database_item.php?id=object;EPM;at;Mus22;10;en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260218221639/https://islamicart.museumwnf.org/database_item.php?id=object;EPM;at;Mus22;10;en |archive-date=18 February 2026 |access-date=18 February 2026 |website=Explore Islamic Art Collections |publisher=[[Museum with No Frontiers]]}}</ref> | succession = [[Список на султани на Османлиското Царство|Султан на Османлиската Империја]] ([[Падишах]]) | more_text = | reign = 30 септември 1520 – {{awrap|6 септември 1566}} | predecessor = [[Селим I]] | successor = [[Селим II]] | succession1 = [[Османлиски калиф]] | predecessor1 = Селим I | successor1 = Селим II | birth_date = 6 ноември 1494<ref name= AG-BM-encyc>{{Cite book |last=Ágoston |first=Gábor |editor-last=Ágoston |editor-first=Gábor |editor-first2= Bruce |editor-last2= Masters |title=Encyclopedia of the Ottoman Empire |chapter=Süleyman I |date=2009}}</ref>{{rp|541}} | birth_place = [[Трабзон]], [[Османлиска Империја]] | death_date = {{Death date and age|1566|09|06|1494|11|06|df=y}}<ref name= AG-BM-encyc />{{rp|545}} | death_place = [[Сигет]], [[Кралство Унгарија (1526–1867)|Кралство Унгарија]] | burial_place = {{Indented plainlist| * Внатрешните органи се погребани во [[Турбек]], Сигет, Унгарија * Телото е погребано во [[Сулејманова џамија|Сулејмановата џамија]], Истанбул, Турција }} | spouse = {{marriage|[[Хурем Султана]]|May 1534|15 April 1558|end=died}}<ref name="Peirce 2017">{{Harvnb|Peirce|2017|pages=114}}</ref><br/>[[Махидевран]] | spouse_type = Consorts | issue = {{plainlist| * Şehzade Mahmud * Şehzade Murad * [[Şehzade Mustafa (son of Suleiman the Magnificent)|Şehzade Mustafa]] * [[Raziye Sultan]] * [[Şehzade Mehmed]] * [[Mihrimah Sultan (daughter of Suleiman I)|Mihrimah Sultan]] * [[Selim II]] * [[Şehzade Abdullah (son of Suleiman the Magnificent)|Şehzade Abdullah]] * [[Şehzade Bayezid]] * [[Şehzade Cihangir]] }} | full_name = Süleyman Şah bin Selim Şah Han<ref>{{cite book|title=Manuscript and Ferman Ornamentation Art in the Ottoman Empire|author1=Hüseyin Odabaş|author2=Coşkun Odabaş|page=123|year=2015}}</ref> | house = [[Отоманска династија|Османлии]] | house_type = Dynasty | father = [[Селим I]] | mother = [[Ајше Хафса султан]] | signature_type = [[Тугра]] | religion = [[Сунитски ислам]] | burial_date = | signature = Tughra of Suleiman I the Magnificent.svg }} {{Infobox Ottoman sultan |Sultan_Name= Сулејман бин Селим Хан |title=[[Список на отомански султани|Султан на]] [[Отоманското Царство]]<br/>[[Чувар на двете свети џамии]]<br/>[[Калиф]]<br/>[[Емир]] |image_portrait= EmperorSuleiman.jpg |image_tugra= Tughra of Suleiman I the Magnificent.svg |caption= |reign= 1520–1566 (46 години) |Military= Територијално проширување на Отоманското Царство |coronation= 30 септември 1520 |name = <br/>Сулејман Величествениот<br/>Сулејман Законодавецот<br/>سلطان سليمان اول |fullname= Сулејман бин Селим Хан |before= [[Селим I]] |after= [[Селим II]] |suc-type= Heir Apparent |consort= [[Рокселана]] |issue= Шехзаде Махмуд (1511–1521)<br/> [[Шехзаде Мустафа (син на Сулејман I)|Шехзаде Мустафа]] (1515–1553)<br/> [[Шехзаде Мехмед (син на Сулејман I)|Шехзаде Мехмед]] (1521–1543)<br/> [[Шехзаде Абдула (син на Сулејман I)|Шехзаде Абдула]] (1522-1524)<br /> [[Михримах султан]] (1524–1578)<br/> [[Селим II|Шехзаде Селим]] (1525–1574)<br/> [[Шехзаде Бајазит (син на Сулејман I)|Шехзаде Бајазит]] (1527–1561)<br/> [[Шехзаде Џихангир (син на Сулејман I)|Шехзаде Џихангир]] (1535–1553)<br/> |royal house= [[Отоманска династија]] |father= [[Селим I]] |mother= [[Ајше Хафса султан]] |birth_date={{birth date|1494|11|06|df=y}} |birth_place=[[Трабзон]] |death_date= 7 септември 1566 (на 71 година) |death_place=[[Сигетвар]], [[Унгарија]] |burial_place=[[Сулејманова џамија]], [[Цариград]]<ref>''The Encyclopædia Britannica'', Vol.7, Edited by Hugh Chisholm, (1911), 3; ''Constantinople, the capital of the Turkish Empire...''</ref><ref>[http://concise.britannica.com/ebc/article-9368294/Istanbul Britannica, Istanbul] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071218080707/http://concise.britannica.com/ebc/article-9368294/Istanbul |date=2007-12-18 }}:''When the Republic of Turkey was founded in 1923, the capital was moved to Ankara, and Constantinople was officially renamed Istanbul in 1930.''</ref> (денешен [[Истанбул]]) |spouse 2= [[Хасеки]] [[Хурем султан]] <br/>[[Махидевран султан]] |religion=[[суни ислам]] |}} '''Сулејман I''' ({{langx|ota|{{Script|Arab|سلطان سليمان اول}}}}, ''Sultān Suleimān-i evvel'' или {{rtl-lang|ota|{{Script|Arab|قانونى سلطان سليمان}}}}, ''Kānūnī Sultān Suleimān'', [[турски]]: ''I. Süleyman'') — десеттиот [[султан]] на [[Отоманското Царство]] со кое управувал во периодот од 1520 до 1566 г. и со тоа најдолго се задржал на престолот од сите султани. Во европската традиција е познат како ''Сулејман Величествениот''<ref>Merriman.</ref> а во источната како ''Законодавецот'' ([[турски]]: ''Kanuni''; [[арапски]]: القانونى‎, ''al‐Qānūnī'') главно поради воведување на реформи во законодавниот систем на земјата. Освен законодавни, тој спровел и административни, воени, судски, даночни и образовни реформи. Во текот на неговото владеење империјата се протегала од [[Будимпешта]] на [[Дунав]] до [[Асуан]] и реката [[Нил]], заедно со реките [[Еуфрат]] и [[Тигар]] до [[Грузија]] и [[Гибралтар]]. Сулејман бил истакнат поет а исто така и голем заштитник на културата, литературата и архитектонскиот развој<ref name=atil24>Atıl, 24.</ref>. Тој зборувал пет јазици: отомански, арапски, чагатаи, персиски и српски јазик. Во последните дваесет години бил под влијание на неговата омилена [[Рокселана]], која успеала да стане законска жена на султанот, нешто што не можела да постигне ниту една од наложниците во изминатите два века. Започнувајќи кампања во Унгарија, Сулејман не доживеал да победи. Неговата смрт била скриена и раководењето со империјата продолжило без султанот, но во негово име, додека да дојде на престолот неговиот син од [[Рокселана]] - [[Селим II]], со кој започнала ерата на падот на империјата. == Рани години== [[Податотека:Semailname 47b.jpg|thumb|лево|150px|Сулејман во млади години]] Сулејман е роден во [[Трабзон]] на [[6 ноември]] [[1494]] година<ref>Clot, 25.</ref>. Негова мајка била [[Ајше Хафса султан]] која починала во [[1534]] година. Кога имал седум години Сулејман бил испратен да проучува [[наука]], [[историја]], [[литература]], [[теологија]] и воени тактики во училиштата на [[Топкапи-сарај]]. Како млад човек, тој се спријателил со [[Паргали Ибрахим-паша|Ибрахим Паргали]] кој подоцна му станал еден од најдоверливите соработници<ref>{{Наведена книга|first=Noel|last=Barber|title=The Sultans|url=https://archive.org/details/sultansbarb00barb|location=New York|publisher=[[Simon & Schuster]]|year=1973|pages=[https://archive.org/details/sultansbarb00barb/page/36 36]|isbn=0-7861-0682-4}}</ref>. На 17 години бил назначен за управител на Кафа и Маниса (тогаш [[Сарухан]]) а кратко време бил управител и на [[Едрене]]<ref>Clot, 28.</ref>. По смртта на неговиот татко [[Селим I]] ([[1465]]-[[1520]]) Сулејман влегол во [[Цариград]] каде бил прогласен за десеттиот султан на [[Османлиското Царство]]. Некои историчари тврдат дека во младоста Сулејман се восхитувал за [[Александар Велики]]<ref>Lamb, 14.</ref><ref>Barber, 23.</ref>. Тој бил под влијание на визијата на Александар на градење на светска империја, кои ќе ги опфати истокот и западот. == Воени и политички настани == === 1520 — 1529 === По наследувањето на неговиот татко, Сулејман започнал серија воени освојувања. Сулејман го започнал своето владеење со давање на пари на јаничарите и ослободил околу 600 египетски затвореници и некои трговци кои неговиот татко неправедно ги казнил. Високи офицери обвинети за суровост биле осудени и погубени. На почетокот од неговото владеење во [[1521]] година било задушено востанието на османлискиот управител на [[Дамаск]]. По ова Сулејман ги освоил двете места кои Мехмед Освојувачот не успеал да ги освои, [[Опсада на Белград (1521)|Белград во 1521]] и [[Опсада на Родос|Родос]] следната година. Падот на Белград во [[1521]] година претставувал третиот обид за освојување на унгарската тврдина од [[Османлии]]те<ref>Imber, 49.</ref>. Сулејман своите сили ги мобилизирал во мај [[1521]] година. За разлика од претходните два напади, во овој напад Османлиите одлучиле да нападнат преку реката [[Сава]]. За да се оствари овој напад, Османлиите најпрво морале да го заземат [[Срем]]. Бранителите упорно пружиле отпор но нивните ресурси биле доста исцрпени па градот морал да биде предаден на [[29 август]]. Падот на [[Белград]] ја покажала неспособноста на [[Кралство Унгарија]] да се спротивстави на растечката османлиска моќ. Следната [[1522]] година [[Османлии]]те го зазеле Родос од [[Малтешки ред|Рицарите на Свети Јован]]<ref>Kinross, 176.</ref>. По 145 дена преживеаните витези капитулирале и им било дозволено да го напуштат Родос, тие потоа скитале пет години сè додека не си нашле дом на [[Малта]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.malta.com/about-malta/history-of-malta.html |title=The History of Malta |accessdate=2014-08-10 |archive-date=2007-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070501155037/http://www.malta.com/about-malta/history-of-malta.html |url-status=dead }}</ref>. Османлиите со зазимањето на островот ја обезбедиле целосната контрола над источното [[Средоземје]]. Во [[1522]] година починал пашата Кајр Бег како [[управител на Египет]]. На негово место бил ставен [[Хаин Ахмед-паша]] во [[1523]] година. Ахмед-паша бил разочаран од оваа одлука на султанот бидејќи сметал дека треба да биде избран за главен везир чие место му било отстапено на неговиот соперник [[Паргали Ибрахим-паша]]. Така тој се самопрогласил за султан на [[Египет]] како независен од [[Османлиското Царство]]. Тој започнал да кова монети со својот лик со цел да ја легитимира својата власт. Сулејман веднаш испратил свои агенти кои извршиле неуспешен атентат во неговата бања, по кој настан тој се обидел да побегне од [[Каиро]] но набргу бил фатен и погубен. По неговата смрт, големиот везир Ибрахим-паша Паргали спровел обемни административни реформи од [[1525]], со кои отоманската власт во Египет се зацврстила и траела речиси три века. По три години без војна [[јаничари]]те на се побуниле и го пљачкосале еврејскиот кварт во [[Истанбул]] и куќите на офицерите. На Сулејман му се заканувала опасност, но бунтот бил потиснат, водачите биле погубени, а други ги загубиле своите позиции. Повеќето од јаничарите се смириле со подароци во пари и нов воен поход. Во април [[1526]] година султанот заедно со Ибрахим-паша заминале кон [[Унгарија]]. Унгарците доживеале катастрофален пораз во [[Мохачка битка (1526)|Мохачката битка]]<ref>Kinross, 187.</ref>. Унгарските аристократи исто како и во опсадата на Белград биле повторно неподготвени. Унгарската војска била поделена на три групи: во [[Трансилванија]] на чело со [[Јанош Заполски]], главната група која ја предводил самиот крал и една мала група под раководство на [[Кристоф Франкопан]]. Вкупниот број на војници на христијанските сојузници бил околу 35.000 луѓе наспроти 50.000 [[Османлии]]. Во почетокот на битката христијаните постигнале успех, но во следниот период таа била обиколена а унгарскиот крал сакал да побегне од бојното поле но се удавил во реката. Поголемиот дел од унгарските аристократи или загинале или биле погубени од султанот. Се смета дека повеќе од 14.000 Унгарци биле убиени во битката. По крајот на битката бил означен крајот на независноста на [[Кралство Унгарија]]. Така [[Бохемија]], северна и западна Унгарија станале дел од [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] на чело со [[Фердинанд I]], а Османлиите завладеале со централна и јужна [[Унгарија]] како и дел од [[Трансилванија]], поставувајќи го на чело на вазалската земја [[Јован Запола]]. Во меѓувреме Туркмените во [[Анадолија]] се побуниле. Во време кога во империјата доживеала финансиски тешкотии поради воените дејствија, па биле зголемени државните давачки. Додека Сулејман бил на воен поход во Унгарија, [[Џелали|Календар Челеби]] успеал да собере армија од 30.000 луѓе. Сулејман го испратил својот везир Ибрахим-паша по кое востанието било крваво задушено. По Мохачката битка, Османлиите биле принудени да се повлечат од [[Панонија|Панонската низнина]], главно поради ангажирањето на армијата во другите делови од имеријата. Најмногу од повлекувањето на Османлиите искористил Фердинанд I, поради неговите претензии да стане крал на Унгарија. Во 1527 година тој го поразил османлискиот вазал и ги зазел [[Будим]], [[Комаром]] и [[Секешфехервар]] (1528). Во тој период османлискиот султан и покрај молбата на неговиот вазал, тој не покренал нов воен поход. Кога Сулејман му објавил војна на Фердинанд во јануари [[1529]] година, тој, исто така, сакал да го освои и [[Падот на Алжир (1529)|западниот дел]] на [[Средоземје]]то, и затоа повторно дал поддршка на [[Хајредин Барбароса]] да отпатува кон [[Алжир]]. Барбароса добил поддршка од 2.000 јаничари, како и голема финансиска помош и ја зазел шпанската тврдина. [[Податотека:Anton Hickel - Roxelane und der Sultan.jpg|мини|десно|Султан Сулејман и Хурем Султан. Портрет од Антон Хикел]] Фердинанд бил во сојуз со царот [[Карло V]]. Забавена со дождови и поплави, османлиската војска на Сулејман морала да се откаже од опсадата на Виена во октомври [[1529]] година<ref>{{Наведена книга|first=Stephen|last=Turnbull|title=The Ottoman Empire 1326&nbsp;– 1699|url=https://archive.org/details/ottomanempire1320000turn|location=New York|publisher=[[Osprey Publishing]]|year=2003|pages=[https://archive.org/details/ottomanempire1320000turn/page/50 50]}}</ref>. Околу 40.000 Турци и 20.000 христијани биле убиени во бескорисната војна. Сулејман повел поход против царските сили во [[1532]], но се соочил со тврдоглав отпор од страна на градот Гунс. Акинџи коњицата и татарските сојузници ја ограбиле Штаерска во [[Австрија]] додека Сулејман се повлекувал назад кон [[Белград]]. Фердинанд испратил пратеник и било склучено примирје во [[1533]]. === 1530 — 1539 === По крајот на опсадата на Виена, Сулејман повел поход против царските сили во [[1532]], но се соочил со тврдоглав отпор од страна на градот Гунс. Акинџи коњицата и татарските сојузници ја ограбиле [[Штаерска]] во [[Австрија]] додека Сулејман се повлекувал назад кон Белград. Фердинанд испратил пратеник и било склучено примирје во [[1533]] година. Во меѓувреме во 1532 година започнала [[Отоманско-персиска војна (1532–1555)|Османлиско-персиската војна]]<ref name=imber51>Imber, 51.</ref>. Војната била предизвикана од територијалните спорови помеѓу двете империи, особено кога бегот од Битлиш одлучил да се стави себеси под персиска заштита. Исто така, Тахмасп го убил управителот на [[Багдад]] кој бил на страната на Сулејман. [[Персија]] во текот на војната сакала да направи сојуз со [[Хабсбуршка династија|Хабсбуршката династија]] со кое Османлиското Царство ќе биде нападната на два фронта. Во конфликтот, најпрвин Ибрахим-паша, а подоцна и самиот султан Сулејман започнале успешно да го зазимаат денешен [[Ирак]], каде во [[1534]] година го зазеле [[Багдад]]. Конфликтот завршил со потпишување на [[Договор од Амасија (1555)|договорот во Амасија]] во [[1555]] година меѓу двата владетели. Договорот ја дефинирал границата меѓу двете земји и истиот бил проследен со дваесетгодишен мир. Со овој договор, [[Ерменија]] и [[Грузија]] биле поделени меѓу двете земји подеднакво, [[Османлии]]те го добиле поголемиот дел од [[Ирак]] заедно со [[Багдад]] кој им овозможил излез на [[Персиски Залив|Персискиот Залив]], а [[Персија]] го задржала својот поранешен главен град [[Тебриз]]<ref name=sicker206>Sicker, 206.</ref>. Османлиите според договорот им дале дозвола на персиските верници да одат слободно во светите места [[Мека]] и [[Медина]]. Во Персија отоманскиот благајник Челеби имал лоши односи со везирот [[Паргали Ибрахим-паша]] бидејќи бил обвинет од него за проневера. Пред да биде погубен, Челеби му напишал писмо на Сулејман обвинувајќи го Ибрахим за предавство бидејќи себеси се нарекувал султан. Ибрахим, некогаш христијанин и сѐ уште роб на Сулејман, бил осомничен за непочитување на [[Куран]]от, за заговор со [[Франција]], и бил омразен поради неговото огромно богатство. Во [[1536]] Сулејман го поканил Ибрахим на вечера, и везирот бил пронајден убиен следното утро. Отоманската морнарица имала галии кои ги веслале воени заробеници. На успешниот пират [[Кајр ал-Дин]] му била дадена команда и [[Освојување на Тунис (1534)|Тунис бил освоен]] во [[1534]] година<ref>Crowley, p.56</ref>. Овој град бил нападнат и од страна на царот Карло V и неговата армада предводена од адмирал [[Андреа Дорија]]. [[Кајр ал-Дин]], познат како Барбароса поради неговата црвена брада избегал, а потоа облекувајќи ги неговите луѓе како [[Шпанци]] и под тоа знаме ги ограбувал Балеарските Острови, земајќи 5.700 затвореници од Порт Махон во Менорка. Во [[1536]] Османлиите изградиле двесте бродови со цел да ја нападнат [[Италија]] и [[Отранто]] [[Османлиска инвазија на Отранто|бил заземан следната година]]. Десет илјади Италијанци биле продадени на пазарите за робови во Истанбул. Во [[1537]] Венецијанците и се придружиле на "''светата лига''" на кралски сили против Турците но отоманската морнарица ги поразила доволно на Крф и во заливот Арта за да им овозможи на Турците да доминираат на [[Средоземје]]то во наредната третина на векот. Тие се согласиле на примирје во 1540 година, но Венеција морала да се откаже од [[Мореја]](Пелопонез) и нејзините егејски острови. Во [[1538]] година била организирана првата [[Отомански поморски експедиции во Индиски Океан|поморска експедиција]] кон [[Индиски Океан]]. По експедициите на [[Васко де Гама]], моќната португалска морнарица ја презела контролата на Индискиот Океан. [[Бахадур Шах]] апелирал до [[Цариград]] за заедничка акција против португалската морнарица<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.historycooperative.org/proceedings/seascapes/casale.html |title=History cooperative |accessdate=2012-08-03 |archive-date=2012-08-03 |archive-url=https://archive.today/20120803150840/www.historycooperative.org/proceedings/seascapes/casale.html |url-status=live }}</ref>. Сулејман I ја искористил оваа можност за да ја провери португалската доминација во Индискиот Океан и го именувал [[Хадим Сулејман-паша]] како адмирал на неговата флота<ref name="Özcan1997"/><ref>http://jis.oxfordjournals.org/content/7/1/32.extract</ref><ref name="Farooqi1989">{{Наведена книга|author=Naimur Rahman Farooqi|title=Mughal-Ottoman relations: a study of political & diplomatic relations between Mughal India and the Ottoman Empire, 1556-1748|url=http://books.google.com/books?id=uB1uAAAAMAAJ|accessdate=30 September 2012|year=1989|publisher=Idarah-i Adabiyat-i Delli}}</ref> . Поморските сили биле составени од околу 90 галии. Во [[1538]] година тој пловел кон [[Индија]] преку Црвеното и Арапското Море, само за да дознаее дека Бахадур Шах бил убиен за време на судирите со португалската морнарица и неговиот наследник направил сојуз со [[Португалија]]. Во [[1538]] година од страна на Османлиите бил окупиран Аден, на чело со Сулејман-паша. Османлиската флота на [[4 септември]] [[1538]] година престигнала [[Опсада на Диу|пред градот Диу]]. Ова претставувала најголемата османлиска флота некогаш пуштена по водите на Индиски Океан. Диу бил опсаден со 130 топови. И покрај постојаните напади, опсадата не успела. По неуспешната опсада, Османлиите се вратиле во Аден, каде се утврдиле со своите оружја. Сулејман-паша наредил да се започне втора опсада на Диу, но тоа не се случило. Во 1540 година, Португалците ги испратиле своите сили во Црвено Море, напаѓајќи ги Суакин и Кусајар, обидувајќи се да го заземат Суецкиот Канал со флота од 72 бродови. Во следните години следувале постојани битки помеѓу двете светски сили. === 1540 — 1552 === [[Податотека:Siege of Esztergom 1543.jpg|мини|десно|Опсадата на Острогон (1543)]] Во 1541 царот Карло V [[Алжирска инвазија (1541)|не успеал да го освои]] [[Алжир]], а две години подоцна Кајр ал-Дин (Барбароса) ги опустошил [[Неапол]] и [[Сицилија]]. По нивното закотвување во [[Марсеј]], Французите дозволиле Отоманската морнарица да оди во [[Тулон]], но Турците пустошејќи ги француските села предизвикале многу да избегаат. Во [[1544]] епидемија убила многу робови од галиите, и Турците заробувале француски христијани за да ги заменат. [[Франсоа I]] советувал [[Опсада на Ница|да се нападне Ница]], која била под власт на сојузникот на кралот, Војводата од Савоја, чиј замокот бил отпуштен. [[Кајр ал-Дин]] (Барбароса) починал во 1546 година. Конечно во 1554 Франсоа го раскинал овој сојуз со поткуп на Турците со подароци. Тургут, кој бил заробен и поминал четири години години како роб на галија пред да биде ослободен, на крајот станал Отоманската адмирал и [[Опсада на Триполи (1551)|го презел Триполи]] од [[Малтешки ред|витешкиот ред на Свети Јован]] во [[1551]]<ref>''Cervantes in Algiers: a captive's tale'' by María Antonia Garcés p. 25 [http://books.google.com/books?id=h97ivaPeOx8C&pg=PA25]</ref>, но тие се одмаздиле кога Тургут бил убиен во неуспешната опсада на Малта во [[1565]]. Јован Заполоја, натеран од унгарскиот националист Мартинуци, се оженил со полската принцеза Изабела кратко време пред неговата смрт во [[1540]] година. Нивниот едногодишен син Стефан бил прогласен за крал на Унгарија, но Османлиите сѐ уште ја окупирале неговата земја. Во [[1541]] година бил [[Опсада на Будим (1541)|опсаднат]] градот [[Будим]]. Опсадата резултирала со заземање на градот [[Буда (град)|Будим]]. По оваа победа, [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]] воспоставила контрола над [[централна Унгарија]]. Битката е дел од т.н. [[Мала војна во Унгарија]]. Победата претставува една од најзначајните на Османлиите против Фердинанд I, најмногу поради тоа што градот во следните 150 години бил под нивна контрола<ref>Garnier, p.200</ref>. Откако Фердинанд се обидел да ја презеде [[Пешта]], Сулејман во [[1543]] година се вратил во Унгарија и ја претворил катедралата во [[Будим]] во [[џамија]]. На крајот бил постигнат договор во [[1547]] година, во кој биле вклучени [[Франција]], [[Венеција]], и [[папа Павле III]]; Во [[1543]] година се случила неуспешната опсада на Ница во сојуз со Франција. Фердинанд се согласил да му исплаќа на султанот 30.000 дукати на годишно ниво. Ова му овозможило на Сулејман повторно да ја нападне [[Персија]], да го поврати Тебриз и да го преземе градот Ван во наредната година. Во [[1551]] монахот Мартинуци ја убедил Изабела да му ја предаде [[Трансилванија]] на Фердинанд, како дел од [[Австрија]], во замена за земјиште во [[Шлеска]]. Сулејман на ова реагирал со затворање на австрискиот пратеник две години, но Мартинуци бил прогласен за архиепископ и кардинал. Султанот го испратил Мехмед-паша Соколиќ со армија да ја преземе власта и поставил гарнизон во Липа во Трансилванија. Фердинанд ја опсадил Липа и го убил Мартинуци поради заговор со гарнизонот. Турските трупи извршиле инвазија и повторно го поразиле Фердинанд во [[1552]]. Наредната година Сулејман заминал на неговата последна персиска кампања, во која повторно го освоил [[Ерзурум]] и ја опустошил персиската земја по Горен Еуфрат. Примирјето довело до договор за мир во Амасија во [[1555]] година. Откако Карло V разбрал за поразот на неговиот брат, тој тргнал да се [[Алжирска инвазија (1541)|одмазди во Алжир]]. [[Алжир]] бил под контрола на Османлиите се нашол од [[1529]] година кога Сулејман I го зазел на чело со [[Хајредин Барбароса]]. Барбароса ја напуштил земјата во 1535 година, бидејќи бил избран за Голем адмирал на Османлиското Царство во [[Цариград]], па така тој бил заменет од страна на Хасан Ага. Силите на Хабсбуршката монархија многу доцна тргнале во војна, на [[28 септември]] [[1541]] година. Тоа се случило тогаш, главно поради проблемите во Германија и Фландрија. Целата флота се собрала во заливот кај [[Мајорка]]. Таа броела околу 500 бродови и 24.000 војници. По големото невреме кое ги зафатило регионите околу Мајорка и Алжир, флотата пред преговите на Алжир престигнала на 19 октомври. Во нападот учествувал и [[Ернан Кортес]], т.н. освојувач на [[Мексико]]. Војската на Карло на копно стапнала на [[23 октомври]], каде по ова бил формиран штабот. Војската главно била составена од [[Шпанци]], [[Германци]] и [[Италијанци]], во придружба на 150 витези од [[Малта]]. Поради големата сила која ја имал донесено царот во Алжир, се сметало дека градот многу бргу ќе падне во рацете на христијаните. Но во следните денови започнало да врне силен дожд и регионот бил зафатен од силно невреме. Голем дел од галиите потонале или биле оштетени . По ова започнал напад на Османлиите и царот бил опкружен. Тој бил извлечен со помош на Малтешкиот витешки ред. [[Андреа Дорија]] успеал да побегне во [[Кејп Матифу]], на околу 5 милји од [[Алжир]]. Тој му предложил на својот царот да се засолни заедно со него во Матифу. По долгите патувања, на [[3 декември]] конечно царот пристигнал во југоисточниот дел од Шпанија, кај Картагина. Во 1551 година Османлиите го зазеле [[Опсада на Триполи (1551)|Триполи]]. Триполи станал важен центар на империјата и престолнина на османлиската провинција [[Триполитанија]]. Подоцна во [[1560]] година од страна на христијаните бил направен обид за враќање на градот, но истиот завршил со неуспех. === 1553 — 1566 === Во [[1553]] година се случила окупација на островот [[Корзика]] заедно со [[Франција]]. Островот имал значително стратешко значење во западниот дел на Средоземјето, претставувајќи го центарот на комуникација на Хабсбуршката мрежа помеѓу денешна Шпанија и Италија. Заземањето на островот било од огромно значење за [[Франција]], која го окупирала а по ова и го зазела под своја контрола. Османлиите [[Опсада на Малта (1565)|ја опсадиле Малта]] во мај [[1565]] година и 700 Витези на Свети Јован биле држени внатре сè додека не пристигнале Шпанците во септември и не ги принудиле Турците да заминат. Повеќе од 20.000 Турци загинале или се бореле со болеста, додека 7.000 Малтежани и Шпанци ги загубиле своите животи. По неуспешната опсада на Малта, Сулејман освен војните со [[Португалија]] во [[Индиски Океан]] ги обновил и војните со Фердинанд со сила од околу 200.000 војници. Целта бил грофот [[Николај Зрински]], кој го убил миленикот Мухамед од Трикала во Сиклос во 1552 година. [[Податотека:OttomanEmpire1566.png|мини|десно|Османлиското Царство за време на смртта на Сулејман I]] [[Битка кај Сигетвар|Битката кај Сигетвар]] била последната на Сулејман I. Битката се случила во [[1566]] година против силите на Хабсбуршката монархија на чело со хрватскиот бан [[Никола Шубиќ]]. Претходно османлиската војска била засолнета во Будим и Белград. Големиот везир [[Мехмед-паша Соколовиќ]] го советувал на султанот најпрвин да се зазеде Сигетвар, а потоа да се продолжи кон Токај. Опсадата завршила со освојување на тврдината на градот од страна на Османлиите. Самиот султан Сулејман I не го дочекал паѓањето на градот, бидејќи починал во неговиот камп на [[5 септември]] [[1566]] година. Големиот везир [[Мехмед-паша Соколовиќ]] ја сокрил смртта на султанот, го убил докторот за да остане смртта во тајност и дал телото на Сулејман да се балсамира и наредил телото да не се закопа сè додека битката не биде добиена. == Културни и економски настани== Сулејман бил пофален од страна на царскиот пратеник Бузбек за неговата правда и за именување на способни и заслужни мажи за владините позициии. Во [[1535]] везирот Ибрахим направил договор со Французите што им овозможило да тргуваат слободно со дел од Отоманското Царство<ref name=imber51/> . Империјата на Сулејман вклучувала дваесет различни етнички групи и 21 влади, повеќето од нив биле во муслиманската [[Азија]], но тој ги третирал европските христијани со извесна толеранција по нивното освојување. Османлиските закони биле осовременети од [[Мула Ибрахим]] од [[Алеп]] и ослободени од традиционалните исламски закони. Христијаните се нашле под ''Кодексот за рајата'' и нивниот десеток и данокот од капитација биле толку умерени што некои селани избегале од христијанските господари во Унгарија за да бидат под османлиска власт. Казните биле модернизирани со парична казна како замена за физичкото казнување, осакатувањето и смртта во многу случаи, иако напорите за здобивање на чест сѐ уште можеле да значат сечење на рака за лажно сведочење, фалсификување, или дистрибуција на фалсификувани пари. Каматните стапки биле ограничени на 11%. Животните кои се користат за работа требало да бидат третирани љубезно. Сулејман бил многу богат со годишен приход од околу дванаесет милиони дукати; неговите војни биле плаќани од пленот (вклучувајќи ја и продажбата на многу луѓе како робови) и од данокот од христијанските вазали. Подоцна во неговото владеење тој почнал да бара подароци од службениците кои ги назначил на повисоки позиции. Судиите (кадии и муфтии) биле имуни на оданочување и конфискација на нивниот имот, што ги правело привилегирана елита. Осум колеџи се состанувале во главните џамии и во училиштата се студирала [[граматика]], [[синтакса]], [[логика]], [[метафизика]], [[филологија]], [[метафизика]], [[реторика]], [[геометрија]], [[астрономија]] и [[астрологија]]<ref name="atil24"/><ref>Russell, [http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE7D6163EF935A15752C0A961948260 The Age of Sultan Suleyman].</ref>. Високото образование обично го нагласувало исламскиот закон. Најпознат архитект во времето на Сулејман I бил [[Мимар Синан]]. Тој создал една нова ера не само во османлиската архитектура туку и во светската, создавајќи вкупно 334 градби во различни градови. Првата позначајна градба му била [[Џамија Шехзаде|џамијата Шехзаде]] од [[1548]] година, [[Сулејманова џамија|Сулејмановата џамија]] од [[1557]] година, и [[Селимова џамија|Селимовата џамија]] во [[Едрене]]. == Семејни настани == Султанот Сулејман имал четри жени. Од првата, Фулан хатун се родил во [[1512]] година се родил Махмуд кој починал по девет години. Во 1511 година се оженил со [[Ѓулфем хатун]], која му родила син но починал по само неколку месеци. Од бракот со [[Махидевран султан]] се родиле [[Разије султан]] и [[Шехзаде Мустафа|Мустафа]], и како прв син бил воспитуван како наследник на престолот. Целата работа се променила со пристигнувањето на украинката [[Александра Лисовска]] во харемот како поклон на султанот од [[Паргали Ибрахим-паша]]<ref>Ahmed, 43.</ref>. Нејзината харизма го привлекувала секој во харемот, поради кое го добила името Хурем кое во превод значи ''насмеана''. Таа бргу по пристигањето во харемот во палaтата [[Топкапи-сарај]] станала султанов сопатник во креветот. Бидејќи не служила само за сексуално задоволување и како мајка на можните машки наследници, таа се покажала и како добар оратор и искрен пријател. По големата кавга меѓу Махидевран и Рокселана, Сулејман ја протерал Махидевран и нејзиниот син Шехзаде Мустафа во градот Маниса. По ова [[Рокселана]] станала омилена на султанот, односно хасеки. Во [[1522]] година Рокселана го родила принцот [[Шехзаде Мехмед]]. Во 1526 година се родила [[Михримах султан]], која подоцна била омажена за [[Рустем-паша]]. Од Рокселана, на султанот му се родиле и [[Селим II|Селим]], [[Шехзаде Бајазит|Бајазит]] и [[Шехзаде Џихангир|Џихангир]]. Рокселана станала една од најсилните жени во харемот. Таа настојувала да ги исполни сите желби на Сулејман. Тој бил спремен да се ожени со неа и да ја прогласи за султанија, нешто што никогаш претходно не се било случило од настанувањето на империјата<ref name="Kinross236"/>. Така свадбата се случила во [[1530]] година.<ref>Mansel, 86.</ref>. Се смета дека [[Паргали Ибрахим-паша]] бил погубен поради големото влијание во империјата<ref>Margaret Rich Greer, Walter Mignolo, Maureen Quilligan. [http://books.google.com/books?id=T4_rFZLGF1IC&pg=PA41&dq=Parga%2Bibrahim+Pasha%2Bgreek&hl=el&ei=sCVdTIaoA8_-sQb1gNG4Bw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CC0Q6AEwADgU#v=snippet&q=%22Ibrahim%20Pasha%2C%20his%20intimate%20and%20grand%20vezir%2C%20a%20Greek%20from%20Parga%20in%20Epirus%22&f=false ''Rereading the Black Legend: the discourses of religious and racial difference in the Renaissance empires.''], University of Chicago Press, 2007. ISBN 978-0-226-30722-0, p. 41: "Ibrahim Pasha, his intimate and grand vezir, a Greek from Parga in Epirus"</ref><ref>Willem Frederik Bakker.[http://books.google.com/books?id=hAUVAAAAIAAJ&pg=PA312&dq=Parga%2Bibrahim+Pasha%2Bgreek&hl=el&ei=sCVdTIaoA8_-sQb1gNG4Bw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CDoQ6AEwAjgU#v=onepage&q=%22Ibrahim%20was%20the%20son%20of%20a%20Greek%20fisherman%20from%20the%20Epirot%20town%20of%20Parga%22&f=false ''Studia Byzantina et Neohellenica Neerlandica.''] BRILL, 1972. ISBN 978-90-04-03552-2 ,p. 312</ref> , но за неговата смрт најмногу одговорна била Рокселана. Сулејман започнал да се плаши и за неговиот престол па поради ова бил погубен. По смртта на Ибрахим-паша, на Сулејман како доверлив човек му останал само Рокселана. Како прв роден син, Мустафа бил наследник на османлискиот престол но според некои историчари по женидбата на Сулејман со [[Рокселана]] тој како свој наследник го гледал [[Шехзаде Мехмед]], најстариот син на Рокселана. Сулејман му овозможил повеќе прилики на Мехмед и според тоа тој го подготвувал за престолонаследник. По овие случувања, Мустафа доживеал и втор шок од страна на неговиот татко по неговото преместување од [[Маниса]] во [[Амасија]]. Владеењето во Маниса му било доделено на Мехмед. И покрај тоа што бил преместен во Амасија, [[Шехзаде Мустафа|Мустафа]] добил декрет според кој неговиот татко сѐ уште во него гледал како иден султан. Во [[1547]] година во времето на Османлиско-сефевидската војна, Сулејман се сретнал со своите три синови на различни места за да разговара за политичката ситуација во земјата. По ова следувала трка кон престолот меѓу тројцата браќа, вклучувајќи го Селим. Во [[1544]] година Селим бил испратен во Маниса како управител. Животот на Мустафа бил во опасност посебно по смртта на [[Паргали Ибрахим-паша]] и новиот сојуз меѓу [[Рустем-паша]] и Рокселана. Рокселана според повеќе извори направила заговор за убивање на Мустафа. Во текот на еден поход, Рустем-паша испратил еден од најдоверливите негови луѓе да извести дека султанот Сулејман не бил на чело на армијата, по кое војниците сметале дека дошло времето принцот Мустафа да го зазеде престолот. Султанот на ова многу се налутил. Така, во текот на Иранскиот поход, армијата на Сулејман заминала во градот Ерегли. Додека тој бил во Ергели, Руштем-паша му понудил на Мустафа да се приклучи кон армијата на неговиот татко. Претходно пак, Рустем го предупредил на султанот дека Мустафа се подготвувал да дојде во Ергели и да го убие на Сулејман. Мустафа ја прифатил понудата на Рустем-паша и заедно со својата војска заминал кон градот Ергели. Сулејман овој потег го видел како закана и решил Мустафа да го убие. Кога Мустафа влегол во шаторот на Сулејман за да се сретнат, стражарите на Сулејман го нападнале и по долгата борба го убиле на принцот. По неговата смрт, јаничарите и војниците на Мустафа протестирале против одлуката на Сулејман, и главно ги обвинувале Рокселана и Рустем-паша. По смртта на Мустафа, Сулејман останал со своите два сина Бајазит и Селим. Селим бил управител на Маниса а Бајазид на Ќутахија. Двата града биле речиси еднакво оддалечени од Истанбул. Сулејман го видел соперништвото меѓу своите два сина па затоа решил да ги смени од нивните должности. Така на Селим му била доделена Конија а на Бајазит Амасија. Но на ова се спротивставил Бајазит, а Селим со поддршка на неговиот татко и на чело со [[Мехмед-паша Соколовиќ]] го поразил својот брат во близина на Конија на [[31 мај]] [[1559]] година<ref>Prof. Dr. Yaşar Yücel-Prof. Dr. Ali Sevim: ''Türkiye Tarihi II'' (History of Turkey), AKDTYK yayınları, İstanbul,1990 p. 299-300</ref>. На Бајазит не му останало ништо друго туку да се врати во Амасија, но успеал да побегне во [[Персија]] заедно со своето семејство. Иако шахот во почетокот му посакал добредојде на младиот принц сепак подоцна по барање на Сулејман тој решил да ги предаде. Наместо тоа, на [[25 септември]] [[1561]] година Бајазид заедно со неговите четири сина биле погубени во Персија по налог на османлискиот султан<ref>Joseph von Hammer:Osmanlı Tarihi Vol II (condensation: Abdülkadir Karahan), Milliyet yayınları, İstanbul. p 36-37</ref>.. Така единствен наследник на Сулејман останал [[Селим II|Шехзаде Селим]]. == Везири== * [[Пири Мехмед-паша]] * [[Паргали Ибрахим-паша]] бил голем везир во периодот од [[1523]] до [[1536]] година. Служел на Сулејман уште во Маниса. Се оженил со неговата сестра Хатиџе султан. Бил погубен во [[1536]] година. * [[Ајас Мехмед-паша]] бил голем везир во периодот од [[1536]] до [[1539]] година. * [[Челеби Љутфи-паша]] бил голем везир во периодот од [[1539]] до [[1541]] година. Бил оженет со сестрата на Сулејман, [[Шах султан]]. * [[Хадим Сулејман-паша]] бил голем везир во периодот од [[1541]] до [[1544]] година. * [[Рустем-паша]] бил голем везир во периодот од [[1544]] до [[1553]] година како и во периодот од [[1555]] до [[1561]] година. Бил оженет со ќерката на Сулејман, [[Михрима султан]]. * [[Кара Ахмед-паша]] бил голем везир во периодот од [[1553]] до [[1555]] година. Бил оженет со сестрата на Сулејман, [[Фатма Султан]]. Погубен поради мито. * [[Семиз Али-паша]] бил голем везир во периодот од [[1561]] до [[1565]] година. * [[Мехмед-паша Соколовиќ]] бил последниот голем везир на Сулејман I од [[1565]] до [[1579]] година. Својата функција ја продолжил и во времето на Селим II. == Наводи == {{наводи|3}} {{Отомански султани}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Сулејман Величествениот| ]] [[Категорија:Отомански султани од 16 век]] [[Категорија:Родени во 1494 година]] [[Категорија:Починати во 1566 година]] [[Категорија:Луѓе од Трабзон]] [[Категорија:Отомански Турци]] [[Категорија:Туркиски владетели]] [[Категорија:Деца на Селим I]] suqg9wp76egmk04wvqa9apol59pwpvp 5605913 5605912 2026-08-07T12:17:47Z Buli 2648 5605913 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Сулејман I | title = {{unbulleted list|[[Чувар на Двете Свети Џамии]]|Шах на Багдад во [[Османлиски Ирак|Ирак]]<ref name=caesar>{{cite book|title=medieval worlds comparative & interdisciplinary studies|volume=14|year=2021|chapter=These are the narratives of bygone years: Conquest of a Fortress as a Source of Legitimacy|author=Dimitri Korobeinikov|url=https://www.medievalworlds.net/0xc1aa5576%200x003d0810.pdf|publisher=Austrian Academy of Sciences Press|quote=That the Ottomans might have had a different view was demonstrated by Sultan Sulaymān the Magnificent, who called himself the shah of Baghdad in ‘Iraq (Shah-i Bagdād-i ‘Irāq), the Caesar of Rome (qayṣar-i Rūm), and the sultan in Egypt (Miṣra (i.e. Mısıra) Sulṭān) in the inscription in the fortress of Bender (Bendery, Tighina) in Moldova, AH 945 (29 May 1538–18 May 1539). The title qayṣar-i Rūm (Caesar of Rome) was a traditional designation of the Byzantine emperor in Persian and Ottoman sources (from the Arabic al-qayṣar al-Rūm).|page=180}}</ref>|[[Султан на Египет]]<ref name=caesar />|[[Цезар на Рим]]<ref name=caesar />|[[Каган]]<ref>{{cite book|title=Oriental Translation Fund|volume=33|year=1834|page=19}}</ref>}} | title_text = | more = | image = EmperorSuleiman.jpg | alt = | caption = Портрет, припишан на кругот на [[Тицијан]], датиран по 1543 година<ref>{{Cite web |last=del Torre |first=Francesca |last2=Deiters |first2=Wencke |title=Sultan Süleyman II in profile |url=https://islamicart.museumwnf.org/database_item.php?id=object;EPM;at;Mus22;10;en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260218221639/https://islamicart.museumwnf.org/database_item.php?id=object;EPM;at;Mus22;10;en |archive-date=18 February 2026 |access-date=18 February 2026 |website=Explore Islamic Art Collections |publisher=[[Museum with No Frontiers]]}}</ref> | succession = [[Список на султани на Османлиското Царство|Султан на Османлиската Империја]] ([[Падишах]]) | more_text = | reign = 30 септември 1520 – {{awrap|6 септември 1566}} | predecessor = [[Селим I]] | successor = [[Селим II]] | succession1 = [[Османлиски калиф]] | predecessor1 = Селим I | successor1 = Селим II | birth_date = 6 ноември 1494<ref name= AG-BM-encyc>{{Cite book |last=Ágoston |first=Gábor |editor-last=Ágoston |editor-first=Gábor |editor-first2= Bruce |editor-last2= Masters |title=Encyclopedia of the Ottoman Empire |chapter=Süleyman I |date=2009}}</ref>{{rp|541}} | birth_place = [[Трабзон]], [[Османлиска Империја]] | death_date = {{Death date and age|1566|09|06|1494|11|06|df=y}}<ref name= AG-BM-encyc />{{rp|545}} | death_place = [[Сигет]], [[Кралство Унгарија (1526–1867)|Кралство Унгарија]] | burial_place = {{Indented plainlist| * Внатрешните органи се погребани во [[Турбек]], Сигет, Унгарија * Телото е погребано во [[Сулејманова џамија|Сулејмановата џамија]], Истанбул, Турција }} | spouse = {{marriage|[[Хурем Султана]]|May 1534|15 April 1558|end=починала}}<ref name="Peirce 2017">{{Harvnb|Peirce|2017|pages=114}}</ref><br/>[[Махидевран]] | spouse_type = Consorts | issue = {{plainlist| * Şehzade Mahmud * Şehzade Murad * [[Şehzade Mustafa (son of Suleiman the Magnificent)|Şehzade Mustafa]] * [[Raziye Sultan]] * [[Şehzade Mehmed]] * [[Mihrimah Sultan (daughter of Suleiman I)|Mihrimah Sultan]] * [[Selim II]] * [[Şehzade Abdullah (son of Suleiman the Magnificent)|Şehzade Abdullah]] * [[Şehzade Bayezid]] * [[Şehzade Cihangir]] }} | full_name = Süleyman Şah bin Selim Şah Han<ref>{{cite book|title=Manuscript and Ferman Ornamentation Art in the Ottoman Empire|author1=Hüseyin Odabaş|author2=Coşkun Odabaş|page=123|year=2015}}</ref> | house = [[Отоманска династија|Османлии]] | house_type = Dynasty | father = [[Селим I]] | mother = [[Ајше Хафса султан]] | signature_type = [[Тугра]] | religion = [[Сунитски ислам]] | burial_date = | signature = Tughra of Suleiman I the Magnificent.svg }} {{Infobox Ottoman sultan |Sultan_Name= Сулејман бин Селим Хан |title=[[Список на отомански султани|Султан на]] [[Отоманското Царство]]<br/>[[Чувар на двете свети џамии]]<br/>[[Калиф]]<br/>[[Емир]] |image_portrait= EmperorSuleiman.jpg |image_tugra= Tughra of Suleiman I the Magnificent.svg |caption= |reign= 1520–1566 (46 години) |Military= Територијално проширување на Отоманското Царство |coronation= 30 септември 1520 |name = <br/>Сулејман Величествениот<br/>Сулејман Законодавецот<br/>سلطان سليمان اول |fullname= Сулејман бин Селим Хан |before= [[Селим I]] |after= [[Селим II]] |suc-type= Heir Apparent |consort= [[Рокселана]] |issue= Шехзаде Махмуд (1511–1521)<br/> [[Шехзаде Мустафа (син на Сулејман I)|Шехзаде Мустафа]] (1515–1553)<br/> [[Шехзаде Мехмед (син на Сулејман I)|Шехзаде Мехмед]] (1521–1543)<br/> [[Шехзаде Абдула (син на Сулејман I)|Шехзаде Абдула]] (1522-1524)<br /> [[Михримах султан]] (1524–1578)<br/> [[Селим II|Шехзаде Селим]] (1525–1574)<br/> [[Шехзаде Бајазит (син на Сулејман I)|Шехзаде Бајазит]] (1527–1561)<br/> [[Шехзаде Џихангир (син на Сулејман I)|Шехзаде Џихангир]] (1535–1553)<br/> |royal house= [[Отоманска династија]] |father= [[Селим I]] |mother= [[Ајше Хафса султан]] |birth_date={{birth date|1494|11|06|df=y}} |birth_place=[[Трабзон]] |death_date= 7 септември 1566 (на 71 година) |death_place=[[Сигетвар]], [[Унгарија]] |burial_place=[[Сулејманова џамија]], [[Цариград]]<ref>''The Encyclopædia Britannica'', Vol.7, Edited by Hugh Chisholm, (1911), 3; ''Constantinople, the capital of the Turkish Empire...''</ref><ref>[http://concise.britannica.com/ebc/article-9368294/Istanbul Britannica, Istanbul] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071218080707/http://concise.britannica.com/ebc/article-9368294/Istanbul |date=2007-12-18 }}:''When the Republic of Turkey was founded in 1923, the capital was moved to Ankara, and Constantinople was officially renamed Istanbul in 1930.''</ref> (денешен [[Истанбул]]) |spouse 2= [[Хасеки]] [[Хурем султан]] <br/>[[Махидевран султан]] |religion=[[суни ислам]] |}} '''Сулејман I''' ({{langx|ota|{{Script|Arab|سلطان سليمان اول}}}}, ''Sultān Suleimān-i evvel'' или {{rtl-lang|ota|{{Script|Arab|قانونى سلطان سليمان}}}}, ''Kānūnī Sultān Suleimān'', [[турски]]: ''I. Süleyman'') — десеттиот [[султан]] на [[Отоманското Царство]] со кое управувал во периодот од 1520 до 1566 г. и со тоа најдолго се задржал на престолот од сите султани. Во европската традиција е познат како ''Сулејман Величествениот''<ref>Merriman.</ref> а во источната како ''Законодавецот'' ([[турски]]: ''Kanuni''; [[арапски]]: القانونى‎, ''al‐Qānūnī'') главно поради воведување на реформи во законодавниот систем на земјата. Освен законодавни, тој спровел и административни, воени, судски, даночни и образовни реформи. Во текот на неговото владеење империјата се протегала од [[Будимпешта]] на [[Дунав]] до [[Асуан]] и реката [[Нил]], заедно со реките [[Еуфрат]] и [[Тигар]] до [[Грузија]] и [[Гибралтар]]. Сулејман бил истакнат поет а исто така и голем заштитник на културата, литературата и архитектонскиот развој<ref name=atil24>Atıl, 24.</ref>. Тој зборувал пет јазици: отомански, арапски, чагатаи, персиски и српски јазик. Во последните дваесет години бил под влијание на неговата омилена [[Рокселана]], која успеала да стане законска жена на султанот, нешто што не можела да постигне ниту една од наложниците во изминатите два века. Започнувајќи кампања во Унгарија, Сулејман не доживеал да победи. Неговата смрт била скриена и раководењето со империјата продолжило без султанот, но во негово име, додека да дојде на престолот неговиот син од [[Рокселана]] - [[Селим II]], со кој започнала ерата на падот на империјата. == Рани години== [[Податотека:Semailname 47b.jpg|thumb|лево|150px|Сулејман во млади години]] Сулејман е роден во [[Трабзон]] на [[6 ноември]] [[1494]] година<ref>Clot, 25.</ref>. Негова мајка била [[Ајше Хафса султан]] која починала во [[1534]] година. Кога имал седум години Сулејман бил испратен да проучува [[наука]], [[историја]], [[литература]], [[теологија]] и воени тактики во училиштата на [[Топкапи-сарај]]. Како млад човек, тој се спријателил со [[Паргали Ибрахим-паша|Ибрахим Паргали]] кој подоцна му станал еден од најдоверливите соработници<ref>{{Наведена книга|first=Noel|last=Barber|title=The Sultans|url=https://archive.org/details/sultansbarb00barb|location=New York|publisher=[[Simon & Schuster]]|year=1973|pages=[https://archive.org/details/sultansbarb00barb/page/36 36]|isbn=0-7861-0682-4}}</ref>. На 17 години бил назначен за управител на Кафа и Маниса (тогаш [[Сарухан]]) а кратко време бил управител и на [[Едрене]]<ref>Clot, 28.</ref>. По смртта на неговиот татко [[Селим I]] ([[1465]]-[[1520]]) Сулејман влегол во [[Цариград]] каде бил прогласен за десеттиот султан на [[Османлиското Царство]]. Некои историчари тврдат дека во младоста Сулејман се восхитувал за [[Александар Велики]]<ref>Lamb, 14.</ref><ref>Barber, 23.</ref>. Тој бил под влијание на визијата на Александар на градење на светска империја, кои ќе ги опфати истокот и западот. == Воени и политички настани == === 1520 — 1529 === По наследувањето на неговиот татко, Сулејман започнал серија воени освојувања. Сулејман го започнал своето владеење со давање на пари на јаничарите и ослободил околу 600 египетски затвореници и некои трговци кои неговиот татко неправедно ги казнил. Високи офицери обвинети за суровост биле осудени и погубени. На почетокот од неговото владеење во [[1521]] година било задушено востанието на османлискиот управител на [[Дамаск]]. По ова Сулејман ги освоил двете места кои Мехмед Освојувачот не успеал да ги освои, [[Опсада на Белград (1521)|Белград во 1521]] и [[Опсада на Родос|Родос]] следната година. Падот на Белград во [[1521]] година претставувал третиот обид за освојување на унгарската тврдина од [[Османлии]]те<ref>Imber, 49.</ref>. Сулејман своите сили ги мобилизирал во мај [[1521]] година. За разлика од претходните два напади, во овој напад Османлиите одлучиле да нападнат преку реката [[Сава]]. За да се оствари овој напад, Османлиите најпрво морале да го заземат [[Срем]]. Бранителите упорно пружиле отпор но нивните ресурси биле доста исцрпени па градот морал да биде предаден на [[29 август]]. Падот на [[Белград]] ја покажала неспособноста на [[Кралство Унгарија]] да се спротивстави на растечката османлиска моќ. Следната [[1522]] година [[Османлии]]те го зазеле Родос од [[Малтешки ред|Рицарите на Свети Јован]]<ref>Kinross, 176.</ref>. По 145 дена преживеаните витези капитулирале и им било дозволено да го напуштат Родос, тие потоа скитале пет години сè додека не си нашле дом на [[Малта]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.malta.com/about-malta/history-of-malta.html |title=The History of Malta |accessdate=2014-08-10 |archive-date=2007-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070501155037/http://www.malta.com/about-malta/history-of-malta.html |url-status=dead }}</ref>. Османлиите со зазимањето на островот ја обезбедиле целосната контрола над источното [[Средоземје]]. Во [[1522]] година починал пашата Кајр Бег како [[управител на Египет]]. На негово место бил ставен [[Хаин Ахмед-паша]] во [[1523]] година. Ахмед-паша бил разочаран од оваа одлука на султанот бидејќи сметал дека треба да биде избран за главен везир чие место му било отстапено на неговиот соперник [[Паргали Ибрахим-паша]]. Така тој се самопрогласил за султан на [[Египет]] како независен од [[Османлиското Царство]]. Тој започнал да кова монети со својот лик со цел да ја легитимира својата власт. Сулејман веднаш испратил свои агенти кои извршиле неуспешен атентат во неговата бања, по кој настан тој се обидел да побегне од [[Каиро]] но набргу бил фатен и погубен. По неговата смрт, големиот везир Ибрахим-паша Паргали спровел обемни административни реформи од [[1525]], со кои отоманската власт во Египет се зацврстила и траела речиси три века. По три години без војна [[јаничари]]те на се побуниле и го пљачкосале еврејскиот кварт во [[Истанбул]] и куќите на офицерите. На Сулејман му се заканувала опасност, но бунтот бил потиснат, водачите биле погубени, а други ги загубиле своите позиции. Повеќето од јаничарите се смириле со подароци во пари и нов воен поход. Во април [[1526]] година султанот заедно со Ибрахим-паша заминале кон [[Унгарија]]. Унгарците доживеале катастрофален пораз во [[Мохачка битка (1526)|Мохачката битка]]<ref>Kinross, 187.</ref>. Унгарските аристократи исто како и во опсадата на Белград биле повторно неподготвени. Унгарската војска била поделена на три групи: во [[Трансилванија]] на чело со [[Јанош Заполски]], главната група која ја предводил самиот крал и една мала група под раководство на [[Кристоф Франкопан]]. Вкупниот број на војници на христијанските сојузници бил околу 35.000 луѓе наспроти 50.000 [[Османлии]]. Во почетокот на битката христијаните постигнале успех, но во следниот период таа била обиколена а унгарскиот крал сакал да побегне од бојното поле но се удавил во реката. Поголемиот дел од унгарските аристократи или загинале или биле погубени од султанот. Се смета дека повеќе од 14.000 Унгарци биле убиени во битката. По крајот на битката бил означен крајот на независноста на [[Кралство Унгарија]]. Така [[Бохемија]], северна и западна Унгарија станале дел од [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] на чело со [[Фердинанд I]], а Османлиите завладеале со централна и јужна [[Унгарија]] како и дел од [[Трансилванија]], поставувајќи го на чело на вазалската земја [[Јован Запола]]. Во меѓувреме Туркмените во [[Анадолија]] се побуниле. Во време кога во империјата доживеала финансиски тешкотии поради воените дејствија, па биле зголемени државните давачки. Додека Сулејман бил на воен поход во Унгарија, [[Џелали|Календар Челеби]] успеал да собере армија од 30.000 луѓе. Сулејман го испратил својот везир Ибрахим-паша по кое востанието било крваво задушено. По Мохачката битка, Османлиите биле принудени да се повлечат од [[Панонија|Панонската низнина]], главно поради ангажирањето на армијата во другите делови од имеријата. Најмногу од повлекувањето на Османлиите искористил Фердинанд I, поради неговите претензии да стане крал на Унгарија. Во 1527 година тој го поразил османлискиот вазал и ги зазел [[Будим]], [[Комаром]] и [[Секешфехервар]] (1528). Во тој период османлискиот султан и покрај молбата на неговиот вазал, тој не покренал нов воен поход. Кога Сулејман му објавил војна на Фердинанд во јануари [[1529]] година, тој, исто така, сакал да го освои и [[Падот на Алжир (1529)|западниот дел]] на [[Средоземје]]то, и затоа повторно дал поддршка на [[Хајредин Барбароса]] да отпатува кон [[Алжир]]. Барбароса добил поддршка од 2.000 јаничари, како и голема финансиска помош и ја зазел шпанската тврдина. [[Податотека:Anton Hickel - Roxelane und der Sultan.jpg|мини|десно|Султан Сулејман и Хурем Султан. Портрет од Антон Хикел]] Фердинанд бил во сојуз со царот [[Карло V]]. Забавена со дождови и поплави, османлиската војска на Сулејман морала да се откаже од опсадата на Виена во октомври [[1529]] година<ref>{{Наведена книга|first=Stephen|last=Turnbull|title=The Ottoman Empire 1326&nbsp;– 1699|url=https://archive.org/details/ottomanempire1320000turn|location=New York|publisher=[[Osprey Publishing]]|year=2003|pages=[https://archive.org/details/ottomanempire1320000turn/page/50 50]}}</ref>. Околу 40.000 Турци и 20.000 христијани биле убиени во бескорисната војна. Сулејман повел поход против царските сили во [[1532]], но се соочил со тврдоглав отпор од страна на градот Гунс. Акинџи коњицата и татарските сојузници ја ограбиле Штаерска во [[Австрија]] додека Сулејман се повлекувал назад кон [[Белград]]. Фердинанд испратил пратеник и било склучено примирје во [[1533]]. === 1530 — 1539 === По крајот на опсадата на Виена, Сулејман повел поход против царските сили во [[1532]], но се соочил со тврдоглав отпор од страна на градот Гунс. Акинџи коњицата и татарските сојузници ја ограбиле [[Штаерска]] во [[Австрија]] додека Сулејман се повлекувал назад кон Белград. Фердинанд испратил пратеник и било склучено примирје во [[1533]] година. Во меѓувреме во 1532 година започнала [[Отоманско-персиска војна (1532–1555)|Османлиско-персиската војна]]<ref name=imber51>Imber, 51.</ref>. Војната била предизвикана од територијалните спорови помеѓу двете империи, особено кога бегот од Битлиш одлучил да се стави себеси под персиска заштита. Исто така, Тахмасп го убил управителот на [[Багдад]] кој бил на страната на Сулејман. [[Персија]] во текот на војната сакала да направи сојуз со [[Хабсбуршка династија|Хабсбуршката династија]] со кое Османлиското Царство ќе биде нападната на два фронта. Во конфликтот, најпрвин Ибрахим-паша, а подоцна и самиот султан Сулејман започнале успешно да го зазимаат денешен [[Ирак]], каде во [[1534]] година го зазеле [[Багдад]]. Конфликтот завршил со потпишување на [[Договор од Амасија (1555)|договорот во Амасија]] во [[1555]] година меѓу двата владетели. Договорот ја дефинирал границата меѓу двете земји и истиот бил проследен со дваесетгодишен мир. Со овој договор, [[Ерменија]] и [[Грузија]] биле поделени меѓу двете земји подеднакво, [[Османлии]]те го добиле поголемиот дел од [[Ирак]] заедно со [[Багдад]] кој им овозможил излез на [[Персиски Залив|Персискиот Залив]], а [[Персија]] го задржала својот поранешен главен град [[Тебриз]]<ref name=sicker206>Sicker, 206.</ref>. Османлиите според договорот им дале дозвола на персиските верници да одат слободно во светите места [[Мека]] и [[Медина]]. Во Персија отоманскиот благајник Челеби имал лоши односи со везирот [[Паргали Ибрахим-паша]] бидејќи бил обвинет од него за проневера. Пред да биде погубен, Челеби му напишал писмо на Сулејман обвинувајќи го Ибрахим за предавство бидејќи себеси се нарекувал султан. Ибрахим, некогаш христијанин и сѐ уште роб на Сулејман, бил осомничен за непочитување на [[Куран]]от, за заговор со [[Франција]], и бил омразен поради неговото огромно богатство. Во [[1536]] Сулејман го поканил Ибрахим на вечера, и везирот бил пронајден убиен следното утро. Отоманската морнарица имала галии кои ги веслале воени заробеници. На успешниот пират [[Кајр ал-Дин]] му била дадена команда и [[Освојување на Тунис (1534)|Тунис бил освоен]] во [[1534]] година<ref>Crowley, p.56</ref>. Овој град бил нападнат и од страна на царот Карло V и неговата армада предводена од адмирал [[Андреа Дорија]]. [[Кајр ал-Дин]], познат како Барбароса поради неговата црвена брада избегал, а потоа облекувајќи ги неговите луѓе како [[Шпанци]] и под тоа знаме ги ограбувал Балеарските Острови, земајќи 5.700 затвореници од Порт Махон во Менорка. Во [[1536]] Османлиите изградиле двесте бродови со цел да ја нападнат [[Италија]] и [[Отранто]] [[Османлиска инвазија на Отранто|бил заземан следната година]]. Десет илјади Италијанци биле продадени на пазарите за робови во Истанбул. Во [[1537]] Венецијанците и се придружиле на "''светата лига''" на кралски сили против Турците но отоманската морнарица ги поразила доволно на Крф и во заливот Арта за да им овозможи на Турците да доминираат на [[Средоземје]]то во наредната третина на векот. Тие се согласиле на примирје во 1540 година, но Венеција морала да се откаже од [[Мореја]](Пелопонез) и нејзините егејски острови. Во [[1538]] година била организирана првата [[Отомански поморски експедиции во Индиски Океан|поморска експедиција]] кон [[Индиски Океан]]. По експедициите на [[Васко де Гама]], моќната португалска морнарица ја презела контролата на Индискиот Океан. [[Бахадур Шах]] апелирал до [[Цариград]] за заедничка акција против португалската морнарица<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.historycooperative.org/proceedings/seascapes/casale.html |title=History cooperative |accessdate=2012-08-03 |archive-date=2012-08-03 |archive-url=https://archive.today/20120803150840/www.historycooperative.org/proceedings/seascapes/casale.html |url-status=live }}</ref>. Сулејман I ја искористил оваа можност за да ја провери португалската доминација во Индискиот Океан и го именувал [[Хадим Сулејман-паша]] како адмирал на неговата флота<ref name="Özcan1997"/><ref>http://jis.oxfordjournals.org/content/7/1/32.extract</ref><ref name="Farooqi1989">{{Наведена книга|author=Naimur Rahman Farooqi|title=Mughal-Ottoman relations: a study of political & diplomatic relations between Mughal India and the Ottoman Empire, 1556-1748|url=http://books.google.com/books?id=uB1uAAAAMAAJ|accessdate=30 September 2012|year=1989|publisher=Idarah-i Adabiyat-i Delli}}</ref> . Поморските сили биле составени од околу 90 галии. Во [[1538]] година тој пловел кон [[Индија]] преку Црвеното и Арапското Море, само за да дознаее дека Бахадур Шах бил убиен за време на судирите со португалската морнарица и неговиот наследник направил сојуз со [[Португалија]]. Во [[1538]] година од страна на Османлиите бил окупиран Аден, на чело со Сулејман-паша. Османлиската флота на [[4 септември]] [[1538]] година престигнала [[Опсада на Диу|пред градот Диу]]. Ова претставувала најголемата османлиска флота некогаш пуштена по водите на Индиски Океан. Диу бил опсаден со 130 топови. И покрај постојаните напади, опсадата не успела. По неуспешната опсада, Османлиите се вратиле во Аден, каде се утврдиле со своите оружја. Сулејман-паша наредил да се започне втора опсада на Диу, но тоа не се случило. Во 1540 година, Португалците ги испратиле своите сили во Црвено Море, напаѓајќи ги Суакин и Кусајар, обидувајќи се да го заземат Суецкиот Канал со флота од 72 бродови. Во следните години следувале постојани битки помеѓу двете светски сили. === 1540 — 1552 === [[Податотека:Siege of Esztergom 1543.jpg|мини|десно|Опсадата на Острогон (1543)]] Во 1541 царот Карло V [[Алжирска инвазија (1541)|не успеал да го освои]] [[Алжир]], а две години подоцна Кајр ал-Дин (Барбароса) ги опустошил [[Неапол]] и [[Сицилија]]. По нивното закотвување во [[Марсеј]], Французите дозволиле Отоманската морнарица да оди во [[Тулон]], но Турците пустошејќи ги француските села предизвикале многу да избегаат. Во [[1544]] епидемија убила многу робови од галиите, и Турците заробувале француски христијани за да ги заменат. [[Франсоа I]] советувал [[Опсада на Ница|да се нападне Ница]], која била под власт на сојузникот на кралот, Војводата од Савоја, чиј замокот бил отпуштен. [[Кајр ал-Дин]] (Барбароса) починал во 1546 година. Конечно во 1554 Франсоа го раскинал овој сојуз со поткуп на Турците со подароци. Тургут, кој бил заробен и поминал четири години години како роб на галија пред да биде ослободен, на крајот станал Отоманската адмирал и [[Опсада на Триполи (1551)|го презел Триполи]] од [[Малтешки ред|витешкиот ред на Свети Јован]] во [[1551]]<ref>''Cervantes in Algiers: a captive's tale'' by María Antonia Garcés p. 25 [http://books.google.com/books?id=h97ivaPeOx8C&pg=PA25]</ref>, но тие се одмаздиле кога Тургут бил убиен во неуспешната опсада на Малта во [[1565]]. Јован Заполоја, натеран од унгарскиот националист Мартинуци, се оженил со полската принцеза Изабела кратко време пред неговата смрт во [[1540]] година. Нивниот едногодишен син Стефан бил прогласен за крал на Унгарија, но Османлиите сѐ уште ја окупирале неговата земја. Во [[1541]] година бил [[Опсада на Будим (1541)|опсаднат]] градот [[Будим]]. Опсадата резултирала со заземање на градот [[Буда (град)|Будим]]. По оваа победа, [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]] воспоставила контрола над [[централна Унгарија]]. Битката е дел од т.н. [[Мала војна во Унгарија]]. Победата претставува една од најзначајните на Османлиите против Фердинанд I, најмногу поради тоа што градот во следните 150 години бил под нивна контрола<ref>Garnier, p.200</ref>. Откако Фердинанд се обидел да ја презеде [[Пешта]], Сулејман во [[1543]] година се вратил во Унгарија и ја претворил катедралата во [[Будим]] во [[џамија]]. На крајот бил постигнат договор во [[1547]] година, во кој биле вклучени [[Франција]], [[Венеција]], и [[папа Павле III]]; Во [[1543]] година се случила неуспешната опсада на Ница во сојуз со Франција. Фердинанд се согласил да му исплаќа на султанот 30.000 дукати на годишно ниво. Ова му овозможило на Сулејман повторно да ја нападне [[Персија]], да го поврати Тебриз и да го преземе градот Ван во наредната година. Во [[1551]] монахот Мартинуци ја убедил Изабела да му ја предаде [[Трансилванија]] на Фердинанд, како дел од [[Австрија]], во замена за земјиште во [[Шлеска]]. Сулејман на ова реагирал со затворање на австрискиот пратеник две години, но Мартинуци бил прогласен за архиепископ и кардинал. Султанот го испратил Мехмед-паша Соколиќ со армија да ја преземе власта и поставил гарнизон во Липа во Трансилванија. Фердинанд ја опсадил Липа и го убил Мартинуци поради заговор со гарнизонот. Турските трупи извршиле инвазија и повторно го поразиле Фердинанд во [[1552]]. Наредната година Сулејман заминал на неговата последна персиска кампања, во која повторно го освоил [[Ерзурум]] и ја опустошил персиската земја по Горен Еуфрат. Примирјето довело до договор за мир во Амасија во [[1555]] година. Откако Карло V разбрал за поразот на неговиот брат, тој тргнал да се [[Алжирска инвазија (1541)|одмазди во Алжир]]. [[Алжир]] бил под контрола на Османлиите се нашол од [[1529]] година кога Сулејман I го зазел на чело со [[Хајредин Барбароса]]. Барбароса ја напуштил земјата во 1535 година, бидејќи бил избран за Голем адмирал на Османлиското Царство во [[Цариград]], па така тој бил заменет од страна на Хасан Ага. Силите на Хабсбуршката монархија многу доцна тргнале во војна, на [[28 септември]] [[1541]] година. Тоа се случило тогаш, главно поради проблемите во Германија и Фландрија. Целата флота се собрала во заливот кај [[Мајорка]]. Таа броела околу 500 бродови и 24.000 војници. По големото невреме кое ги зафатило регионите околу Мајорка и Алжир, флотата пред преговите на Алжир престигнала на 19 октомври. Во нападот учествувал и [[Ернан Кортес]], т.н. освојувач на [[Мексико]]. Војската на Карло на копно стапнала на [[23 октомври]], каде по ова бил формиран штабот. Војската главно била составена од [[Шпанци]], [[Германци]] и [[Италијанци]], во придружба на 150 витези од [[Малта]]. Поради големата сила која ја имал донесено царот во Алжир, се сметало дека градот многу бргу ќе падне во рацете на христијаните. Но во следните денови започнало да врне силен дожд и регионот бил зафатен од силно невреме. Голем дел од галиите потонале или биле оштетени . По ова започнал напад на Османлиите и царот бил опкружен. Тој бил извлечен со помош на Малтешкиот витешки ред. [[Андреа Дорија]] успеал да побегне во [[Кејп Матифу]], на околу 5 милји од [[Алжир]]. Тој му предложил на својот царот да се засолни заедно со него во Матифу. По долгите патувања, на [[3 декември]] конечно царот пристигнал во југоисточниот дел од Шпанија, кај Картагина. Во 1551 година Османлиите го зазеле [[Опсада на Триполи (1551)|Триполи]]. Триполи станал важен центар на империјата и престолнина на османлиската провинција [[Триполитанија]]. Подоцна во [[1560]] година од страна на христијаните бил направен обид за враќање на градот, но истиот завршил со неуспех. === 1553 — 1566 === Во [[1553]] година се случила окупација на островот [[Корзика]] заедно со [[Франција]]. Островот имал значително стратешко значење во западниот дел на Средоземјето, претставувајќи го центарот на комуникација на Хабсбуршката мрежа помеѓу денешна Шпанија и Италија. Заземањето на островот било од огромно значење за [[Франција]], која го окупирала а по ова и го зазела под своја контрола. Османлиите [[Опсада на Малта (1565)|ја опсадиле Малта]] во мај [[1565]] година и 700 Витези на Свети Јован биле држени внатре сè додека не пристигнале Шпанците во септември и не ги принудиле Турците да заминат. Повеќе од 20.000 Турци загинале или се бореле со болеста, додека 7.000 Малтежани и Шпанци ги загубиле своите животи. По неуспешната опсада на Малта, Сулејман освен војните со [[Португалија]] во [[Индиски Океан]] ги обновил и војните со Фердинанд со сила од околу 200.000 војници. Целта бил грофот [[Николај Зрински]], кој го убил миленикот Мухамед од Трикала во Сиклос во 1552 година. [[Податотека:OttomanEmpire1566.png|мини|десно|Османлиското Царство за време на смртта на Сулејман I]] [[Битка кај Сигетвар|Битката кај Сигетвар]] била последната на Сулејман I. Битката се случила во [[1566]] година против силите на Хабсбуршката монархија на чело со хрватскиот бан [[Никола Шубиќ]]. Претходно османлиската војска била засолнета во Будим и Белград. Големиот везир [[Мехмед-паша Соколовиќ]] го советувал на султанот најпрвин да се зазеде Сигетвар, а потоа да се продолжи кон Токај. Опсадата завршила со освојување на тврдината на градот од страна на Османлиите. Самиот султан Сулејман I не го дочекал паѓањето на градот, бидејќи починал во неговиот камп на [[5 септември]] [[1566]] година. Големиот везир [[Мехмед-паша Соколовиќ]] ја сокрил смртта на султанот, го убил докторот за да остане смртта во тајност и дал телото на Сулејман да се балсамира и наредил телото да не се закопа сè додека битката не биде добиена. == Културни и економски настани== Сулејман бил пофален од страна на царскиот пратеник Бузбек за неговата правда и за именување на способни и заслужни мажи за владините позициии. Во [[1535]] везирот Ибрахим направил договор со Французите што им овозможило да тргуваат слободно со дел од Отоманското Царство<ref name=imber51/> . Империјата на Сулејман вклучувала дваесет различни етнички групи и 21 влади, повеќето од нив биле во муслиманската [[Азија]], но тој ги третирал европските христијани со извесна толеранција по нивното освојување. Османлиските закони биле осовременети од [[Мула Ибрахим]] од [[Алеп]] и ослободени од традиционалните исламски закони. Христијаните се нашле под ''Кодексот за рајата'' и нивниот десеток и данокот од капитација биле толку умерени што некои селани избегале од христијанските господари во Унгарија за да бидат под османлиска власт. Казните биле модернизирани со парична казна како замена за физичкото казнување, осакатувањето и смртта во многу случаи, иако напорите за здобивање на чест сѐ уште можеле да значат сечење на рака за лажно сведочење, фалсификување, или дистрибуција на фалсификувани пари. Каматните стапки биле ограничени на 11%. Животните кои се користат за работа требало да бидат третирани љубезно. Сулејман бил многу богат со годишен приход од околу дванаесет милиони дукати; неговите војни биле плаќани од пленот (вклучувајќи ја и продажбата на многу луѓе како робови) и од данокот од христијанските вазали. Подоцна во неговото владеење тој почнал да бара подароци од службениците кои ги назначил на повисоки позиции. Судиите (кадии и муфтии) биле имуни на оданочување и конфискација на нивниот имот, што ги правело привилегирана елита. Осум колеџи се состанувале во главните џамии и во училиштата се студирала [[граматика]], [[синтакса]], [[логика]], [[метафизика]], [[филологија]], [[метафизика]], [[реторика]], [[геометрија]], [[астрономија]] и [[астрологија]]<ref name="atil24"/><ref>Russell, [http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE7D6163EF935A15752C0A961948260 The Age of Sultan Suleyman].</ref>. Високото образование обично го нагласувало исламскиот закон. Најпознат архитект во времето на Сулејман I бил [[Мимар Синан]]. Тој создал една нова ера не само во османлиската архитектура туку и во светската, создавајќи вкупно 334 градби во различни градови. Првата позначајна градба му била [[Џамија Шехзаде|џамијата Шехзаде]] од [[1548]] година, [[Сулејманова џамија|Сулејмановата џамија]] од [[1557]] година, и [[Селимова џамија|Селимовата џамија]] во [[Едрене]]. == Семејни настани == Султанот Сулејман имал четри жени. Од првата, Фулан хатун се родил во [[1512]] година се родил Махмуд кој починал по девет години. Во 1511 година се оженил со [[Ѓулфем хатун]], која му родила син но починал по само неколку месеци. Од бракот со [[Махидевран султан]] се родиле [[Разије султан]] и [[Шехзаде Мустафа|Мустафа]], и како прв син бил воспитуван како наследник на престолот. Целата работа се променила со пристигнувањето на украинката [[Александра Лисовска]] во харемот како поклон на султанот од [[Паргали Ибрахим-паша]]<ref>Ahmed, 43.</ref>. Нејзината харизма го привлекувала секој во харемот, поради кое го добила името Хурем кое во превод значи ''насмеана''. Таа бргу по пристигањето во харемот во палaтата [[Топкапи-сарај]] станала султанов сопатник во креветот. Бидејќи не служила само за сексуално задоволување и како мајка на можните машки наследници, таа се покажала и како добар оратор и искрен пријател. По големата кавга меѓу Махидевран и Рокселана, Сулејман ја протерал Махидевран и нејзиниот син Шехзаде Мустафа во градот Маниса. По ова [[Рокселана]] станала омилена на султанот, односно хасеки. Во [[1522]] година Рокселана го родила принцот [[Шехзаде Мехмед]]. Во 1526 година се родила [[Михримах султан]], која подоцна била омажена за [[Рустем-паша]]. Од Рокселана, на султанот му се родиле и [[Селим II|Селим]], [[Шехзаде Бајазит|Бајазит]] и [[Шехзаде Џихангир|Џихангир]]. Рокселана станала една од најсилните жени во харемот. Таа настојувала да ги исполни сите желби на Сулејман. Тој бил спремен да се ожени со неа и да ја прогласи за султанија, нешто што никогаш претходно не се било случило од настанувањето на империјата<ref name="Kinross236"/>. Така свадбата се случила во [[1530]] година.<ref>Mansel, 86.</ref>. Се смета дека [[Паргали Ибрахим-паша]] бил погубен поради големото влијание во империјата<ref>Margaret Rich Greer, Walter Mignolo, Maureen Quilligan. [http://books.google.com/books?id=T4_rFZLGF1IC&pg=PA41&dq=Parga%2Bibrahim+Pasha%2Bgreek&hl=el&ei=sCVdTIaoA8_-sQb1gNG4Bw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CC0Q6AEwADgU#v=snippet&q=%22Ibrahim%20Pasha%2C%20his%20intimate%20and%20grand%20vezir%2C%20a%20Greek%20from%20Parga%20in%20Epirus%22&f=false ''Rereading the Black Legend: the discourses of religious and racial difference in the Renaissance empires.''], University of Chicago Press, 2007. ISBN 978-0-226-30722-0, p. 41: "Ibrahim Pasha, his intimate and grand vezir, a Greek from Parga in Epirus"</ref><ref>Willem Frederik Bakker.[http://books.google.com/books?id=hAUVAAAAIAAJ&pg=PA312&dq=Parga%2Bibrahim+Pasha%2Bgreek&hl=el&ei=sCVdTIaoA8_-sQb1gNG4Bw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CDoQ6AEwAjgU#v=onepage&q=%22Ibrahim%20was%20the%20son%20of%20a%20Greek%20fisherman%20from%20the%20Epirot%20town%20of%20Parga%22&f=false ''Studia Byzantina et Neohellenica Neerlandica.''] BRILL, 1972. ISBN 978-90-04-03552-2 ,p. 312</ref> , но за неговата смрт најмногу одговорна била Рокселана. Сулејман започнал да се плаши и за неговиот престол па поради ова бил погубен. По смртта на Ибрахим-паша, на Сулејман како доверлив човек му останал само Рокселана. Како прв роден син, Мустафа бил наследник на османлискиот престол но според некои историчари по женидбата на Сулејман со [[Рокселана]] тој како свој наследник го гледал [[Шехзаде Мехмед]], најстариот син на Рокселана. Сулејман му овозможил повеќе прилики на Мехмед и според тоа тој го подготвувал за престолонаследник. По овие случувања, Мустафа доживеал и втор шок од страна на неговиот татко по неговото преместување од [[Маниса]] во [[Амасија]]. Владеењето во Маниса му било доделено на Мехмед. И покрај тоа што бил преместен во Амасија, [[Шехзаде Мустафа|Мустафа]] добил декрет според кој неговиот татко сѐ уште во него гледал како иден султан. Во [[1547]] година во времето на Османлиско-сефевидската војна, Сулејман се сретнал со своите три синови на различни места за да разговара за политичката ситуација во земјата. По ова следувала трка кон престолот меѓу тројцата браќа, вклучувајќи го Селим. Во [[1544]] година Селим бил испратен во Маниса како управител. Животот на Мустафа бил во опасност посебно по смртта на [[Паргали Ибрахим-паша]] и новиот сојуз меѓу [[Рустем-паша]] и Рокселана. Рокселана според повеќе извори направила заговор за убивање на Мустафа. Во текот на еден поход, Рустем-паша испратил еден од најдоверливите негови луѓе да извести дека султанот Сулејман не бил на чело на армијата, по кое војниците сметале дека дошло времето принцот Мустафа да го зазеде престолот. Султанот на ова многу се налутил. Така, во текот на Иранскиот поход, армијата на Сулејман заминала во градот Ерегли. Додека тој бил во Ергели, Руштем-паша му понудил на Мустафа да се приклучи кон армијата на неговиот татко. Претходно пак, Рустем го предупредил на султанот дека Мустафа се подготвувал да дојде во Ергели и да го убие на Сулејман. Мустафа ја прифатил понудата на Рустем-паша и заедно со својата војска заминал кон градот Ергели. Сулејман овој потег го видел како закана и решил Мустафа да го убие. Кога Мустафа влегол во шаторот на Сулејман за да се сретнат, стражарите на Сулејман го нападнале и по долгата борба го убиле на принцот. По неговата смрт, јаничарите и војниците на Мустафа протестирале против одлуката на Сулејман, и главно ги обвинувале Рокселана и Рустем-паша. По смртта на Мустафа, Сулејман останал со своите два сина Бајазит и Селим. Селим бил управител на Маниса а Бајазид на Ќутахија. Двата града биле речиси еднакво оддалечени од Истанбул. Сулејман го видел соперништвото меѓу своите два сина па затоа решил да ги смени од нивните должности. Така на Селим му била доделена Конија а на Бајазит Амасија. Но на ова се спротивставил Бајазит, а Селим со поддршка на неговиот татко и на чело со [[Мехмед-паша Соколовиќ]] го поразил својот брат во близина на Конија на [[31 мај]] [[1559]] година<ref>Prof. Dr. Yaşar Yücel-Prof. Dr. Ali Sevim: ''Türkiye Tarihi II'' (History of Turkey), AKDTYK yayınları, İstanbul,1990 p. 299-300</ref>. На Бајазит не му останало ништо друго туку да се врати во Амасија, но успеал да побегне во [[Персија]] заедно со своето семејство. Иако шахот во почетокот му посакал добредојде на младиот принц сепак подоцна по барање на Сулејман тој решил да ги предаде. Наместо тоа, на [[25 септември]] [[1561]] година Бајазид заедно со неговите четири сина биле погубени во Персија по налог на османлискиот султан<ref>Joseph von Hammer:Osmanlı Tarihi Vol II (condensation: Abdülkadir Karahan), Milliyet yayınları, İstanbul. p 36-37</ref>.. Така единствен наследник на Сулејман останал [[Селим II|Шехзаде Селим]]. == Везири== * [[Пири Мехмед-паша]] * [[Паргали Ибрахим-паша]] бил голем везир во периодот од [[1523]] до [[1536]] година. Служел на Сулејман уште во Маниса. Се оженил со неговата сестра Хатиџе султан. Бил погубен во [[1536]] година. * [[Ајас Мехмед-паша]] бил голем везир во периодот од [[1536]] до [[1539]] година. * [[Челеби Љутфи-паша]] бил голем везир во периодот од [[1539]] до [[1541]] година. Бил оженет со сестрата на Сулејман, [[Шах султан]]. * [[Хадим Сулејман-паша]] бил голем везир во периодот од [[1541]] до [[1544]] година. * [[Рустем-паша]] бил голем везир во периодот од [[1544]] до [[1553]] година како и во периодот од [[1555]] до [[1561]] година. Бил оженет со ќерката на Сулејман, [[Михрима султан]]. * [[Кара Ахмед-паша]] бил голем везир во периодот од [[1553]] до [[1555]] година. Бил оженет со сестрата на Сулејман, [[Фатма Султан]]. Погубен поради мито. * [[Семиз Али-паша]] бил голем везир во периодот од [[1561]] до [[1565]] година. * [[Мехмед-паша Соколовиќ]] бил последниот голем везир на Сулејман I од [[1565]] до [[1579]] година. Својата функција ја продолжил и во времето на Селим II. == Наводи == {{наводи|3}} {{Отомански султани}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Сулејман Величествениот| ]] [[Категорија:Отомански султани од 16 век]] [[Категорија:Родени во 1494 година]] [[Категорија:Починати во 1566 година]] [[Категорија:Луѓе од Трабзон]] [[Категорија:Отомански Турци]] [[Категорија:Туркиски владетели]] [[Категорија:Деца на Селим I]] 2e702tggpc9qap5u80gmszh2igsxa3g 5605917 5605913 2026-08-07T12:25:28Z Buli 2648 5605917 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Сулејман I | title = {{unbulleted list|[[Чувар на Двете Свети Џамии]]|Шах на Багдад во [[Османлиски Ирак|Ирак]]<ref name=caesar>{{cite book|title=medieval worlds comparative & interdisciplinary studies|volume=14|year=2021|chapter=These are the narratives of bygone years: Conquest of a Fortress as a Source of Legitimacy|author=Dimitri Korobeinikov|url=https://www.medievalworlds.net/0xc1aa5576%200x003d0810.pdf|publisher=Austrian Academy of Sciences Press|quote=That the Ottomans might have had a different view was demonstrated by Sultan Sulaymān the Magnificent, who called himself the shah of Baghdad in ‘Iraq (Shah-i Bagdād-i ‘Irāq), the Caesar of Rome (qayṣar-i Rūm), and the sultan in Egypt (Miṣra (i.e. Mısıra) Sulṭān) in the inscription in the fortress of Bender (Bendery, Tighina) in Moldova, AH 945 (29 May 1538–18 May 1539). The title qayṣar-i Rūm (Caesar of Rome) was a traditional designation of the Byzantine emperor in Persian and Ottoman sources (from the Arabic al-qayṣar al-Rūm).|page=180}}</ref>|[[Султан на Египет]]<ref name=caesar />|[[Цезар на Рим]]<ref name=caesar />|[[Каган]]<ref>{{cite book|title=Oriental Translation Fund|volume=33|year=1834|page=19}}</ref>}} | title_text = | more = | image = EmperorSuleiman.jpg | alt = | caption = Портрет, припишан на кругот на [[Тицијан]], датиран по 1543 година<ref>{{Cite web |last=del Torre |first=Francesca |last2=Deiters |first2=Wencke |title=Sultan Süleyman II in profile |url=https://islamicart.museumwnf.org/database_item.php?id=object;EPM;at;Mus22;10;en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260218221639/https://islamicart.museumwnf.org/database_item.php?id=object;EPM;at;Mus22;10;en |archive-date=18 February 2026 |access-date=18 February 2026 |website=Explore Islamic Art Collections |publisher=[[Museum with No Frontiers]]}}</ref> | succession = [[Список на султани на Османлиското Царство|Султан на Османлиската Империја]] ([[Падишах]]) | more_text = | reign = 30 септември 1520 – {{awrap|6 септември 1566}} | predecessor = [[Селим I]] | successor = [[Селим II]] | succession1 = [[Османлиски калиф]] | predecessor1 = Селим I | successor1 = Селим II | birth_date = 6 ноември 1494<ref name= AG-BM-encyc>{{Cite book |last=Ágoston |first=Gábor |editor-last=Ágoston |editor-first=Gábor |editor-first2= Bruce |editor-last2= Masters |title=Encyclopedia of the Ottoman Empire |chapter=Süleyman I |date=2009}}</ref>{{rp|541}} | birth_place = [[Трабзон]], [[Османлиска Империја]] | death_date = {{Death date and age|1566|09|06|1494|11|06|df=y}}<ref name= AG-BM-encyc />{{rp|545}} | death_place = [[Сигет]], [[Кралство Унгарија (1526–1867)|Кралство Унгарија]] | burial_place = {{Indented plainlist| * Внатрешните органи се погребани во [[Турбек]], Сигет, Унгарија * Телото е погребано во [[Сулејманова џамија|Сулејмановата џамија]], Истанбул, Турција }} | spouse = {{marriage|[[Хурем Султана]]|May 1534|15 April 1558|end=починала}}<ref name="Peirce 2017">{{Harvnb|Peirce|2017|pages=114}}</ref><br/>[[Махидевран]] | spouse_type = Consorts | issue = {{plainlist| * Şehzade Mahmud * Şehzade Murad * [[Шехзаде Мустафа (син на Сулејман I)|Шехзаде Мустафа]] * [[Разије султан]] * [[Шехзаде Мехмед (син на Сулејман I)|Шехзаде Мехмед]] * [[Михримах султан]] * [[Селим II]] * [[Шехзаде Абдула (син на Сулејман I)|Шехзаде Абдула]] * [[Шехзаде Бајазит (син на Сулејман I)|Шехзаде Бајазит]] * [[Шехзаде Џихангир (син на Сулејман I)|Шехзаде Џихангир]] }} | full_name = Süleyman Şah bin Selim Şah Han<ref>{{cite book|title=Manuscript and Ferman Ornamentation Art in the Ottoman Empire|author1=Hüseyin Odabaş|author2=Coşkun Odabaş|page=123|year=2015}}</ref> | house = [[Отоманска династија|Османлии]] | house_type = Dynasty | father = [[Селим I]] | mother = [[Ајше Хафса султан]] | signature_type = [[Тугра]] | religion = [[Сунитски ислам]] | burial_date = | signature = Tughra of Suleiman I the Magnificent.svg }} {{Infobox Ottoman sultan |Sultan_Name= Сулејман бин Селим Хан |title=[[Список на отомански султани|Султан на]] [[Отоманското Царство]]<br/>[[Чувар на двете свети џамии]]<br/>[[Калиф]]<br/>[[Емир]] |image_portrait= EmperorSuleiman.jpg |image_tugra= Tughra of Suleiman I the Magnificent.svg |caption= |reign= 1520–1566 (46 години) |Military= Територијално проширување на Отоманското Царство |coronation= 30 септември 1520 |name = <br/>Сулејман Величествениот<br/>Сулејман Законодавецот<br/>سلطان سليمان اول |fullname= Сулејман бин Селим Хан |before= [[Селим I]] |after= [[Селим II]] |suc-type= Heir Apparent |consort= [[Рокселана]] |issue= Шехзаде Махмуд (1511–1521)<br/> [[Шехзаде Мустафа (син на Сулејман I)|Шехзаде Мустафа]] (1515–1553)<br/> [[Шехзаде Мехмед (син на Сулејман I)|Шехзаде Мехмед]] (1521–1543)<br/> [[Шехзаде Абдула (син на Сулејман I)|Шехзаде Абдула]] (1522-1524)<br /> [[Михримах султан]] (1524–1578)<br/> [[Селим II|Шехзаде Селим]] (1525–1574)<br/> [[Шехзаде Бајазит (син на Сулејман I)|Шехзаде Бајазит]] (1527–1561)<br/> [[Шехзаде Џихангир (син на Сулејман I)|Шехзаде Џихангир]] (1535–1553)<br/> |royal house= [[Отоманска династија]] |father= [[Селим I]] |mother= [[Ајше Хафса султан]] |birth_date={{birth date|1494|11|06|df=y}} |birth_place=[[Трабзон]] |death_date= 7 септември 1566 (на 71 година) |death_place=[[Сигетвар]], [[Унгарија]] |burial_place=[[Сулејманова џамија]], [[Цариград]]<ref>''The Encyclopædia Britannica'', Vol.7, Edited by Hugh Chisholm, (1911), 3; ''Constantinople, the capital of the Turkish Empire...''</ref><ref>[http://concise.britannica.com/ebc/article-9368294/Istanbul Britannica, Istanbul] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071218080707/http://concise.britannica.com/ebc/article-9368294/Istanbul |date=2007-12-18 }}:''When the Republic of Turkey was founded in 1923, the capital was moved to Ankara, and Constantinople was officially renamed Istanbul in 1930.''</ref> (денешен [[Истанбул]]) |spouse 2= [[Хасеки]] [[Хурем султан]] <br/>[[Махидевран султан]] |religion=[[суни ислам]] |}} '''Сулејман I''' ({{langx|ota|{{Script|Arab|سلطان سليمان اول}}}}, ''Sultān Suleimān-i evvel'' или {{rtl-lang|ota|{{Script|Arab|قانونى سلطان سليمان}}}}, ''Kānūnī Sultān Suleimān'', [[турски]]: ''I. Süleyman'') — десеттиот [[султан]] на [[Отоманското Царство]] со кое управувал во периодот од 1520 до 1566 г. и со тоа најдолго се задржал на престолот од сите султани. Во европската традиција е познат како ''Сулејман Величествениот''<ref>Merriman.</ref> а во источната како ''Законодавецот'' ([[турски]]: ''Kanuni''; [[арапски]]: القانونى‎, ''al‐Qānūnī'') главно поради воведување на реформи во законодавниот систем на земјата. Освен законодавни, тој спровел и административни, воени, судски, даночни и образовни реформи. Во текот на неговото владеење империјата се протегала од [[Будимпешта]] на [[Дунав]] до [[Асуан]] и реката [[Нил]], заедно со реките [[Еуфрат]] и [[Тигар]] до [[Грузија]] и [[Гибралтар]]. Сулејман бил истакнат поет а исто така и голем заштитник на културата, литературата и архитектонскиот развој<ref name=atil24>Atıl, 24.</ref>. Тој зборувал пет јазици: отомански, арапски, чагатаи, персиски и српски јазик. Во последните дваесет години бил под влијание на неговата омилена [[Рокселана]], која успеала да стане законска жена на султанот, нешто што не можела да постигне ниту една од наложниците во изминатите два века. Започнувајќи кампања во Унгарија, Сулејман не доживеал да победи. Неговата смрт била скриена и раководењето со империјата продолжило без султанот, но во негово име, додека да дојде на престолот неговиот син од [[Рокселана]] - [[Селим II]], со кој започнала ерата на падот на империјата. == Рани години== [[Податотека:Semailname 47b.jpg|thumb|лево|150px|Сулејман во млади години]] Сулејман е роден во [[Трабзон]] на [[6 ноември]] [[1494]] година<ref>Clot, 25.</ref>. Негова мајка била [[Ајше Хафса султан]] која починала во [[1534]] година. Кога имал седум години Сулејман бил испратен да проучува [[наука]], [[историја]], [[литература]], [[теологија]] и воени тактики во училиштата на [[Топкапи-сарај]]. Како млад човек, тој се спријателил со [[Паргали Ибрахим-паша|Ибрахим Паргали]] кој подоцна му станал еден од најдоверливите соработници<ref>{{Наведена книга|first=Noel|last=Barber|title=The Sultans|url=https://archive.org/details/sultansbarb00barb|location=New York|publisher=[[Simon & Schuster]]|year=1973|pages=[https://archive.org/details/sultansbarb00barb/page/36 36]|isbn=0-7861-0682-4}}</ref>. На 17 години бил назначен за управител на Кафа и Маниса (тогаш [[Сарухан]]) а кратко време бил управител и на [[Едрене]]<ref>Clot, 28.</ref>. По смртта на неговиот татко [[Селим I]] ([[1465]]-[[1520]]) Сулејман влегол во [[Цариград]] каде бил прогласен за десеттиот султан на [[Османлиското Царство]]. Некои историчари тврдат дека во младоста Сулејман се восхитувал за [[Александар Велики]]<ref>Lamb, 14.</ref><ref>Barber, 23.</ref>. Тој бил под влијание на визијата на Александар на градење на светска империја, кои ќе ги опфати истокот и западот. == Воени и политички настани == === 1520 — 1529 === По наследувањето на неговиот татко, Сулејман започнал серија воени освојувања. Сулејман го започнал своето владеење со давање на пари на јаничарите и ослободил околу 600 египетски затвореници и некои трговци кои неговиот татко неправедно ги казнил. Високи офицери обвинети за суровост биле осудени и погубени. На почетокот од неговото владеење во [[1521]] година било задушено востанието на османлискиот управител на [[Дамаск]]. По ова Сулејман ги освоил двете места кои Мехмед Освојувачот не успеал да ги освои, [[Опсада на Белград (1521)|Белград во 1521]] и [[Опсада на Родос|Родос]] следната година. Падот на Белград во [[1521]] година претставувал третиот обид за освојување на унгарската тврдина од [[Османлии]]те<ref>Imber, 49.</ref>. Сулејман своите сили ги мобилизирал во мај [[1521]] година. За разлика од претходните два напади, во овој напад Османлиите одлучиле да нападнат преку реката [[Сава]]. За да се оствари овој напад, Османлиите најпрво морале да го заземат [[Срем]]. Бранителите упорно пружиле отпор но нивните ресурси биле доста исцрпени па градот морал да биде предаден на [[29 август]]. Падот на [[Белград]] ја покажала неспособноста на [[Кралство Унгарија]] да се спротивстави на растечката османлиска моќ. Следната [[1522]] година [[Османлии]]те го зазеле Родос од [[Малтешки ред|Рицарите на Свети Јован]]<ref>Kinross, 176.</ref>. По 145 дена преживеаните витези капитулирале и им било дозволено да го напуштат Родос, тие потоа скитале пет години сè додека не си нашле дом на [[Малта]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.malta.com/about-malta/history-of-malta.html |title=The History of Malta |accessdate=2014-08-10 |archive-date=2007-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070501155037/http://www.malta.com/about-malta/history-of-malta.html |url-status=dead }}</ref>. Османлиите со зазимањето на островот ја обезбедиле целосната контрола над источното [[Средоземје]]. Во [[1522]] година починал пашата Кајр Бег како [[управител на Египет]]. На негово место бил ставен [[Хаин Ахмед-паша]] во [[1523]] година. Ахмед-паша бил разочаран од оваа одлука на султанот бидејќи сметал дека треба да биде избран за главен везир чие место му било отстапено на неговиот соперник [[Паргали Ибрахим-паша]]. Така тој се самопрогласил за султан на [[Египет]] како независен од [[Османлиското Царство]]. Тој започнал да кова монети со својот лик со цел да ја легитимира својата власт. Сулејман веднаш испратил свои агенти кои извршиле неуспешен атентат во неговата бања, по кој настан тој се обидел да побегне од [[Каиро]] но набргу бил фатен и погубен. По неговата смрт, големиот везир Ибрахим-паша Паргали спровел обемни административни реформи од [[1525]], со кои отоманската власт во Египет се зацврстила и траела речиси три века. По три години без војна [[јаничари]]те на се побуниле и го пљачкосале еврејскиот кварт во [[Истанбул]] и куќите на офицерите. На Сулејман му се заканувала опасност, но бунтот бил потиснат, водачите биле погубени, а други ги загубиле своите позиции. Повеќето од јаничарите се смириле со подароци во пари и нов воен поход. Во април [[1526]] година султанот заедно со Ибрахим-паша заминале кон [[Унгарија]]. Унгарците доживеале катастрофален пораз во [[Мохачка битка (1526)|Мохачката битка]]<ref>Kinross, 187.</ref>. Унгарските аристократи исто како и во опсадата на Белград биле повторно неподготвени. Унгарската војска била поделена на три групи: во [[Трансилванија]] на чело со [[Јанош Заполски]], главната група која ја предводил самиот крал и една мала група под раководство на [[Кристоф Франкопан]]. Вкупниот број на војници на христијанските сојузници бил околу 35.000 луѓе наспроти 50.000 [[Османлии]]. Во почетокот на битката христијаните постигнале успех, но во следниот период таа била обиколена а унгарскиот крал сакал да побегне од бојното поле но се удавил во реката. Поголемиот дел од унгарските аристократи или загинале или биле погубени од султанот. Се смета дека повеќе од 14.000 Унгарци биле убиени во битката. По крајот на битката бил означен крајот на независноста на [[Кралство Унгарија]]. Така [[Бохемија]], северна и западна Унгарија станале дел од [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] на чело со [[Фердинанд I]], а Османлиите завладеале со централна и јужна [[Унгарија]] како и дел од [[Трансилванија]], поставувајќи го на чело на вазалската земја [[Јован Запола]]. Во меѓувреме Туркмените во [[Анадолија]] се побуниле. Во време кога во империјата доживеала финансиски тешкотии поради воените дејствија, па биле зголемени државните давачки. Додека Сулејман бил на воен поход во Унгарија, [[Џелали|Календар Челеби]] успеал да собере армија од 30.000 луѓе. Сулејман го испратил својот везир Ибрахим-паша по кое востанието било крваво задушено. По Мохачката битка, Османлиите биле принудени да се повлечат од [[Панонија|Панонската низнина]], главно поради ангажирањето на армијата во другите делови од имеријата. Најмногу од повлекувањето на Османлиите искористил Фердинанд I, поради неговите претензии да стане крал на Унгарија. Во 1527 година тој го поразил османлискиот вазал и ги зазел [[Будим]], [[Комаром]] и [[Секешфехервар]] (1528). Во тој период османлискиот султан и покрај молбата на неговиот вазал, тој не покренал нов воен поход. Кога Сулејман му објавил војна на Фердинанд во јануари [[1529]] година, тој, исто така, сакал да го освои и [[Падот на Алжир (1529)|западниот дел]] на [[Средоземје]]то, и затоа повторно дал поддршка на [[Хајредин Барбароса]] да отпатува кон [[Алжир]]. Барбароса добил поддршка од 2.000 јаничари, како и голема финансиска помош и ја зазел шпанската тврдина. [[Податотека:Anton Hickel - Roxelane und der Sultan.jpg|мини|десно|Султан Сулејман и Хурем Султан. Портрет од Антон Хикел]] Фердинанд бил во сојуз со царот [[Карло V]]. Забавена со дождови и поплави, османлиската војска на Сулејман морала да се откаже од опсадата на Виена во октомври [[1529]] година<ref>{{Наведена книга|first=Stephen|last=Turnbull|title=The Ottoman Empire 1326&nbsp;– 1699|url=https://archive.org/details/ottomanempire1320000turn|location=New York|publisher=[[Osprey Publishing]]|year=2003|pages=[https://archive.org/details/ottomanempire1320000turn/page/50 50]}}</ref>. Околу 40.000 Турци и 20.000 христијани биле убиени во бескорисната војна. Сулејман повел поход против царските сили во [[1532]], но се соочил со тврдоглав отпор од страна на градот Гунс. Акинџи коњицата и татарските сојузници ја ограбиле Штаерска во [[Австрија]] додека Сулејман се повлекувал назад кон [[Белград]]. Фердинанд испратил пратеник и било склучено примирје во [[1533]]. === 1530 — 1539 === По крајот на опсадата на Виена, Сулејман повел поход против царските сили во [[1532]], но се соочил со тврдоглав отпор од страна на градот Гунс. Акинџи коњицата и татарските сојузници ја ограбиле [[Штаерска]] во [[Австрија]] додека Сулејман се повлекувал назад кон Белград. Фердинанд испратил пратеник и било склучено примирје во [[1533]] година. Во меѓувреме во 1532 година започнала [[Отоманско-персиска војна (1532–1555)|Османлиско-персиската војна]]<ref name=imber51>Imber, 51.</ref>. Војната била предизвикана од територијалните спорови помеѓу двете империи, особено кога бегот од Битлиш одлучил да се стави себеси под персиска заштита. Исто така, Тахмасп го убил управителот на [[Багдад]] кој бил на страната на Сулејман. [[Персија]] во текот на војната сакала да направи сојуз со [[Хабсбуршка династија|Хабсбуршката династија]] со кое Османлиското Царство ќе биде нападната на два фронта. Во конфликтот, најпрвин Ибрахим-паша, а подоцна и самиот султан Сулејман започнале успешно да го зазимаат денешен [[Ирак]], каде во [[1534]] година го зазеле [[Багдад]]. Конфликтот завршил со потпишување на [[Договор од Амасија (1555)|договорот во Амасија]] во [[1555]] година меѓу двата владетели. Договорот ја дефинирал границата меѓу двете земји и истиот бил проследен со дваесетгодишен мир. Со овој договор, [[Ерменија]] и [[Грузија]] биле поделени меѓу двете земји подеднакво, [[Османлии]]те го добиле поголемиот дел од [[Ирак]] заедно со [[Багдад]] кој им овозможил излез на [[Персиски Залив|Персискиот Залив]], а [[Персија]] го задржала својот поранешен главен град [[Тебриз]]<ref name=sicker206>Sicker, 206.</ref>. Османлиите според договорот им дале дозвола на персиските верници да одат слободно во светите места [[Мека]] и [[Медина]]. Во Персија отоманскиот благајник Челеби имал лоши односи со везирот [[Паргали Ибрахим-паша]] бидејќи бил обвинет од него за проневера. Пред да биде погубен, Челеби му напишал писмо на Сулејман обвинувајќи го Ибрахим за предавство бидејќи себеси се нарекувал султан. Ибрахим, некогаш христијанин и сѐ уште роб на Сулејман, бил осомничен за непочитување на [[Куран]]от, за заговор со [[Франција]], и бил омразен поради неговото огромно богатство. Во [[1536]] Сулејман го поканил Ибрахим на вечера, и везирот бил пронајден убиен следното утро. Отоманската морнарица имала галии кои ги веслале воени заробеници. На успешниот пират [[Кајр ал-Дин]] му била дадена команда и [[Освојување на Тунис (1534)|Тунис бил освоен]] во [[1534]] година<ref>Crowley, p.56</ref>. Овој град бил нападнат и од страна на царот Карло V и неговата армада предводена од адмирал [[Андреа Дорија]]. [[Кајр ал-Дин]], познат како Барбароса поради неговата црвена брада избегал, а потоа облекувајќи ги неговите луѓе како [[Шпанци]] и под тоа знаме ги ограбувал Балеарските Острови, земајќи 5.700 затвореници од Порт Махон во Менорка. Во [[1536]] Османлиите изградиле двесте бродови со цел да ја нападнат [[Италија]] и [[Отранто]] [[Османлиска инвазија на Отранто|бил заземан следната година]]. Десет илјади Италијанци биле продадени на пазарите за робови во Истанбул. Во [[1537]] Венецијанците и се придружиле на "''светата лига''" на кралски сили против Турците но отоманската морнарица ги поразила доволно на Крф и во заливот Арта за да им овозможи на Турците да доминираат на [[Средоземје]]то во наредната третина на векот. Тие се согласиле на примирје во 1540 година, но Венеција морала да се откаже од [[Мореја]](Пелопонез) и нејзините егејски острови. Во [[1538]] година била организирана првата [[Отомански поморски експедиции во Индиски Океан|поморска експедиција]] кон [[Индиски Океан]]. По експедициите на [[Васко де Гама]], моќната португалска морнарица ја презела контролата на Индискиот Океан. [[Бахадур Шах]] апелирал до [[Цариград]] за заедничка акција против португалската морнарица<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.historycooperative.org/proceedings/seascapes/casale.html |title=History cooperative |accessdate=2012-08-03 |archive-date=2012-08-03 |archive-url=https://archive.today/20120803150840/www.historycooperative.org/proceedings/seascapes/casale.html |url-status=live }}</ref>. Сулејман I ја искористил оваа можност за да ја провери португалската доминација во Индискиот Океан и го именувал [[Хадим Сулејман-паша]] како адмирал на неговата флота<ref name="Özcan1997"/><ref>http://jis.oxfordjournals.org/content/7/1/32.extract</ref><ref name="Farooqi1989">{{Наведена книга|author=Naimur Rahman Farooqi|title=Mughal-Ottoman relations: a study of political & diplomatic relations between Mughal India and the Ottoman Empire, 1556-1748|url=http://books.google.com/books?id=uB1uAAAAMAAJ|accessdate=30 September 2012|year=1989|publisher=Idarah-i Adabiyat-i Delli}}</ref> . Поморските сили биле составени од околу 90 галии. Во [[1538]] година тој пловел кон [[Индија]] преку Црвеното и Арапското Море, само за да дознаее дека Бахадур Шах бил убиен за време на судирите со португалската морнарица и неговиот наследник направил сојуз со [[Португалија]]. Во [[1538]] година од страна на Османлиите бил окупиран Аден, на чело со Сулејман-паша. Османлиската флота на [[4 септември]] [[1538]] година престигнала [[Опсада на Диу|пред градот Диу]]. Ова претставувала најголемата османлиска флота некогаш пуштена по водите на Индиски Океан. Диу бил опсаден со 130 топови. И покрај постојаните напади, опсадата не успела. По неуспешната опсада, Османлиите се вратиле во Аден, каде се утврдиле со своите оружја. Сулејман-паша наредил да се започне втора опсада на Диу, но тоа не се случило. Во 1540 година, Португалците ги испратиле своите сили во Црвено Море, напаѓајќи ги Суакин и Кусајар, обидувајќи се да го заземат Суецкиот Канал со флота од 72 бродови. Во следните години следувале постојани битки помеѓу двете светски сили. === 1540 — 1552 === [[Податотека:Siege of Esztergom 1543.jpg|мини|десно|Опсадата на Острогон (1543)]] Во 1541 царот Карло V [[Алжирска инвазија (1541)|не успеал да го освои]] [[Алжир]], а две години подоцна Кајр ал-Дин (Барбароса) ги опустошил [[Неапол]] и [[Сицилија]]. По нивното закотвување во [[Марсеј]], Французите дозволиле Отоманската морнарица да оди во [[Тулон]], но Турците пустошејќи ги француските села предизвикале многу да избегаат. Во [[1544]] епидемија убила многу робови од галиите, и Турците заробувале француски христијани за да ги заменат. [[Франсоа I]] советувал [[Опсада на Ница|да се нападне Ница]], која била под власт на сојузникот на кралот, Војводата од Савоја, чиј замокот бил отпуштен. [[Кајр ал-Дин]] (Барбароса) починал во 1546 година. Конечно во 1554 Франсоа го раскинал овој сојуз со поткуп на Турците со подароци. Тургут, кој бил заробен и поминал четири години години како роб на галија пред да биде ослободен, на крајот станал Отоманската адмирал и [[Опсада на Триполи (1551)|го презел Триполи]] од [[Малтешки ред|витешкиот ред на Свети Јован]] во [[1551]]<ref>''Cervantes in Algiers: a captive's tale'' by María Antonia Garcés p. 25 [http://books.google.com/books?id=h97ivaPeOx8C&pg=PA25]</ref>, но тие се одмаздиле кога Тургут бил убиен во неуспешната опсада на Малта во [[1565]]. Јован Заполоја, натеран од унгарскиот националист Мартинуци, се оженил со полската принцеза Изабела кратко време пред неговата смрт во [[1540]] година. Нивниот едногодишен син Стефан бил прогласен за крал на Унгарија, но Османлиите сѐ уште ја окупирале неговата земја. Во [[1541]] година бил [[Опсада на Будим (1541)|опсаднат]] градот [[Будим]]. Опсадата резултирала со заземање на градот [[Буда (град)|Будим]]. По оваа победа, [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]] воспоставила контрола над [[централна Унгарија]]. Битката е дел од т.н. [[Мала војна во Унгарија]]. Победата претставува една од најзначајните на Османлиите против Фердинанд I, најмногу поради тоа што градот во следните 150 години бил под нивна контрола<ref>Garnier, p.200</ref>. Откако Фердинанд се обидел да ја презеде [[Пешта]], Сулејман во [[1543]] година се вратил во Унгарија и ја претворил катедралата во [[Будим]] во [[џамија]]. На крајот бил постигнат договор во [[1547]] година, во кој биле вклучени [[Франција]], [[Венеција]], и [[папа Павле III]]; Во [[1543]] година се случила неуспешната опсада на Ница во сојуз со Франција. Фердинанд се согласил да му исплаќа на султанот 30.000 дукати на годишно ниво. Ова му овозможило на Сулејман повторно да ја нападне [[Персија]], да го поврати Тебриз и да го преземе градот Ван во наредната година. Во [[1551]] монахот Мартинуци ја убедил Изабела да му ја предаде [[Трансилванија]] на Фердинанд, како дел од [[Австрија]], во замена за земјиште во [[Шлеска]]. Сулејман на ова реагирал со затворање на австрискиот пратеник две години, но Мартинуци бил прогласен за архиепископ и кардинал. Султанот го испратил Мехмед-паша Соколиќ со армија да ја преземе власта и поставил гарнизон во Липа во Трансилванија. Фердинанд ја опсадил Липа и го убил Мартинуци поради заговор со гарнизонот. Турските трупи извршиле инвазија и повторно го поразиле Фердинанд во [[1552]]. Наредната година Сулејман заминал на неговата последна персиска кампања, во која повторно го освоил [[Ерзурум]] и ја опустошил персиската земја по Горен Еуфрат. Примирјето довело до договор за мир во Амасија во [[1555]] година. Откако Карло V разбрал за поразот на неговиот брат, тој тргнал да се [[Алжирска инвазија (1541)|одмазди во Алжир]]. [[Алжир]] бил под контрола на Османлиите се нашол од [[1529]] година кога Сулејман I го зазел на чело со [[Хајредин Барбароса]]. Барбароса ја напуштил земјата во 1535 година, бидејќи бил избран за Голем адмирал на Османлиското Царство во [[Цариград]], па така тој бил заменет од страна на Хасан Ага. Силите на Хабсбуршката монархија многу доцна тргнале во војна, на [[28 септември]] [[1541]] година. Тоа се случило тогаш, главно поради проблемите во Германија и Фландрија. Целата флота се собрала во заливот кај [[Мајорка]]. Таа броела околу 500 бродови и 24.000 војници. По големото невреме кое ги зафатило регионите околу Мајорка и Алжир, флотата пред преговите на Алжир престигнала на 19 октомври. Во нападот учествувал и [[Ернан Кортес]], т.н. освојувач на [[Мексико]]. Војската на Карло на копно стапнала на [[23 октомври]], каде по ова бил формиран штабот. Војската главно била составена од [[Шпанци]], [[Германци]] и [[Италијанци]], во придружба на 150 витези од [[Малта]]. Поради големата сила која ја имал донесено царот во Алжир, се сметало дека градот многу бргу ќе падне во рацете на христијаните. Но во следните денови започнало да врне силен дожд и регионот бил зафатен од силно невреме. Голем дел од галиите потонале или биле оштетени . По ова започнал напад на Османлиите и царот бил опкружен. Тој бил извлечен со помош на Малтешкиот витешки ред. [[Андреа Дорија]] успеал да побегне во [[Кејп Матифу]], на околу 5 милји од [[Алжир]]. Тој му предложил на својот царот да се засолни заедно со него во Матифу. По долгите патувања, на [[3 декември]] конечно царот пристигнал во југоисточниот дел од Шпанија, кај Картагина. Во 1551 година Османлиите го зазеле [[Опсада на Триполи (1551)|Триполи]]. Триполи станал важен центар на империјата и престолнина на османлиската провинција [[Триполитанија]]. Подоцна во [[1560]] година од страна на христијаните бил направен обид за враќање на градот, но истиот завршил со неуспех. === 1553 — 1566 === Во [[1553]] година се случила окупација на островот [[Корзика]] заедно со [[Франција]]. Островот имал значително стратешко значење во западниот дел на Средоземјето, претставувајќи го центарот на комуникација на Хабсбуршката мрежа помеѓу денешна Шпанија и Италија. Заземањето на островот било од огромно значење за [[Франција]], која го окупирала а по ова и го зазела под своја контрола. Османлиите [[Опсада на Малта (1565)|ја опсадиле Малта]] во мај [[1565]] година и 700 Витези на Свети Јован биле држени внатре сè додека не пристигнале Шпанците во септември и не ги принудиле Турците да заминат. Повеќе од 20.000 Турци загинале или се бореле со болеста, додека 7.000 Малтежани и Шпанци ги загубиле своите животи. По неуспешната опсада на Малта, Сулејман освен војните со [[Португалија]] во [[Индиски Океан]] ги обновил и војните со Фердинанд со сила од околу 200.000 војници. Целта бил грофот [[Николај Зрински]], кој го убил миленикот Мухамед од Трикала во Сиклос во 1552 година. [[Податотека:OttomanEmpire1566.png|мини|десно|Османлиското Царство за време на смртта на Сулејман I]] [[Битка кај Сигетвар|Битката кај Сигетвар]] била последната на Сулејман I. Битката се случила во [[1566]] година против силите на Хабсбуршката монархија на чело со хрватскиот бан [[Никола Шубиќ]]. Претходно османлиската војска била засолнета во Будим и Белград. Големиот везир [[Мехмед-паша Соколовиќ]] го советувал на султанот најпрвин да се зазеде Сигетвар, а потоа да се продолжи кон Токај. Опсадата завршила со освојување на тврдината на градот од страна на Османлиите. Самиот султан Сулејман I не го дочекал паѓањето на градот, бидејќи починал во неговиот камп на [[5 септември]] [[1566]] година. Големиот везир [[Мехмед-паша Соколовиќ]] ја сокрил смртта на султанот, го убил докторот за да остане смртта во тајност и дал телото на Сулејман да се балсамира и наредил телото да не се закопа сè додека битката не биде добиена. == Културни и економски настани== Сулејман бил пофален од страна на царскиот пратеник Бузбек за неговата правда и за именување на способни и заслужни мажи за владините позициии. Во [[1535]] везирот Ибрахим направил договор со Французите што им овозможило да тргуваат слободно со дел од Отоманското Царство<ref name=imber51/> . Империјата на Сулејман вклучувала дваесет различни етнички групи и 21 влади, повеќето од нив биле во муслиманската [[Азија]], но тој ги третирал европските христијани со извесна толеранција по нивното освојување. Османлиските закони биле осовременети од [[Мула Ибрахим]] од [[Алеп]] и ослободени од традиционалните исламски закони. Христијаните се нашле под ''Кодексот за рајата'' и нивниот десеток и данокот од капитација биле толку умерени што некои селани избегале од христијанските господари во Унгарија за да бидат под османлиска власт. Казните биле модернизирани со парична казна како замена за физичкото казнување, осакатувањето и смртта во многу случаи, иако напорите за здобивање на чест сѐ уште можеле да значат сечење на рака за лажно сведочење, фалсификување, или дистрибуција на фалсификувани пари. Каматните стапки биле ограничени на 11%. Животните кои се користат за работа требало да бидат третирани љубезно. Сулејман бил многу богат со годишен приход од околу дванаесет милиони дукати; неговите војни биле плаќани од пленот (вклучувајќи ја и продажбата на многу луѓе како робови) и од данокот од христијанските вазали. Подоцна во неговото владеење тој почнал да бара подароци од службениците кои ги назначил на повисоки позиции. Судиите (кадии и муфтии) биле имуни на оданочување и конфискација на нивниот имот, што ги правело привилегирана елита. Осум колеџи се состанувале во главните џамии и во училиштата се студирала [[граматика]], [[синтакса]], [[логика]], [[метафизика]], [[филологија]], [[метафизика]], [[реторика]], [[геометрија]], [[астрономија]] и [[астрологија]]<ref name="atil24"/><ref>Russell, [http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE7D6163EF935A15752C0A961948260 The Age of Sultan Suleyman].</ref>. Високото образование обично го нагласувало исламскиот закон. Најпознат архитект во времето на Сулејман I бил [[Мимар Синан]]. Тој создал една нова ера не само во османлиската архитектура туку и во светската, создавајќи вкупно 334 градби во различни градови. Првата позначајна градба му била [[Џамија Шехзаде|џамијата Шехзаде]] од [[1548]] година, [[Сулејманова џамија|Сулејмановата џамија]] од [[1557]] година, и [[Селимова џамија|Селимовата џамија]] во [[Едрене]]. == Семејни настани == Султанот Сулејман имал четри жени. Од првата, Фулан хатун се родил во [[1512]] година се родил Махмуд кој починал по девет години. Во 1511 година се оженил со [[Ѓулфем хатун]], која му родила син но починал по само неколку месеци. Од бракот со [[Махидевран султан]] се родиле [[Разије султан]] и [[Шехзаде Мустафа|Мустафа]], и како прв син бил воспитуван како наследник на престолот. Целата работа се променила со пристигнувањето на украинката [[Александра Лисовска]] во харемот како поклон на султанот од [[Паргали Ибрахим-паша]]<ref>Ahmed, 43.</ref>. Нејзината харизма го привлекувала секој во харемот, поради кое го добила името Хурем кое во превод значи ''насмеана''. Таа бргу по пристигањето во харемот во палaтата [[Топкапи-сарај]] станала султанов сопатник во креветот. Бидејќи не служила само за сексуално задоволување и како мајка на можните машки наследници, таа се покажала и како добар оратор и искрен пријател. По големата кавга меѓу Махидевран и Рокселана, Сулејман ја протерал Махидевран и нејзиниот син Шехзаде Мустафа во градот Маниса. По ова [[Рокселана]] станала омилена на султанот, односно хасеки. Во [[1522]] година Рокселана го родила принцот [[Шехзаде Мехмед]]. Во 1526 година се родила [[Михримах султан]], која подоцна била омажена за [[Рустем-паша]]. Од Рокселана, на султанот му се родиле и [[Селим II|Селим]], [[Шехзаде Бајазит|Бајазит]] и [[Шехзаде Џихангир|Џихангир]]. Рокселана станала една од најсилните жени во харемот. Таа настојувала да ги исполни сите желби на Сулејман. Тој бил спремен да се ожени со неа и да ја прогласи за султанија, нешто што никогаш претходно не се било случило од настанувањето на империјата<ref name="Kinross236"/>. Така свадбата се случила во [[1530]] година.<ref>Mansel, 86.</ref>. Се смета дека [[Паргали Ибрахим-паша]] бил погубен поради големото влијание во империјата<ref>Margaret Rich Greer, Walter Mignolo, Maureen Quilligan. [http://books.google.com/books?id=T4_rFZLGF1IC&pg=PA41&dq=Parga%2Bibrahim+Pasha%2Bgreek&hl=el&ei=sCVdTIaoA8_-sQb1gNG4Bw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CC0Q6AEwADgU#v=snippet&q=%22Ibrahim%20Pasha%2C%20his%20intimate%20and%20grand%20vezir%2C%20a%20Greek%20from%20Parga%20in%20Epirus%22&f=false ''Rereading the Black Legend: the discourses of religious and racial difference in the Renaissance empires.''], University of Chicago Press, 2007. ISBN 978-0-226-30722-0, p. 41: "Ibrahim Pasha, his intimate and grand vezir, a Greek from Parga in Epirus"</ref><ref>Willem Frederik Bakker.[http://books.google.com/books?id=hAUVAAAAIAAJ&pg=PA312&dq=Parga%2Bibrahim+Pasha%2Bgreek&hl=el&ei=sCVdTIaoA8_-sQb1gNG4Bw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CDoQ6AEwAjgU#v=onepage&q=%22Ibrahim%20was%20the%20son%20of%20a%20Greek%20fisherman%20from%20the%20Epirot%20town%20of%20Parga%22&f=false ''Studia Byzantina et Neohellenica Neerlandica.''] BRILL, 1972. ISBN 978-90-04-03552-2 ,p. 312</ref> , но за неговата смрт најмногу одговорна била Рокселана. Сулејман започнал да се плаши и за неговиот престол па поради ова бил погубен. По смртта на Ибрахим-паша, на Сулејман како доверлив човек му останал само Рокселана. Како прв роден син, Мустафа бил наследник на османлискиот престол но според некои историчари по женидбата на Сулејман со [[Рокселана]] тој како свој наследник го гледал [[Шехзаде Мехмед]], најстариот син на Рокселана. Сулејман му овозможил повеќе прилики на Мехмед и според тоа тој го подготвувал за престолонаследник. По овие случувања, Мустафа доживеал и втор шок од страна на неговиот татко по неговото преместување од [[Маниса]] во [[Амасија]]. Владеењето во Маниса му било доделено на Мехмед. И покрај тоа што бил преместен во Амасија, [[Шехзаде Мустафа|Мустафа]] добил декрет според кој неговиот татко сѐ уште во него гледал како иден султан. Во [[1547]] година во времето на Османлиско-сефевидската војна, Сулејман се сретнал со своите три синови на различни места за да разговара за политичката ситуација во земјата. По ова следувала трка кон престолот меѓу тројцата браќа, вклучувајќи го Селим. Во [[1544]] година Селим бил испратен во Маниса како управител. Животот на Мустафа бил во опасност посебно по смртта на [[Паргали Ибрахим-паша]] и новиот сојуз меѓу [[Рустем-паша]] и Рокселана. Рокселана според повеќе извори направила заговор за убивање на Мустафа. Во текот на еден поход, Рустем-паша испратил еден од најдоверливите негови луѓе да извести дека султанот Сулејман не бил на чело на армијата, по кое војниците сметале дека дошло времето принцот Мустафа да го зазеде престолот. Султанот на ова многу се налутил. Така, во текот на Иранскиот поход, армијата на Сулејман заминала во градот Ерегли. Додека тој бил во Ергели, Руштем-паша му понудил на Мустафа да се приклучи кон армијата на неговиот татко. Претходно пак, Рустем го предупредил на султанот дека Мустафа се подготвувал да дојде во Ергели и да го убие на Сулејман. Мустафа ја прифатил понудата на Рустем-паша и заедно со својата војска заминал кон градот Ергели. Сулејман овој потег го видел како закана и решил Мустафа да го убие. Кога Мустафа влегол во шаторот на Сулејман за да се сретнат, стражарите на Сулејман го нападнале и по долгата борба го убиле на принцот. По неговата смрт, јаничарите и војниците на Мустафа протестирале против одлуката на Сулејман, и главно ги обвинувале Рокселана и Рустем-паша. По смртта на Мустафа, Сулејман останал со своите два сина Бајазит и Селим. Селим бил управител на Маниса а Бајазид на Ќутахија. Двата града биле речиси еднакво оддалечени од Истанбул. Сулејман го видел соперништвото меѓу своите два сина па затоа решил да ги смени од нивните должности. Така на Селим му била доделена Конија а на Бајазит Амасија. Но на ова се спротивставил Бајазит, а Селим со поддршка на неговиот татко и на чело со [[Мехмед-паша Соколовиќ]] го поразил својот брат во близина на Конија на [[31 мај]] [[1559]] година<ref>Prof. Dr. Yaşar Yücel-Prof. Dr. Ali Sevim: ''Türkiye Tarihi II'' (History of Turkey), AKDTYK yayınları, İstanbul,1990 p. 299-300</ref>. На Бајазит не му останало ништо друго туку да се врати во Амасија, но успеал да побегне во [[Персија]] заедно со своето семејство. Иако шахот во почетокот му посакал добредојде на младиот принц сепак подоцна по барање на Сулејман тој решил да ги предаде. Наместо тоа, на [[25 септември]] [[1561]] година Бајазид заедно со неговите четири сина биле погубени во Персија по налог на османлискиот султан<ref>Joseph von Hammer:Osmanlı Tarihi Vol II (condensation: Abdülkadir Karahan), Milliyet yayınları, İstanbul. p 36-37</ref>.. Така единствен наследник на Сулејман останал [[Селим II|Шехзаде Селим]]. == Везири== * [[Пири Мехмед-паша]] * [[Паргали Ибрахим-паша]] бил голем везир во периодот од [[1523]] до [[1536]] година. Служел на Сулејман уште во Маниса. Се оженил со неговата сестра Хатиџе султан. Бил погубен во [[1536]] година. * [[Ајас Мехмед-паша]] бил голем везир во периодот од [[1536]] до [[1539]] година. * [[Челеби Љутфи-паша]] бил голем везир во периодот од [[1539]] до [[1541]] година. Бил оженет со сестрата на Сулејман, [[Шах султан]]. * [[Хадим Сулејман-паша]] бил голем везир во периодот од [[1541]] до [[1544]] година. * [[Рустем-паша]] бил голем везир во периодот од [[1544]] до [[1553]] година како и во периодот од [[1555]] до [[1561]] година. Бил оженет со ќерката на Сулејман, [[Михрима султан]]. * [[Кара Ахмед-паша]] бил голем везир во периодот од [[1553]] до [[1555]] година. Бил оженет со сестрата на Сулејман, [[Фатма Султан]]. Погубен поради мито. * [[Семиз Али-паша]] бил голем везир во периодот од [[1561]] до [[1565]] година. * [[Мехмед-паша Соколовиќ]] бил последниот голем везир на Сулејман I од [[1565]] до [[1579]] година. Својата функција ја продолжил и во времето на Селим II. == Наводи == {{наводи|3}} {{Отомански султани}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Сулејман Величествениот| ]] [[Категорија:Отомански султани од 16 век]] [[Категорија:Родени во 1494 година]] [[Категорија:Починати во 1566 година]] [[Категорија:Луѓе од Трабзон]] [[Категорија:Отомански Турци]] [[Категорија:Туркиски владетели]] [[Категорија:Деца на Селим I]] 6qpsfd08y7dij4zq0s06pf9f9ubqqp4 5605918 5605917 2026-08-07T12:26:31Z Buli 2648 5605918 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Сулејман I | title = {{unbulleted list|[[Чувар на Двете Свети Џамии]]|Шах на Багдад во [[Османлиски Ирак|Ирак]]<ref name=caesar>{{cite book|title=medieval worlds comparative & interdisciplinary studies|volume=14|year=2021|chapter=These are the narratives of bygone years: Conquest of a Fortress as a Source of Legitimacy|author=Dimitri Korobeinikov|url=https://www.medievalworlds.net/0xc1aa5576%200x003d0810.pdf|publisher=Austrian Academy of Sciences Press|quote=That the Ottomans might have had a different view was demonstrated by Sultan Sulaymān the Magnificent, who called himself the shah of Baghdad in ‘Iraq (Shah-i Bagdād-i ‘Irāq), the Caesar of Rome (qayṣar-i Rūm), and the sultan in Egypt (Miṣra (i.e. Mısıra) Sulṭān) in the inscription in the fortress of Bender (Bendery, Tighina) in Moldova, AH 945 (29 May 1538–18 May 1539). The title qayṣar-i Rūm (Caesar of Rome) was a traditional designation of the Byzantine emperor in Persian and Ottoman sources (from the Arabic al-qayṣar al-Rūm).|page=180}}</ref>|[[Султан на Египет]]<ref name=caesar />|[[Цезар на Рим]]<ref name=caesar />|[[Каган]]<ref>{{cite book|title=Oriental Translation Fund|volume=33|year=1834|page=19}}</ref>}} | title_text = | more = | image = EmperorSuleiman.jpg | alt = | caption = Портрет, припишан на кругот на [[Тицијан]], датиран по 1543 година<ref>{{Cite web |last=del Torre |first=Francesca |last2=Deiters |first2=Wencke |title=Sultan Süleyman II in profile |url=https://islamicart.museumwnf.org/database_item.php?id=object;EPM;at;Mus22;10;en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260218221639/https://islamicart.museumwnf.org/database_item.php?id=object;EPM;at;Mus22;10;en |archive-date=18 February 2026 |access-date=18 February 2026 |website=Explore Islamic Art Collections |publisher=[[Museum with No Frontiers]]}}</ref> | succession = [[Список на султани на Османлиското Царство|Султан на Османлиската Империја]] ([[Падишах]]) | more_text = | reign = 30 септември 1520 – {{awrap|6 септември 1566}} | predecessor = [[Селим I]] | successor = [[Селим II]] | succession1 = [[Османлиски калиф]] | predecessor1 = Селим I | successor1 = Селим II | birth_date = 6 ноември 1494<ref name= AG-BM-encyc>{{Cite book |last=Ágoston |first=Gábor |editor-last=Ágoston |editor-first=Gábor |editor-first2= Bruce |editor-last2= Masters |title=Encyclopedia of the Ottoman Empire |chapter=Süleyman I |date=2009}}</ref>{{rp|541}} | birth_place = [[Трабзон]], [[Османлиска Империја]] | death_date = {{Death date and age|1566|09|06|1494|11|06|df=y}}<ref name= AG-BM-encyc />{{rp|545}} | death_place = [[Сигет]], [[Кралство Унгарија (1526–1867)|Кралство Унгарија]] | burial_place = {{Indented plainlist| * Внатрешните органи се погребани во [[Турбек]], Сигет, Унгарија * Телото е погребано во [[Сулејманова џамија|Сулејмановата џамија]], Истанбул, Турција }} | spouse = {{marriage|[[Хурем Султана]]|May 1534|15 April 1558|end=починала}}<ref name="Peirce 2017">{{Harvnb|Peirce|2017|pages=114}}</ref><br/>[[Махидевран]] | spouse_type = Consorts | issue = {{plainlist| * Шехзаде Махмуд * Шехзаде Мурат * [[Шехзаде Мустафа (син на Сулејман I)|Шехзаде Мустафа]] * [[Разије султан]] * [[Шехзаде Мехмед (син на Сулејман I)|Шехзаде Мехмед]] * [[Михримах султан]] * [[Селим II]] * [[Шехзаде Абдула (син на Сулејман I)|Шехзаде Абдула]] * [[Шехзаде Бајазит (син на Сулејман I)|Шехзаде Бајазит]] * [[Шехзаде Џихангир (син на Сулејман I)|Шехзаде Џихангир]] }} | full_name = Süleyman Şah bin Selim Şah Han<ref>{{cite book|title=Manuscript and Ferman Ornamentation Art in the Ottoman Empire|author1=Hüseyin Odabaş|author2=Coşkun Odabaş|page=123|year=2015}}</ref> | house = [[Отоманска династија|Османлии]] | house_type = Dynasty | father = [[Селим I]] | mother = [[Ајше Хафса султан]] | signature_type = [[Тугра]] | religion = [[Сунитски ислам]] | burial_date = | signature = Tughra of Suleiman I the Magnificent.svg }} {{Infobox Ottoman sultan |Sultan_Name= Сулејман бин Селим Хан |title=[[Список на отомански султани|Султан на]] [[Отоманското Царство]]<br/>[[Чувар на двете свети џамии]]<br/>[[Калиф]]<br/>[[Емир]] |image_portrait= EmperorSuleiman.jpg |image_tugra= Tughra of Suleiman I the Magnificent.svg |caption= |reign= 1520–1566 (46 години) |Military= Територијално проширување на Отоманското Царство |coronation= 30 септември 1520 |name = <br/>Сулејман Величествениот<br/>Сулејман Законодавецот<br/>سلطان سليمان اول |fullname= Сулејман бин Селим Хан |before= [[Селим I]] |after= [[Селим II]] |suc-type= Heir Apparent |consort= [[Рокселана]] |issue= Шехзаде Махмуд (1511–1521)<br/> [[Шехзаде Мустафа (син на Сулејман I)|Шехзаде Мустафа]] (1515–1553)<br/> [[Шехзаде Мехмед (син на Сулејман I)|Шехзаде Мехмед]] (1521–1543)<br/> [[Шехзаде Абдула (син на Сулејман I)|Шехзаде Абдула]] (1522-1524)<br /> [[Михримах султан]] (1524–1578)<br/> [[Селим II|Шехзаде Селим]] (1525–1574)<br/> [[Шехзаде Бајазит (син на Сулејман I)|Шехзаде Бајазит]] (1527–1561)<br/> [[Шехзаде Џихангир (син на Сулејман I)|Шехзаде Џихангир]] (1535–1553)<br/> |royal house= [[Отоманска династија]] |father= [[Селим I]] |mother= [[Ајше Хафса султан]] |birth_date={{birth date|1494|11|06|df=y}} |birth_place=[[Трабзон]] |death_date= 7 септември 1566 (на 71 година) |death_place=[[Сигетвар]], [[Унгарија]] |burial_place=[[Сулејманова џамија]], [[Цариград]]<ref>''The Encyclopædia Britannica'', Vol.7, Edited by Hugh Chisholm, (1911), 3; ''Constantinople, the capital of the Turkish Empire...''</ref><ref>[http://concise.britannica.com/ebc/article-9368294/Istanbul Britannica, Istanbul] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071218080707/http://concise.britannica.com/ebc/article-9368294/Istanbul |date=2007-12-18 }}:''When the Republic of Turkey was founded in 1923, the capital was moved to Ankara, and Constantinople was officially renamed Istanbul in 1930.''</ref> (денешен [[Истанбул]]) |spouse 2= [[Хасеки]] [[Хурем султан]] <br/>[[Махидевран султан]] |religion=[[суни ислам]] |}} '''Сулејман I''' ({{langx|ota|{{Script|Arab|سلطان سليمان اول}}}}, ''Sultān Suleimān-i evvel'' или {{rtl-lang|ota|{{Script|Arab|قانونى سلطان سليمان}}}}, ''Kānūnī Sultān Suleimān'', [[турски]]: ''I. Süleyman'') — десеттиот [[султан]] на [[Отоманското Царство]] со кое управувал во периодот од 1520 до 1566 г. и со тоа најдолго се задржал на престолот од сите султани. Во европската традиција е познат како ''Сулејман Величествениот''<ref>Merriman.</ref> а во источната како ''Законодавецот'' ([[турски]]: ''Kanuni''; [[арапски]]: القانونى‎, ''al‐Qānūnī'') главно поради воведување на реформи во законодавниот систем на земјата. Освен законодавни, тој спровел и административни, воени, судски, даночни и образовни реформи. Во текот на неговото владеење империјата се протегала од [[Будимпешта]] на [[Дунав]] до [[Асуан]] и реката [[Нил]], заедно со реките [[Еуфрат]] и [[Тигар]] до [[Грузија]] и [[Гибралтар]]. Сулејман бил истакнат поет а исто така и голем заштитник на културата, литературата и архитектонскиот развој<ref name=atil24>Atıl, 24.</ref>. Тој зборувал пет јазици: отомански, арапски, чагатаи, персиски и српски јазик. Во последните дваесет години бил под влијание на неговата омилена [[Рокселана]], која успеала да стане законска жена на султанот, нешто што не можела да постигне ниту една од наложниците во изминатите два века. Започнувајќи кампања во Унгарија, Сулејман не доживеал да победи. Неговата смрт била скриена и раководењето со империјата продолжило без султанот, но во негово име, додека да дојде на престолот неговиот син од [[Рокселана]] - [[Селим II]], со кој започнала ерата на падот на империјата. == Рани години== [[Податотека:Semailname 47b.jpg|thumb|лево|150px|Сулејман во млади години]] Сулејман е роден во [[Трабзон]] на [[6 ноември]] [[1494]] година<ref>Clot, 25.</ref>. Негова мајка била [[Ајше Хафса султан]] која починала во [[1534]] година. Кога имал седум години Сулејман бил испратен да проучува [[наука]], [[историја]], [[литература]], [[теологија]] и воени тактики во училиштата на [[Топкапи-сарај]]. Како млад човек, тој се спријателил со [[Паргали Ибрахим-паша|Ибрахим Паргали]] кој подоцна му станал еден од најдоверливите соработници<ref>{{Наведена книга|first=Noel|last=Barber|title=The Sultans|url=https://archive.org/details/sultansbarb00barb|location=New York|publisher=[[Simon & Schuster]]|year=1973|pages=[https://archive.org/details/sultansbarb00barb/page/36 36]|isbn=0-7861-0682-4}}</ref>. На 17 години бил назначен за управител на Кафа и Маниса (тогаш [[Сарухан]]) а кратко време бил управител и на [[Едрене]]<ref>Clot, 28.</ref>. По смртта на неговиот татко [[Селим I]] ([[1465]]-[[1520]]) Сулејман влегол во [[Цариград]] каде бил прогласен за десеттиот султан на [[Османлиското Царство]]. Некои историчари тврдат дека во младоста Сулејман се восхитувал за [[Александар Велики]]<ref>Lamb, 14.</ref><ref>Barber, 23.</ref>. Тој бил под влијание на визијата на Александар на градење на светска империја, кои ќе ги опфати истокот и западот. == Воени и политички настани == === 1520 — 1529 === По наследувањето на неговиот татко, Сулејман започнал серија воени освојувања. Сулејман го започнал своето владеење со давање на пари на јаничарите и ослободил околу 600 египетски затвореници и некои трговци кои неговиот татко неправедно ги казнил. Високи офицери обвинети за суровост биле осудени и погубени. На почетокот од неговото владеење во [[1521]] година било задушено востанието на османлискиот управител на [[Дамаск]]. По ова Сулејман ги освоил двете места кои Мехмед Освојувачот не успеал да ги освои, [[Опсада на Белград (1521)|Белград во 1521]] и [[Опсада на Родос|Родос]] следната година. Падот на Белград во [[1521]] година претставувал третиот обид за освојување на унгарската тврдина од [[Османлии]]те<ref>Imber, 49.</ref>. Сулејман своите сили ги мобилизирал во мај [[1521]] година. За разлика од претходните два напади, во овој напад Османлиите одлучиле да нападнат преку реката [[Сава]]. За да се оствари овој напад, Османлиите најпрво морале да го заземат [[Срем]]. Бранителите упорно пружиле отпор но нивните ресурси биле доста исцрпени па градот морал да биде предаден на [[29 август]]. Падот на [[Белград]] ја покажала неспособноста на [[Кралство Унгарија]] да се спротивстави на растечката османлиска моќ. Следната [[1522]] година [[Османлии]]те го зазеле Родос од [[Малтешки ред|Рицарите на Свети Јован]]<ref>Kinross, 176.</ref>. По 145 дена преживеаните витези капитулирале и им било дозволено да го напуштат Родос, тие потоа скитале пет години сè додека не си нашле дом на [[Малта]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.malta.com/about-malta/history-of-malta.html |title=The History of Malta |accessdate=2014-08-10 |archive-date=2007-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070501155037/http://www.malta.com/about-malta/history-of-malta.html |url-status=dead }}</ref>. Османлиите со зазимањето на островот ја обезбедиле целосната контрола над источното [[Средоземје]]. Во [[1522]] година починал пашата Кајр Бег како [[управител на Египет]]. На негово место бил ставен [[Хаин Ахмед-паша]] во [[1523]] година. Ахмед-паша бил разочаран од оваа одлука на султанот бидејќи сметал дека треба да биде избран за главен везир чие место му било отстапено на неговиот соперник [[Паргали Ибрахим-паша]]. Така тој се самопрогласил за султан на [[Египет]] како независен од [[Османлиското Царство]]. Тој започнал да кова монети со својот лик со цел да ја легитимира својата власт. Сулејман веднаш испратил свои агенти кои извршиле неуспешен атентат во неговата бања, по кој настан тој се обидел да побегне од [[Каиро]] но набргу бил фатен и погубен. По неговата смрт, големиот везир Ибрахим-паша Паргали спровел обемни административни реформи од [[1525]], со кои отоманската власт во Египет се зацврстила и траела речиси три века. По три години без војна [[јаничари]]те на се побуниле и го пљачкосале еврејскиот кварт во [[Истанбул]] и куќите на офицерите. На Сулејман му се заканувала опасност, но бунтот бил потиснат, водачите биле погубени, а други ги загубиле своите позиции. Повеќето од јаничарите се смириле со подароци во пари и нов воен поход. Во април [[1526]] година султанот заедно со Ибрахим-паша заминале кон [[Унгарија]]. Унгарците доживеале катастрофален пораз во [[Мохачка битка (1526)|Мохачката битка]]<ref>Kinross, 187.</ref>. Унгарските аристократи исто како и во опсадата на Белград биле повторно неподготвени. Унгарската војска била поделена на три групи: во [[Трансилванија]] на чело со [[Јанош Заполски]], главната група која ја предводил самиот крал и една мала група под раководство на [[Кристоф Франкопан]]. Вкупниот број на војници на христијанските сојузници бил околу 35.000 луѓе наспроти 50.000 [[Османлии]]. Во почетокот на битката христијаните постигнале успех, но во следниот период таа била обиколена а унгарскиот крал сакал да побегне од бојното поле но се удавил во реката. Поголемиот дел од унгарските аристократи или загинале или биле погубени од султанот. Се смета дека повеќе од 14.000 Унгарци биле убиени во битката. По крајот на битката бил означен крајот на независноста на [[Кралство Унгарија]]. Така [[Бохемија]], северна и западна Унгарија станале дел од [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] на чело со [[Фердинанд I]], а Османлиите завладеале со централна и јужна [[Унгарија]] како и дел од [[Трансилванија]], поставувајќи го на чело на вазалската земја [[Јован Запола]]. Во меѓувреме Туркмените во [[Анадолија]] се побуниле. Во време кога во империјата доживеала финансиски тешкотии поради воените дејствија, па биле зголемени државните давачки. Додека Сулејман бил на воен поход во Унгарија, [[Џелали|Календар Челеби]] успеал да собере армија од 30.000 луѓе. Сулејман го испратил својот везир Ибрахим-паша по кое востанието било крваво задушено. По Мохачката битка, Османлиите биле принудени да се повлечат од [[Панонија|Панонската низнина]], главно поради ангажирањето на армијата во другите делови од имеријата. Најмногу од повлекувањето на Османлиите искористил Фердинанд I, поради неговите претензии да стане крал на Унгарија. Во 1527 година тој го поразил османлискиот вазал и ги зазел [[Будим]], [[Комаром]] и [[Секешфехервар]] (1528). Во тој период османлискиот султан и покрај молбата на неговиот вазал, тој не покренал нов воен поход. Кога Сулејман му објавил војна на Фердинанд во јануари [[1529]] година, тој, исто така, сакал да го освои и [[Падот на Алжир (1529)|западниот дел]] на [[Средоземје]]то, и затоа повторно дал поддршка на [[Хајредин Барбароса]] да отпатува кон [[Алжир]]. Барбароса добил поддршка од 2.000 јаничари, како и голема финансиска помош и ја зазел шпанската тврдина. [[Податотека:Anton Hickel - Roxelane und der Sultan.jpg|мини|десно|Султан Сулејман и Хурем Султан. Портрет од Антон Хикел]] Фердинанд бил во сојуз со царот [[Карло V]]. Забавена со дождови и поплави, османлиската војска на Сулејман морала да се откаже од опсадата на Виена во октомври [[1529]] година<ref>{{Наведена книга|first=Stephen|last=Turnbull|title=The Ottoman Empire 1326&nbsp;– 1699|url=https://archive.org/details/ottomanempire1320000turn|location=New York|publisher=[[Osprey Publishing]]|year=2003|pages=[https://archive.org/details/ottomanempire1320000turn/page/50 50]}}</ref>. Околу 40.000 Турци и 20.000 христијани биле убиени во бескорисната војна. Сулејман повел поход против царските сили во [[1532]], но се соочил со тврдоглав отпор од страна на градот Гунс. Акинџи коњицата и татарските сојузници ја ограбиле Штаерска во [[Австрија]] додека Сулејман се повлекувал назад кон [[Белград]]. Фердинанд испратил пратеник и било склучено примирје во [[1533]]. === 1530 — 1539 === По крајот на опсадата на Виена, Сулејман повел поход против царските сили во [[1532]], но се соочил со тврдоглав отпор од страна на градот Гунс. Акинџи коњицата и татарските сојузници ја ограбиле [[Штаерска]] во [[Австрија]] додека Сулејман се повлекувал назад кон Белград. Фердинанд испратил пратеник и било склучено примирје во [[1533]] година. Во меѓувреме во 1532 година започнала [[Отоманско-персиска војна (1532–1555)|Османлиско-персиската војна]]<ref name=imber51>Imber, 51.</ref>. Војната била предизвикана од територијалните спорови помеѓу двете империи, особено кога бегот од Битлиш одлучил да се стави себеси под персиска заштита. Исто така, Тахмасп го убил управителот на [[Багдад]] кој бил на страната на Сулејман. [[Персија]] во текот на војната сакала да направи сојуз со [[Хабсбуршка династија|Хабсбуршката династија]] со кое Османлиското Царство ќе биде нападната на два фронта. Во конфликтот, најпрвин Ибрахим-паша, а подоцна и самиот султан Сулејман започнале успешно да го зазимаат денешен [[Ирак]], каде во [[1534]] година го зазеле [[Багдад]]. Конфликтот завршил со потпишување на [[Договор од Амасија (1555)|договорот во Амасија]] во [[1555]] година меѓу двата владетели. Договорот ја дефинирал границата меѓу двете земји и истиот бил проследен со дваесетгодишен мир. Со овој договор, [[Ерменија]] и [[Грузија]] биле поделени меѓу двете земји подеднакво, [[Османлии]]те го добиле поголемиот дел од [[Ирак]] заедно со [[Багдад]] кој им овозможил излез на [[Персиски Залив|Персискиот Залив]], а [[Персија]] го задржала својот поранешен главен град [[Тебриз]]<ref name=sicker206>Sicker, 206.</ref>. Османлиите според договорот им дале дозвола на персиските верници да одат слободно во светите места [[Мека]] и [[Медина]]. Во Персија отоманскиот благајник Челеби имал лоши односи со везирот [[Паргали Ибрахим-паша]] бидејќи бил обвинет од него за проневера. Пред да биде погубен, Челеби му напишал писмо на Сулејман обвинувајќи го Ибрахим за предавство бидејќи себеси се нарекувал султан. Ибрахим, некогаш христијанин и сѐ уште роб на Сулејман, бил осомничен за непочитување на [[Куран]]от, за заговор со [[Франција]], и бил омразен поради неговото огромно богатство. Во [[1536]] Сулејман го поканил Ибрахим на вечера, и везирот бил пронајден убиен следното утро. Отоманската морнарица имала галии кои ги веслале воени заробеници. На успешниот пират [[Кајр ал-Дин]] му била дадена команда и [[Освојување на Тунис (1534)|Тунис бил освоен]] во [[1534]] година<ref>Crowley, p.56</ref>. Овој град бил нападнат и од страна на царот Карло V и неговата армада предводена од адмирал [[Андреа Дорија]]. [[Кајр ал-Дин]], познат како Барбароса поради неговата црвена брада избегал, а потоа облекувајќи ги неговите луѓе како [[Шпанци]] и под тоа знаме ги ограбувал Балеарските Острови, земајќи 5.700 затвореници од Порт Махон во Менорка. Во [[1536]] Османлиите изградиле двесте бродови со цел да ја нападнат [[Италија]] и [[Отранто]] [[Османлиска инвазија на Отранто|бил заземан следната година]]. Десет илјади Италијанци биле продадени на пазарите за робови во Истанбул. Во [[1537]] Венецијанците и се придружиле на "''светата лига''" на кралски сили против Турците но отоманската морнарица ги поразила доволно на Крф и во заливот Арта за да им овозможи на Турците да доминираат на [[Средоземје]]то во наредната третина на векот. Тие се согласиле на примирје во 1540 година, но Венеција морала да се откаже од [[Мореја]](Пелопонез) и нејзините егејски острови. Во [[1538]] година била организирана првата [[Отомански поморски експедиции во Индиски Океан|поморска експедиција]] кон [[Индиски Океан]]. По експедициите на [[Васко де Гама]], моќната португалска морнарица ја презела контролата на Индискиот Океан. [[Бахадур Шах]] апелирал до [[Цариград]] за заедничка акција против португалската морнарица<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.historycooperative.org/proceedings/seascapes/casale.html |title=History cooperative |accessdate=2012-08-03 |archive-date=2012-08-03 |archive-url=https://archive.today/20120803150840/www.historycooperative.org/proceedings/seascapes/casale.html |url-status=live }}</ref>. Сулејман I ја искористил оваа можност за да ја провери португалската доминација во Индискиот Океан и го именувал [[Хадим Сулејман-паша]] како адмирал на неговата флота<ref name="Özcan1997"/><ref>http://jis.oxfordjournals.org/content/7/1/32.extract</ref><ref name="Farooqi1989">{{Наведена книга|author=Naimur Rahman Farooqi|title=Mughal-Ottoman relations: a study of political & diplomatic relations between Mughal India and the Ottoman Empire, 1556-1748|url=http://books.google.com/books?id=uB1uAAAAMAAJ|accessdate=30 September 2012|year=1989|publisher=Idarah-i Adabiyat-i Delli}}</ref> . Поморските сили биле составени од околу 90 галии. Во [[1538]] година тој пловел кон [[Индија]] преку Црвеното и Арапското Море, само за да дознаее дека Бахадур Шах бил убиен за време на судирите со португалската морнарица и неговиот наследник направил сојуз со [[Португалија]]. Во [[1538]] година од страна на Османлиите бил окупиран Аден, на чело со Сулејман-паша. Османлиската флота на [[4 септември]] [[1538]] година престигнала [[Опсада на Диу|пред градот Диу]]. Ова претставувала најголемата османлиска флота некогаш пуштена по водите на Индиски Океан. Диу бил опсаден со 130 топови. И покрај постојаните напади, опсадата не успела. По неуспешната опсада, Османлиите се вратиле во Аден, каде се утврдиле со своите оружја. Сулејман-паша наредил да се започне втора опсада на Диу, но тоа не се случило. Во 1540 година, Португалците ги испратиле своите сили во Црвено Море, напаѓајќи ги Суакин и Кусајар, обидувајќи се да го заземат Суецкиот Канал со флота од 72 бродови. Во следните години следувале постојани битки помеѓу двете светски сили. === 1540 — 1552 === [[Податотека:Siege of Esztergom 1543.jpg|мини|десно|Опсадата на Острогон (1543)]] Во 1541 царот Карло V [[Алжирска инвазија (1541)|не успеал да го освои]] [[Алжир]], а две години подоцна Кајр ал-Дин (Барбароса) ги опустошил [[Неапол]] и [[Сицилија]]. По нивното закотвување во [[Марсеј]], Французите дозволиле Отоманската морнарица да оди во [[Тулон]], но Турците пустошејќи ги француските села предизвикале многу да избегаат. Во [[1544]] епидемија убила многу робови од галиите, и Турците заробувале француски христијани за да ги заменат. [[Франсоа I]] советувал [[Опсада на Ница|да се нападне Ница]], која била под власт на сојузникот на кралот, Војводата од Савоја, чиј замокот бил отпуштен. [[Кајр ал-Дин]] (Барбароса) починал во 1546 година. Конечно во 1554 Франсоа го раскинал овој сојуз со поткуп на Турците со подароци. Тургут, кој бил заробен и поминал четири години години како роб на галија пред да биде ослободен, на крајот станал Отоманската адмирал и [[Опсада на Триполи (1551)|го презел Триполи]] од [[Малтешки ред|витешкиот ред на Свети Јован]] во [[1551]]<ref>''Cervantes in Algiers: a captive's tale'' by María Antonia Garcés p. 25 [http://books.google.com/books?id=h97ivaPeOx8C&pg=PA25]</ref>, но тие се одмаздиле кога Тургут бил убиен во неуспешната опсада на Малта во [[1565]]. Јован Заполоја, натеран од унгарскиот националист Мартинуци, се оженил со полската принцеза Изабела кратко време пред неговата смрт во [[1540]] година. Нивниот едногодишен син Стефан бил прогласен за крал на Унгарија, но Османлиите сѐ уште ја окупирале неговата земја. Во [[1541]] година бил [[Опсада на Будим (1541)|опсаднат]] градот [[Будим]]. Опсадата резултирала со заземање на градот [[Буда (град)|Будим]]. По оваа победа, [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]] воспоставила контрола над [[централна Унгарија]]. Битката е дел од т.н. [[Мала војна во Унгарија]]. Победата претставува една од најзначајните на Османлиите против Фердинанд I, најмногу поради тоа што градот во следните 150 години бил под нивна контрола<ref>Garnier, p.200</ref>. Откако Фердинанд се обидел да ја презеде [[Пешта]], Сулејман во [[1543]] година се вратил во Унгарија и ја претворил катедралата во [[Будим]] во [[џамија]]. На крајот бил постигнат договор во [[1547]] година, во кој биле вклучени [[Франција]], [[Венеција]], и [[папа Павле III]]; Во [[1543]] година се случила неуспешната опсада на Ница во сојуз со Франција. Фердинанд се согласил да му исплаќа на султанот 30.000 дукати на годишно ниво. Ова му овозможило на Сулејман повторно да ја нападне [[Персија]], да го поврати Тебриз и да го преземе градот Ван во наредната година. Во [[1551]] монахот Мартинуци ја убедил Изабела да му ја предаде [[Трансилванија]] на Фердинанд, како дел од [[Австрија]], во замена за земјиште во [[Шлеска]]. Сулејман на ова реагирал со затворање на австрискиот пратеник две години, но Мартинуци бил прогласен за архиепископ и кардинал. Султанот го испратил Мехмед-паша Соколиќ со армија да ја преземе власта и поставил гарнизон во Липа во Трансилванија. Фердинанд ја опсадил Липа и го убил Мартинуци поради заговор со гарнизонот. Турските трупи извршиле инвазија и повторно го поразиле Фердинанд во [[1552]]. Наредната година Сулејман заминал на неговата последна персиска кампања, во која повторно го освоил [[Ерзурум]] и ја опустошил персиската земја по Горен Еуфрат. Примирјето довело до договор за мир во Амасија во [[1555]] година. Откако Карло V разбрал за поразот на неговиот брат, тој тргнал да се [[Алжирска инвазија (1541)|одмазди во Алжир]]. [[Алжир]] бил под контрола на Османлиите се нашол од [[1529]] година кога Сулејман I го зазел на чело со [[Хајредин Барбароса]]. Барбароса ја напуштил земјата во 1535 година, бидејќи бил избран за Голем адмирал на Османлиското Царство во [[Цариград]], па така тој бил заменет од страна на Хасан Ага. Силите на Хабсбуршката монархија многу доцна тргнале во војна, на [[28 септември]] [[1541]] година. Тоа се случило тогаш, главно поради проблемите во Германија и Фландрија. Целата флота се собрала во заливот кај [[Мајорка]]. Таа броела околу 500 бродови и 24.000 војници. По големото невреме кое ги зафатило регионите околу Мајорка и Алжир, флотата пред преговите на Алжир престигнала на 19 октомври. Во нападот учествувал и [[Ернан Кортес]], т.н. освојувач на [[Мексико]]. Војската на Карло на копно стапнала на [[23 октомври]], каде по ова бил формиран штабот. Војската главно била составена од [[Шпанци]], [[Германци]] и [[Италијанци]], во придружба на 150 витези од [[Малта]]. Поради големата сила која ја имал донесено царот во Алжир, се сметало дека градот многу бргу ќе падне во рацете на христијаните. Но во следните денови започнало да врне силен дожд и регионот бил зафатен од силно невреме. Голем дел од галиите потонале или биле оштетени . По ова започнал напад на Османлиите и царот бил опкружен. Тој бил извлечен со помош на Малтешкиот витешки ред. [[Андреа Дорија]] успеал да побегне во [[Кејп Матифу]], на околу 5 милји од [[Алжир]]. Тој му предложил на својот царот да се засолни заедно со него во Матифу. По долгите патувања, на [[3 декември]] конечно царот пристигнал во југоисточниот дел од Шпанија, кај Картагина. Во 1551 година Османлиите го зазеле [[Опсада на Триполи (1551)|Триполи]]. Триполи станал важен центар на империјата и престолнина на османлиската провинција [[Триполитанија]]. Подоцна во [[1560]] година од страна на христијаните бил направен обид за враќање на градот, но истиот завршил со неуспех. === 1553 — 1566 === Во [[1553]] година се случила окупација на островот [[Корзика]] заедно со [[Франција]]. Островот имал значително стратешко значење во западниот дел на Средоземјето, претставувајќи го центарот на комуникација на Хабсбуршката мрежа помеѓу денешна Шпанија и Италија. Заземањето на островот било од огромно значење за [[Франција]], која го окупирала а по ова и го зазела под своја контрола. Османлиите [[Опсада на Малта (1565)|ја опсадиле Малта]] во мај [[1565]] година и 700 Витези на Свети Јован биле држени внатре сè додека не пристигнале Шпанците во септември и не ги принудиле Турците да заминат. Повеќе од 20.000 Турци загинале или се бореле со болеста, додека 7.000 Малтежани и Шпанци ги загубиле своите животи. По неуспешната опсада на Малта, Сулејман освен војните со [[Португалија]] во [[Индиски Океан]] ги обновил и војните со Фердинанд со сила од околу 200.000 војници. Целта бил грофот [[Николај Зрински]], кој го убил миленикот Мухамед од Трикала во Сиклос во 1552 година. [[Податотека:OttomanEmpire1566.png|мини|десно|Османлиското Царство за време на смртта на Сулејман I]] [[Битка кај Сигетвар|Битката кај Сигетвар]] била последната на Сулејман I. Битката се случила во [[1566]] година против силите на Хабсбуршката монархија на чело со хрватскиот бан [[Никола Шубиќ]]. Претходно османлиската војска била засолнета во Будим и Белград. Големиот везир [[Мехмед-паша Соколовиќ]] го советувал на султанот најпрвин да се зазеде Сигетвар, а потоа да се продолжи кон Токај. Опсадата завршила со освојување на тврдината на градот од страна на Османлиите. Самиот султан Сулејман I не го дочекал паѓањето на градот, бидејќи починал во неговиот камп на [[5 септември]] [[1566]] година. Големиот везир [[Мехмед-паша Соколовиќ]] ја сокрил смртта на султанот, го убил докторот за да остане смртта во тајност и дал телото на Сулејман да се балсамира и наредил телото да не се закопа сè додека битката не биде добиена. == Културни и економски настани== Сулејман бил пофален од страна на царскиот пратеник Бузбек за неговата правда и за именување на способни и заслужни мажи за владините позициии. Во [[1535]] везирот Ибрахим направил договор со Французите што им овозможило да тргуваат слободно со дел од Отоманското Царство<ref name=imber51/> . Империјата на Сулејман вклучувала дваесет различни етнички групи и 21 влади, повеќето од нив биле во муслиманската [[Азија]], но тој ги третирал европските христијани со извесна толеранција по нивното освојување. Османлиските закони биле осовременети од [[Мула Ибрахим]] од [[Алеп]] и ослободени од традиционалните исламски закони. Христијаните се нашле под ''Кодексот за рајата'' и нивниот десеток и данокот од капитација биле толку умерени што некои селани избегале од христијанските господари во Унгарија за да бидат под османлиска власт. Казните биле модернизирани со парична казна како замена за физичкото казнување, осакатувањето и смртта во многу случаи, иако напорите за здобивање на чест сѐ уште можеле да значат сечење на рака за лажно сведочење, фалсификување, или дистрибуција на фалсификувани пари. Каматните стапки биле ограничени на 11%. Животните кои се користат за работа требало да бидат третирани љубезно. Сулејман бил многу богат со годишен приход од околу дванаесет милиони дукати; неговите војни биле плаќани од пленот (вклучувајќи ја и продажбата на многу луѓе како робови) и од данокот од христијанските вазали. Подоцна во неговото владеење тој почнал да бара подароци од службениците кои ги назначил на повисоки позиции. Судиите (кадии и муфтии) биле имуни на оданочување и конфискација на нивниот имот, што ги правело привилегирана елита. Осум колеџи се состанувале во главните џамии и во училиштата се студирала [[граматика]], [[синтакса]], [[логика]], [[метафизика]], [[филологија]], [[метафизика]], [[реторика]], [[геометрија]], [[астрономија]] и [[астрологија]]<ref name="atil24"/><ref>Russell, [http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE7D6163EF935A15752C0A961948260 The Age of Sultan Suleyman].</ref>. Високото образование обично го нагласувало исламскиот закон. Најпознат архитект во времето на Сулејман I бил [[Мимар Синан]]. Тој создал една нова ера не само во османлиската архитектура туку и во светската, создавајќи вкупно 334 градби во различни градови. Првата позначајна градба му била [[Џамија Шехзаде|џамијата Шехзаде]] од [[1548]] година, [[Сулејманова џамија|Сулејмановата џамија]] од [[1557]] година, и [[Селимова џамија|Селимовата џамија]] во [[Едрене]]. == Семејни настани == Султанот Сулејман имал четри жени. Од првата, Фулан хатун се родил во [[1512]] година се родил Махмуд кој починал по девет години. Во 1511 година се оженил со [[Ѓулфем хатун]], која му родила син но починал по само неколку месеци. Од бракот со [[Махидевран султан]] се родиле [[Разије султан]] и [[Шехзаде Мустафа|Мустафа]], и како прв син бил воспитуван како наследник на престолот. Целата работа се променила со пристигнувањето на украинката [[Александра Лисовска]] во харемот како поклон на султанот од [[Паргали Ибрахим-паша]]<ref>Ahmed, 43.</ref>. Нејзината харизма го привлекувала секој во харемот, поради кое го добила името Хурем кое во превод значи ''насмеана''. Таа бргу по пристигањето во харемот во палaтата [[Топкапи-сарај]] станала султанов сопатник во креветот. Бидејќи не служила само за сексуално задоволување и како мајка на можните машки наследници, таа се покажала и како добар оратор и искрен пријател. По големата кавга меѓу Махидевран и Рокселана, Сулејман ја протерал Махидевран и нејзиниот син Шехзаде Мустафа во градот Маниса. По ова [[Рокселана]] станала омилена на султанот, односно хасеки. Во [[1522]] година Рокселана го родила принцот [[Шехзаде Мехмед]]. Во 1526 година се родила [[Михримах султан]], која подоцна била омажена за [[Рустем-паша]]. Од Рокселана, на султанот му се родиле и [[Селим II|Селим]], [[Шехзаде Бајазит|Бајазит]] и [[Шехзаде Џихангир|Џихангир]]. Рокселана станала една од најсилните жени во харемот. Таа настојувала да ги исполни сите желби на Сулејман. Тој бил спремен да се ожени со неа и да ја прогласи за султанија, нешто што никогаш претходно не се било случило од настанувањето на империјата<ref name="Kinross236"/>. Така свадбата се случила во [[1530]] година.<ref>Mansel, 86.</ref>. Се смета дека [[Паргали Ибрахим-паша]] бил погубен поради големото влијание во империјата<ref>Margaret Rich Greer, Walter Mignolo, Maureen Quilligan. [http://books.google.com/books?id=T4_rFZLGF1IC&pg=PA41&dq=Parga%2Bibrahim+Pasha%2Bgreek&hl=el&ei=sCVdTIaoA8_-sQb1gNG4Bw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CC0Q6AEwADgU#v=snippet&q=%22Ibrahim%20Pasha%2C%20his%20intimate%20and%20grand%20vezir%2C%20a%20Greek%20from%20Parga%20in%20Epirus%22&f=false ''Rereading the Black Legend: the discourses of religious and racial difference in the Renaissance empires.''], University of Chicago Press, 2007. ISBN 978-0-226-30722-0, p. 41: "Ibrahim Pasha, his intimate and grand vezir, a Greek from Parga in Epirus"</ref><ref>Willem Frederik Bakker.[http://books.google.com/books?id=hAUVAAAAIAAJ&pg=PA312&dq=Parga%2Bibrahim+Pasha%2Bgreek&hl=el&ei=sCVdTIaoA8_-sQb1gNG4Bw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CDoQ6AEwAjgU#v=onepage&q=%22Ibrahim%20was%20the%20son%20of%20a%20Greek%20fisherman%20from%20the%20Epirot%20town%20of%20Parga%22&f=false ''Studia Byzantina et Neohellenica Neerlandica.''] BRILL, 1972. ISBN 978-90-04-03552-2 ,p. 312</ref> , но за неговата смрт најмногу одговорна била Рокселана. Сулејман започнал да се плаши и за неговиот престол па поради ова бил погубен. По смртта на Ибрахим-паша, на Сулејман како доверлив човек му останал само Рокселана. Како прв роден син, Мустафа бил наследник на османлискиот престол но според некои историчари по женидбата на Сулејман со [[Рокселана]] тој како свој наследник го гледал [[Шехзаде Мехмед]], најстариот син на Рокселана. Сулејман му овозможил повеќе прилики на Мехмед и според тоа тој го подготвувал за престолонаследник. По овие случувања, Мустафа доживеал и втор шок од страна на неговиот татко по неговото преместување од [[Маниса]] во [[Амасија]]. Владеењето во Маниса му било доделено на Мехмед. И покрај тоа што бил преместен во Амасија, [[Шехзаде Мустафа|Мустафа]] добил декрет според кој неговиот татко сѐ уште во него гледал како иден султан. Во [[1547]] година во времето на Османлиско-сефевидската војна, Сулејман се сретнал со своите три синови на различни места за да разговара за политичката ситуација во земјата. По ова следувала трка кон престолот меѓу тројцата браќа, вклучувајќи го Селим. Во [[1544]] година Селим бил испратен во Маниса како управител. Животот на Мустафа бил во опасност посебно по смртта на [[Паргали Ибрахим-паша]] и новиот сојуз меѓу [[Рустем-паша]] и Рокселана. Рокселана според повеќе извори направила заговор за убивање на Мустафа. Во текот на еден поход, Рустем-паша испратил еден од најдоверливите негови луѓе да извести дека султанот Сулејман не бил на чело на армијата, по кое војниците сметале дека дошло времето принцот Мустафа да го зазеде престолот. Султанот на ова многу се налутил. Така, во текот на Иранскиот поход, армијата на Сулејман заминала во градот Ерегли. Додека тој бил во Ергели, Руштем-паша му понудил на Мустафа да се приклучи кон армијата на неговиот татко. Претходно пак, Рустем го предупредил на султанот дека Мустафа се подготвувал да дојде во Ергели и да го убие на Сулејман. Мустафа ја прифатил понудата на Рустем-паша и заедно со својата војска заминал кон градот Ергели. Сулејман овој потег го видел како закана и решил Мустафа да го убие. Кога Мустафа влегол во шаторот на Сулејман за да се сретнат, стражарите на Сулејман го нападнале и по долгата борба го убиле на принцот. По неговата смрт, јаничарите и војниците на Мустафа протестирале против одлуката на Сулејман, и главно ги обвинувале Рокселана и Рустем-паша. По смртта на Мустафа, Сулејман останал со своите два сина Бајазит и Селим. Селим бил управител на Маниса а Бајазид на Ќутахија. Двата града биле речиси еднакво оддалечени од Истанбул. Сулејман го видел соперништвото меѓу своите два сина па затоа решил да ги смени од нивните должности. Така на Селим му била доделена Конија а на Бајазит Амасија. Но на ова се спротивставил Бајазит, а Селим со поддршка на неговиот татко и на чело со [[Мехмед-паша Соколовиќ]] го поразил својот брат во близина на Конија на [[31 мај]] [[1559]] година<ref>Prof. Dr. Yaşar Yücel-Prof. Dr. Ali Sevim: ''Türkiye Tarihi II'' (History of Turkey), AKDTYK yayınları, İstanbul,1990 p. 299-300</ref>. На Бајазит не му останало ништо друго туку да се врати во Амасија, но успеал да побегне во [[Персија]] заедно со своето семејство. Иако шахот во почетокот му посакал добредојде на младиот принц сепак подоцна по барање на Сулејман тој решил да ги предаде. Наместо тоа, на [[25 септември]] [[1561]] година Бајазид заедно со неговите четири сина биле погубени во Персија по налог на османлискиот султан<ref>Joseph von Hammer:Osmanlı Tarihi Vol II (condensation: Abdülkadir Karahan), Milliyet yayınları, İstanbul. p 36-37</ref>.. Така единствен наследник на Сулејман останал [[Селим II|Шехзаде Селим]]. == Везири== * [[Пири Мехмед-паша]] * [[Паргали Ибрахим-паша]] бил голем везир во периодот од [[1523]] до [[1536]] година. Служел на Сулејман уште во Маниса. Се оженил со неговата сестра Хатиџе султан. Бил погубен во [[1536]] година. * [[Ајас Мехмед-паша]] бил голем везир во периодот од [[1536]] до [[1539]] година. * [[Челеби Љутфи-паша]] бил голем везир во периодот од [[1539]] до [[1541]] година. Бил оженет со сестрата на Сулејман, [[Шах султан]]. * [[Хадим Сулејман-паша]] бил голем везир во периодот од [[1541]] до [[1544]] година. * [[Рустем-паша]] бил голем везир во периодот од [[1544]] до [[1553]] година како и во периодот од [[1555]] до [[1561]] година. Бил оженет со ќерката на Сулејман, [[Михрима султан]]. * [[Кара Ахмед-паша]] бил голем везир во периодот од [[1553]] до [[1555]] година. Бил оженет со сестрата на Сулејман, [[Фатма Султан]]. Погубен поради мито. * [[Семиз Али-паша]] бил голем везир во периодот од [[1561]] до [[1565]] година. * [[Мехмед-паша Соколовиќ]] бил последниот голем везир на Сулејман I од [[1565]] до [[1579]] година. Својата функција ја продолжил и во времето на Селим II. == Наводи == {{наводи|3}} {{Отомански султани}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Сулејман Величествениот| ]] [[Категорија:Отомански султани од 16 век]] [[Категорија:Родени во 1494 година]] [[Категорија:Починати во 1566 година]] [[Категорија:Луѓе од Трабзон]] [[Категорија:Отомански Турци]] [[Категорија:Туркиски владетели]] [[Категорија:Деца на Селим I]] ag1tlcyits0ixy7f99750y4s5fd2mbr 5605919 5605918 2026-08-07T12:26:57Z Buli 2648 5605919 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Сулејман I | title = {{unbulleted list|[[Чувар на Двете Свети Џамии]]|Шах на Багдад во [[Османлиски Ирак|Ирак]]<ref name=caesar>{{cite book|title=medieval worlds comparative & interdisciplinary studies|volume=14|year=2021|chapter=These are the narratives of bygone years: Conquest of a Fortress as a Source of Legitimacy|author=Dimitri Korobeinikov|url=https://www.medievalworlds.net/0xc1aa5576%200x003d0810.pdf|publisher=Austrian Academy of Sciences Press|quote=That the Ottomans might have had a different view was demonstrated by Sultan Sulaymān the Magnificent, who called himself the shah of Baghdad in ‘Iraq (Shah-i Bagdād-i ‘Irāq), the Caesar of Rome (qayṣar-i Rūm), and the sultan in Egypt (Miṣra (i.e. Mısıra) Sulṭān) in the inscription in the fortress of Bender (Bendery, Tighina) in Moldova, AH 945 (29 May 1538–18 May 1539). The title qayṣar-i Rūm (Caesar of Rome) was a traditional designation of the Byzantine emperor in Persian and Ottoman sources (from the Arabic al-qayṣar al-Rūm).|page=180}}</ref>|[[Султан на Египет]]<ref name=caesar />|[[Цезар на Рим]]<ref name=caesar />|[[Каган]]<ref>{{cite book|title=Oriental Translation Fund|volume=33|year=1834|page=19}}</ref>}} | title_text = | more = | image = EmperorSuleiman.jpg | alt = | caption = Портрет, припишан на кругот на [[Тицијан]], датиран по 1543 година<ref>{{Cite web |last=del Torre |first=Francesca |last2=Deiters |first2=Wencke |title=Sultan Süleyman II in profile |url=https://islamicart.museumwnf.org/database_item.php?id=object;EPM;at;Mus22;10;en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260218221639/https://islamicart.museumwnf.org/database_item.php?id=object;EPM;at;Mus22;10;en |archive-date=18 February 2026 |access-date=18 February 2026 |website=Explore Islamic Art Collections |publisher=[[Museum with No Frontiers]]}}</ref> | succession = [[Список на султани на Османлиското Царство|Султан на Османлиската Империја]] ([[Падишах]]) | more_text = | reign = 30 септември 1520 – {{awrap|6 септември 1566}} | predecessor = [[Селим I]] | successor = [[Селим II]] | succession1 = [[Османлиски калиф]] | predecessor1 = Селим I | successor1 = Селим II | birth_date = 6 ноември 1494<ref name= AG-BM-encyc>{{Cite book |last=Ágoston |first=Gábor |editor-last=Ágoston |editor-first=Gábor |editor-first2= Bruce |editor-last2= Masters |title=Encyclopedia of the Ottoman Empire |chapter=Süleyman I |date=2009}}</ref>{{rp|541}} | birth_place = [[Трабзон]], [[Османлиска Империја]] | death_date = {{Death date and age|1566|09|06|1494|11|06|df=y}}<ref name= AG-BM-encyc />{{rp|545}} | death_place = [[Сигет]], [[Кралство Унгарија (1526–1867)|Кралство Унгарија]] | burial_place = {{Indented plainlist| * Внатрешните органи се погребани во [[Турбек]], Сигет, Унгарија * Телото е погребано во [[Сулејманова џамија|Сулејмановата џамија]], Истанбул, Турција }} | spouse = {{marriage|[[Хурем султан]]|May 1534|15 April 1558|end=починала}}<ref name="Peirce 2017">{{Harvnb|Peirce|2017|pages=114}}</ref><br/>[[Махидевран]] | spouse_type = Consorts | issue = {{plainlist| * Шехзаде Махмуд * Шехзаде Мурат * [[Шехзаде Мустафа (син на Сулејман I)|Шехзаде Мустафа]] * [[Разије султан]] * [[Шехзаде Мехмед (син на Сулејман I)|Шехзаде Мехмед]] * [[Михримах султан]] * [[Селим II]] * [[Шехзаде Абдула (син на Сулејман I)|Шехзаде Абдула]] * [[Шехзаде Бајазит (син на Сулејман I)|Шехзаде Бајазит]] * [[Шехзаде Џихангир (син на Сулејман I)|Шехзаде Џихангир]] }} | full_name = Süleyman Şah bin Selim Şah Han<ref>{{cite book|title=Manuscript and Ferman Ornamentation Art in the Ottoman Empire|author1=Hüseyin Odabaş|author2=Coşkun Odabaş|page=123|year=2015}}</ref> | house = [[Отоманска династија|Османлии]] | house_type = Dynasty | father = [[Селим I]] | mother = [[Ајше Хафса султан]] | signature_type = [[Тугра]] | religion = [[Сунитски ислам]] | burial_date = | signature = Tughra of Suleiman I the Magnificent.svg }} {{Infobox Ottoman sultan |Sultan_Name= Сулејман бин Селим Хан |title=[[Список на отомански султани|Султан на]] [[Отоманското Царство]]<br/>[[Чувар на двете свети џамии]]<br/>[[Калиф]]<br/>[[Емир]] |image_portrait= EmperorSuleiman.jpg |image_tugra= Tughra of Suleiman I the Magnificent.svg |caption= |reign= 1520–1566 (46 години) |Military= Територијално проширување на Отоманското Царство |coronation= 30 септември 1520 |name = <br/>Сулејман Величествениот<br/>Сулејман Законодавецот<br/>سلطان سليمان اول |fullname= Сулејман бин Селим Хан |before= [[Селим I]] |after= [[Селим II]] |suc-type= Heir Apparent |consort= [[Рокселана]] |issue= Шехзаде Махмуд (1511–1521)<br/> [[Шехзаде Мустафа (син на Сулејман I)|Шехзаде Мустафа]] (1515–1553)<br/> [[Шехзаде Мехмед (син на Сулејман I)|Шехзаде Мехмед]] (1521–1543)<br/> [[Шехзаде Абдула (син на Сулејман I)|Шехзаде Абдула]] (1522-1524)<br /> [[Михримах султан]] (1524–1578)<br/> [[Селим II|Шехзаде Селим]] (1525–1574)<br/> [[Шехзаде Бајазит (син на Сулејман I)|Шехзаде Бајазит]] (1527–1561)<br/> [[Шехзаде Џихангир (син на Сулејман I)|Шехзаде Џихангир]] (1535–1553)<br/> |royal house= [[Отоманска династија]] |father= [[Селим I]] |mother= [[Ајше Хафса султан]] |birth_date={{birth date|1494|11|06|df=y}} |birth_place=[[Трабзон]] |death_date= 7 септември 1566 (на 71 година) |death_place=[[Сигетвар]], [[Унгарија]] |burial_place=[[Сулејманова џамија]], [[Цариград]]<ref>''The Encyclopædia Britannica'', Vol.7, Edited by Hugh Chisholm, (1911), 3; ''Constantinople, the capital of the Turkish Empire...''</ref><ref>[http://concise.britannica.com/ebc/article-9368294/Istanbul Britannica, Istanbul] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071218080707/http://concise.britannica.com/ebc/article-9368294/Istanbul |date=2007-12-18 }}:''When the Republic of Turkey was founded in 1923, the capital was moved to Ankara, and Constantinople was officially renamed Istanbul in 1930.''</ref> (денешен [[Истанбул]]) |spouse 2= [[Хасеки]] [[Хурем султан]] <br/>[[Махидевран султан]] |religion=[[суни ислам]] |}} '''Сулејман I''' ({{langx|ota|{{Script|Arab|سلطان سليمان اول}}}}, ''Sultān Suleimān-i evvel'' или {{rtl-lang|ota|{{Script|Arab|قانونى سلطان سليمان}}}}, ''Kānūnī Sultān Suleimān'', [[турски]]: ''I. Süleyman'') — десеттиот [[султан]] на [[Отоманското Царство]] со кое управувал во периодот од 1520 до 1566 г. и со тоа најдолго се задржал на престолот од сите султани. Во европската традиција е познат како ''Сулејман Величествениот''<ref>Merriman.</ref> а во источната како ''Законодавецот'' ([[турски]]: ''Kanuni''; [[арапски]]: القانونى‎, ''al‐Qānūnī'') главно поради воведување на реформи во законодавниот систем на земјата. Освен законодавни, тој спровел и административни, воени, судски, даночни и образовни реформи. Во текот на неговото владеење империјата се протегала од [[Будимпешта]] на [[Дунав]] до [[Асуан]] и реката [[Нил]], заедно со реките [[Еуфрат]] и [[Тигар]] до [[Грузија]] и [[Гибралтар]]. Сулејман бил истакнат поет а исто така и голем заштитник на културата, литературата и архитектонскиот развој<ref name=atil24>Atıl, 24.</ref>. Тој зборувал пет јазици: отомански, арапски, чагатаи, персиски и српски јазик. Во последните дваесет години бил под влијание на неговата омилена [[Рокселана]], која успеала да стане законска жена на султанот, нешто што не можела да постигне ниту една од наложниците во изминатите два века. Започнувајќи кампања во Унгарија, Сулејман не доживеал да победи. Неговата смрт била скриена и раководењето со империјата продолжило без султанот, но во негово име, додека да дојде на престолот неговиот син од [[Рокселана]] - [[Селим II]], со кој започнала ерата на падот на империјата. == Рани години== [[Податотека:Semailname 47b.jpg|thumb|лево|150px|Сулејман во млади години]] Сулејман е роден во [[Трабзон]] на [[6 ноември]] [[1494]] година<ref>Clot, 25.</ref>. Негова мајка била [[Ајше Хафса султан]] која починала во [[1534]] година. Кога имал седум години Сулејман бил испратен да проучува [[наука]], [[историја]], [[литература]], [[теологија]] и воени тактики во училиштата на [[Топкапи-сарај]]. Како млад човек, тој се спријателил со [[Паргали Ибрахим-паша|Ибрахим Паргали]] кој подоцна му станал еден од најдоверливите соработници<ref>{{Наведена книга|first=Noel|last=Barber|title=The Sultans|url=https://archive.org/details/sultansbarb00barb|location=New York|publisher=[[Simon & Schuster]]|year=1973|pages=[https://archive.org/details/sultansbarb00barb/page/36 36]|isbn=0-7861-0682-4}}</ref>. На 17 години бил назначен за управител на Кафа и Маниса (тогаш [[Сарухан]]) а кратко време бил управител и на [[Едрене]]<ref>Clot, 28.</ref>. По смртта на неговиот татко [[Селим I]] ([[1465]]-[[1520]]) Сулејман влегол во [[Цариград]] каде бил прогласен за десеттиот султан на [[Османлиското Царство]]. Некои историчари тврдат дека во младоста Сулејман се восхитувал за [[Александар Велики]]<ref>Lamb, 14.</ref><ref>Barber, 23.</ref>. Тој бил под влијание на визијата на Александар на градење на светска империја, кои ќе ги опфати истокот и западот. == Воени и политички настани == === 1520 — 1529 === По наследувањето на неговиот татко, Сулејман започнал серија воени освојувања. Сулејман го започнал своето владеење со давање на пари на јаничарите и ослободил околу 600 египетски затвореници и некои трговци кои неговиот татко неправедно ги казнил. Високи офицери обвинети за суровост биле осудени и погубени. На почетокот од неговото владеење во [[1521]] година било задушено востанието на османлискиот управител на [[Дамаск]]. По ова Сулејман ги освоил двете места кои Мехмед Освојувачот не успеал да ги освои, [[Опсада на Белград (1521)|Белград во 1521]] и [[Опсада на Родос|Родос]] следната година. Падот на Белград во [[1521]] година претставувал третиот обид за освојување на унгарската тврдина од [[Османлии]]те<ref>Imber, 49.</ref>. Сулејман своите сили ги мобилизирал во мај [[1521]] година. За разлика од претходните два напади, во овој напад Османлиите одлучиле да нападнат преку реката [[Сава]]. За да се оствари овој напад, Османлиите најпрво морале да го заземат [[Срем]]. Бранителите упорно пружиле отпор но нивните ресурси биле доста исцрпени па градот морал да биде предаден на [[29 август]]. Падот на [[Белград]] ја покажала неспособноста на [[Кралство Унгарија]] да се спротивстави на растечката османлиска моќ. Следната [[1522]] година [[Османлии]]те го зазеле Родос од [[Малтешки ред|Рицарите на Свети Јован]]<ref>Kinross, 176.</ref>. По 145 дена преживеаните витези капитулирале и им било дозволено да го напуштат Родос, тие потоа скитале пет години сè додека не си нашле дом на [[Малта]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.malta.com/about-malta/history-of-malta.html |title=The History of Malta |accessdate=2014-08-10 |archive-date=2007-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070501155037/http://www.malta.com/about-malta/history-of-malta.html |url-status=dead }}</ref>. Османлиите со зазимањето на островот ја обезбедиле целосната контрола над источното [[Средоземје]]. Во [[1522]] година починал пашата Кајр Бег како [[управител на Египет]]. На негово место бил ставен [[Хаин Ахмед-паша]] во [[1523]] година. Ахмед-паша бил разочаран од оваа одлука на султанот бидејќи сметал дека треба да биде избран за главен везир чие место му било отстапено на неговиот соперник [[Паргали Ибрахим-паша]]. Така тој се самопрогласил за султан на [[Египет]] како независен од [[Османлиското Царство]]. Тој започнал да кова монети со својот лик со цел да ја легитимира својата власт. Сулејман веднаш испратил свои агенти кои извршиле неуспешен атентат во неговата бања, по кој настан тој се обидел да побегне од [[Каиро]] но набргу бил фатен и погубен. По неговата смрт, големиот везир Ибрахим-паша Паргали спровел обемни административни реформи од [[1525]], со кои отоманската власт во Египет се зацврстила и траела речиси три века. По три години без војна [[јаничари]]те на се побуниле и го пљачкосале еврејскиот кварт во [[Истанбул]] и куќите на офицерите. На Сулејман му се заканувала опасност, но бунтот бил потиснат, водачите биле погубени, а други ги загубиле своите позиции. Повеќето од јаничарите се смириле со подароци во пари и нов воен поход. Во април [[1526]] година султанот заедно со Ибрахим-паша заминале кон [[Унгарија]]. Унгарците доживеале катастрофален пораз во [[Мохачка битка (1526)|Мохачката битка]]<ref>Kinross, 187.</ref>. Унгарските аристократи исто како и во опсадата на Белград биле повторно неподготвени. Унгарската војска била поделена на три групи: во [[Трансилванија]] на чело со [[Јанош Заполски]], главната група која ја предводил самиот крал и една мала група под раководство на [[Кристоф Франкопан]]. Вкупниот број на војници на христијанските сојузници бил околу 35.000 луѓе наспроти 50.000 [[Османлии]]. Во почетокот на битката христијаните постигнале успех, но во следниот период таа била обиколена а унгарскиот крал сакал да побегне од бојното поле но се удавил во реката. Поголемиот дел од унгарските аристократи или загинале или биле погубени од султанот. Се смета дека повеќе од 14.000 Унгарци биле убиени во битката. По крајот на битката бил означен крајот на независноста на [[Кралство Унгарија]]. Така [[Бохемија]], северна и западна Унгарија станале дел од [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] на чело со [[Фердинанд I]], а Османлиите завладеале со централна и јужна [[Унгарија]] како и дел од [[Трансилванија]], поставувајќи го на чело на вазалската земја [[Јован Запола]]. Во меѓувреме Туркмените во [[Анадолија]] се побуниле. Во време кога во империјата доживеала финансиски тешкотии поради воените дејствија, па биле зголемени државните давачки. Додека Сулејман бил на воен поход во Унгарија, [[Џелали|Календар Челеби]] успеал да собере армија од 30.000 луѓе. Сулејман го испратил својот везир Ибрахим-паша по кое востанието било крваво задушено. По Мохачката битка, Османлиите биле принудени да се повлечат од [[Панонија|Панонската низнина]], главно поради ангажирањето на армијата во другите делови од имеријата. Најмногу од повлекувањето на Османлиите искористил Фердинанд I, поради неговите претензии да стане крал на Унгарија. Во 1527 година тој го поразил османлискиот вазал и ги зазел [[Будим]], [[Комаром]] и [[Секешфехервар]] (1528). Во тој период османлискиот султан и покрај молбата на неговиот вазал, тој не покренал нов воен поход. Кога Сулејман му објавил војна на Фердинанд во јануари [[1529]] година, тој, исто така, сакал да го освои и [[Падот на Алжир (1529)|западниот дел]] на [[Средоземје]]то, и затоа повторно дал поддршка на [[Хајредин Барбароса]] да отпатува кон [[Алжир]]. Барбароса добил поддршка од 2.000 јаничари, како и голема финансиска помош и ја зазел шпанската тврдина. [[Податотека:Anton Hickel - Roxelane und der Sultan.jpg|мини|десно|Султан Сулејман и Хурем Султан. Портрет од Антон Хикел]] Фердинанд бил во сојуз со царот [[Карло V]]. Забавена со дождови и поплави, османлиската војска на Сулејман морала да се откаже од опсадата на Виена во октомври [[1529]] година<ref>{{Наведена книга|first=Stephen|last=Turnbull|title=The Ottoman Empire 1326&nbsp;– 1699|url=https://archive.org/details/ottomanempire1320000turn|location=New York|publisher=[[Osprey Publishing]]|year=2003|pages=[https://archive.org/details/ottomanempire1320000turn/page/50 50]}}</ref>. Околу 40.000 Турци и 20.000 христијани биле убиени во бескорисната војна. Сулејман повел поход против царските сили во [[1532]], но се соочил со тврдоглав отпор од страна на градот Гунс. Акинџи коњицата и татарските сојузници ја ограбиле Штаерска во [[Австрија]] додека Сулејман се повлекувал назад кон [[Белград]]. Фердинанд испратил пратеник и било склучено примирје во [[1533]]. === 1530 — 1539 === По крајот на опсадата на Виена, Сулејман повел поход против царските сили во [[1532]], но се соочил со тврдоглав отпор од страна на градот Гунс. Акинџи коњицата и татарските сојузници ја ограбиле [[Штаерска]] во [[Австрија]] додека Сулејман се повлекувал назад кон Белград. Фердинанд испратил пратеник и било склучено примирје во [[1533]] година. Во меѓувреме во 1532 година започнала [[Отоманско-персиска војна (1532–1555)|Османлиско-персиската војна]]<ref name=imber51>Imber, 51.</ref>. Војната била предизвикана од територијалните спорови помеѓу двете империи, особено кога бегот од Битлиш одлучил да се стави себеси под персиска заштита. Исто така, Тахмасп го убил управителот на [[Багдад]] кој бил на страната на Сулејман. [[Персија]] во текот на војната сакала да направи сојуз со [[Хабсбуршка династија|Хабсбуршката династија]] со кое Османлиското Царство ќе биде нападната на два фронта. Во конфликтот, најпрвин Ибрахим-паша, а подоцна и самиот султан Сулејман започнале успешно да го зазимаат денешен [[Ирак]], каде во [[1534]] година го зазеле [[Багдад]]. Конфликтот завршил со потпишување на [[Договор од Амасија (1555)|договорот во Амасија]] во [[1555]] година меѓу двата владетели. Договорот ја дефинирал границата меѓу двете земји и истиот бил проследен со дваесетгодишен мир. Со овој договор, [[Ерменија]] и [[Грузија]] биле поделени меѓу двете земји подеднакво, [[Османлии]]те го добиле поголемиот дел од [[Ирак]] заедно со [[Багдад]] кој им овозможил излез на [[Персиски Залив|Персискиот Залив]], а [[Персија]] го задржала својот поранешен главен град [[Тебриз]]<ref name=sicker206>Sicker, 206.</ref>. Османлиите според договорот им дале дозвола на персиските верници да одат слободно во светите места [[Мека]] и [[Медина]]. Во Персија отоманскиот благајник Челеби имал лоши односи со везирот [[Паргали Ибрахим-паша]] бидејќи бил обвинет од него за проневера. Пред да биде погубен, Челеби му напишал писмо на Сулејман обвинувајќи го Ибрахим за предавство бидејќи себеси се нарекувал султан. Ибрахим, некогаш христијанин и сѐ уште роб на Сулејман, бил осомничен за непочитување на [[Куран]]от, за заговор со [[Франција]], и бил омразен поради неговото огромно богатство. Во [[1536]] Сулејман го поканил Ибрахим на вечера, и везирот бил пронајден убиен следното утро. Отоманската морнарица имала галии кои ги веслале воени заробеници. На успешниот пират [[Кајр ал-Дин]] му била дадена команда и [[Освојување на Тунис (1534)|Тунис бил освоен]] во [[1534]] година<ref>Crowley, p.56</ref>. Овој град бил нападнат и од страна на царот Карло V и неговата армада предводена од адмирал [[Андреа Дорија]]. [[Кајр ал-Дин]], познат како Барбароса поради неговата црвена брада избегал, а потоа облекувајќи ги неговите луѓе како [[Шпанци]] и под тоа знаме ги ограбувал Балеарските Острови, земајќи 5.700 затвореници од Порт Махон во Менорка. Во [[1536]] Османлиите изградиле двесте бродови со цел да ја нападнат [[Италија]] и [[Отранто]] [[Османлиска инвазија на Отранто|бил заземан следната година]]. Десет илјади Италијанци биле продадени на пазарите за робови во Истанбул. Во [[1537]] Венецијанците и се придружиле на "''светата лига''" на кралски сили против Турците но отоманската морнарица ги поразила доволно на Крф и во заливот Арта за да им овозможи на Турците да доминираат на [[Средоземје]]то во наредната третина на векот. Тие се согласиле на примирје во 1540 година, но Венеција морала да се откаже од [[Мореја]](Пелопонез) и нејзините егејски острови. Во [[1538]] година била организирана првата [[Отомански поморски експедиции во Индиски Океан|поморска експедиција]] кон [[Индиски Океан]]. По експедициите на [[Васко де Гама]], моќната португалска морнарица ја презела контролата на Индискиот Океан. [[Бахадур Шах]] апелирал до [[Цариград]] за заедничка акција против португалската морнарица<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.historycooperative.org/proceedings/seascapes/casale.html |title=History cooperative |accessdate=2012-08-03 |archive-date=2012-08-03 |archive-url=https://archive.today/20120803150840/www.historycooperative.org/proceedings/seascapes/casale.html |url-status=live }}</ref>. Сулејман I ја искористил оваа можност за да ја провери португалската доминација во Индискиот Океан и го именувал [[Хадим Сулејман-паша]] како адмирал на неговата флота<ref name="Özcan1997"/><ref>http://jis.oxfordjournals.org/content/7/1/32.extract</ref><ref name="Farooqi1989">{{Наведена книга|author=Naimur Rahman Farooqi|title=Mughal-Ottoman relations: a study of political & diplomatic relations between Mughal India and the Ottoman Empire, 1556-1748|url=http://books.google.com/books?id=uB1uAAAAMAAJ|accessdate=30 September 2012|year=1989|publisher=Idarah-i Adabiyat-i Delli}}</ref> . Поморските сили биле составени од околу 90 галии. Во [[1538]] година тој пловел кон [[Индија]] преку Црвеното и Арапското Море, само за да дознаее дека Бахадур Шах бил убиен за време на судирите со португалската морнарица и неговиот наследник направил сојуз со [[Португалија]]. Во [[1538]] година од страна на Османлиите бил окупиран Аден, на чело со Сулејман-паша. Османлиската флота на [[4 септември]] [[1538]] година престигнала [[Опсада на Диу|пред градот Диу]]. Ова претставувала најголемата османлиска флота некогаш пуштена по водите на Индиски Океан. Диу бил опсаден со 130 топови. И покрај постојаните напади, опсадата не успела. По неуспешната опсада, Османлиите се вратиле во Аден, каде се утврдиле со своите оружја. Сулејман-паша наредил да се започне втора опсада на Диу, но тоа не се случило. Во 1540 година, Португалците ги испратиле своите сили во Црвено Море, напаѓајќи ги Суакин и Кусајар, обидувајќи се да го заземат Суецкиот Канал со флота од 72 бродови. Во следните години следувале постојани битки помеѓу двете светски сили. === 1540 — 1552 === [[Податотека:Siege of Esztergom 1543.jpg|мини|десно|Опсадата на Острогон (1543)]] Во 1541 царот Карло V [[Алжирска инвазија (1541)|не успеал да го освои]] [[Алжир]], а две години подоцна Кајр ал-Дин (Барбароса) ги опустошил [[Неапол]] и [[Сицилија]]. По нивното закотвување во [[Марсеј]], Французите дозволиле Отоманската морнарица да оди во [[Тулон]], но Турците пустошејќи ги француските села предизвикале многу да избегаат. Во [[1544]] епидемија убила многу робови од галиите, и Турците заробувале француски христијани за да ги заменат. [[Франсоа I]] советувал [[Опсада на Ница|да се нападне Ница]], која била под власт на сојузникот на кралот, Војводата од Савоја, чиј замокот бил отпуштен. [[Кајр ал-Дин]] (Барбароса) починал во 1546 година. Конечно во 1554 Франсоа го раскинал овој сојуз со поткуп на Турците со подароци. Тургут, кој бил заробен и поминал четири години години како роб на галија пред да биде ослободен, на крајот станал Отоманската адмирал и [[Опсада на Триполи (1551)|го презел Триполи]] од [[Малтешки ред|витешкиот ред на Свети Јован]] во [[1551]]<ref>''Cervantes in Algiers: a captive's tale'' by María Antonia Garcés p. 25 [http://books.google.com/books?id=h97ivaPeOx8C&pg=PA25]</ref>, но тие се одмаздиле кога Тургут бил убиен во неуспешната опсада на Малта во [[1565]]. Јован Заполоја, натеран од унгарскиот националист Мартинуци, се оженил со полската принцеза Изабела кратко време пред неговата смрт во [[1540]] година. Нивниот едногодишен син Стефан бил прогласен за крал на Унгарија, но Османлиите сѐ уште ја окупирале неговата земја. Во [[1541]] година бил [[Опсада на Будим (1541)|опсаднат]] градот [[Будим]]. Опсадата резултирала со заземање на градот [[Буда (град)|Будим]]. По оваа победа, [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]] воспоставила контрола над [[централна Унгарија]]. Битката е дел од т.н. [[Мала војна во Унгарија]]. Победата претставува една од најзначајните на Османлиите против Фердинанд I, најмногу поради тоа што градот во следните 150 години бил под нивна контрола<ref>Garnier, p.200</ref>. Откако Фердинанд се обидел да ја презеде [[Пешта]], Сулејман во [[1543]] година се вратил во Унгарија и ја претворил катедралата во [[Будим]] во [[џамија]]. На крајот бил постигнат договор во [[1547]] година, во кој биле вклучени [[Франција]], [[Венеција]], и [[папа Павле III]]; Во [[1543]] година се случила неуспешната опсада на Ница во сојуз со Франција. Фердинанд се согласил да му исплаќа на султанот 30.000 дукати на годишно ниво. Ова му овозможило на Сулејман повторно да ја нападне [[Персија]], да го поврати Тебриз и да го преземе градот Ван во наредната година. Во [[1551]] монахот Мартинуци ја убедил Изабела да му ја предаде [[Трансилванија]] на Фердинанд, како дел од [[Австрија]], во замена за земјиште во [[Шлеска]]. Сулејман на ова реагирал со затворање на австрискиот пратеник две години, но Мартинуци бил прогласен за архиепископ и кардинал. Султанот го испратил Мехмед-паша Соколиќ со армија да ја преземе власта и поставил гарнизон во Липа во Трансилванија. Фердинанд ја опсадил Липа и го убил Мартинуци поради заговор со гарнизонот. Турските трупи извршиле инвазија и повторно го поразиле Фердинанд во [[1552]]. Наредната година Сулејман заминал на неговата последна персиска кампања, во која повторно го освоил [[Ерзурум]] и ја опустошил персиската земја по Горен Еуфрат. Примирјето довело до договор за мир во Амасија во [[1555]] година. Откако Карло V разбрал за поразот на неговиот брат, тој тргнал да се [[Алжирска инвазија (1541)|одмазди во Алжир]]. [[Алжир]] бил под контрола на Османлиите се нашол од [[1529]] година кога Сулејман I го зазел на чело со [[Хајредин Барбароса]]. Барбароса ја напуштил земјата во 1535 година, бидејќи бил избран за Голем адмирал на Османлиското Царство во [[Цариград]], па така тој бил заменет од страна на Хасан Ага. Силите на Хабсбуршката монархија многу доцна тргнале во војна, на [[28 септември]] [[1541]] година. Тоа се случило тогаш, главно поради проблемите во Германија и Фландрија. Целата флота се собрала во заливот кај [[Мајорка]]. Таа броела околу 500 бродови и 24.000 војници. По големото невреме кое ги зафатило регионите околу Мајорка и Алжир, флотата пред преговите на Алжир престигнала на 19 октомври. Во нападот учествувал и [[Ернан Кортес]], т.н. освојувач на [[Мексико]]. Војската на Карло на копно стапнала на [[23 октомври]], каде по ова бил формиран штабот. Војската главно била составена од [[Шпанци]], [[Германци]] и [[Италијанци]], во придружба на 150 витези од [[Малта]]. Поради големата сила која ја имал донесено царот во Алжир, се сметало дека градот многу бргу ќе падне во рацете на христијаните. Но во следните денови започнало да врне силен дожд и регионот бил зафатен од силно невреме. Голем дел од галиите потонале или биле оштетени . По ова започнал напад на Османлиите и царот бил опкружен. Тој бил извлечен со помош на Малтешкиот витешки ред. [[Андреа Дорија]] успеал да побегне во [[Кејп Матифу]], на околу 5 милји од [[Алжир]]. Тој му предложил на својот царот да се засолни заедно со него во Матифу. По долгите патувања, на [[3 декември]] конечно царот пристигнал во југоисточниот дел од Шпанија, кај Картагина. Во 1551 година Османлиите го зазеле [[Опсада на Триполи (1551)|Триполи]]. Триполи станал важен центар на империјата и престолнина на османлиската провинција [[Триполитанија]]. Подоцна во [[1560]] година од страна на христијаните бил направен обид за враќање на градот, но истиот завршил со неуспех. === 1553 — 1566 === Во [[1553]] година се случила окупација на островот [[Корзика]] заедно со [[Франција]]. Островот имал значително стратешко значење во западниот дел на Средоземјето, претставувајќи го центарот на комуникација на Хабсбуршката мрежа помеѓу денешна Шпанија и Италија. Заземањето на островот било од огромно значење за [[Франција]], која го окупирала а по ова и го зазела под своја контрола. Османлиите [[Опсада на Малта (1565)|ја опсадиле Малта]] во мај [[1565]] година и 700 Витези на Свети Јован биле држени внатре сè додека не пристигнале Шпанците во септември и не ги принудиле Турците да заминат. Повеќе од 20.000 Турци загинале или се бореле со болеста, додека 7.000 Малтежани и Шпанци ги загубиле своите животи. По неуспешната опсада на Малта, Сулејман освен војните со [[Португалија]] во [[Индиски Океан]] ги обновил и војните со Фердинанд со сила од околу 200.000 војници. Целта бил грофот [[Николај Зрински]], кој го убил миленикот Мухамед од Трикала во Сиклос во 1552 година. [[Податотека:OttomanEmpire1566.png|мини|десно|Османлиското Царство за време на смртта на Сулејман I]] [[Битка кај Сигетвар|Битката кај Сигетвар]] била последната на Сулејман I. Битката се случила во [[1566]] година против силите на Хабсбуршката монархија на чело со хрватскиот бан [[Никола Шубиќ]]. Претходно османлиската војска била засолнета во Будим и Белград. Големиот везир [[Мехмед-паша Соколовиќ]] го советувал на султанот најпрвин да се зазеде Сигетвар, а потоа да се продолжи кон Токај. Опсадата завршила со освојување на тврдината на градот од страна на Османлиите. Самиот султан Сулејман I не го дочекал паѓањето на градот, бидејќи починал во неговиот камп на [[5 септември]] [[1566]] година. Големиот везир [[Мехмед-паша Соколовиќ]] ја сокрил смртта на султанот, го убил докторот за да остане смртта во тајност и дал телото на Сулејман да се балсамира и наредил телото да не се закопа сè додека битката не биде добиена. == Културни и економски настани== Сулејман бил пофален од страна на царскиот пратеник Бузбек за неговата правда и за именување на способни и заслужни мажи за владините позициии. Во [[1535]] везирот Ибрахим направил договор со Французите што им овозможило да тргуваат слободно со дел од Отоманското Царство<ref name=imber51/> . Империјата на Сулејман вклучувала дваесет различни етнички групи и 21 влади, повеќето од нив биле во муслиманската [[Азија]], но тој ги третирал европските христијани со извесна толеранција по нивното освојување. Османлиските закони биле осовременети од [[Мула Ибрахим]] од [[Алеп]] и ослободени од традиционалните исламски закони. Христијаните се нашле под ''Кодексот за рајата'' и нивниот десеток и данокот од капитација биле толку умерени што некои селани избегале од христијанските господари во Унгарија за да бидат под османлиска власт. Казните биле модернизирани со парична казна како замена за физичкото казнување, осакатувањето и смртта во многу случаи, иако напорите за здобивање на чест сѐ уште можеле да значат сечење на рака за лажно сведочење, фалсификување, или дистрибуција на фалсификувани пари. Каматните стапки биле ограничени на 11%. Животните кои се користат за работа требало да бидат третирани љубезно. Сулејман бил многу богат со годишен приход од околу дванаесет милиони дукати; неговите војни биле плаќани од пленот (вклучувајќи ја и продажбата на многу луѓе како робови) и од данокот од христијанските вазали. Подоцна во неговото владеење тој почнал да бара подароци од службениците кои ги назначил на повисоки позиции. Судиите (кадии и муфтии) биле имуни на оданочување и конфискација на нивниот имот, што ги правело привилегирана елита. Осум колеџи се состанувале во главните џамии и во училиштата се студирала [[граматика]], [[синтакса]], [[логика]], [[метафизика]], [[филологија]], [[метафизика]], [[реторика]], [[геометрија]], [[астрономија]] и [[астрологија]]<ref name="atil24"/><ref>Russell, [http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE7D6163EF935A15752C0A961948260 The Age of Sultan Suleyman].</ref>. Високото образование обично го нагласувало исламскиот закон. Најпознат архитект во времето на Сулејман I бил [[Мимар Синан]]. Тој создал една нова ера не само во османлиската архитектура туку и во светската, создавајќи вкупно 334 градби во различни градови. Првата позначајна градба му била [[Џамија Шехзаде|џамијата Шехзаде]] од [[1548]] година, [[Сулејманова џамија|Сулејмановата џамија]] од [[1557]] година, и [[Селимова џамија|Селимовата џамија]] во [[Едрене]]. == Семејни настани == Султанот Сулејман имал четри жени. Од првата, Фулан хатун се родил во [[1512]] година се родил Махмуд кој починал по девет години. Во 1511 година се оженил со [[Ѓулфем хатун]], која му родила син но починал по само неколку месеци. Од бракот со [[Махидевран султан]] се родиле [[Разије султан]] и [[Шехзаде Мустафа|Мустафа]], и како прв син бил воспитуван како наследник на престолот. Целата работа се променила со пристигнувањето на украинката [[Александра Лисовска]] во харемот како поклон на султанот од [[Паргали Ибрахим-паша]]<ref>Ahmed, 43.</ref>. Нејзината харизма го привлекувала секој во харемот, поради кое го добила името Хурем кое во превод значи ''насмеана''. Таа бргу по пристигањето во харемот во палaтата [[Топкапи-сарај]] станала султанов сопатник во креветот. Бидејќи не служила само за сексуално задоволување и како мајка на можните машки наследници, таа се покажала и како добар оратор и искрен пријател. По големата кавга меѓу Махидевран и Рокселана, Сулејман ја протерал Махидевран и нејзиниот син Шехзаде Мустафа во градот Маниса. По ова [[Рокселана]] станала омилена на султанот, односно хасеки. Во [[1522]] година Рокселана го родила принцот [[Шехзаде Мехмед]]. Во 1526 година се родила [[Михримах султан]], која подоцна била омажена за [[Рустем-паша]]. Од Рокселана, на султанот му се родиле и [[Селим II|Селим]], [[Шехзаде Бајазит|Бајазит]] и [[Шехзаде Џихангир|Џихангир]]. Рокселана станала една од најсилните жени во харемот. Таа настојувала да ги исполни сите желби на Сулејман. Тој бил спремен да се ожени со неа и да ја прогласи за султанија, нешто што никогаш претходно не се било случило од настанувањето на империјата<ref name="Kinross236"/>. Така свадбата се случила во [[1530]] година.<ref>Mansel, 86.</ref>. Се смета дека [[Паргали Ибрахим-паша]] бил погубен поради големото влијание во империјата<ref>Margaret Rich Greer, Walter Mignolo, Maureen Quilligan. [http://books.google.com/books?id=T4_rFZLGF1IC&pg=PA41&dq=Parga%2Bibrahim+Pasha%2Bgreek&hl=el&ei=sCVdTIaoA8_-sQb1gNG4Bw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CC0Q6AEwADgU#v=snippet&q=%22Ibrahim%20Pasha%2C%20his%20intimate%20and%20grand%20vezir%2C%20a%20Greek%20from%20Parga%20in%20Epirus%22&f=false ''Rereading the Black Legend: the discourses of religious and racial difference in the Renaissance empires.''], University of Chicago Press, 2007. ISBN 978-0-226-30722-0, p. 41: "Ibrahim Pasha, his intimate and grand vezir, a Greek from Parga in Epirus"</ref><ref>Willem Frederik Bakker.[http://books.google.com/books?id=hAUVAAAAIAAJ&pg=PA312&dq=Parga%2Bibrahim+Pasha%2Bgreek&hl=el&ei=sCVdTIaoA8_-sQb1gNG4Bw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CDoQ6AEwAjgU#v=onepage&q=%22Ibrahim%20was%20the%20son%20of%20a%20Greek%20fisherman%20from%20the%20Epirot%20town%20of%20Parga%22&f=false ''Studia Byzantina et Neohellenica Neerlandica.''] BRILL, 1972. ISBN 978-90-04-03552-2 ,p. 312</ref> , но за неговата смрт најмногу одговорна била Рокселана. Сулејман започнал да се плаши и за неговиот престол па поради ова бил погубен. По смртта на Ибрахим-паша, на Сулејман како доверлив човек му останал само Рокселана. Како прв роден син, Мустафа бил наследник на османлискиот престол но според некои историчари по женидбата на Сулејман со [[Рокселана]] тој како свој наследник го гледал [[Шехзаде Мехмед]], најстариот син на Рокселана. Сулејман му овозможил повеќе прилики на Мехмед и според тоа тој го подготвувал за престолонаследник. По овие случувања, Мустафа доживеал и втор шок од страна на неговиот татко по неговото преместување од [[Маниса]] во [[Амасија]]. Владеењето во Маниса му било доделено на Мехмед. И покрај тоа што бил преместен во Амасија, [[Шехзаде Мустафа|Мустафа]] добил декрет според кој неговиот татко сѐ уште во него гледал како иден султан. Во [[1547]] година во времето на Османлиско-сефевидската војна, Сулејман се сретнал со своите три синови на различни места за да разговара за политичката ситуација во земјата. По ова следувала трка кон престолот меѓу тројцата браќа, вклучувајќи го Селим. Во [[1544]] година Селим бил испратен во Маниса како управител. Животот на Мустафа бил во опасност посебно по смртта на [[Паргали Ибрахим-паша]] и новиот сојуз меѓу [[Рустем-паша]] и Рокселана. Рокселана според повеќе извори направила заговор за убивање на Мустафа. Во текот на еден поход, Рустем-паша испратил еден од најдоверливите негови луѓе да извести дека султанот Сулејман не бил на чело на армијата, по кое војниците сметале дека дошло времето принцот Мустафа да го зазеде престолот. Султанот на ова многу се налутил. Така, во текот на Иранскиот поход, армијата на Сулејман заминала во градот Ерегли. Додека тој бил во Ергели, Руштем-паша му понудил на Мустафа да се приклучи кон армијата на неговиот татко. Претходно пак, Рустем го предупредил на султанот дека Мустафа се подготвувал да дојде во Ергели и да го убие на Сулејман. Мустафа ја прифатил понудата на Рустем-паша и заедно со својата војска заминал кон градот Ергели. Сулејман овој потег го видел како закана и решил Мустафа да го убие. Кога Мустафа влегол во шаторот на Сулејман за да се сретнат, стражарите на Сулејман го нападнале и по долгата борба го убиле на принцот. По неговата смрт, јаничарите и војниците на Мустафа протестирале против одлуката на Сулејман, и главно ги обвинувале Рокселана и Рустем-паша. По смртта на Мустафа, Сулејман останал со своите два сина Бајазит и Селим. Селим бил управител на Маниса а Бајазид на Ќутахија. Двата града биле речиси еднакво оддалечени од Истанбул. Сулејман го видел соперништвото меѓу своите два сина па затоа решил да ги смени од нивните должности. Така на Селим му била доделена Конија а на Бајазит Амасија. Но на ова се спротивставил Бајазит, а Селим со поддршка на неговиот татко и на чело со [[Мехмед-паша Соколовиќ]] го поразил својот брат во близина на Конија на [[31 мај]] [[1559]] година<ref>Prof. Dr. Yaşar Yücel-Prof. Dr. Ali Sevim: ''Türkiye Tarihi II'' (History of Turkey), AKDTYK yayınları, İstanbul,1990 p. 299-300</ref>. На Бајазит не му останало ништо друго туку да се врати во Амасија, но успеал да побегне во [[Персија]] заедно со своето семејство. Иако шахот во почетокот му посакал добредојде на младиот принц сепак подоцна по барање на Сулејман тој решил да ги предаде. Наместо тоа, на [[25 септември]] [[1561]] година Бајазид заедно со неговите четири сина биле погубени во Персија по налог на османлискиот султан<ref>Joseph von Hammer:Osmanlı Tarihi Vol II (condensation: Abdülkadir Karahan), Milliyet yayınları, İstanbul. p 36-37</ref>.. Така единствен наследник на Сулејман останал [[Селим II|Шехзаде Селим]]. == Везири== * [[Пири Мехмед-паша]] * [[Паргали Ибрахим-паша]] бил голем везир во периодот од [[1523]] до [[1536]] година. Служел на Сулејман уште во Маниса. Се оженил со неговата сестра Хатиџе султан. Бил погубен во [[1536]] година. * [[Ајас Мехмед-паша]] бил голем везир во периодот од [[1536]] до [[1539]] година. * [[Челеби Љутфи-паша]] бил голем везир во периодот од [[1539]] до [[1541]] година. Бил оженет со сестрата на Сулејман, [[Шах султан]]. * [[Хадим Сулејман-паша]] бил голем везир во периодот од [[1541]] до [[1544]] година. * [[Рустем-паша]] бил голем везир во периодот од [[1544]] до [[1553]] година како и во периодот од [[1555]] до [[1561]] година. Бил оженет со ќерката на Сулејман, [[Михрима султан]]. * [[Кара Ахмед-паша]] бил голем везир во периодот од [[1553]] до [[1555]] година. Бил оженет со сестрата на Сулејман, [[Фатма Султан]]. Погубен поради мито. * [[Семиз Али-паша]] бил голем везир во периодот од [[1561]] до [[1565]] година. * [[Мехмед-паша Соколовиќ]] бил последниот голем везир на Сулејман I од [[1565]] до [[1579]] година. Својата функција ја продолжил и во времето на Селим II. == Наводи == {{наводи|3}} {{Отомански султани}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Сулејман Величествениот| ]] [[Категорија:Отомански султани од 16 век]] [[Категорија:Родени во 1494 година]] [[Категорија:Починати во 1566 година]] [[Категорија:Луѓе од Трабзон]] [[Категорија:Отомански Турци]] [[Категорија:Туркиски владетели]] [[Категорија:Деца на Селим I]] 2udts5kkc20uez938qozr62kf03p3ia 5605920 5605919 2026-08-07T12:27:33Z Buli 2648 5605920 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Сулејман I | title = {{unbulleted list|[[Чувар на Двете Свети Џамии]]|Шах на Багдад во [[Османлиски Ирак|Ирак]]<ref name=caesar>{{cite book|title=medieval worlds comparative & interdisciplinary studies|volume=14|year=2021|chapter=These are the narratives of bygone years: Conquest of a Fortress as a Source of Legitimacy|author=Dimitri Korobeinikov|url=https://www.medievalworlds.net/0xc1aa5576%200x003d0810.pdf|publisher=Austrian Academy of Sciences Press|quote=That the Ottomans might have had a different view was demonstrated by Sultan Sulaymān the Magnificent, who called himself the shah of Baghdad in ‘Iraq (Shah-i Bagdād-i ‘Irāq), the Caesar of Rome (qayṣar-i Rūm), and the sultan in Egypt (Miṣra (i.e. Mısıra) Sulṭān) in the inscription in the fortress of Bender (Bendery, Tighina) in Moldova, AH 945 (29 May 1538–18 May 1539). The title qayṣar-i Rūm (Caesar of Rome) was a traditional designation of the Byzantine emperor in Persian and Ottoman sources (from the Arabic al-qayṣar al-Rūm).|page=180}}</ref>|[[Султан на Египет]]<ref name=caesar />|[[Цезар на Рим]]<ref name=caesar />|[[Каган]]<ref>{{cite book|title=Oriental Translation Fund|volume=33|year=1834|page=19}}</ref>}} | title_text = | more = | image = EmperorSuleiman.jpg | alt = | caption = Портрет, припишан на кругот на [[Тицијан]], датиран по 1543 година<ref>{{Cite web |last=del Torre |first=Francesca |last2=Deiters |first2=Wencke |title=Sultan Süleyman II in profile |url=https://islamicart.museumwnf.org/database_item.php?id=object;EPM;at;Mus22;10;en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260218221639/https://islamicart.museumwnf.org/database_item.php?id=object;EPM;at;Mus22;10;en |archive-date=18 February 2026 |access-date=18 February 2026 |website=Explore Islamic Art Collections |publisher=[[Museum with No Frontiers]]}}</ref> | succession = [[Список на султани на Османлиското Царство|Султан на Османлиската Империја]] ([[Падишах]]) | more_text = | reign = 30 септември 1520 – {{awrap|6 септември 1566}} | predecessor = [[Селим I]] | successor = [[Селим II]] | succession1 = [[Османлиски калиф]] | predecessor1 = Селим I | successor1 = Селим II | birth_date = 6 ноември 1494<ref name= AG-BM-encyc>{{Cite book |last=Ágoston |first=Gábor |editor-last=Ágoston |editor-first=Gábor |editor-first2= Bruce |editor-last2= Masters |title=Encyclopedia of the Ottoman Empire |chapter=Süleyman I |date=2009}}</ref>{{rp|541}} | birth_place = [[Трабзон]], [[Османлиска Империја]] | death_date = {{Death date and age|1566|09|06|1494|11|06|df=y}}<ref name= AG-BM-encyc />{{rp|545}} | death_place = [[Сигет]], [[Кралство Унгарија (1526–1867)|Кралство Унгарија]] | burial_place = {{Indented plainlist| * Внатрешните органи се погребани во [[Турбек]], Сигет, Унгарија * Телото е погребано во [[Сулејманова џамија|Сулејмановата џамија]], Истанбул, Турција }} | spouse = {{marriage|[[Хурем султан]]|May 1534|15 April 1558|end=починала}}<ref name="Peirce 2017">{{Harvnb|Peirce|2017|pages=114}}</ref><br/>[[Махидевран]] | spouse_type = Consorts | issue = {{plainlist| * Шехзаде Махмуд * Шехзаде Мурат * [[Шехзаде Мустафа (син на Сулејман I)|Шехзаде Мустафа]] * [[Разије султан]] * [[Шехзаде Мехмед (син на Сулејман I)|Шехзаде Мехмед]] * [[Михримах султан]] * [[Селим II]] * [[Шехзаде Абдула (син на Сулејман I)|Шехзаде Абдула]] * [[Шехзаде Бајазит (син на Сулејман I)|Шехзаде Бајазит]] * [[Шехзаде Џихангир (син на Сулејман I)|Шехзаде Џихангир]] }} | full_name = Süleyman Şah bin Selim Şah Han<ref>{{cite book|title=Manuscript and Ferman Ornamentation Art in the Ottoman Empire|author1=Hüseyin Odabaş|author2=Coşkun Odabaş|page=123|year=2015}}</ref> | house = [[Отоманска династија|Османлии]] | house_type = Dynasty | father = [[Селим I]] | mother = [[Ајше Хафса султан]] | signature_type = [[Тугра]] | religion = [[Сунитски ислам]] | burial_date = | signature = Tughra of Suleiman I the Magnificent.svg }} '''Сулејман I''' ({{langx|ota|{{Script|Arab|سلطان سليمان اول}}}}, ''Sultān Suleimān-i evvel'' или {{rtl-lang|ota|{{Script|Arab|قانونى سلطان سليمان}}}}, ''Kānūnī Sultān Suleimān'', [[турски]]: ''I. Süleyman'') — десеттиот [[султан]] на [[Отоманското Царство]] со кое управувал во периодот од 1520 до 1566 г. и со тоа најдолго се задржал на престолот од сите султани. Во европската традиција е познат како ''Сулејман Величествениот''<ref>Merriman.</ref> а во источната како ''Законодавецот'' ([[турски]]: ''Kanuni''; [[арапски]]: القانونى‎, ''al‐Qānūnī'') главно поради воведување на реформи во законодавниот систем на земјата. Освен законодавни, тој спровел и административни, воени, судски, даночни и образовни реформи. Во текот на неговото владеење империјата се протегала од [[Будимпешта]] на [[Дунав]] до [[Асуан]] и реката [[Нил]], заедно со реките [[Еуфрат]] и [[Тигар]] до [[Грузија]] и [[Гибралтар]]. Сулејман бил истакнат поет а исто така и голем заштитник на културата, литературата и архитектонскиот развој<ref name=atil24>Atıl, 24.</ref>. Тој зборувал пет јазици: отомански, арапски, чагатаи, персиски и српски јазик. Во последните дваесет години бил под влијание на неговата омилена [[Рокселана]], која успеала да стане законска жена на султанот, нешто што не можела да постигне ниту една од наложниците во изминатите два века. Започнувајќи кампања во Унгарија, Сулејман не доживеал да победи. Неговата смрт била скриена и раководењето со империјата продолжило без султанот, но во негово име, додека да дојде на престолот неговиот син од [[Рокселана]] - [[Селим II]], со кој започнала ерата на падот на империјата. == Рани години== [[Податотека:Semailname 47b.jpg|thumb|лево|150px|Сулејман во млади години]] Сулејман е роден во [[Трабзон]] на [[6 ноември]] [[1494]] година<ref>Clot, 25.</ref>. Негова мајка била [[Ајше Хафса султан]] која починала во [[1534]] година. Кога имал седум години Сулејман бил испратен да проучува [[наука]], [[историја]], [[литература]], [[теологија]] и воени тактики во училиштата на [[Топкапи-сарај]]. Како млад човек, тој се спријателил со [[Паргали Ибрахим-паша|Ибрахим Паргали]] кој подоцна му станал еден од најдоверливите соработници<ref>{{Наведена книга|first=Noel|last=Barber|title=The Sultans|url=https://archive.org/details/sultansbarb00barb|location=New York|publisher=[[Simon & Schuster]]|year=1973|pages=[https://archive.org/details/sultansbarb00barb/page/36 36]|isbn=0-7861-0682-4}}</ref>. На 17 години бил назначен за управител на Кафа и Маниса (тогаш [[Сарухан]]) а кратко време бил управител и на [[Едрене]]<ref>Clot, 28.</ref>. По смртта на неговиот татко [[Селим I]] ([[1465]]-[[1520]]) Сулејман влегол во [[Цариград]] каде бил прогласен за десеттиот султан на [[Османлиското Царство]]. Некои историчари тврдат дека во младоста Сулејман се восхитувал за [[Александар Велики]]<ref>Lamb, 14.</ref><ref>Barber, 23.</ref>. Тој бил под влијание на визијата на Александар на градење на светска империја, кои ќе ги опфати истокот и западот. == Воени и политички настани == === 1520 — 1529 === По наследувањето на неговиот татко, Сулејман започнал серија воени освојувања. Сулејман го започнал своето владеење со давање на пари на јаничарите и ослободил околу 600 египетски затвореници и некои трговци кои неговиот татко неправедно ги казнил. Високи офицери обвинети за суровост биле осудени и погубени. На почетокот од неговото владеење во [[1521]] година било задушено востанието на османлискиот управител на [[Дамаск]]. По ова Сулејман ги освоил двете места кои Мехмед Освојувачот не успеал да ги освои, [[Опсада на Белград (1521)|Белград во 1521]] и [[Опсада на Родос|Родос]] следната година. Падот на Белград во [[1521]] година претставувал третиот обид за освојување на унгарската тврдина од [[Османлии]]те<ref>Imber, 49.</ref>. Сулејман своите сили ги мобилизирал во мај [[1521]] година. За разлика од претходните два напади, во овој напад Османлиите одлучиле да нападнат преку реката [[Сава]]. За да се оствари овој напад, Османлиите најпрво морале да го заземат [[Срем]]. Бранителите упорно пружиле отпор но нивните ресурси биле доста исцрпени па градот морал да биде предаден на [[29 август]]. Падот на [[Белград]] ја покажала неспособноста на [[Кралство Унгарија]] да се спротивстави на растечката османлиска моќ. Следната [[1522]] година [[Османлии]]те го зазеле Родос од [[Малтешки ред|Рицарите на Свети Јован]]<ref>Kinross, 176.</ref>. По 145 дена преживеаните витези капитулирале и им било дозволено да го напуштат Родос, тие потоа скитале пет години сè додека не си нашле дом на [[Малта]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.malta.com/about-malta/history-of-malta.html |title=The History of Malta |accessdate=2014-08-10 |archive-date=2007-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070501155037/http://www.malta.com/about-malta/history-of-malta.html |url-status=dead }}</ref>. Османлиите со зазимањето на островот ја обезбедиле целосната контрола над источното [[Средоземје]]. Во [[1522]] година починал пашата Кајр Бег како [[управител на Египет]]. На негово место бил ставен [[Хаин Ахмед-паша]] во [[1523]] година. Ахмед-паша бил разочаран од оваа одлука на султанот бидејќи сметал дека треба да биде избран за главен везир чие место му било отстапено на неговиот соперник [[Паргали Ибрахим-паша]]. Така тој се самопрогласил за султан на [[Египет]] како независен од [[Османлиското Царство]]. Тој започнал да кова монети со својот лик со цел да ја легитимира својата власт. Сулејман веднаш испратил свои агенти кои извршиле неуспешен атентат во неговата бања, по кој настан тој се обидел да побегне од [[Каиро]] но набргу бил фатен и погубен. По неговата смрт, големиот везир Ибрахим-паша Паргали спровел обемни административни реформи од [[1525]], со кои отоманската власт во Египет се зацврстила и траела речиси три века. По три години без војна [[јаничари]]те на се побуниле и го пљачкосале еврејскиот кварт во [[Истанбул]] и куќите на офицерите. На Сулејман му се заканувала опасност, но бунтот бил потиснат, водачите биле погубени, а други ги загубиле своите позиции. Повеќето од јаничарите се смириле со подароци во пари и нов воен поход. Во април [[1526]] година султанот заедно со Ибрахим-паша заминале кон [[Унгарија]]. Унгарците доживеале катастрофален пораз во [[Мохачка битка (1526)|Мохачката битка]]<ref>Kinross, 187.</ref>. Унгарските аристократи исто како и во опсадата на Белград биле повторно неподготвени. Унгарската војска била поделена на три групи: во [[Трансилванија]] на чело со [[Јанош Заполски]], главната група која ја предводил самиот крал и една мала група под раководство на [[Кристоф Франкопан]]. Вкупниот број на војници на христијанските сојузници бил околу 35.000 луѓе наспроти 50.000 [[Османлии]]. Во почетокот на битката христијаните постигнале успех, но во следниот период таа била обиколена а унгарскиот крал сакал да побегне од бојното поле но се удавил во реката. Поголемиот дел од унгарските аристократи или загинале или биле погубени од султанот. Се смета дека повеќе од 14.000 Унгарци биле убиени во битката. По крајот на битката бил означен крајот на независноста на [[Кралство Унгарија]]. Така [[Бохемија]], северна и западна Унгарија станале дел од [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] на чело со [[Фердинанд I]], а Османлиите завладеале со централна и јужна [[Унгарија]] како и дел од [[Трансилванија]], поставувајќи го на чело на вазалската земја [[Јован Запола]]. Во меѓувреме Туркмените во [[Анадолија]] се побуниле. Во време кога во империјата доживеала финансиски тешкотии поради воените дејствија, па биле зголемени државните давачки. Додека Сулејман бил на воен поход во Унгарија, [[Џелали|Календар Челеби]] успеал да собере армија од 30.000 луѓе. Сулејман го испратил својот везир Ибрахим-паша по кое востанието било крваво задушено. По Мохачката битка, Османлиите биле принудени да се повлечат од [[Панонија|Панонската низнина]], главно поради ангажирањето на армијата во другите делови од имеријата. Најмногу од повлекувањето на Османлиите искористил Фердинанд I, поради неговите претензии да стане крал на Унгарија. Во 1527 година тој го поразил османлискиот вазал и ги зазел [[Будим]], [[Комаром]] и [[Секешфехервар]] (1528). Во тој период османлискиот султан и покрај молбата на неговиот вазал, тој не покренал нов воен поход. Кога Сулејман му објавил војна на Фердинанд во јануари [[1529]] година, тој, исто така, сакал да го освои и [[Падот на Алжир (1529)|западниот дел]] на [[Средоземје]]то, и затоа повторно дал поддршка на [[Хајредин Барбароса]] да отпатува кон [[Алжир]]. Барбароса добил поддршка од 2.000 јаничари, како и голема финансиска помош и ја зазел шпанската тврдина. [[Податотека:Anton Hickel - Roxelane und der Sultan.jpg|мини|десно|Султан Сулејман и Хурем Султан. Портрет од Антон Хикел]] Фердинанд бил во сојуз со царот [[Карло V]]. Забавена со дождови и поплави, османлиската војска на Сулејман морала да се откаже од опсадата на Виена во октомври [[1529]] година<ref>{{Наведена книга|first=Stephen|last=Turnbull|title=The Ottoman Empire 1326&nbsp;– 1699|url=https://archive.org/details/ottomanempire1320000turn|location=New York|publisher=[[Osprey Publishing]]|year=2003|pages=[https://archive.org/details/ottomanempire1320000turn/page/50 50]}}</ref>. Околу 40.000 Турци и 20.000 христијани биле убиени во бескорисната војна. Сулејман повел поход против царските сили во [[1532]], но се соочил со тврдоглав отпор од страна на градот Гунс. Акинџи коњицата и татарските сојузници ја ограбиле Штаерска во [[Австрија]] додека Сулејман се повлекувал назад кон [[Белград]]. Фердинанд испратил пратеник и било склучено примирје во [[1533]]. === 1530 — 1539 === По крајот на опсадата на Виена, Сулејман повел поход против царските сили во [[1532]], но се соочил со тврдоглав отпор од страна на градот Гунс. Акинџи коњицата и татарските сојузници ја ограбиле [[Штаерска]] во [[Австрија]] додека Сулејман се повлекувал назад кон Белград. Фердинанд испратил пратеник и било склучено примирје во [[1533]] година. Во меѓувреме во 1532 година започнала [[Отоманско-персиска војна (1532–1555)|Османлиско-персиската војна]]<ref name=imber51>Imber, 51.</ref>. Војната била предизвикана од територијалните спорови помеѓу двете империи, особено кога бегот од Битлиш одлучил да се стави себеси под персиска заштита. Исто така, Тахмасп го убил управителот на [[Багдад]] кој бил на страната на Сулејман. [[Персија]] во текот на војната сакала да направи сојуз со [[Хабсбуршка династија|Хабсбуршката династија]] со кое Османлиското Царство ќе биде нападната на два фронта. Во конфликтот, најпрвин Ибрахим-паша, а подоцна и самиот султан Сулејман започнале успешно да го зазимаат денешен [[Ирак]], каде во [[1534]] година го зазеле [[Багдад]]. Конфликтот завршил со потпишување на [[Договор од Амасија (1555)|договорот во Амасија]] во [[1555]] година меѓу двата владетели. Договорот ја дефинирал границата меѓу двете земји и истиот бил проследен со дваесетгодишен мир. Со овој договор, [[Ерменија]] и [[Грузија]] биле поделени меѓу двете земји подеднакво, [[Османлии]]те го добиле поголемиот дел од [[Ирак]] заедно со [[Багдад]] кој им овозможил излез на [[Персиски Залив|Персискиот Залив]], а [[Персија]] го задржала својот поранешен главен град [[Тебриз]]<ref name=sicker206>Sicker, 206.</ref>. Османлиите според договорот им дале дозвола на персиските верници да одат слободно во светите места [[Мека]] и [[Медина]]. Во Персија отоманскиот благајник Челеби имал лоши односи со везирот [[Паргали Ибрахим-паша]] бидејќи бил обвинет од него за проневера. Пред да биде погубен, Челеби му напишал писмо на Сулејман обвинувајќи го Ибрахим за предавство бидејќи себеси се нарекувал султан. Ибрахим, некогаш христијанин и сѐ уште роб на Сулејман, бил осомничен за непочитување на [[Куран]]от, за заговор со [[Франција]], и бил омразен поради неговото огромно богатство. Во [[1536]] Сулејман го поканил Ибрахим на вечера, и везирот бил пронајден убиен следното утро. Отоманската морнарица имала галии кои ги веслале воени заробеници. На успешниот пират [[Кајр ал-Дин]] му била дадена команда и [[Освојување на Тунис (1534)|Тунис бил освоен]] во [[1534]] година<ref>Crowley, p.56</ref>. Овој град бил нападнат и од страна на царот Карло V и неговата армада предводена од адмирал [[Андреа Дорија]]. [[Кајр ал-Дин]], познат како Барбароса поради неговата црвена брада избегал, а потоа облекувајќи ги неговите луѓе како [[Шпанци]] и под тоа знаме ги ограбувал Балеарските Острови, земајќи 5.700 затвореници од Порт Махон во Менорка. Во [[1536]] Османлиите изградиле двесте бродови со цел да ја нападнат [[Италија]] и [[Отранто]] [[Османлиска инвазија на Отранто|бил заземан следната година]]. Десет илјади Италијанци биле продадени на пазарите за робови во Истанбул. Во [[1537]] Венецијанците и се придружиле на "''светата лига''" на кралски сили против Турците но отоманската морнарица ги поразила доволно на Крф и во заливот Арта за да им овозможи на Турците да доминираат на [[Средоземје]]то во наредната третина на векот. Тие се согласиле на примирје во 1540 година, но Венеција морала да се откаже од [[Мореја]](Пелопонез) и нејзините егејски острови. Во [[1538]] година била организирана првата [[Отомански поморски експедиции во Индиски Океан|поморска експедиција]] кон [[Индиски Океан]]. По експедициите на [[Васко де Гама]], моќната португалска морнарица ја презела контролата на Индискиот Океан. [[Бахадур Шах]] апелирал до [[Цариград]] за заедничка акција против португалската морнарица<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.historycooperative.org/proceedings/seascapes/casale.html |title=History cooperative |accessdate=2012-08-03 |archive-date=2012-08-03 |archive-url=https://archive.today/20120803150840/www.historycooperative.org/proceedings/seascapes/casale.html |url-status=live }}</ref>. Сулејман I ја искористил оваа можност за да ја провери португалската доминација во Индискиот Океан и го именувал [[Хадим Сулејман-паша]] како адмирал на неговата флота<ref name="Özcan1997"/><ref>http://jis.oxfordjournals.org/content/7/1/32.extract</ref><ref name="Farooqi1989">{{Наведена книга|author=Naimur Rahman Farooqi|title=Mughal-Ottoman relations: a study of political & diplomatic relations between Mughal India and the Ottoman Empire, 1556-1748|url=http://books.google.com/books?id=uB1uAAAAMAAJ|accessdate=30 September 2012|year=1989|publisher=Idarah-i Adabiyat-i Delli}}</ref> . Поморските сили биле составени од околу 90 галии. Во [[1538]] година тој пловел кон [[Индија]] преку Црвеното и Арапското Море, само за да дознаее дека Бахадур Шах бил убиен за време на судирите со португалската морнарица и неговиот наследник направил сојуз со [[Португалија]]. Во [[1538]] година од страна на Османлиите бил окупиран Аден, на чело со Сулејман-паша. Османлиската флота на [[4 септември]] [[1538]] година престигнала [[Опсада на Диу|пред градот Диу]]. Ова претставувала најголемата османлиска флота некогаш пуштена по водите на Индиски Океан. Диу бил опсаден со 130 топови. И покрај постојаните напади, опсадата не успела. По неуспешната опсада, Османлиите се вратиле во Аден, каде се утврдиле со своите оружја. Сулејман-паша наредил да се започне втора опсада на Диу, но тоа не се случило. Во 1540 година, Португалците ги испратиле своите сили во Црвено Море, напаѓајќи ги Суакин и Кусајар, обидувајќи се да го заземат Суецкиот Канал со флота од 72 бродови. Во следните години следувале постојани битки помеѓу двете светски сили. === 1540 — 1552 === [[Податотека:Siege of Esztergom 1543.jpg|мини|десно|Опсадата на Острогон (1543)]] Во 1541 царот Карло V [[Алжирска инвазија (1541)|не успеал да го освои]] [[Алжир]], а две години подоцна Кајр ал-Дин (Барбароса) ги опустошил [[Неапол]] и [[Сицилија]]. По нивното закотвување во [[Марсеј]], Французите дозволиле Отоманската морнарица да оди во [[Тулон]], но Турците пустошејќи ги француските села предизвикале многу да избегаат. Во [[1544]] епидемија убила многу робови од галиите, и Турците заробувале француски христијани за да ги заменат. [[Франсоа I]] советувал [[Опсада на Ница|да се нападне Ница]], која била под власт на сојузникот на кралот, Војводата од Савоја, чиј замокот бил отпуштен. [[Кајр ал-Дин]] (Барбароса) починал во 1546 година. Конечно во 1554 Франсоа го раскинал овој сојуз со поткуп на Турците со подароци. Тургут, кој бил заробен и поминал четири години години како роб на галија пред да биде ослободен, на крајот станал Отоманската адмирал и [[Опсада на Триполи (1551)|го презел Триполи]] од [[Малтешки ред|витешкиот ред на Свети Јован]] во [[1551]]<ref>''Cervantes in Algiers: a captive's tale'' by María Antonia Garcés p. 25 [http://books.google.com/books?id=h97ivaPeOx8C&pg=PA25]</ref>, но тие се одмаздиле кога Тургут бил убиен во неуспешната опсада на Малта во [[1565]]. Јован Заполоја, натеран од унгарскиот националист Мартинуци, се оженил со полската принцеза Изабела кратко време пред неговата смрт во [[1540]] година. Нивниот едногодишен син Стефан бил прогласен за крал на Унгарија, но Османлиите сѐ уште ја окупирале неговата земја. Во [[1541]] година бил [[Опсада на Будим (1541)|опсаднат]] градот [[Будим]]. Опсадата резултирала со заземање на градот [[Буда (град)|Будим]]. По оваа победа, [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]] воспоставила контрола над [[централна Унгарија]]. Битката е дел од т.н. [[Мала војна во Унгарија]]. Победата претставува една од најзначајните на Османлиите против Фердинанд I, најмногу поради тоа што градот во следните 150 години бил под нивна контрола<ref>Garnier, p.200</ref>. Откако Фердинанд се обидел да ја презеде [[Пешта]], Сулејман во [[1543]] година се вратил во Унгарија и ја претворил катедралата во [[Будим]] во [[џамија]]. На крајот бил постигнат договор во [[1547]] година, во кој биле вклучени [[Франција]], [[Венеција]], и [[папа Павле III]]; Во [[1543]] година се случила неуспешната опсада на Ница во сојуз со Франција. Фердинанд се согласил да му исплаќа на султанот 30.000 дукати на годишно ниво. Ова му овозможило на Сулејман повторно да ја нападне [[Персија]], да го поврати Тебриз и да го преземе градот Ван во наредната година. Во [[1551]] монахот Мартинуци ја убедил Изабела да му ја предаде [[Трансилванија]] на Фердинанд, како дел од [[Австрија]], во замена за земјиште во [[Шлеска]]. Сулејман на ова реагирал со затворање на австрискиот пратеник две години, но Мартинуци бил прогласен за архиепископ и кардинал. Султанот го испратил Мехмед-паша Соколиќ со армија да ја преземе власта и поставил гарнизон во Липа во Трансилванија. Фердинанд ја опсадил Липа и го убил Мартинуци поради заговор со гарнизонот. Турските трупи извршиле инвазија и повторно го поразиле Фердинанд во [[1552]]. Наредната година Сулејман заминал на неговата последна персиска кампања, во која повторно го освоил [[Ерзурум]] и ја опустошил персиската земја по Горен Еуфрат. Примирјето довело до договор за мир во Амасија во [[1555]] година. Откако Карло V разбрал за поразот на неговиот брат, тој тргнал да се [[Алжирска инвазија (1541)|одмазди во Алжир]]. [[Алжир]] бил под контрола на Османлиите се нашол од [[1529]] година кога Сулејман I го зазел на чело со [[Хајредин Барбароса]]. Барбароса ја напуштил земјата во 1535 година, бидејќи бил избран за Голем адмирал на Османлиското Царство во [[Цариград]], па така тој бил заменет од страна на Хасан Ага. Силите на Хабсбуршката монархија многу доцна тргнале во војна, на [[28 септември]] [[1541]] година. Тоа се случило тогаш, главно поради проблемите во Германија и Фландрија. Целата флота се собрала во заливот кај [[Мајорка]]. Таа броела околу 500 бродови и 24.000 војници. По големото невреме кое ги зафатило регионите околу Мајорка и Алжир, флотата пред преговите на Алжир престигнала на 19 октомври. Во нападот учествувал и [[Ернан Кортес]], т.н. освојувач на [[Мексико]]. Војската на Карло на копно стапнала на [[23 октомври]], каде по ова бил формиран штабот. Војската главно била составена од [[Шпанци]], [[Германци]] и [[Италијанци]], во придружба на 150 витези од [[Малта]]. Поради големата сила која ја имал донесено царот во Алжир, се сметало дека градот многу бргу ќе падне во рацете на христијаните. Но во следните денови започнало да врне силен дожд и регионот бил зафатен од силно невреме. Голем дел од галиите потонале или биле оштетени . По ова започнал напад на Османлиите и царот бил опкружен. Тој бил извлечен со помош на Малтешкиот витешки ред. [[Андреа Дорија]] успеал да побегне во [[Кејп Матифу]], на околу 5 милји од [[Алжир]]. Тој му предложил на својот царот да се засолни заедно со него во Матифу. По долгите патувања, на [[3 декември]] конечно царот пристигнал во југоисточниот дел од Шпанија, кај Картагина. Во 1551 година Османлиите го зазеле [[Опсада на Триполи (1551)|Триполи]]. Триполи станал важен центар на империјата и престолнина на османлиската провинција [[Триполитанија]]. Подоцна во [[1560]] година од страна на христијаните бил направен обид за враќање на градот, но истиот завршил со неуспех. === 1553 — 1566 === Во [[1553]] година се случила окупација на островот [[Корзика]] заедно со [[Франција]]. Островот имал значително стратешко значење во западниот дел на Средоземјето, претставувајќи го центарот на комуникација на Хабсбуршката мрежа помеѓу денешна Шпанија и Италија. Заземањето на островот било од огромно значење за [[Франција]], која го окупирала а по ова и го зазела под своја контрола. Османлиите [[Опсада на Малта (1565)|ја опсадиле Малта]] во мај [[1565]] година и 700 Витези на Свети Јован биле држени внатре сè додека не пристигнале Шпанците во септември и не ги принудиле Турците да заминат. Повеќе од 20.000 Турци загинале или се бореле со болеста, додека 7.000 Малтежани и Шпанци ги загубиле своите животи. По неуспешната опсада на Малта, Сулејман освен војните со [[Португалија]] во [[Индиски Океан]] ги обновил и војните со Фердинанд со сила од околу 200.000 војници. Целта бил грофот [[Николај Зрински]], кој го убил миленикот Мухамед од Трикала во Сиклос во 1552 година. [[Податотека:OttomanEmpire1566.png|мини|десно|Османлиското Царство за време на смртта на Сулејман I]] [[Битка кај Сигетвар|Битката кај Сигетвар]] била последната на Сулејман I. Битката се случила во [[1566]] година против силите на Хабсбуршката монархија на чело со хрватскиот бан [[Никола Шубиќ]]. Претходно османлиската војска била засолнета во Будим и Белград. Големиот везир [[Мехмед-паша Соколовиќ]] го советувал на султанот најпрвин да се зазеде Сигетвар, а потоа да се продолжи кон Токај. Опсадата завршила со освојување на тврдината на градот од страна на Османлиите. Самиот султан Сулејман I не го дочекал паѓањето на градот, бидејќи починал во неговиот камп на [[5 септември]] [[1566]] година. Големиот везир [[Мехмед-паша Соколовиќ]] ја сокрил смртта на султанот, го убил докторот за да остане смртта во тајност и дал телото на Сулејман да се балсамира и наредил телото да не се закопа сè додека битката не биде добиена. == Културни и економски настани== Сулејман бил пофален од страна на царскиот пратеник Бузбек за неговата правда и за именување на способни и заслужни мажи за владините позициии. Во [[1535]] везирот Ибрахим направил договор со Французите што им овозможило да тргуваат слободно со дел од Отоманското Царство<ref name=imber51/> . Империјата на Сулејман вклучувала дваесет различни етнички групи и 21 влади, повеќето од нив биле во муслиманската [[Азија]], но тој ги третирал европските христијани со извесна толеранција по нивното освојување. Османлиските закони биле осовременети од [[Мула Ибрахим]] од [[Алеп]] и ослободени од традиционалните исламски закони. Христијаните се нашле под ''Кодексот за рајата'' и нивниот десеток и данокот од капитација биле толку умерени што некои селани избегале од христијанските господари во Унгарија за да бидат под османлиска власт. Казните биле модернизирани со парична казна како замена за физичкото казнување, осакатувањето и смртта во многу случаи, иако напорите за здобивање на чест сѐ уште можеле да значат сечење на рака за лажно сведочење, фалсификување, или дистрибуција на фалсификувани пари. Каматните стапки биле ограничени на 11%. Животните кои се користат за работа требало да бидат третирани љубезно. Сулејман бил многу богат со годишен приход од околу дванаесет милиони дукати; неговите војни биле плаќани од пленот (вклучувајќи ја и продажбата на многу луѓе како робови) и од данокот од христијанските вазали. Подоцна во неговото владеење тој почнал да бара подароци од службениците кои ги назначил на повисоки позиции. Судиите (кадии и муфтии) биле имуни на оданочување и конфискација на нивниот имот, што ги правело привилегирана елита. Осум колеџи се состанувале во главните џамии и во училиштата се студирала [[граматика]], [[синтакса]], [[логика]], [[метафизика]], [[филологија]], [[метафизика]], [[реторика]], [[геометрија]], [[астрономија]] и [[астрологија]]<ref name="atil24"/><ref>Russell, [http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE7D6163EF935A15752C0A961948260 The Age of Sultan Suleyman].</ref>. Високото образование обично го нагласувало исламскиот закон. Најпознат архитект во времето на Сулејман I бил [[Мимар Синан]]. Тој создал една нова ера не само во османлиската архитектура туку и во светската, создавајќи вкупно 334 градби во различни градови. Првата позначајна градба му била [[Џамија Шехзаде|џамијата Шехзаде]] од [[1548]] година, [[Сулејманова џамија|Сулејмановата џамија]] од [[1557]] година, и [[Селимова џамија|Селимовата џамија]] во [[Едрене]]. == Семејни настани == Султанот Сулејман имал четри жени. Од првата, Фулан хатун се родил во [[1512]] година се родил Махмуд кој починал по девет години. Во 1511 година се оженил со [[Ѓулфем хатун]], која му родила син но починал по само неколку месеци. Од бракот со [[Махидевран султан]] се родиле [[Разије султан]] и [[Шехзаде Мустафа|Мустафа]], и како прв син бил воспитуван како наследник на престолот. Целата работа се променила со пристигнувањето на украинката [[Александра Лисовска]] во харемот како поклон на султанот од [[Паргали Ибрахим-паша]]<ref>Ahmed, 43.</ref>. Нејзината харизма го привлекувала секој во харемот, поради кое го добила името Хурем кое во превод значи ''насмеана''. Таа бргу по пристигањето во харемот во палaтата [[Топкапи-сарај]] станала султанов сопатник во креветот. Бидејќи не служила само за сексуално задоволување и како мајка на можните машки наследници, таа се покажала и како добар оратор и искрен пријател. По големата кавга меѓу Махидевран и Рокселана, Сулејман ја протерал Махидевран и нејзиниот син Шехзаде Мустафа во градот Маниса. По ова [[Рокселана]] станала омилена на султанот, односно хасеки. Во [[1522]] година Рокселана го родила принцот [[Шехзаде Мехмед]]. Во 1526 година се родила [[Михримах султан]], која подоцна била омажена за [[Рустем-паша]]. Од Рокселана, на султанот му се родиле и [[Селим II|Селим]], [[Шехзаде Бајазит|Бајазит]] и [[Шехзаде Џихангир|Џихангир]]. Рокселана станала една од најсилните жени во харемот. Таа настојувала да ги исполни сите желби на Сулејман. Тој бил спремен да се ожени со неа и да ја прогласи за султанија, нешто што никогаш претходно не се било случило од настанувањето на империјата<ref name="Kinross236"/>. Така свадбата се случила во [[1530]] година.<ref>Mansel, 86.</ref>. Се смета дека [[Паргали Ибрахим-паша]] бил погубен поради големото влијание во империјата<ref>Margaret Rich Greer, Walter Mignolo, Maureen Quilligan. [http://books.google.com/books?id=T4_rFZLGF1IC&pg=PA41&dq=Parga%2Bibrahim+Pasha%2Bgreek&hl=el&ei=sCVdTIaoA8_-sQb1gNG4Bw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CC0Q6AEwADgU#v=snippet&q=%22Ibrahim%20Pasha%2C%20his%20intimate%20and%20grand%20vezir%2C%20a%20Greek%20from%20Parga%20in%20Epirus%22&f=false ''Rereading the Black Legend: the discourses of religious and racial difference in the Renaissance empires.''], University of Chicago Press, 2007. ISBN 978-0-226-30722-0, p. 41: "Ibrahim Pasha, his intimate and grand vezir, a Greek from Parga in Epirus"</ref><ref>Willem Frederik Bakker.[http://books.google.com/books?id=hAUVAAAAIAAJ&pg=PA312&dq=Parga%2Bibrahim+Pasha%2Bgreek&hl=el&ei=sCVdTIaoA8_-sQb1gNG4Bw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CDoQ6AEwAjgU#v=onepage&q=%22Ibrahim%20was%20the%20son%20of%20a%20Greek%20fisherman%20from%20the%20Epirot%20town%20of%20Parga%22&f=false ''Studia Byzantina et Neohellenica Neerlandica.''] BRILL, 1972. ISBN 978-90-04-03552-2 ,p. 312</ref> , но за неговата смрт најмногу одговорна била Рокселана. Сулејман започнал да се плаши и за неговиот престол па поради ова бил погубен. По смртта на Ибрахим-паша, на Сулејман како доверлив човек му останал само Рокселана. Како прв роден син, Мустафа бил наследник на османлискиот престол но според некои историчари по женидбата на Сулејман со [[Рокселана]] тој како свој наследник го гледал [[Шехзаде Мехмед]], најстариот син на Рокселана. Сулејман му овозможил повеќе прилики на Мехмед и според тоа тој го подготвувал за престолонаследник. По овие случувања, Мустафа доживеал и втор шок од страна на неговиот татко по неговото преместување од [[Маниса]] во [[Амасија]]. Владеењето во Маниса му било доделено на Мехмед. И покрај тоа што бил преместен во Амасија, [[Шехзаде Мустафа|Мустафа]] добил декрет според кој неговиот татко сѐ уште во него гледал како иден султан. Во [[1547]] година во времето на Османлиско-сефевидската војна, Сулејман се сретнал со своите три синови на различни места за да разговара за политичката ситуација во земјата. По ова следувала трка кон престолот меѓу тројцата браќа, вклучувајќи го Селим. Во [[1544]] година Селим бил испратен во Маниса како управител. Животот на Мустафа бил во опасност посебно по смртта на [[Паргали Ибрахим-паша]] и новиот сојуз меѓу [[Рустем-паша]] и Рокселана. Рокселана според повеќе извори направила заговор за убивање на Мустафа. Во текот на еден поход, Рустем-паша испратил еден од најдоверливите негови луѓе да извести дека султанот Сулејман не бил на чело на армијата, по кое војниците сметале дека дошло времето принцот Мустафа да го зазеде престолот. Султанот на ова многу се налутил. Така, во текот на Иранскиот поход, армијата на Сулејман заминала во градот Ерегли. Додека тој бил во Ергели, Руштем-паша му понудил на Мустафа да се приклучи кон армијата на неговиот татко. Претходно пак, Рустем го предупредил на султанот дека Мустафа се подготвувал да дојде во Ергели и да го убие на Сулејман. Мустафа ја прифатил понудата на Рустем-паша и заедно со својата војска заминал кон градот Ергели. Сулејман овој потег го видел како закана и решил Мустафа да го убие. Кога Мустафа влегол во шаторот на Сулејман за да се сретнат, стражарите на Сулејман го нападнале и по долгата борба го убиле на принцот. По неговата смрт, јаничарите и војниците на Мустафа протестирале против одлуката на Сулејман, и главно ги обвинувале Рокселана и Рустем-паша. По смртта на Мустафа, Сулејман останал со своите два сина Бајазит и Селим. Селим бил управител на Маниса а Бајазид на Ќутахија. Двата града биле речиси еднакво оддалечени од Истанбул. Сулејман го видел соперништвото меѓу своите два сина па затоа решил да ги смени од нивните должности. Така на Селим му била доделена Конија а на Бајазит Амасија. Но на ова се спротивставил Бајазит, а Селим со поддршка на неговиот татко и на чело со [[Мехмед-паша Соколовиќ]] го поразил својот брат во близина на Конија на [[31 мај]] [[1559]] година<ref>Prof. Dr. Yaşar Yücel-Prof. Dr. Ali Sevim: ''Türkiye Tarihi II'' (History of Turkey), AKDTYK yayınları, İstanbul,1990 p. 299-300</ref>. На Бајазит не му останало ништо друго туку да се врати во Амасија, но успеал да побегне во [[Персија]] заедно со своето семејство. Иако шахот во почетокот му посакал добредојде на младиот принц сепак подоцна по барање на Сулејман тој решил да ги предаде. Наместо тоа, на [[25 септември]] [[1561]] година Бајазид заедно со неговите четири сина биле погубени во Персија по налог на османлискиот султан<ref>Joseph von Hammer:Osmanlı Tarihi Vol II (condensation: Abdülkadir Karahan), Milliyet yayınları, İstanbul. p 36-37</ref>.. Така единствен наследник на Сулејман останал [[Селим II|Шехзаде Селим]]. == Везири== * [[Пири Мехмед-паша]] * [[Паргали Ибрахим-паша]] бил голем везир во периодот од [[1523]] до [[1536]] година. Служел на Сулејман уште во Маниса. Се оженил со неговата сестра Хатиџе султан. Бил погубен во [[1536]] година. * [[Ајас Мехмед-паша]] бил голем везир во периодот од [[1536]] до [[1539]] година. * [[Челеби Љутфи-паша]] бил голем везир во периодот од [[1539]] до [[1541]] година. Бил оженет со сестрата на Сулејман, [[Шах султан]]. * [[Хадим Сулејман-паша]] бил голем везир во периодот од [[1541]] до [[1544]] година. * [[Рустем-паша]] бил голем везир во периодот од [[1544]] до [[1553]] година како и во периодот од [[1555]] до [[1561]] година. Бил оженет со ќерката на Сулејман, [[Михрима султан]]. * [[Кара Ахмед-паша]] бил голем везир во периодот од [[1553]] до [[1555]] година. Бил оженет со сестрата на Сулејман, [[Фатма Султан]]. Погубен поради мито. * [[Семиз Али-паша]] бил голем везир во периодот од [[1561]] до [[1565]] година. * [[Мехмед-паша Соколовиќ]] бил последниот голем везир на Сулејман I од [[1565]] до [[1579]] година. Својата функција ја продолжил и во времето на Селим II. == Наводи == {{наводи|3}} {{Отомански султани}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Сулејман Величествениот| ]] [[Категорија:Отомански султани од 16 век]] [[Категорија:Родени во 1494 година]] [[Категорија:Починати во 1566 година]] [[Категорија:Луѓе од Трабзон]] [[Категорија:Отомански Турци]] [[Категорија:Туркиски владетели]] [[Категорија:Деца на Селим I]] 4v356d0292etusiz321vf35p3kw4en9 5605921 5605920 2026-08-07T12:33:17Z Buli 2648 /* Рани години */ 5605921 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Сулејман I | title = {{unbulleted list|[[Чувар на Двете Свети Џамии]]|Шах на Багдад во [[Османлиски Ирак|Ирак]]<ref name=caesar>{{cite book|title=medieval worlds comparative & interdisciplinary studies|volume=14|year=2021|chapter=These are the narratives of bygone years: Conquest of a Fortress as a Source of Legitimacy|author=Dimitri Korobeinikov|url=https://www.medievalworlds.net/0xc1aa5576%200x003d0810.pdf|publisher=Austrian Academy of Sciences Press|quote=That the Ottomans might have had a different view was demonstrated by Sultan Sulaymān the Magnificent, who called himself the shah of Baghdad in ‘Iraq (Shah-i Bagdād-i ‘Irāq), the Caesar of Rome (qayṣar-i Rūm), and the sultan in Egypt (Miṣra (i.e. Mısıra) Sulṭān) in the inscription in the fortress of Bender (Bendery, Tighina) in Moldova, AH 945 (29 May 1538–18 May 1539). The title qayṣar-i Rūm (Caesar of Rome) was a traditional designation of the Byzantine emperor in Persian and Ottoman sources (from the Arabic al-qayṣar al-Rūm).|page=180}}</ref>|[[Султан на Египет]]<ref name=caesar />|[[Цезар на Рим]]<ref name=caesar />|[[Каган]]<ref>{{cite book|title=Oriental Translation Fund|volume=33|year=1834|page=19}}</ref>}} | title_text = | more = | image = EmperorSuleiman.jpg | alt = | caption = Портрет, припишан на кругот на [[Тицијан]], датиран по 1543 година<ref>{{Cite web |last=del Torre |first=Francesca |last2=Deiters |first2=Wencke |title=Sultan Süleyman II in profile |url=https://islamicart.museumwnf.org/database_item.php?id=object;EPM;at;Mus22;10;en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260218221639/https://islamicart.museumwnf.org/database_item.php?id=object;EPM;at;Mus22;10;en |archive-date=18 February 2026 |access-date=18 February 2026 |website=Explore Islamic Art Collections |publisher=[[Museum with No Frontiers]]}}</ref> | succession = [[Список на султани на Османлиското Царство|Султан на Османлиската Империја]] ([[Падишах]]) | more_text = | reign = 30 септември 1520 – {{awrap|6 септември 1566}} | predecessor = [[Селим I]] | successor = [[Селим II]] | succession1 = [[Османлиски калиф]] | predecessor1 = Селим I | successor1 = Селим II | birth_date = 6 ноември 1494<ref name= AG-BM-encyc>{{Cite book |last=Ágoston |first=Gábor |editor-last=Ágoston |editor-first=Gábor |editor-first2= Bruce |editor-last2= Masters |title=Encyclopedia of the Ottoman Empire |chapter=Süleyman I |date=2009}}</ref>{{rp|541}} | birth_place = [[Трабзон]], [[Османлиска Империја]] | death_date = {{Death date and age|1566|09|06|1494|11|06|df=y}}<ref name= AG-BM-encyc />{{rp|545}} | death_place = [[Сигет]], [[Кралство Унгарија (1526–1867)|Кралство Унгарија]] | burial_place = {{Indented plainlist| * Внатрешните органи се погребани во [[Турбек]], Сигет, Унгарија * Телото е погребано во [[Сулејманова џамија|Сулејмановата џамија]], Истанбул, Турција }} | spouse = {{marriage|[[Хурем султан]]|May 1534|15 April 1558|end=починала}}<ref name="Peirce 2017">{{Harvnb|Peirce|2017|pages=114}}</ref><br/>[[Махидевран]] | spouse_type = Consorts | issue = {{plainlist| * Шехзаде Махмуд * Шехзаде Мурат * [[Шехзаде Мустафа (син на Сулејман I)|Шехзаде Мустафа]] * [[Разије султан]] * [[Шехзаде Мехмед (син на Сулејман I)|Шехзаде Мехмед]] * [[Михримах султан]] * [[Селим II]] * [[Шехзаде Абдула (син на Сулејман I)|Шехзаде Абдула]] * [[Шехзаде Бајазит (син на Сулејман I)|Шехзаде Бајазит]] * [[Шехзаде Џихангир (син на Сулејман I)|Шехзаде Џихангир]] }} | full_name = Süleyman Şah bin Selim Şah Han<ref>{{cite book|title=Manuscript and Ferman Ornamentation Art in the Ottoman Empire|author1=Hüseyin Odabaş|author2=Coşkun Odabaş|page=123|year=2015}}</ref> | house = [[Отоманска династија|Османлии]] | house_type = Dynasty | father = [[Селим I]] | mother = [[Ајше Хафса султан]] | signature_type = [[Тугра]] | religion = [[Сунитски ислам]] | burial_date = | signature = Tughra of Suleiman I the Magnificent.svg }} '''Сулејман I''' ({{langx|ota|{{Script|Arab|سلطان سليمان اول}}}}, ''Sultān Suleimān-i evvel'' или {{rtl-lang|ota|{{Script|Arab|قانونى سلطان سليمان}}}}, ''Kānūnī Sultān Suleimān'', [[турски]]: ''I. Süleyman'') — десеттиот [[султан]] на [[Отоманското Царство]] со кое управувал во периодот од 1520 до 1566 г. и со тоа најдолго се задржал на престолот од сите султани. Во европската традиција е познат како ''Сулејман Величествениот''<ref>Merriman.</ref> а во источната како ''Законодавецот'' ([[турски]]: ''Kanuni''; [[арапски]]: القانونى‎, ''al‐Qānūnī'') главно поради воведување на реформи во законодавниот систем на земјата. Освен законодавни, тој спровел и административни, воени, судски, даночни и образовни реформи. Во текот на неговото владеење империјата се протегала од [[Будимпешта]] на [[Дунав]] до [[Асуан]] и реката [[Нил]], заедно со реките [[Еуфрат]] и [[Тигар]] до [[Грузија]] и [[Гибралтар]]. Сулејман бил истакнат поет а исто така и голем заштитник на културата, литературата и архитектонскиот развој<ref name=atil24>Atıl, 24.</ref>. Тој зборувал пет јазици: отомански, арапски, чагатаи, персиски и српски јазик. Во последните дваесет години бил под влијание на неговата омилена [[Рокселана]], која успеала да стане законска жена на султанот, нешто што не можела да постигне ниту една од наложниците во изминатите два века. Започнувајќи кампања во Унгарија, Сулејман не доживеал да победи. Неговата смрт била скриена и раководењето со империјата продолжило без султанот, но во негово име, додека да дојде на престолот неговиот син од [[Рокселана]] - [[Селим II]], со кој започнала ерата на падот на империјата. == Рани години== [[Податотека:Istanbul, Topkapi Palace Museum MS Hazine 1563 fol. 47v Suleyman I by Nakkaş Osman.jpg|лево|мини|251x251пкс|Сулејман во млади години]] Сулејман е роден во [[Трабзон]] на [[6 ноември]] [[1494]] година<ref>Clot, 25.</ref>. Негова мајка била [[Ајше Хафса султан]] која починала во [[1534]] година. Кога имал седум години Сулејман бил испратен да проучува [[наука]], [[историја]], [[литература]], [[теологија]] и воени тактики во училиштата на [[Топкапи-сарај]]. Како млад човек, тој се спријателил со [[Паргали Ибрахим-паша|Ибрахим Паргали]] кој подоцна му станал еден од најдоверливите соработници<ref>{{Наведена книга|first=Noel|last=Barber|title=The Sultans|url=https://archive.org/details/sultansbarb00barb|location=New York|publisher=[[Simon & Schuster]]|year=1973|pages=[https://archive.org/details/sultansbarb00barb/page/36 36]|isbn=0-7861-0682-4}}</ref>. На 17 години бил назначен за управител на Кафа и Маниса (тогаш [[Сарухан]]) а кратко време бил управител и на [[Едрене]]<ref>Clot, 28.</ref>. По смртта на неговиот татко [[Селим I]] ([[1465]]-[[1520]]) Сулејман влегол во [[Цариград]] каде бил прогласен за десеттиот султан на [[Османлиското Царство]]. Некои историчари тврдат дека во младоста Сулејман се восхитувал за [[Александар Велики]]<ref>Lamb, 14.</ref><ref>Barber, 23.</ref>. Тој бил под влијание на визијата на Александар на градење на светска империја, кои ќе ги опфати истокот и западот. == Воени и политички настани == === 1520 — 1529 === По наследувањето на неговиот татко, Сулејман започнал серија воени освојувања. Сулејман го започнал своето владеење со давање на пари на јаничарите и ослободил околу 600 египетски затвореници и некои трговци кои неговиот татко неправедно ги казнил. Високи офицери обвинети за суровост биле осудени и погубени. На почетокот од неговото владеење во [[1521]] година било задушено востанието на османлискиот управител на [[Дамаск]]. По ова Сулејман ги освоил двете места кои Мехмед Освојувачот не успеал да ги освои, [[Опсада на Белград (1521)|Белград во 1521]] и [[Опсада на Родос|Родос]] следната година. Падот на Белград во [[1521]] година претставувал третиот обид за освојување на унгарската тврдина од [[Османлии]]те<ref>Imber, 49.</ref>. Сулејман своите сили ги мобилизирал во мај [[1521]] година. За разлика од претходните два напади, во овој напад Османлиите одлучиле да нападнат преку реката [[Сава]]. За да се оствари овој напад, Османлиите најпрво морале да го заземат [[Срем]]. Бранителите упорно пружиле отпор но нивните ресурси биле доста исцрпени па градот морал да биде предаден на [[29 август]]. Падот на [[Белград]] ја покажала неспособноста на [[Кралство Унгарија]] да се спротивстави на растечката османлиска моќ. Следната [[1522]] година [[Османлии]]те го зазеле Родос од [[Малтешки ред|Рицарите на Свети Јован]]<ref>Kinross, 176.</ref>. По 145 дена преживеаните витези капитулирале и им било дозволено да го напуштат Родос, тие потоа скитале пет години сè додека не си нашле дом на [[Малта]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.malta.com/about-malta/history-of-malta.html |title=The History of Malta |accessdate=2014-08-10 |archive-date=2007-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070501155037/http://www.malta.com/about-malta/history-of-malta.html |url-status=dead }}</ref>. Османлиите со зазимањето на островот ја обезбедиле целосната контрола над источното [[Средоземје]]. Во [[1522]] година починал пашата Кајр Бег како [[управител на Египет]]. На негово место бил ставен [[Хаин Ахмед-паша]] во [[1523]] година. Ахмед-паша бил разочаран од оваа одлука на султанот бидејќи сметал дека треба да биде избран за главен везир чие место му било отстапено на неговиот соперник [[Паргали Ибрахим-паша]]. Така тој се самопрогласил за султан на [[Египет]] како независен од [[Османлиското Царство]]. Тој започнал да кова монети со својот лик со цел да ја легитимира својата власт. Сулејман веднаш испратил свои агенти кои извршиле неуспешен атентат во неговата бања, по кој настан тој се обидел да побегне од [[Каиро]] но набргу бил фатен и погубен. По неговата смрт, големиот везир Ибрахим-паша Паргали спровел обемни административни реформи од [[1525]], со кои отоманската власт во Египет се зацврстила и траела речиси три века. По три години без војна [[јаничари]]те на се побуниле и го пљачкосале еврејскиот кварт во [[Истанбул]] и куќите на офицерите. На Сулејман му се заканувала опасност, но бунтот бил потиснат, водачите биле погубени, а други ги загубиле своите позиции. Повеќето од јаничарите се смириле со подароци во пари и нов воен поход. Во април [[1526]] година султанот заедно со Ибрахим-паша заминале кон [[Унгарија]]. Унгарците доживеале катастрофален пораз во [[Мохачка битка (1526)|Мохачката битка]]<ref>Kinross, 187.</ref>. Унгарските аристократи исто како и во опсадата на Белград биле повторно неподготвени. Унгарската војска била поделена на три групи: во [[Трансилванија]] на чело со [[Јанош Заполски]], главната група која ја предводил самиот крал и една мала група под раководство на [[Кристоф Франкопан]]. Вкупниот број на војници на христијанските сојузници бил околу 35.000 луѓе наспроти 50.000 [[Османлии]]. Во почетокот на битката христијаните постигнале успех, но во следниот период таа била обиколена а унгарскиот крал сакал да побегне од бојното поле но се удавил во реката. Поголемиот дел од унгарските аристократи или загинале или биле погубени од султанот. Се смета дека повеќе од 14.000 Унгарци биле убиени во битката. По крајот на битката бил означен крајот на независноста на [[Кралство Унгарија]]. Така [[Бохемија]], северна и западна Унгарија станале дел од [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] на чело со [[Фердинанд I]], а Османлиите завладеале со централна и јужна [[Унгарија]] како и дел од [[Трансилванија]], поставувајќи го на чело на вазалската земја [[Јован Запола]]. Во меѓувреме Туркмените во [[Анадолија]] се побуниле. Во време кога во империјата доживеала финансиски тешкотии поради воените дејствија, па биле зголемени државните давачки. Додека Сулејман бил на воен поход во Унгарија, [[Џелали|Календар Челеби]] успеал да собере армија од 30.000 луѓе. Сулејман го испратил својот везир Ибрахим-паша по кое востанието било крваво задушено. По Мохачката битка, Османлиите биле принудени да се повлечат од [[Панонија|Панонската низнина]], главно поради ангажирањето на армијата во другите делови од имеријата. Најмногу од повлекувањето на Османлиите искористил Фердинанд I, поради неговите претензии да стане крал на Унгарија. Во 1527 година тој го поразил османлискиот вазал и ги зазел [[Будим]], [[Комаром]] и [[Секешфехервар]] (1528). Во тој период османлискиот султан и покрај молбата на неговиот вазал, тој не покренал нов воен поход. Кога Сулејман му објавил војна на Фердинанд во јануари [[1529]] година, тој, исто така, сакал да го освои и [[Падот на Алжир (1529)|западниот дел]] на [[Средоземје]]то, и затоа повторно дал поддршка на [[Хајредин Барбароса]] да отпатува кон [[Алжир]]. Барбароса добил поддршка од 2.000 јаничари, како и голема финансиска помош и ја зазел шпанската тврдина. [[Податотека:Anton Hickel - Roxelane und der Sultan.jpg|мини|десно|Султан Сулејман и Хурем Султан. Портрет од Антон Хикел]] Фердинанд бил во сојуз со царот [[Карло V]]. Забавена со дождови и поплави, османлиската војска на Сулејман морала да се откаже од опсадата на Виена во октомври [[1529]] година<ref>{{Наведена книга|first=Stephen|last=Turnbull|title=The Ottoman Empire 1326&nbsp;– 1699|url=https://archive.org/details/ottomanempire1320000turn|location=New York|publisher=[[Osprey Publishing]]|year=2003|pages=[https://archive.org/details/ottomanempire1320000turn/page/50 50]}}</ref>. Околу 40.000 Турци и 20.000 христијани биле убиени во бескорисната војна. Сулејман повел поход против царските сили во [[1532]], но се соочил со тврдоглав отпор од страна на градот Гунс. Акинџи коњицата и татарските сојузници ја ограбиле Штаерска во [[Австрија]] додека Сулејман се повлекувал назад кон [[Белград]]. Фердинанд испратил пратеник и било склучено примирје во [[1533]]. === 1530 — 1539 === По крајот на опсадата на Виена, Сулејман повел поход против царските сили во [[1532]], но се соочил со тврдоглав отпор од страна на градот Гунс. Акинџи коњицата и татарските сојузници ја ограбиле [[Штаерска]] во [[Австрија]] додека Сулејман се повлекувал назад кон Белград. Фердинанд испратил пратеник и било склучено примирје во [[1533]] година. Во меѓувреме во 1532 година започнала [[Отоманско-персиска војна (1532–1555)|Османлиско-персиската војна]]<ref name=imber51>Imber, 51.</ref>. Војната била предизвикана од територијалните спорови помеѓу двете империи, особено кога бегот од Битлиш одлучил да се стави себеси под персиска заштита. Исто така, Тахмасп го убил управителот на [[Багдад]] кој бил на страната на Сулејман. [[Персија]] во текот на војната сакала да направи сојуз со [[Хабсбуршка династија|Хабсбуршката династија]] со кое Османлиското Царство ќе биде нападната на два фронта. Во конфликтот, најпрвин Ибрахим-паша, а подоцна и самиот султан Сулејман започнале успешно да го зазимаат денешен [[Ирак]], каде во [[1534]] година го зазеле [[Багдад]]. Конфликтот завршил со потпишување на [[Договор од Амасија (1555)|договорот во Амасија]] во [[1555]] година меѓу двата владетели. Договорот ја дефинирал границата меѓу двете земји и истиот бил проследен со дваесетгодишен мир. Со овој договор, [[Ерменија]] и [[Грузија]] биле поделени меѓу двете земји подеднакво, [[Османлии]]те го добиле поголемиот дел од [[Ирак]] заедно со [[Багдад]] кој им овозможил излез на [[Персиски Залив|Персискиот Залив]], а [[Персија]] го задржала својот поранешен главен град [[Тебриз]]<ref name=sicker206>Sicker, 206.</ref>. Османлиите според договорот им дале дозвола на персиските верници да одат слободно во светите места [[Мека]] и [[Медина]]. Во Персија отоманскиот благајник Челеби имал лоши односи со везирот [[Паргали Ибрахим-паша]] бидејќи бил обвинет од него за проневера. Пред да биде погубен, Челеби му напишал писмо на Сулејман обвинувајќи го Ибрахим за предавство бидејќи себеси се нарекувал султан. Ибрахим, некогаш христијанин и сѐ уште роб на Сулејман, бил осомничен за непочитување на [[Куран]]от, за заговор со [[Франција]], и бил омразен поради неговото огромно богатство. Во [[1536]] Сулејман го поканил Ибрахим на вечера, и везирот бил пронајден убиен следното утро. Отоманската морнарица имала галии кои ги веслале воени заробеници. На успешниот пират [[Кајр ал-Дин]] му била дадена команда и [[Освојување на Тунис (1534)|Тунис бил освоен]] во [[1534]] година<ref>Crowley, p.56</ref>. Овој град бил нападнат и од страна на царот Карло V и неговата армада предводена од адмирал [[Андреа Дорија]]. [[Кајр ал-Дин]], познат како Барбароса поради неговата црвена брада избегал, а потоа облекувајќи ги неговите луѓе како [[Шпанци]] и под тоа знаме ги ограбувал Балеарските Острови, земајќи 5.700 затвореници од Порт Махон во Менорка. Во [[1536]] Османлиите изградиле двесте бродови со цел да ја нападнат [[Италија]] и [[Отранто]] [[Османлиска инвазија на Отранто|бил заземан следната година]]. Десет илјади Италијанци биле продадени на пазарите за робови во Истанбул. Во [[1537]] Венецијанците и се придружиле на "''светата лига''" на кралски сили против Турците но отоманската морнарица ги поразила доволно на Крф и во заливот Арта за да им овозможи на Турците да доминираат на [[Средоземје]]то во наредната третина на векот. Тие се согласиле на примирје во 1540 година, но Венеција морала да се откаже од [[Мореја]](Пелопонез) и нејзините егејски острови. Во [[1538]] година била организирана првата [[Отомански поморски експедиции во Индиски Океан|поморска експедиција]] кон [[Индиски Океан]]. По експедициите на [[Васко де Гама]], моќната португалска морнарица ја презела контролата на Индискиот Океан. [[Бахадур Шах]] апелирал до [[Цариград]] за заедничка акција против португалската морнарица<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.historycooperative.org/proceedings/seascapes/casale.html |title=History cooperative |accessdate=2012-08-03 |archive-date=2012-08-03 |archive-url=https://archive.today/20120803150840/www.historycooperative.org/proceedings/seascapes/casale.html |url-status=live }}</ref>. Сулејман I ја искористил оваа можност за да ја провери португалската доминација во Индискиот Океан и го именувал [[Хадим Сулејман-паша]] како адмирал на неговата флота<ref name="Özcan1997"/><ref>http://jis.oxfordjournals.org/content/7/1/32.extract</ref><ref name="Farooqi1989">{{Наведена книга|author=Naimur Rahman Farooqi|title=Mughal-Ottoman relations: a study of political & diplomatic relations between Mughal India and the Ottoman Empire, 1556-1748|url=http://books.google.com/books?id=uB1uAAAAMAAJ|accessdate=30 September 2012|year=1989|publisher=Idarah-i Adabiyat-i Delli}}</ref> . Поморските сили биле составени од околу 90 галии. Во [[1538]] година тој пловел кон [[Индија]] преку Црвеното и Арапското Море, само за да дознаее дека Бахадур Шах бил убиен за време на судирите со португалската морнарица и неговиот наследник направил сојуз со [[Португалија]]. Во [[1538]] година од страна на Османлиите бил окупиран Аден, на чело со Сулејман-паша. Османлиската флота на [[4 септември]] [[1538]] година престигнала [[Опсада на Диу|пред градот Диу]]. Ова претставувала најголемата османлиска флота некогаш пуштена по водите на Индиски Океан. Диу бил опсаден со 130 топови. И покрај постојаните напади, опсадата не успела. По неуспешната опсада, Османлиите се вратиле во Аден, каде се утврдиле со своите оружја. Сулејман-паша наредил да се започне втора опсада на Диу, но тоа не се случило. Во 1540 година, Португалците ги испратиле своите сили во Црвено Море, напаѓајќи ги Суакин и Кусајар, обидувајќи се да го заземат Суецкиот Канал со флота од 72 бродови. Во следните години следувале постојани битки помеѓу двете светски сили. === 1540 — 1552 === [[Податотека:Siege of Esztergom 1543.jpg|мини|десно|Опсадата на Острогон (1543)]] Во 1541 царот Карло V [[Алжирска инвазија (1541)|не успеал да го освои]] [[Алжир]], а две години подоцна Кајр ал-Дин (Барбароса) ги опустошил [[Неапол]] и [[Сицилија]]. По нивното закотвување во [[Марсеј]], Французите дозволиле Отоманската морнарица да оди во [[Тулон]], но Турците пустошејќи ги француските села предизвикале многу да избегаат. Во [[1544]] епидемија убила многу робови од галиите, и Турците заробувале француски христијани за да ги заменат. [[Франсоа I]] советувал [[Опсада на Ница|да се нападне Ница]], која била под власт на сојузникот на кралот, Војводата од Савоја, чиј замокот бил отпуштен. [[Кајр ал-Дин]] (Барбароса) починал во 1546 година. Конечно во 1554 Франсоа го раскинал овој сојуз со поткуп на Турците со подароци. Тургут, кој бил заробен и поминал четири години години како роб на галија пред да биде ослободен, на крајот станал Отоманската адмирал и [[Опсада на Триполи (1551)|го презел Триполи]] од [[Малтешки ред|витешкиот ред на Свети Јован]] во [[1551]]<ref>''Cervantes in Algiers: a captive's tale'' by María Antonia Garcés p. 25 [http://books.google.com/books?id=h97ivaPeOx8C&pg=PA25]</ref>, но тие се одмаздиле кога Тургут бил убиен во неуспешната опсада на Малта во [[1565]]. Јован Заполоја, натеран од унгарскиот националист Мартинуци, се оженил со полската принцеза Изабела кратко време пред неговата смрт во [[1540]] година. Нивниот едногодишен син Стефан бил прогласен за крал на Унгарија, но Османлиите сѐ уште ја окупирале неговата земја. Во [[1541]] година бил [[Опсада на Будим (1541)|опсаднат]] градот [[Будим]]. Опсадата резултирала со заземање на градот [[Буда (град)|Будим]]. По оваа победа, [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]] воспоставила контрола над [[централна Унгарија]]. Битката е дел од т.н. [[Мала војна во Унгарија]]. Победата претставува една од најзначајните на Османлиите против Фердинанд I, најмногу поради тоа што градот во следните 150 години бил под нивна контрола<ref>Garnier, p.200</ref>. Откако Фердинанд се обидел да ја презеде [[Пешта]], Сулејман во [[1543]] година се вратил во Унгарија и ја претворил катедралата во [[Будим]] во [[џамија]]. На крајот бил постигнат договор во [[1547]] година, во кој биле вклучени [[Франција]], [[Венеција]], и [[папа Павле III]]; Во [[1543]] година се случила неуспешната опсада на Ница во сојуз со Франција. Фердинанд се согласил да му исплаќа на султанот 30.000 дукати на годишно ниво. Ова му овозможило на Сулејман повторно да ја нападне [[Персија]], да го поврати Тебриз и да го преземе градот Ван во наредната година. Во [[1551]] монахот Мартинуци ја убедил Изабела да му ја предаде [[Трансилванија]] на Фердинанд, како дел од [[Австрија]], во замена за земјиште во [[Шлеска]]. Сулејман на ова реагирал со затворање на австрискиот пратеник две години, но Мартинуци бил прогласен за архиепископ и кардинал. Султанот го испратил Мехмед-паша Соколиќ со армија да ја преземе власта и поставил гарнизон во Липа во Трансилванија. Фердинанд ја опсадил Липа и го убил Мартинуци поради заговор со гарнизонот. Турските трупи извршиле инвазија и повторно го поразиле Фердинанд во [[1552]]. Наредната година Сулејман заминал на неговата последна персиска кампања, во која повторно го освоил [[Ерзурум]] и ја опустошил персиската земја по Горен Еуфрат. Примирјето довело до договор за мир во Амасија во [[1555]] година. Откако Карло V разбрал за поразот на неговиот брат, тој тргнал да се [[Алжирска инвазија (1541)|одмазди во Алжир]]. [[Алжир]] бил под контрола на Османлиите се нашол од [[1529]] година кога Сулејман I го зазел на чело со [[Хајредин Барбароса]]. Барбароса ја напуштил земјата во 1535 година, бидејќи бил избран за Голем адмирал на Османлиското Царство во [[Цариград]], па така тој бил заменет од страна на Хасан Ага. Силите на Хабсбуршката монархија многу доцна тргнале во војна, на [[28 септември]] [[1541]] година. Тоа се случило тогаш, главно поради проблемите во Германија и Фландрија. Целата флота се собрала во заливот кај [[Мајорка]]. Таа броела околу 500 бродови и 24.000 војници. По големото невреме кое ги зафатило регионите околу Мајорка и Алжир, флотата пред преговите на Алжир престигнала на 19 октомври. Во нападот учествувал и [[Ернан Кортес]], т.н. освојувач на [[Мексико]]. Војската на Карло на копно стапнала на [[23 октомври]], каде по ова бил формиран штабот. Војската главно била составена од [[Шпанци]], [[Германци]] и [[Италијанци]], во придружба на 150 витези од [[Малта]]. Поради големата сила која ја имал донесено царот во Алжир, се сметало дека градот многу бргу ќе падне во рацете на христијаните. Но во следните денови започнало да врне силен дожд и регионот бил зафатен од силно невреме. Голем дел од галиите потонале или биле оштетени . По ова започнал напад на Османлиите и царот бил опкружен. Тој бил извлечен со помош на Малтешкиот витешки ред. [[Андреа Дорија]] успеал да побегне во [[Кејп Матифу]], на околу 5 милји од [[Алжир]]. Тој му предложил на својот царот да се засолни заедно со него во Матифу. По долгите патувања, на [[3 декември]] конечно царот пристигнал во југоисточниот дел од Шпанија, кај Картагина. Во 1551 година Османлиите го зазеле [[Опсада на Триполи (1551)|Триполи]]. Триполи станал важен центар на империјата и престолнина на османлиската провинција [[Триполитанија]]. Подоцна во [[1560]] година од страна на христијаните бил направен обид за враќање на градот, но истиот завршил со неуспех. === 1553 — 1566 === Во [[1553]] година се случила окупација на островот [[Корзика]] заедно со [[Франција]]. Островот имал значително стратешко значење во западниот дел на Средоземјето, претставувајќи го центарот на комуникација на Хабсбуршката мрежа помеѓу денешна Шпанија и Италија. Заземањето на островот било од огромно значење за [[Франција]], која го окупирала а по ова и го зазела под своја контрола. Османлиите [[Опсада на Малта (1565)|ја опсадиле Малта]] во мај [[1565]] година и 700 Витези на Свети Јован биле држени внатре сè додека не пристигнале Шпанците во септември и не ги принудиле Турците да заминат. Повеќе од 20.000 Турци загинале или се бореле со болеста, додека 7.000 Малтежани и Шпанци ги загубиле своите животи. По неуспешната опсада на Малта, Сулејман освен војните со [[Португалија]] во [[Индиски Океан]] ги обновил и војните со Фердинанд со сила од околу 200.000 војници. Целта бил грофот [[Николај Зрински]], кој го убил миленикот Мухамед од Трикала во Сиклос во 1552 година. [[Податотека:OttomanEmpire1566.png|мини|десно|Османлиското Царство за време на смртта на Сулејман I]] [[Битка кај Сигетвар|Битката кај Сигетвар]] била последната на Сулејман I. Битката се случила во [[1566]] година против силите на Хабсбуршката монархија на чело со хрватскиот бан [[Никола Шубиќ]]. Претходно османлиската војска била засолнета во Будим и Белград. Големиот везир [[Мехмед-паша Соколовиќ]] го советувал на султанот најпрвин да се зазеде Сигетвар, а потоа да се продолжи кон Токај. Опсадата завршила со освојување на тврдината на градот од страна на Османлиите. Самиот султан Сулејман I не го дочекал паѓањето на градот, бидејќи починал во неговиот камп на [[5 септември]] [[1566]] година. Големиот везир [[Мехмед-паша Соколовиќ]] ја сокрил смртта на султанот, го убил докторот за да остане смртта во тајност и дал телото на Сулејман да се балсамира и наредил телото да не се закопа сè додека битката не биде добиена. == Културни и економски настани== Сулејман бил пофален од страна на царскиот пратеник Бузбек за неговата правда и за именување на способни и заслужни мажи за владините позициии. Во [[1535]] везирот Ибрахим направил договор со Французите што им овозможило да тргуваат слободно со дел од Отоманското Царство<ref name=imber51/> . Империјата на Сулејман вклучувала дваесет различни етнички групи и 21 влади, повеќето од нив биле во муслиманската [[Азија]], но тој ги третирал европските христијани со извесна толеранција по нивното освојување. Османлиските закони биле осовременети од [[Мула Ибрахим]] од [[Алеп]] и ослободени од традиционалните исламски закони. Христијаните се нашле под ''Кодексот за рајата'' и нивниот десеток и данокот од капитација биле толку умерени што некои селани избегале од христијанските господари во Унгарија за да бидат под османлиска власт. Казните биле модернизирани со парична казна како замена за физичкото казнување, осакатувањето и смртта во многу случаи, иако напорите за здобивање на чест сѐ уште можеле да значат сечење на рака за лажно сведочење, фалсификување, или дистрибуција на фалсификувани пари. Каматните стапки биле ограничени на 11%. Животните кои се користат за работа требало да бидат третирани љубезно. Сулејман бил многу богат со годишен приход од околу дванаесет милиони дукати; неговите војни биле плаќани од пленот (вклучувајќи ја и продажбата на многу луѓе како робови) и од данокот од христијанските вазали. Подоцна во неговото владеење тој почнал да бара подароци од службениците кои ги назначил на повисоки позиции. Судиите (кадии и муфтии) биле имуни на оданочување и конфискација на нивниот имот, што ги правело привилегирана елита. Осум колеџи се состанувале во главните џамии и во училиштата се студирала [[граматика]], [[синтакса]], [[логика]], [[метафизика]], [[филологија]], [[метафизика]], [[реторика]], [[геометрија]], [[астрономија]] и [[астрологија]]<ref name="atil24"/><ref>Russell, [http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE7D6163EF935A15752C0A961948260 The Age of Sultan Suleyman].</ref>. Високото образование обично го нагласувало исламскиот закон. Најпознат архитект во времето на Сулејман I бил [[Мимар Синан]]. Тој создал една нова ера не само во османлиската архитектура туку и во светската, создавајќи вкупно 334 градби во различни градови. Првата позначајна градба му била [[Џамија Шехзаде|џамијата Шехзаде]] од [[1548]] година, [[Сулејманова џамија|Сулејмановата џамија]] од [[1557]] година, и [[Селимова џамија|Селимовата џамија]] во [[Едрене]]. == Семејни настани == Султанот Сулејман имал четри жени. Од првата, Фулан хатун се родил во [[1512]] година се родил Махмуд кој починал по девет години. Во 1511 година се оженил со [[Ѓулфем хатун]], која му родила син но починал по само неколку месеци. Од бракот со [[Махидевран султан]] се родиле [[Разије султан]] и [[Шехзаде Мустафа|Мустафа]], и како прв син бил воспитуван како наследник на престолот. Целата работа се променила со пристигнувањето на украинката [[Александра Лисовска]] во харемот како поклон на султанот од [[Паргали Ибрахим-паша]]<ref>Ahmed, 43.</ref>. Нејзината харизма го привлекувала секој во харемот, поради кое го добила името Хурем кое во превод значи ''насмеана''. Таа бргу по пристигањето во харемот во палaтата [[Топкапи-сарај]] станала султанов сопатник во креветот. Бидејќи не служила само за сексуално задоволување и како мајка на можните машки наследници, таа се покажала и како добар оратор и искрен пријател. По големата кавга меѓу Махидевран и Рокселана, Сулејман ја протерал Махидевран и нејзиниот син Шехзаде Мустафа во градот Маниса. По ова [[Рокселана]] станала омилена на султанот, односно хасеки. Во [[1522]] година Рокселана го родила принцот [[Шехзаде Мехмед]]. Во 1526 година се родила [[Михримах султан]], која подоцна била омажена за [[Рустем-паша]]. Од Рокселана, на султанот му се родиле и [[Селим II|Селим]], [[Шехзаде Бајазит|Бајазит]] и [[Шехзаде Џихангир|Џихангир]]. Рокселана станала една од најсилните жени во харемот. Таа настојувала да ги исполни сите желби на Сулејман. Тој бил спремен да се ожени со неа и да ја прогласи за султанија, нешто што никогаш претходно не се било случило од настанувањето на империјата<ref name="Kinross236"/>. Така свадбата се случила во [[1530]] година.<ref>Mansel, 86.</ref>. Се смета дека [[Паргали Ибрахим-паша]] бил погубен поради големото влијание во империјата<ref>Margaret Rich Greer, Walter Mignolo, Maureen Quilligan. [http://books.google.com/books?id=T4_rFZLGF1IC&pg=PA41&dq=Parga%2Bibrahim+Pasha%2Bgreek&hl=el&ei=sCVdTIaoA8_-sQb1gNG4Bw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CC0Q6AEwADgU#v=snippet&q=%22Ibrahim%20Pasha%2C%20his%20intimate%20and%20grand%20vezir%2C%20a%20Greek%20from%20Parga%20in%20Epirus%22&f=false ''Rereading the Black Legend: the discourses of religious and racial difference in the Renaissance empires.''], University of Chicago Press, 2007. ISBN 978-0-226-30722-0, p. 41: "Ibrahim Pasha, his intimate and grand vezir, a Greek from Parga in Epirus"</ref><ref>Willem Frederik Bakker.[http://books.google.com/books?id=hAUVAAAAIAAJ&pg=PA312&dq=Parga%2Bibrahim+Pasha%2Bgreek&hl=el&ei=sCVdTIaoA8_-sQb1gNG4Bw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CDoQ6AEwAjgU#v=onepage&q=%22Ibrahim%20was%20the%20son%20of%20a%20Greek%20fisherman%20from%20the%20Epirot%20town%20of%20Parga%22&f=false ''Studia Byzantina et Neohellenica Neerlandica.''] BRILL, 1972. ISBN 978-90-04-03552-2 ,p. 312</ref> , но за неговата смрт најмногу одговорна била Рокселана. Сулејман започнал да се плаши и за неговиот престол па поради ова бил погубен. По смртта на Ибрахим-паша, на Сулејман како доверлив човек му останал само Рокселана. Како прв роден син, Мустафа бил наследник на османлискиот престол но според некои историчари по женидбата на Сулејман со [[Рокселана]] тој како свој наследник го гледал [[Шехзаде Мехмед]], најстариот син на Рокселана. Сулејман му овозможил повеќе прилики на Мехмед и според тоа тој го подготвувал за престолонаследник. По овие случувања, Мустафа доживеал и втор шок од страна на неговиот татко по неговото преместување од [[Маниса]] во [[Амасија]]. Владеењето во Маниса му било доделено на Мехмед. И покрај тоа што бил преместен во Амасија, [[Шехзаде Мустафа|Мустафа]] добил декрет според кој неговиот татко сѐ уште во него гледал како иден султан. Во [[1547]] година во времето на Османлиско-сефевидската војна, Сулејман се сретнал со своите три синови на различни места за да разговара за политичката ситуација во земјата. По ова следувала трка кон престолот меѓу тројцата браќа, вклучувајќи го Селим. Во [[1544]] година Селим бил испратен во Маниса како управител. Животот на Мустафа бил во опасност посебно по смртта на [[Паргали Ибрахим-паша]] и новиот сојуз меѓу [[Рустем-паша]] и Рокселана. Рокселана според повеќе извори направила заговор за убивање на Мустафа. Во текот на еден поход, Рустем-паша испратил еден од најдоверливите негови луѓе да извести дека султанот Сулејман не бил на чело на армијата, по кое војниците сметале дека дошло времето принцот Мустафа да го зазеде престолот. Султанот на ова многу се налутил. Така, во текот на Иранскиот поход, армијата на Сулејман заминала во градот Ерегли. Додека тој бил во Ергели, Руштем-паша му понудил на Мустафа да се приклучи кон армијата на неговиот татко. Претходно пак, Рустем го предупредил на султанот дека Мустафа се подготвувал да дојде во Ергели и да го убие на Сулејман. Мустафа ја прифатил понудата на Рустем-паша и заедно со својата војска заминал кон градот Ергели. Сулејман овој потег го видел како закана и решил Мустафа да го убие. Кога Мустафа влегол во шаторот на Сулејман за да се сретнат, стражарите на Сулејман го нападнале и по долгата борба го убиле на принцот. По неговата смрт, јаничарите и војниците на Мустафа протестирале против одлуката на Сулејман, и главно ги обвинувале Рокселана и Рустем-паша. По смртта на Мустафа, Сулејман останал со своите два сина Бајазит и Селим. Селим бил управител на Маниса а Бајазид на Ќутахија. Двата града биле речиси еднакво оддалечени од Истанбул. Сулејман го видел соперништвото меѓу своите два сина па затоа решил да ги смени од нивните должности. Така на Селим му била доделена Конија а на Бајазит Амасија. Но на ова се спротивставил Бајазит, а Селим со поддршка на неговиот татко и на чело со [[Мехмед-паша Соколовиќ]] го поразил својот брат во близина на Конија на [[31 мај]] [[1559]] година<ref>Prof. Dr. Yaşar Yücel-Prof. Dr. Ali Sevim: ''Türkiye Tarihi II'' (History of Turkey), AKDTYK yayınları, İstanbul,1990 p. 299-300</ref>. На Бајазит не му останало ништо друго туку да се врати во Амасија, но успеал да побегне во [[Персија]] заедно со своето семејство. Иако шахот во почетокот му посакал добредојде на младиот принц сепак подоцна по барање на Сулејман тој решил да ги предаде. Наместо тоа, на [[25 септември]] [[1561]] година Бајазид заедно со неговите четири сина биле погубени во Персија по налог на османлискиот султан<ref>Joseph von Hammer:Osmanlı Tarihi Vol II (condensation: Abdülkadir Karahan), Milliyet yayınları, İstanbul. p 36-37</ref>.. Така единствен наследник на Сулејман останал [[Селим II|Шехзаде Селим]]. == Везири== * [[Пири Мехмед-паша]] * [[Паргали Ибрахим-паша]] бил голем везир во периодот од [[1523]] до [[1536]] година. Служел на Сулејман уште во Маниса. Се оженил со неговата сестра Хатиџе султан. Бил погубен во [[1536]] година. * [[Ајас Мехмед-паша]] бил голем везир во периодот од [[1536]] до [[1539]] година. * [[Челеби Љутфи-паша]] бил голем везир во периодот од [[1539]] до [[1541]] година. Бил оженет со сестрата на Сулејман, [[Шах султан]]. * [[Хадим Сулејман-паша]] бил голем везир во периодот од [[1541]] до [[1544]] година. * [[Рустем-паша]] бил голем везир во периодот од [[1544]] до [[1553]] година како и во периодот од [[1555]] до [[1561]] година. Бил оженет со ќерката на Сулејман, [[Михрима султан]]. * [[Кара Ахмед-паша]] бил голем везир во периодот од [[1553]] до [[1555]] година. Бил оженет со сестрата на Сулејман, [[Фатма Султан]]. Погубен поради мито. * [[Семиз Али-паша]] бил голем везир во периодот од [[1561]] до [[1565]] година. * [[Мехмед-паша Соколовиќ]] бил последниот голем везир на Сулејман I од [[1565]] до [[1579]] година. Својата функција ја продолжил и во времето на Селим II. == Наводи == {{наводи|3}} {{Отомански султани}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Сулејман Величествениот| ]] [[Категорија:Отомански султани од 16 век]] [[Категорија:Родени во 1494 година]] [[Категорија:Починати во 1566 година]] [[Категорија:Луѓе од Трабзон]] [[Категорија:Отомански Турци]] [[Категорија:Туркиски владетели]] [[Категорија:Деца на Селим I]] bs0nfebvrih23c9zmiu1mt2ov2nmfd6 5605922 5605921 2026-08-07T12:38:59Z Buli 2648 /* 1520 — 1529 */ 5605922 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Сулејман I | title = {{unbulleted list|[[Чувар на Двете Свети Џамии]]|Шах на Багдад во [[Османлиски Ирак|Ирак]]<ref name=caesar>{{cite book|title=medieval worlds comparative & interdisciplinary studies|volume=14|year=2021|chapter=These are the narratives of bygone years: Conquest of a Fortress as a Source of Legitimacy|author=Dimitri Korobeinikov|url=https://www.medievalworlds.net/0xc1aa5576%200x003d0810.pdf|publisher=Austrian Academy of Sciences Press|quote=That the Ottomans might have had a different view was demonstrated by Sultan Sulaymān the Magnificent, who called himself the shah of Baghdad in ‘Iraq (Shah-i Bagdād-i ‘Irāq), the Caesar of Rome (qayṣar-i Rūm), and the sultan in Egypt (Miṣra (i.e. Mısıra) Sulṭān) in the inscription in the fortress of Bender (Bendery, Tighina) in Moldova, AH 945 (29 May 1538–18 May 1539). The title qayṣar-i Rūm (Caesar of Rome) was a traditional designation of the Byzantine emperor in Persian and Ottoman sources (from the Arabic al-qayṣar al-Rūm).|page=180}}</ref>|[[Султан на Египет]]<ref name=caesar />|[[Цезар на Рим]]<ref name=caesar />|[[Каган]]<ref>{{cite book|title=Oriental Translation Fund|volume=33|year=1834|page=19}}</ref>}} | title_text = | more = | image = EmperorSuleiman.jpg | alt = | caption = Портрет, припишан на кругот на [[Тицијан]], датиран по 1543 година<ref>{{Cite web |last=del Torre |first=Francesca |last2=Deiters |first2=Wencke |title=Sultan Süleyman II in profile |url=https://islamicart.museumwnf.org/database_item.php?id=object;EPM;at;Mus22;10;en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260218221639/https://islamicart.museumwnf.org/database_item.php?id=object;EPM;at;Mus22;10;en |archive-date=18 February 2026 |access-date=18 February 2026 |website=Explore Islamic Art Collections |publisher=[[Museum with No Frontiers]]}}</ref> | succession = [[Список на султани на Османлиското Царство|Султан на Османлиската Империја]] ([[Падишах]]) | more_text = | reign = 30 септември 1520 – {{awrap|6 септември 1566}} | predecessor = [[Селим I]] | successor = [[Селим II]] | succession1 = [[Османлиски калиф]] | predecessor1 = Селим I | successor1 = Селим II | birth_date = 6 ноември 1494<ref name= AG-BM-encyc>{{Cite book |last=Ágoston |first=Gábor |editor-last=Ágoston |editor-first=Gábor |editor-first2= Bruce |editor-last2= Masters |title=Encyclopedia of the Ottoman Empire |chapter=Süleyman I |date=2009}}</ref>{{rp|541}} | birth_place = [[Трабзон]], [[Османлиска Империја]] | death_date = {{Death date and age|1566|09|06|1494|11|06|df=y}}<ref name= AG-BM-encyc />{{rp|545}} | death_place = [[Сигет]], [[Кралство Унгарија (1526–1867)|Кралство Унгарија]] | burial_place = {{Indented plainlist| * Внатрешните органи се погребани во [[Турбек]], Сигет, Унгарија * Телото е погребано во [[Сулејманова џамија|Сулејмановата џамија]], Истанбул, Турција }} | spouse = {{marriage|[[Хурем султан]]|May 1534|15 April 1558|end=починала}}<ref name="Peirce 2017">{{Harvnb|Peirce|2017|pages=114}}</ref><br/>[[Махидевран]] | spouse_type = Consorts | issue = {{plainlist| * Шехзаде Махмуд * Шехзаде Мурат * [[Шехзаде Мустафа (син на Сулејман I)|Шехзаде Мустафа]] * [[Разије султан]] * [[Шехзаде Мехмед (син на Сулејман I)|Шехзаде Мехмед]] * [[Михримах султан]] * [[Селим II]] * [[Шехзаде Абдула (син на Сулејман I)|Шехзаде Абдула]] * [[Шехзаде Бајазит (син на Сулејман I)|Шехзаде Бајазит]] * [[Шехзаде Џихангир (син на Сулејман I)|Шехзаде Џихангир]] }} | full_name = Süleyman Şah bin Selim Şah Han<ref>{{cite book|title=Manuscript and Ferman Ornamentation Art in the Ottoman Empire|author1=Hüseyin Odabaş|author2=Coşkun Odabaş|page=123|year=2015}}</ref> | house = [[Отоманска династија|Османлии]] | house_type = Dynasty | father = [[Селим I]] | mother = [[Ајше Хафса султан]] | signature_type = [[Тугра]] | religion = [[Сунитски ислам]] | burial_date = | signature = Tughra of Suleiman I the Magnificent.svg }} '''Сулејман I''' ({{langx|ota|{{Script|Arab|سلطان سليمان اول}}}}, ''Sultān Suleimān-i evvel'' или {{rtl-lang|ota|{{Script|Arab|قانونى سلطان سليمان}}}}, ''Kānūnī Sultān Suleimān'', [[турски]]: ''I. Süleyman'') — десеттиот [[султан]] на [[Отоманското Царство]] со кое управувал во периодот од 1520 до 1566 г. и со тоа најдолго се задржал на престолот од сите султани. Во европската традиција е познат како ''Сулејман Величествениот''<ref>Merriman.</ref> а во источната како ''Законодавецот'' ([[турски]]: ''Kanuni''; [[арапски]]: القانونى‎, ''al‐Qānūnī'') главно поради воведување на реформи во законодавниот систем на земјата. Освен законодавни, тој спровел и административни, воени, судски, даночни и образовни реформи. Во текот на неговото владеење империјата се протегала од [[Будимпешта]] на [[Дунав]] до [[Асуан]] и реката [[Нил]], заедно со реките [[Еуфрат]] и [[Тигар]] до [[Грузија]] и [[Гибралтар]]. Сулејман бил истакнат поет а исто така и голем заштитник на културата, литературата и архитектонскиот развој<ref name=atil24>Atıl, 24.</ref>. Тој зборувал пет јазици: отомански, арапски, чагатаи, персиски и српски јазик. Во последните дваесет години бил под влијание на неговата омилена [[Рокселана]], која успеала да стане законска жена на султанот, нешто што не можела да постигне ниту една од наложниците во изминатите два века. Започнувајќи кампања во Унгарија, Сулејман не доживеал да победи. Неговата смрт била скриена и раководењето со империјата продолжило без султанот, но во негово име, додека да дојде на престолот неговиот син од [[Рокселана]] - [[Селим II]], со кој започнала ерата на падот на империјата. == Рани години== [[Податотека:Istanbul, Topkapi Palace Museum MS Hazine 1563 fol. 47v Suleyman I by Nakkaş Osman.jpg|лево|мини|251x251пкс|Сулејман во млади години]] Сулејман е роден во [[Трабзон]] на [[6 ноември]] [[1494]] година<ref>Clot, 25.</ref>. Негова мајка била [[Ајше Хафса султан]] која починала во [[1534]] година. Кога имал седум години Сулејман бил испратен да проучува [[наука]], [[историја]], [[литература]], [[теологија]] и воени тактики во училиштата на [[Топкапи-сарај]]. Како млад човек, тој се спријателил со [[Паргали Ибрахим-паша|Ибрахим Паргали]] кој подоцна му станал еден од најдоверливите соработници<ref>{{Наведена книга|first=Noel|last=Barber|title=The Sultans|url=https://archive.org/details/sultansbarb00barb|location=New York|publisher=[[Simon & Schuster]]|year=1973|pages=[https://archive.org/details/sultansbarb00barb/page/36 36]|isbn=0-7861-0682-4}}</ref>. На 17 години бил назначен за управител на Кафа и Маниса (тогаш [[Сарухан]]) а кратко време бил управител и на [[Едрене]]<ref>Clot, 28.</ref>. По смртта на неговиот татко [[Селим I]] ([[1465]]-[[1520]]) Сулејман влегол во [[Цариград]] каде бил прогласен за десеттиот султан на [[Османлиското Царство]]. Некои историчари тврдат дека во младоста Сулејман се восхитувал за [[Александар Велики]]<ref>Lamb, 14.</ref><ref>Barber, 23.</ref>. Тој бил под влијание на визијата на Александар на градење на светска империја, кои ќе ги опфати истокот и западот. == Воени и политички настани == === 1520 — 1529 === [[Податотека:Istanbul, Topkapi Palace Museum MS Hazine 1517 fol. 149r Suleiman Siege of Rhodes (1522) cropped.png|лево|мини|Сулејман за време на опсадата на Родос во 1522 година.]] По наследувањето на неговиот татко, Сулејман започнал серија воени освојувања. Сулејман го започнал своето владеење со давање на пари на јаничарите и ослободил околу 600 египетски затвореници и некои трговци кои неговиот татко неправедно ги казнил. Високи офицери обвинети за суровост биле осудени и погубени. На почетокот од неговото владеење во [[1521]] година било задушено востанието на османлискиот управител на [[Дамаск]]. По ова Сулејман ги освоил двете места кои Мехмед Освојувачот не успеал да ги освои, [[Опсада на Белград (1521)|Белград во 1521]] и [[Опсада на Родос|Родос]] следната година. Падот на Белград во [[1521]] година претставувал третиот обид за освојување на унгарската тврдина од [[Османлии]]те<ref>Imber, 49.</ref>. Сулејман своите сили ги мобилизирал во мај [[1521]] година. За разлика од претходните два напади, во овој напад Османлиите одлучиле да нападнат преку реката [[Сава]]. За да се оствари овој напад, Османлиите најпрво морале да го заземат [[Срем]]. Бранителите упорно пружиле отпор но нивните ресурси биле доста исцрпени па градот морал да биде предаден на [[29 август]]. Падот на [[Белград]] ја покажала неспособноста на [[Кралство Унгарија]] да се спротивстави на растечката османлиска моќ. Следната [[1522]] година [[Османлии]]те го зазеле Родос од [[Малтешки ред|Рицарите на Свети Јован]]<ref>Kinross, 176.</ref>. По 145 дена преживеаните витези капитулирале и им било дозволено да го напуштат Родос, тие потоа скитале пет години сè додека не си нашле дом на [[Малта]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.malta.com/about-malta/history-of-malta.html |title=The History of Malta |accessdate=2014-08-10 |archive-date=2007-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070501155037/http://www.malta.com/about-malta/history-of-malta.html |url-status=dead }}</ref>. Османлиите со зазимањето на островот ја обезбедиле целосната контрола над источното [[Средоземје]]. Во [[1522]] година починал пашата Кајр Бег како [[управител на Египет]]. На негово место бил ставен [[Хаин Ахмед-паша]] во [[1523]] година. Ахмед-паша бил разочаран од оваа одлука на султанот бидејќи сметал дека треба да биде избран за главен везир чие место му било отстапено на неговиот соперник [[Паргали Ибрахим-паша]]. Така тој се самопрогласил за султан на [[Египет]] како независен од [[Османлиското Царство]]. Тој започнал да кова монети со својот лик со цел да ја легитимира својата власт. Сулејман веднаш испратил свои агенти кои извршиле неуспешен атентат во неговата бања, по кој настан тој се обидел да побегне од [[Каиро]] но набргу бил фатен и погубен. По неговата смрт, големиот везир Ибрахим-паша Паргали спровел обемни административни реформи од [[1525]], со кои отоманската власт во Египет се зацврстила и траела речиси три века. По три години без војна [[јаничари]]те на се побуниле и го пљачкосале еврејскиот кварт во [[Истанбул]] и куќите на офицерите. На Сулејман му се заканувала опасност, но бунтот бил потиснат, водачите биле погубени, а други ги загубиле своите позиции. Повеќето од јаничарите се смириле со подароци во пари и нов воен поход. Во април [[1526]] година султанот заедно со Ибрахим-паша заминале кон [[Унгарија]]. Унгарците доживеале катастрофален пораз во [[Мохачка битка (1526)|Мохачката битка]]<ref>Kinross, 187.</ref>. Унгарските аристократи исто како и во опсадата на Белград биле повторно неподготвени. Унгарската војска била поделена на три групи: во [[Трансилванија]] на чело со [[Јанош Заполски]], главната група која ја предводил самиот крал и една мала група под раководство на [[Кристоф Франкопан]]. Вкупниот број на војници на христијанските сојузници бил околу 35.000 луѓе наспроти 50.000 [[Османлии]]. Во почетокот на битката христијаните постигнале успех, но во следниот период таа била обиколена а унгарскиот крал сакал да побегне од бојното поле но се удавил во реката. Поголемиот дел од унгарските аристократи или загинале или биле погубени од султанот. Се смета дека повеќе од 14.000 Унгарци биле убиени во битката. По крајот на битката бил означен крајот на независноста на [[Кралство Унгарија]]. Така [[Бохемија]], северна и западна Унгарија станале дел од [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] на чело со [[Фердинанд I]], а Османлиите завладеале со централна и јужна [[Унгарија]] како и дел од [[Трансилванија]], поставувајќи го на чело на вазалската земја [[Јован Запола]]. Во меѓувреме Туркмените во [[Анадолија]] се побуниле. Во време кога во империјата доживеала финансиски тешкотии поради воените дејствија, па биле зголемени државните давачки. Додека Сулејман бил на воен поход во Унгарија, [[Џелали|Календар Челеби]] успеал да собере армија од 30.000 луѓе. Сулејман го испратил својот везир Ибрахим-паша по кое востанието било крваво задушено. По Мохачката битка, Османлиите биле принудени да се повлечат од [[Панонија|Панонската низнина]], главно поради ангажирањето на армијата во другите делови од имеријата. Најмногу од повлекувањето на Османлиите искористил Фердинанд I, поради неговите претензии да стане крал на Унгарија. Во 1527 година тој го поразил османлискиот вазал и ги зазел [[Будим]], [[Комаром]] и [[Секешфехервар]] (1528). Во тој период османлискиот султан и покрај молбата на неговиот вазал, тој не покренал нов воен поход. Кога Сулејман му објавил војна на Фердинанд во јануари [[1529]] година, тој, исто така, сакал да го освои и [[Падот на Алжир (1529)|западниот дел]] на [[Средоземје]]то, и затоа повторно дал поддршка на [[Хајредин Барбароса]] да отпатува кон [[Алжир]]. Барбароса добил поддршка од 2.000 јаничари, како и голема финансиска помош и ја зазел шпанската тврдина. [[Податотека:Anton Hickel - Roxelane und der Sultan.jpg|мини|десно|Султан Сулејман и Хурем Султан. Портрет од Антон Хикел]] Фердинанд бил во сојуз со царот [[Карло V]]. Забавена со дождови и поплави, османлиската војска на Сулејман морала да се откаже од опсадата на Виена во октомври [[1529]] година<ref>{{Наведена книга|first=Stephen|last=Turnbull|title=The Ottoman Empire 1326&nbsp;– 1699|url=https://archive.org/details/ottomanempire1320000turn|location=New York|publisher=[[Osprey Publishing]]|year=2003|pages=[https://archive.org/details/ottomanempire1320000turn/page/50 50]}}</ref>. Околу 40.000 Турци и 20.000 христијани биле убиени во бескорисната војна. Сулејман повел поход против царските сили во [[1532]], но се соочил со тврдоглав отпор од страна на градот Гунс. Акинџи коњицата и татарските сојузници ја ограбиле Штаерска во [[Австрија]] додека Сулејман се повлекувал назад кон [[Белград]]. Фердинанд испратил пратеник и било склучено примирје во [[1533]]. === 1530 — 1539 === По крајот на опсадата на Виена, Сулејман повел поход против царските сили во [[1532]], но се соочил со тврдоглав отпор од страна на градот Гунс. Акинџи коњицата и татарските сојузници ја ограбиле [[Штаерска]] во [[Австрија]] додека Сулејман се повлекувал назад кон Белград. Фердинанд испратил пратеник и било склучено примирје во [[1533]] година. Во меѓувреме во 1532 година започнала [[Отоманско-персиска војна (1532–1555)|Османлиско-персиската војна]]<ref name=imber51>Imber, 51.</ref>. Војната била предизвикана од територијалните спорови помеѓу двете империи, особено кога бегот од Битлиш одлучил да се стави себеси под персиска заштита. Исто така, Тахмасп го убил управителот на [[Багдад]] кој бил на страната на Сулејман. [[Персија]] во текот на војната сакала да направи сојуз со [[Хабсбуршка династија|Хабсбуршката династија]] со кое Османлиското Царство ќе биде нападната на два фронта. Во конфликтот, најпрвин Ибрахим-паша, а подоцна и самиот султан Сулејман започнале успешно да го зазимаат денешен [[Ирак]], каде во [[1534]] година го зазеле [[Багдад]]. Конфликтот завршил со потпишување на [[Договор од Амасија (1555)|договорот во Амасија]] во [[1555]] година меѓу двата владетели. Договорот ја дефинирал границата меѓу двете земји и истиот бил проследен со дваесетгодишен мир. Со овој договор, [[Ерменија]] и [[Грузија]] биле поделени меѓу двете земји подеднакво, [[Османлии]]те го добиле поголемиот дел од [[Ирак]] заедно со [[Багдад]] кој им овозможил излез на [[Персиски Залив|Персискиот Залив]], а [[Персија]] го задржала својот поранешен главен град [[Тебриз]]<ref name=sicker206>Sicker, 206.</ref>. Османлиите според договорот им дале дозвола на персиските верници да одат слободно во светите места [[Мека]] и [[Медина]]. Во Персија отоманскиот благајник Челеби имал лоши односи со везирот [[Паргали Ибрахим-паша]] бидејќи бил обвинет од него за проневера. Пред да биде погубен, Челеби му напишал писмо на Сулејман обвинувајќи го Ибрахим за предавство бидејќи себеси се нарекувал султан. Ибрахим, некогаш христијанин и сѐ уште роб на Сулејман, бил осомничен за непочитување на [[Куран]]от, за заговор со [[Франција]], и бил омразен поради неговото огромно богатство. Во [[1536]] Сулејман го поканил Ибрахим на вечера, и везирот бил пронајден убиен следното утро. Отоманската морнарица имала галии кои ги веслале воени заробеници. На успешниот пират [[Кајр ал-Дин]] му била дадена команда и [[Освојување на Тунис (1534)|Тунис бил освоен]] во [[1534]] година<ref>Crowley, p.56</ref>. Овој град бил нападнат и од страна на царот Карло V и неговата армада предводена од адмирал [[Андреа Дорија]]. [[Кајр ал-Дин]], познат како Барбароса поради неговата црвена брада избегал, а потоа облекувајќи ги неговите луѓе како [[Шпанци]] и под тоа знаме ги ограбувал Балеарските Острови, земајќи 5.700 затвореници од Порт Махон во Менорка. Во [[1536]] Османлиите изградиле двесте бродови со цел да ја нападнат [[Италија]] и [[Отранто]] [[Османлиска инвазија на Отранто|бил заземан следната година]]. Десет илјади Италијанци биле продадени на пазарите за робови во Истанбул. Во [[1537]] Венецијанците и се придружиле на "''светата лига''" на кралски сили против Турците но отоманската морнарица ги поразила доволно на Крф и во заливот Арта за да им овозможи на Турците да доминираат на [[Средоземје]]то во наредната третина на векот. Тие се согласиле на примирје во 1540 година, но Венеција морала да се откаже од [[Мореја]](Пелопонез) и нејзините егејски острови. Во [[1538]] година била организирана првата [[Отомански поморски експедиции во Индиски Океан|поморска експедиција]] кон [[Индиски Океан]]. По експедициите на [[Васко де Гама]], моќната португалска морнарица ја презела контролата на Индискиот Океан. [[Бахадур Шах]] апелирал до [[Цариград]] за заедничка акција против португалската морнарица<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.historycooperative.org/proceedings/seascapes/casale.html |title=History cooperative |accessdate=2012-08-03 |archive-date=2012-08-03 |archive-url=https://archive.today/20120803150840/www.historycooperative.org/proceedings/seascapes/casale.html |url-status=live }}</ref>. Сулејман I ја искористил оваа можност за да ја провери португалската доминација во Индискиот Океан и го именувал [[Хадим Сулејман-паша]] како адмирал на неговата флота<ref name="Özcan1997"/><ref>http://jis.oxfordjournals.org/content/7/1/32.extract</ref><ref name="Farooqi1989">{{Наведена книга|author=Naimur Rahman Farooqi|title=Mughal-Ottoman relations: a study of political & diplomatic relations between Mughal India and the Ottoman Empire, 1556-1748|url=http://books.google.com/books?id=uB1uAAAAMAAJ|accessdate=30 September 2012|year=1989|publisher=Idarah-i Adabiyat-i Delli}}</ref> . Поморските сили биле составени од околу 90 галии. Во [[1538]] година тој пловел кон [[Индија]] преку Црвеното и Арапското Море, само за да дознаее дека Бахадур Шах бил убиен за време на судирите со португалската морнарица и неговиот наследник направил сојуз со [[Португалија]]. Во [[1538]] година од страна на Османлиите бил окупиран Аден, на чело со Сулејман-паша. Османлиската флота на [[4 септември]] [[1538]] година престигнала [[Опсада на Диу|пред градот Диу]]. Ова претставувала најголемата османлиска флота некогаш пуштена по водите на Индиски Океан. Диу бил опсаден со 130 топови. И покрај постојаните напади, опсадата не успела. По неуспешната опсада, Османлиите се вратиле во Аден, каде се утврдиле со своите оружја. Сулејман-паша наредил да се започне втора опсада на Диу, но тоа не се случило. Во 1540 година, Португалците ги испратиле своите сили во Црвено Море, напаѓајќи ги Суакин и Кусајар, обидувајќи се да го заземат Суецкиот Канал со флота од 72 бродови. Во следните години следувале постојани битки помеѓу двете светски сили. === 1540 — 1552 === [[Податотека:Siege of Esztergom 1543.jpg|мини|десно|Опсадата на Острогон (1543)]] Во 1541 царот Карло V [[Алжирска инвазија (1541)|не успеал да го освои]] [[Алжир]], а две години подоцна Кајр ал-Дин (Барбароса) ги опустошил [[Неапол]] и [[Сицилија]]. По нивното закотвување во [[Марсеј]], Французите дозволиле Отоманската морнарица да оди во [[Тулон]], но Турците пустошејќи ги француските села предизвикале многу да избегаат. Во [[1544]] епидемија убила многу робови од галиите, и Турците заробувале француски христијани за да ги заменат. [[Франсоа I]] советувал [[Опсада на Ница|да се нападне Ница]], која била под власт на сојузникот на кралот, Војводата од Савоја, чиј замокот бил отпуштен. [[Кајр ал-Дин]] (Барбароса) починал во 1546 година. Конечно во 1554 Франсоа го раскинал овој сојуз со поткуп на Турците со подароци. Тургут, кој бил заробен и поминал четири години години како роб на галија пред да биде ослободен, на крајот станал Отоманската адмирал и [[Опсада на Триполи (1551)|го презел Триполи]] од [[Малтешки ред|витешкиот ред на Свети Јован]] во [[1551]]<ref>''Cervantes in Algiers: a captive's tale'' by María Antonia Garcés p. 25 [http://books.google.com/books?id=h97ivaPeOx8C&pg=PA25]</ref>, но тие се одмаздиле кога Тургут бил убиен во неуспешната опсада на Малта во [[1565]]. Јован Заполоја, натеран од унгарскиот националист Мартинуци, се оженил со полската принцеза Изабела кратко време пред неговата смрт во [[1540]] година. Нивниот едногодишен син Стефан бил прогласен за крал на Унгарија, но Османлиите сѐ уште ја окупирале неговата земја. Во [[1541]] година бил [[Опсада на Будим (1541)|опсаднат]] градот [[Будим]]. Опсадата резултирала со заземање на градот [[Буда (град)|Будим]]. По оваа победа, [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]] воспоставила контрола над [[централна Унгарија]]. Битката е дел од т.н. [[Мала војна во Унгарија]]. Победата претставува една од најзначајните на Османлиите против Фердинанд I, најмногу поради тоа што градот во следните 150 години бил под нивна контрола<ref>Garnier, p.200</ref>. Откако Фердинанд се обидел да ја презеде [[Пешта]], Сулејман во [[1543]] година се вратил во Унгарија и ја претворил катедралата во [[Будим]] во [[џамија]]. На крајот бил постигнат договор во [[1547]] година, во кој биле вклучени [[Франција]], [[Венеција]], и [[папа Павле III]]; Во [[1543]] година се случила неуспешната опсада на Ница во сојуз со Франција. Фердинанд се согласил да му исплаќа на султанот 30.000 дукати на годишно ниво. Ова му овозможило на Сулејман повторно да ја нападне [[Персија]], да го поврати Тебриз и да го преземе градот Ван во наредната година. Во [[1551]] монахот Мартинуци ја убедил Изабела да му ја предаде [[Трансилванија]] на Фердинанд, како дел од [[Австрија]], во замена за земјиште во [[Шлеска]]. Сулејман на ова реагирал со затворање на австрискиот пратеник две години, но Мартинуци бил прогласен за архиепископ и кардинал. Султанот го испратил Мехмед-паша Соколиќ со армија да ја преземе власта и поставил гарнизон во Липа во Трансилванија. Фердинанд ја опсадил Липа и го убил Мартинуци поради заговор со гарнизонот. Турските трупи извршиле инвазија и повторно го поразиле Фердинанд во [[1552]]. Наредната година Сулејман заминал на неговата последна персиска кампања, во која повторно го освоил [[Ерзурум]] и ја опустошил персиската земја по Горен Еуфрат. Примирјето довело до договор за мир во Амасија во [[1555]] година. Откако Карло V разбрал за поразот на неговиот брат, тој тргнал да се [[Алжирска инвазија (1541)|одмазди во Алжир]]. [[Алжир]] бил под контрола на Османлиите се нашол од [[1529]] година кога Сулејман I го зазел на чело со [[Хајредин Барбароса]]. Барбароса ја напуштил земјата во 1535 година, бидејќи бил избран за Голем адмирал на Османлиското Царство во [[Цариград]], па така тој бил заменет од страна на Хасан Ага. Силите на Хабсбуршката монархија многу доцна тргнале во војна, на [[28 септември]] [[1541]] година. Тоа се случило тогаш, главно поради проблемите во Германија и Фландрија. Целата флота се собрала во заливот кај [[Мајорка]]. Таа броела околу 500 бродови и 24.000 војници. По големото невреме кое ги зафатило регионите околу Мајорка и Алжир, флотата пред преговите на Алжир престигнала на 19 октомври. Во нападот учествувал и [[Ернан Кортес]], т.н. освојувач на [[Мексико]]. Војската на Карло на копно стапнала на [[23 октомври]], каде по ова бил формиран штабот. Војската главно била составена од [[Шпанци]], [[Германци]] и [[Италијанци]], во придружба на 150 витези од [[Малта]]. Поради големата сила која ја имал донесено царот во Алжир, се сметало дека градот многу бргу ќе падне во рацете на христијаните. Но во следните денови започнало да врне силен дожд и регионот бил зафатен од силно невреме. Голем дел од галиите потонале или биле оштетени . По ова започнал напад на Османлиите и царот бил опкружен. Тој бил извлечен со помош на Малтешкиот витешки ред. [[Андреа Дорија]] успеал да побегне во [[Кејп Матифу]], на околу 5 милји од [[Алжир]]. Тој му предложил на својот царот да се засолни заедно со него во Матифу. По долгите патувања, на [[3 декември]] конечно царот пристигнал во југоисточниот дел од Шпанија, кај Картагина. Во 1551 година Османлиите го зазеле [[Опсада на Триполи (1551)|Триполи]]. Триполи станал важен центар на империјата и престолнина на османлиската провинција [[Триполитанија]]. Подоцна во [[1560]] година од страна на христијаните бил направен обид за враќање на градот, но истиот завршил со неуспех. === 1553 — 1566 === Во [[1553]] година се случила окупација на островот [[Корзика]] заедно со [[Франција]]. Островот имал значително стратешко значење во западниот дел на Средоземјето, претставувајќи го центарот на комуникација на Хабсбуршката мрежа помеѓу денешна Шпанија и Италија. Заземањето на островот било од огромно значење за [[Франција]], која го окупирала а по ова и го зазела под своја контрола. Османлиите [[Опсада на Малта (1565)|ја опсадиле Малта]] во мај [[1565]] година и 700 Витези на Свети Јован биле држени внатре сè додека не пристигнале Шпанците во септември и не ги принудиле Турците да заминат. Повеќе од 20.000 Турци загинале или се бореле со болеста, додека 7.000 Малтежани и Шпанци ги загубиле своите животи. По неуспешната опсада на Малта, Сулејман освен војните со [[Португалија]] во [[Индиски Океан]] ги обновил и војните со Фердинанд со сила од околу 200.000 војници. Целта бил грофот [[Николај Зрински]], кој го убил миленикот Мухамед од Трикала во Сиклос во 1552 година. [[Податотека:OttomanEmpire1566.png|мини|десно|Османлиското Царство за време на смртта на Сулејман I]] [[Битка кај Сигетвар|Битката кај Сигетвар]] била последната на Сулејман I. Битката се случила во [[1566]] година против силите на Хабсбуршката монархија на чело со хрватскиот бан [[Никола Шубиќ]]. Претходно османлиската војска била засолнета во Будим и Белград. Големиот везир [[Мехмед-паша Соколовиќ]] го советувал на султанот најпрвин да се зазеде Сигетвар, а потоа да се продолжи кон Токај. Опсадата завршила со освојување на тврдината на градот од страна на Османлиите. Самиот султан Сулејман I не го дочекал паѓањето на градот, бидејќи починал во неговиот камп на [[5 септември]] [[1566]] година. Големиот везир [[Мехмед-паша Соколовиќ]] ја сокрил смртта на султанот, го убил докторот за да остане смртта во тајност и дал телото на Сулејман да се балсамира и наредил телото да не се закопа сè додека битката не биде добиена. == Културни и економски настани== Сулејман бил пофален од страна на царскиот пратеник Бузбек за неговата правда и за именување на способни и заслужни мажи за владините позициии. Во [[1535]] везирот Ибрахим направил договор со Французите што им овозможило да тргуваат слободно со дел од Отоманското Царство<ref name=imber51/> . Империјата на Сулејман вклучувала дваесет различни етнички групи и 21 влади, повеќето од нив биле во муслиманската [[Азија]], но тој ги третирал европските христијани со извесна толеранција по нивното освојување. Османлиските закони биле осовременети од [[Мула Ибрахим]] од [[Алеп]] и ослободени од традиционалните исламски закони. Христијаните се нашле под ''Кодексот за рајата'' и нивниот десеток и данокот од капитација биле толку умерени што некои селани избегале од христијанските господари во Унгарија за да бидат под османлиска власт. Казните биле модернизирани со парична казна како замена за физичкото казнување, осакатувањето и смртта во многу случаи, иако напорите за здобивање на чест сѐ уште можеле да значат сечење на рака за лажно сведочење, фалсификување, или дистрибуција на фалсификувани пари. Каматните стапки биле ограничени на 11%. Животните кои се користат за работа требало да бидат третирани љубезно. Сулејман бил многу богат со годишен приход од околу дванаесет милиони дукати; неговите војни биле плаќани од пленот (вклучувајќи ја и продажбата на многу луѓе како робови) и од данокот од христијанските вазали. Подоцна во неговото владеење тој почнал да бара подароци од службениците кои ги назначил на повисоки позиции. Судиите (кадии и муфтии) биле имуни на оданочување и конфискација на нивниот имот, што ги правело привилегирана елита. Осум колеџи се состанувале во главните џамии и во училиштата се студирала [[граматика]], [[синтакса]], [[логика]], [[метафизика]], [[филологија]], [[метафизика]], [[реторика]], [[геометрија]], [[астрономија]] и [[астрологија]]<ref name="atil24"/><ref>Russell, [http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE7D6163EF935A15752C0A961948260 The Age of Sultan Suleyman].</ref>. Високото образование обично го нагласувало исламскиот закон. Најпознат архитект во времето на Сулејман I бил [[Мимар Синан]]. Тој создал една нова ера не само во османлиската архитектура туку и во светската, создавајќи вкупно 334 градби во различни градови. Првата позначајна градба му била [[Џамија Шехзаде|џамијата Шехзаде]] од [[1548]] година, [[Сулејманова џамија|Сулејмановата џамија]] од [[1557]] година, и [[Селимова џамија|Селимовата џамија]] во [[Едрене]]. == Семејни настани == Султанот Сулејман имал четри жени. Од првата, Фулан хатун се родил во [[1512]] година се родил Махмуд кој починал по девет години. Во 1511 година се оженил со [[Ѓулфем хатун]], која му родила син но починал по само неколку месеци. Од бракот со [[Махидевран султан]] се родиле [[Разије султан]] и [[Шехзаде Мустафа|Мустафа]], и како прв син бил воспитуван како наследник на престолот. Целата работа се променила со пристигнувањето на украинката [[Александра Лисовска]] во харемот како поклон на султанот од [[Паргали Ибрахим-паша]]<ref>Ahmed, 43.</ref>. Нејзината харизма го привлекувала секој во харемот, поради кое го добила името Хурем кое во превод значи ''насмеана''. Таа бргу по пристигањето во харемот во палaтата [[Топкапи-сарај]] станала султанов сопатник во креветот. Бидејќи не служила само за сексуално задоволување и како мајка на можните машки наследници, таа се покажала и како добар оратор и искрен пријател. По големата кавга меѓу Махидевран и Рокселана, Сулејман ја протерал Махидевран и нејзиниот син Шехзаде Мустафа во градот Маниса. По ова [[Рокселана]] станала омилена на султанот, односно хасеки. Во [[1522]] година Рокселана го родила принцот [[Шехзаде Мехмед]]. Во 1526 година се родила [[Михримах султан]], која подоцна била омажена за [[Рустем-паша]]. Од Рокселана, на султанот му се родиле и [[Селим II|Селим]], [[Шехзаде Бајазит|Бајазит]] и [[Шехзаде Џихангир|Џихангир]]. Рокселана станала една од најсилните жени во харемот. Таа настојувала да ги исполни сите желби на Сулејман. Тој бил спремен да се ожени со неа и да ја прогласи за султанија, нешто што никогаш претходно не се било случило од настанувањето на империјата<ref name="Kinross236"/>. Така свадбата се случила во [[1530]] година.<ref>Mansel, 86.</ref>. Се смета дека [[Паргали Ибрахим-паша]] бил погубен поради големото влијание во империјата<ref>Margaret Rich Greer, Walter Mignolo, Maureen Quilligan. [http://books.google.com/books?id=T4_rFZLGF1IC&pg=PA41&dq=Parga%2Bibrahim+Pasha%2Bgreek&hl=el&ei=sCVdTIaoA8_-sQb1gNG4Bw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CC0Q6AEwADgU#v=snippet&q=%22Ibrahim%20Pasha%2C%20his%20intimate%20and%20grand%20vezir%2C%20a%20Greek%20from%20Parga%20in%20Epirus%22&f=false ''Rereading the Black Legend: the discourses of religious and racial difference in the Renaissance empires.''], University of Chicago Press, 2007. ISBN 978-0-226-30722-0, p. 41: "Ibrahim Pasha, his intimate and grand vezir, a Greek from Parga in Epirus"</ref><ref>Willem Frederik Bakker.[http://books.google.com/books?id=hAUVAAAAIAAJ&pg=PA312&dq=Parga%2Bibrahim+Pasha%2Bgreek&hl=el&ei=sCVdTIaoA8_-sQb1gNG4Bw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CDoQ6AEwAjgU#v=onepage&q=%22Ibrahim%20was%20the%20son%20of%20a%20Greek%20fisherman%20from%20the%20Epirot%20town%20of%20Parga%22&f=false ''Studia Byzantina et Neohellenica Neerlandica.''] BRILL, 1972. ISBN 978-90-04-03552-2 ,p. 312</ref> , но за неговата смрт најмногу одговорна била Рокселана. Сулејман започнал да се плаши и за неговиот престол па поради ова бил погубен. По смртта на Ибрахим-паша, на Сулејман како доверлив човек му останал само Рокселана. Како прв роден син, Мустафа бил наследник на османлискиот престол но според некои историчари по женидбата на Сулејман со [[Рокселана]] тој како свој наследник го гледал [[Шехзаде Мехмед]], најстариот син на Рокселана. Сулејман му овозможил повеќе прилики на Мехмед и според тоа тој го подготвувал за престолонаследник. По овие случувања, Мустафа доживеал и втор шок од страна на неговиот татко по неговото преместување од [[Маниса]] во [[Амасија]]. Владеењето во Маниса му било доделено на Мехмед. И покрај тоа што бил преместен во Амасија, [[Шехзаде Мустафа|Мустафа]] добил декрет според кој неговиот татко сѐ уште во него гледал како иден султан. Во [[1547]] година во времето на Османлиско-сефевидската војна, Сулејман се сретнал со своите три синови на различни места за да разговара за политичката ситуација во земјата. По ова следувала трка кон престолот меѓу тројцата браќа, вклучувајќи го Селим. Во [[1544]] година Селим бил испратен во Маниса како управител. Животот на Мустафа бил во опасност посебно по смртта на [[Паргали Ибрахим-паша]] и новиот сојуз меѓу [[Рустем-паша]] и Рокселана. Рокселана според повеќе извори направила заговор за убивање на Мустафа. Во текот на еден поход, Рустем-паша испратил еден од најдоверливите негови луѓе да извести дека султанот Сулејман не бил на чело на армијата, по кое војниците сметале дека дошло времето принцот Мустафа да го зазеде престолот. Султанот на ова многу се налутил. Така, во текот на Иранскиот поход, армијата на Сулејман заминала во градот Ерегли. Додека тој бил во Ергели, Руштем-паша му понудил на Мустафа да се приклучи кон армијата на неговиот татко. Претходно пак, Рустем го предупредил на султанот дека Мустафа се подготвувал да дојде во Ергели и да го убие на Сулејман. Мустафа ја прифатил понудата на Рустем-паша и заедно со својата војска заминал кон градот Ергели. Сулејман овој потег го видел како закана и решил Мустафа да го убие. Кога Мустафа влегол во шаторот на Сулејман за да се сретнат, стражарите на Сулејман го нападнале и по долгата борба го убиле на принцот. По неговата смрт, јаничарите и војниците на Мустафа протестирале против одлуката на Сулејман, и главно ги обвинувале Рокселана и Рустем-паша. По смртта на Мустафа, Сулејман останал со своите два сина Бајазит и Селим. Селим бил управител на Маниса а Бајазид на Ќутахија. Двата града биле речиси еднакво оддалечени од Истанбул. Сулејман го видел соперништвото меѓу своите два сина па затоа решил да ги смени од нивните должности. Така на Селим му била доделена Конија а на Бајазит Амасија. Но на ова се спротивставил Бајазит, а Селим со поддршка на неговиот татко и на чело со [[Мехмед-паша Соколовиќ]] го поразил својот брат во близина на Конија на [[31 мај]] [[1559]] година<ref>Prof. Dr. Yaşar Yücel-Prof. Dr. Ali Sevim: ''Türkiye Tarihi II'' (History of Turkey), AKDTYK yayınları, İstanbul,1990 p. 299-300</ref>. На Бајазит не му останало ништо друго туку да се врати во Амасија, но успеал да побегне во [[Персија]] заедно со своето семејство. Иако шахот во почетокот му посакал добредојде на младиот принц сепак подоцна по барање на Сулејман тој решил да ги предаде. Наместо тоа, на [[25 септември]] [[1561]] година Бајазид заедно со неговите четири сина биле погубени во Персија по налог на османлискиот султан<ref>Joseph von Hammer:Osmanlı Tarihi Vol II (condensation: Abdülkadir Karahan), Milliyet yayınları, İstanbul. p 36-37</ref>.. Така единствен наследник на Сулејман останал [[Селим II|Шехзаде Селим]]. == Везири== * [[Пири Мехмед-паша]] * [[Паргали Ибрахим-паша]] бил голем везир во периодот од [[1523]] до [[1536]] година. Служел на Сулејман уште во Маниса. Се оженил со неговата сестра Хатиџе султан. Бил погубен во [[1536]] година. * [[Ајас Мехмед-паша]] бил голем везир во периодот од [[1536]] до [[1539]] година. * [[Челеби Љутфи-паша]] бил голем везир во периодот од [[1539]] до [[1541]] година. Бил оженет со сестрата на Сулејман, [[Шах султан]]. * [[Хадим Сулејман-паша]] бил голем везир во периодот од [[1541]] до [[1544]] година. * [[Рустем-паша]] бил голем везир во периодот од [[1544]] до [[1553]] година како и во периодот од [[1555]] до [[1561]] година. Бил оженет со ќерката на Сулејман, [[Михрима султан]]. * [[Кара Ахмед-паша]] бил голем везир во периодот од [[1553]] до [[1555]] година. Бил оженет со сестрата на Сулејман, [[Фатма Султан]]. Погубен поради мито. * [[Семиз Али-паша]] бил голем везир во периодот од [[1561]] до [[1565]] година. * [[Мехмед-паша Соколовиќ]] бил последниот голем везир на Сулејман I од [[1565]] до [[1579]] година. Својата функција ја продолжил и во времето на Селим II. == Наводи == {{наводи|3}} {{Отомански султани}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Сулејман Величествениот| ]] [[Категорија:Отомански султани од 16 век]] [[Категорија:Родени во 1494 година]] [[Категорија:Починати во 1566 година]] [[Категорија:Луѓе од Трабзон]] [[Категорија:Отомански Турци]] [[Категорија:Туркиски владетели]] [[Категорија:Деца на Селим I]] 4urscrkwb7nqef7b6wyqxqhx8kkjag7 0 59243 5606032 5254910 2026-08-07T13:48:33Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5606032 wikitext text/x-wiki {{Olympics infobox|1960|Summer | Name = Games of the 16th Olympiad | Logo = 1960 Rome.gif| Size = 200 | Host city = [[Rome]], [[Italy]] | Nations participating = 83 | Athletes participating = 5,338<br />(4,727 мажи, 611 жени)| Events = 150 in 17 [[sport]]s | Opening ceremony = [[August 25]] [[1960]] | Closing ceremony = [[11 септември]] [[1960]] | Officially opened by = [[Претседател на Италија|Претседател]] [[Џовани Гронки]]<ref name="Opening and Cauldron">{{наведена изјава за печат |title=Factsheet - Opening Ceremony of the Games of the Olympiad |url=https://stillmed.olympic.org/Documents/Reference_documents_Factsheets/Opening_ceremony_of_the_Games_of_the_Olympiad.pdf |url-status=live |publisher=International Olympic Committee |date=9 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160814215458/https://stillmed.olympic.org/Documents/Reference_documents_Factsheets/Opening_ceremony_of_the_Games_of_the_Olympiad.pdf |archive-date=14 August 2016 |access-date=22 December 2018}}</ref> | Athlete's Oath = [[Адолфо Конзолини]] | Judge's Oath = | Olympic Torch = [[Giancarlo Peris]] | Stadium = [[Стадион Олимпико]] | }} [[Податотека:Rome Olympics 1960 - Opening Day.jpg|мини|Отворање на Олимписките игри во Рим]] '''17-те Летни олимписки игри''' се одржале во [[Рим]] во [[1960]] година. Рим требало да биде домаќин на [[Летните олимписки игри - 1908]], но поради ерупцијата на вулканот [[Везув]] во [[1906]], игрите биле префрлени во [[Лондон]]. На [[15 јуни]] [[1955]] на 50-тата сесија на [[Меѓународен олимписки комитет|МОК]] во [[Париз]], Рим ги победил останатите конкуренти, градовите [[Лозана]], [[Детроит]], [[Будимпешта]], [[Брисел]], [[Град Мексико]] и [[Токио]]. {| class="wikitable" border="1" cellpadding="3" style="border-collapse: collapse;" |- ! colspan="7" | Резултати од изборот за град-домаќин на Летните олимписки игри - 1960 |- | '''Град''' | '''Земја''' | bgcolor="" |'''Прв круг''' | bgcolor="" |'''Втор круг''' | bgcolor="" |'''Трет круг''' |- ||[[Рим]]|| [[Податотека:Flag of Italy.svg|20п]] [[Италија]] ||'''15'''||'''26'''||'''35''' |- ||[[Лозана]]|| [[Податотека:Flag of Switzerland.svg|20п]] [[Швајцарија]] ||14||21||24 |- ||[[Детроит]]|| [[Податотека:Flag of the United States.svg|20п]] [[САД]] ||6||11||- |- ||[[Будимпешта]]|| [[Податотека:Flag of Hungary.svg|20п]] [[Унгарија]] ||8||1||- |- ||[[Брисел]]|| [[Податотека:Flag of Belgium.svg|20п]] [[Белгија]] ||6||-||- |- ||[[Град Мексико]]|| [[Податотека:Flag of Mexico.svg|20п|]] [[Мексико]] ||6||-||- |- ||[[Токио]]|| [[Податотека:Flag of Japan.svg|20п]] [[Јапонија]] ||4||-||- |} == Краток преглед == * Советските гимнастичарки освоиле 15 од можни 16 златни медали во гимнастика во женска конкуренција. * Данискиот веслач [[Паул Елвстром]] го освоил својот четврти златен медал во финска класа на четвртите [[Летни олимписки игри]]. Тоа го оствариле уште и [[Ал Ертер]] и [[Карл Луис]], а доколку се сметаат игрите одржани во [[Атина]] во [[1906]] за Олимписки тоа го остварил и [[Реј Еври]]. * Финскиот стрелец [[Вилхо Љонен]] погодил погрешно биково око и паднал од втората на четвртата позиција. * Унгарскиот [[мечувач]] [[Аладар Геревич]] го освоил својот шести златен медал во сабја во тимска конкуренција на шестите различни Олимписки игри. Тоа го сторил пред тоа на [[Летни олимписки игри - 1932|Летните олимписки игри - 1932]], [[Летни олимписки игри - 1936|1936]], [[Летни олимписки игри - 1948|1948]], [[Летни олимписки игри - 1952|1952]], [[Летни олимписки игри - 1956|1956]]. * [[Вилма Рудолф]], поранешен играч на [[поло]] освоила 3 златни медали во спринтерските трки. * [[Абебе Бикила]] победил на маратонот којшто го истрчал бос со што станал првиот африкански црнец кој победил на Олимписката делница од 42&nbsp;км 195m. * Касиус Клеј, подоцна попознат како [[Мохамед Али]] освоил златен медал во [[бокс]] во лесна супертешка категорија. * Јапонскиот машки гимнастички тим го освоил првиот од петте последователни златни медали. * [[Јужноафриканска Република|Јужноафриканската Република]] настапила за последен пат под режимот на [[апартхејд]]от. Земјата на игрите ќе отсуствува сè до [[Летни олимписки игри - 1992|Летните олимписки игри - 1992]] одржани во [[Барселона]] кога ќе настапи под новиот државен режим. * Шведскиот натпреварувач во [[кано]] [[Герт Фредриксон]] го освоил својот шести златен медал на [[Олимписки игри|Олимписките игри]]. * Данскиот [[велосипедизам|велосипедист]] [[Клуд Енемарк]] се онесвестил за времена велосипедската трка како влијание на амфитамини во телото по што откако бил префрлен во болница починал. Тоа било по вторпат еден спортист да умре настапувајќи на Олимписките игри по португалскиот маратонец [[Франсиско Лазаро]] на [[Летни олимписки игри - 1912|Летните олимписки игри - 1912]] одржани во [[Стокхолм]]. * Австралијанскиот [[атлетика|атлетичар]] [[Херб Елиот]] победил во трката на 1500m со доминација која засекогаш ќе остане запаметена во Олимписката историја. * Американскиот атлетичар [[Рафер Џонсон]] го победил во [[десетобој]] својот пријател [[Јанг Чуан Кванг]]. * [[Питер Камехо]] којшто во [[2004]] беше кандидат за потпретседател на [[САД]] се натпреварувал за својата [[Венецуела]]. * [[Пакистан]] ја победил [[Индија]] во [[хокеј на трева]] со што ја срушил индиската доминација којашто траела 6 Олимпијади од [[1928]] година. * По три последователни сребрени медали, [[СФР Југославија]] со победата во финалето над [[Данска]] со 3-1 го освојува единствениот златен медал во [[фудбал]] на [[Олимписки игри|Олимписките игри]]. * [[Кралица Софија (Шпанија)|Кралицата Софија]] од [[Шпанија]] се натпреварувала за [[Грција]] во едрење. * [[Џеф Фарел]] освоил 2 златни медали во [[пливање]] откако само 6 дена пред Олимписките квалификации имал апендекстомална интервенција. == Спортови == {| | * [[Атлетика]] * [[Кошарка]] * [[Бокс]] * [[Кано]] * [[Велосипедизам]] * [[Скокови во вода]] * [[Коњички спортови]] * [[Мечување]] * [[Фудбал]] * [[Гимнастика]] |width=20| |valign=top| * [[Хокеј на трева]] * [[Современ петобој]] * [[Веслање]] * [[Едрење]] * [[Стрелаштво]] * [[Пливање]] * [[Ватерполо]] * [[Подигање тегови]] * [[Борење]] |} == Земји-учеснички == [[Податотека:1960 Summer Olympic games countries.png|thumb|240px|Со сина боја се обележане земјите коишто дебитираат на Олимписките игри]] На Летните олимписки игри одржани во [[Рим]] во [[1960]] учествувале натпреварувачи од 84 земји. На игрите дебитирале [[Мароко]], [[Сан Марино]], [[Судан]] и [[Тунис]]. На игрите исто така требало да се појави и натпреварувач од [[Суринам]] со што и оваа земја би дебитирала на игрите, но тој се откажал, па на игрите всушност учествувале спортисти од 83 земји. Спортистите од [[Барбадос]], [[Јамајка]] и [[Тринидад и Тобаго]] се натпреварувале во комбиниран тим (Британски Западни Инди). Спортистите од [[Источна Германија|Источна]] и [[Западна Германија]] повторно се натпреварувале во комбинираниот олимписки тим [[Германија]]. {| |valign=top| * [[Авганистан]] * [[Аргентина]] * [[Австралија]] * [[Австрија]] * [[Бахами]] * [[Белгија]] * [[Бермуда]] * [[Бразил]] * [[Гвајана]] * [[Британски Западни Инди]] * [[Бугарија]] * [[Бурма]] * [[Канада]] * [[Цејлон]] * [[Чиле]] * [[Република Кина (Тајван)]] * [[Колумбија]] * [[Куба]] * [[Чехословачка]] * [[Данска]] * [[Етиопија]] * [[Фиџи]] * [[Финска]] * [[Франција]] * Обединет тим на Германија * [[Гана]] * [[Велика Британија]] * [[Грција]] |width=20| |valign=top| * [[Хаити]] * [[Хонгконг]] * [[Унгарија]] * [[Исланд]] * [[Индија]] * [[Индонезија]] * [[Иран]] * [[Ирак]] * [[Ирска]] * [[Израел]] * [[Италија]] * [[Јапонија]] * [[Кенија]] * [[Кореја]] * [[Либан]] * [[Либерија]] * [[Лихтенштајн]] * [[Луксембург]] * [[Малезија]] * [[Малта]] * [[Мексико]] * [[Монако]] * [[Мароко]] * [[Холандија]] * [[Холандски Антили]] * [[Нов Зеланд]] * [[Нигерија]] * [[Норвешка]] |width=20| |valign=top| * [[Пакистан]] * [[Панама]] * [[Перу]] * [[Филипини]] * [[Полска]] * [[Португалија]] * [[Порторико]] * [[Родезија]] * [[Романија]] * [[Сан Марино]] * [[Сингапур]] * [[Јужноафриканска Република]] * [[Советски Сојуз]] * [[Шпанија]] * [[Судан]] * [[Суринам]] * [[Шведска]] * [[Швајцарија]] * [[Тајланд]] * [[Тунис]] * [[Турција]] * [[Уганда]] * [[Обединети Арапски Емирати]] * [[САД]] * [[Уругвај]] * [[Венецуела]] * [[Виетнам]] * [[СФРЈ]] |} == Освојувачи на медали == {| {{RankedMedalTable}} |- |1||align=left| [[Податотека:Flag of the Soviet Union.svg|20п]] [[СССР]] ||43||29||31||103 |- |2||align=left| [[Податотека:Flag of the United States.svg|20п]] [[САД]] ||34||21||16||71 |-style="background:#ccccff" |3||align=left| [[Податотека:Flag of Italy.svg|20п]] [[Италија]] (домаќин) ||13||10||13||36 |- |4||align=left| [[Податотека:Flag of Germany-1960-Olympics.svg|20п]] Обединет тим на Германија ||12||19||11||42 |- |5||align=left| [[Податотека:Flag of Australia.svg|20п]] [[Австралија]] ||8||8||6||22 |- |6||align=left| [[Податотека:Flag of Turkey.svg|20п]] [[Турција]] ||7||2||0||9 |- |7||align=left| [[Податотека:Flag of Hungary.svg|20п]] [[Унгарија]] ||6||8||7||21 |- |8||align=left| [[Податотека:Flag of Japan.svg|20п]] [[Јапонија]] ||4||7||7||18 |- |9||align=left| [[Податотека:Flag of Poland.svg|20п]] [[Полска]] ||4||6||11||21 |- |10||align=left| [[Податотека:Flag of the Czech Republic.svg|20п]] [[Чехословачка]] ||3||2||3||8 |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.olympic.org/uk/games/past/index_uk.asp?OLGT=1&OLGY=1960 Страна на МОК за Летните олимписки игри - 1960] {{Олимписки игри}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Летни олимписки игри 1960| ]] qviw0zzqyrz52am0npj1cg18j2ngc4d 0 70229 5606133 5231982 2026-08-07T20:49:32Z Bojan9Spasovski 91316 5606133 wikitext text/x-wiki {{ВМРО (Aвтономистичка)}} '''Единаесетта пешадиска македонска дивизија''' — дивизиjа во составот на [[Бугарија|бугарската]] војска за време на [[Првата светска војна]], во која се наоѓале над 30.000 Македонци.<ref>"[http://www.utrinski.com.mk/default.asp?ItemID=69EEF90339455543A1762D21313461EE Светот го одбележа крајот на кланицата во Првата светска војна]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}", "Утрински весник", брoj 2835, среда, 12 ноември 2008.</ref> == Основање и состав == Идејата за таква дивизиjа била на раководството на [[ВМРО]] и кругот околу [[Александар Протогеров]]. Наредбата за нејзиното создавање била донесена на [[22 август]] [[1915]] година, а името Единаесетта македонска било дадено на [[12 септември]] истата година. Фактичката организацијата била спроведена во текот на општата бугарска мобилизациjа меѓу 1 и 4 септември. Составот вклучувал седум полкови, шест пешадиски, нарекувани 1-6 македонски полкови, и еден артилериски полк. На првиот ден на војната во дивизиjата имало 34.745 офицери и војници. Офицерите во дивизиjата исто биле претежно од Македонија. [[Податотека:Petti makedonski polk.jpg|мини|лево| Фотографија од Петти македонски полк.]] *Командир бил генералот [[Крсте Златарев]] *начелник штаб - полковникот [[Петар Дрвингов]] *командир на Втора пешадиска бригада – полковникот [[Григор Ќуркчиев]] *командир на Трета пешадиска бригада полковникот [[Александар Протогеров]] *командир на [[Петти македонски полк]] – потполковникот [[Борис Дрангов]], и така натаму. == Воени деjствија == Во есента на [[1915]] година Единаесетта пешадиска македонска дивизиjа нападнала [[Србија]] во правец кон [[Вардарска Македонија]] во составот на Втора бугарска армиjа и имала значајно учество во успешните битки кај [[Струмица]], [[Кавадарци]], [[Неготино]] и [[Криволак]] против српски и француски експедициски трупи. Во [[1916]] дивизиjата била префрлена на источниот сектор на [[Македонски фронт|Македонскиот фронт]], каде успешно извршила напад во текот на бугарската офанзива меѓу реката [[Места]] и реката [[Струма]] против британските експедициски трупи. Во 1917 воените деjства продолжиле, а во 1918, кога одделни бригади биле префрлени во составот на неколку различни позиции, дел од неа учествувал во успешната заштитна [[Битка кај Дојран]] на 18 и 19 септември 1918, во која биле победени многу посилни британски и грчки трупи. Потоа во текот на офанзивата на [[Антанта]]та во Вардарска Македонија Единаесетта пешадиска македонска дивизија отстапила во добар ред до денешниот [[Благоевград]] каде била демобилизирана, а во април 1919 година била конечно распуштена. == Извори == <references /> [[Категорија:Бугарија во Првата светска војна]] [[Категорија:Македонија во Првата светска војна]] nx80mnuw0h556g91rdr4ortj3pc7u42 0 124772 5606052 5586995 2026-08-07T14:00:32Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5606052 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Roma09.PNG|мини|Дел од логото на Светското првенство во ФИНА во 2009 година]] {{2009 Светско Акватичко Првенство}} '''13тото [[ФИНА Светско Акватичко Првенство|ФИНА Светско Првенство]]''' се одржа во [[Рим]] од 17 јули до 2 август 2009. Натпреварувњето повторно ќе ги содржи сите 5 водени дисциплини: скокови во вода, пливање, пливање на отворено, синхронизирано пливање и ватерполо. Рим го освои правото да биде домаќин на оваа натпреварување на 16 јули 2005 во Монтреал, Канада. Во изборот Рим ги победи останатите кандидати: [[Атина]] (Грција), [[Москва]] (Русија) и [[Јокохама]] (Јапонија). На овој турнир ќе се натпреваруваат рекордни 2556 натпреварувачи од 185 земји.<ref>[http://www.fina.org/project/index.php?option=com_content&task=view&id=2515&Itemid=108 PR52 - 13th FINA WORLD CHAMPIONSHIPS - Рекордна учесност во Рим (ИТА)] {{Семарх|url=https://archive.today/20120524224736/http://www.fina.org/project/index.php?option=com_content&task=view&id=2515&Itemid=108 |date=2012-05-24 }} од мрежното место на ФИНА (www.fina.org); retrieved 2009-07-13.</ref> == Стадиони == * Форо Италико * Меѓународен воден стадион „Тор Вергата“. * Остија == Распоред == {| class="wikitable" style="margin:0.5em auto; font-size:90%;" |- |bgcolor=#00cc33| ● ||Отворачка церемонија|| bgcolor=#3399ff| ● ||Натпревари|| bgcolor=#ffcc00| ● ||Финални натпревари||bgcolor=#ee3333| ● ||Затворачка церемонија {{end box}} {| class="wikitable" style="margin:0.5em auto; font-size:90%; line-height:1.25em;" |- ! Јули/Август!! width=35|17!!width=35|18!!width=35|19!!width=35|20!!width=35|21!!width=35|22!!width=35|23!!width=35|24!!width=35|25!!width=35|26!!width=35|27!!width=35|28!!width=35|29!!width=35|30!!width=35|31!!width=35|1!!width=45|2!!width=25|Вку. |- | Церемонии || ||bgcolor=#00cc33 align=center|●|| || || || || || || || || || || || || || ||bgcolor=#ee3333 align=center|● |- align="center" | align="left" | [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство|Пливање]] <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- 25 -->| <!-- 26 -->| bgcolor=#ffcc00 | [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Мажи 400 m краул|●]] [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Жени 400 m краул|●]]<br />[[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Мажи 4×100 м штафета краул|●]] [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Мажи 4×100 м штафета краул|●]] <!-- 27 -->| bgcolor=#ffcc00 | [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Мажи 100 m градно|●]] [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Жени 100 m делфин|●]]<br />[[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Мажи 50 m делфин|●]] [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Жени 200 m поединечно мешано|●]] <!-- 28 -->| bgcolor=#ffcc00 | [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Мажи 200 m краул|●]] [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Жени 100 m грбно|●]]<br /> [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Жени 1500 m краул|●]] [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Мажи 100 m грбно|●]] [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Жени 100 m градно|●]] <!-- 29 -->| bgcolor=#ffcc00 | [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Мажи 200 m делфин|●]] [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Жени 200 m краул|●]]<br />[[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Мажи 50 m градно|●]] [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Мажи 800 m краул|●]] <!-- 30 -->| bgcolor=#ffcc00 | [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Мажи 200 m поединечно мешано|●]] [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Мажи 100 m краул|●]]<br />[[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Жени 200 m делфин|●]] [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Жени 50 m грбно|●]] [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Жени 4x200 m штафета краул|●]] <!-- 31 -->| bgcolor=#ffcc00 | [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Жени 100 m краул|●]] [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Мажи 200 m грбно|●]]<br />[[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Жени 200 m градно|●]] [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Мажи 200 m градно|●]] [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Мажи 4x200 m штафета краул|●]] <!-- 1 -->| bgcolor=#ffcc00 | [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Жени 50 m делфин|●]] [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Мажи 50 m краул|●]] [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Жени 200 m грбно|●]]<br />[[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Мажи 100 m делфин|●]] [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Жени 800 m краул|●]] [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Жени 4x100 m штафета мешано|●]] <!-- 2 -->| bgcolor=#ffcc00 | [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Мажи 50 m грбно|●]] [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Жени 50 m градно|●]] [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Мажи 400 m поединечно мешано|●]]<br />[[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Жени 50 m краул|●]] [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Мажи 1500 m краул|●]] [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Жени 400 m поединечно мешано|●]] [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Мажи 4x100 m штафета мешано|●]] <!-- T -->| 40 |- align="center" | align="left" | [[Пливање на отворено на 2009 Светско Акватичко Првенство|Пливање на отворено]] <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| bgcolor=#ffcc00 |[[Пливање на отворено на 2009 Светско Акватичко Првенство – 5 км жени|●]] [[Пливање на отворено на 2009 Светско Акватичко Првенство – 5 км мажи|●]] <!-- 22 -->| bgcolor=#ffcc00 |[[Пливање на отворено на 2009 Светско Акватичко Првенство – 10 км жени|●]] [[Пливање на отворено на 2009 Светско Акватичко Првенство – 10 км мажи|●]] <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- 25 -->| bgcolor=#ffcc00 |[[Пливање на отворено на 2009 Светско Акватичко Првенство – 25 км жени|●]] [[Пливање на отворено на 2009 Светско Акватичко Првенство – 25 км мажи|●]] <!-- 26 -->| <!-- 27 -->| <!-- 28 -->| <!-- 29 -->| <!-- 30 -->| <!-- 31 -->| <!-- 1 -->| <!-- 2 -->| <!-- T -->| 6 |- align="center" | align="left" | [[Скокови во вода на 2009 Светско Акватичко Првенство|Скокови во вода]] <!-- 17 -->| bgcolor=#ffcc00 |[[Скокови во вода на 2009 Светско Акватичко Првенство – Мажи 1м висина|●]] <!-- 18 -->| bgcolor=#ffcc00 |[[Скокови во вода на 2009 Светско Акватичко Првенство – Жени 10м висина|●]] [[Скокови во вода на 2009 Светско Акватичко Првенство – Мажи 3м висина синхронизирано|●]] <!-- 19 -->| bgcolor=#ffcc00 |[[Скокови во вода на 2009 Светско Акватичко Првенство – Жени 1м висина|●]] [[Скокови во вода на 2009 Светско Акватичко Првенство – Жени 10м висина синхронизирано|●]] <!-- 20 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 21 -->| bgcolor=#ffcc00 |[[Скокови во вода на 2009 Светско Акватичко Првенство – Жени 3м висина|●]] [[Скокови во вода на 2009 Светско Акватичко Првенство – Мажи 10м висина|●]] <!-- 22 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 23 -->| bgcolor=#ffcc00 |[[Скокови во вода на 2009 Светско Акватичко Првенство – Мажи 3м висина|●]] <!-- 24 -->| bgcolor=#ffcc00 |[[Скокови во вода на 2009 Светско Акватичко Првенство – Жени 3м висина синхронизирано|●]] <!-- 25 -->| bgcolor=#ffcc00 |[[Скокови во вода на 2009 Светско Акватичко Првенство – Мажи 10м висина синхронизирано|●]] <!-- 26 -->| <!-- 27 -->| <!-- 28 -->| <!-- 29 -->| <!-- 30 -->| <!-- 31 -->| <!-- 1 -->| <!-- 2 -->| <!-- T -->| 10 |- align="center" | align="left" | [[Ватерполо на 2009 Светско Акватичко Првенство|Ватерполо]] <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 20 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 21 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 22 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 23 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 24 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 25 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 26 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 27 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 28 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 29 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 30 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 31 -->| bgcolor=#ffcc00 |[[Ватерполо на 2009 Светско Акватичко Првенство – Женски турнир|●]] <!-- 1 -->| bgcolor=#ffcc00 |[[Ватерполо на 2009 Светско Акватичко Првенство – Машки турнир|●]] <!-- 2 -->| <!-- T -->| 2 |- align="center" | align="left" | [[Синхронизирано пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство|Синхронизирано пливање]] <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 19 -->| bgcolor=#ffcc00 |[[Синхронизирано пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Тим техничко|●]] <!-- 20 -->| bgcolor=#ffcc00 |[[Синхронизирано пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Соло техничко|●]] <!-- 21 -->| bgcolor=#ffcc00 |[[Синхронизирано пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Дует техничко|●]] <!-- 22 -->| bgcolor=#ffcc00 |[[Синхронизирано пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Тим комбинирано|●]] <!-- 23 -->| bgcolor=#ffcc00 |[[Синхронизирано пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Соло слободно|●]] <!-- 24 -->| bgcolor=#ffcc00 |[[Синхронизирано пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Дует слободно|●]] <!-- 25 -->| bgcolor=#ffcc00 |[[Синхронизирано пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Тим слободно|●]] <!-- 26 -->| <!-- 27 -->| <!-- 28 -->| <!-- 29 -->| <!-- 30 -->| <!-- 31 -->| <!-- 1 -->| <!-- 2 -->| <!-- T -->| 7 |- ! Финалиња !! 1 !! 2 !! 3 !! 1 !! 5 !! 3 !! 2 !! 2 !! 4 !! 4 !! 4 !! 5 !! 4 !! 5 !! 6 !! 7 !! 7 !! 65 |} == Освојувачи на медали == ''Последно обновено на:15:34, 3 август 2009 (UTC)'' {| {{RankedMedalTable}} |- |1 |align="left"|{{USA}} |11 |11 |7 |'''29''' |- |2 |align="left"|{{CHN}} |11 |7 |11 |'''29''' |- |3 |align="left"|{{RUS}} |8 |8 |4 |'''20''' |- |4 |align="left"|{{GER}} |7 |4 |1 |'''12''' |- |5 |align="left"|{{AUS}} |4 |5 |10 |'''19''' |- |6 |align="left"|{{GBR2}} |4 |3 |2 |'''9''' |- |7 |align="left"|{{ITA}} |4 |1 |5 |'''10''' |- |8 |align="left"|{{SRB}} |3 |1 |0 |'''4''' |- |9 |align="left"|{{HUN}} |2 |1 |3 |'''6''' |- |10 |align="left"|{{BRA}} |2 |1 |1 |'''4''' |- |11 |align="left"|{{ESP}} |1 |7 |3 |'''11''' |- |12 |align="left"|{{JPN}} |1 |2 |1 |'''4''' |- |13 |align="left"|{{TUN}} |1 |2 |0 |'''3''' |- |rowspan="3"|14 |align="left"|{{DEN}} |1 |1 |0 |'''2''' |- |align="left"|{{SWE}} |1 |1 |0 |'''2''' |- |align="left"|{{ЗИМ}} |1 |1 |0 |'''2''' |- |17 |align="left"|{{RSA}} |1 |0 |3 |'''4''' |- |18 |align="left"|{{NED}} |1 |0 |1 |'''2''' |- |19 |align="left"|{{MEX}} |1 |0 |0 |'''1''' |- |20 |align="left"|{{CAN}} |0 |4 |5 |'''9''' |- |21 |align="left"|{{FRA}} |0 |3 |3 |'''6''' |- |rowspan="2"|22 |align="left"|{{GRE}} |0 |1 |0 |'''1''' |- |align="left"|{{POL}} |0 |1 |0 |'''1''' |- |rowspan="7"|24 |align="left"|{{AUT}} |0 |0 |1 |'''1''' |- |align="left"|{{CRO}} |0 |0 |1 |'''1''' |- |align="left"|{{CUB}} |0 |0 |1 |'''1''' |- |align="left"|{{LTU}} |0 |0 |1 |'''1''' |- |align="left"|{{МЛЗ}} |0 |0 |1 |'''1''' |- |align="left"|{{NOR}} |0 |0 |1 |'''1''' |- |align="left"|{{ROM}} |0 |0 |1 |'''1''' |- |colspan="2"|'''Вкупно''' |'''65''' |'''65''' |'''67''' |'''197''' |} == ФИНА конгрес 2009 == Вообичаено, заедно со Светското Првенство, [[ФИНА]] го одржува двегодишниот '''Генерален Конгрес''' во Рим, за време на настанот, на 24 јули 2009 во 09:00 часот.<ref name="FINAcal">[http://www.fina.org/project/index.php?option=com_jcalpro&Itemid=136 FINA Calendar: July 2009] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150819003020/http://www.fina.org/project/index.php?option=com_jcalpro&Itemid=136 |date=2015-08-19 }} j, from the FINA website (www.fina.org) retrieved 2009-07-06.</ref> На собирот ќе се избираат 22 членови на бирото на ФИНА (од извршниот одбор на ИФ) за периодот од 2013 до 2019. ФИНА правилата наложуваат де овие 22 члена на бирото ќе треба да ги изберат Извршните директори (Претседател, Благајник, Секретар и др.) <ref>[http://www.fina.org/project/index.php?option=com_content&task=view&id=66&Itemid=115 FINA Bureau page] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150924052725/http://www.fina.org/project/index.php?option=com_content&task=view&id=66&Itemid=115 |date=2015-09-24 }} from the FINA website (www.fina.org); retrieved 2009-07-06.</ref> Заедно со Генералниот Конгрес ќе се одржат '''Техничките Конгреси'''(ТК) за секоја дисциплина посебно, за да ги претстават правилата во тие дисциплини. Конгресите ќе бидат одржани на:<ref name="FINAcal" /> * 15 јули: ТК за скокови во вода, ТК за пливање на отворено * 16 јули: ТК за симхронизирано пливање, ТК за Ватер поло. * 23 јули: ТК за пливање Забелешка: Техничките конгреси треба да се одржат пред почнувањето на дисциплината на првенството и пред Генералниот Конгрес. <br /> Друга забелешка: Нема да се одржи натпревар во пливање на датата на одржување на Генералниот Конгрес. == Контроверзии околу пливачките костими == Во март 2009 година,<ref>[http://www.fina.org/project/index.php?option=com_content&task=view&id=2192&Itemid=107 PR21 - FINA Bureau Meeting] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150427133924/http://www.fina.org/project/index.php?option=com_content&task=view&id=2192&Itemid=107 |date=2015-04-27 }} published by FINA on 2009-03-14; retrieved 2009-08-12.</ref> поради залагањата на нејзините членови, ФИНА одлучи да постави граници околу конструкцијата на пливачкиот костим, велејќи дека костимот давал повеќе духовна енергија, стабилност брзина и издржливост. Овие напори започнаа по претставувањето на костимот во почетокот на 2008, и тоа доведе до ограничување на костимите,а ФИНА издаде список на одобрени костими за натпреварувањата.<ref>[http://www.fina.org/project/index.php?option=com_content&task=view&id=2390&Itemid=107 PR37 - FINA Commission for Swimwear Approval] {{Семарх|url=https://archive.today/20120730045807/http://www.fina.org/project/index.php?option=com_content&task=view&id=2390&Itemid=107 |date=2012-07-30 }} published by FINA on 2009-05-18; retrieved 2009-08-12.</ref> По ова на произведувачите на костими им беше дадено време да ги прилагодат своите костими, кои првично не беа одобрени. Во јуни 2009 година, ФИНА одлучи да ги врати костимите, кои беа тргнати од употреба во март<ref>[http://www.fina.org/project/index.php?option=com_content&task=view&id=2482&Itemid=107 PR46 - FINA Executive Meeting / Swimsuits] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151009105016/http://www.fina.org/project/index.php?option=com_content&task=view&id=2482&Itemid=107 |date=2015-10-09 }} published by FINA on 2009-06-22; retrieved 2009-08-12.</ref>(Поради што ФИНА сè уште е тужена од страна на некои производители, како на пример TYR). Ефектот се согледа на Светското Првенство во водени спортови 2009, каде ограничувањата не беа стапени на сила. Исто така ова доведе до промена на правилата од страна на Техничкиот Комитет за пливање (23 јули) и Генералниот Конгрес (24 јули)<ref>[http://www.fina.org/project/index.php?option=com_content&task=view&id=2537&Itemid=107 FINA General Congress] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150427132006/http://www.fina.org/project/index.php?option=com_content&task=view&id=2537&Itemid=107 |date=2015-04-27 }} report issued by [[FINA]], on 2009-07-24; retrieved 2009-08-12.</ref>, каде беа поставени ограничувања на костимите. Сепак овие промени на правилата нема да стапат насила до 2010, а имаше и некои обиди да се одложи ова ограничување (Впечатокот беше дека овие промени ќе стапат насила на 1 јануари 2010; Сепак извршниот директор на ФИНА по неколку дена кажа дека датумот не е одреден, но најверојатно ќе биде април или мај).<ref>[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/07/28/AR2009072802805.html FINA Says Suit Ban Could Be Delayed] by Amy Shipley, The Washington Post. Published 2009-07-29; retrieved 2009-08-12.</ref> Потоа на 31 јули 2009, Бирото на ФИНА (Одборот на организацијата) потрвди дека датумот на спровеувањето ќе биде 1 јануари 2010.<ref>[http://www.fina.org/project/index.php?option=com_content&task=view&id=2543&Itemid=107 PR59 - FINA BUREAU MEETING] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150915043305/http://www.fina.org/project/index.php?option=com_content&task=view&id=2543&Itemid=107 |date=2015-09-15 }} (FINA Press Release 2009-59), published by FINA on 2009-07-31, retrieved 2009-08-12.</ref> Поради предностите од пливачките костими, некои ова првенство го нарекуваа “Пластични Игри“.<ref name="plastic1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/08/02/AR2009080201983.html|title=More Questions Than Answers at Swimming World Championships|author=Amy Shipley|first=|date=3 август 2009|work=|publisher=The Washington Post|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=4 август 2009|posted=|accessed=}}</ref><ref name="plastic2">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nytimes.com/2009/08/04/sports/04swim.html|title=Redefining Fast at the ‘Plastic Games’|author=CROUSE|first=KAREN|date=3 август 2009|work=|publisher=The New York Times|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=4 август 2009}}</ref> Овие материјали содржат полиуретен, кој гледано од некоја страна ја подобрува ефикасноста. Ова го поддржувааат и 43 Светски рекорди поставени на ова првенство<ref>[https://web.archive.org/web/20090731153259/http://www.news.com.au/couriermail/story/0,23739,25849712-952,00.html Swimming's fabric unravels with suit farce] by Jim Tucker for the Courier Mail [Australia]. Published 2009-07-29, retrieved 2009-08-12.</ref> каде беа поставени рекорди на 38 од 40 натпреварувања и само 2 натпреварувања не добија никаков нов рекорд (На минатите Светски Првенства беа подобрени 24 (2007) и 19 (2003) рекорди на првенствата. Поточно, костимот Arena X-Glide, кој беше носен од Германецот Паул Бидерман, му овозможи голема предности и му помогна во соборувањето на рекордот од Ијан Торп на 400м и во победата против Мајкл Фелпс на 200м краул. Тренерот на Мајкл Фелпс, Боб Бауман истакна: „ Ми беа потребни 5 години за Мајкл Фелпс да се подобри од 1:46 на 1:42, а овој човек тоа го направи за само 11 месеци. Тоа е една неверојатна претстава за обука. Би сакал да знам како го направи тоа.“<ref>{{наведени вести|url=http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,25854819-2722,00.html|title=Michael Phelps boycott threat over suit war|author=Jeffery|first=Nicole|date=30 јули 2009|work=|accessdate=5 август 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090801055744/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0%2C25197%2C25854819-2722%2C00.html|archive-date=2009-08-01|dead-url=|publisher=The Australian|url-status=dead}}</ref> Минатата година Бидерман беше рангиран како 9-ти на 200м и 21-ви на 400м во светот на слободен стил.<ref name="msnbc">{{Наведена мрежна страница|url=http://cosmiclog.msnbc.msn.com/archive/2009/07/29/2013052.aspx|title=The science behind the swimsuit war|author=Boyle|first=Alan|date=|work=|publisher=29 јули 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090731011438/http://cosmiclog.msnbc.msn.com/archive/2009/07/29/2013052.aspx|archive-date=2009-07-31|dead-url=|accessdate=29 јули 2009|url-status=dead}}</ref><ref name="yahoo">{{Наведена мрежна страница|url=http://sports.yahoo.com/olympics/beijing/blog/fourth_place_medal/post/Down-goes-Michael-Phelps-beat-in-200m-free-fir?urn=oly,179248|title=Down goes Michael: Phelps beat in 200m free, first loss since '05|author=Chase|first=Chris|date=28 јули 2009|work=|publisher=Yahoo|archive-url=https://web.archive.org/web/20090804062231/http://sports.yahoo.com/olympics/beijing/blog/fourth_place_medal/post/Down-goes-Michael-Phelps-beat-in-200m-free-fir?urn=oly,179248|archive-date=2009-08-04|dead-url=|accessdate=29 јули 2009|posted=|accessed=|url-status=dead}}</ref> == Наводи == {{reflist}} == Надворешни врски == * [http://www.roma2009.com Официјална страница] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101213193514/http://www.roma2009.com/ |date=2010-12-13 }} {{it}} {{en}} [[Категорија:ФИНА Светско првенство во водени спортови]] [[Категорија:Светско првенство во водени спортови 2009]] dhg7uq7pqk0ydsfh7w47fr54k363zgy 0 155680 5606179 5448181 2026-08-08T00:28:16Z Buli 2648 /* Историја */ 5606179 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Света Недела |слика = Црква Света Недела (Битола).jpg |големина на слика = 250п |опис = Поглед на црквата |епархија = Преспанско-пелагониска |намесништво = Битолско |парохија = Градска битолска |координати = {{coord|41|2|26|N|21|20|55|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Битола |општина = Битола |држава = Македонија |патрон = [[Света Недела]] |изградба = 13 октомври 1863 |завршено = |осветување = |живопис = |ктитор = |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = |архитектонски стил= |површина = }} '''Света Недела''' — православна [[Црква (градба)|црква]] во градот [[Битола]], [[Македонија]]. Била основана и издигната на 13 октомври 1863 година за време на неговото преосвештенство г. [[Бенедикт Византиски]], од кого црквата била осветена.<ref>[http://world.actualno.com/news_224089.html В църкви от битолската епархия изтриват надписи за българите.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130921061137/http://world.actualno.com/news_224089.html |date=2013-09-21 }} Actualno.com, 27 февруари 2009 г.</ref> == Историја == Црквата „Св. Недела“ во Битола настанала како резултат на реалните потреби на словенското население во градот во втората половина на XIX век. Откако единствената [[Црква „Св. Димитриј“ - Битола|црква „Св. Димитрија“]] станала претесна, а богослужбата во неа се изведувала исклучиво на [[грчки јазик]], дел од новодојденците, главно од приградското [[Јени Маале]], заедно со жителите на [[Горно Оризари (Битолско)|Горно]] и [[Долно Оризари (Битолско)|Долно Оризари]], поведе иницијатива за подигање на нова богомола. Поради чувствителноста на меѓурелигиските односи и познатата жестокост на фанатизираните муслимански групи, иницијаторите морале да постапуваат внимателно и трпеливо. Затоа локацијата била избрана не во самиот град, туку надвор од него, на излезот кон [[Прилеп]] и поблиску до заинтересираните села. Посебно важно барање на иницијаторите бил воведувањето на словенскиот јазик во богослужбата. Условите биле поволни. Постоела наводна согласност и личен ангажман на пелагонискиот владика [[Венедикт Пелагониски|Венедикт]], а се располагало и со 3.000 гроша собрани уште од 1860 година и чувани кај него. Парите биле наменети и за евентуален поткуп и за самата градба. Клучно било што не се работело за сосема нова црква, туку за возобновување на поранешна, разрушена и одамна неупотребувана црква на истото место. Пред почетокот на работите, видни граѓани од словенската средина повторно го посетиле владиката и го замолиле да не прави проблеми околу [[Црковнословенски јазик|словенскиот јазик]]. Тој повторно го ветил тоа, што подоцна било потврдено и со плочата поставена на јужната влезна порта при осветувањето.[[Податотека:Church St Nedelya Inscription Bitolya.JPG|thumb|Натпис над влезот од црквата Св. Недела во Битола.|лево]]Натписот над влезната врата од црквата гласи:{{Cquote|Тоя светї храмъ на прѣсветая и славна великомѫченица Недѣля се издїгнѫ отъ основание съ иждивението на Българитѣ при владикованието на Вїсокопрѣосвещенния г-нъ г-нъ Венедиктъ Византийский който и я освети Битоля 13 октомври 1863&nbsp;г.}} Во превод: {{Cquote|Овој свет храм на пресветата и славна великомаченца Недела се издигна од основание со помош на бугарите за време на владикувањето на високопреосвештениот г-н г-н Венедикт Византиски кој ја освети. Битола 13 октомври 1863.}}И покрај очекувањата, градбата била одложена две години, делумно поради колебањето на владиката околу јазичното прашање. Сепак, во втората половина на октомври 1863 година црквата била речиси готова. Патеписецот Јохан Хан, кој поминал во тоа време, запишал дека на излезот од градот поминал покрај „''нова, мошне пространа црква, која токму тогаш ја градеа''“. За градбата бил искористен и расфрлениот материјал од блиските напуштени селски гробишта, што значително ги намалило трошоците. Паралелно била подигната и камбанарија, која современиците ја споредувале со малечка пожарникарска кула. Црквата надворешно била „чудно насликана“, а во дворот имало бунар со здрава и изобилна вода, која повремено ја користеле и војниците од блискиот османлиски стационар. Првично црквата била именувана „Киријаки“ (грчки назив за Недела), а подоцна го добила името „[[Света Недела]]“. Осветена била на 13 октомври 1863 година од владиката Венедикт. Следната година, со материјална поддршка најмногу на еснафот на ќурчиите, било извршено зографирање на куполата и проскомидијата; останатиот дел од внатрешноста бил планиран за подоцна. Така Битола ја добила втората црква во која богослужбата почнала да се изведува на словенски. Тоа го забележале и современиците, меѓу кои и [[Кузман Шапкарев]]. Наскоро почнале да се подаруваат и црковни книги на словенски јазик (еден таков дар е забележан во 1870 година). Иако јазикот првично бил толериран, набргу се појавиле сериозни проблеми. Договорот бил оспоруван, а службата што ја водел отец Константин била попречувана. Тој бил обвинуван дури и за руски шпион и завршил во затвор. Единствен попуст бил направен на Велигден 1864 година, кога била дозволена служба на словенски, но под понижувачки услови: делови од Евангелието да се читаат преведени од грчки, напишани со грчка азбука на парче хартија – „не за друго, туку да се ругајат на јазикот ни“.[[Податотека:Панаѓур пред црквата „Св. Недела“ во Битола.webm|мини|лево|''Панаѓур пред црквата „Св. Недела“ во Битола'' снимен од [[Браќа Манаки|браќата Манаки]], помеѓу 1905-1912]]До 1865 година грчкиот јазик целосно завладеал, верниците се осипувале, а се случувале и бојкоти и физички пресметки. Ситуацијата траела до формирањето на Бугарската црковно-училишна општина (околу 1868–1878 година), која почнала поорганизирано да ги води црковните и училишните работи. Важна улога во овој период одиграл и Димко Радев (Димко Паша, Димко Сараф), еден од првите чорбаџии во градот. Во 1869 година, со негова заслуга, за првпат бил организиран водокрст во присуство на многуброен народ. Црквата и нејзиното широко дворно предворје набргу станале популарно место за празнични и пазарски собиралишта. На Денот на црквата (7 јули) свештеник читал имиња на донаторите на народен јазик, а по службата следувале свирки и ора, во кои учествувале луѓе облечени и во традиционална и во европска носија. Бидејќи пазарниот ден во Битола бил недела, дворот станал и своевидно пазариште. Тука, поради забраната за продажба на свинско месо во самиот град, христијаните долго време можеле да го набавуваат. Во 1908 година во непосредна близина Турците ја организирале и првата сточарска станица за едукација во земјоделството и сточарството. == Гробишта == [[Податотека:Alexandar-Turundzhev-Grave.JPG|мини|Гробот на Александар Турунџев]] Во дворот на црквата Св. Недела се наоѓаат илинденските гробишта, каде се погребани и војводите [[Доне Крчаров]] (од с. [[Зовиќ]]), [[Димко Николов]] и [[Александар Турунџев]].<ref>Александър М. Лепавцов. Има ли стара и нова македонска цивилизация, Идеологически интерпретации за пренебрегване на фактите. в. Литературен форум, брой 5 (446), 06.02. – 12.02.2001 г.</ref> На гробиштата се погребани многу значајни личности како [[Павел Шатев]] (револуционер), [[Димко Сарванов]]-Могилче (револуционер), [[Кирил Лозанчев]] (револуционер) и [[Михаил Димев]]. Во периодот од [[Првата светска војна]] во Битола се погребани 40 бугарски војници, од кои 7 во дворот на црквата Св. Недела, а останатите на гробиштата во Хераклеја.<ref>Даваме Битоля без бой на съглашенците. в. Стандарт, 4 ноември 2007</ref>. == Наводи == {{наводи}} {{Цркви во Битола}} [[Категорија:Цркви во Битола|Недела]] [[Категорија:Храмови посветени на Света Недела во Македонија|Б]] 1elib2i84z8volw4jwlhwqrxslku0w6 5606218 5606179 2026-08-08T10:12:13Z Buli 2648 /* Наводи */ 5606218 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Света Недела |слика = Црква Света Недела (Битола).jpg |големина на слика = 250п |опис = Поглед на црквата |епархија = Преспанско-пелагониска |намесништво = Битолско |парохија = Градска битолска |координати = {{coord|41|2|26|N|21|20|55|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Битола |општина = Битола |држава = Македонија |патрон = [[Света Недела]] |изградба = 13 октомври 1863 |завршено = |осветување = |живопис = |ктитор = |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = |архитектонски стил= |површина = }} '''Света Недела''' — православна [[Црква (градба)|црква]] во градот [[Битола]], [[Македонија]]. Била основана и издигната на 13 октомври 1863 година за време на неговото преосвештенство г. [[Бенедикт Византиски]], од кого црквата била осветена.<ref>[http://world.actualno.com/news_224089.html В църкви от битолската епархия изтриват надписи за българите.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130921061137/http://world.actualno.com/news_224089.html |date=2013-09-21 }} Actualno.com, 27 февруари 2009 г.</ref> == Историја == Црквата „Св. Недела“ во Битола настанала како резултат на реалните потреби на словенското население во градот во втората половина на XIX век. Откако единствената [[Црква „Св. Димитриј“ - Битола|црква „Св. Димитрија“]] станала претесна, а богослужбата во неа се изведувала исклучиво на [[грчки јазик]], дел од новодојденците, главно од приградското [[Јени Маале]], заедно со жителите на [[Горно Оризари (Битолско)|Горно]] и [[Долно Оризари (Битолско)|Долно Оризари]], поведе иницијатива за подигање на нова богомола. Поради чувствителноста на меѓурелигиските односи и познатата жестокост на фанатизираните муслимански групи, иницијаторите морале да постапуваат внимателно и трпеливо. Затоа локацијата била избрана не во самиот град, туку надвор од него, на излезот кон [[Прилеп]] и поблиску до заинтересираните села. Посебно важно барање на иницијаторите бил воведувањето на словенскиот јазик во богослужбата. Условите биле поволни. Постоела наводна согласност и личен ангажман на пелагонискиот владика [[Венедикт Пелагониски|Венедикт]], а се располагало и со 3.000 гроша собрани уште од 1860 година и чувани кај него. Парите биле наменети и за евентуален поткуп и за самата градба. Клучно било што не се работело за сосема нова црква, туку за возобновување на поранешна, разрушена и одамна неупотребувана црква на истото место. Пред почетокот на работите, видни граѓани од словенската средина повторно го посетиле владиката и го замолиле да не прави проблеми околу [[Црковнословенски јазик|словенскиот јазик]]. Тој повторно го ветил тоа, што подоцна било потврдено и со плочата поставена на јужната влезна порта при осветувањето.[[Податотека:Church St Nedelya Inscription Bitolya.JPG|thumb|Натпис над влезот од црквата Св. Недела во Битола.|лево]]Натписот над влезната врата од црквата гласи:{{Cquote|Тоя светї храмъ на прѣсветая и славна великомѫченица Недѣля се издїгнѫ отъ основание съ иждивението на Българитѣ при владикованието на Вїсокопрѣосвещенния г-нъ г-нъ Венедиктъ Византийский който и я освети Битоля 13 октомври 1863&nbsp;г.}} Во превод: {{Cquote|Овој свет храм на пресветата и славна великомаченца Недела се издигна од основание со помош на бугарите за време на владикувањето на високопреосвештениот г-н г-н Венедикт Византиски кој ја освети. Битола 13 октомври 1863.}}И покрај очекувањата, градбата била одложена две години, делумно поради колебањето на владиката околу јазичното прашање. Сепак, во втората половина на октомври 1863 година црквата била речиси готова. Патеписецот Јохан Хан, кој поминал во тоа време, запишал дека на излезот од градот поминал покрај „''нова, мошне пространа црква, која токму тогаш ја градеа''“. За градбата бил искористен и расфрлениот материјал од блиските напуштени селски гробишта, што значително ги намалило трошоците. Паралелно била подигната и камбанарија, која современиците ја споредувале со малечка пожарникарска кула. Црквата надворешно била „чудно насликана“, а во дворот имало бунар со здрава и изобилна вода, која повремено ја користеле и војниците од блискиот османлиски стационар. Првично црквата била именувана „Киријаки“ (грчки назив за Недела), а подоцна го добила името „[[Света Недела]]“. Осветена била на 13 октомври 1863 година од владиката Венедикт. Следната година, со материјална поддршка најмногу на еснафот на ќурчиите, било извршено зографирање на куполата и проскомидијата; останатиот дел од внатрешноста бил планиран за подоцна. Така Битола ја добила втората црква во која богослужбата почнала да се изведува на словенски. Тоа го забележале и современиците, меѓу кои и [[Кузман Шапкарев]]. Наскоро почнале да се подаруваат и црковни книги на словенски јазик (еден таков дар е забележан во 1870 година). Иако јазикот првично бил толериран, набргу се појавиле сериозни проблеми. Договорот бил оспоруван, а службата што ја водел отец Константин била попречувана. Тој бил обвинуван дури и за руски шпион и завршил во затвор. Единствен попуст бил направен на Велигден 1864 година, кога била дозволена служба на словенски, но под понижувачки услови: делови од Евангелието да се читаат преведени од грчки, напишани со грчка азбука на парче хартија – „не за друго, туку да се ругајат на јазикот ни“.[[Податотека:Панаѓур пред црквата „Св. Недела“ во Битола.webm|мини|лево|''Панаѓур пред црквата „Св. Недела“ во Битола'' снимен од [[Браќа Манаки|браќата Манаки]], помеѓу 1905-1912]]До 1865 година грчкиот јазик целосно завладеал, верниците се осипувале, а се случувале и бојкоти и физички пресметки. Ситуацијата траела до формирањето на Бугарската црковно-училишна општина (околу 1868–1878 година), која почнала поорганизирано да ги води црковните и училишните работи. Важна улога во овој период одиграл и Димко Радев (Димко Паша, Димко Сараф), еден од првите чорбаџии во градот. Во 1869 година, со негова заслуга, за првпат бил организиран водокрст во присуство на многуброен народ. Црквата и нејзиното широко дворно предворје набргу станале популарно место за празнични и пазарски собиралишта. На Денот на црквата (7 јули) свештеник читал имиња на донаторите на народен јазик, а по службата следувале свирки и ора, во кои учествувале луѓе облечени и во традиционална и во европска носија. Бидејќи пазарниот ден во Битола бил недела, дворот станал и своевидно пазариште. Тука, поради забраната за продажба на свинско месо во самиот град, христијаните долго време можеле да го набавуваат. Во 1908 година во непосредна близина Турците ја организирале и првата сточарска станица за едукација во земјоделството и сточарството. == Гробишта == [[Податотека:Alexandar-Turundzhev-Grave.JPG|мини|Гробот на Александар Турунџев]] Во дворот на црквата Св. Недела се наоѓаат илинденските гробишта, каде се погребани и војводите [[Доне Крчаров]] (од с. [[Зовиќ]]), [[Димко Николов]] и [[Александар Турунџев]].<ref>Александър М. Лепавцов. Има ли стара и нова македонска цивилизация, Идеологически интерпретации за пренебрегване на фактите. в. Литературен форум, брой 5 (446), 06.02. – 12.02.2001 г.</ref> На гробиштата се погребани многу значајни личности како [[Павел Шатев]] (револуционер), [[Димко Сарванов]]-Могилче (револуционер), [[Кирил Лозанчев]] (револуционер) и [[Михаил Димев]]. Во периодот од [[Првата светска војна]] во Битола се погребани 40 бугарски војници, од кои 7 во дворот на црквата Св. Недела, а останатите на гробиштата во Хераклеја.<ref>Даваме Битоля без бой на съглашенците. в. Стандарт, 4 ноември 2007</ref>. == Наводи == {{наводи}}<ref>{{Наведена книга|title=Битола – Градби|last=Стерјовски|first=Александар|publisher=Конзулат на Република Србија во Република Македонија|year=2020|isbn=978-608-65122-8-6|location=Битола|pages=502-506}}</ref>{{Цркви во Битола}} [[Категорија:Цркви во Битола|Недела]] [[Категорија:Храмови посветени на Света Недела во Македонија|Б]] 5uloyxi6neilp6ffttjcuol8gq2rsd6 5606219 5606218 2026-08-08T10:12:53Z Buli 2648 /* Наводи */ 5606219 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Света Недела |слика = Црква Света Недела (Битола).jpg |големина на слика = 250п |опис = Поглед на црквата |епархија = Преспанско-пелагониска |намесништво = Битолско |парохија = Градска битолска |координати = {{coord|41|2|26|N|21|20|55|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Битола |општина = Битола |држава = Македонија |патрон = [[Света Недела]] |изградба = 13 октомври 1863 |завршено = |осветување = |живопис = |ктитор = |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = |архитектонски стил= |површина = }} '''Света Недела''' — православна [[Црква (градба)|црква]] во градот [[Битола]], [[Македонија]]. Била основана и издигната на 13 октомври 1863 година за време на неговото преосвештенство г. [[Бенедикт Византиски]], од кого црквата била осветена.<ref>[http://world.actualno.com/news_224089.html В църкви от битолската епархия изтриват надписи за българите.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130921061137/http://world.actualno.com/news_224089.html |date=2013-09-21 }} Actualno.com, 27 февруари 2009 г.</ref> == Историја == Црквата „Св. Недела“ во Битола настанала како резултат на реалните потреби на словенското население во градот во втората половина на XIX век. Откако единствената [[Црква „Св. Димитриј“ - Битола|црква „Св. Димитрија“]] станала претесна, а богослужбата во неа се изведувала исклучиво на [[грчки јазик]], дел од новодојденците, главно од приградското [[Јени Маале]], заедно со жителите на [[Горно Оризари (Битолско)|Горно]] и [[Долно Оризари (Битолско)|Долно Оризари]], поведе иницијатива за подигање на нова богомола. Поради чувствителноста на меѓурелигиските односи и познатата жестокост на фанатизираните муслимански групи, иницијаторите морале да постапуваат внимателно и трпеливо. Затоа локацијата била избрана не во самиот град, туку надвор од него, на излезот кон [[Прилеп]] и поблиску до заинтересираните села. Посебно важно барање на иницијаторите бил воведувањето на словенскиот јазик во богослужбата. Условите биле поволни. Постоела наводна согласност и личен ангажман на пелагонискиот владика [[Венедикт Пелагониски|Венедикт]], а се располагало и со 3.000 гроша собрани уште од 1860 година и чувани кај него. Парите биле наменети и за евентуален поткуп и за самата градба. Клучно било што не се работело за сосема нова црква, туку за возобновување на поранешна, разрушена и одамна неупотребувана црква на истото место. Пред почетокот на работите, видни граѓани од словенската средина повторно го посетиле владиката и го замолиле да не прави проблеми околу [[Црковнословенски јазик|словенскиот јазик]]. Тој повторно го ветил тоа, што подоцна било потврдено и со плочата поставена на јужната влезна порта при осветувањето.[[Податотека:Church St Nedelya Inscription Bitolya.JPG|thumb|Натпис над влезот од црквата Св. Недела во Битола.|лево]]Натписот над влезната врата од црквата гласи:{{Cquote|Тоя светї храмъ на прѣсветая и славна великомѫченица Недѣля се издїгнѫ отъ основание съ иждивението на Българитѣ при владикованието на Вїсокопрѣосвещенния г-нъ г-нъ Венедиктъ Византийский който и я освети Битоля 13 октомври 1863&nbsp;г.}} Во превод: {{Cquote|Овој свет храм на пресветата и славна великомаченца Недела се издигна од основание со помош на бугарите за време на владикувањето на високопреосвештениот г-н г-н Венедикт Византиски кој ја освети. Битола 13 октомври 1863.}}И покрај очекувањата, градбата била одложена две години, делумно поради колебањето на владиката околу јазичното прашање. Сепак, во втората половина на октомври 1863 година црквата била речиси готова. Патеписецот Јохан Хан, кој поминал во тоа време, запишал дека на излезот од градот поминал покрај „''нова, мошне пространа црква, која токму тогаш ја градеа''“. За градбата бил искористен и расфрлениот материјал од блиските напуштени селски гробишта, што значително ги намалило трошоците. Паралелно била подигната и камбанарија, која современиците ја споредувале со малечка пожарникарска кула. Црквата надворешно била „чудно насликана“, а во дворот имало бунар со здрава и изобилна вода, која повремено ја користеле и војниците од блискиот османлиски стационар. Првично црквата била именувана „Киријаки“ (грчки назив за Недела), а подоцна го добила името „[[Света Недела]]“. Осветена била на 13 октомври 1863 година од владиката Венедикт. Следната година, со материјална поддршка најмногу на еснафот на ќурчиите, било извршено зографирање на куполата и проскомидијата; останатиот дел од внатрешноста бил планиран за подоцна. Така Битола ја добила втората црква во која богослужбата почнала да се изведува на словенски. Тоа го забележале и современиците, меѓу кои и [[Кузман Шапкарев]]. Наскоро почнале да се подаруваат и црковни книги на словенски јазик (еден таков дар е забележан во 1870 година). Иако јазикот првично бил толериран, набргу се појавиле сериозни проблеми. Договорот бил оспоруван, а службата што ја водел отец Константин била попречувана. Тој бил обвинуван дури и за руски шпион и завршил во затвор. Единствен попуст бил направен на Велигден 1864 година, кога била дозволена служба на словенски, но под понижувачки услови: делови од Евангелието да се читаат преведени од грчки, напишани со грчка азбука на парче хартија – „не за друго, туку да се ругајат на јазикот ни“.[[Податотека:Панаѓур пред црквата „Св. Недела“ во Битола.webm|мини|лево|''Панаѓур пред црквата „Св. Недела“ во Битола'' снимен од [[Браќа Манаки|браќата Манаки]], помеѓу 1905-1912]]До 1865 година грчкиот јазик целосно завладеал, верниците се осипувале, а се случувале и бојкоти и физички пресметки. Ситуацијата траела до формирањето на Бугарската црковно-училишна општина (околу 1868–1878 година), која почнала поорганизирано да ги води црковните и училишните работи. Важна улога во овој период одиграл и Димко Радев (Димко Паша, Димко Сараф), еден од првите чорбаџии во градот. Во 1869 година, со негова заслуга, за првпат бил организиран водокрст во присуство на многуброен народ. Црквата и нејзиното широко дворно предворје набргу станале популарно место за празнични и пазарски собиралишта. На Денот на црквата (7 јули) свештеник читал имиња на донаторите на народен јазик, а по службата следувале свирки и ора, во кои учествувале луѓе облечени и во традиционална и во европска носија. Бидејќи пазарниот ден во Битола бил недела, дворот станал и своевидно пазариште. Тука, поради забраната за продажба на свинско месо во самиот град, христијаните долго време можеле да го набавуваат. Во 1908 година во непосредна близина Турците ја организирале и првата сточарска станица за едукација во земјоделството и сточарството. == Гробишта == [[Податотека:Alexandar-Turundzhev-Grave.JPG|мини|Гробот на Александар Турунџев]] Во дворот на црквата Св. Недела се наоѓаат илинденските гробишта, каде се погребани и војводите [[Доне Крчаров]] (од с. [[Зовиќ]]), [[Димко Николов]] и [[Александар Турунџев]].<ref>Александър М. Лепавцов. Има ли стара и нова македонска цивилизация, Идеологически интерпретации за пренебрегване на фактите. в. Литературен форум, брой 5 (446), 06.02. – 12.02.2001 г.</ref> На гробиштата се погребани многу значајни личности како [[Павел Шатев]] (револуционер), [[Димко Сарванов]]-Могилче (револуционер), [[Кирил Лозанчев]] (револуционер) и [[Михаил Димев]]. Во периодот од [[Првата светска војна]] во Битола се погребани 40 бугарски војници, од кои 7 во дворот на црквата Св. Недела, а останатите на гробиштата во Хераклеја.<ref>Даваме Битоля без бой на съглашенците. в. Стандарт, 4 ноември 2007</ref>. == Наводи == {{наводи}} === Библиографија === * {{Наведена книга|title=Битола – Градби|last=Стерјовски|first=Александар|publisher=Конзулат на Република Србија во Република Македонија|year=2020|isbn=978-608-65122-8-6|location=Битола|pages=502-506}}</ref>{{Цркви во Битола}} [[Категорија:Цркви во Битола|Недела]] [[Категорија:Храмови посветени на Света Недела во Македонија|Б]] 958yd8ysh3zmcvy6j17dlbwcaz7bv48 5606220 5606219 2026-08-08T10:13:11Z Buli 2648 /* Библиографија */ 5606220 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Света Недела |слика = Црква Света Недела (Битола).jpg |големина на слика = 250п |опис = Поглед на црквата |епархија = Преспанско-пелагониска |намесништво = Битолско |парохија = Градска битолска |координати = {{coord|41|2|26|N|21|20|55|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Битола |општина = Битола |држава = Македонија |патрон = [[Света Недела]] |изградба = 13 октомври 1863 |завршено = |осветување = |живопис = |ктитор = |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = |архитектонски стил= |површина = }} '''Света Недела''' — православна [[Црква (градба)|црква]] во градот [[Битола]], [[Македонија]]. Била основана и издигната на 13 октомври 1863 година за време на неговото преосвештенство г. [[Бенедикт Византиски]], од кого црквата била осветена.<ref>[http://world.actualno.com/news_224089.html В църкви от битолската епархия изтриват надписи за българите.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130921061137/http://world.actualno.com/news_224089.html |date=2013-09-21 }} Actualno.com, 27 февруари 2009 г.</ref> == Историја == Црквата „Св. Недела“ во Битола настанала како резултат на реалните потреби на словенското население во градот во втората половина на XIX век. Откако единствената [[Црква „Св. Димитриј“ - Битола|црква „Св. Димитрија“]] станала претесна, а богослужбата во неа се изведувала исклучиво на [[грчки јазик]], дел од новодојденците, главно од приградското [[Јени Маале]], заедно со жителите на [[Горно Оризари (Битолско)|Горно]] и [[Долно Оризари (Битолско)|Долно Оризари]], поведе иницијатива за подигање на нова богомола. Поради чувствителноста на меѓурелигиските односи и познатата жестокост на фанатизираните муслимански групи, иницијаторите морале да постапуваат внимателно и трпеливо. Затоа локацијата била избрана не во самиот град, туку надвор од него, на излезот кон [[Прилеп]] и поблиску до заинтересираните села. Посебно важно барање на иницијаторите бил воведувањето на словенскиот јазик во богослужбата. Условите биле поволни. Постоела наводна согласност и личен ангажман на пелагонискиот владика [[Венедикт Пелагониски|Венедикт]], а се располагало и со 3.000 гроша собрани уште од 1860 година и чувани кај него. Парите биле наменети и за евентуален поткуп и за самата градба. Клучно било што не се работело за сосема нова црква, туку за возобновување на поранешна, разрушена и одамна неупотребувана црква на истото место. Пред почетокот на работите, видни граѓани од словенската средина повторно го посетиле владиката и го замолиле да не прави проблеми околу [[Црковнословенски јазик|словенскиот јазик]]. Тој повторно го ветил тоа, што подоцна било потврдено и со плочата поставена на јужната влезна порта при осветувањето.[[Податотека:Church St Nedelya Inscription Bitolya.JPG|thumb|Натпис над влезот од црквата Св. Недела во Битола.|лево]]Натписот над влезната врата од црквата гласи:{{Cquote|Тоя светї храмъ на прѣсветая и славна великомѫченица Недѣля се издїгнѫ отъ основание съ иждивението на Българитѣ при владикованието на Вїсокопрѣосвещенния г-нъ г-нъ Венедиктъ Византийский който и я освети Битоля 13 октомври 1863&nbsp;г.}} Во превод: {{Cquote|Овој свет храм на пресветата и славна великомаченца Недела се издигна од основание со помош на бугарите за време на владикувањето на високопреосвештениот г-н г-н Венедикт Византиски кој ја освети. Битола 13 октомври 1863.}}И покрај очекувањата, градбата била одложена две години, делумно поради колебањето на владиката околу јазичното прашање. Сепак, во втората половина на октомври 1863 година црквата била речиси готова. Патеписецот Јохан Хан, кој поминал во тоа време, запишал дека на излезот од градот поминал покрај „''нова, мошне пространа црква, која токму тогаш ја градеа''“. За градбата бил искористен и расфрлениот материјал од блиските напуштени селски гробишта, што значително ги намалило трошоците. Паралелно била подигната и камбанарија, која современиците ја споредувале со малечка пожарникарска кула. Црквата надворешно била „чудно насликана“, а во дворот имало бунар со здрава и изобилна вода, која повремено ја користеле и војниците од блискиот османлиски стационар. Првично црквата била именувана „Киријаки“ (грчки назив за Недела), а подоцна го добила името „[[Света Недела]]“. Осветена била на 13 октомври 1863 година од владиката Венедикт. Следната година, со материјална поддршка најмногу на еснафот на ќурчиите, било извршено зографирање на куполата и проскомидијата; останатиот дел од внатрешноста бил планиран за подоцна. Така Битола ја добила втората црква во која богослужбата почнала да се изведува на словенски. Тоа го забележале и современиците, меѓу кои и [[Кузман Шапкарев]]. Наскоро почнале да се подаруваат и црковни книги на словенски јазик (еден таков дар е забележан во 1870 година). Иако јазикот првично бил толериран, набргу се појавиле сериозни проблеми. Договорот бил оспоруван, а службата што ја водел отец Константин била попречувана. Тој бил обвинуван дури и за руски шпион и завршил во затвор. Единствен попуст бил направен на Велигден 1864 година, кога била дозволена служба на словенски, но под понижувачки услови: делови од Евангелието да се читаат преведени од грчки, напишани со грчка азбука на парче хартија – „не за друго, туку да се ругајат на јазикот ни“.[[Податотека:Панаѓур пред црквата „Св. Недела“ во Битола.webm|мини|лево|''Панаѓур пред црквата „Св. Недела“ во Битола'' снимен од [[Браќа Манаки|браќата Манаки]], помеѓу 1905-1912]]До 1865 година грчкиот јазик целосно завладеал, верниците се осипувале, а се случувале и бојкоти и физички пресметки. Ситуацијата траела до формирањето на Бугарската црковно-училишна општина (околу 1868–1878 година), која почнала поорганизирано да ги води црковните и училишните работи. Важна улога во овој период одиграл и Димко Радев (Димко Паша, Димко Сараф), еден од првите чорбаџии во градот. Во 1869 година, со негова заслуга, за првпат бил организиран водокрст во присуство на многуброен народ. Црквата и нејзиното широко дворно предворје набргу станале популарно место за празнични и пазарски собиралишта. На Денот на црквата (7 јули) свештеник читал имиња на донаторите на народен јазик, а по службата следувале свирки и ора, во кои учествувале луѓе облечени и во традиционална и во европска носија. Бидејќи пазарниот ден во Битола бил недела, дворот станал и своевидно пазариште. Тука, поради забраната за продажба на свинско месо во самиот град, христијаните долго време можеле да го набавуваат. Во 1908 година во непосредна близина Турците ја организирале и првата сточарска станица за едукација во земјоделството и сточарството. == Гробишта == [[Податотека:Alexandar-Turundzhev-Grave.JPG|мини|Гробот на Александар Турунџев]] Во дворот на црквата Св. Недела се наоѓаат илинденските гробишта, каде се погребани и војводите [[Доне Крчаров]] (од с. [[Зовиќ]]), [[Димко Николов]] и [[Александар Турунџев]].<ref>Александър М. Лепавцов. Има ли стара и нова македонска цивилизация, Идеологически интерпретации за пренебрегване на фактите. в. Литературен форум, брой 5 (446), 06.02. – 12.02.2001 г.</ref> На гробиштата се погребани многу значајни личности како [[Павел Шатев]] (револуционер), [[Димко Сарванов]]-Могилче (револуционер), [[Кирил Лозанчев]] (револуционер) и [[Михаил Димев]]. Во периодот од [[Првата светска војна]] во Битола се погребани 40 бугарски војници, од кои 7 во дворот на црквата Св. Недела, а останатите на гробиштата во Хераклеја.<ref>Даваме Битоля без бой на съглашенците. в. Стандарт, 4 ноември 2007</ref>. == Наводи == {{наводи}} === Библиографија === * {{Наведена книга|title=Битола – Градби|last=Стерјовски|first=Александар|publisher=Конзулат на Република Србија во Република Македонија|year=2020|isbn=978-608-65122-8-6|location=Битола|pages=502-506}} {{Цркви во Битола}} [[Категорија:Цркви во Битола|Недела]] [[Категорија:Храмови посветени на Света Недела во Македонија|Б]] 375r43qnbo4s0x6j2m55uey0ouyonkf 5606222 5606220 2026-08-08T10:16:22Z Buli 2648 /* Историја */ 5606222 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Света Недела |слика = Црква Света Недела (Битола).jpg |големина на слика = 250п |опис = Поглед на црквата |епархија = Преспанско-пелагониска |намесништво = Битолско |парохија = Градска битолска |координати = {{coord|41|2|26|N|21|20|55|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Битола |општина = Битола |држава = Македонија |патрон = [[Света Недела]] |изградба = 13 октомври 1863 |завршено = |осветување = |живопис = |ктитор = |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = |архитектонски стил= |површина = }} '''Света Недела''' — православна [[Црква (градба)|црква]] во градот [[Битола]], [[Македонија]]. Била основана и издигната на 13 октомври 1863 година за време на неговото преосвештенство г. [[Бенедикт Византиски]], од кого црквата била осветена.<ref>[http://world.actualno.com/news_224089.html В църкви от битолската епархия изтриват надписи за българите.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130921061137/http://world.actualno.com/news_224089.html |date=2013-09-21 }} Actualno.com, 27 февруари 2009 г.</ref> == Историја == Црквата „Св. Недела“ во Битола настанала како резултат на реалните потреби на словенското население во градот во втората половина на XIX век. Откако единствената [[Црква „Св. Димитриј“ - Битола|црква „Св. Димитрија“]] станала претесна, а богослужбата во неа се изведувала исклучиво на [[грчки јазик]], дел од новодојденците, главно од приградското [[Јени Маале]], заедно со жителите на [[Горно Оризари (Битолско)|Горно]] и [[Долно Оризари (Битолско)|Долно Оризари]], поведе иницијатива за подигање на нова богомола.{{sfn|Стерјовски|2020|p=502}} Поради чувствителноста на меѓурелигиските односи и познатата жестокост на фанатизираните муслимански групи, иницијаторите морале да постапуваат внимателно и трпеливо. Затоа локацијата била избрана не во самиот град, туку надвор од него, на излезот кон [[Прилеп]] и поблиску до заинтересираните села. Посебно важно барање на иницијаторите бил воведувањето на словенскиот јазик во богослужбата. Условите биле поволни. Постоела наводна согласност и личен ангажман на пелагонискиот владика [[Венедикт Пелагониски|Венедикт]], а се располагало и со 3.000 гроша собрани уште од 1860 година и чувани кај него. Парите биле наменети и за евентуален поткуп и за самата градба. Клучно било што не се работело за сосема нова црква, туку за возобновување на поранешна, разрушена и одамна неупотребувана црква на истото место. Пред почетокот на работите, видни граѓани од словенската средина повторно го посетиле владиката и го замолиле да не прави проблеми околу [[Црковнословенски јазик|словенскиот јазик]]. Тој повторно го ветил тоа, што подоцна било потврдено и со плочата поставена на јужната влезна порта при осветувањето.[[Податотека:Church St Nedelya Inscription Bitolya.JPG|thumb|Натпис над влезот од црквата Св. Недела во Битола.|лево]]Натписот над влезната врата од црквата гласи:{{Cquote|Тоя светї храмъ на прѣсветая и славна великомѫченица Недѣля се издїгнѫ отъ основание съ иждивението на Българитѣ при владикованието на Вїсокопрѣосвещенния г-нъ г-нъ Венедиктъ Византийский който и я освети Битоля 13 октомври 1863&nbsp;г.}} Во превод: {{Cquote|Овој свет храм на пресветата и славна великомаченца Недела се издигна од основание со помош на бугарите за време на владикувањето на високопреосвештениот г-н г-н Венедикт Византиски кој ја освети. Битола 13 октомври 1863.}}И покрај очекувањата, градбата била одложена две години, делумно поради колебањето на владиката околу јазичното прашање. Сепак, во втората половина на октомври 1863 година црквата била речиси готова. Патеписецот Јохан Хан, кој поминал во тоа време, запишал дека на излезот од градот поминал покрај „''нова, мошне пространа црква, која токму тогаш ја градеа''“. За градбата бил искористен и расфрлениот материјал од блиските напуштени селски гробишта, што значително ги намалило трошоците. Паралелно била подигната и камбанарија, која современиците ја споредувале со малечка пожарникарска кула. Црквата надворешно била „чудно насликана“, а во дворот имало бунар со здрава и изобилна вода, која повремено ја користеле и војниците од блискиот османлиски стационар. Првично црквата била именувана „Киријаки“ (грчки назив за Недела), а подоцна го добила името „[[Света Недела]]“. Осветена била на 13 октомври 1863 година од владиката Венедикт. Следната година, со материјална поддршка најмногу на еснафот на ќурчиите, било извршено зографирање на куполата и проскомидијата; останатиот дел од внатрешноста бил планиран за подоцна. Така Битола ја добила втората црква во која богослужбата почнала да се изведува на словенски. Тоа го забележале и современиците, меѓу кои и [[Кузман Шапкарев]]. Наскоро почнале да се подаруваат и црковни книги на словенски јазик (еден таков дар е забележан во 1870 година). Иако јазикот првично бил толериран, набргу се појавиле сериозни проблеми. Договорот бил оспоруван, а службата што ја водел отец Константин била попречувана. Тој бил обвинуван дури и за руски шпион и завршил во затвор. Единствен попуст бил направен на Велигден 1864 година, кога била дозволена служба на словенски, но под понижувачки услови: делови од Евангелието да се читаат преведени од грчки, напишани со грчка азбука на парче хартија – „не за друго, туку да се ругајат на јазикот ни“.[[Податотека:Панаѓур пред црквата „Св. Недела“ во Битола.webm|мини|лево|''Панаѓур пред црквата „Св. Недела“ во Битола'' снимен од [[Браќа Манаки|браќата Манаки]], помеѓу 1905-1912]]До 1865 година грчкиот јазик целосно завладеал, верниците се осипувале, а се случувале и бојкоти и физички пресметки. Ситуацијата траела до формирањето на Бугарската црковно-училишна општина (околу 1868–1878 година), која почнала поорганизирано да ги води црковните и училишните работи. Важна улога во овој период одиграл и Димко Радев (Димко Паша, Димко Сараф), еден од првите чорбаџии во градот. Во 1869 година, со негова заслуга, за првпат бил организиран водокрст во присуство на многуброен народ. Црквата и нејзиното широко дворно предворје набргу станале популарно место за празнични и пазарски собиралишта. На Денот на црквата (7 јули) свештеник читал имиња на донаторите на народен јазик, а по службата следувале свирки и ора, во кои учествувале луѓе облечени и во традиционална и во европска носија. Бидејќи пазарниот ден во Битола бил недела, дворот станал и своевидно пазариште. Тука, поради забраната за продажба на свинско месо во самиот град, христијаните долго време можеле да го набавуваат. Во 1908 година во непосредна близина Турците ја организирале и првата сточарска станица за едукација во земјоделството и сточарството. == Гробишта == [[Податотека:Alexandar-Turundzhev-Grave.JPG|мини|Гробот на Александар Турунџев]] Во дворот на црквата Св. Недела се наоѓаат илинденските гробишта, каде се погребани и војводите [[Доне Крчаров]] (од с. [[Зовиќ]]), [[Димко Николов]] и [[Александар Турунџев]].<ref>Александър М. Лепавцов. Има ли стара и нова македонска цивилизация, Идеологически интерпретации за пренебрегване на фактите. в. Литературен форум, брой 5 (446), 06.02. – 12.02.2001 г.</ref> На гробиштата се погребани многу значајни личности како [[Павел Шатев]] (револуционер), [[Димко Сарванов]]-Могилче (револуционер), [[Кирил Лозанчев]] (револуционер) и [[Михаил Димев]]. Во периодот од [[Првата светска војна]] во Битола се погребани 40 бугарски војници, од кои 7 во дворот на црквата Св. Недела, а останатите на гробиштата во Хераклеја.<ref>Даваме Битоля без бой на съглашенците. в. Стандарт, 4 ноември 2007</ref>. == Наводи == {{наводи}} === Библиографија === * {{Наведена книга|title=Битола – Градби|last=Стерјовски|first=Александар|publisher=Конзулат на Република Србија во Република Македонија|year=2020|isbn=978-608-65122-8-6|location=Битола|pages=502-506}} {{Цркви во Битола}} [[Категорија:Цркви во Битола|Недела]] [[Категорија:Храмови посветени на Света Недела во Македонија|Б]] 1l1k2i56xlm826znj6d6dw309vz1xhv 5606223 5606222 2026-08-08T10:19:54Z Buli 2648 /* Историја */ 5606223 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Света Недела |слика = Црква Света Недела (Битола).jpg |големина на слика = 250п |опис = Поглед на црквата |епархија = Преспанско-пелагониска |намесништво = Битолско |парохија = Градска битолска |координати = {{coord|41|2|26|N|21|20|55|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Битола |општина = Битола |држава = Македонија |патрон = [[Света Недела]] |изградба = 13 октомври 1863 |завршено = |осветување = |живопис = |ктитор = |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = |архитектонски стил= |површина = }} '''Света Недела''' — православна [[Црква (градба)|црква]] во градот [[Битола]], [[Македонија]]. Била основана и издигната на 13 октомври 1863 година за време на неговото преосвештенство г. [[Бенедикт Византиски]], од кого црквата била осветена.<ref>[http://world.actualno.com/news_224089.html В църкви от битолската епархия изтриват надписи за българите.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130921061137/http://world.actualno.com/news_224089.html |date=2013-09-21 }} Actualno.com, 27 февруари 2009 г.</ref> == Историја == Црквата „Св. Недела“ во Битола настанала како резултат на реалните потреби на словенското население во градот во втората половина на XIX век. Откако единствената [[Црква „Св. Димитриј“ - Битола|црква „Св. Димитрија“]] станала претесна, а богослужбата во неа се изведувала исклучиво на [[грчки јазик]], дел од новодојденците, главно од приградското [[Јени Маале]], заедно со жителите на [[Горно Оризари (Битолско)|Горно]] и [[Долно Оризари (Битолско)|Долно Оризари]], поведе иницијатива за подигање на нова богомола.{{sfn|Стерјовски|2020|p=502}} Поради чувствителноста на меѓурелигиските односи и познатата жестокост на фанатизираните муслимански групи, иницијаторите морале да постапуваат внимателно и трпеливо. Затоа локацијата била избрана не во самиот град, туку надвор од него, на излезот кон [[Прилеп]] и поблиску до заинтересираните села.{{sfn|Стерјовски|2020|p=502}} Посебно важно барање на иницијаторите бил воведувањето на словенскиот јазик во богослужбата. Условите биле поволни. Постоела наводна согласност и личен ангажман на пелагонискиот владика [[Венедикт Пелагониски|Венедикт]], а се располагало и со 3.000 гроша собрани уште од 1860 година и чувани кај него.{{sfn|Стерјовски|2020|p=502}} Парите биле наменети и за евентуален поткуп и за самата градба. Клучно било што не се работело за сосема нова црква, туку за возобновување на поранешна, разрушена и одамна неупотребувана црква на истото место. Пред почетокот на работите, видни граѓани од словенската средина повторно го посетиле владиката и го замолиле да не прави проблеми околу [[Црковнословенски јазик|словенскиот јазик]]. Тој повторно го ветил тоа, што подоцна било потврдено и со плочата поставена на јужната влезна порта при осветувањето.{{sfn|Стерјовски|2020|p=502}}[[Податотека:Church St Nedelya Inscription Bitolya.JPG|thumb|Натпис над влезот од црквата Св. Недела во Битола.|лево]]Натписот над влезната врата од црквата гласи:{{Cquote|Тоя светї храмъ на прѣсветая и славна великомѫченица Недѣля се издїгнѫ отъ основание съ иждивението на Българитѣ при владикованието на Вїсокопрѣосвещенния г-нъ г-нъ Венедиктъ Византийский който и я освети Битоля 13 октомври 1863&nbsp;г.}} Во превод: {{Cquote|Овој свет храм на пресветата и славна великомаченца Недела се издигна од основание со помош на бугарите за време на владикувањето на високопреосвештениот г-н г-н Венедикт Византиски кој ја освети. Битола 13 октомври 1863.}}И покрај очекувањата, градбата била одложена две години, делумно поради колебањето на владиката околу јазичното прашање. Сепак, во втората половина на октомври 1863 година црквата била речиси готова. Патеписецот Јохан Хан, кој поминал во тоа време, запишал дека на излезот од градот поминал покрај „''нова, мошне пространа црква, која токму тогаш ја градеа''“. За градбата бил искористен и расфрлениот материјал од блиските напуштени селски гробишта, што значително ги намалило трошоците. Паралелно била подигната и камбанарија, која современиците ја споредувале со малечка пожарникарска кула. Црквата надворешно била „чудно насликана“, а во дворот имало бунар со здрава и изобилна вода, која повремено ја користеле и војниците од блискиот османлиски стационар. Првично црквата била именувана „Киријаки“ (грчки назив за Недела), а подоцна го добила името „[[Света Недела]]“. Осветена била на 13 октомври 1863 година од владиката Венедикт.{{sfn|Стерјовски|2020|p=504}} Следната година, со материјална поддршка најмногу на еснафот на ќурчиите, било извршено зографирање на куполата и проскомидијата; останатиот дел од внатрешноста бил планиран за подоцна. Така Битола ја добила втората црква во која богослужбата почнала да се изведува на словенски. Тоа го забележале и современиците, меѓу кои и [[Кузман Шапкарев]]. Наскоро почнале да се подаруваат и црковни книги на словенски јазик (еден таков дар е забележан во 1870 година). Иако јазикот првично бил толериран, набргу се појавиле сериозни проблеми. Договорот бил оспоруван, а службата што ја водел отец Константин била попречувана. Тој бил обвинуван дури и за руски шпион и завршил во затвор. Единствен попуст бил направен на Велигден 1864 година, кога била дозволена служба на словенски, но под понижувачки услови: делови од Евангелието да се читаат преведени од грчки, напишани со грчка азбука на парче хартија – „не за друго, туку да се ругајат на јазикот ни“.[[Податотека:Панаѓур пред црквата „Св. Недела“ во Битола.webm|мини|лево|''Панаѓур пред црквата „Св. Недела“ во Битола'' снимен од [[Браќа Манаки|браќата Манаки]], помеѓу 1905-1912]]До 1865 година грчкиот јазик целосно завладеал, верниците се осипувале, а се случувале и бојкоти и физички пресметки. Ситуацијата траела до формирањето на Бугарската црковно-училишна општина (околу 1868–1878 година), која почнала поорганизирано да ги води црковните и училишните работи. Важна улога во овој период одиграл и Димко Радев (Димко Паша, Димко Сараф), еден од првите чорбаџии во градот. Во 1869 година, со негова заслуга, за првпат бил организиран водокрст во присуство на многуброен народ. Црквата и нејзиното широко дворно предворје набргу станале популарно место за празнични и пазарски собиралишта. На Денот на црквата (7 јули) свештеник читал имиња на донаторите на народен јазик, а по службата следувале свирки и ора, во кои учествувале луѓе облечени и во традиционална и во европска носија. Бидејќи пазарниот ден во Битола бил недела, дворот станал и своевидно пазариште. Тука, поради забраната за продажба на свинско месо во самиот град, христијаните долго време можеле да го набавуваат. Во 1908 година во непосредна близина Турците ја организирале и првата сточарска станица за едукација во земјоделството и сточарството. == Гробишта == [[Податотека:Alexandar-Turundzhev-Grave.JPG|мини|Гробот на Александар Турунџев]] Во дворот на црквата Св. Недела се наоѓаат илинденските гробишта, каде се погребани и војводите [[Доне Крчаров]] (од с. [[Зовиќ]]), [[Димко Николов]] и [[Александар Турунџев]].<ref>Александър М. Лепавцов. Има ли стара и нова македонска цивилизация, Идеологически интерпретации за пренебрегване на фактите. в. Литературен форум, брой 5 (446), 06.02. – 12.02.2001 г.</ref> На гробиштата се погребани многу значајни личности како [[Павел Шатев]] (револуционер), [[Димко Сарванов]]-Могилче (револуционер), [[Кирил Лозанчев]] (револуционер) и [[Михаил Димев]]. Во периодот од [[Првата светска војна]] во Битола се погребани 40 бугарски војници, од кои 7 во дворот на црквата Св. Недела, а останатите на гробиштата во Хераклеја.<ref>Даваме Битоля без бой на съглашенците. в. Стандарт, 4 ноември 2007</ref>. == Наводи == {{наводи}} === Библиографија === * {{Наведена книга|title=Битола – Градби|last=Стерјовски|first=Александар|publisher=Конзулат на Република Србија во Република Македонија|year=2020|isbn=978-608-65122-8-6|location=Битола|pages=502-506}} {{Цркви во Битола}} [[Категорија:Цркви во Битола|Недела]] [[Категорија:Храмови посветени на Света Недела во Македонија|Б]] c6tfn8gyw98fekjrkfku2kr0lfpkn1f 5606224 5606223 2026-08-08T10:21:51Z Buli 2648 /* Историја */ 5606224 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Света Недела |слика = Црква Света Недела (Битола).jpg |големина на слика = 250п |опис = Поглед на црквата |епархија = Преспанско-пелагониска |намесништво = Битолско |парохија = Градска битолска |координати = {{coord|41|2|26|N|21|20|55|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Битола |општина = Битола |држава = Македонија |патрон = [[Света Недела]] |изградба = 13 октомври 1863 |завршено = |осветување = |живопис = |ктитор = |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = |архитектонски стил= |површина = }} '''Света Недела''' — православна [[Црква (градба)|црква]] во градот [[Битола]], [[Македонија]]. Била основана и издигната на 13 октомври 1863 година за време на неговото преосвештенство г. [[Бенедикт Византиски]], од кого црквата била осветена.<ref>[http://world.actualno.com/news_224089.html В църкви от битолската епархия изтриват надписи за българите.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130921061137/http://world.actualno.com/news_224089.html |date=2013-09-21 }} Actualno.com, 27 февруари 2009 г.</ref> == Историја == Црквата „Св. Недела“ во Битола настанала како резултат на реалните потреби на словенското население во градот во втората половина на XIX век. Откако единствената [[Црква „Св. Димитриј“ - Битола|црква „Св. Димитрија“]] станала претесна, а богослужбата во неа се изведувала исклучиво на [[грчки јазик]], дел од новодојденците, главно од приградското [[Јени Маале]], заедно со жителите на [[Горно Оризари (Битолско)|Горно]] и [[Долно Оризари (Битолско)|Долно Оризари]], поведе иницијатива за подигање на нова богомола.{{sfn|Стерјовски|2020|p=502}} Поради чувствителноста на меѓурелигиските односи и познатата жестокост на фанатизираните муслимански групи, иницијаторите морале да постапуваат внимателно и трпеливо. Затоа локацијата била избрана не во самиот град, туку надвор од него, на излезот кон [[Прилеп]] и поблиску до заинтересираните села.{{sfn|Стерјовски|2020|p=502}} Посебно важно барање на иницијаторите бил воведувањето на словенскиот јазик во богослужбата. Условите биле поволни. Постоела наводна согласност и личен ангажман на пелагонискиот владика [[Венедикт Пелагониски|Венедикт]], а се располагало и со 3.000 гроша собрани уште од 1860 година и чувани кај него.{{sfn|Стерјовски|2020|p=502}} Парите биле наменети и за евентуален поткуп и за самата градба. Клучно било што не се работело за сосема нова црква, туку за возобновување на поранешна, разрушена и одамна неупотребувана црква на истото место. Пред почетокот на работите, видни граѓани од словенската средина повторно го посетиле владиката и го замолиле да не прави проблеми околу [[Црковнословенски јазик|словенскиот јазик]]. Тој повторно го ветил тоа, што подоцна било потврдено и со плочата поставена на јужната влезна порта при осветувањето.{{sfn|Стерјовски|2020|p=502}}[[Податотека:Church St Nedelya Inscription Bitolya.JPG|thumb|Натпис над влезот од црквата Св. Недела во Битола.|лево]]Натписот над влезната врата од црквата гласи:{{Cquote|Тоя светї храмъ на прѣсветая и славна великомѫченица Недѣля се издїгнѫ отъ основание съ иждивението на Българитѣ при владикованието на Вїсокопрѣосвещенния г-нъ г-нъ Венедиктъ Византийский който и я освети Битоля 13 октомври 1863&nbsp;г.}} Во превод: {{Cquote|Овој свет храм на пресветата и славна великомаченца Недела се издигна од основание со помош на бугарите за време на владикувањето на високопреосвештениот г-н г-н Венедикт Византиски кој ја освети. Битола 13 октомври 1863.}}И покрај очекувањата, градбата била одложена две години, делумно поради колебањето на владиката околу јазичното прашање. Сепак, во втората половина на октомври 1863 година црквата била речиси готова. Патеписецот Јохан Хан, кој поминал во тоа време, запишал дека на излезот од градот поминал покрај „''нова, мошне пространа црква, која токму тогаш ја градеа''“. За градбата бил искористен и расфрлениот материјал од блиските напуштени селски гробишта, што значително ги намалило трошоците. Паралелно била подигната и камбанарија, која современиците ја споредувале со малечка пожарникарска кула. Црквата надворешно била „чудно насликана“, а во дворот имало бунар со здрава и изобилна вода, која повремено ја користеле и војниците од блискиот османлиски стационар. Првично црквата била именувана „Киријаки“ (грчки назив за Недела), а подоцна го добила името „[[Света Недела]]“. Осветена била на 13 октомври 1863 година од владиката Венедикт.{{sfn|Стерјовски|2020|p=504}} Следната година, со материјална поддршка најмногу на еснафот на ќурчиите, било извршено зографирање на куполата и проскомидијата; останатиот дел од внатрешноста бил планиран за подоцна. Така Битола ја добила втората црква во која богослужбата почнала да се изведува на словенски. Тоа го забележале и современиците, меѓу кои и [[Кузман Шапкарев]]. Наскоро почнале да се подаруваат и црковни книги на словенски јазик (еден таков дар е забележан во 1870 година). Иако јазикот првично бил толериран, набргу се појавиле сериозни проблеми. Договорот бил оспоруван, а службата што ја водел отец Константин била попречувана. Тој бил обвинуван дури и за руски шпион и завршил во затвор. Единствен попуст бил направен на Велигден 1864 година, кога била дозволена служба на словенски, но под понижувачки услови: делови од Евангелието да се читаат преведени од грчки, напишани со грчка азбука на парче хартија – „не за друго, туку да се ругајат на јазикот ни“.{{sfn|Стерјовски|2020|p=504}}[[Податотека:Панаѓур пред црквата „Св. Недела“ во Битола.webm|мини|лево|''Панаѓур пред црквата „Св. Недела“ во Битола'' снимен од [[Браќа Манаки|браќата Манаки]], помеѓу 1905-1912]]До 1865 година грчкиот јазик целосно завладеал, верниците се осипувале, а се случувале и бојкоти и физички пресметки. Ситуацијата траела до формирањето на Бугарската црковно-училишна општина (околу 1868–1878 година), која почнала поорганизирано да ги води црковните и училишните работи. Важна улога во овој период одиграл и Димко Радев (Димко Паша, Димко Сараф), еден од првите чорбаџии во градот. Во 1869 година, со негова заслуга, за првпат бил организиран водокрст во присуство на многуброен народ.{{sfn|Стерјовски|2020|p=505}} Црквата и нејзиното широко дворно предворје набргу станале популарно место за празнични и пазарски собиралишта. На Денот на црквата (7 јули) свештеник читал имиња на донаторите на народен јазик, а по службата следувале свирки и ора, во кои учествувале луѓе облечени и во традиционална и во европска носија. Бидејќи пазарниот ден во Битола бил недела, дворот станал и своевидно пазариште. Тука, поради забраната за продажба на свинско месо во самиот град, христијаните долго време можеле да го набавуваат. Во 1908 година во непосредна близина Турците ја организирале и првата сточарска станица за едукација во земјоделството и сточарството. == Гробишта == [[Податотека:Alexandar-Turundzhev-Grave.JPG|мини|Гробот на Александар Турунџев]] Во дворот на црквата Св. Недела се наоѓаат илинденските гробишта, каде се погребани и војводите [[Доне Крчаров]] (од с. [[Зовиќ]]), [[Димко Николов]] и [[Александар Турунџев]].<ref>Александър М. Лепавцов. Има ли стара и нова македонска цивилизация, Идеологически интерпретации за пренебрегване на фактите. в. Литературен форум, брой 5 (446), 06.02. – 12.02.2001 г.</ref> На гробиштата се погребани многу значајни личности како [[Павел Шатев]] (револуционер), [[Димко Сарванов]]-Могилче (револуционер), [[Кирил Лозанчев]] (револуционер) и [[Михаил Димев]]. Во периодот од [[Првата светска војна]] во Битола се погребани 40 бугарски војници, од кои 7 во дворот на црквата Св. Недела, а останатите на гробиштата во Хераклеја.<ref>Даваме Битоля без бой на съглашенците. в. Стандарт, 4 ноември 2007</ref>. == Наводи == {{наводи}} === Библиографија === * {{Наведена книга|title=Битола – Градби|last=Стерјовски|first=Александар|publisher=Конзулат на Република Србија во Република Македонија|year=2020|isbn=978-608-65122-8-6|location=Битола|pages=502-506}} {{Цркви во Битола}} [[Категорија:Цркви во Битола|Недела]] [[Категорија:Храмови посветени на Света Недела во Македонија|Б]] 6vbc1lemq8w1h3ydmqwkzeeoo8vdd3p 0 199780 5606204 5527834 2026-08-08T08:51:59Z Andrew012p 85224 5606204 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Вајат Ерп | image = Wyatt Earp portrait.png | caption = Вајат Ерп на 39 години<ref name="lubet">{{Cite book |last=Lubet |first=Steven |author-link=Steven Lubet |title=Murder in Tombstone: the Forgotten Trial of Wyatt Earp |year=2004 |publisher=Yale University Press |location=New Haven, CT |isbn=978-0-300-11527-7 |pages=288 |url=https://archive.org/details/murderintombston00lube |url-access=registration |access-date=November 29, 2011}}</ref> {{rp|104}} | birth_name = Wyatt Berry Stapp Earp | birth_date = {{birth date|1848|03|19}} | birth_place = [[Монмут (Илиноис)|Монмут]], САД | death_date = {{death date and age|1929|1|13|1848|3|19}} | death_place = [[Лос Анџелес]], САД | occupation = законодавец, ловец на биволи, чувар на салон, рудар, чувар на бордел, боксерски судија | years_active = 1865–1898 | height = {{height|ft=6|in=0}} at age 30 | known_for = [[Престрелка во Океј Корал]]; [[Фицсимонс против Шарки]] | opponents = {{ubl|[[Вилијам Брошус]]|[[Том МекЛари]]|[[Франк Меклари]]|[[Ајк Клентон]]|[[Били Клентон]]}} | spouse = {{ubl|{{marriage|Урила Сатерленд|1870|1870|end=d.}}|{{marriage|Сали Хекел|1872|1872|end=<!--unknown-->}}{{efn|name=Common|[[Common-law marriage in the United States|Common-law marriage]]}}|{{marriage|[[Mattie Blaylock]]|1878|1881}}{{efn|name=Common}}|{{marriage|[[Џозефина Ерп]]|1882}}{{efn|name=Common}}}} | signature = Wyatt Earp signature.svg | parents = {{ubl|[[Николас Портер Ерп]]|Вирџинија Ен Куксеј}} | relatives = {{ubl| [[Њутон Ерп]] (р. 1837)|Марија (р. 1838)| [[Џејмс Ерп]] (р. 1841)|[[Вирџил Ерп]] (р. 1843)|Марта Ерп (р. 1845)|[[Морган Ерп]] (р. 1851)|[[Варен Ерп]] (р. 1855)|Вирџинија Ана Ерп (р. 1858)|Аделија Ерп (р. 1861)}} | restingplace = Меморијалниот парк на вечноста, Колма, Калифорнија | resting_place_coordinates = {{Coord|37|40|33|N|122|27|12.1|W|region:US-NM_type:landmark|display=inline|name=Wyatt and Josephine Earp's Gravesite}} }} '''Вајат Бери Стап Ерп''' (роден на {{роден на|19|март|1848}} година – починал на {{починал на|13|јануари|1929}} година) — [[САД|американски]] законодавец на [[Американски Запад|Американскиот Запад]], вклучувајќи ги Доџ Сити, Дедвуд и Томбстоун, фармер, ловец на буфала, коцкар, сопственик на салон, рудар и судија во бокс<ref name="wgbh">{{cite AV media |url=https://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/films/wyatt/ |title=WGBH American Experience: Wyatt Earp, Complete Program Transcript |date=January 25, 2010 |series=22 |volume=2 |type=Television production |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170130081133/http://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/features/transcript/wyatt-transcript/ |archive-date=January 30, 2017}}</ref><ref name="earp_encyclopedia_unl_edu">Ward, Derrick S.; Wishart, David S. (editor): [http://plainshumanities.unl.edu/encyclopedia/doc/egp.ii.020 "Earp, Wyatt (1848-1929),"] ''Encyclopedia of the Great Plains,'' retrieved April 3, 2023</ref>. Познат е по неговото учество во престрелката кај О.К. Корал, заедно со [[Док Холидеј]] и двајца од неговите браќа, Вирџил Ерп и Морган Ерп. Додека Вајат често се прикажува како клучна фигура во престрелката, неговиот брат Вирџил тој ден бил и заменик-маршал на САД и маршал на градот Томбстоун и имал значително повеќе искуство во спроведувањето на законот како [[шериф]], констабл и маршал отколку Вајат. Вергилиј донел одлука да спроведе градска уредба со која се забранува носење оружје во градот и да се разоружаат [[Каубоец|каубојците]]. Вајат бил само привремен помошник маршал на неговиот брат.<ref name="OKCorral">{{cite web|title=Gunfight at the OK Corral – The Aftermath – Part One|url=http://www.americancowboychronicles.com/2012/11/gunfight-at-ok-corral-aftermath-part-one.html|access-date=May 16, 2015|first1=Tom|last1=Correa|date=November 27, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518103543/http://www.americancowboychronicles.com/2012/11/gunfight-at-ok-corral-aftermath-part-one.html|archive-date=May 18, 2015}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.historynet.com/brothers-shadow-virgil-earp/|title=Virgil Earp: In a Brother's Shadow|date=March 23, 2018|website=HistoryNet}}</ref> Во [[1874]] година, Ерп пристигнал во градот [[Вичита (Канзас)|Вичита]], [[Канзас]], каде што неговата позната сопруга отворила бордел. Вајат бил уапсен повеќе од еднаш поради неговото присуство во бордел каде што можеби бил макро. Подоцна бил назначен во полициските сили на Вичита и развил солидна репутација како адвокат, но бил казнет и „''не бил повторно вработен како полицаец''“ откако влегол во физичка пресметка со политички противник на неговиот шеф.<ref>{{cite web|url=http://bowienewsonline.com/2016/04/wyatt-earp-dropped-from-wichita-police-force/ |date=April 16, 2019 |title=Wyatt Earp dropped from Wichita police force |work=bowienewsonline.com |access-date=February 18, 2021}}</ref><ref name="police">{{cite web |title=Wyatt Earp dropped from Wichita police force |url=https://www.history.com/this-day-in-history/wyatt-earp-dropped-from-wichita-police-force |work=[[History (American TV network)|History]] |access-date=February 18, 2021 |date=April 19, 2020 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200715103111/https://www.history.com/this-day-in-history/wyatt-earp-dropped-from-wichita-police-force |archivedate=July 15, 2020}}</ref> Ерп веднаш ја напуштил Вичита, следејќи го неговиот брат Џејмс во [[Доџ Сити]], Канзас, каде што сопругата на неговиот брат Беси и сопругата на Ерп, Сали, управувале со бордел. Подоцна станал помошник градски маршал. Кон крајот на [[1878]] година, тој заминал во Тексас за да го пронајде одметникот Дејв Рудабаг и го запознал [[Док Холидеј|Џон „Док“ Холидеј]], на кого Ерп сметал дека му го спасил животот. Во текот на својот живот, Ерп се движел меѓу градовите. Тој го напуштил Доџ во [[1879]] година и се преселил со неговите браќа Џејмс и Вергилиј во [[Томбстоун]], каде што бил во тек сребрен бум. Ерпсови се судриле со група одметници познати како „''Каубојци''“. Вајат, Вирџил и помладиот брат Морган имале различни позиции за спроведување на законот што ги довело во судир со [[Том МекЛори]], [[Френк МекЛори]], [[Ајк Клентон]] и [[Били Клентон]], кои се заканувале дека ќе ги убијат Ерпсови во неколку наврати. Конфликтот ескалирал, а кулминирала со престрелката во О.К. Корал на [[26 октомври]] [[1881]] година, каде Ерпсови и [[Док Холидеј]] убиле тројца каубојци. Во текот на следните пет месеци, Вергилиј бил нападнат од заседа и осакатен, а Морган бил убиен. Вајат, Ворен Ерп, Док Холидеј и други формирале федерална поседа која убила уште тројца каубојци за кои сметале дека се одговорни. Вајат никогаш не бил ранет во ниту една од престрелките, за разлика од неговите браќа Вирџил и Морган или Док Холидеј, што ја зголемило неговата мистика по неговата смрт. Откако го напуштил Томбстоун, Ерп отишол во [[Сан Франциско]] каде повторно се соединил со [[Џозефина Маркус]] и тие живееле како маж и жена. Тие се придружиле на златната треска до Игл Сити, Ајдахо, каде што поседувале рударски интереси и салон. Назад во [[Сан Франциско]], Вајат трчал со коњи, но неговата репутација настрадала непоправливо кога го судел боксерскиот натпревар помеѓу Фицсимонс и Шарки и направил прекршок, што навело многумина да веруваат дека ја поправил борбата. Ерп и Маркус се приклучиле на [[Номска златната треска|Номската златната треска]] во [[1899]] година. Тој и [[Чарли Хокси]] платиле 1.500 американски долари (што е еквивалентно на 55.000 долари во 2023 година) за лиценца за алкохол за да го отворат Декстер, двокатен салон,<ref name="AlaskaSA">{{cite web |last1=Brooks |first1=James |title=Alaska state archive digitizes Wyatt Earp papers |url=http://www.juneauempire.com/state/news/2018-07-30/alaska-state-archive-digitizes-wyatt-earp-papers |website=juneauempire.com |access-date=July 31, 2018 |language=en|date=July 27, 2018}}</ref><ref name="LikLic">{{cite web |title=Records concerning Wyatt Earp; Court liquor license register showing Hoxie and Earp, no. 21, Nome, 1900. :: Alaska State Archives |url=http://vilda.alaska.edu/cdm/singleitem/collection/cdmg41/id/1139/rec/3 |website=vilda.alaska.edu |access-date=July 31, 2018}}</ref><ref name="kirschner2">{{Cite news | url=http://www.truewestmagazine.com/wyatt-earps-alaskan-adventure/| title=Wyatt Earp's Alaskan Adventure| date=March 18, 2014| newspaper=True West Magazine| language=en-US| access-date=February 12, 2017| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170213164147/http://www.truewestmagazine.com/wyatt-earps-alaskan-adventure/| archive-date=February 13, 2017| df=mdy-all}}</ref> и заработил околу 80.000 долари (што е еквивалентно на 2.930.000 долари во 2023 година).<ref name="visit">{{cite web | url=http://www.visitnomealaska.com/wp-content/uploads/2015/04/WYATT-EARP.pdf| title=Wyatt Earp – Visit Nome| website=Visit Nome Alaska| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170213163814/http://www.visitnomealaska.com/wp-content/uploads/2015/04/WYATT-EARP.pdf| archive-date=February 13, 2017| df=mdy-all}}</ref> Но, Џозефина имала озлогласена навика за коцкање и парите не издржале. Околу [[1911]] година, Ерп почнал да работи на неколку барања за [[рударство]] во Видал, Калифорнија, пензионирајќи се во топлите лета со Џозефина во една од неколкуте мали, скромни куќички што ги изнајмиле во [[Лос Анџелес]]. Стекнал пријатели меѓу раните западни актери во [[Холивуд]] и се обидел да ја раскаже својата приказна, но за време на неговиот живот бил прикажан само многу кратко во еден филм: ''[[Дивиот Бил Хикок]]'' (1923). Ерп починал на [[13 јануари]] [[1929]] година.<ref name="WB-NYT">{{Cite news | url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1929/01/14/95708627.html?pageNumber=19| title=Noted Gun Fighter of Old West Dead; End Comes to Wyatt Earp at Los Angeles After Life of Battling 'Bad Men.' Defeated Clanton Gang – As Referee With a Pistol at Sharkey-Fltzsimmons Fight, His Decision Stood | date=January 14, 1929| newspaper=The New York Times | language=en| access-date=February 12, 2017}}</ref> Познат како западен законодавец, вооружен борец и боксерски судија, тој се здобил со слава поради неговото справување со борбата Фицсимонс-Шарки и неговата улога во О.К. Тепачка со огнено оружје. Ова се смени дури по неговата смрт кога во 1931 година била објавена исклучително ласкавата биографија „''Вајат Ерп: Граничен маршал''“ од [[Стјуарт Н. Лејк]], која станала [[бестселер]] и создавајќи ја неговата репутација на бестрашен законодавец. Оттогаш, славата и озлогласеноста на Ерп се зголемиле со филмови, телевизиски емисии, биографии и белетристика. Долго по неговата смрт, тој има многу посветени обожаватели. == Ран живот== [[Податотека:Wyatt-earp-mother.jpg|thumb|upright|Вајат Ерп и неговата мајка, околу 1855 година {{circa|1855}}]] Вајат Ерп е роден во [[Монмут (Илионис)|Монмут]], [[Илиноис]] на [[19 март]], [[1848]] година<ref>{{Cite web |date=September 11, 2024 |title=Wyatt Earp {{!}} Biography, Brothers, Death, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Wyatt-Earp |access-date=September 13, 2024 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> како син на вдовецот [[Николас Портер Ерп]] и [[Вирџинија Ен Кукси]] (кои се венчале на [[30 јули]] [[1840]] година во Хартфорд, [[Кентаки]]). Од првиот брак на татко му, Вајат имал постар полубрат, Њутн и полусестра, која починала на возраст од десет месеци. Татко му на Вајат, [[Николас Портер Ерп|Николас]] го крстил по неговиот командант во [[Мексиканско-американска војна|Мексиканско-Американската Војна]], капетанот [[Вајат Бери Стап]], од резервистите од Илиноис. Некои докази го поддржуваат родното место на Вајат Ерп како 406 С. 3-та Ст. во Монмут иако адресата на улица ја оспорува професорот и историчар [[Вилијам Урбан]].<ref name="Birthplace">{{cite web | url=http://department.monm.edu/history/urban/wyatt_earp/wyattearpsbirthplace.htm | title=Wyatt Earp's Birthplace |first=William |last=Urban |access-date=November 6, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151018213156/http://department.monm.edu/history/urban/wyatt_earp/wyattearpsbirthplace.htm |archive-date=October 18, 2015}}</ref> Родното место на Вајат Ерп, во 1986 година било ставено во [[Национален регистар на историски места|Националниот регистар на историски места]] во [[1999]] година. Агенцијата за историско зачувување на Илиноис го посетил домот на 406 So. 3-ти ул. и ја поднела номинацијата. Вајат имал седум полноправни браќа и сестри: Џејмс, Вирџил, Марта, Морган, Ворен, Вирџинија и Аделија и еден постар полубрат и полусестра, [[Њутн Ерп|Њутн]] и Марија од првиот брак на неговиот татко. [[File:Wyatt Earp House.jpg|thumb|Домот на Ерп од детството во Пела]] Во март [[1849]] година, Ерпови го напуштиле Монмут и се населиле во [[Ајова]]. Нивната нова фарма се состоела од 160 акри, единаесет километри североисточно од [[Пела (Ајова)|Пела]], [[Ајова]]. На [[4 март]] [[1856]] година, Николас ја продал фармата и се вратил во Монмут, Илиноис, но не можел да најде работа како рудар или фармер. Соочен со можноста да не може да го издржи семејството, Николас се одлучил да се кандидира за полицаец во општината, каде служел на ова место околу три години. Заработил и нешто од продавање на [[алкохолни пијалаци]], со што станал мета на движењето за апстиненција од алкохол. Му се судело во [[1859]] за шверц на пијалаци по кое бил осуден и јавно понижен. Николас не бил во можност да си ги плати казните наложени од судот; на [[11 ноември]] [[1859]] година имотот на Ерпови бил продаден на [[аукција]]. По два дена, Ерпови заминале повторно за Пела, Ајова. По оваа преселба, Николас се враќал често во Монмут, во 1860, да го продава својот останат имот и да се соочи со неколку тужби за заостанат долг и обвиненија за даночно затајување. За време на вториот престој во Пела започнала [[Американска граѓанска војна|Американската граѓанска војна]]. Њутн, Џејмс и Вирџил се придружиле на армијата на Унијата на [[11 ноември]] [[1861]] година. Иако, со само 13 години, Вајат бил премногу млад, подоцна пробал во неколку прилики да побегне и да и се приклучи на армијата, додека не го пронашол татко му да го врати дома. Додека Николас бил зафатен со регрутација, Вајат со помош на своите двајца помлади браќа, Морган и Ворен бил на чело со 32-хектарскатото поле со [[пченка]]. Откако бил сериозно повреден во Фредрикстаун, [[Мисури]], Џејмс се вратил дома во летото [[1863]] година. Њутн и Вирџил се бореле во неколку битки на исток и подоцна се вратиле дома. На [[12 мај]] [[1864]] година<ref name="Briley">{{cite web|last1=Briley|first1=Cathleen|title=James Earp|url=http://www.texasescapes.com/PhillipsCollection/9-James-Earp.htm|publisher=TexasEscapes.com|access-date=November 5, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151118135125/http://www.texasescapes.com/PhillipsCollection/9-James-Earp.htm|archive-date=November 18, 2015}}</ref>, Ерпови се качиле на воз за [[Калифорнија]] и пристигнале на 17 декември<ref name="scism">{{cite web|last1=Scism|first1=Jeffery|title=Nicholas Porter Earp|url=http://ibssg.org/earp/|access-date=November 6, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090211224627/http://ibssg.org/earp/|archive-date=February 11, 2009}}</ref> <ref name="cataldo">{{cite web|title=Wyatt Earp in San Bernardino|url=http://www.sbcity.org/about/history/wyatt_earp.asp|publisher=City of San Bernardino, California|access-date=April 27, 2013|first=Nicholas R.|last=Cataldo|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130512073336/http://sbcity.org/about/history/wyatt_earp.asp|archive-date=May 12, 2013}}</ref> Книгата на Стјуарт Н. Лејк „''Вајат Ерп: Граничен маршал''“ (1931) говори за средби со [[Американски староседелци|Индијанци]] близу Форт Ларами и дека Вајат ја искористил можноста кога запреле кај Форт Бриџер да лови [[бизон]]и со [[Џим Бриџер]]. Подоцна истражувачите сугерирале дека настаните за Ерп во книгата на Лејк се „''разубавени''“, бидејќи има малку докази за многу од неговите приказни. ==Возрасен живот== === Калифорнија === До летото [[1865]] година Вајат и Вирџил нашле работа како возачи за кочијата на Финеас Бенинг во Империјал Долината во [[Калифорнија]]. Овде се претпоставува дека Вајат првпат се напил виски; толку му се слошило што не се напил повторно во наредните две декади. Пролетта [[1866]] година, Ерп станал превозник, превезувајќи товар за Крис Тејлор. Неговата патека за 1866–1868 била од [[Вилмингтон (Калифорнија)|Вилмингтон]], [[Калифорнија]], до Прескот, Територијата на Аризона. Работел по патот од [[Сан Бернандино]] низ [[Лас Вегас]], територијата на [[Невада]], до [[Солт Лејк Сити]]<ref name="simkin">{{cite web|last1=Simkin|first1=John|title=Wyatt Earp|url=http://spartacus-educational.com/WWearpW.htm|website=Spartacus International|access-date=November 19, 2015|date=September 1997|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151119103711/http://spartacus-educational.com/WWearpW.htm|archive-date=November 19, 2015}}</ref><ref name="morritt">{{cite book|last1=Morritt|first1=Robert D.|title=The Lure of Olde Arizona|date=2011|publisher=Cambridge Scholars|location=Newcastle Upon Tyne|isbn=978-1-4438-2788-1|url=https://books.google.com/books?id=3KQnBwAAQBAJ&pg=PA227|access-date=November 19, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160511184700/https://books.google.com/books?id=3KQnBwAAQBAJ&pg=PA227|archive-date=May 11, 2016}}</ref>. Пролетта [[1868]] година, Ерп бил најмен од Чарл Крисман да превезе материјали за конструкцијата на [[Железничка пруга „Јунион Пацифик“|железничката пруга „Јунион Пацифик“]].<ref name="wgbh" /> Овде се верува дека се запознал со коцканњето и боксот; судел борба помеѓу [[Џон Шанси]] и [[Мајк Донован]].<ref name="Boxing">{{cite book |url=https://archive.org/details/beyondringroleof0000samm_w5c4|url-access=registration|title=Beyond the Ring: The Role of Boxing in American Society |page=[https://archive.org/details/beyondringroleof0000samm_w5c4/page/22 22] |first1=Jeffrey T. |last1=Sammons |publisher=University of Illinois Press |year=1990 |isbn=978-0-252-06145-5 |access-date=July 1, 2011}}</ref> на 4 јули 1869 година, во [[Чејени (Вајоминг)]], пред 3.000 гледачи<ref name="box-zone">{{cite web |title="Professor" Mike Donovan |url=http://www.cyberboxingzone.com/boxing/donovan-mike.htm |editor-first1=Michael |editor-last1=DeLisa |access-date=November 1, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141111023205/http://www.cyberboxingzone.com/boxing/donovan-mike.htm |archive-date=November 11, 2014}}</ref> Исто така бил активен стопанственик како додаток на коцкањето и бил вклучен во најразлични зделки со недвижнини, заработувајќи на бумот на имотна продажба во средината на ’80-те. Ерп заработил четири салуни и коцкарници во [[Сан Диего]]; најпознат од нив е ''Oyster Bar'' сместен во комерцијалната банка на Луис на Петтата Авенија. Бил наречен капиталист (коцкар) во именикот на Сан Диего во [[1887]]; покрај другите добивки бил и еден тркачки коњ. === Човек од законот === [[File:Wyatt Earp 1869.png|thumb|upright|Вајат Ерп на 21 години<ref name="isenberg">{{cite book|last=Isenberg|first=Andrew|title=Wyatt Earp: A Vigilante Life|url=https://archive.org/details/wyattearpvigilan0000isen|year=2013|publisher=Hill and Wang|location=New York|isbn=978-0-8090-9500-1|page=[https://archive.org/details/wyattearpvigilan0000isen/page/n132 113]}}</ref>]] Во пролетта [[1868]] година Ерпови се населиле во [[Ламар (Мисури)|Ламар]], [[Мисури]], каде Николас станал локален полицаец. Кога Николас се откажал на 17 ноември 1869, Вајат бил поставен на неговото место. На [[26 ноември]] за возврат на неговот поставување<ref name="isenberg" /><ref name="Earp.net">{{cite web|url=http://www.wyattearp.net/lamar.html|title=Wyatt Earp History Page|first=Steve|last=Gatto|website=www.wyattearp.net}}</ref>, Ерп пополнил обврзница од $1,000. Негови жиранти за оваа обврзница биле неговиот татко, [[Николас Потер Ерп]]; чичко му, [[Џонатан Даглас Ерп]] (28 април, 1824 – 20 октомври, 1900); и [[Џејмс Мопин]]. Вирџил наскоро заминал во Мисури, а Вајат во Бирдстаун, Илиноис, 70 милји јужно, каде што го поминал летото 1869 година.<ref name="star">{{cite news |last1=Star |first1=Phil Luciano of the Journal |title=Long before O.K. Corral, Wyatt Earp's first shootout was in Beardstown |url=https://www.sj-r.com/story/news/2020/02/22/long-before-o-k-corral/1659464007/ |access-date=January 26, 2022 |work=The State Journal-Register}}</ref> === Брак со Урила Сатерленд === [[File:Urilla Sutherland.jpg|thumb|upright|Урила Сатерленд се омажила за Ерп на 10 јануари 1870 година]] На [[10 јануари]] [[1870]] година во Ламар, Ерп се оженил за неговата прва жена, [[Урила Сатерленд]] (1849 –1870), ќерката на Вилијам и Пермелија Сатерленд, по потекло од [[Њујорк (град)|Њујорк]].<ref name="Urilla">{{cite web| title = Who was Urilla Sutherland, the first wife of Wyatt Earp?| publisher = True West Magazine| date = August 31, 2011| url = https://truewestmagazine.com/urilla-sutherland-first-wife-wyatt-earp/| access-date = July 10, 2018| archive-date = March 7, 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20210307210128/https://truewestmagazine.com/urilla-sutherland-first-wife-wyatt-earp/| url-status = dead}}</ref> Бракот наскоро завршил, со смртта на Урила. Датумот на смртта на Урила е заснован на продажбата во ноември на куќата и имотот на Ерп, за $75 која ја купил во август за $50; најверојатно, нејзината смрт ја елиминирала неговата потреба од имот. Има две варијанти за нејзината смрт: едната е [[тифус]]; другата е дека умрела на породување. ===Тужби и обвиненија=== [[File:Lamar Missouri summons Wyatt Earp constable.jpg|thumb|Ламар, Мисури, покана потпишана од Констабл Вајат Ерп, 28 февруари 1870 година]] Тој ноември, Ерп се кандидирал и победил за место како полицаец, победувајќи го својот постар полубрат Њутн, со 137 гласови спрема 108. На [[14 март]] [[1871]] година Бартон Каунти, Мисури, поднел тужба против Ерп и неговите жиранти. Бил обвинет за собирањето пари за лиценци, собраните пари биле планирани за основање локални училишта; Ерп бил обвинет за недоставување на собраните пари. На [[31 март]], [[Џејмс Кромвел]] покренал тужба против Вајат, товарајќи го дека [[Фалсификуван купон|фалсификувал]] документи за сумата на парите собрана од Кромвел за да се оправда пред судот.<ref name="soodalter">{{cite web |last1=Soodalter |first1=Ron |title=The Untold Story of Wyatt Earp ~ Missouri Life Magazine |url=https://www.bartoncounty.com/the-untold-story-of-wyatt-earp-missouri-life-magazine/ |website=Barton County Chamber of Commerce |access-date=April 4, 2023}}</ref> За да се направи разлика колку Ерп пријавил и колку Кромвел должел (тврдел дека ги платил), судот ја конфискувал косилката на Кромвел и ја продал за $38. Тужбата на Кромвел тврдела дека Ерп му должи $75, проценетата цена на косилката.<ref name="CivilC">{{cite web|url=http://www.wyattearp.net/complaints.html|title=Civil Complaints Against Wyatt Earp|first1=Steve|last1=Gatto|access-date=January 27, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140201173947/http://www.wyattearp.net/complaints.html|archive-date=February 1, 2014}}</ref> На [[1 април]], Ерп бил еден од тројцата луѓе (заедно со Едвард Кенеди и Џон Шоун) обвинети за кражба на коњи. На [[28 март]], обвинетите наводно украле два коња, „''секој вреден по 100 долари''“, од Вилијам Кијс во [[Индијана]]. На [[6 април]], заменик шерифот Џ.Г. Овенс го уапсил Ерп за обвиненијата. Комесарот Џејмс Черчил го осудил Ерп на [[14 април]]. Кауцијата била 500 долари. На [[15 мај]], обвинението против Ерп, Кенеди и Шоун било објавено. Ана Шоун, сопругата на Џон Шоун, тврдела дека Ерп и Кенеди го опиле нејзиниот сопруг и потоа му се заканиле по животот да ја добијат неговата помош. Меѓутоа, на [[5 јуни]], Едвард Кенеди бил ослободен додека случајот против Ерп и Шоун останал. Соочен со две тужби и криминална постапка, Ерп одлучил да го напушти [[Мисури]]. Налог за негово апсење бил издаден.<ref name="soodalter"/> Двете тужби и онаа за кражбата на коњи биле повлечени, делумно заради исчезнуваето на Ерп. Истражувачите не можат да пронајдат докази дали бил виновен за криминалните обвиненија; меѓутоа, ослободувањето на еден од неговите соучесници можеби влијаело за властите да изгубат интерес.<ref name="wgbh" /><ref name="soodalter"/> === Апсења на макроа во Пеорија === Пеорија пораснал во град со 22.000 жители во 1870-тите и се здобил со репутација на широко отворен град чии водачи на заедницата главно игнорирале нелегална употреба на [[алкохол]], [[коцкање]], [[проституција]] и други пороци.<ref>{{cite web |last1=Kelly |first1=Norman V. |title=PEORIA DURING THE CIVIL WAR |url=https://www.peoria.life/monthly-articles/2016/2/29/peoria-during-the-civil-war |website=Peoria Life |date=March 2016 |access-date=April 4, 2023}}</ref><ref>{{cite web |title=Sin City |url=https://www.becomingrichardpryor.com/pryors-peoria/theme/sin-city/ |website=Richard Pryor's Peoria |access-date=April 4, 2023}}</ref><ref name="luciano">{{cite web |last1=Luciano |first1=Phil |title=Long before O.K. Corral, Wyatt Earp's first shootout was in Beardstown |url=https://www.sj-r.com/story/news/2020/02/22/long-before-o-k-corral/1659464007/ |website=The State Journal-Register |access-date=April 4, 2023}}</ref> Четири години, истражувачите немаат никакви податоци за дејствијата на Ерп помеѓу [[1871]] и [[28 октомври]], [[1874]] година кога Ерп се појавил во [[Вичита]], [[Канзас]]. Се смета дека ги поминал овие години во лов на [[Буфало|буфала]] во Канзас (како што вели биографијата на Стјуарт Лејк) и во скитање по големите прерии. Се верува дека за време на овој период го запознал својот близок пријател [[Бет Мастерсон]], на Солт Форк, [[Арканзас]]. Сепак, откритието на некои сметки кои сведочат дека бил во [[Пеорија (Илиноис)|Пеорија]], [[Илиноис]] и околината во [[1872]] предизвикале сомнеж кај истражувачите за овие тврдења. Ерп го имало во градскиот список на Пеорија во 1872 како потстанар во куќата на Џејн Хаспел, која стопанисувала со бордел. Во февруари 1872 година полицијата на Пеорија го претресела борделот, уапсила четири жени и тројца мажи<ref name="peoria">{{cite web | url=http://www.wyattearp.net/peoria.html |title=Wyatt Earp History Page| last=Gatto| first=Steve| website=www.wyattearp.net| access-date=February 13, 2017| url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161104110534/http://www.wyattearp.net/peoria.html| archive-date=November 4, 2016| df=mdy-all}}</ref>. Тројцата мажи биле Вајат Ерп, [[Морган Ерп]] и [[Џорџ Рендал]]. Вајат и останатите биле обвинети за „''Најдени во куќа со лоша слава''“. Биле казнети со по 20 долари плус полициските трошоци. И двајцата Ерпи биле уапсени за истото дело повторно на 11 мај. „''Вајат и неговиот брат Морган Ерп беа казнети секој од 44,55 долари и бидејќи немаа пари и не сакаа да работат, тие паѓаат во студениот и тивок калабус''…“ Тие биле ослободени на време за единаесеттиот роденден на нивната сестра Аделија. на [[16 јуни]] [[1872]] година. Вајат и Морган ја посетиле во семејната куќа во Ламар, Мисури. Вајат се вратил во областа Пеорија.<ref name="roger"/> На [[10 септември]] [[1872]] година, тој бил уапсен на бродот Бердстаун, чамец долг 50 метри, опремен со оградена куќа со осум спални соби и користен како пловечки бордел. За да ги избегне локалните власти, чамецот собрал патници и бавно одел по реката Илиноис, врзувајќи се на различни точки на патот. Тој бил во сопственост на Џон Т. Волтон, истиот човек кој три години претходно управувал со борделот во Бердстаун каде што Вајат ја имал својата прва престрелка.<ref name="roger">{{cite web |last1=Jay |first1=Roger |title=Wyatt Earp's Lost Year |url=https://www.historynet.com/wyatt-earps-lost-year.htm |website=HistoryNet |access-date=January 24, 2022 |date=June 12, 2006}}</ref> Со него била уапсена и проститутка по име Сали Хекел, која се нарекувала негова сопруга; таа веројатно била 16-годишна ќерка на Џејн Хаспел.<ref name="correa">{{cite web|last1=Correa|first1=Tom|title=Old West: Wyatt Earp – Was Wyatt a Pimp?|url=http://www.americancowboychronicles.com/2011/08/old-west-wyatt-earp-was-he-pimp-in.html|access-date=October 21, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140413195433/http://www.americancowboychronicles.com/2011/08/old-west-wyatt-earp-was-he-pimp-in.html|archive-date=April 13, 2014}}</ref> ''Peoria Daily National Democrat'' објавил: {{Blockquote|За некои од жените се вели дека имаат добар изглед, но сите изгледаат како страшно развратни. Џон Волтон, капетанот на бродот и Вајат Ерп, Пеорија Бамер, беа казнети по 43,15 долари. Сара Ерп, алијас Сали Хекел, се нарекува себеси сопруга на Вајат Ерп.<ref name="monahan">{{cite book |title=Mrs. Earp |url=https://archive.org/details/mrsearpwiveslove0000mona | first= Sherry |last=Monahan |year=2013 |publisher=TwoDot |edition=First |asin= B00I1LVKYA}}</ref> {{rp|11}}}} Нарекувајќи го Ерп „''Пеорија Бумер''“, весникот го ставил во класата на „''презирни мокасини кои им се наметнуваат на вредните граѓани''“,<ref name="Arch-Daily">{{cite news| title=Town Bummers| url=http://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=DAC18860622.2.8#| access-date=November 6, 2014| issue=13448| volume=40| work=Daily Alta California| date=June 22, 1886| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20141112142041/http://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=DAC18860622.2.8| archive-date=November 12, 2014| df=mdy-all}}</ref>„просјак“ и полош од скитници.<ref name="soodalter"/><ref name="Lost">[http://www.historynet.com/wyatt-earps-lost-year.htm Wyatt Earp's Lost Year] History.net</ref><ref name="NotLaw">{{cite web|url=http://www.pjstar.com/x1037512430/Luciano-Wyatt-Earp-s-Peoria-days-anything-but-lawful|title=Luciano: Wyatt Earp's Peoria days anything but lawful|first=Phil|last=Luciano}}</ref><ref name="pimpg">[https://truewestmagazine.com/was-wyatt-earp-a-pimp/ Was Wyatt Earp a Pimp?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220417015847/https://truewestmagazine.com/was-wyatt-earp-a-pimp/ |date=April 17, 2022 }} True West</ref> Тие биле луѓе со слаб карактер, кои биле хронични прекршители на законот, и полицајците на Пеорија веројатно го сметаа за макро.[45][46][47][35] Ерп и Волтон беа казнети со 44 долари, повеќе од сите други уапсени. Големината на казните може да укаже дека судијата ги сметал за макроа, а не само за клиенти. Вајат наскоро ја напуштил Пеорија за [[Вичита (Канзас)|Вичита]], [[Канзас]]. За време на разговорот со Ерп години подоцна, Стјуарт Н. Лејк земал белешки во кои Ерп тврдел дека ловел биволи во текот на зимата 1871-1872 година. Ерп му рекол на Лејк дека „''пристигнал во Вичита директно од мојот лов на биволи во 74 година''“, но нема докази дека некогаш ловел биволи. Можеби ја измислил приказната за да го објасни времето кога макро во Илиноис и Мисури.<ref name="roger" /><ref name="monahan" />{{rp|13}}<ref name="buffalo">{{cite web |url=http://www.wyattearp.net/buffalo.html |title=Buffalo Hunting |first=Steve |last=Gatto |access-date=March 1, 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724134810/http://www.wyattearp.net/buffalo.html |archive-date=July 24, 2011}}</ref> === Канзас === Во филмот „[[Граничниот шериф]]“, Лејк тврди дека додека бил во Канзас, Ерп се запознал со познати личности како [[Дивиот Бил Хикок]]. Лејк го идентификува Ерп како човекот што го уапсил пиштолџијата [[Бен Томпсон]] во Елсворт, Канзас, на [[15 август]] [[1873]] година. Меѓутоа, Лејк не ги навел изворите за ваквите тврдења. Понатаму, истражувачите изразиле сомнеж за тврдењата на Лејк. Од достапните документи нема доказ дека Ерп бил во Елсворт тоа време. Застапници за апсењето на Томпсон, па дури и присуството на Ерп во Елсворт во август таа година, водат до неосновани тврдења дека Ерп бил регистриран во хотелот Гранд Централ. Ниту едно истражување не покажува дека Ерп се пријавил во хотелот тоа лето. Во главно, активностите на [[Бенџамин Томпсон]] во текот на целата година се опишани до детали во локалниот печат без да се спомне Ерп. Томпсон објавил свои тврдења за настаните во [[1884]] година, и не го спомнал Ерп како човекот одговорен за неговото апсење. Заменикот Ед Хог од Елсворт го спроведол апсењето, откако Били Томпсон ненамерно го застрелал и убил шерифот Чонси Витни, пријател на браќата Томпсон. Били Томпсон бил подоцна ослободен, што резултирало со повеќе насилство во Елсворт кон тексашките каубои. Џон „Среќниот Џек“ Мокро, корумпиран полицаец од Елсворт, бил централна фигура во овие настани. Поради големот насилство што ескалирало во Елсворт тогаш, доколку Ерп бил таму, сигурно би било документирано. === Вичита, Канзас === Во почетокот на 1874 година, Ерп и Сали се преселиле 800 километри југозападно во растечкиот град со крави Вичита, каде што неговиот брат Џејмс водел бордел со неговата сопруга Нели „Беси“ Кечам.<ref name="wgbh" /> Локалните записи за апсење покажуваат дека Сали и Нели управувале со бордел таму од почетокот на 1874 година до средината на 1876 година. Вајат веројатно бил макро, иако историчарот Гери Л. Робертс верува дека тој бил спроведувач. Кога пописот на државата Канзас бил завршен во јуни 1875 година, Сали повеќе не живеела со Вајат, Џејмс и Беси.<ref name="monahan" /> Како и Елсворт, [[Вичита (Канзас)|Вичита]] бил железнички терминал и бил одредиште за терање на стоката која потекнувала од [[Тексас]]. Таквите градови по границата каде цутела трговијата со стока биле преполни со пијани, наоружани каубои кои прославувале за добриот пазар<ref name=cowtowns/>. Ерп официјално се приклучил во шерифската канцеларија во Вичита на [[21 април]] [[1875]] година по изборот на Мајк Мигер за градски шериф (терминот предизвикува конфузност бидејќи „''градски шериф''“ тогаш било синоним за шеф на полиција, термин кој исто така се употребувал), заработувајќи 100 долари месечно. Тој, исто така, се занимавал со [[Фараон (игра)|фараон]] во салонот Лонг Бранч.<ref name="walker">{{cite journal|last=Walker|first=Dale E.|title=Standing Tall|journal=American Cowboy|date=November–December 2007|volume=14|series=4|publisher=Active Interest Media, Inc.|page=152|issn=1079-3690}}</ref> Кон крајот на 1875 година, ''Wichita Beacon'' ја објави оваа приказна: {{Blockquote|Минатата среда (8 декември), полицаецот Ерп пронашол странец како лежел покрај мостот во пијана состојба. Го однел на „ладилник“ и при претрес кај него нашол 500 долари. Тој беше одведен следното утро, пред неговата чест, полицискиот судија, си ја плати казната за забавата како мало човече и си тргна на пат радувајќи се. Тој може да си честита што неговите реплики, додека бил пијан, биле фрлени на толку пријатно место како што е Вичита, но на неколку други места од каде би се слушнала таа ролна од 500 долари. Интегритетот на нашите полициски сили никогаш не бил сериозно доведен во прашање.<ref name="heritagebarra">{{cite web|last=Barra|first=Alan|title=Who Was Wyatt Earp?|url=http://www.americanheritage.com/content/who-was-wyatt-earp?page=show|publisher=American Heritage|access-date=April 17, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060507101535/http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/1998/8/1998_8_76.shtml |archive-date=May 7, 2006}}</ref>{{rp|209}}}} Ерп добил неколку јавни признанија додека бил во Вичита. Тој препознал и уапсил баран крадец на коњи (морал да пука за предупредување но не го повредил човекот) и подоцна група на крадци на кочии. Нервите на Ерп биле подложени на тест во ситуација која не е опишана во локалните весници но се појавува во биографијата на Лејк, а спомната е и во мемоарите на неговиот заменик Џими Кеирнс. Вајат налутил неколку каубои со што се заканил дека ќе им го одземе [[пијано]]то од борделот за кое немале платено и ги принудил да соберат пари за да можат да го задржат. Подоцна, група од околу 50 наоружани каубои се собрала во Дилејно и се подготвувале за „ура“ низ Вичита по реката. („Ура“ е стар западен термин за забава без контрола со многу алкохол). Полицијата и граѓаните се собрале да им се спротивстават на каубоите во Вичита. Ерп стоел на средина од редицата на бранители на мостот од Дилејно до Вичита и ја задржа толпата, зборувајќи во име на градот. Постепено, каубоите се вртеле и се повлекувале, мирот бил одржан без ниту еден испукан куршум или убиен човек. Години подоцна Кеирнс напишал за Ерп: „''Вајат Ерп беше неверојатен полицаец. Секогаш одеше докрај и не се плашеше од ништо. Каубоите го почитуваа и се чинеше дека ја препознаваа неговата надмоќност и авторитет кои некогаш мораше и да ги искористи''.“ На престојот на Вајат во Вичита како заменик му дојде крајот на [[2 април]] [[1876]] година, кога Ерп сериозно сакал да влезе во трката за нов шериф. Според вестите, поранешниот шериф Бил Смит го обвинил Вајат дека ја сака канцеларијата за да ги протне неговите браќа како полицајци. Вајат одговорил со тупаници кон Смит и го натепал. Мигер бил приморан да пука и да го уапси Ерп за нарушување на мирот. Кога Мигер ги добил изборите, градскиот совет бил поделен за повторното ангажирање на Ерп<ref name="Hist-Police">{{cite web |title=Wyatt Earp dropped from Wichita police force |date= April 19, 1876 |url=https://www.history.com/this-day-in-history/wyatt-earp-dropped-from-wichita-police-force |website=History.com |access-date=July 25, 2018}}</ref>. Говедата од Тексас Лонгхорн носеле крлежи што ја прошириле треската од говедата од Тексас на други раси на говеда. Вознемирените земјоделци од Канзас го убедиле законодавниот дом на државата Канзас во [[1866]] година да воспостави карантинска линија во центарот на Канзас. Ова им забранило на Тексас Лонгхорнс да влезат во силно населениот, источен дел од државата. Во [[1876]] година, фармерите во централниот дел на Канзас го обновиле притисокот врз законодавниот дом на државата Канзас да ја преместиле линијата за карантин позападно, елиминирајќи ја Вичита и другите краварски градови од трговијата со добиток.[49] Како резултат на тоа, Доџ Сити станала „''кралица на градовите со крави''“.<ref name=cowtowns>{{cite web |title=Cowtowns - Kansapedia - Kansas Historical Society |url=https://www.kshs.org/kansapedia/cowtowns/15598 |website=www.kshs.org |access-date=April 5, 2023}}</ref> As a result, Dodge City became the "queen of the cow towns."<ref>{{cite web |last1=DEARMENT |first1=R.K. |title=When Dodge City Was Really Wild |url=https://www.historynet.com/when-dodge-city-was-really-wild/ |website=HistoryNet |access-date=April 4, 2023 |date=December 26, 2019}}</ref> Братот на Вајат, Џејмс и неговата сопруга се преселиле во 1876 година на 150 милји (240 км) западно до Доџ Сити и отвориле нов бордел, а Вајат набрзо ги следел.<ref name="wgbh" /> === Доџ Сити === [[Податотека:The Long Branch Saloon in 1874.jpg|thumb|right|Вајат во Доџ Сити како игра карти]] [[Податотека:Long Branch Saloon interior.jpg|thumb|right|Внатре во салонот Лонг Бранч во Доџ Сити, Канзас, 1870-1885]] [[Податотека:Deadwood13.jpg|thumb|left|upright|Дедвуд во 1876 година од блискиот рид]] [[Податотека:Wyatt Earp und Bat Masterson 1876.jpg|thumb|220px|Ерп со Бат Мастерсон во 1876]] По [[1875]] година, [[Доџ Сити]] во [[Канзас]] станал голем терминал за стока во [[Тексас]]. Ерп бил поставен како помошник шериф во Доџ Сити, под капата на шерифот Лери Дегер, во 1876 година. Во одреден момент тој ја запознал проститутката Мети Блејлок, која станала негова обична сопруга до 1881 година<ref name="guinn">{{cite book|last=Guinn|first=Jeff|title=The Last Gunfight: The Real Story of the Shootout at the O.K. Corral and How it Changed the American West|url=https://archive.org/details/lastgunfightreal0000guin|year= 2011|publisher=Simon & Schuster|location=New York|isbn=978-1-4391-5424-3|edition=First hardcover}}</ref><ref name="mattie_secret_2nd_wife">Meyers E. C. (Ted):: ''Mattie: Wyatt Earp’s Secret Second Wife.'' (Blaine, Wash.: Hancock House Publishers, 2010), as summarized at [https://www.kshs.org/p/kansas-history-spring-2011/16869 "Notes,"] ''Kansas History,'' Spring 2011, [[Kansas Historical Society]], retrieved April 3, 2023</ref>. Постојат индикации дека Ерп патувал и до Дедвуд на територијата на [[Дакота]], за време на зимата 1876–77. Тој и Морган заминале од Доџ за Дедвуд на територијата Дакота на [[9 септември]] [[1876]] година, со тим од коњи само за да увидат дека целата земја е веќе врзана за рударски побарувања, па Морган одлучил да се врати во Доџ. Ерп останал и склучил договор да ги купи сите дрва што еден локален поединец ги исекол и ги ставил своите коњи на работа во текот на зимата 1876–1877 година, носејќи огревно дрво во кампот. Заработил околу 5.000 долари профит, но не можел да поднесе никакви барања за рударство, па се вратил во Доџ Сити во пролетта.<ref name="Deadwood">Guern, Jeannine [http://www.deadwoodmagazine.com/archivedsite/Archives/WyattEarp.htm Wyatt Earp spent a winter in Deadwood] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161026070406/http://www.deadwoodmagazine.com/archivedsite/Archives/WyattEarp.htm |date=October 26, 2016}}</ref> [[File:celia ann mattie blaylock.jpg|thumb|upright|Втората сопруга]] Во неделата, на [[9 јануари]] [[1876]] година, додека седел во задната просторија на салонот на примарната куќа, револверот на Ерп се лизна од неговата футрола. Тој го оставил чеканот на наполнета комора и кога пиштолот удрил во неговото столче, испукал куршум од калибар 45, оставајќи дупка во палтото на Ерп. Истрелот „''крена живо стампедо од собата''“. Весникот „''Доџ Сити''“ во јули 1878 година објавил дека бил казнет со еден долар затоа што и удрил шлаканица на мускулестата проститутка по име Френки Бел, која „''натрупала епитети врз ненавредливата глава на г-дин Ерп до таа мера што му пружила шлаканица од поранешниот службеник''. “. Бел ја поминал ноќта во затвор и бил казнет со 20 долари, додека казната на Ерп била законски минимум.<ref name="gattododge2">{{cite web|url=http://www.wyattearp.net/dodge2.html|title=Dodge City (1876–1879)|first1=Steve|last1=Gatto|access-date=April 11, 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110317071128/http://www.wyattearp.net/dodge2.html|archive-date=March 17, 2011}}</ref> Не бил во полициската служба во Доџ Сити кон крајот на [[1877]], иако го има на списокот дека служел пролетта. Неговото присуство како граѓанин на Доџ е поткрепено со една статија во весник во јули дека бил казнет со 1 долар за удирање шлаканица на развиена проститутка со име Френки Бел, која (според весниците) ''„...трупала прекари на главата на Г-н Ерп до тој степен што испровоцирала шлаканица од екс-полицаецот ...“'' Бел ја поминала ноќта во затвор и била казнета 20 долари, додека казната на Ерп била минимална. Во октомври 1877 година, одметникот Дејв Рудабау ограбил градежен камп на железницата [[Санта Фе (Ново Мексико)|Санта Фе]] и побегнал на југ. Ерп добил привремена комисија како заменик-маршал на САД и го напуштил Доџ Сити, следејќи ја Рудабау преку 640 километри до Кларк, Тексас, каде што весникот го објавил неговото присуство на 22 јануари 1878 година, а потоа продолжил во Форт Грифин, Тексас.<ref name="Cozzone">{{cite book|last1=Cozzone|first1=Chris|last2=Boggio|first2=Jim|title=Boxing in New Mexico, 1868–1940|date=2013|publisher=McFarland & Company, Inc., Publishers|location=Jefferson, NC|isbn=978-0-7864-6828-7|url=https://books.google.com/books?id=jQ9-9_xJviYC&pg=PT23|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160511232612/https://books.google.com/books?id=jQ9-9_xJviYC&pg=PT23|archive-date=May 11, 2016}}</ref> Во [[Форт Грифин]], кој се наоѓа помеѓу воената тврдина што го носи истото име на реката Бразос<ref>{{Cite web|url=https://www.tshaonline.org/handbook/entries/fort-griffin-tx|title=TSHA &#124; Fort Griffin, TX|website=www.tshaonline.org}}</ref> заминал во Салонот за пчели. Бил најголемиот во градот и бил во сопственост на Џон Шанси, кого Ерп го познавал уште од својата 21 година. Шанси му предложила на Ерп да го праша коцкарот [[Док Холидеј]], кој играл карти со Рудабау. Док му рекол на Ерп дека Рудабау е вратена назад во Канзас.<ref name="DirtyDave">{{cite web|last1=Weieser|first1=Kathy|title=Dirty Dave Rudabaugh – Feared by Billy the Kid|url=http://www.legendsofamerica.com/we-daverudabaugh.html|website=LegendsofAmerica.com|access-date=November 19, 2015|date=April 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151119164853/http://www.legendsofamerica.com/we-daverudabaugh.html|archive-date=November 19, 2015}}</ref> До [[11 мај]] [[1878]] година, весниците Доџ објавиле дека Ерп се вратил. ''Доџ Сити Тајмс'' забележал на 14 мај дека тој бил назначен за помошник маршал за 75 долари месечно, служејќи под Чарли Басет. Холидеј, исто така, се појавил во [[Доџ Сити]] со неговата обична сопруга Биг Нос Кејт во средината на [[1878]] година. Ед Морисон и уште дваесетина каубои влегле во Доџ и го застрелале градот, галопирајќи по улицата Фронт. Тие влегле во салонот Лонг Бранч, ги вандализирале и малтретирале муштериите. Слушајќи го метежот, Ерп пукнал низ влезната врата за да најде бројни пиштоли кои биле вперени кон него; друга верзија на приказната вели дека само 3-5 каубојци биле таму. Во двете верзии, Холидеј играл карти во задниот дел и го ставил својот пиштол на главата на Морисон, принудувајќи го него и неговите луѓе да се разоружаат.<ref name="geringer">{{cite web|last1=Geringer|first1=Joseph|title=Wyatt Earp: Knight With A Six-Shooter|url=http://www.crimelibrary.com/gangsters_outlaws/outlaws/earp/8.html|publisher=CrimeLibrary.com|access-date=November 2, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060307015535/http://www.crimelibrary.com/gangsters_outlaws/outlaws/earp/8.html |archive-date=March 7, 2006}}</ref> Ерп му припишал заслуга на Холидеј за спасувањето на неговиот живот тој ден, и тие двајца станаа доживотни пријатели. Ерп се вратил во Доџ Сити во [[1878]] година каде станал асистент шериф под закрила на Чарли Басет. Холидеј дошол во Доџ Сити во јуни [[1878]] и му го спасил животот на Ерп во август. Додека Ерп пробувал да смири расправија во еден бар, каубој извлекол пиштол и го насочил кон грбот на Ерп. Холидеј извикал, „''Внимавај, Вајат''“, потоа го извлекол својот пиштол, го исплашил каубојот колку што било потребно да се повлече. === Престрелката со Џорџ Хој === [[File:Wyatt Earp und Bat Masterson 1876.jpg|thumb|upright|Замениците Бат Мастерсон (стои) и Вајат Ерп во Доџ Сити, 1876 година. Свитокот на градите на Ерп е платнена значка со игла]] Летото [[1878]] година, каубојот од Тексас [[Џорџ Хој]], по расправија со Вајат, се вратил со другари и се распукале кон Комик Хол, каде што надвор стоеле полицајците Вајат Ерп и Џим Мастерсон. Во театарот, голем број на куршуми од калиброт 45 го пробиле тенкиот ѕид, принудувајќи ги [[Док Холидеј]], [[Бет Мастерсон]], комичарот Еди Фој и многу други набрзина да легнат на подот. Мастерсон, Фој и Националниот Полициски Билтен подоцна дале сведочења за штетата настаната на зградата и за опасноста на тие што биле внатре, но никој не бил повреден. (Фој рекол дека неговото ново палто кое било закачено, имало три дупки од куршуми на него.) Полицајците внатре и тие што биле надвор возвратиле со оган, а Хој бил погоден на неговиот коњ откако сакал да одјава, со сериозна рана на раката. По еден месец, умрел од раната. Не е познато чиј куршум го погодил Хој, Ерп тврдел дека е неговиот. Џејмс Мастерсон, пиштолџија и помалку познат брат на Бет Мастерсон, стоел до Ерп за време на престрелката, и многу веруваат дека тој го погодил Хој.<ref name="adams">{{cite book|last1=Adams|first1=Ramon F. Jr.|title=Burs Under the saddle: A Second Look at Books and Histories of the West|url=https://archive.org/details/bursundersaddles0000ramo|date=1989|publisher=University of Oklahoma Press|location=Norman|isbn=978-0-8061-2170-3|page=[https://archive.org/details/bursundersaddles0000ramo/page/n351 336]|edition=First}}</ref>{{rp|329}} === Наводното соочување со Клеј Алисон === Ерп тврдел дека Роберт Рајт го најмил пиштолџијата [[Клеј Алисон]] да го убие Ерп, но Алисон се повлекол кога се соочил со Ерп и [[Бет Мастерсон]]. Алисон бил исто така познат лик од стариот запад, но досегашните истражувања не можат да ја потврдат приказната за неговото соочување со Ерп и Мастерсон. Бет Мастерсон бил надвор од градот кога Алисон се обидел да го исплаши [[Доџ Сити]]. Приказните од тоа време, и од изјави дадени од биографите на Ерп и самиот Ерп велат дека Вајат Ерп и неговиот пријател Бет Мастерсон се соочиле со Алисон и неговите луѓе во салун, и дека Алисон се повлекол. Меѓутоа, Мастерсон не бил во градот тоа време, настанот се случил на [[19 септември]], [[1878]] godina. Не постои независен доказ дека се случила расправија помеѓу Алисон и Ерп. Како и непотврденото тврдење на Ерп (што го има и во биографијата на Лејк) дека го уапсил пиштолџијата Бен Томпсон, тврдењето дека Ерп го натерал Алисон да се повлече не испаднало пред смртта на Алисон.<ref name=LofA-CA-p1>[http://www.legendsofamerica.com/HC-ClayAllison1.html ''Clay Allison'']; Legends of America online; accessed December 2015; p.1</ref> Сведоштва од тој ден рефлектираат дека сточарот Дик МекНалти и сопственикот на Лонг Бранч, Чалк Бисон, интервенирале во полза на градот и ги убедиле каубоите да го предадат оружјето. Како дополнување, Чарли Сиринго, кој бил каубој тоа време но подоцна станал познат детектив, даде пишано сведоштво за инцидентот, како што бил сведок. Тој потврдил дека Мекналти и Бисон биле тие кои го запреле инцидентот, и дека Ерп не дошол во контакт со Алисон. Бисон исто така потврди во пишана форма за инцидентот. Бисон напишал дека тексашкиот сточар Ричард МекНалти бил тој кој му се спротивставил на Алисон, иако другите му даваат повеќе признание на Бисон отколку што тој самиот си дава. Далечен роднина на Ерп објасни дека можеби е тоа некој друг инцидент во кој биле Сиринго и Бисон што се случил во друго време, но нема докази за таков друг сличен инцидент. Селија Ен „Мети“ Блејлок поранешна проститутка, допатувала во Доџ Сити заедно со Ерп. Му била партнерка на Ерп до 1882. Ерп ја напуштил полицијата на Доџ Сити на [[9 септември]] [[1878]] и се упатил кон [[Лас Вегас]], [[Ново Мексико]], со Блејлок. === „Buntline Special“ === Како заменик, Ерп бил познат по тоа што користел револвер со долга цевка за да пука и да ги разорожува каубоите кои се противеле на градскиот закон за забрана на носење на огнено оружје. Иако нема доказ за каков [[револвер]] станувало збор, забележано е дека неговиот револвер имал долга цевка. Приказната за пиштолот, позната како „[[Buntline Special]]“ почнува со убиството на Дора Хенд (која била исто така позната како Фани Кинан) во [[1878]]. Хенд била убиена од човек кој се обидел да го убие градоначалникот на Доџ Сити Џејмс Х. „Кучето“ Кели. Дора била гостинка во куќата на Кели и спиела во неговиот кревет во времето кога Кели и жена му биле надвор од градот. Дора била славна, а нејзиното убиство станало национална вест. Ерп бил во групата која го уапсила убиецот. Приказната за апсењето достигнала и во весници до Њујорк и Калифорнија. Според приказните во весниците, петмина се собрале да го уапсат убиецот: Вајат Ерп, Бет Мастерсон, младиот Бил Тилгман, Чарли Басе и Вилијам Дафи. Ерп го погодил коњот, а Мастерсон го ранил убиецот, кој бил Џејмс „Колецот“ Кенеди син на тексашкиот сточар Мифлин Кенеди. Многу веројатно е дека убиството на Дора и трагањето по нејзиниот убиец биле настаните кои го предизвикале Нед Бантлајн да ги награди со „''Buntline Specials''.“ Биографијата на Ерп тврди дека подароците биле дадени на „''познатите чувари на законот''“ Вајат Ерп, Бет Мастерсон, Бил Тилгман, Чарли Басе и Нил Браун од авторот Нед Бантлајн за возврат на „''локалните бои''“ на неговите анегдоти. Ова е технички неточно бидеќи ниту Тилгман ниту Браун биле луѓе од законот во тоа време. Бантлајн напишал само четири анегдоти, сите за Бафало Бил. Лејк потрошил многу напор да го открие ''Buntline Special'' преку Колт компанијата, Мастерсон и контакти во Алјаска. Тоа бил „''Colt Single Action Army''“ модел со 30цм цевка, стандарден изглед, дрвени плочки на двете странио на дршката каде името „Нед“ било изгравирано. Ерп бил единствениот од добитниците кој си го зачувал својот ''Buntline Special'' во оригиналната должина; Мастерсон и другите ги скратиле цевките за полесна употреба. == Тумбстоун, Аризона == [[File:Tombstone (probably in 1881).jpg|thumb|Tombstone in 1881]] Вајат и неговите постари браќа Џејмс (Џим) и Вирџил се преселиле во гратчето со рудници за сребро [[Тумбстоун (Аризона)|Тумбстоун]] во територијата на [[Аризона]] во декември [[1879]].<ref name="monahan" />{{rp|18}}<ref name="walker" />{{rp|152}}<ref name="guinn" /><ref name="G-fight">{{Cite book | last1 = Eppinga | first1 = Jane | title = Around Tombstone: Ghost Towns and Gunfights | year = 2009 | publisher = Arcadia Publishing | location = Charleston, SC | isbn = 978-0-7385-7127-0 | page = 65 | url = https://books.google.com/books?id=R3RRU2tgLvwC&pg=PA65 | access-date = April 14, 2011 | url-status=live | archive-url = https://web.archive.org/web/20160501064106/https://books.google.com/books?id=R3RRU2tgLvwC&lpg=PP1&pg=PA65 | archive-date = May 1, 2016 | df = mdy-all}}</ref>{{rp|47}}<ref name="marks">{{cite book|first1=Paula Mitchell|last1=Marks|title=And Die in the West: The Story of the O.K. Corral Gunfight|url=https://books.google.com/books?id=lvPuSN|location=New York|publisher=Morrow|year=1989|isbn=978-0-671-70614-2}}{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>{{rp|30–31}} Тумбстоун бил основан на [[5 март]] [[1879]] година, со околу сто луѓе кои живееле во шатори и неколку бараки.<ref name="nhlsnom">{{cite web| title=National Register of Historic Places Inventory – Nomination Form| url={{NHLS url|id=66000171}}| publisher=United States Department of the Interior National Park Service}}</ref> Во времето кога пристигнале, градот имал 1,000 жители<ref name="marks" />{{rp|50}}. Вајат донел вагон кој сакал да го претвори во [[кочија]], но кога дошол видел дека има два пара шини кои се во промет<ref name="Blazer">{{cite journal | last1=Ryan |first1=Pat M. |title=Trail-Blazer of Civilization: John P. Clum's Tucson and Tombstone Years | url=https://archive.org/details/sim_journal-of-arizona-history_summer-1965_6_2/page/n7 |journal=The Journal of Arizona History |volume=6 |number= 2 |year=1965 |pages= 53–70 |jstor=41695312}}</ref>. Џим работел како чувар во бар. Вирџил бил поставен како заменик шериф, уште пред пристигнувањето во Тумбстоун. Шерифот за територијата на Аризона, Ц.П, Дејк, бил стациониран во Прескот 450 километри подалеку, па заменикот шериф во Тумбстоун ја претставувал федералната власт југоисточниот дел од територијата. Во Тумбстоун Ерпови [[берза|тргувале со акции]], главно со [[рудници]].<ref name="arrival">{{cite web|title=Arrival In Tombstone|url=http://www.wyattearp.net/arrival.html|publisher=WyattEarp.net|first1=Steve|last1=Gatto|access-date=May 12, 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110317072654/http://www.wyattearp.net/arrival.html|archive-date=March 17, 2011}}</ref> Вајат исто така работел за Велс Фарго, обезбедување на неговата кочија кога носела кутии со пари. Тие имале и интерес за рудникот Визина и некои права за вода<ref name="stockCert">{{cite web |url=http://kbbooks-tucson.com/ChecksandDrafts.htm |title=Early Tombstone Paper: Checks, Drafts & Stock Certificates |first1=Kevin |last1=Mulkins |year=2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222094006/http://kbbooks-tucson.com/ChecksandDrafts.htm |archive-date=December 22, 2015}}</ref> Постепено, во летото [[1880]] година, помладите браќа Морган<ref name="Myst">{{cite web |title=The Mysterious Morgan Earp |url=https://www.historynet.com/mysterious-morgan-earp.htm |website=HistoryNet |access-date=February 28, 2019 |date=January 16, 2018}}</ref> и Ворен Ерп<ref name="Morgan">{{cite encyclopedia|last1=Bill O'Neal.|title=Morgan Seth Earp|url=http://www.jcs-group.com/oldwest/tombstone/morgan.html|publisher=University of Oklahoma Press|encyclopedia=Encyclopedia of Western Gunfighters|access-date=November 19, 2015|location=Norman, OK|year=1979|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151030194945/http://www.jcs-group.com/oldwest/tombstone/morgan.html|archive-date=October 30, 2015}}</ref> дошле во Тумбстоун исто така, а во септември, стасал и [[Док Холидеј]].<ref name="DocHoll">{{cite web|last1=Traywick|first1=Ben T.|title=Doc Holliday|url=http://www.jcs-group.com/oldwest/tombstone/doc.html|publisher=The Spell of the West|access-date=November 19, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151030193714/http://www.jcs-group.com/oldwest/tombstone/doc.html|archive-date=October 30, 2015}}</ref> Џим работел како ковар, но ниту еден од нивните други деловни интереси не се покажал плоден. Вајат бил ангажиран во април или мај 1880 година од Фред Доџ како гласник со сачмарка на бини кога ги превезувале силните кутии од Фарго.<ref name="marks" />{{rp|54}}<ref name="vergilinterview">{{cite web|url=http://www.tombstonehistoryarchives.com/interview-with-virgil-earp---2.html|title=Arizona Affairs, an Interview With Virgil Earp|publisher=Real West|date=January 1982|access-date=April 11, 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150928004731/http://tombstonehistoryarchives.com/interview-with-virgil-earp---2.html|archive-date=September 28, 2015}}</ref> ===Прва пресметка со одметниците Каубојци=== На [[25 јули]], [[1880]] година, заменикот шериф Вирџил Ерп го обвинил Френк МекЛори, „''каубој''“, (често спомнуван во весници како локален термин за трговец со стока почесто синоним за крадец) за учество во крадењето на 6 [[маска (животно)|маски]] на Армијата од кампот Рукер. Ова било федерално злодело бидејќи животните биле федерална сопственост. МекЛориеви биле фатени од армијата и Ерп како го менуваат брендот „УС“ во „Д8“. Меѓутоа, за да се одбегне поголема расправија, армијата и Ерп се повлекла по договорот дека мазгите ќе бидат вратени. Но тие не биле вратени. Како одговор, портпаролот на Армијата го објавил ова во весник за да му ја сруши репутацијата на Френк МекЛори. Овој инцидент го одбележало почетокот на нетрпеливоста меѓу Ерпови и МекЛориеви.<ref name="lubet" />{{rp|27}} Истиот период, Вајат бил поставен како заменик шериф за јужниот дел на Пима Каунти, што во тоа време се содржел во Тумбстоун. Вајат служел само 3 месеци. ===Стрелба на градскиот маршал=== На [[28 октомври]] [[1880]] година, додека шефот на полицијата во Тумбстоун Фред Вајт се обидел да растури група од пијаници кои пукале кон [[Месечината]] на улицата Ален, бил застрелан во препоните во обидот да го конфискува пиштолот на „''кадравиот Бил''“ Вилијам Брошус, кој бил со групата<ref name="flood">{{cite book |first=John H. |last=Flood |title=Flood Manuscript |year=1926 |page=85|edition=Unpublished manuscript}}</ref>. Пронајдениот пиштол бил полн со еден испукан куршум. Морган и Вајат Ерп, заедно со Велс Фарго<ref name="gattowyatt">{{cite web|last1=Gatto|first1=Steve|title=Appointed Deputy Sheriff (July 1880) |url=http://www.wyattearp.net/deputysheriff.html|publisher=WyattEarp.net|access-date=November 6, 2015|url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20151030043159/http://www.wyattearp.net/deputysheriff.html|archive-date=October 30, 2015}}</ref>, агентот Фред Доџ, дошле да му помогнат на Вајт. Вајат го удрил Брошус по главата со пиштол позајмен од Доџ и го разоружал Брошус, го уапсил за напад со смртоносно оружје. (Вирџил Ерп не бил присутен на ранувањето на Вајт ниту на апсењето на Брошус.) Вајат и уште еден заменик го качиле Брошус на [[воз]] следниот ден за Тускон за да му се суди, спасувајќи го да не биде линчуван. Брошус го пропуштил првото сослушување и побегнал од градот. Вајт, на возраст од 31 година, умрел од раната по два дена, менувајќи го обвинението за убиство.<ref name="CurlyBill">{{cite web |url=http://www.wyattearp.net/arrestscurly.html |title=Arrests Curly Bill After Tombstone Marshal Fred White Is Shot |first1=Steve |last1=Gatto |access-date=April 11, 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110319024100/http://www.wyattearp.net/arrestscurly.html |archive-date=March 19, 2011}}</ref> На [[27 декември]] [[1880]] година, Вајат сведочел во Тускон за предметот Вајт-Брошус. Поради сведочењето на Вајат (и изјавата на Вајт пред да умре) дека пукањето не било намерно, судијата го прогласил пукањето за ненамерно и го ослободил Брошус. Брошус, меѓутоа, останал пријател со МекЛориеви и непријател на Ерпови.<ref name="wyatttestimony">{{cite web|url=http://www.law.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/earp/wearptestimony.html|title=Testimony of Wyatt S. Earp in the Preliminary Hearing in the Earp-Holliday Case|access-date=February 6, 2011|year=2005|editor-first=Douglas|editor-last=Linder|work=Famous Trials: The O. K. Corral Trial|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110203011441/http://www.law.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/earp/wearptestimony.html|archive-date=February 3, 2011}} From Turner, Alford (Ed.), ''The O. K. Corral Inquest'' (1992)</ref> ===Избори=== Вајат Ерп ја напуштил позицијата заменик шериф на Пима Каунти на [[9 ноември]] [[1880]] година, 12 дена по убиството на Вајт, поради судир со броење на изборни гласови. Вајат го симпатизирал републиканскиот кандидат Боб Пол, не и неговиот актуелен шеф, шерифот на Пима, Чарли Шибел. Демократот Шибел бил предодреден да биде победникот. Го поставил демократот Џони Беан да биде заменик на местото на Ерп. Потоа, се открило дека победата на Шибел е поради полнење гласачки кутии од страна на каубоите, Пол бил прогласен за шериф на Пима Каунти. Пол беше прогласен за победник на изборите за шериф на округот Пима. Сепак, изборите биле спорна точка дотогаш, бидејќи Пол не можел да го замени Бехан со Ерп бидејќи округот бил создаден надвор од источниот дел на округот Пима на 1 јануари 1881 година.<ref name="CochCo">{{cite web |url=http://www.arizonagenealogy.com/cochise/index.htm |title=Cochise County, Arizona History |access-date=January 27, 2014 |publisher=Arizona Genealogy |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140713011358/http://www.arizonagenealogy.com/cochise/index.htm |archive-date=July 13, 2014}}</ref><ref name="CCA">{{cite web| title = Cochise County Arizona| work = County Website| publisher = Cochise County| year = 2009| url = http://www.cochise.az.gov/Default.aspx?id=4104| access-date = September 25, 2009| url-status=live| archive-url = https://web.archive.org/web/20120817152024/http://www.cochise.az.gov/Default.aspx?id=4104| archive-date = August 17, 2012| df = mdy-all}}</ref> ===Ерп го губи повторното назначување=== И Ерп и Беан аплицирале за местото шериф на Кошајз Каунти. Вајат, како поранешен заменик и [[Републиканска партија (САД)|републиканец]] од иста партија како и територијалниот гувернер Фермонт, претпоставувал дека имал многу добри шанси за местото, но Беан имал политичко влијание во Прескот. Ерп потоа сведочел дека ако ја повлече кандидатурата, па Беан да го прогласат за шериф, Беан ќе го назначи Ерп за заменик. Беан демантирал дека постел таков договор, но признал дека му ветил на Ерп место како заменик шериф. Кога Беан ја доби работата како шериф во февруари [[1881]], не го постави Ерп за заменик, го одбрал Хари Вудс истакнат демократ наместо Вајат. Според Беан, го прекршил ветувањето да го постави Ерп заради инцидент кој се случил пред неговото поставување за шериф. Инцидентот кулминирал кога откако Вајат слушнал дека еден од неговите расни коњи, украден пред една година, бил во сопственост на [[Ајк Клентон]] и [[Били Клентон]]. Ерп и Холидеј одјавале на ранчот на Клентонови да го вратат коњот. На патот, го поминале Беан, кој бил во својата кочија. Беан исто така одел кон ранчот да му однесе изборен материјал на Ајк Клентон. Има многу теории што се случило потоа. Вајат сведочел дека кога стасал на ранчот, Били Клентон го предал коњот дури пред да му бидат покажани документите за сопственост. Според сведочењето на Беан, Ерп и Холидеј ги исплашиле Клентонови со тоа што им кажале дека иде Беан да ги уапси за кражба на коњ. Инцидентот имал последица по односот помеѓу Вајат и Беан, ја уништила репутацијата на Клентонови и ги убедил Ерпови дека Клентонови се крадци на коњи. Губењето на местото заменик шериф го оставило Вајат без работа во [[Тумбстоун (Аризона)|Тумбстоун]]; меѓутоа, Вајат и неговите браќа почнале да прават нешто пари од акциите по рудниците во Тумбстоун. Во јануари [[1881]] година, Вајат Ерп станал ортак со Лу Рикабо и други, за сопственоста на коцкарницата ''Ориентал Салун''. Малку подоцна, според приказната на Ерп, Џон Тајлер бил најмен од страна на соперник [[букмејкер]] да направи проблеми во ''Ориентал Салун'' за да ги избрка муштериите. Тајлер станал агресивен по губењето облог па Ерп го фатил за уво и го исфрлил од салунот. Ова е периодот кога се смета дека Ерп го спасил коцкарот Мајк О’Рурк, познат како „''Џони зад двојката''“ да не биде линчуван откако бил уапсен за убиство на рудар. Овој инцидент подоцна ќе се придодаде на легендата за Ерп како човек од законот. ===Разбојници од бина убиле двајца=== Тензиите помеѓу Ерпови и Клентонови и МекЛориеви се зголемиле во [[1881]] година. Во март 1881, три каубои пробале да ограбат кочија кај Бенсон, во која возачот и еден патник биле убиени во престрелката. Имало гласини дека [[Док Холидеј]], кој бил пријател на еден од осомничените, бил вмешан. Според агентот на Велс Фарго, Џон К. Џексон, кочија обично носел експрес кутија што содржи злато со тежина само 45 до 68 кг.<ref name="StageC">{{Cite web|url=http://www.irwinator.com/126/wdoc85.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20150828194720/http://www.irwinator.com/126/wdoc85.htm|url-status=dead|title=History of the Stage Coach in the West|archive-date=August 28, 2015}}</ref> Првичното обвинение за вмешаноста на Док било почнато од неговата партнерка Мери Катерин „''Нослата Кејт''“ Хорони во една пијана расправија, потоа демантирала кога се отрезнила. Вајат подоцна сведочел во обид да остане чисто името на Док и да си помогне на самиот себе за следните избори за шериф, заминал кај Ајк Клентон и Френк МекЛори и им понудил дека ќе им ги даде парите од наградата за информација која водела до апсење на крадците. Според Ерп, и Френк МекЛори и Ајк Клентон се согласиле на ваквиот договор. Набргу, тројцата осомничени за нападот на кочијата биле убиени во различни инциденти. Клентон го обвинил Ерп дека кажал за нивниот договор или на брат му Морган или на Док Холидеј.<ref name="clantontestimony">{{cite web |url=http://www.law.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/earp/clantontestimony.html |title=Testimony of Ike Clanton in the Preliminary Hearing in the Earp Case |year=2005 |editor=Douglas Linder |access-date=January 13, 2011 |work=Famous Trials: The O. K. Corral Trial |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101215162354/http://www.law.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/earp/clantontestimony.html |archive-date=December 15, 2010}} From Turner, Alford (Ed.), ''The O. K. Corral Inquest'' (1992)</ref> ===Септемвриски грабеж на кочија=== Во меѓувреме, тензиите помеѓу Меклориеви и Ерпови се зголемиле со пресретнувањето на уште една кочија во Тумбстоун (8 септември), патничка кочија близу Бизби. Маскираните ограбувачи ги потресле патниците и биле препознаени по гласовите како [[Питер Спенс]] и [[Френк Стилвел]], бизнис партнер на Спенс кој бил отпуштен од канцеларијата на шерифот Беан (за неправилности во сметководството во собирањето данок).<ref name="WWOut">{{cite web|title=Wild West Outlaws and Lawmen Frank Stillwell|url=http://www.thewildwest.org/cowboys/wildwestoutlawsandlawmen/189-frankstillwell|website=thewildwest.org|access-date=November 19, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150920065839/http://www.thewildwest.org/cowboys/wildwestoutlawsandlawmen/189-frankstillwell|archive-date=September 20, 2015}}</ref> Спенс и Стилвел биле пријатели на МекЛориеви. Вајат и Вирџил Ерп јавале со група во потрага по ограбувачите од Бизби, додека трагале, Вајат забележал чудна трага од чизма. Кога проверил во работилница за поправање на чизми во Бизби дошло до идентификација на Стилвел, кој бил скорашен муштерија, а сметка во Бизби ги посочила двајцата Спенс и Стилвел. Стилвел бил пронајден со нови чизми кои одговарале на трагата. Стилвел и Спенс биле уапсени од замениците на шерифите, Брејкенриџ и Нејџел за грабеж на кочија, и подоцна според заменик шериф Вирџил Ерп за федерален престап и грабеж на пошта. Биле пуштени со кауција, но биле повторно уапсени од Вирџил за грабеж во Бизби по еден месец, 13 октомври. Весниците, меѓутоа, објавиле дека биле уапсени за друг грабеж на кочија на 8 септември близу Контеншн Сити. Се случила помалку од две недели пред престрелката кај О.К.Корал. Додека Вајат и Вирџил биле надвор од градот за сослушувањето на Спенс и Стилвел, Френк МекЛори се соочил со Морган Ерп, предупредувајќи го дека МекЛориеви ќе ги убијат Ерпови ако се обидат да ги уапсат Спенс, Стилвел или МекЛориеви уште еднаш. == Престрелката кај О.К. Корал == На [[26 октомври]] [[1881]], тензијата помеѓу Ерпови и „Каубоите“ ја надминала границата. Вирџил Ерп побарал Вајат Ерп и Док Холидеј да им се придружат него и на Морган Ерп во подготовките за престрелката. Двајцата станале заменици за оваа прилика. Вајат зборувал за неговите браќа Вирџил и Морган како „''шерифи''“ а тој делувал како „''заменик''“. Приближно околу 15 часот Ерпови продолжиле кон О.К. Корал каде што претходно се собрале „Каубоите“, со намера да се пресметаат со Ерпови.<ref name="wyatttestimony" /><ref name="lindenchron">{{cite web|last=Linder|first=Douglas|title=The Earp Trial: A Chronology|url=http://law2.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/earp/earpchronology.html|work=Famous Trials|year=2005|access-date=May 17, 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110816194624/http://law2.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/earp/earpchronology.html|archive-date=August 16, 2011}}</ref><ref name="vearptestimony">{{cite web|url=http://www.law.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/earp/vearptestimony.html|title=Testimony of Virgil Earp in the Preliminary Hearing in the Earp Case|access-date=February 6, 2011|year=2005|editor-first=Douglas|editor-last=Linder|work=Famous Trials: The O. K. Corral Trial|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110203142604/http://www.law.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/earp/vearptestimony.html|archive-date=February 3, 2011}}</ref> [[Ајк Клентон]], Били Клејборн и други каубои гореле за борба, а Ерпови и Холидеј биле решени да им ја пружат. Марта Џ. Кинг, која била во месарницата на Бауер на улицата Фремонт кога поминувале Ерпови, сведочела дека слушнала еден од Ерпови [Морган] како му вели на Док Холидеј, „''Да им покажеме''!“ на кое Холидеј одговорил, „''Важи''!“. Кога групата на Ерп стигнала помеѓу куќата на Харвуд и куќата на Флај, „каубоите“ се приближиле да ги пресретнат, па двете групи си застанале очи во очи на блиско растојание. Според еден сведок, Док Холидеј извлекол [[сачмарка]] и ја втурнал во стомакот на Френк МекЛори и се вратил неколку чекори наназад. Вирџил Ерп не помислувал на борба и го покажал тоа што го држел бастунот на Холидеј во десната рака. Тој им наредил на Каубоите да ги „''испразнат рацете''“. Но кога пиштолите беа извадени, морал да вика по своите луѓе „''Стој! Не мислам така''!“. Веднаш, настанало општо пукање. И покрај фалењето низ цел град дека ќе ги убие Ерпови или Док Холидеј на првата прилика, Ајк Клентон се испаничил кога почнало пукањето и паднал пред нозете на Вајат Ерп, покажувајќи дека не е вооружен. Вајат Ерп брзо го фрлил настрана и го свртел вниманието кон другите „каубои“, а Клентон истрчал до фотостудиото на Флај кое било во близина. Според жителите на Тумбстоун, Док Холидеј пукал прв, го погодил Френк МекЛори во стомакот, а Морган Ерп испукал веднаш по Холидеј, го погодил Били Клентон, најверојатно во десниот зглоб. Били се одржал на нозе и го префрлил пиштолот во другата рака, и возвратил со оган од левата рака. И двата истрела биле скоро исто време што не можело да се определи кој прв пукал. Потоа се јавил истрел од зад групата на Ерп од заседа од Ајк Клентон (од фотостудиото), Џони Беан или пријателот на Беан, Вил Ален, го привлекол вниманието на цела група на Ерп за неидентификуваниот каубој од заседа зад нив. Во оваа прилика, Том МекЛори пукнал од зад коњот каде се криел, го погодил Морган Ерп во грбот, но док Холидеј се приближил до коњот, бидејќи пиштолот со кој го застрелал Френк МекЛори го вратил на појасот, ги испразнил двете цевки од сачмарката на Вирџил во Том одблизу. Смртно ранет, Том МекЛори почнал да бега кон улицата Фремонт, каде и умрел. Пукањето продолжило, со Били Клентон и Френк МекЛори ранети. Или Били или Френк го погодил Вирџил во потколеницата, а Вирџил, иако погоден, го испукал следниот свој куршум кон Били Клентон. Френк и Док се изедначиле, Френк го погодил Док во левиот колк, но куршумот се одбил од кожниот појас на Док, се здобил само со модринка. Морган бил исправен и сѐ уште пукал, тој, Док и Вајат тројцата пукале кон Френк, и Морган и док мислеле дека го испукале смртоносниот истрел. Пукотницата продолжи и не заврши додека Били Клентон не падна на земја (најверојатно од куршумот во левата страна од градите). Со ова ја зголеми неговата репутација како „еден од најдобрите пиштолџии во земјата“. Според Џози Маркус, браќата Ерп рекле што е неопходно на сослушувањето спротивно од лагите на шерифот Џони Беан и Каубоите. Љубовницата на Вајат која подоцна му станала законска жена, ја потврдила вистината на Марта Џ. Кинг за зборовите на Морган и Док додека одела на пресметката. Сведочењето на Вајат било во пишана форма (било дозволено со закон, да се пополнат изјави без да има накрсно испрашување) па Вајат, не бил испрашуван накрсно. Вајат сведочел дека тој и Били ја почнале борбата откако Клентон и МекЛори ги повлекле пиштолите, па Вајат го застрелал Френк во стомакот, а Били пукал кон него и го промашил. Ниеден сведок не го оспорил сведочењето на вајат Ерп дека Ајк Клентон истрчал до него и покажувал дека е невооружен. На ова Вајат му одговорил, „Оди бори се или бегај!“. Оваа случка потврдила дека групата на Ерп немала намера да убива невооружени луѓе. Така, невооружениот Ајк Клентон ја избегнал престрелката неповреден, како и Били Клејборн. Вајат не бил погоден во престрелката, додека Док Холидеј, Вирџил Ерп и Морган Ерп биле погодени. Били Клентон, Том МекЛори и Френк МекЛори биле убиени. Били Клентон и Френк Мек Лори биле вооружени со пиштоли и појаси, ги искористиле да ги ранат Вирџил, Морган и Док. Не бил пронајден пиштол кај Том МекЛори по престрелката. Каубоите тврделе дека не бил вооружен, но некои од ерпови велат дека бил вооружен и дека испукал најмалку еден куршум од зад коњот. Некои докази наведуваат дека шерифот Џони Беан го тргнал неговото оружје од местото. Џози Маркус рекла дека некој го грабнал пиштолот откако Том го испуштил, најверојатно Џони Беан. Беан во своето сведочење изјавил дека неговиот претрес по оружјето на Том не бил темелен, и дека можно е Том да имал пиштол скриен под појасот покриен со неговата долга кошула и елек кои паѓале над неговите панталони. Во неговото сведочење, Вајат изјавил дека верувал дека МекЛори носел пиштол, но неговиот јазик укажува на двоумење. Истото е вистина и за сведочењето на Вирџил Ерп. Двајцата браќа Ерп оставиле просотр за контрадикторност, но никој не се двоумел дека Том бил убиен од Док Холидеј со сачмарка. === Од херои до обвинети === На [[30 октомври]], [[Ајк Клентон]] поднел обвинение за убиство против Ерпови и Холидеј. Вајат и Холидеј биле уапсени и донесени пред судот Велс Спајсер, додека Морган и Вирџил сѐ уште се опоравувале. Била одредена кауција од 10.000 долари по човек. Сослушувањето што требало да одлучи дали има докази за судење почнало на [[1 ноември]].<ref name="lindenchron" /><ref name="linderhome">{{cite web|last=Linder|first=Douglas|title=The O. K. Corral Trial|url=http://law2.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/earp/earphome.html|work=Famous Trials|year=2005|access-date=May 17, 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110720091740/http://law2.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/earp/earphome.html|archive-date=July 20, 2011}}</ref> Првите сведоци биле Били Ален и Беан. Ален сведочел дека Холидеј го испукал првиот куршум и дека и вториот дошол од групата на Ерпови, додека на Били Клентон рацете му биле во вис. Потоа Беан сведочел дека слушнал како Били Клентон вели „''Не ме пукај. Не сакам да се борам''“. Тој исто така сведочел дека Том МекЛори го откопчил палтото за да покаже дека не е вооружен и дека првите два истрела биле испукани од групата на Ерпови. Беан изјавил дека мислел дека и следните три истрела дошле од групата на Ерпови. Погледите на Беан го свртеле јавното мислење против браќата Ерп. Неговото сведочење опишало многу поразлична престрелка оод таа во весниците.<ref name="hearing">{{cite web |url=http://law2.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/earp/earphome.html |title=The Earp-Holliday Trial |first=Douglas |last=Linder |year=2005 |access-date=February 25, 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110224022537/http://law2.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/earp/earphome.html |archive-date=February 24, 2011}}</ref> По сведочењето на Ален и Беан и сведочењето на неколку други сведоци, одлуката паднала на судијата Џон Хенри. По сите аргументи, судијата пресудил да бидат однесени во затвор. Јавниот обвинител имал силен случај. Неколку сведоци сведочеле дека Том МекЛори не бил вооружен, дека на Били Клентон рацете му биле во вис и дека МекЛориеви не биле бељаџии. Тие опишале дека Клентон и Том МекЛори биле незаслужно малтертирани и тепани од Ерпови на денот на престрелката. Ерпови и Холидеј веќе сигурно ќе биле осудени ако Ајк Клентон ненамерно не ги спасел. Сведоштвото на Клентон ја повторило приказната дека биле малтретирани од Ерпови и Холидеј ноќта пред престрелката.<ref name="behantestimony">{{cite web|url=http://www.law.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/earp/behantestimony.html|title=Testimony of John Behan in the Preliminary Hearing in the Earp-Holliday Case|access-date=February 7, 2011|editor-first=Douglas|editor-last=Linder|work=Famous Trials: The O. K. Corral Trial|year=2005|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101215162316/http://www.law.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/earp/behantestimony.html|archive-date=December 15, 2010}} From Turner, Alford (Ed.), ''The O. K. Corral Inquest'' (1992)</ref><ref name="Blaze">{{cite web|last1=Morey|first1=Jeff|title="Blaze Away!" Doc Holliday's Role in the West's Most Famous Gunfight|url=http://www.tombstonehistoryarchives.com/blaze-away!-doc-holliday%E2%80%99s-role.html|website=tombstonehistoryarchives.com|access-date=November 19, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117215750/http://www.tombstonehistoryarchives.com/blaze-away!-doc-holliday%e2%80%99s-role.html|archive-date=November 17, 2015}}</ref> Повтори дека првите истрели дошле од Холидеј и Морган и дека следните биле исто така од групата на Ерпови. Потоа во накрсното испрашување, Клентон кажал приказна која водела до престрелката која немала смисла. Кажал за грабежот на кочијата во Бенсон и парите кои всушност не биле украдени. Ајк тврдел дека Холидеј, Морган, Вајат и Вирџил Ерп му се довериле нему секој посебно за нивните улоги во заташкувањето на случајот со грабежот на кочијата во Бенсон и дека дозволиле грабнувачите да избегаат. Кога завршил Ајк со сведочењето целиот случај на обвинителството станал сомнителен. Првиот сведок на одбраната бил Вајат Ерп. Тој прочитал претходно подготвена изјава за проблемите на Ерпови со Меклориеви и Клентонови, објаснил зошто сакале да ги разоружаат Каубоите, и тврдел дека пукале во самоодбрана. Бидејќи се изјавил во пишана форма, обвинителот немал право да го испрашува накрсно. Откако одбраната најде сомнежи во случајот на обвинителството, судијата дозволи Вајат и Холидеј да се вратат во нивните домови на време за Денот на Благодарноста. Два сведока, неутрални, дале клучни докази што довело до ослободување на Ерпови и Холидеј. Една од нив била кројачката на фустани, Ади Бурленд, која ја гледала борбата од нејзинита соба преку улицата Фремонт од куќата на Флај. Сведочела дека од самиот старт двете групи се соочиле, пукањето било од двете страни, никој не држел раце горе, и дека не видела никој да падне. Ова неутрално сведочење ги поништи сведочењата на шерифот Беан, Ајк Клентон и другите каубои кои сведочеле. Другиот сведок бил судијата Џ.Х. Лукас од основниот суд во Кошајз Каунти, Територија на Аризона, чија канцеларија била на 60 метри од престрелката. Сведочењето на Лукас ги потврдело зборовите на Ади Бурленд, дека Били Клентон стоел на нозе и пукал. Кога паднал на земја пукањето престанало. Судот пресудил дека обвинетите делувале според законот (бидејќи Холидеј и Вајат биле поставени заменици од страна на Вирџил), на ред била поротата да ја разгледа пресудата<ref name="spicerdecision">{{cite web|title=Decision of Judge Wells Spicer after the Preliminary Hearing in the Earp-Holliday Case|url=http://law2.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/earp/spicerdecision.html|access-date=February 6, 2011|year=2005|editor-first=Douglas|editor-last=Linder|work=Famous Trials: The O. K. Corral Trial|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110816194502/http://law2.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/earp/spicerdecision.html|archive-date=August 16, 2011}} From Turner, Alford (Ed.), ''The O. K. Corral Inquest'' (1992)</ref>. Вирџил Ерп бил критикуван за изборот на заменици, но никакви закони не биле прекршени. Иако Ерпови и Холидеј биле слободни, нивната репутација била срушена. Симпатизерите на каубоите (мал број) во Тумбстоун гледале во Ерпови крадци и убијци и најавиле одмазда<ref name="Linde">{{cite web|last1=Linder|first1=Douglas O.|title=The Earp-Holliday Trial: An Account|url=http://law2.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/earp/earpaccount.html|access-date=November 19, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151104142300/http://law2.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/earp/earpaccount.html|archive-date=November 4, 2015}}</ref>. На 16 декември, поротата одлучила да не и противречи на првобитната пресуда. === Одмазда на каубоите === На [[28 декември]], додека шетал низ салуни по улицата Ален, Вирџил бил нападнат со [[сачмарка]]. Левата рака и рамото му се здобиле со повреда. Капата на Ајк Клентон била најдена зад зградата на улицата Ален од каде било пукано. Вајат побарал од шерифот Кровли Дејк да биде назначен како заменик шериф со можност да постави негови заменици. Дејк го одобрил ова. Во средината на јануари, Вајат ги продал акциите од коцкарницата ''Ориентал'' кога Рикабо го продал салунот на Милт Џојс. На [[2 февруари]] [[1882]], Вајат и Вирџил, им се смачило од критиките кон нив, му ги понудиле своите оставки на Дејк, кој не сакал да ги прифати. Истиот ден, Вајат му пратил порака на [[Ајк Клентон]] во која му порачал да си ги решат недоразбирањата. Клентон одбил. Исто така истиот ден, Клентон бил ослободен од обвиненијата за пукањето во Вирџил Ерп, кога одбраната донела седум сведоци кои сведочеле дека Клентон бил во Чарлстон за време на пукањето. По театарска претстава на [[18 март]], Морган Ерп бил убиен од човек кој пукал од темна уличка. Морган бил погоден во долниот дел од грбот додека вториот истрел го погодил ѕидот над главата на Вајат. Фаталниот истрел го турнал Морган земја пред ходникот. Дошол доктор и го пренеле од ходникот на кревет. Убиецот избегал во темнината, Морган умрел 40 минути подоцна.<ref name="wgbh" /> === Одмазда на Ерп === Засновано на сведочењето на жената на Пит Спенс, Мариета, за истрагата за убиството на Морган, поротата заклучила дека Спенс, Стилвел, Федерик Бод и Флорентино „''Индијанецот Чарли''“ Круз биле главните осомничени за убиството на Морган Ерп. Спенс сам се предал за да биде позаштитен во затворот на Беан. Во недела, 19 март, ден по убиството на Морган, Вајат, брат му Џејмс и група пријатели го однеле телото на Морган на железничка станица во Бенсон. Го качиле телото на Морган на воз заедно со Џејмс, да го однесе до семејниот дом во Колтон, Калифорнија. Таму, жена му на Морган чекала да го закопа. Следниот ден, Вирџил и неговата жена Али биле безбедно испратени од Тумбстоун. Вајат разбрал дека возовите што заминувале од Бенсон биле набљудувани во Тускон, да се однесе инвалидниот Вирџил во Тускон било тешко. Вајат, Ворен Ерп, Холидеј, Турки Крик Џек Џонсон и Шерман МекМастерс ги однеле Вирџил и Али во воз во Бенсон, ги оставиле нивните коњи во Контеншн Сити и се качиле со Вирџил. Кога возот застанал во Тускон во темницата, се слушнал истрел. Телото на Френк Стилвел било најдено сабајлето на шините. Што барал Стилвел близу возот на Ерпови никогаш не е објаснето. Ајк Клентон го влошил неговиот случај кога кажал дека тој и Стилвел имале некои проблеми со законот и слушнале дека иделе Ерпови да го убијат Стилвел. Според Клентон, Стилвел исчезнал од хотелот, бил пронајден подоцна неколку блока подалеку на шините. Вајат, многу години подоцна, во биографијата на Флуд, вели дека неговата група ги видела Стилвел и Клентон на шините со оружје и дека тој го убил Стилвел. По убиството на Стилвел во Тускон и откако го испратиле возот со Вирџил во Калифорнија, групата на Ерп одела пеш. Сакале да фатат воз од Бенсон за до Контеншн Сити, за да отидат во Тумбстоун на пладне следниот ден (21 март). Станале барани, бидејќи убиството на Стилвел се поврзало со групата на Ерп, биле издадени налози за апсење на петмина од групата на Ерп. Го игнорирале Џони Беан биле придружени и од Тексас Џек Вермилион, групата на Ерп одјавала од градот вечерта. На 22 март, групата на Ерп одјавала до шумската куќичка на Пит Спенс на планините Драгун, го барале Спенс. Сакале да добијат сведоштво за убиството на Морган. Спенс бил во затвор, но во куќата го нашле Флорентино Круз. Ерп му кажал на својот биограф Лејк дека го натерал Круз да признае дека гледал како Стилвел, Хенк Свилинг, Кадравиот Бил и Џони Ринго го убиле Морган. По „''исповедувањето''“ Вајат и другите го убиле Круз. Два дена подоцна, во Ајрон Спингс, групата на Ерп, барајќи средба со курир налетале на група каубои водени од Кадравиот Бил Вилијам Брошус. Според Вајат, скокнал од коњот да се бори, кога забележал дека неговата група се повлекува, го оставила него сам. Кадравиот Бил и Вајат си размениле неколку истрели од сачмарки. Кадравиот Бил бил погоден во градите од сачмарката на Вајат и паднал и умрел. Вајат избегнал неколку истрели од групата на Бил додека се качил на коњот и не бил погоден. За време на борбата, уште еден каубој Џони Барнс се здобил со фатални рани. Групата на Ерп останала неповредена и ги поминала следните две недели во јавање кон Тумбстоун. На крајот кога им станало јасно дека групата на Беан нема да се бори со нив, ниту дека можат да се вратат во градот, решиле да одјаваат од територијата засекогаш. Во средината на април 1882, Вајат Ерп ја напуштил Територијата на Аризона. == Живот по Тумбстоун == [[Податотека:Wyatt Earp gun Red Dog Juneau.jpg|thumb|left|220px|Пиштолот на Ерп во Аласка]] По убиството на Кадравиот Бил, Ерпови ја напуштиле [[Аризона]] и заминале за [[Колорадо]].<ref name="Invent">{{cite book|last=Barra|first=Allen|title=Inventing Wyatt Earp: His Life and Many Legends|url=https://archive.org/details/inventingwyattea00barr|url-access=registration|year=1998|publisher=Carroll & Graf|location=New York|isbn=978-0-7867-0685-3|edition=paperback}}</ref> Шерман Мекмастерс им се придружил за Колорадо, спротивно од филмот Тумбстоун каде е убиен по наредба на [[Џони Ринго]]. На една пауза во Албакерки, Ново Мексико, Вајат и Холидеј имале расправија, но останале во добри односи. Груапата се разделила, Холидеј се упатил кон Пуебло па потоа [[Денвер]]. Ерпови и Тексас Џек кампувале надвор од [[Гунисон]], Колорадо, каде останале тивки и ретко оделе по намирници во градот. Повремено, Вајат играл ''фараон'' во локалниот салун. Се што поседувал Вајат во Тумбстоун било продадено за да се платат даноците. Вајат и Ворен му се придружиле на Вирџил во [[Сан Франциско]] во [[1882]]. Таму, Вајат ја обновил романсата со Џози Маркус, некогашна љубовница на Беан и веројатно законска жена. Во меѓувреме, законската жена на Вајат, Мети, поранешна проститутка и зависничка од лауданум (иако нејзината зависност не е потврдена, нејзината смрт е предизвикана од предозирање со лауданум според смртниот извештај), го чекала во Колтон но сфатила дека нема да се врати. (Вајат и ја оставил на Мети куќата кога си заминал од Тумбстоун) Ерп го напуштил Сан Франциско со Џози во [[1883]], а таа станала негова партнерка во наредните 46 години. Иако немало потврда за брак, се претставувале како сопруг и сопруга, што било и доволно за Стариот Запад за заедница (и денес е исто во некои западни држави како Колорадо). Ерп и Маркус се вратиле во Гунисон каде се населиле, а Ерп продолжил да води играчница за фаро. Ерп, многу години подоцна, тврдел дека Хој сакал да го убие по завет на [[Роберт Рајт]], со кој имал расправија. Ерп рекол дека караницата меѓу него и Рајт почнала кога Ерп го уапсил Боби Рејчалс, кој застрелал германски свирач. Според Ерп, Рајт сакал да го бојкотира апсењето бидејќи Рејчалс бил еден од најголемите финансиски придонесувачи за економијата во Доџ Сити. Во 1883, Ерп се вратил, заедно со Бет Мастерсон, во Доџ Сити да му помогнат на пријател да се справи со корумпиран градоначалник. Познатата Војна во [[Доџ Сити]] почнала кога градоначалникот на Доџ Сити сакал да му го упропасти бизнисот на Лук Шорт а потоа да го избрка од градот. Шорт му се пожалил на Мастерсон, кој го контактирал Ерп. Додека Шорт дискутирал со гувернерот Џорџ Вашингтон Глик во Канзас Сити, Ерп се појавил со Џони Милсап, „''Сачмарката''“ Џон Колинс, Тексас Џек Вермилион и Џони Грин. Тие оделе по главната улица до салунот на Шорт каде биле назначени за заменици од страна на „Прериското Куче“ Дејв Мероу. Градскиот Совет понудил договор да му дозволат на Шорт да се врати по 10 дена откако ќе си ги среди работите, но Ерп го одбил договорот. Кога Шорт се вратил, немало сила која можела да го избрка. Салунот на Шорт се отворил повторно, а Војната во Доџ Сити завршила без ниту еден испукан куршум. Ерп ја поминал следната декада во водење салуни и издавање на коцкарски лиценци и во инвестирање во рудниците во Колорадо и Ајдахо, со застанувања во неколку рударски гратчиња. Во 1884, Ерп и двајца помали браќа влегле во капиталот на Мареј-Игл рудникот во Ајдахо. За шест месеци нивните акции згаснале, па го напуштиле Мареј-Игл. Во 1886, Ерп и Џози се преселиле во Сан Диего и останале таму четири години. Ерп водел неколку коцкарници во градот и се занимавал со недвижнини. HИсто така судел во борби за титула и во трки со коњи. На 3 јули, 1888, Мети, која секогаш се сметала за жена на Вајат, извршила самоубиство во Пинал, Територијата на Аризона, со земање на голема доза лауданум. Ерпови се вратиле во Сан Франциско за време на 90-тите за Џози да биде поблиску до семејството а Вајат до неговото ново работно место, управник на штала за коњи во Санта Роса. Летото 1896, Ерп ги напишал своите мемоари со помош на измислен писател (Флуд). На 3 декември, 1896, Ерп бил судија на важен бокс натпревар. За време на борбата Боб Фитцсимонс, кој бил во преднос, добил низок удар од Том Шарки. Ерп прогласил победа за Шарки и бил обвинет за местење. Фитцсимонс ставил забрана на парите од наградата додека судот не одлучи кој бил вистинскиот победник. Судијата одлучил дека случај на борба, а згора на тоа и со награда, била нелегална во Сан Франциско, па судот не можел да одлучи кој е победникот. Есента 1897, Ерп и Џози се придружиле на златната треска во Алјаска, а следните неколку години Ерп водел неколку салуни и издавал коцкарски лиценци во Ном. Додека живееле во Алјаска, Ерп можно е да го запознал и да се спријателил со Џек Лондон. Меѓутоа, ова е под знак прашалник, зошто Лондон учествувал во златната треска во Клондајк во 1897, а златната треска во Ном се случила неколку години подоцна иако Лондон е познат по тоа дека бил насекаде. Контроверзноста го следела насекаде Ерп и тој бил уапсен неколкупати за некои мали прекршоци. До 1906, Ерп и Џози се населиле во градот Видал во пустината Соноран во Калифорнија каде имал акции во рудници за злато и бакар близу планините Випл. Ерп се преселил во Холивуд, каде се запознал со неколку познати и некои што потоа ќе станат познати глумци од различни филмови. На сетот на еден филм, запознал млад реквизитар кој подоцна ќе стане Џон Вејн. Вејн подоцна ќе му признае на Хју Обрајан дека ја базирал својата слика како вестерн човек од законот според разговорите со Ерп. Еден од пријателите на Ерп во Холивуд бил Вилијам С. Харт, многу позната ѕвезда каубој тоа време. Во раните 20-ти, Ерп служел како заменик шериф во Сан Бернандино Каунти, Калифорнија. Вајат Ерп умрел дома во малиот апартман на Ерпови 4004 В на 17-та улица, во Лос Ангелес, од хронична циста (некои извори велат рак на простатата) на 13 јануари, 1929 на 80-годишна возраст. Вестерн глумците Вилијам С. Харт и Том Микс присуствувале на погребот. Неговата жена Џози била премногу погодена од жал што не можела да присуствува. Џози го кремирала телото на Вајат и го закопала пепелот во земјиште на семејството Маркус на ридовите на Вечноста, еврејски гробишта (Џози била еврејка) во Колма, Калифорнија. Кога таа умрела во 1944, нејзината пепел била закопана до на Вајат. Оригиналната надгробна плоча била украдена во 1944 но била заменета со нова. == Филмови и телевизија == === Филмови и телевизиски серии кои ја портретираат легендата за Ерп === • ''Frontier Marshal''' (1934)–Првата филмска адаптација на романот на Лејк за Ерп. Ликот на Ерп, кој го глуми Џорџ О’Брајан, е преименуван во „Мајкл Ерп“. • ''Frontier Marshal'' (1939)–со Рендолф Скот. • ''Tombstone, the Town Too Tough to Die'' (1942)–со Ричард Дикс. • ''My Darling Clementine'' (1946)–со Хенри Фонда во режија на Џон Форд. • ''Wichita'' (1955)–соЏоел МекКри. • ''The Life and Legend of Wyatt Earp'' (1955–1961)–телевизиска серија со Хју О’Брајан како Вајат Ерп. • ''Gunfight at the O.K. Corral'' (1957)–со Барт Ланкастер. • ''Hour of the Gun'' (1967)–со Џејмс Гарнер во првите два филма со гарнер како Ерп. • ''Doc (movie)'' (1971)–ја раскажува приказната за Престрелката кај О.К. Корал од гледна точка на Док Холидеј. Стејси Кич го глуми Док а Харис Јалин го глуми Вајат. • ''Tombstone'' (1993)–со Курт Расел. • ''Wyatt Earp'' (1994)–со Кевин Костнер. === Други филмови и телевизиски епизоди кои ја користеле легендата за инспирација === • ''Law and Order'' (1932)–филм со Волтер Хјустон како Фрејм Џонсон, лик инспириран од Вајат Ерп. • ''Dodge City'' (1939)–филм со Ерол Флин како Вејд Хатон, инспириран од Вајат Ерп. • ''Winchester '73'' (1950)–филм со Џејмс Стјуарт кој добива пушка Винчестер која е украдена . Вил Гир го игра Вајат Ерп. • ''Gun Belt'' (1953)–филм за одметникот Били Ринго. • ''Masterson of Kansas'' (1954)–филм за Бет Мастерсон. • ''Badmans Country'' (1958)–Пет Герет има проблеми со бандата на Буч Кесиди и го вика Вајат Ерп. • ''Alias Jesse James'' (1959)–комедија со Боб Хоуп, со појавување на Хју О’Брајан како Ерп. • ''Warlock'' (1959)–вестерн филм со Ричард Видмарк, Хенри Хонда и Ентони Квин. Ликовите на Хонда и Квин се засновани на Ерп и Док Холидеј. • ''The Secret World of Eddie Hodges'' (1960)–мјузикл. • ''Cheyenne Autumn'' (1964)–вестерн на Џон Форд каде се појавува Ерп неповрзано со филмот, игран од Џејмс Стјуарт. • ''Sfida a Rio Bravo'' (1965)–филм со Гај медисон како Ерп. • ''The Gunfighters'' (1966 епизода Доктор Ху) • ''Spectre of the Gun'' (1968 епизода од Ѕвездени Патеки)–Персоналот на Ентерпрајз се приморани да ја играат улогата на бандата на Клентонови како во истиот инцидент во Тумбстоун. Во оваа верзија, Ерп (Рон Собл) и неговите луѓе се опишани како криминалци. Членот на глумечката екипа на Ѕвездени Патеки Дефорест Кели претходно го портретирал Морган Ерп вофилмот од 1957, Gunfight at the O.K. Corral. • ''Which Way to the OK Corral?'' (1971 епизода од Алијас Смит и Џонс) со Камерон Мичел како Вајат Ерп и Бил Флечер како Док Холидеј • ''I Married Wyatt Earp'' (1983)–телевизиска драма заснована на (наводните) мемоари на Џозефин Маркус Ерп, играна од Мери Озмонд. • ''Sunset'' (1988)–Том Микс (Брус Вилис) и Вајат Ерп (Џејмс Гарнер во неговиот втор филм како Ерп) се здружуваат за да решат убиство на доделувањето на оскарите во 1929 во Холивуд (кои се одржале неколку месеци по смртта на Вајат) • ''An American Tail: Fievel Goes West'' (1991) – анимиран филм со старо полициско куче со име Вајли Барп, со гласот на Џејмс Стјуарт. • ''The Gambler Returns: The Luck of the Draw'' (1991)–ТВ филм со Кени Роџерс како Коцкарот. Хју О’Брајан се појавува како Вајат Ерп. • ''Young Indiana Jones and the Hollywood Follies'' (1994) – Тв филм со Шон Патрик Фланери. Лео Гордон во својата последна улога се појавува како остарен Вајат Ерп, како консултант за вестерн филмови. • ''Shanghai Noon'' (2000) – филм кој не е за вајат Ерп, но на крајот ликот на Овен Вилсон признава дека неговото вистинско име е Вајат Ерп, откако станува шериф. • ''Deadwood'' (2006)–вајат и брат му Морган се појавуваат во две епизоди од третата сезона. Вајат е игран од Гејл Харолд. == Поезија == Во долгата наративна поема Wyatt Earp in Dallas, 1963 од Стив МекКејб, Ерп добива пророштво од затвореник кој ги предвидува измислувањето на телевизијата и атентатот на претседателот Кенеди. Ерп, мотивиран од ова пророштво, патува низ времето во Далас да го спречи атентатот на Кенеди. === Изрека за Ерп === „''Ниеден човек не може да има по верен пријател од Вајат Ерп, ниту поопасен непријател''“. – Бет Мастерсон. == Поврзано == * [[Док Холидеј]] ==Белешки== {{notelist}} == Наводи == {{наводи}} ==Извори== <!--Please add only MAJOR works and provide ISBN numbers for ease of reference.--> {{Refbegin|30em}} *Barra, Allen. ''Inventing Wyatt Earp: His Life and Many Legends''. New York: Carroll & Graf Publishers, 1998. {{ISBN|0-7867-0685-6}} *Boessenecker, John. ''Ride the Devil's Herd: Wyatt Earp's Epic Battle Against the West's Biggest Outlaw Gang''. New York: Hanover Square Press, 2020.{{isbn missing|date=March 202}} *Boyer, Glenn. ''I Married Wyatt Earp: The Recollections of Josephine Sarah Marcus Earp''. Tucson, AZ: University of Arizona Press, 1976. {{ISBN|0-8165-0583-7}} *Chaput, Don. ''The Earp Papers: In a Brother's Image''. Encampment, Wyoming: Affiliated Writers of America, 1994. {{ISBN|1-879915-10-3}} *DeMattos, Jack. ''The Earp Decision''. College Station, TX: Creative Publishing Company, 1989 {{ISBN|0-932702-47-3}} *Dolph, Jerry and Randall, Arthur. ''Wyatt Earp and Coeur d' Alene Gold!: Stampede to Idaho Territory''. Post Falls, Idaho: Eagle City Publications, 1999. {{ISBN|0-9671058-0-3}} *Earp, Wyatt S. "How Wyatt Earp Routed a Gang of Arizona Outlaws". ''San Francisco Examiner''{{snd}}Sunday, August 2, 1896. *Earp, Wyatt S. "Wyatt Earp Tells Tales of the Shotgun-Messenger Service". ''San Francisco Examiner''{{snd}}Sunday, August 9, 1896. *Earp, Wyatt S. "Wyatt Earp's Tribute to Bat Masterson, the Hero of 'Dobe Walls". ''San Francisco Examiner''{{snd}}Sunday, August 16, 1896. *Erwin, Richard E. ''The Truth About Wyatt Earp''. Carpinteria, CA: The O.K. Press, 1992. {{ISBN|0-9633930-0-6}} *Fattig, Timothy W. ''Wyatt Earp: The Biography''. Honolulu, Hawaii: Talei Publishers, 2005. {{ISBN|0-9631772-8-1}} *Gatto, Steve. ''The Real Wyatt Earp: A Documentary Biography''. Silver City, NM: High-Lonesome Books, 2000 {{ISBN|0-944383-50-5}} *Marks, Paula Mitchell. ''And Die in the West: The Story of the O.K. Corral Gunfight''. New York: William Morrow and Company, Inc., 1989. {{ISBN|0-671-70614-4}} *{{Cite book |last=Lubet |first=Steven |author-link=Steven Lubet |title=Murder in Tombstone: the Forgotten Trial of Wyatt Earp |year=2004 |publisher=Yale University Press |location=New Haven, CT |isbn=978-0-300-11527-7 |pages=288 |url=https://archive.org/details/murderintombston00lube |url-access=registration |access-date=November 29, 2011}} *Masterson, W.B. (Bat). "Famous Gun Fighters of the Western Frontier: Wyatt Earp". ''Human Life'', Vol. 4, No. 5, February 1907.{{isbn missing|date=March 202}} *Palenske, Garner A. ''Wyatt Earp in San Diego''. Santa Ana, CA: Graphic Publishers, 2011. {{ISBN|978-1-882824-41-0}} *Reidhead, S. J. ''Travesty: Frank Waters Earp Agenda Exposed''. Roswell, NM: Jinglebob Press, 2005. {{ISBN|1-892508-13-3}} *Shillingberg, William B. ''Wyatt Earp & the "Buntline Special" Myth''. Tucson, AZ: Blaine Publishing Company, 1976. *Stephens, John Richard. ''Wyatt Earp Speaks!'' New York: Fall River Press, 1998. {{ISBN|978-1-4351-1205-6}} *Tefertiller, Casey. ''Wyatt Earp: The Life Behind the Legend''. New York: John Wiley & Sons, 1997. {{ISBN|0-471-18967-7}} *Turner, Alford E. "The Lake-Earp Letters". ''Tombstone Epitaph National Edition'', Vol. 4, No 1. May 1977. *Turner, Alford E. ''The Earps Talk''. College Station, TX: Creative Publishing Company, 1980. {{ISBN|0-932702-05-8}} *Turner, Alford E. ''The OK Corral Inquest''. College Station, TX: Creative Publishing Company, 1981. {{ISBN|0-932702-16-3}} *{{cite journal |title=The Life and Times of Wyatt Earp |volume=Special Historical Edition |journal=[[The Tombstone Epitaph]] |date=2018 |location=Tombstone, AZ|issn=1940-221X}} {{refend}} == Надворешни врски == *{{IMDb name|1991141}} *[http://www.shapell.org/btl.aspx?2745904 Wyatt Earp Rare Original Letters] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111117072821/http://www.shapell.org/btl.aspx?2745904 |date=November 17, 2011 }} *[https://www.history.com/this-day-in-history/wyatt-earp-dropped-from-wichita-police-force "This Day in History: April 19, 1876: Wyatt Earp dropped from Wichita police force,"] (summary biography of Earp), History.net *[http://www.americancowboychronicles.com/2017/05/wyatt-earp-in-news-1870-to-1880.html "Wyatt Earp -- In The News 1870 to 1880"], May 12, 2017, ''The American Cowboy Chronicles,'' (summary biography of Earp, with newspaper quotes about him, from his era.) {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Родени во 1848 година]] [[Категорија:Починати во 1929 година]] [[Категорија:Полиција]] lwcnz1rdykt23pnhgv65hh3icpo1yn5 0 200604 5606161 5562122 2026-08-07T21:59:26Z Carshalton 30527 5606161 wikitext text/x-wiki {{Infobox Football biography-retired | playername = Жозе Моурињо | image = [[File:José Mourinho 20250206 (1).jpg|250px|]] | caption = Мурињо со [[ФК Фенербахче|Фенербахче]] во 2025 | fullname = Жозе Марио дош Сантош Моурињо<br>Феликс<ref name="Inter2010"/> | dateofbirth = {{birth date and age|1963|1|26|df=y}}<ref name="Inter2010"/> | cityofbirth = [[Сетубал]] | countryofbirth = [[Португалија]] | nationality = {{flagsport|POR}} [[Португалија]] | height = {{height|m=1.79}}<ref name="Inter2010">{{cite web | url=http://www.inter.it/it/squadra/allenatore | title = José Mourinho | archive-url=https://web.archive.org/web/20100503053209/http://www.inter.it/it/squadra/allenatore | archive-date=3 May 2010 | publisher=Inter Milan |access-date=1 October 2025 |language=Italian |url-status=dead }}</ref> | position = {{Football/MF}} | currentclub = {{Fb team Benfica}} (тренер) | years1 = 1980–1982 |clubs1 = {{Fb team Rio Ave}} |caps1 = 0 |goals1 = 0 | years2 = 1982–1983 |clubs2 = {{Fb team Belenenses}} |caps2 = 0 |goals2 = 0 | years3 = 1983–1985 |clubs3 = {{симбол2|600px solid HEX-8E3145.svg}} [[ФК Сесимбра|Сесимбра]] |caps3 = 35 |goals3 = 1 | years4 = 1985–1987 |clubs4 = {{симбол2|600px pentasection vertical Black White.svg}} Комерсио де Индустрија |caps4 = 27 |goals4 = 8 | manageryears1 = 1994–1996 |managerclubs1 = {{Fb team Porto}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Асистент)</small> | manageryears2 = 1996–2000 |managerclubs2 = {{Fb team Barcelona}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Асистент)</small> | manageryears3 = 2000 |managerclubs3 = {{Fb team Benfica}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Асистент)</small> | manageryears4 = 2000 |managerclubs4 = {{Fb team Benfica}} | manageryears5 = 2001–2002 |managerclubs5 = {{Fb team Uniao Leiria}} | manageryears6 = 2002–2004 |managerclubs6 = {{Fb team Porto}} | manageryears7 = 2004–2007 |managerclubs7 = {{Fb team Chelsea}} | manageryears8 = 2008–2010 |managerclubs8 = {{Fb team Inter}} | manageryears9 = 2010–2013 |managerclubs9 = {{Fb team Real Madrid}} | manageryears10 = 2013–2015 |managerclubs10 = {{Fb team Chelsea}} | manageryears11 = 2016–2018 |managerclubs11 = {{Fb team Manchester United}} | manageryears12 = 2019–2021 |managerclubs12 = {{Fb team Tottenham}} | manageryears13 = 2021–2024 |managerclubs13 = {{Fb team Roma}} | manageryears14 = 2024–2025 |managerclubs14 = {{Fb team Fenerbahce}} | manageryears15 = 2025–2026 |managerclubs15 = {{Fb team Benfica}} }} '''Жозе Марио дош Сантош Моурињо Феликс''' ({{langx|pt|José Mário dos Santos Mourinho Félix}}; роден на {{роден на|26|јануари|1963}} година, во [[Сетубал]]) или само '''Жозе Мурињо''' — [[Португалија|португалски]] [[Тренер|фудбалски тренер]] и поранешен [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]]. Во моментов ја води екипата на {{Fb team (N) Benfica}}. Познат е по прекарот '''Посебниот''', којшто самиот си го измислил, подоцна прифатен и од британските медиуми. За многу експерти, играчи и тренери Моурињо е еден од најдобрите тренери во фудбалската историја. Синот на португалски голман [[Жозе Феликс Мурињо]], Мурињо започнал како играч но немал ветувачка кариера и затоа се префрлил на менаџерството. По некое време работејќи како помошник менаџер и тренер на младинците во раните деведесетти, станал преведувач за [[Боби Робсон]]. Тука, Мурињо научил многу од тренерот ветеран работејќи со него за [[Спортинг Лисабон]] и [[Порто]] во Португалија, пред да го следи во шпанскиот клуб Барселона. Тој останал во каталонскиот клуб и по заминувањето на Робсон, работеше со неговиот наследник [[Луис ван Гал]]. Почнал да се фокусира на тренерството и импресирал со неговите кратки но успешни менаџерски периоди во [[Бенфика]] и [[Леирија]]. Се врати во [[Порто]] во 2002 година, овој пат како главен тренер, и за кратко време успеа да освои три титули, победувајќи во [[Премиера Лигата]], Купот на Португалија и [[Уефа Купот]] во 2003 година. Уште поголеми успеси имаше во 2004 година кога Мурињо го предводеше тимот до врвот на табелата за вторпат и ја освои престижната [[УЕФА Лига на Шампиони]]. Следната година Мурињо се пресели во [[Челзи]] и освои двапати по ред за освои англиската [[Премиер Лига]] во 2005 година и 2006 година меѓу кои и други домашни почести. Често беше критикуван за неговата директност, но неговите посетители во Челзи и Порто го направија еден од најдобрите фудбалски менаџери, исто и од неговите благородници и пресот. Последователно, беше прогласуван за најдобар менаџер во светот од [[IFFHS]] за сезоните 2004-2005 и 2005-2006. По наводното испаѓање од хиерархијата на [[Челзи]], се пресели во италијанската [[Серија А]] , потпишувајќи три годишен договор со [[Интер]] во средината на 2008 година. Во рок од три месеци ја освои првата италијанска почест, Супер Купот на Италија и ја заврши првата сезона во Интер со три титули, Италијанската Сериа А, [[Супер Купот на Италија]] и УЕФА Лигата на Шампиони, и така стана третиот менаџер во историјата кој има освоено две титули во УЕФА Лигата на Шампиони со две различни екипи по [[Ернст Хапел]] и [[Отмар Хиѕвилд]]. Поради овие достигнувања повторно беше прогласен за најдобар менаџер од ИФФИС за сезоната 2009-10, и првата [[ФИФА Златна Топка]] за најдобар менаџер во 2010 година. На 28 мај 2010 година, неговото назначување за менаџер на [[Реал Мадрид]] беше потврдено, потпишувајќи четиригодишен договор. Од многу денес Мурињо се смета за најдобриот менаџер. Во април 2010 година, додека сè уште беше во [[Интер]], пред вториот натпревар од полуфиналето, [[Жозеп Гвардиола]] рече: "Во поглед на најдобрите менаџери во светот, кога го споредуваше Жозе Мурињо со [[Алекс Фергусон]], [[Арсен Венгер]] и [[Фабио Капело]], тој е сè уште многу млад. Но дури и на негова возраст, титулата најдобар менаџер е е многу силен случај за него. Тоа е вистината." Легендарниот повеќекратен Светски Шампион во Шах и поранешен бр. 1 играч во шах, мајсторот [[Гари Гаспаров]], го искористи португалскиот тренер како пример за стратегија и водство на прес конференцијата во февруари 2011 година, и рече: "Тој којшто покажува такви добри резултати со неколку екипи како што е случајот со Жозе Мурињо, мора да биде голем филозоф и стратегист". Познатиот Северно американски спортки магазин, [[Спортс Илустрејтед]], во март 2011 година објави извештај, спроведен од Грант Вал, во кој Мурињо е опишан како еден од најдобрите тренери до сега во било кој спорт. Интервју му беше извршено на Алекс Фергусон кој рече: "Тој е на врвот, нема сомневање за тоа, мораш да имаш одреден критериум во поглед на менаџирањето, и тоа е тајната на успехот – која е многу тешка денес – и што победуваш. Мора да гледаш на неговите достигнувања како прва класа." == Ран живот и кариера == === Години на формирање и учење === Жозе Марио дос Феликс Сантош беше роден во 1963 година во голема фамилија од средна класа во [[Сетубал]], [[Португалија]], син на [[Феликс Мурињо]] и [[Марија Жулија Каразола дос Сантош]]. Неговиот татко професионално играл фудбал за [[Белененсес]] и [[Сетубал]], и имал еден настап за Португалија во текот на неговата кариера. Неговата мајка била наставничка во основно училиште; нејзиниот вујко ја финансирал изградбата на стадионот на Сетубал. Падот на Антонио де Оливера Салазар режимот во април 1974 годин, сепак, предизвикало фамилијата да изгуби се освен една куќа во близина на [[Палмела]]. Мурињо било популарно и компетитивно дете и неговата мајка го охрабувала да биде успешен во неговите напори. Фудбалот бил главен дел од неговиот живот и неговиот татко се повикувал на тоа што бил импресиран од неговото познавање за играта. Фудбалките задачи што ги имал кон [[Порто]] и [[Лисабон]] знечело дека Феликс не можел често да биде со неговиот син. Сепак младиот Мурињо успевал да помине време со него и како тинејџер тој често присуствувал на неговите натпревари. До тогаш, татко му се сменил од играч на тренер и сакал Мурињо да стане студент на играта. Мурињо сакал да ги следи стапките на татко му и затоа се приклучил на младинскиот тим на Белененес. Преминал на сениорско ниво, играл за [[Рио Аве]] (каде тренер бил неговиот татко), [[Белененсес]] и [[Сесимбра]] но било јасно дека нема стане професионален фудбалер поради недостигот на брзина и сила. Се соочил со фактот дека нема да биде фудбалер и започнал да го исполнува неговиот сон да стане професионален фудбаски тренер. Неговата мајка имала други идеи за него и го запишала на бизнис училиштето. Мурињо почнал да оди на училиште но бил избркан првиот ден, решил да се фокусира на спорт, затоа решил да се запише на [[Факултетот за фискултура на Техничкиот Универзитет во Лисабон]] за да учи хемија на спортот. Го изучил физичкото образование на различни училишта и по пет години, се стекнал со диплома , завршил со исклучително добри оценки во текот на студирањето. Откако присуствувал на курсот за тренер одржан од Англиските и Шкотските Асоцијации, поранешениот шкотски менаџер Енди Роксбург го забележал младиот португалец како навлегува во детали и вниманието на деталите. Мурињо барал редифинирање на тренерството во фудбалот со мешање на тренерската теорија со мотивациони и психолошки техники. === Вовед во менаџирањето === По напуштањето на неговата работа со училиштето за тренери, Мурињо планирал да влезе во водите на менаџирање во неговиот роден град и станал тренер на младинската едкипа на Сетубал во раните деведесетти. Искачувајќи се нагоре по скалата, ја прифатил понудата за помошник менаџер на [[Естрела де Амадора]], со менаџерто [[Жезуалдо Фереира]]. Подоцна бил менаџер на Оваренсе. Мурињо бил спремен за поголеми предизвици и така произлегла можноста во 1992 година да работи како преведувач за врвен менаџер. Боби Робсон беше назначен како нов менаџер на лисабонскиот клуб Спортинг Лисабон и на англичанецот му беше потребен локален тренер со добро познавање на англиски за да работи како преведувач. Првично, потегот беше чекор подалеку од менаџерството но како преведувач, Мурињо го заработи почитот и пријателството од Робсон. Тој му посака добредојде на преводите на Мурињо двајцата станаа блиски во дискутирањето на тактиката. Робсон беше избракан од Спортинг во 1993 година, но португалските соперници ФК Порто го назначија него како главен тренер и така Мурињо продолжи да работи како преведувач за играчити. По две години во Порто, дуото пак се пресели и тоа во ФК Барселона во 1996 година. Нивниот последен меч како тренер и помошник во ФК Порто заврши со победа од 5-0 против Бенфика во португалскиот Супер Куп, меч што многу навивачи уште го памтат. Во [[Барселона]] продолжи да ги покажува неговите квалитети, учејќи каталонски за нови предизвици. Мурињо и неговата фамилија се преселија во Барселона и тој постепено стана истакната фигура во Барселона со неговото преведување на прес конференциите, помагајќи им на играчите со тактичките совети, планирање на тренинзите и анализирање на противникот. Стиловите на Робсон и Мурињо се надополнуваа еден со друг, англичанецот претпочиташе напаѓачки стил додека Мурињо дефанзивен стил. Партнерството вроди со плод таа сезона кога Барселона го освои [[Европскиот Куп на Победници]]. Робсон го промени клубот следната сезона но овој пат Мурињо не го следеше бидејќи Барселона сакаше тој да остане како помошник менаџер. И покрај заминувањето, двајцата останаа добри пријатели и Мурињо се рефлектираше на ефектот што Робсон го имал на него: Една од најзначајните работа што ја научив од Боби Робсон е дека кога победуваш, не треба да мислиш дека ти си тимот и кога губиш не треба да мислиш дека си ѓубре. Тој започна да работи со наследникот на Робсон, Луис ван Гал, и научи доста од холанѓанецот. Мурињо и ван Гал двапати ја освоија Ла Лига во првите две години. Ван Гал виде дека во овој успех голем удел има и помошникот менаџер. Тој му дозволи на Мурињо да развива негов независен стил и му дозволи да ја води Барселона Б. Ван Гал исто така му дозволуваше на Мурињо да биде главен и на првиот тим ( глумејќи како помошник менаџер на Мурињо) за одредени трофеи, како Копа Каталунија кој го освои Мурињо во 2000 година. == Тренерска кариера == === Бенфика и Леирија === Шансата да стане врвен менаџер дојде во септември 2000 година кога Мурињо се пресели од помошник менаџер во менаџер во Бенфика каде го замени тогашниот менаџер Јап Хенкес по само четири недели во Примера Лигата. Хиерархијата во Бенфика сакаше да го назначи Жезуалдо Фереира како нов помошник менаџер, но Мурињо се побуни и го избра [[Карлос Мозер]] пензиониран одбранбен играч на Бенфика како негова десна рака. Кога зборував со ван Гал за враќање во Португалија за да бидам помошник во Бенфика, тој рече: Не, не оди. Кажи и на Бенфика ако сакаат менаџер тогаш ќе одиш; ако сакаат помошник ти ќе останеш. Мурињо беше крајно критичен кон Фереира, кој за првпат го сретнал како негов професор на факултетот за фискултура и поцна го нападна ветеранот цитирајќи, "Ова може да биде приказната за магарето кое работеше 30 години но никогаш не стана коњ." Само неколку недели откако му беше доделена работата во Бенфика, менторот на Мурињо, Боби Робсон, му ја понуди улогата на помошник менаџер во [[Њукасл Јунајтед]]. Таков беше очајот на Робсон за Мурињо да му се придружи тој му понуди на Мурињо дека по две години ќе му го предаде владеењето на Мурињо. Мурињо ја одби понудата и рече дека тој знае дека Робсон никогаш нема да се откаже во клубот кој го сакал. Мурињо и Мозер се покажаа како популарна комбинација, уживајќи во победата од 3-0 против лутите соперници Спортинг во декември. Ова владеење, сепак, се покажаа дека е на ризик по изборот на Бенфика кој беше против претседателот Жоао Вале Азеведо, и ново избраниот Мануел Виларињо рече дека тој ќе го постави поранешниот играч на Бенфика Тони како негов нов менаџер. Иако Виларињо немаше намера веднаш да му даде отказ, Мурињо ја употреби победата пртотив Спортинг за да ја тестира лојалноста на претседателот и побара продолжување на договорот. Виларињо го одби барањето на Мурињо и веднаш го разреши Мурињо од сите функции во клубот. Тој го напушти клубот на 5 декември 2000 година по само десет лигашки натпревари. Подоцна, Виларињо се каеше за неговата процена и ја изрази неговата фрустрација поради губењето на Мурињо: Вратете не назад и тогаш ќе го направам токму спротивното: Ќе го продолжам неговиот договор. Само доцна сфатив дека карактерот на едно лице и гордоста не може да се стави пред интересот на институцијата на која и служиме. Мурињо најде ново менаџерско место во април 2001 година во Леирија, каде заврши на највисокот место во историјата на клубот на петтото место. Успехот на Мурињо со Леирија не остана незабележан и го привлече вниманието на поголемите португалски клубови. === Порто === [[Податотека:Champions League trophy.jpg|thumb|right|Трофејот на [[УЕФА Лигата на Шампиони]], освоен со Порто и Интер]] Во јануари 2002 година тој беше избран од луѓето на [[ФК Порто]] да го замени [[Октавио Мачадо]]. Мурињо го предводеше тимот до третото место таа година по 15 победи во низа и вети дека ќе ги направи шампиони Порто наредната година. Тој индетификуваше неколку клучни играчи во кои веруваше дека ќе бидат костурот на тимот и за кои веруваше дека еден перфектен Порто би изгледал: [[Виктор Баија]], [[Рикардо Карваљо]], [[Костиња]], [[Деко]], [[Димитри Аленичев]] и [[Хелдер Постига]]. Го донесе капитенот [[Жорге Коста]] од [[Чарлтон]]. Засилувњата од други глубови ги вклучуваа [[Нуно Валенте]] и [[Дерлеи]] од [[Сетувал]]; [[Педро Емануел]] од [[Боависта]]; и [[Едгарас Јанкаускас]] и [[Маниче]], кои ги донесе од [[Бенфика]]. За време на подготвителниот период, Мурињо објавуваше детални информации на интернет за тренингот. Извештаите беа полни со формален [[вокабулар]] како на пример, 20км џогирање го нарекуваше продолжена аеробична вежба. Додека привлекуваа потсмев од претенциозните, некои ја фалеа иновацијата и новите методи на Мурињо. Еден од главните аспекти во ерата на Мурињо во Порто беше неговиота брза досетливост и пресинг играта која почнуваше со офанзивната линија. Физичките и борбените можности на одбранбените и на играчите од средниот ред му дозволуваше на Порто да врши притисок уште на половината на противникот и со што го форсираше противникот да изгуби топката. Во 2003 година, Мурињо ја освои својата прва титула во Примера Лигата со рекордни 11 бода пред Бенфика, тимот од кој се откажа пред две години. Вкупниот број на 86 бода од можни 102 беше нов португалски рекорд отакако постои правилото 3 бода за победа. Мурињо исто така го освои и [[Португалскиот Куп]] ( против поранешниот клуб Леирија во финалето) и [[УЕФА Купот]] против Селтик во финалето во мај 2003 година. Следната сезона сведочеше за понатамошни успеси: го предводеше Порто до победа во [[Португалскиот Супер Куп]], победувајќи ја Леирија со 1-0. Изгубија, сепак, во УЕФА Супер Купот со 1-0 против [[Милан]] со голот на [[Андреј Шевченко]]. Тимот беше доминантен во Премиера Лигата и ја завршија сезоната со перфектен домашен рекорд, осум бода предност, и победничката низа заврши со [[Гил Висенте]]; ја обезбедија титулат пет кола пред завршувањето на сезоната. Порто загуби во финалето на Португалскиот Куп од Бенфика во мај 2004 година, но две недели поцна, Мурињо освои поголема награда, [[УЕФА Лигата на Шампиони]] со победа од 3-0 во финалето против [[Монако]] во [[Германија]]. Клубот елимираше клубови како [[Манчестер Јунајтед]], [[Лион]] и [[Депортиво Лакоруња]] и имаше само еден пораз од [[Реал Мадрид]] во групната фаза. Победата на Мурињо против Манчестер Јунајтед предвиде преселба во англиската лига, каде тој и менаџерто Алекс Фергусон ќе се натпреваруваат во Премиер Лигата. Порто беше пред пораз кога Костиња постигна гол на 30 секунди пред крајот. Како одговор на неговиот европски и домашен успех, Мурињо беше поврзуван по неколку врвни европски клубови и тоа Ливерпул, Реал Мадрид и Челзи. Мурињо јавно изјави дека повеќе ја претпочита работата во Ливерпул од онаа на Челзи: [[Ливерпул]] е тим за кој секој се интересира и затоа не ме интересира Челзи толку затоа што е нов проект со многу инвестирани пари. Мислам дека е проект во кој, ако клубот не успее ништо да освои, тогаш Роман Абрамович може да се повлече исто тако и парите. Проектот не е јасен. Интересно е за тренер да има пари да купи квалитетни играчи но никогаш не можеш да знаеш дали еден ваков проект ќе донесе успех. Ливерпул нивната менаџерска позиција му ја понуди на шпанецот Рафаел Бенитез и така Мурињо ја прифати богатата понуда од [[Роман Абрамович]] и ја заложи неговата иднина во Челзи. === Челзи === [[Податотека:JoseMourinho.jpg|right|thumb|Мурињо во Челзи]] Мурињо се пресели во [[Челзи]] во јуни 2004 година, и стана еден од најдобро платените менаџери во фудбалот со годишна плата од 4,2 милиони фунти, која во 2005 година се зголеми на 5,2 милиони фунти. На прес конференција по доаѓањето во Челзи Мурињо рече, "Ве молам не ме викате арогантен, но јас сум Европски шампион и мислам дека сум Специјален," што резултираше со неговото препознавање во медиумите како "Специјалниот". Мурињо регрутираше неколку негови вработени од Порто, и тоа, помошникот менаџерот [[Балтемар Брит]]о, фитнес тренерот [[Руи Фарија]], шефот на скаутите [[Андре Вилас Боас]] и тренерот на голманите [[Стив Кларк]], поранешен играч на Челзи, кој исто така извршуваше функција како помошник менаџер под раководство на поранешниот менаџер [[Клаудио Раниери]], Роман Абрамович потроши преку 70 милиони фунти за засилувања како [[Тиаго]] (10 милиони фунти) од [[Бенфика]], [[Микаел Есиен]](24,4 милиони фунти) од [[Лион]], [[Дидје Дрогба]] (24 милиони фунти) од [[Марсеј]], [[Матеја Кежман]]( 5,4 милиони фунти) од [[ПСВ]] и парот од [[Порто]] [[Рикардо Карваљо]] (19,8 милиони фунти) и [[Паоло Фереира]] ( 13,3 милиони фунти). Под водство на Мурињо, Челзи го градеше потенцијалот во претходната сезона. Во декември, беа на врвот на табелата и стигнаа до нокаут фазите од Шампионската Лига. Го обезбедија својот прв трофеј победувајќи во финалето на [[Лига Купот]] против Ливерпул со 3-2 во [[Кардиф]]. Кон крајот на мечот Мурињо беше исклучен поради покажување на средниот прст на навивачите на Ливерпул. Клубот додаде повеќе трофеи и ја осигураа нивната прва домашна титула по 50 години, поставувајќи доста англиски рекорди. Сепак, тој не успеа да ја одбрани титулата во [[Лигата на Шампионите]] откако беше елиминиран во полуфиналето со контроверзен гол од [[Ливерпул]]. Челзи добро ја започна наредната сезоната. Го победија [[Арсенал]] во финалето на [[ФА Комјунити Шилд Купот]] со 2-1. Челзи го победи лутиот соперник [[Манчестер Јунајтед]] со 3-0 и ја освои нивната втора титула во низа и четврта домашна во низа за Мурињо. По презентацијата на шампионскиот медал, Мурињо го фрли во публиката. Му беше доделен и втор медал кој исто така и го фрли на публиката. Потпишувањето на украинскиот напаѓач [[Андреј Шевченко]] во летото 2006 година за рекордна сума се покажа како заедничко задоволство помеѓу Мурињо и Абрамович. Шевченко за време на потпишувањето беше еден од најдобрите напаѓачи во Европа додека беше во [[Милан]], каде ја освои Шампионската Лига, скудетото и Златната Топка во текот на седумте години во Милан.Челзи имаше обиди да го доведе Шевченко и претходните две години но Милан не сакаше да го продаде. Првата сезона на Шевченко во Челзи беше големо разочарување постигна само 4 лигашки голови и 14 во сите натпреварувања. Партнерот на Шевченко, Дидје Дрогба имаше најмногу постигнати голови таа сезона во неговата кариера што доведе до изоставање на Шевченко од првиот тим. Особено, во меч од Лигата на Шампиони на [[Енфилд]], Шевченко не беше ниту на клупата за резервни фудбалери. Инсистирањето на Абрамович на Мурињо за да игра Шевченко беше понатамошен извор на недоразбирање меѓу нив. Потпишувањето на Шевченко не беше единствено во Челзи, сепак, германскиот капитен [[Михаел Балак]] беше донесен како слободен играч од [[Баерн Минхен]]. Ислаѓанскиот напаѓач [[Ејдур Гудионсен]] значаен играч за Челзи и под водство на Раниери и Мурињо го напушти клубот и потпиша за [[Барселона]]. Во сезоната 2006-07 медиумите шпекулираа дека Мурињо ќе го напушти клубот на крајот на сезоната, поради слабите врски со сопственикот Роман Абрамович и спортскиот директор Франк Арнесен и советникот на Абрамович [[Пиет де Визер]]. Подоцна Мурињо ги разјасни сите недоразбирања и изјави дека има само два начина на кој ќе го напушти Челзи, ако Челзи не му понуди нов договор во јуни 2010 година и ако му биде врачен отказ од Челзи. Тој започна амбициозна кампања за освојување на сите достапни трофеи со цел да стане првиот клубо во Англија што успеал да ги освои сите четири титули. И покрај немирот, Челзи, под водство на Мурињо повторно го освои Лига Купот победувајќи го Арсенал во финалето на [[Милениум Стадионот]]. Можноста, сепак, да се освојта сите четири титули беше неостварлива кога Ливерпул на 1 мај го елиминирапе Челзи од Лигата на Шампиони на пенали на Енфилд. Неколку дена подоцна, Челзи не успеа да ја освои премиер лигата откако одигра 1-1 со Арсенал на [[Емирати]] на 6 мај 2007 година. Ова значеше дека титулата ќе ја освои Манчестер Јунајтед. Ова беше првата сезона на Мурињо без домашна титула во пет години. Мурињо го предводеше Челзи до победа од 1-0 против Манчестер во финалето на [[ФА Купот]] во 2007 година, финалето се играше на новиот стадион Вембли. Ова беше неговиот прв Фа трофеј што значи дека ги има освоено сите достапни англиски трофеи. Сепак, и понатаму имаше недоразбирања помеѓу него и Абрамович кога [[Авран Грант]] беше назначен како спортски директор и покрај противењето на Мурињо. Позицијата на Грант беше подобрена откако му беше дадено место во одборот. Во духот на овие тензии, трансфер сезоната 2007-08 ќе го забележи заминувањето на холандскиот крилен играч [[Арјен Робен]] во [[Реал Мадрид]] и доаѓањето на [[Флорент Малуда]]. Шевченко беше поврзуван со враќање во Милан но остана уште една година во Челзи. Во првиот меч од сезонара 2007-08, Челзи го победи [[Бирмингем]] со 3-2 и постави нов рекорд за 64 последователни средби без пораз на домашен терен, поминувајќи го рекордот на Ливерпул поставен помеѓу 1978 и 1981 година. И покрај ова , стартот на сезоната не беше успешен како што беше планирано. Тимот загуби од [[Астон Вила]] на гостински терен и одигра 0-0 на домашен терен со [[Блекбурн]]. Нивниот прв натпревар од Лигата на Шампионите заврши само 1-1 против норвешкиот тим Розенборг. Неочекувано Мурињо го напушти Челзи на 20 септември 2007 година со зеднички договор иако имаше серија на недоразбирања со претседателот Роман Абрамович . Одборот на Челзи одржа итен состанок и реши дека е време да се раздели со нивниот менаџер. Муруњо го напушти Челзи како најуспешениот менаџер во историјата на Челзи, освојувајќи шест трофеи за клубот во три години. Исто така беше непоразен по сите лигашки натпревари на домашен терен. Аврам Грант го наследи Жозе Мурињо но не успеа да освои ниту еден трофеј во оваа година иако стигна до финалето на Лигата на Шампиони и Лига Купот. Челзи под водсто на Грант исто заврши на второто место во [[Премиер Лигата]]. === Интер === [[Податотека:Mourinho CSKA Moscow 05042010 2.jpg|thumb|Мурињо на прес конференција.]] [[Податотека:Mourinho in Moscow.jpg|thumb|right|Мурињо во Москва, за време на натпревар од Лигата на Шампионите 2010 година]] На 2 јуни 2008 година, Мурињо беше назначен за наследник на [[Роберто Манчини]] во [[Интер]] со три годишен договор, и со него донесе голем број на луѓе со кои работеше во Челзи и Порто. Го одбра [[Ѓузепе Барези]] за негов асистент, поранешен играч и менаџер на младата академија на Интер. На прес конференцијата на неговото претставување тој зборуваше само на италијански, тврдејќи дека го научил за само три недели. Мурињо изјави дека има намера да го засили тимот само со неколку големи имиња во летото. На крајот на трансфер периодот тој купи три нови играчи: бразилскиот крилен играч [[Мансини]] (13 милиони евра), ганскиот играчот од средниот ред [[Сулеј Мунтари]] (14 милиони евра) и португалскиот крилен играч [[Рикардо Кварезма]] за 18,6 милиони евра плус [[Пеле]] како размена. Во неговата прва сезона како менаџер на Интер, Мурињо го освои [[Италијанскиот Супер Куп]], победувајќи ја [[Рома]] на пенали, го освои првото место во [[Серија А]]. Интер, сепак, беше елиминиран од Манчестер Јунајтед со вкупни 2-0 во првата нокаут рунда од [[УЕФА Лигата на Шампиони]], и исто така не успеа да победи во [[Копа Италија]], откако беше поразен од [[Сампдорија]] во полуфиналето со вкупни 3-1. Откако УЕФА почна да ги притиска големите клубови да играат со повеќе домашни играчи, Мурињо регуларно го играше 18 годишниот напаѓач [[Марио Балотели]] и одбранбениот играч [[Давид Сантон]], и направи тим со повеќе италијански играчи во кој претходно играа многу странски играчи. И двајцата тинејџери имаа улога во освојувањето на [[Скудетото]] и одиграа доволно сениорски натпревари за да го заработат својот прв сениорски трофеј. И покрај домашните успеси и освојувањето на Скудетото со разлика од десет боди, првата сезона на Мурињо како менаџер на Интер многу навивачи ја гледаа како разочарување откако не успеа да направи некаков подвик во Лигата на Шампионите како и неговиот претходник Роберто Манчини. Интер имаше серија на лоши резултати што вклучуваше и пораз на домашен терен од [[Панатинаикос]] и само реми со кипарскиот аутсајдер [[Анортозис]] во групната фаза. Тие, сепак, се квалификуваа во нокаут фазите од Лигата на Шампионите но не успеаја да стигнат до четвр-финалето откако загубија од Манчестер Јунајтед. Мурињо исто така предизвика немири во италијанскиот фудбал преку нековите контроверзни врски со италијанскиот прес и медиумите, и навредите кон неколку големи италијански менаџери како [[Карло Анчелоти]] тогаш менаџер на Интер, [[Лучано Спалети]] на [[Рома]] и [[Клаудијо Раниери]] на [[Јувентус]]. На прес конференција во март 2009 година, тој ги навреди првите два лути соперници изјавувајќи дека тие ќе ја завршат сезоната без почести- и ги обвини италијанските спортски новинари за ‘интелектуална проституција‘ во нивно име. Оваа навреда брзо стана популарна во Италија, особено во поглед на [[‘нула титули‘]] цитирано од Мурињо, и погрешно изговорено од него како [[zeru tituli]] (точно на италијански би било [[zero titoli]]). Исто така стана главната фраза употребена од навивачите во славењето на17то скудето подоцна таа сезона. Фразата беше дури употребена и од [[Најк]] во презентирањето на дресовите за титулата на Интер во Серија А. По финалето во Копа Италија во мај, навивачите на Рома се сретнаа со градските соперници [[Лацио]], новите победници во [[Копа Италија]] носеа дресови на кои имаше испишано [[Io campione, tu zero titoli]] ("Јас сум шампион, вие немате почести") , цитирајќи ја изјавата на Мурињо [["zeru tituli"]]. На 16 мај 2009 година, Интер и математички ја освои Серија А, по поразот на вицешампионот Милан од [[Удинезе]]. Со овој пораз [[Нероаѕурите]] имаа седум бода предност пред градските соперници на само два натпревара до крајот. Тие подоцна ќе завршат со десет бода пред Милан. На 28 јули 2009 година, Мурињо изјави интерес за преземање на Манчестер Јунајтед кога Алекс Фергусон ќе се пензионира. Тој цитираше, "Би размислил за одење во Манчестер Јунајтед ако тие ме сакаат како наследник на Алекс Фергусон. Ако сакаат, тогаш се разбира." Под водство на Мурињо, Интер остана активен на трансфер пазарот. [[Адријано]] го напушти Интер во 2009 година, по него си замина и аргентинското дуо [[Жулио Круз]] и [[Ернан Креспо]]. Легендарниот португалски играч и ветеран [[Луис Фиго]] се пензионираше. Фиго беше на работ на заминување од Интер под водство на [[Манчини]] поради малата минутажа во неговата последна сезона, Мурињо почесто му даваше шанса. Мурињо го купи аргентинскиот напаѓач [[Диего Милито]], кој беше втор стрелец во лигата во [[Џенова]] со само еден гол заостануње зад првиот, ги купи исто така и [[Тиаго Мота]] и [[Весли Снајдер]] да ја засили средината. Можеби неговото најзначајно засулување во неговата втора сезона беше замената на [[Златан Ибрахимовиќ]] за камерунецот [[Самуел Ето]] од Барселона за кој исто така Барселона му доплати на Интер уште 35 милиони евра. Овој трансфер беше вториот најскап трансфер во историјата на трансфер пазарот, по преселбата на [[Кристијано Роналдо]] во Реал Мадрид порано во летото. Ето имаше ветувачки старт во Интер, во првите два меча постигна два гола. [[Ригардо Кварезма]] засилувањето на Мурињо од неговиот поранешен клуб Порто беше гледано како големо засилување за тимот, но неговите разочаруачки игри доведоа до негово позајмување во Челзи во средината на сезоната. Мансини исто така не успеа да наметне во средниот ред и со овие недостатоци во следниот трансфер период приоритет на Интер. Недостатокот на креативен плејмејкер или [[trequartista]], беше главен виновник за неуспехот во Лигата на Шампионите. Со цел да го реши овој проблем, Интер потпиша со холандскиот играч од средниот ред [[Весли Снајдер]] од [[Реал Мадрид]]. Мурињо уште еднаш предизвика контроверзија во летото со неговиот аргумент за менаџерот на репрезентацијата на Италија [[Марчело Липи]]. Липи предвидуваше дека [[Јувентус]] ќе го освои Скудетото во сезоната 2009-10, на што Мурињо гледаше како непочитување кон Интер. Претходната година, Липи предвиди дека Интер ќе ја освои титулата и Мурињо не одговори на ова предвидување. Липи одговори велејќи дека Мурињо беше ист како [[Џиро Ферара]] и Леонардо на Јувентус и [[Милан]], респективен, но само што тој беше малку поискусен. По судирот со Липи, имаше судир и со капитенот на Италија [[Фабио Канаваро]] за местото на [[Давид Сантон]] со тимот. Канаваро рече дека Сантон можеби треба да си замине од Интер за да игра регуларно за Италија за Светското Првенство. Мурињо одговори велејќи дека Канаваро се однесува како тренер. Интер се мачеше во првите два меча од новата сезона. Тимот загуби во [[Италијанскиот Супер Куп]] од [[Лацио]] со 2-1 и одигра нерешено со новиот прволигаш [[Бари]] 1-1 на [[Сан Сиро]]. Оттогаш тимот на Мурињо драстично ќе се подобри, сепак, тој направи добар среден ред со Снајдер во срцето на средината , новото засилување Тиаго Мота и ветераните [[Хавиер Занети]] и [[Дејан Станковиќ]]. Интер постигна повеќе од 30 голови(до крајот на ноември), победувајќи го градскиот соперник со 4-0, со двата гола на новите засилувања Тиаго и Милито, победа против Џенова од 5-0, победа со наголем број на голови во Серија А таа сезона. Тој беше исклучен во декемвриското дерби откако беше саркастичен и му аплудираше на судијата откако мислеше дека судијата му подари слободен удар на Јувентус, Интер загуби со 2-1 со голот на Клаудијо Маркизио постигнат во второто полувреме. Подоцна за време на сезоната, Мурињо беше критички настроен кон судењето во Италија, кое го достигна врвот на 22 февруари 2010 година на лигашки меч помеѓу Сампдорија кој заврши нерешено со 0-0, откако двајца играчи на Интер беа исклучени уште во првото полувреме. На крајот од првото полувреме гестот со лисиците пред камера беше сметан и гледан како насилен и критички спрема судењето од [[Фудбалската Асоцијација]], и Мурињо доби три натпревари казна. Исто, неговата лоша врска со младиот напаѓач [[Марио Балотели]] и падот на формата на тимот што доведе до освојување на седум бода во шест натпревари (вклучувајќи го и шокирачкиот пораз од 1-3 од [[Катанија]] кој се случи додека Мурињо беше казнет) беа мета на критики од медиумите. И покрај ова, Мурињо успеа да го победи неговиот поранешен клуб Челзи во четврт-финалето од Лигата на Шампионите и во двата натпревари(2-1 победа на Сан Сиро и потоа победа на [[Стемфорд Бриџ]] со 1-0). На 6 април 2010 година, Жозе Мурињо стана првиот менаџер во историјата што успеал со три различни тима да стигне до полуфиналето УЕФА Лигата на Шампионите ( овој рекорд беше израмнет од менаџерот на Баер Минхен [[Луи ван Гал]] еден ден подоцна) откако неговиот Интер успеа да ја победи ЦСКА Москва со 0-1 во Русија во вториот натпревар, кој заврши со вкупен резултат од 2-0. Ова беше за првпат по седум години еден менаџер да успее да стигне до полуфиналето од натпреварувањето. На 13 април, Интер ја продолжи добрата сезона откако успеа да се кафалификува во финалето од Копа Италија првпат под водство на Мурињо, победувајќи ја Фиорентина со 1-0 на гостински терен(2-0 вкупен резултат). На 28 април 2010 година, Мурињо стигна до финалето на УЕФА Лигата на Шампиони по вторпат во неговата кариера откако Интер ја победи Барселона кои беа шампиони со вкупни 3-2, по поразот од 1-0 на Ноу Камп (кој Мурињо го нарече ‘најубавиот пораз во мојот живот‘). Ова го донесе Интер назад во едно финале на УЕФА Лига на Шампиони по цели 38 години против [[Ајакс]]. Мурињо беше вмешан во еден инцидент со голманот на Барселона [[Виктор Валдез]] додека се обидуваше да се приклучи на славењето на Интер. Мурињо подоцна изјави дека тоа Анти-Мадрисимо ги мотивирало навивачите на Барса, изјавувајќи дека тие биле опседнати со стигнување до финалето и освојување на него на теренот на лутиот соперник . Марка објави дека Мурињо го поминал тестот за да биде новиот менаџер на Реал Мадрид, откако неговите навивачи ја славеја елиминацијата на Барселона. На 2 мај, по гостинската победа во Рим против Лацио од 2-0, Интер ја обезбеди титулата во Серија А. На 5 мај 2010 година тимот ја освои [[Копа Италија]], поразувајќи ја Рома со 1-0, и на 16 мај 2010 година Интер ја победи [[Сиена]] со 2-0 и обезбеди две титули. На 22 мај 2010 година, Интер ја освои УЕФА Лигата на Шампиони победувајќи го [[Баер Минхен]] со 2-0, и стана првиот италијански тим кои успеал да ги освои овие три титули и Мурињо лично ја прослави својата втора тројна круна во неговата менаџерска кариера и втора титула во Лигата на Шампионите. Наредниот ден откако ја освои Лигата на Шампиони, Мурињо изјави дека е тажен, и речиси сугурно ова беше последниот натпревар со Интер. Додаде дека ако не бидеш менаџер на Реал Мадрид тогаш ќе имаш една голема празнина во твојата кариера. По денови на дискутирање помеѓу Реал Мадрид и Интер, рекорден пакет на компензација беше договорен на 27 мај 2010 година и Мурињо беше ослободен од Интер. === Реал Мадрид === [[Податотека:Mourinho Madrid.jpg|250px|thumb|right|Мурињо на прес конференција.]] На 28 мај 2010 година, беше потврдено дека Мурињо ќе ја преземе менаџерската позиција од [[Мануел Пелегрини]] на [[Сантјаго Бернабеу (стадион)|Сантјаго Бернабеу]]. На 31 мај 2010 година, Мурињо беше претставен како новиот менаџер на [[Реал Мадрид]] по потпишувањето на четири годишен договор со клубот и стана 11 менаџер во последните седум години во Реал Мадрид. До крајот на трансфер периодот, по [[ФИФА Светскиот Куп 2010]], тој донесе четири нови играчи во клубот: двајцата Германци [[Мезут Озил]] (15 милиони евра) и [[Сами Кедира]] (13 милиони евра), португалскиот одбранбен играч [[Рикардо Карваљо]] (8 милиони евра) и [[Ангел ди Марија]] (25 милиони евра). На 29 август 2010 година, на првиот натпревар од новата сезона во Ла Лига Реал Мадрид одигра нерешено 0-0 со [[Реал Мајорка]] ова беше првиот натпревар за Жозе Мурињо како менаџер на Реал Мадрид. Кога беше прашан за нереализирани можности против [[Леванте]] во [[Ла Лига]] и [[Осер]] во [[УЕФА Лигата на Шампиони]], Мурињодговори: "Еден ден некој слаб противник ќе плати за пропуштените шански денеска." Следниот меч на Сантјаго Бернабеу заврши со победа од 6-1 против [[Депортиво]]. Следните лигашки натпревари ја потврди изјавата на Мурињо, поразувајќи ја [[Малага]] со 4-1 и потоа [[Расинг]] со 6-1. На 29 ноември 2010 година, Мурињо беше поразен на неговото прво ел класико против [[Барселона]]. Мечот кој се одигра на [[Камп Ноу]] заврши со 5-0 за домаќинот, директорот на Реал Мадрид [[Флорентино Перес]] овој меч го нарече како најлош меч во историјата на Реал Мадрид. Спортскиот директор [[Валдано]] исто го критикуваше Мурињо за неговота немоќ за да направи поголема исправка на играта и седењето на клупата во текот на целиот натпревар. Кога беше запрашан од медиумски репортер Мурињо, сепак , одби да го нарече поразот ‘понижување‘. На 30 ноември 2010 година, Мурињо беше казнет со 33.500 фунти заради потикнување на [[Чаби Алонсо]] и [[Серхио Рамос]] во обидот да направат стратегиски втор жолт картон во победата од 4-0 против [[Ајакс]]. Тој исто така беше казнет и со два меча забрана за водење на екипата во Лигата на Шампионите. На 22 декември 2010 година, Жозе Мурињо победи меч со најголем број на постигнати голови во неговата кариера, победа од 8-0 против [[Леванте]], исто во Ла Лига во првиот двобој од четврт-финалето на [[Кралскиот Куп]]. == Менаџерска Статистика == {| class="wikitable" style="text-align: center" |- !rowspan="2"|Тим !rowspan="2"|Земја !rowspan="2"|Од !rowspan="2"|До !colspan="8"|Податоци |- !Натпревари!!Победи!!Нерешени!!Порази!!Победи%!!Постигнати голови!!Примени голови!! Гол разлика +/- |- |align=left|[[S.L. Benfica|Бенфика]] |{{знамеикона|Portugal}} |align=left|20 септември 2000 |align=left|5 декември 2000 | 11 || 6 || 3 || 2 || {{#expr: 6/11 * 100 round 2}} ||17||9||+8 |- |align=left|[[U.D. Leiria|Леирија]] |{{знамеикона|Portugal}} |align=left|14 април 2001 |align=left|20 јануари 2002 | 20 || 11 || 5 || 4 || {{#expr: 17/31 * 100 round 2}} ||47||28||+19 |- |align=left|[[F.C. Porto|Порто]] |{{знамеикона|Portugal}} |align=left|23 јануари 2002 |align=left|26 мај 2004 | 127 || 88 || 24 || 15 || {{#expr: 87/123 * 100 round 2}} ||222||79||+143 |- |align=left|[[Chelsea F.C.|Челзи]] |{{знамеикона|England}} |align=left|2 јуни 2004 |align=left|20 септември 2007 | 185 || 131 || 36 || 18 || {{#expr: 131/185 * 100 round 2}} ||330||119||+211 |- |align=left|[[F.C. Internazionale Milano|Интер]] |{{знамеикона|Italy}} |align=left|2 јуни 2008 |align=left|28 мај 2010 | 108 || 68 || 25 || 15 || {{#expr: 68/108 * 100 round 2}} ||185||94||+91 |- |align=left|[[Real Madrid C.F.|Реал Мадрид]] |{{знамеикона|Spain}} |align=left|31 мај 2010 |align=left|30 мај 2026 | 58 || 43 || 9 || 6 || {{#expr: 43/58 * 100 round 2}} ||140||42||+97 |- ! colspan="4" style="text-align:center; vertical-align:middle;"|Вкупно ! 509 !! 347 !! 102 !! 60 !! {{#expr: 347/509 * 100 round 2}} !!941!!371!!+570 |} Статистиката е точна заклучно со последниот одигран меч на 15 мај 2011 == Несоборен рекорд на домашен терен == Помеѓу 23 февруари 2002 година и 2 април 2011 година, Мурињо немаше пораз на 150 домашни лигашки натпревари: 38 (Победи36–Нерешени2) со [[Порто]], 60 (Победи 46–Нерешени 14) со [[Челзи]], 38 (Победи 29–Нерешени 9) со [[Интер]] и 14 (Победи14-Нерешени 0) со [[Реал Мадрид]]. Рекордот беше официјално соборен на 2 април 2011 од [[Спортинг Хихон]] кога тие го поразија Реал Мадрид со 1-0 на [[Сантијаго Бернабеу (стадион)|Сантјаго Бернабеу]] во [[Ла Лига]]. Неговиот последен пораз на домашен терен беше кога [[Порто]] беше поразен од [[Бериа Мар]] со 3-2 на 23 февруари 2002. == Контроверзност == Мурињо често беше гледан како контроверзна фигура во фудбалот. Неговиот престој во Челзи, особено, ја потврди оваа гледна точка со неговите чести коментари затоа и често беше казнуван од фудбалските власти. На 27 јануари 2003 година, по дербито помеѓу Порто и Боависта на [[Естадио дас Антас]], Мурињо одби да се поздрави со менаџерто на Боависта [[Џејми Пачеко]], цитирајќи "Јас не се поздравувам со некојшто не го познавам". Двата менаџери си разменуваа зборови цела недела пред нтпреварот. Пачеко му врати на Мурињо во февруари 2007, пред натпреварот од Лигата на Шампионите помеѓу Порто и Челзи, нарекувајќи го Мурињо болен и ментално ретардиран. На 31 јануари 2004 година, по мечот во [[Лисабон]] помеѓу [[Спортинг]] и Порто кој заврши 1-1, голманот на Порто [[Виктор Баија]] и играчот од средниот ред на Спортинг [[Руи Жорге]] си ги разменија дресовите. Мурињо го зеде дресот на Руи од Баија и го искина. Мурињо не беше казнет за ова. На 26 февруари, по мечот помеѓу Порто и [[Манчестер Јунајтед]] на Драгао лутиот [[Алекс Фергусон]] (менаџерто на Манчестер) избега од Мурињо и одби да се поздрави со него. Мурињо го повика да се извини. Во март, пред мечот од [[УЕФА Купот]] помеѓу [[Барселона]] и [[Селтик]], Мурињо го критикуваше менаџерот на Селтик [[Мартин Онил]] и неговиот тим за играњето на неатрактивен фудбал, и повторно го критикуваше по финалето на УЕФА Купот помеѓу Селтик и Порто, кога рече "ние ја држевме топката а тие само трчаа по теренот обидувајќи се да ни ја земат со нивниот ужасен и агресивен стил на игра". Онил остро одговори критикувајќи го глумењето на играчите на Порто кои се навиканти на им свират фаули. "Коментарите на Мурињо се неверојатни.Се заканив само со одговорот кој го заслужија. Рече Онил На 6 октомври 2004 година, [[Адријан Муту]] го обвини Мурињо дека го спречил да игра во кфалификациите на Светскиот Куп. Мурињо беше информиран од медицинскиот тим дека играчот не бил спремен по повредата на коленото, но Муту не се согласуваше и инсистираше дека е спремен да игра. Несогласувањето за физичката спремност за кратко време стана неважно откако тестовите на Муту беа позитивни на [[кокаин]] во еден рутински тест и беше избркан на 29 октомври 2004 година. По натпреварот помеѓу Челзи и Барселона во март 2005 година, Мурињо го обвини [[Андрес Фриск]] и менаџерто на Барселона [[Франк Рајкард]] за кршење на правилата на [[ФИФА]] за нивната средба на полувремето. Мурињо инсистираше дека ова доведе до исклучувањето на напаѓачот на Челзи, [[Дидје Дрогба]] во второто полувреме. Фриск призна дека Рајкард се обидел да зборува со него но инсистирал дека тој не сакал да зборува со него. Ситуацијата се интезивираше кога Фриск почна да добива смртни закани од лутите навивачи, што предизвика тој да се пензионира. УЕФА шефот на судиите го етикираше Мурињо како непријател на фудбалот, иако УЕФА се дистанцираше од коментар. По истрагата за инцидентот, Мурињо доби два меча забрана за водење на клубот исто и клубот заработи казна, иако УЕФА потврди дека лично не го обвинуваат Мурињо за пензионирањето на Фриск. На 2 јуни 2005 година, Мурињо беше казнет со 200.000 фунти за неговото учество во состанокот кога играчот на Арсенал [[Ешли Кол]] ги прекрши правилат на [[Премиер Лигата]]. Казната беше намалена на 75.000 фунти по сослушањето во август. Подоцна таа година, тој го етикираше [[Арсен Венгер]] како ‘воајер‘ откако беше изритиран од неговата обсесија со Челзи. Венгер беше гневен и размислуваше да преземе легални мерки против Мурињо. Сепак, двајцата менаџери се смирија откако Мурињо призна дека жали за коментарот. По лигашки меч против Евертон на 17 декември 2006 година, Мурињо го нарече [[Ендру Џонсон]] ‘како човек на кој не може да му се верува‘ по еден судир со голманот на Челзи [[Енрике Хиларио]]. [[Евертон]] изјави дека ќе преземе легални мереки ако Мурињо не се извини, што подоцна и го направи. Во август 2009 година, Мурињо повторно предизвика контроверзии по коментарот за играта на муслиманскиот играч Сулеј Мунтари коментирајќи дека не е доволно физички спремен поради постењето во месецот на [[Рамадан]]. Тој изјави дека: [[Мунтари]] има проблеми поврзани со Рамадан, можеби на оваа горештина не е добро за него да пости. Рамадан не дојде во идеален момент за играчот да игра фудблски натпревар. Коментарот предизвика лут одговор од муслиманскиот водач Мохамед Ноар Дачан, кој одговори: Мислам дека Мурињо треба помалку да зборува. Играчот не е ослабен бидејќи знаеме од Институтот за Спортска Медицина дека менталната и физичката стабилност може да му даде дополнителна предност на спортистот на теренот. На 21 април 2010 година, по победата на Интер против ФК Барселона од 3-1 во Милан, каталонскиот медиум обвини дека Мурињо и португалскиот судија [[Олегарио Бенкуеренка]] (којшто беше судија на мечот на [[Сан Сиро]]) биле долги години пријатели и исто дека тие заедно имале ресторант наречен О Менино во [[Леирија]] [[Португалија]], обвинувајќи го пријателството на Бенекуеренка со Мурињо за главен виновник за победата на Интер. Каталонските медиуми исто тврдеа дека Бенекуеренка се вика Larapio ("крадец") во Португалија по мечот помеѓу [[Бенфика]] и [[Порто]] во [[Лисабон]] во 2004 година, во кој Бенекуеренка поништи сомнителен гол на Петит од Бенфика, и на тој начин му помогнал на Порто да победи со 1-0; сепак, тој се одигра сезоната откако Мурињо го напуши клубот. Мурињо и одрекуваше сите обвинувања. Не сум имал ресторант со никого, тој рече, можеби менаџерот на Барселона Пеп има ресторант во Осло, исмевајќи ја улогата на норвешкиот судија [[Том Хенинг Овребо]] во победата на Барселона против Челзи во полуфиналето од Лигата на Шампионите во сезоната 2008-09. На 27 септември 2010 година, Мурињо имаше испад на пресот по објавуањето дека Педро Леон нема да биде во составот против [[Осер]]. Тој рече: Нели сакате да ме прашате кој ќе игра утре? Веќе ви кажав дека Бензема ќе започне. Ако јас бев репортер, Ќе прашав и кој други 10 ќе играат? Но не – вие само инсистирате за Педро Леон, изгледа дека тој е Марадона или Зидан.... , пред наеднаш да ја напушти прес конференцијата. Само 3 дена пред неговиот испад, Мурињо излезе во пресот, напаѓајќи го Спортинг Хихон за играње со послаб тим против Барселона. Тој рече на прес конференцијата: Ако тимовите и ги подаруваат мечевите на Барселона, ќе ни биде многу тешко да ја освоиме лигата. Тие мислат дека тие нема да победат и затоа играат со резервниот состав- ова ќе ни ја отежне работата. Пеп Гвардиола, менаџерот на Барселона одби да коментира на коментарот. На 7 ноември 2010 година, во куп натпревар против Мурсија, Мурињо се жалеше за одлуките на судијата, по кој судијата му даде жолт картон и беше испратен на трибините. По натрпеварот, Мурињо го запраша судијата за неговата статистика и неговата природа да доделува жолти картони цитирајќи го просекот од шест жолти картони по натпревар. Според судијата Парадас Ромеро во неговиот извештај, Мурињо му рекол "оди по ѓаволите" и потоа заработи исклучување и заработи казна од два натправари од шпанската ФА во наредните Ла Лига натпревари. Ова беа неговите зборови: "Нема проблем. Подобро е дека јас сум тој што е санкциониран а не некој важен играч. Фудбалот е полн со ситуации во кои се губи контрола. Мечот против Мурсија беше многу лесен за судијата но јас сакам да му се извинам. Морам да си ја прифатам грашката. Кога ќе го видам Парадас Ромеро повторно ќе му се извинам.” Во натпррвар од Лигата на Шампионите со Ајакс, на крајот од мечот кога Реал Мадрид водеше со 0-4, двајца играчи на Реал Мадрид добија втори жолти картони за задржување на времето. Ова значеше дека тие ќе бидат суспендирани за финалниот меч во групата иако Мадрид ќе завршеаа први во групата, но ќе имаше корист во нокаут фазата. Потоа беше одлучено дека ова е во режија од Мурињо. Како резултат, УЕФА го казни Мурињо заедно со четитите вмешани играчи за несоодветно однесување. == Почести == === Менаџерски === Во осум сезони како менаџер, вклучувјќи и осум месечно отсуство во 2007-08, Мурињо ги предводеше неговите клубови до шест домашни титули, еднаш [[УЕФА Купот]] и двапати [[УЕФА Шампионската Лига]], од 2002, Мурињо нема сезона во која нема освоено најмалку еден ј трофеј. {{col-begin}} {{col-2}} ;{{знамеикона|POR}} Порто(2002–2004) *'''[[Примера Лига]] (2)''' :*[[2002–03 Primeira Liga|2002–03]], [[2003–04 Primeira Liga|2003–04]] *'''[[Супер Куп]] (1)''' :*[[2003 Supertaça Cândido de Oliveira|2003]] *'''[[Куп на Португалија]] (1)''' :*[[2002–03 in Portuguese football#Cup of Portugal|2002–03]] *'''[[УЕФА Куп]] (1)''' :*[[2002–03 UEFA Cup|2002–03]] *'''[[УЕФА Лига на Шампиони]] (1)''' :*[[2003–04 UEFA Champions League|2003–04]] ;{{знамеикона|ENG}} Челзи(2004–2007) *'''[[ФА Премиер Лига]] (2)''' :*[[2004–05 FA Premier League|2004–05]], [[2005–06 FA Premier League|2005–06]] *'''[[ФА Комјунити Шилд Куп]] (1)''' :*[[2005 FA Community Shield|2005]] *'''[[Лига Куп]] (2)''' :*[[2004–05 Football League Cup|2004–05]], [[2006–07 Football League Cup|2006–07]] *'''[[ФА Куп]] (1)''' :*[[2006–07 FA Cup|2006–07]] ;{{знамеикона|ITA}} Интер(2008–2010) *'''[[Серија А]] (2)''' :*[[2008–09 Serie A|2008–09]], [[2009–10 Serie A|2009–10]] *'''[[Супер Куп на Италија]] (1)''' :*[[2008 Supercoppa Italiana|2008]] *'''[[Копа Италија]] (1)''' :*[[2009–10 Coppa Italia|2009–10]] *'''[[УЕФА Лига на Шампиони]] (1)''' :*[[2009–10 UEFA Champions League|2009–10]] ;{{знамеикона|ESP}} Реал Мадрид (2010–present) *'''[[Кралски Куп]] (1)''' :*[[2010–11 Copa del Rey|2010–11]] === Поединечни === * '''[[Примера Лига]] Менаџер на Годината (2)''': 2002–03, 2003–04 * '''[[Премиер Лига Менаџер на Годината]] (2)''': 2004–05, 2005–06 * '''[[Премиер Лига Менаџер на Месецот]] (3)''': [[2004–05 FA Premier League#Monthly awards|ноември 2004]], [[2004–05 FA Premier League#Monthly awards|јануари 2005]], [[2006–07 FA Premier League#Monthly awards|март 2007]] * '''[[Serie A Coach of the Year|Серија А Менаџер на Годината]] (2)''': 2009, 2010 * '''[[Албо Панчино]] Тренер на Годината (1)''': 2010–2011 * '''[[UEFA Club Football Awards#Coach(es) of the Year|УЕФА Менаџер на Годината]] (2)''': 2002–03, 2003–04 * '''[[УЕФА Тим на Годината]] Тренер на Годината (4)''': 2003, 2004, 2005, 2010 * '''[[ББС Спортска Личност на годината- награда за најдобат тренер]] (1)''': 2005 * '''[[Ла Газета дело Спорт- Личност на Годината]] (1)''': 2010 * '''[[Најдобар тренер]] (1)''': 2005 * '''[[ФИФА Златна Топка]] Најдобат Тренер (1)''': [[2010 FIFA Ballon d'Or|2010]] * '''[[Најдобат Тренер на Годината]] (3)''': 2004, 2005, 2010 * '''[[Светски Фудбалски Магазин]] Светски Менаџер на Годината (3)''': 2004, 2005, 2010 * '''Интернационална Спортска Прес Асоцијација Најдобар Менаџер во Светот (1)''': 2010 * '''[[ЦНИД]] Најдобар португалски менаџер во странски земји (2)''': 2008–09, 2009–10 === Специјални награди === * ''[[Honoris causa]] – диплома од [[Техничкиот Унверзитет од Лисабон]] за неговите достигнувања во фудбалот. . * Фудбалса Екстраваганза Лига на Легенди (2011) ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Португалија |image3= Flag of Portugal.svg }} *[https://www.transfermarkt.com/jose-mourinho/profil/trainer/781 Жозе Моурињо на transfermarkt] *[https://www.espn.com/espn/feature/story/_/id/25145480/jose-mourinho-last-stand Жозе Моурињо на espn] {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Моурињо, Жозе}} [[Категорија:Португалски фудбалери]] [[Категорија:Португалски фудбалски тренери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Рио Аве]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Белененсеш]] [[Категорија:Тренери на ФК Бенфика]] [[Категорија:Тренери на ФК Порто]] [[Категорија:Тренери на ФК Челси]] [[Категорија:Тренери на ФК Интер]] [[Категорија:Тренери на ФК Реал Мадрид]] [[Категорија:Тренери на ФК Манчестер Јунајтед]] [[Категорија:Тренери на ФК Тотенхем]] [[Категорија:Тренери на ФК Рома]] [[Категорија:Тренери на ФК Фенербахче]] [[Категорија:Живи луѓе]] ilj2tsdzjxq8y2f3psx24iy8r17qjo5 14 204713 5605915 5571240 2026-08-07T12:22:40Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Војни за независност]]; додадена [[Категорија:Бугарски востанија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5605915 wikitext text/x-wiki {{Катпов}} [[Категорија:Отоманска Бугарија]] [[Категорија:Востанија против Отоманското Царство]] [[Категорија:Судири во 1876 година]] [[Категорија:Бугарија во 19 век]] [[Категорија:Масакри во Бугарија]] [[Категорија:Бугарски востанија]] [[Категорија:Русофили]] ifkjrayajl91ene2e8mktro0dlwmao2 0 209722 5606091 5434587 2026-08-07T17:33:06Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5606091 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=август 2010}} [[Податотека:Narnian.world.map.jpg|мини|Карта на светот на Нарнија како што е опишано во „Хрониките на Нарнија“ од К.С. Луис]] '''''Коњот и неговото момче''''' ({{langx|en|The Horse and His Boy}}) е фантастичен [[роман]] напишан од [[К. С. Луис]] во 1954 година. Ова е петтата книга издадена под серијалот [[Хрониките на Нарнија]], иако според хронологијата на случувањата во книгите оваа книга е трета во серијалот. ''Коњот и неговото момче'' е единствената книга од серијалот во која не се појавуваат деца од нашиот свет како главни ликови иако кралот Едмонд, кралицата Луси и кралицата Сузан се појавуваат во книгата како споредни карактери. Високиот крал Питер не се појавува во книгата, иако е спомнат повеќепати од другите ликови. {{Никулец}} {{Wikiquote|The Horse and His Boy}} {{Нарнија}} [[Категорија:Книги за Хрониките на Нарнија]] bzv08ylrib7adt6vea9403ahzgz4876 0 749673 5606242 5371414 2026-08-08T11:28:56Z ~2026-43469-71 135733 /* */ 5606242 wikitext text/x-wiki :''За истоимениот поет видете [[Стојанче Ангелов (поет)]]'' {{Infobox military person | name = '''Стојанче Ангелов''' | image = [[Податотека:Ангелов.jpg|безрамка]] | caption = Стојанче Ангелов | born = | died = | placeofburial_label = | placeofburial = | placeofbirth ={{роден во|Штип}}, [[Македонија]] | placeofdeath = | placeofburial_coordinates | religion = Православен христијанин | nationality = Македонец | ethnicity = [[Македонци|Македонец]] | branch = [[МВР]] {{МКД}} | serviceyears = | rank = генерал-мајор на полицијата | servicenumber = | unit = | commands = | | battles = '''[[Воен конфликт во Македонија, 2001]]''' *[[Битка во Арачиново]] *[[Заседа Лисец (2001)]] | awards = | relations = | laterwork = }} '''Генерал Стојанче Ангелов''' ({{роден во|Штип}}, {{роден на|15|септември|1972}}) — претседател на партијата „[[Здружение „Достоинство“|Достоинство]]“ (кое на власт со тој) и поранешен генерал-мајор на специјалните единици на [[МВР|македонската полиција]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://my.opera.com/macedonians/blog/show.dml/1728246 |title=архивски примерок |accessdate=2008-03-03 |archive-date=2008-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080303172902/http://my.opera.com/macedonians/blog/show.dml/1728246 |url-status=live }}</ref> == Животопис == Ангелов е роден во [[1972]] година во [[Штип]]. Таму завршил основно и средно училиште, потоа во Скопје завршил Факултет за безбедност. Се вработил во [[МВР]] како приправник за полицаец во Штип. Во март [[1996]] почнал да работи во специјалната полиција, каде што околу една година работел како полицаец, две години бил командир на одделение, две години командир на вод, па оттаму бил преместен во [[Радуша]], каде бил водич на сектор. === Воен конфликт 2001 === [[Податотека:Четвртиот вод на ЕСЗ ТИГАР.jpeg|thumb|десно|300п|Четвртиот вод на [[Единица за специјални задачи „Тигар“|ЕСЗ ТИГАР]] на чело со генерал Стојанче Ангелов во полигонот за обука „Стенковец“, [[Скопје]]. Опкружените од лево се [[Александар Серафимов]], Никола Пехчевски и [[Оливер Китановски]], сите загинати во [[Воен конфликт во Македонија, 2001|2001 година]].]] Во Радуша го зафатил почетокот на [[Воен конфликт во Македонија, 2001|вооружените дејствија од 2001 година]]. Кога се случил нападот на [[тетовското Кале]], го пратиле како командант во посебните единици во Тетово. Останал околу три месеци во Тетово. Потоа станал заменик командант на Тигрите. Бил учесник во Битката кај [[Арачиново]], каде што бил и ранет. Во годините по воениот конфликт е постојано деградиран во чиновите. Во јавноста активно се залага за правата на македонските бранители преку здружението „Достоинство“. == Политичка активност == Политичката партија „Достоинство“ самостојно настапила на предвремените парламентарни избори во [[2011]], при што Стојанче Ангелов бил носител на листа во изборната единица број 3. За претседателските избори во 2014, Стојанче Ангелов прв ја најави својата кандидатура како независен кандидат за претседател на [[Македонија]], но поради големите политички притисоци, закани и заплашувања на граѓаните кои го поддржуваат не успеа да ги собере потребните 10.000 потписи. Стојанче Ангелов во своите јавни политички настапи застапува македонски патриотски ставови, особено во однос на заканите на големоалбанскиот шовинизам, а исто така се залага и за прекин на преговорите во спорот за името со Грција. == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ангелов, Стојанче}} [[Категорија:Луѓе од Штип]] [[Категорија:Достоинство]] [[Категорија:Македонски бранители]] qwhpkw6gs9xaj7y7whfw80n2c4w34z3 0 754239 5606066 5591863 2026-08-07T15:35:30Z CommonsDelinker 746 Замена на [[File:Neuchatel_city_coat_of_arms.svg]] со [[File:CHE_Neuchâtel_COA.svg]] (од страна на [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] поради: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing names of file set)). 5606066 wikitext text/x-wiki Во [[Швајцарија]] за град се смета секоја населба со преку 10.000 жители. Според проценките од [[2008]] г. во државата има 133 града. Една населба во Швајцарија може да стане град и ако има помалку жители, но ако исполнува некои други битни одлики (историски, управно-административни, културни, стопански и др.). == Назив == [[Податотека:Veduta di Zurigo 2.jpg|мини|270 п|д|[[Цирих]]]] [[Податотека:Genf Altstadt See.JPG|мини|270 п|д|[[Женева]]]] [[Податотека:Rhine Rhein Basel 2006 871.JPG|мини|270 п|д|[[Базел]]]] [[Податотека:CH Bern Kramgasse.jpg|мини|270 п|д|[[Берн]]]] [[Податотека:Lausanne img 0586.jpg|мини|270 п|д|[[Лозана]]]] [[Податотека:Winterthur swiss Albanifest 056.jpg|мини|270 п|д|[[Винтертур]]]] [[Податотека:St.Gallen - Luftbild - 001.jpg|мини|270 п|д|[[Сент Гален]]]] За градовите во Швајцарија се користат називи поврзани со трите народи кои ја сочинуваат државата: ([[Германци]], [[Французи]], [[Италијанци]]). * [[германски јазик|германски]]: ''städte'' * [[француски јазик|француски]]: ''villes'' * [[италијански јазик|италијански]]: ''città'' Неколку градови кои се наоѓаат на јазичната граница и имаат мешано население користат '''двоен назив''' во официјални намени. == Главни урбани зони == Најголеми [[агломерација|агломерации]] во Швајцарија (заклучно со 31 декември 2009):<ref>Bundesamt für Statistik: [https://web.archive.org/web/20110811120531/http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/de/index/themen/01/02/blank/data/01.Document.67229.xls Statistik des jährlichen Bevölkerungsstandes (ESPOP)]</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" ! style="color: black; background-color: #ABCDEF" | р. бр. ! style="color: black; background-color: #ABCDEF" | урбана зона ! style="color: black; background-color: #ABCDEF" | жители |- | 1. || align="left" | [[Цирих]] || 1.154.539 |- | 2. || align="left" | [[Женева]] ¹ || 513.188 |- | 3. || align="left" | [[Базел]] ² || 494.299 |- | 4. || align="left" | [[Берн]] || 344.727 |- | 5. || align="left" | [[Лозана]] || 324.387 |- | 6. || align="left" | [[Луцерн]] || 205.424 |- | 7. || align="left" | [[Санкт Гален]] || 148.532 |- | 8. || align="left" | [[Винтертур]] || 135.019 |- | 9. || align="left" | [[Лугано (град)|Лугано]] || 127.641 |- | 10. || align="left" | [[Баден (Швајцарија)|Баден]]-[[Бруг]] || 114.330 |- |} ¹ - Урбаната зона се протега и низ соседната [[Франција]] ² - Урбаната зона се протега и низ соседните [[Германија]] и [[Франција]] == Список на градови со преку 20 илјади жители == [[Податотека:Luzern asv2022-10 Kapellbrücke img3.jpg|мини|270 п|д|[[Луцерн]]]] [[Податотека:Lugano (Ticino) View on Lake Lugano and Monte San Salvatore.jpg|мини|270 п|д|[[Лугано]]]] [[Податотека:Picswiss BE-98-19 Biel- Burgplatz mit Gerechtigkeitsbrunnen.jpg|мини|270 п|д|[[Бил/Бјен]]]] [[Податотека:2008 04 29 017.JPG|мини|270 п|д|[[Шафхаузен]]]] * Со задебелени букви се означени градовите - седишта на [[кантон]]ите во Швајцарија * Со знакот * се означени помалите градови кои станале предградија на поголемите градови * матичниот јазик ги подразбира говорните јазици што се карактеристични за населението во одреден град {| class="wikitable sortable" |- ! Ред ! Назив на градот ! Матичен назив ! Број жители 2008. г. ! Кантон |- | 1. || [[Податотека:Wappen Zürich matt.svg|30п]] '''[[Цирих]]'''||Zürich||<span style="display:none">365132</span>365.132||[[Кантон Цирих]] |- | 2. || [[Податотека:Wappen Genf matt.svg|30п]] '''[[Женева]]'''||Genève||<span style="display:none">183287</span>183.287||[[Кантон Женева]] |- | 3. || [[Податотека:Wappen Basel-Stadt matt.svg|30п]] '''[[Базел]]'''||Basel||<span style="display:none">164.937</span>164.937||[[Кантон Базел-град]] |- | 4. || [[Податотека:CHE Bern COA.svg|30п]] '''[[Берн]]'''||Bern||<span style="display:none">122925</span>122.925||[[Кантон Берн]] |- | 5. || [[Податотека:CHE Lausanne COA.svg|30п]] '''[[Лозана]]'''||Lausanne||<span style="display:none">122284</span>122.284||[[Кантон Во]] |- | 6. || [[Податотека:Wappen Winterthur.svg|30п]] [[Винтертур]]||Winterthur||<span style="display:none">098238</span>98.238||[[Кантон Цирих]] |- | 7. || [[Податотека:Wappen Luzern matt.svg|30п]] '''[[Луцерн]]'''||Luzern||<span style="display:none">076156</span>76.156||[[Кантон Луцерн]] |- | 8. || [[Податотека:CHE St. Gallen COA.svg|30п]] '''[[Санкт Гален]]'''||St. Gallen||<span style="display:none">072040</span>72.040||[[Кантон Сент Гален]] |- | 9. || [[Податотека:CHE Lugano COA.svg|30п]] [[Лугано (град)|Лугано]]||Lugano||<span style="display:none">054437</span>54.437||[[Кантон Тичино]] |- | 10. || [[Податотека:CHE Biel COA.svg|30п]] [[Бил/Бјен]]||Biel/Bienne||<span style="display:none">050013</span>50.013||[[Кантон Берн]] |- | 11. || [[Податотека:CHE Thun BE COA.svg|30п]] [[Тун]]||Thun||<span style="display:none">042128</span>42.128||[[Кантон Берн]] |- | 12. || [[Податотека:CHE Köniz COA.svg|30п]] [[Кениц]]*||Köniz||<span style="display:none">037974</span>37.974||[[Кантон Берн]] |- | 13. || [[Податотека:CHE La Chaux-de-Fonds COA.svg|30п]] [[Шо де Фон]]||La Chaux-de-Fonds||<span style="display:none">037240</span>37.240||[[Нешател (кантон)|Нешател]] |- | 14. || [[Податотека:CHE Fribourg COA.svg|30п]] '''[[Фрибур/Фрајбург]]'''||Fribourg/Freiburg||<span style="display:none">034084</span>34.084||[[Кантон Фрибур]] |- | 15. || [[Податотека:CHE Schaffhausen (Stadt) COA.svg|30п]] '''[[Шафхаузен]]'''||Schaffhausen||<span style="display:none">034076</span>34.076||[[Кантон Шафхаузен]] |- | 16. || [[Податотека:CHE Chur COA.svg|30п]] '''[[Хур]]'''||Chur||<span style="display:none">032957</span>32.957||[[Кантон Граубинден]] |- | 17. || [[Податотека:CHE Neuchâtel COA.svg|30п]] '''[[Нешател]]'''||Neuchâtel||<span style="display:none">032592</span>32.592||[[Нешател (кантон)|Нешател]] |- | 18. || [[Податотека:CHE Vernier COA.svg|30п]] [[Верније]]*||Vernier||<span style="display:none">031756</span>31.756||[[Кантон Женева]] |- | 19. || [[Податотека:CHE Uster COA.svg|30п]] [[Устер]]||Uster||<span style="display:none">031406</span>31.406||[[Кантон Цирих]] |- | 20. || [[Податотека:Sion - Wappen.svg|30п]] '''[[Сион]]'''||Sion||<span style="display:none">029304</span>29.304||[[Кантон Вале]] |- | 21. || [[Податотека:CHE Lancy COA.svg|30п]] [[Ланси]]*||Lancy||<span style="display:none">027933</span>27.933||[[Кантон Женева]] |- | 22. || [[Податотека:Pic Emmen.png|30п]] [[Емен (Швајцарија)|Емен]]*||Emmen||<span style="display:none">027579</span>27.579||[[Кантон Луцерн]] |- | 23. || [[Податотека:Rapperswil-Jona CoA.svg|30п]] [[Раперсвил-Јона]]||Rapperswil-Jona||<span style="display:none">026034</span>26.034||[[Кантон Сент Гален]] |- | 24. || [[Податотека:CHE Kriens COA.svg|30п]] [[Криенс]]*||Kriens||<span style="display:none">025893</span>25.893||[[Кантон Луцерн]] |- | 25. || [[Податотека:CHE Yverdon-les-Bains VD COA.svg|30п]] [[Ивердон ле Бен]]||Yverdon-les-Bains||<span style="display:none">025815</span>25.815||[[Кантон Во]] |- | 26. || [[Податотека:CHE Zug ZG COA.svg|30п]] '''[[Цуг]]'''||Zug||<span style="display:none">025778</span>25.778||[[Кантон Цуг]] |- | 27. || [[Податотека:CHE Montreux COA.svg|30п]] [[Монтре]]||Montreux||<span style="display:none">024520</span>24.520||[[Кантон Во]] |- | 28. || [[Податотека:CHE Dübendorf COA.svg|30п]] [[Дибендорф]]*||Dübendorf||<span style="display:none">023852</span>23.852||[[Кантон Цирих]] |- | 29. || [[Податотека:CHE Dietikon COA.svg|30п]] [[Дитикон]]*||Dietikon ||<span style="display:none">022954</span>22.954||[[Кантон Цирих]] |- | 30. || [[Податотека:Frauenfeld-blazon.svg|30п]] '''[[Фрауенфелд]]'''||Frauenfeld||<span style="display:none">022665</span>22.665||[[Кантон Тургау]] |- | 31. || [[Податотека:CHE Baar COA.svg|30п]] [[Бар (Швајцарија)|Бар]]*||Baar||<span style="display:none">021524</span>21.524||[[Кантон Цуг]] |- | 32. || [[Податотека:CHE Wetzikon COA.svg|30п]] [[Вецикон]]||Wetzikon||<span style="display:none">021276</span>21.276||[[Кантон Цирих]] |- | 33. || [[Податотека:Riehen-coat of arms.svg|30п]] [[Рихен]]*||Riehen||<span style="display:none">020549</span>20.549||[[Кантон Базел-град]] |- | 34. || [[Податотека:CHE Meyrin COA.svg|30п]] [[Мерен]]*||Meyrin||<span style="display:none">020329</span>20.329||[[Кантон Женева]] |- |} == Познати градови со помалку од 20 илјади жители == * '''[[Алтдорф]]''' - главен град на кантонот [[Кантон Ури|Ури]] * '''[[Апенцел]]''' - главен град на кантонот [[Кантон Апенцел Инероден|Апенцел Инероден]] * '''[[Арау]]''' - главен град на кантонот [[Кантон Аргау|Аргау]] * '''[[Баден (Швајцарска)|Баден]]''' - еден од градовите-јадра на урбаната зона [[Баден (Швајцарска)|Баден]]-[[Бруг]] * '''[[Белинцона]]''' - главен град на кантонот [[Кантон Тичино|Тичино]] * '''[[Бруг]]''' - еден од градовите-јадра на урбаната зона [[Баден (Швајцарска)|Баден]]-[[Бруг]] * '''[[Гларус]]''' - главен град на кантонот [[Кантон Гларус|Гларус]] * '''[[Давос]]''' - познат зимски туристички центар на [[Алпи]]те * '''[[Делемон]]''' - главен град на кантонот [[Кантон Јура|Јура]] * '''[[Зарнен]]''' - главен град на кантонот [[Кантон Обвалден|Обвалден]] * '''[[Золотурн]]''' - главен град на кантонот [[Кантон Золотурн|Золотурн]] * '''[[Ле Локл]]''' - град под заштита на [[УНЕСКО]], како дел [[Список на светско културно и природно наследство на УНЕСКО|светското културно и природно наследство]] * '''[[Листал]]''' - главен град на кантонот [[Кантон Базел-провинција|Базел-провинција]] * '''[[Олтен]]''' - град познат по старото градско јадро * '''[[Санкт Мориц]]''' - познат зимски туристички центар на [[Алпи]]те * '''[[Херисау]]''' - главен град на кантонот [[Кантон Апенцел Аусероден|Апенцел Аусероден]] * '''[[Швиц]]''' - главен град на кантонот [[Кантон Швиц|Швиц]] * '''[[Штанс]]''' - главен град на кантонот [[Кантон Нидвалден|Нидвалден]] == Наводи == <references/> {{Европа по тема|Список на градови во}} [[Категорија:Градови во Швајцарија| ]] [[Категорија:Списоци на градови во Европа|Швајцарија]] [[Категорија:Списоци на градови по земја|Швајцарија]] [[Категорија:Списоци за Швајцарија]] d7kwv0ody5rw50nqrm1r5w7xy363hmp 0 756077 5606017 5605900 2026-08-07T13:27:38Z Andrew012p 85224 /* */ 5606017 wikitext text/x-wiki '''''Born This Way''''' — песна на американската пејачка [[Лејди Гага]], од нејзиниот втор истоимен студиски албум, ''[[Born This Way]]''. Напишана и продуцирана од Гага, [[Фернандо Гарибеј]], [[Џеп Лорсен]] и Диџеј Вајт Шадоу, „Born This Way“ била развиена додека Гага била на турнејата [[The Monster Ball Tour|Monster Ball]]. Инспирирана од музиката за женско подобрување од 1990-тите и од [[геј-заедница]]та, Гага објаснила дека „Born This Way“ била нејзината песна за слобода. Претходно, таа испеала дел од [[рефрен]]от на [[МТВ Видео Музички Награди|музичките награди на МТВ во 2010]]. Песната била објавена како [[водечки сингл]] од албумот и била издадена на 11 февруари 2011 (два дена пред закажаниот датум) заедно со издавањето на целосниот текст и омотот на синглот. Музички, „Born This Way“ е [[синтисајзерски поп|електропоп]] песна, со звуци од синтисајзер и потпевнувачки бас, како и [[список на ударни музички инструменти|удирачки инструменти]] додадени во рефренот. Исто така кон крајот Гага пее [[a cappella|а капела]] придружена од [[оргули]]. Текстот на песната зборува за самоподобрување и ги користи имињата на LGBT-заедниците како геј, [[лезбијка]] и транссексуалец покрај другите зборови. Користењето на поимите „[[чоло|чола]]“ и „[[ориент]]“ во песната предизвикале критички реакции кај некои азиски и хиспански заедници, кои тврделе дека тие поими се употребени со намера да навредат и понижат. За песната биле снимени многу ремиксови, вклучувајќи ја и кантри роуд верзијата снимена од самата Гага и друг ремикс со индиска музика, продуциран од дуото [[Салим-Сулајман|Салим и Сулајмант Мерчант]]. „Born This Way“ добила помешани критики од музичките критичари; била пофалена поради тоа што е „клуб-химна“, а добила и многу критики поради сличностите со синглот „[[Express Yourself (песна на Мадона)|Express Yourself]]“ (1989) на [[Мадона]]. Некои критичари се сомневале дека сличностите ќе го оштетат апелот на песната,додека другите критичари рекле дека „Born This Way“ била сосема поразлично парче музика. Песната се искачила на првото место во 19&nbsp;држави, вклучувајќи ги Австралија, Австрија, Канада, Германија, Ирска, Јапонија, Нов Зеланд, Швајцарија и Шведска. Во САД, песната станала нејзиниот трет сингл кој се нашол на врвот на табелата [[Билборд Хот 100|''Билборд'' Хот 100]]. Дополнително, „Born This Way“ станала илјадитата број-еден песна на Хот 100-табелата, поминувајќи шест недели на првото место. Станал најбрзо продаваната песна во историјата на [[iTunes]], продавајќи еден милион копии за пет дена. [[Музичко видео|Музичкото видео]] за песната било режирано од Ник Најти Лејди Гага. Било инспирирано од уметници како [[Салвадор Дали]] и [[Френсис Бејкон (сликар)|Френсис Бејкон]] и нивните [[Надреализам|надреални]] слики. Главната идеја зад видеото е Гага која дава живот на нова раса, што е прикажано со предговор. По започнувањето на песната и неколкуте танцувачки рутини, видеото продолжува со град кој е пополнет со таа раса. Критичарите забележале дека во видеото има неколку културни наводи и забележале дека работата на Гага е слична со онаа на [[Мајкл Џексон]], Мадона дизајнерот Александер Меккуин, а забележале и елементи од [[Старогрчка митологија|старогрчката митологија]] и надреализмот. „Born This Way“ за првпат била изведена во живо на [[Награди Греми|53-тите Греми награди]], каде Гага пеела откако излегла од инскубаторски предмет. Песната била исто така изведена на посследната етапа од The Monster Ball Турнејата и на телевизиските емисии како ''[[Сабота навечер во живо]]'' и ''[[Good Morning America|Добро утро Америка]]''. Пејачите [[Кети Пери]] и Марија Арагон ја преработиле песната. ==Заднина== {{quote box | width = 300px | align = left | bgcolor = #c6dbf7 | quote =„Врската на 'Born This Way' и душата на снимката живеат во идејата дека не мора да родите во еден момент. Го имате целиот свој живот за да се препородите во некоја ултимативна потенцијална визија која ја гледате за себе. Личноста која сте кога излегувате од утробата на вашата мајка не мора да значи дека ќе биде постојано со вас и дека ќе останете како неа. 'Born This Way' вели дека вашето раѓање не е конечно, вашето раѓање е бесконечно. | source = Гага зборува за значењето на „Born This Way“.<ref name="bbcover"/> }} Во 2010, [[Лејди Гага]] ја одржувала својата втора светска турнеја, [[The Monster Ball Tour|The Monster Ball]]. Во тоа време таа почнала да создава идеи за нејзиниот втор студиски албум, ''[[Born This Way]]''.<ref>{{Cite magazine|last=Sheffield|first=Don|title=Lady Gaga: An Intimate Story|date=2010-08-09|magazine=Rolling Stone|publisher=Jann Wenner|volume=1190|issue=39|page=70|issn=0032-791X}}</ref> Првата песна напишана за албумот била „Born This Way“, која Гага ја опишала како песна со „магична порака“. Ја напишала песната за десет минути и го споредила процесот со [[Безгрешно зачетие|Безгрешното зачетие]].<ref name="vogue">{{наведени вести|url=http://www.vogue.com/magazine/article/lady-gaga-our-lady-of-pop/|title=Lady Gaga: Our Lady of Pop|date=2011-02-11|accessdate=2011-02-12|last=Van Meter|first=Jonathan|work=[[Vogue]]|publisher=[[Condé Nast Publications]]|archive-date=2012-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20120918223404/http://www.vogue.com/magazine/article/lady-gaga-our-lady-of-pop/|url-status=dead}}</ref> Еден од првите кој ја слушал песната бил пријателот на Гага, [[Перес Хилтон]], кој сметал дека тоа е песна класифицирана за геј заедницата и имал претчуство дека ќе биде успешна.<ref>{{наведени вести|url=http://www.mtv.com/news/articles/1657139/lady-gaga-born-this-way-perez-hilton.jhtml|title=Lady Gaga's 'Born This Way' Is 'A Smash,' Perez Hilton Says|last=Vena|first=Jocelyn|date=2011-02-02|accessdate=2011-02-12|publisher=MTV (MTV Networks)|archive-date=2011-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20110505173353/http://www.mtv.com/news/articles/1657139/lady-gaga-born-this-way-perez-hilton.jhtml|url-status=dead}}</ref> Вајт Шадоу, еден од продуцентите на песната, ја кредитирал Гага за нејзината идеја зад песната. „Ја снимавме насекаде низ светот, на пат или на кое било друго место кога ќе имвме време. Звучи како читање, но не како што мислите додека не го слушнете,“ додал тој.<ref name="white">{{наведени вести|url=http://ca.reuters.com/article/entertainmentNews/idCATRE71408Y20110205?sp=true|title=Lady Gaga Collaborator Talks 'Born This Way' Album|last=Lipschultz|first=Jason|date=2011-02-04|accessdate=2011-02-12|work=Billboard|publisher=Prometheus Global Media|archive-date=2011-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20110715175212/http://ca.reuters.com/article/entertainmentNews/idCATRE71408Y20110205?sp=true|url-status=dead}}</ref> Гага сакала песната да биде нејзина лична песна за слобода и ја објаснила инспирацијата зад песната за време на интервју со ''[[Билборд (магазин)|Билборд]]'': <blockquote> „<!-- Сакав да напишам своја ова-е-која-по-ѓаволите-сум-јас химна, но не сакав да биде скриена зад поетски магии и метафори. Сакав да биде напад, закана за проблемот бидејќи мислам дека посебно во денешната музика, сè останува скриено во текстот. -->Враќајќи се во раните '90-ти, кога [[Мадона]], [[En Vogue|Ен Воуг]], [[Витни Хјустон]] и [[TLC (група)|TLC]] правеа подобрувачка музика за жени и за геј заедниците и сите беа некако обесправени заедници, текстот и мелодиите беа потресни и госпел и многу спиритуални, па си реков себеси, 'Таква песна морам јас да снимам. Не се работи за снимката. Не се работи за продукцијата. Се работи за песната, Секој може да ја пее 'Born This Way'. Секој може да се пронајде во неа.“<ref name="bbcover">{{наведени вести|title=Lady Gaga 'Born This Way' Cover Story|url=http://www.billboard.com/news/lady-gaga-born-this-way-cover-story-1005041172.story|last=Werde|first=Bill|date=2011-04-18|accessdate=2011-04-20|work=Billboard|publisher=Prometheus Global Media|page=4}}</ref> </blockquote> На четириесет и третата епизода на нејзината веб серија, ''Пренос на Гагавизијата'', Гага му кажала на интервјуерот дека најголемиот предизвик со кој се соочила бил пишувањето на „Born This Way“, бидејќи морала да ги остави несигурностите зад себе и да стане самоуверена. „'Born This Way' е тоа што јас навистина сум. Артистот е константна држава на полуфантазија/полуреалност на сите времиња,“ додала таа.<ref>{{наведени вести|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-1379062/Looks-like-horns-spreading--Now-Lady-Gaga-horned-shoulders.html|title=Looks like those horns are spreading... Now Lady Gaga has horned shoulders|author=Daily Mail Reporter|date=2011-04-21|accessdate=2011-04-21|work=Daily Mail|publisher=[[Associated Newspapers]]}}</ref> ==Омот и издавање== [[Податотека:Lady Gaga performing Born This Way.jpg|left|thumb|Лејди Гага ја изведува „Born This Way“ на [[MuchMusic Видео Награди]]те од 2011 година.]] На 8 февруари 2011, Гага ги испратила на [[Twitter|Твитер]] зборовите „Trois Jours“ („Три Дена“), заедно со слика од официјалниот омот на албумот.<ref name="nydaily">{{наведени вести|url=http://www.nydailynews.com/entertainment/music/2011/02/09/2011-02-09_lady_gaga_gives_her_little_monsters_a_sneak_peak_with_twitpic_of_album_cover_for.html|title=Lady Gaga gives her 'little monsters' a sneak {{sic|nolink=y|peak}} with Twitpic of single cover for 'Born This Way'|last=Chen|first=Joyce|date=2011-02-08|accessdate=2011-02-09|work=[[Daily News (New York)|New York Daily News]]|publisher=[[News Corporation]]|archive-date=2011-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20110212090637/http://www.nydailynews.com/entertainment/music/2011/02/09/2011-02-09_lady_gaga_gives_her_little_monsters_a_sneak_peak_with_twitpic_of_album_cover_for.html|url-status=dead}}</ref> Гага е прикажана гола во [[црно-бела техника]] и со тетоважи на нејзиниот грб. Нејзината коса се вее и носи тешка шминка, додека големи заоблени делови се прикажани на нејзиното тело и глава.<ref name="nydaily"/><ref name="hrart">{{наведени вести|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/lady-gaga-reveals-born-cover-97458 |title=Lady Gaga Reveals 'Born This Way' Cover Art, Revisits Apartment On '60 Minutes' |publisher=Prometheus Global Media|work=The Hollywood Reporter |date=2011-02-28|last=Amter|first=Charlie |accessdate=2011-02-11}}</ref><ref name="ew"/> Омотот бил опишан од Чарли Амтер од ''The Hollywood Reporter'' како враќање на класичните омоти од 1980-тите. Тој го споредил со омотите на бендовите како [[Missing Persons (бенд)|Missing Persons]], [[Roxy Music]] и [[Дуран Дуран|Duran Duran]].<ref name="hrart"/> Гордон Смарт од ''[[The Sun (Обединето Кралство)|The Sun]]'' почувствувал дека „почетната црно-бела слика“ кружела околу светлите осумдесетти.<ref>{{наведени вести|url=http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/showbiz/bizarre/3401998/Check-out-the-artwork-for-Lady-Gagas-new-single-Born-This-Way.html|title=Topless Gaga was Born This Way|last=Smart|first=Gordon|date=2011-02-09|accessdate=2011-06-21|work=[[The Sun (United Kingdom)|The Sun]]|publisher=[[News International]]}}</ref> Танер Странски од ''[[Entertainment Weekly]]'' дала позитивно мислење за омотот, чувствувајќи дека Гага изгледала како „животно“ на сликата и нејзината коса ја направила да изгледа како животно од африканската џунгла. Таа исто така дополнила дека омотот бил „целосен и тотално жесток“.<ref name="ew">{{наведени вести|url=http://music-mix.ew.com/2011/02/08/lady-gaga-born-this-way-single-cover-art/|title=Lady Gaga 'Born This Way' Cover Art: It's Fierce|last=Stransky|first=Tanner|date=2011-02-08|accessdate=2011-02-09|work=Entertainment Weekly|publisher=Time Inc|archive-date=2011-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20110209173312/http://music-mix.ew.com/2011/02/08/lady-gaga-born-this-way-single-cover-art/|url-status=dead}}</ref> Арчана Рем од истата публикација пронашла сличности меѓу омотот за „Born This Way“ и „[[2 Hearts]]“ (2007) од [[Кајли Миног]].<ref>{{наведени вести|url=http://music-mix.ew.com/2011/02/09/lady-gaga-born-this-way-kylie-minogue/|title=Lady Gaga's 'Born This Way' cover album: A Kylie Minogue rip-off?|date=2011-02-09|accessdate=2011-02-09|last=Ram|first=Archana|work=Entertainment Weekly|publisher=Time Inc|archive-date=2011-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20110210184513/http://music-mix.ew.com/2011/02/09/lady-gaga-born-this-way-kylie-minogue/|url-status=dead}}</ref> Никол Егенбергер од ''[[OK!]]'' го опишач омотот како рамнотежа меѓу „дивиот“ и гламурозниот изглед на пејачката.<ref name="ok">{{наведени вести|url=http://www.okmagazine.com/2011/02/lady-gaga-displays-her-born-this-way-cover-art/|title=Lady Gaga Displays Her 'Born This Way' Cover Art|last=Eggenberger|first=Nicole|date=2011-02-09|accessdate=2011-02-09|work=[[OK!]]|publisher=[[Northern & Shell]]}}</ref> Леа Колинс од ''[[Dose (магазин)|Dose]]'' помислила дека екстремната шминка и рероважите биле иронична игра на насловот на песната.<ref>{{наведени вести|first=Leah|last= Collins |title=Music Buzz: Lady Gaga, The Strokes, Foo Fighters and More |publisher=[[Paul Godfrey]]|work=[[Dose (magazine)|Dose]] |date=2011-02-09 |accessdate=2011-02-11}}</ref> Гага испеала неколку стихови од песната додека ја земала својата награда за Видео на Годината на 2010 [[МТВ Видео Музички Награди]], за „[[Bad Romance]]“.<ref>{{наведени вести|last=Kreps|first=Daniel|url=http://www.rollingstone.com/music/news/lady-gaga-names-her-new-album-born-this-way-20100913|title=Lady Gaga Names Her New Album 'Born This Way'|publisher=[[Jann Wenner]]|work=[[Ролинг Стоун|Rolling Stone]]|date=2010-09-13|accessdate=2011-01-14|archive-date=2010-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20101225025406/http://www.rollingstone.com/music/news/lady-gaga-names-her-new-album-born-this-way-20100913|url-status=dead}}</ref><ref name = vma>{{наведени вести|url=http://www.cbsnews.com/8301-31749_162-20016179-10391698.html|title="Born This Way:" Lady Gaga's New Album Title|last=Lee|first=Joyce|date=2010-09-13|accessdate=2010-11-14|publisher=[[CBS News]]|archiveurl=https://archive.today/20120525135859/http://www.cbsnews.com/8301-31749_162-20016179-10391698.html|archivedate=2012-05-25|url-status=live}}</ref> Како подарок за [[Божиќ]], Гага преку својот официјален профил на Твитер ги открила датумите на издавање на албумот и на неговиот водечки сингл на отчукувањето за Новата Година, 2011.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Lady Gaga To Make Born This Way Announcement New Year's Eve|url=http://www.mtv.com/news/articles/1654914/lady-gaga-make-born-this-way-announcement-new-years-eve.jhtml|date=2010-12-27|accessdate=2011-01-25|first=Jocelyn|last=Vena|publisher=MTV (MTV Networks)|archive-date=2011-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20110107060951/http://www.mtv.com/news/articles/1654914/lady-gaga-make-born-this-way-announcement-new-years-eve.jhtml|url-status=dead}}</ref> Синглот требало да биде издадена на 13 февруари 2011, додека албумот требало да биде издаден на 23 мај 2011. Надополнувајќи ја оваа изјава дошла црно-бела фотографија на која Гага, според Џоклин Вена од [[MTV]], е „гола од половината надолу, со нејзината коса која се вее и со спортска јакна заедно со напишаните зборови 'Born This Way' кои се украсени со накит.“<ref name=vma/> Кон крајот на јануари 2011, Гага го издала текстот на песната,<ref name = lyrics>{{Наведена мрежна страница|last=Vena|first=Jocelyn|url=http://www.mtv.com/news/articles/1656828/lady-gaga-releases-full-born-this-way-lyrics.jhtml|title=Lady Gaga Releases Full 'Born This Way' Lyrics|publisher=MTV (MTV Networks)|date=2011-01-27|accessdate=2011-01-27|archive-date=2011-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110129180340/http://www.mtv.com/news/articles/1656828/lady-gaga-releases-full-born-this-way-lyrics.jhtml|url-status=dead}}</ref> пред да изјави дека планира да го издаде синглот два дена пред закажаниот датум.<ref name="ok"/> Оттогаш, песната била премиерно прикажана на светските радио станици во шест часот според [[Источен часовен појас|Источната Временска Зона]] на 11 февруари 2011 и била овозможежа за [[музичко симнување|дигитално спуптање]] на онлајн маркетите во девет часот според Источната Временска Зона истиот ден.<ref name = early1>{{Наведена мрежна страница|title=Lady Gaga To Release 'Born This Way' Early|url=http://www.mtv.com/news/articles/1657389/lady-gaga-releases-born-this-way.jhtml|first=Jocelyn|last=Vena|date=2011-02-04|accessdate=2011-02-11|publisher=MTV (MTV Networks)|archive-date=2011-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20110210001952/http://www.mtv.com/news/articles/1657389/lady-gaga-releases-born-this-way.jhtml|url-status=dead}}</ref><ref name="btwrelease">{{наведени вести|url=http://www.mtv.com/news/articles/1657636/lady-gaga-born-this-way.jhtml|title=Lady Gaga 'Born This Way' Release Details Unveiled|last=Vena|first=Jocelyn|date=2011-02-10|accessdate=2011-02-12|publisher=MTV (MTV Networks)|archive-date=2011-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20110213021740/http://www.mtv.com/news/articles/1657636/lady-gaga-born-this-way.jhtml|url-status=dead}}</ref> ==Композиција== „Born This Way“ е напишана и продуцирана од Гага, [[Џеп Лорсен]], Пол Блер (познат како диџеј Вајт Шадоу) и [[Фернандо Гарибеј]],<ref name="white"/><ref name="bmi">{{Наведена мрежна страница|url=http://repertoire.bmi.com/title.asp?blnWriter=True&blnPublisher=True&blnArtist=True&keyID=12342685&ShowNbr=0&ShowSeqNbr=0&querytype=WorkID|title=Born This Way (Legal Title) – BMI Work #12342685|publisher=[[Broadcast Music Incorporated]]|accessdate=2011-03-19|archive-date=2012-07-15|archive-url=https://www.webcitation.org/69AAbGi4d?url=http://repertoire.bmi.com/title.asp?blnWriter=True&blnPublisher=True&blnArtist=True&keyID=12342685&ShowNbr=0&ShowSeqNbr=0&querytype=WorkID|url-status=dead}}</ref> додека миксот е направен во [[Аби Роуд Студиос]] во Лондон и Германо Студиос во Њујорк.<ref name="credits"/> Песната на која влијание има клупскиот ритам започнува со гласот на Гага кој ги изговара почетните стихови „Не е битно дали го сакаш него или главниот Н-Е-Г-О“ со музички циклус, пратен со татнешки синтисајзерски звук и потпевнувачки бас.<ref name="mtvpremiere">{{наведени вести|url=http://www.mtv.com/news/articles/1657726/lady-gaga-born-this-way.jhtml|title=Lady Gaga's 'Born This Way' Premieres|last=Vena|first=Jocelyn|date=2011-02-10|accessdate=2011-02-12|publisher=MTV (MTV Networks)|archive-date=2011-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110214030827/http://www.mtv.com/news/articles/1657726/lady-gaga-born-this-way.jhtml|url-status=dead}}</ref><ref name="artistd"/> Кога синтисајзерот преминува во удари, Гагаг го пее првиот стих, кој е проследен со бас и удиралки [[рефрен]], „Убава сум на свој начин, бидејќи Бог не прави грешки; на вистинската песна сум, душо, родена сум ваква“, а Џоклин Вена од MTV рекол дека „тоа треба да се слуша на голем простор. Брзо е и силно удира.“<ref name="mtvpremiere"/><ref name="artistd"/> После рефренот, таа го започнува текстот „Немој да бидеш повлечена, Само биди кралица“ неколкупати, попратено со удари на раце, пред да се префрли на следните стихови.<ref name="timemag"/> После вториот рефрен следува допирање на музиката, каде Гага ги кажува имињата на различните заедници. Сал Кинкемани од [[Slant Magazine]] почувствувал дека интервалот е помешан со музика од американското телевизиско шоу, ''[[Гли (ТВ серија)|Гли]]'' и песната „There But For the Grace of God Go I“ од [[Machine (бенд)|Machine]].<ref name="slant"/> Музиката во одреден момент прекинува додека Гага пее [[a cappella|а капела]], пред додавањето на [[орган (музика)|орган]], а потоа следи крајот на песната.<ref name="mtvpremiere"/> Според листот со музика објавен на Musicnotes.com од Sony/ATV Music Publishing, „Born This Way“ е напишана во такт од вообичаено време, со умерени денс отчукувања и [[темпо]] од 120 [[темпо|удари во минута]].<ref name="sheet">{{Наведена мрежна страница|title=Digital Sheet Music – Lady Gaga – Born This Way|last1=Germanotta|first1=Stefani|last2=Laursen|first2=Jeppe|year=2011|publisher=Musicnotes.com. [[Sony/ATV Music Publishing]]}}</ref> Компонирана е во скалата [[Ха дур]], а гласот на Гага се протега од нотата F♯<sub>3</sub> до нотата C♯<sub>5</sub>.<ref name="sheet"/> „Born This Way“ ја следи акордната прогресија од C♯<sub>5</sub>–F♯<sub>5</sub>–E<sub>5</sub>–B<sub>5</sub> во стуховите и F♯<sub>5</sub>–F♯–E–B–Bm<sub>7</sub>–C♯ во рефренот.<ref name="sheet"/> {{Listen | filename = Lady Gaga Born This Way sample.ogg | title = „Born This Way“ | description = Примерок од 26 секунди од „Born This Way“ кој го содржи рефренот, а подоцна завршниот дел содржи текст во кој Гага кажува имиња на различни заедници. | format = [[Ogg]] | pos = left }} Текстот во стиховите зборува за подобрување, додека рефренот зборува дека луѓето треба да се прифатат такви какви што се.<ref>{{наведени вести|url=http://music-mix.ew.com/2011/01/27/lady-gaga-born-this-way-full-lyrics/|title=Lady Gaga releases full lyrics to forthcoming single 'Born This Way': Read them here|last=Stransky|first=Tanner|date=2011-01-27|accessdate=2011-02-12|work=Entertainment Weekly|publisher=Time Inc}}</ref> Ги содржи имињата на [[геј заедница]]та и други помали заедници, кои се споменати за да се прикажа нивното прифаќање од страна на Гага. Таа исто така објаснила дека од ''[[The Fame]]'' и ''[[The Fame Monster]]'' не ги прикажувала заедниците директно, и „Born This Way“ била прилика која не само што ги поддржила политичките и социјалните верувања, туку и ги подобрила уметнички со кажувањето, „'Не пробувам да се скријам зад песната.' Не пробувам да добијам нови обожаватели. Ги сакам обожавателите кои веќе ги имам и ова е за нив.“<ref name="bbcover"/> По раните издавања на тектстот, тој добил критики од неколку Азијци<ref name="HispSpeaking">{{наведени вести|url=http://www.hispanicallyspeakingnews.com/notitas-de-noticias/details/asians-join-latinos-in-condemning-lady-gaga/4992/|title=Asians join Latinos in condemning Lady Gaga|last=Perez|first=Miguel|date=2011-01-31|publisher=HispanicallySpeaking.com|accessdate=2011-02-04|archive-date=2011-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20110209013612/http://www.hispanicallyspeakingnews.com/notitas-de-noticias/details/asians-join-latinos-in-condemning-lady-gaga/4992/|url-status=dead}}</ref> и Хиспански заедници, вклучувајќи ги и Латино групите MECha и Chicanos Unidos Arizona,<ref name="AfterElton">{{наведени вести|url=http://www.afterelton.com/meme-01-31-2011|title=Morning Meme: Jesse Tyler and Justin Mikita Celebrate SAG, Betty White Hangs With "Modern Family," and Superman Is British?|last=Kennedy|first=Ed|date=2011-01-31|publisher=[[AfterElton]]|accessdate=2011-02-11}}</ref> тврдејќи дека користењето на зборовите „[[чоло|чола]]“ и „[[ориент]]“ било навредливо и понижувачко.<ref name="Newsblaze">{{наведени вести|url=http://newsblaze.com/story/20110205105230reye.nb/topstory.html|title=Is Lady Gaga a Racist?|last=Reyes|first=Robert Paul|date=2011-02-02|publisher=Newsblaze.com. Associated Media, Ltd|accessdate=2011-02-11|archive-date=2011-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20110209165453/http://newsblaze.com/story/20110205105230reye.nb/topstory.html|url-status=dead}}</ref> Како одговор на тектстот, Роберт Пол Рејес од Newsblaze.com изјавил дека се согласил за про-геј ставот, но се запрашал во користењето на терминот „чола“, прашувајќи, „Дали Латинците треба да бидат задоволни што една суперѕвезда родена од привилегија, вклучила расизам во нашето здружение? Не се сите латински дами 'чола', некои од нив се учителки, автори, инженери, медицински сестри и доктори.“<ref name="Newsblaze"/> Радио станиците во [[Малезија]] избрале да го тргнат делот од текстот кој се однесува на прифаќањето на геј заедниците, поради цензура во државата и поради навредливата содржина.<ref name="malayasia1">{{наведени вести|url=http://today.msnbc.msn.com/id/42133505/ns/today-entertainment/|title=Malaysia gags Lady Gaga, garbles gay lyrics|last=Young|date=2011-03-17|publisher=[[Msnbc.com]]. [[NBCUniversal]]|accessdate=2011-04-12|first=Sean|location=[[Куала Лумпур|Kuala Lumpur]]|archive-date=2011-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20110321005231/http://today.msnbc.msn.com/id/42133505/ns/today-entertainment|url-status=dead}}</ref> Како одговор, Гага ги повикала обожавателите во Малеција кои сакаат нецензурираната верзија да виде пуштана, изјавувајќи: „Ваша работа и ваша задача е младите луѓе да ги слушнат вашите гласови. Мора да направите сè што сакате за да го ослободите вашето општество. Мора да се јавувате, да не прекинувате, мора да имате мирен протест.“<ref name="malayasia2">{{наведени вести|url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/malaysia/8403613/Lady-Gaga-takes-on-Malaysias-censors.html|title=Lady Gaga takes on Malaysia's censors|last=MacKinnon|first=Ian|date=2011-03-24|publisher=Telegraph Media Group|work=The Daily Telegraph|location=London|accessdate=2011-04-12}}</ref> ==Ремиксови== Неколку ремиксови на песната биле потпомогнати од издавачката куќа [[Interscope Records]], за да се поддржи песната. Првиот список на ремиксови биле направени од ЛА Риотс, Чу Фу и диџеј Вајт Шадоу. нарелени ''Born This Way – The Remixes Part 1'', ремиксовите биле издадени како [[Компактен Диск сингл|ЦД сингл]] и биле овозможени за дигитално спуштање на 15 март 2011.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ladygaga.com/news/default.aspx?nid=34431|title=Born This Way – The Remixes Part 1" Coming March 15!|accessdate=2011-04-19|publisher=Ladygaga.com}}</ref> Другиот список на ремиксови бил направен од [[Мајкл Вудс (продуцент)|Мајкл Вудс]], [[Грум]], [[Дада Лајф]], Зед, [[Бимбо Џоунс]] и [[Twin Shadow]]. Биле издадени на 29 март 2011 и биле овозможени само за дигитално спуштање под името ''Born This Way – The Remixes Part 2''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ladygaga.com/news/default.aspx?nid=34789|title=Born This Way – The Remixes Part 2" Coming March 29!|accessdate=2011-04-19|publisher=Ladygaga.com}}</ref> Гага издала „Кантри Роуд Верзија“ на песната на 15 март 2011, преку нејзиниот профил на Твитер.<ref name="count">{{наведени вести|url=http://www.mtv.com/news/articles/1660650/lady-gaga-country-version-born-this-way.jhtml|title=Lady Gaga Releases Country Version Of 'Born This Way'|last=Kaufman|first=Gil|date=2011-03-15|accessdate=2011-04-19|publisher=MTV (MTV Networks)|archive-date=2011-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110429011220/http://www.mtv.com/news/articles/1660650/lady-gaga-country-version-born-this-way.jhtml|url-status=dead}}</ref> Верзијата започнува со звук на гитари и потоа прикажува слајд-гитари и [[хармоника]]шко зуење, а оригиналните диско битови се заменети со тапански звук и позадинска вибрација. Кога првиот рефрен започнувам песната е прикажана со хармоникашки звук.<ref name="count"/> Пред три-минутната марка, Гагаг пее нов текст „Ако сакам да го направам кантри, душо, тогаш тоа е океј бидејќи јас бев родена, јас бев родена, јас бев родена на овој начин,“ со одбрана [[мандолина]]. Според Гил Кофман од [[MTV]], во последниот дел, песната навлегува во кантри-рок звук сличен на подоцните снимки на [[Бон Џови]].<ref name="count"/> Дел од парите заработени за таа верзија отишле во мрежите за хомосексуалците, лезбијките и хетеросексуалците (GLSEN).<ref name="count"/> {{Double image|right|Salimmerchant2.jpg|{{#expr: (150 * 298 / 355) round 0}}|Salimmerchant.jpg|{{#expr: (150 * 214 / 231) round 0}}|Индиското музичко продуцентско дуо [[Салим-Сулајман|Салим и Сулајман Мерчант]] рекле дека немало многу планирања во нивниот ремикс на „Born This Way“, туку дека тој излегол спонтано.<ref>{{наведени вести|url=http://www.indianexpress.com/news/gaga-meets-the-dholak/776285/0|title=Gaga Meets the Dholak|last=Pillai|first=Pooja|date=2011-04-15|accessdate=2011-04-19|work=[[The Indian Express]]|publisher=[[Indian Express Group]]}}</ref>||Portrait of a smiling Indian male|Portrait of a smiling Indian male}} [[Боливуд]]ската верзија на песната била направена од индиското продуцентско дуо [[Салим-Сулајман|Салим и Сулајман Мерчант]].<ref name=t2>{{Наведено списание|title=Gaga Over Bollywood|last=Das|first=Mohua|date=2011-04-15|journal=[[The Telegraph (Kolkata)|The Kolkata Telegraph]]|publisher=[[Ananda Publishers]]|location=[[Колката|Kolkata]], India|oclc=271717941|url=http://www.telegraphindia.com/1110415/jsp/entertainment/story_13854758.jsp|accessdate=2011-04-19|archive-date=2011-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110418195834/http://www.telegraphindia.com/1110415/jsp/entertainment/story_13854758.jsp|url-status=dead}}</ref> Ремиксот бил издаден на DesiHits.com, мрежно место за јужноазиска музика и забава.<ref name=t2/> Браќата Мерчантс имале музички проекти со Аџула Ачарија-Бет од DesiHits.com, кога дознале повеќе за Гага, која немала големи познанија во [[Индија|иниската дијаспота]] и тие се заинтересирале да направат Боливудски ремикс на „Born This Way“.<ref name=t2/> Браќата Мерчантс контактирале со менаџерот на Гага, Трој Картер и ремиксот вил финализиран. Сулајман објаснил дека тие го добиле суровите вокали на Гага од „Born This Way“ и користејќи ги како подлога, создале ремикс. „Ѝ испративме дел од композицијата за моментален коментар на нашиот ремикс во споредба со вистинската верзија. Нејзе ѝ се допадна и така го направивме ова,“ додал тој.<ref name=t2/> Браќата Мерчантс користеле неколку инструменти од индиската музика како дуги, дитар од Сунил Дас и дол и долак во рефренот. Сулајман имал интервју со Џоклин Вена од [[MTV Вести]]те: <blockquote> „Тоа беше многу голема песна, многу популарна и кока ќе го погледнете стилот, многу е агресивна. Ги има сите работи кои се потребни за да се направи добра песна за во клуб, а за нас најважното нешто беше: Како да ја донесете на место кое е опипливо на индискиот вкус? И првото нешто што го направивме е користењето на ситар и го сменивме вкусот малку. Ја зачувавме агресувноста, но го сменивме стилот и ја направивме песната попривлечна за нивниот вкус, повеќе нешто како хаус музика.“<ref>{{наведени вести|url=http://www.mtv.com/news/articles/1661911/lady-gaga-born-this-way-bollywood-remix.jhtml|title=Lady Gaga's 'Born This Way' Bollywood Remix Is 'Magical,' Producers Say|last=Vena|first=Jocelyn|date=2011-04-13|accessdate=2011-04-19|publisher=MTV (MTV Networks)|archive-date=2011-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110416105413/http://www.mtv.com/news/articles/1661911/lady-gaga-born-this-way-bollywood-remix.jhtml|url-status=dead}}</ref> </blockquote> Салим рекол дека тој испел мал дел од алепот за да му даде на ремиксот мал тафи „допира“, бидејќи „тоа е видот на музика кој ние го правиме и кој е исто така за додавање на нашиот потпис.“ Менаџментот на Гага бил задоволен со нивниот ремикс и сакале тие да направат ремикс за нејзината следна песна, „[[Judas (песна)|Judas]]“.<ref name=t2/> Боливудските ремиксови биле дел од списокот на песни на индиската верзија на албумот ''Born This Way''.<ref name=t2/> == Критички прием == Мајкл Крег од ''[[The Guardian]]'' ја нарекол песната „диско химна“ и рекол дека рефренот се „крши од тежината на фустанот од месо на Лејди Гага“. Тој почувствувал дека музиката го прави текстот да звучи помалку сериозно отколку што навистина е.<ref>{{наведени вести|last=Cragg |first=Michael |url=http://www.guardian.co.uk/music/musicblog/2011/feb/11/lady-gaga-born-this-way |title=Lady Gaga's Born This Way: first review |work=[[The Guardian]] |location=London|publisher=[[Guardian News and Media]] |date= 2011-02-11|accessdate=2011-02-11}}</ref> Рик Флорино од [[Artistdirect]] ѝ дал на песната пет од пет ѕвезди и ја нарекол „брза поп класика“, фалејќи ја музичката идеја и рефренот.<ref name="artistd">{{Наведена мрежна страница |first=Rick |last=Florino |url=http://www.artistdirect.com/entertainment-news/article/lady-gaga-born-this-way-single-review-5-out-of-5-stars/8692753 |title=Lady Gaga "Born This Way" Single Review – 5 out of 5 Stars |publisher=[[Artistdirect]] |date=2011-02-11 |accessdate=2011-02-12 |archive-date=2012-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121025023644/http://www.artistdirect.com/entertainment-news/article/lady-gaga-born-this-way-single-review-5-out-of-5-stars/8692753 |url-status=dead }}</ref> Алисон Швартс од ''[[People (магазин)|People]]'' додал дека „песната која е спремна да стане диско, надополнета со неколку А Капела вокали и италијански текст, ги прикажува вокалите на Гага и нејзиното моќно пишување.“<ref>{{наведени вести |last=Schwartz |first=Alison |url=http://www.people.com/people/article/0,,20465597,00.html |title=Lady Gaga New Song Premieres – Born This Way |work=People (magazine) |publisher=[[Time Inc.]] |date=2011-02-11 |accessdate=2011-04-19 |archive-date=2012-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121018141848/http://www.people.com/people/article/0,,20465597,00.html |url-status=dead }}</ref> Џем Асвад од ''Билборд'' одговорил позитивно на химната и додал дека песната ќе биде прикажувана на радијата и во ноќните клубови наредните неколку месеци.<ref>{{наведени вести|last=Aswad|first=Jem |url=http://www.billboard.com/news/single-review-lady-gaga-born-this-way-1005032432.story |title=Single Review: Lady Gaga, 'Born This Way' |work=Billboard |date=2011-02-11|accessdate=2011-04-20|publisher=Prometheus Global Media}}</ref> Ник Левин од Digital Spy ѝ дал на песната пет од пет ѕвезди, опишувајќи ја како „химна која го потврдува животот и е фантастична песна за во клубови, како и фантастична поп песна.“<ref>{{Наведена мрежна страница|last=Levine|first=Nick|title=Music – Singles Review – Lady Gaga: 'Born This Way'|url=http://www.digitalspy.co.uk/music/singlesreviews/a303179/lady-gaga-born-this-way.html|publisher=Digital Spy|accessdate=2011-02-11|date=2011-02-11|archive-date=2012-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20121023043648/http://www.digitalspy.co.uk/music/singlesreviews/a303179/lady-gaga-born-this-way.html|url-status=dead}}</ref> Пишувајќи за [[Slant Magazine]], Сал Кинкемани разбрал дека Гага „е избрана за нешто многу специјално, а можеби и многу важно.“ Тој исто така ја пофалил скриената порака на песната.<ref name="slant">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.slantmagazine.com/house/2011/02/single-review-lady-gagas-born-this-way |title=Single Review: Lady Gaga's "Born This Way"|first= Sal|last= Cinquemani|date=2011-02-13|accessdate=2011-04-20|publisher=[[Slant Magazine]]}}</ref> Меган Касерли од ''[[Форбс]]'' очекувала „Born This Way“ да стане најголемата геј химна, која според неа е напишана со таа цел.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://blogs.forbes.com/meghancasserly/2011/02/11/lady-gagas-born-this-way-gay-anthems-and-girl-power/|title=Lady Gaga's Born This Way: Gay Anthems And Girl Power|first=Meghan|last=Casserly|work=[[Forbes]]|date=2011-02-11|accessdate=2011-02-11|archiveurl=https://www.webcitation.org/5zcoqhwQc?url=http://blogs.forbes.com/meghancasserly/2011/02/11/lady-gagas-born-this-way-gay-anthems-and-girl-power/|archivedate=2011-06-22|url-status=live}}</ref> Ани Јуан од ''The Hollywood Reporter'' ја етикетирала песната како „хоџ-поџ на различни поп тонови.“<ref name="hollywood-reporter">{{наведени вести|last=Yuan|first=Annie|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/lady-gagas-born-way-criticized-98922|title=Lady Gaga's 'Born This Way' Criticized for Similarities to Madonna Songs|publisher=Prometheus Global Media|work=The Hollywood Reporter|date=2011-02-11|accessdate=2011-02-13}}</ref> Кевин О'Донел од ''[[Spin]]'' дал помешан преглед за песната, прикажувајќи ги сличностите со песната „[[Black or White]]“ (1991) од Мајкл Џексон. Тој додал дека набљудувајќи го проектот, очекувал дека Гага ќе издаде песна која ќе биде „епска и класична како '[[A Day in the Life]]' од [[Битлси|The Beatles]] или '[[Bohemian Rhapsody]]' од [[Queen]]. Замислете на што ќе изгледаше песната ако таа поминеше повеќе од десет минути за време на нејзиното пишување.“<ref>{{наведени вести|url=http://www.spin.com/articles/hear-it-lady-gagas-single-born-way |title=Hear It: Lady Gaga's Single "Born This Way" |publisher=Spin Media LLC|work=[[Spin]]|last=O'Donnell|first=Kevin |date=2011-02-11 |accessdate=2011-02-13}}</ref> {{anchor|Express Yourself}}[[Податотека:Madonna at 2009 MTV VMA's 2.jpg|left|thumb|upright|„Born This Way“ била споредена со „[[Express Yourself (песна на Мадона)|Express Yourself]]“ (1989) од [[Мадона]], за што Гага рекла дека е сосема ненамерно.]] Неколку критичари забележале сличности меѓу „Born This Way“ и „[[Express Yourself (песна на Мадона)|Express Yourself]]“ (1989) од [[Мадона]]. Мрежното место [[Popjustice]] ги прикажало сличностите на „Born This Way“ со други песни од Мадона како „[[Deeper and Deeper]]“ (1993) и „[[Vogue (песна на Мадона)|Vogue]]“ (1990).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.popjustice.com/index.php?option=com_content&task=view&id=5273&Itemid=206 |title=So, 'Born This Way' |publisher=[[Popjustice]] |author=Popjustice Staff|date=2011-02-07 |accessdate=2011-03-05}}</ref> [[Роб Шефилд]] од ''[[Ролинг Стоун|Роулинг Стоун]]'' ги признал влијанијата од Мадона, но прикажал дека тие нема да ја прикријат песната, бидејќи таа го „[сумирала] целиот комплекс на митовите на Гага, сите политики, католици и кармини и една брилијантна поп песна.“<ref>{{Cite magazine|first=Rob |last=Sheffield |url=http://www.rollingstone.com/music/songreviews/born-this-way-20110211 |title=Born This Way by Lady Gaga |authorlink=Rob Sheffield |magazine=Rolling Stone |publisher=Jann Wenner |date=2011-02-11 |accessdate=2011-02-11 |archive-date=2012-07-15 |archive-url=https://www.webcitation.org/69AAmaXjy?url=http://www.rollingstone.com/music/songreviews/born-this-way-20110211 |url-status=dead }}</ref> Карин Ганз, пишувајќи за [[Yahoo! Music]], ја критикувал „Born This Way“, изјавувајќи дека песната била „преработена, пренатрупана, бучна и многу деривативна.“ Таа специјално ги забележила сличностите со песни како „[[When Love Takes Over]]“ (2010), „[[Waterfalls (песна од TLC)|Waterfalls]]“ (1993) и три песни од Мадона: „Express Yourself“, „[[Ray of Light (песна)|Ray of Light]]“ (1998) и „Vogue“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://new.music.yahoo.com/blogs/amplifier/88460/lady-gagas-born-this-way-vogue-yourself/|title=Lady Gaga's 'Born This Way':Vogue Yourself|last=Ganz|first=Caryn|date=2011-02-11|publisher=[[Yahoo! Music]]|accessdate=2011-02-11|archive-date=2011-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20110813022111/http://new.music.yahoo.com/blogs/amplifier/88460/lady-gagas-born-this-way-vogue-yourself|url-status=dead}}</ref> Меган Фридман од ''[[Time (магазин)|Time]]'' и Мариса Мос од ''[[The Huffington Post]]'' прикажале помешани реакции, поради сличностите кои ги пронашле со „Express Yourself“.<ref name="timemag">{{наведени вести|last=Friedman|first=Megan|url=http://newsfeed.time.com/2011/02/11/does-lady-gagas-born-this-way-rip-off-madonna-who-cares/|title=Does Lady Gaga's 'Born This Way' Rip Off Madonna? Who Cares?|work=Time| publisher=[[Time Inc.]]|accessdate=2011-02-15|date=2011-02-11}}</ref><ref>{{наведени вести|work=[[The Huffington Post]]|url=http://www.huffingtonpost.com/marissa-moss/twitter-killed-the-radio-_b_821934.html|title= Twitter Killed the Radio Star: Lady Gaga's "Born This Way"|publisher=[[AOL]]|last=Moss|first=Marissa|date=2011-02-12|accessdate= 2011-02-19}}</ref> Нил Меккормик од ''The Daily Telegraph'' забележал дека имитатитивната природа на песната ќе влијае на перцепциите на уметностна на Гага, бидејќи „Born This Way“ била „[базично] преработување на 'Express Yourself' од Мадона и имала допир со 'Vogue', што премногу личи на Мадона за некој кој пробува да го прикаже својот идентитет како, новата Мадона.“<ref>{{наведени вести|last=McCormick|first=Neil|url=http://blogs.telegraph.co.uk/culture/neilmccormick/100051388/lady-gaga-is-born-this-way-the-gayest-song-ever/|title=Is "Born This Way" the gayest song ever?|work=The Daily Telegraph|location=London|publisher=Telegraph Media Group|date=2011-02-11|accessdate=2011-02-12|archive-date=2012-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20120523222716/http://blogs.telegraph.co.uk/culture/neilmccormick/100051388/lady-gaga-is-born-this-way-the-gayest-song-ever/|url-status=dead}}</ref> [[Ен Пауерс]] од ''[[Лос Анџелес Тајмс]]'' заклучила дека concluded „Born This Way“ имала сосема поразлична порака отколку песните на Мадона со кои е споредена споредила и ја одбранила песната на Лејди Гага изјавувајќи, „Иако звучи како да доаѓа од некоја песна на Мадона, тоа изгледа малку како надвор од точката; кој моментален поп хит не станува зелен со помош на рециклирање на нешто познато?“<ref>{{наведени вести|url= http://latimesblogs.latimes.com/music_blog/2011/02/snap-judgment-lady-gaga-born-this-way.html|title= Snap Judgment: Lady Gaga, 'Born This Way'|last=Powers|first=Ann|authorlink=Ann Powers|work=Los Angeles Times|publisher=Tribune Company |date=2011-02-11|accessdate=2011-02-16}}</ref> Шефилд ја одбранила Гага со прикажување дека песната „Express Yourself“ била исто така копирана од страна на Мадона од песна на [[The Staple Singers|Staple Singers]]' наречена „[[Respect Yourself]]“.<ref>{{наведени вести|last=Sheffield|first=Rob|authorlink=Rob Sheffield|url=http://www.rollingstone.com/culture/blogs/pop-life/lady-gagas-born-this-way-much-better-than-express-yourself-20110211 |title=Lady Gaga's 'Born This Way': Much Better Than 'Express Yourself' |date=2011-02-11|accessdate=2011-04-20|work=Rolling Stone|publisher=Jann Wenner}}</ref> Гага упатила мислења за критиките на ''[[The Tonight Show with Jay Leno]]'', објаснувајќи дека добила [[електронско писмо]] од репрезентативците на Мадона, кои ја спомнале нивната поддршка за „Born This Way“. Таа додала дека ако кралицата рекла дека треба да биде, тогаш навистина треба да биде.<ref name="grammyandey">{{наведени вести|last=Greenblatt|first=Leah|url=http://music-mix.ew.com/2011/02/14/lady-gaga-madonna-leno-born-this-way/|title=Lady Gaga talks Grammy egg, Madonna comparisons on 'Leno' tonight|work=Entertainment Weekly|publisher=Time Inc|date=2011-02-14|accessdate=2011-02-15|archive-date=2011-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110216163440/http://music-mix.ew.com/2011/02/14/lady-gaga-madonna-leno-born-this-way/|url-status=dead}}</ref> [[CNN]] подоцна изјавил дека репрезентативците на Мафона не знаеле дека пејачката, или нејзиниот тим ѝ испратиле електронско писмо на Гага за ситуацијата.<ref>{{наведени вести|last=Goldberg|first=Stephanie|url=http://edition.cnn.com/2011/SHOWBIZ/Music/02/15/gaga.madonna.similar/index.html|title=Madonna & Gaga: Cut from the same leotard?|publisher=CNN|date=2011-02-17|accessdate=2011-02-17|archive-date=2011-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110218195640/http://edition.cnn.com/2011/SHOWBIZ/Music/02/15/gaga.madonna.similar/index.html|url-status=dead}}</ref> Два месеци подоцна, за време на интервју со магазинот ''[[NME]]'', Гага зборувала за сличностите со „Express Yourself“: <blockquote> „Зошто би пробувала да вадам некоја песна и да мислам дека сум ги добила сите? Тоа е ретардирано. Ќе погледнам во вашите очи и ќе ви кажам дека не сум доволно глупава за да мислам дека вие сте доволно глупави, со тоа што ќе помислите дека јас сум украла некоја мелодија. Ако ги ставите песните една до друга, единствените сличности се акордните прогресии. Тие се исти со оние кои беа прикажувани во диско последните 50 години. Бидејќи јас сум првиот артост со 25 години кој ја ставил песната на Топ 40 радија, не значи дека јас сум плагијарист, значи дека сум многу паметна. Извинете.“<ref>{{Наведено списание|last=Robinson|first=Peter|date=2011-04-23|title=Freak Or Fraud? Lady Gaga: "I'm Not Full Of S**t. Are You?|journal=[[NME]]|publisher=[[IPC Media]]|pages=21–24|volume=43|location=London|issn=0028-6362}}</ref> </blockquote> == Успех на табелите == {{quote box | width = 300px | align = right | bgcolor = #c6dbf7 | quote =„Не ми се верува. Јас сум почестена и претрупана со комерцијалниот успех на 'Born This Way'. Ова ми го смени животот. Меѓу ''Билборд'' и интернационалните број еден [хитови] и радио достигувањата... Не можев да бидам позадоволна од обожавателите кои ги имам. Знаев дека песната е специјална, но знаев дека можеби моите обожаватели или мојата издавачка куќа се надеваа дека ќе ги доставам 'Третата Bad Romance' или 'Третата Poker Face'. Сакав да биде сосема спротивното.“ | source = Гага зборува за комерцијалниот прием на „Born This Way“.<ref name="bbcover"/> }} Во САД, „Born This Way“ за првпат се искачила на првото место на табелата [[Билборд Хот 100|''Билборд'' Хот 100]], на 26 февруари 2011, со што станал третиот број-еден сингл на Гага. „Born This Way“ станала деветнаесеттата песна која веднаш се искачила на првото место на Хот 100, и илјадитиот број-еден сингл во историјата на табелата. Песната продала 448,000&nbsp;диигитални примероци за три дена, со што станала најспуштаната песна од женски артист победувајќи ја „[[Hold It Against Me]]“ од [[Бритни Спирс]].<ref name="Trust">{{наведени вести|last=Trust|first=Gary|title=Lady Gaga Claims 1,000th Hot 100 No. 1 with 'Born This Way'|work=Billboard|publisher=Prometheus Global Media|date=2011-02-16|url=http://www.billboard.com/news/lady-gaga-claims-1-000th-hot-100-no-1-with-1005036702.story|accessdate=2011-02-16}}</ref> „Born This Way“ останал на врвот следната недела, продавајќи други 509,000&nbsp;копии во целосната недела на издавање, станувајќи првата песна која влегла на Хот 100 на првото место и ја задржала таа позиција и втората недела веднаш по песната од [[Клеј Ајкен]], „[[This Is the Night (песна)|This Is The Night]]“ од 2003.<ref>{{наведени вести|last=Grien|first=Paul|title=Week Ending February 20, 2011: Songs: Gaga Defies Odds|publisher=[[Yahoo! Music]]|date=2011-02-23|url=http://new.music.yahoo.com/blogs/chart_watch/74334/week-ending-feb-20-2011-songs-gaga-defies-odds/|accessdate=2011-02-24}}</ref><ref>{{наведени вести|first=Keith|last= Caulfield|title=Justin Bieber Scores Second No. 1 Album with 'Never Say Never' Remixes|work=Billboard|publisher=Prometheus Global Media|date=2011-02-23|url=http://www.billboard.com/news/justin-bieber-scores-second-no-1-album-with-1005044522.story|accessdate=2011-02-24}}</ref> Потоа, песната останала на првото место шес недели станувајќи единствената песна која за првпат влегла на табелата и останала таму повеќе од еден месец веднаш по песната на [[Елтон Џон]], „[[Candle in the Wind 1997]]“ од 1997.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://new.music.yahoo.com/blogs/chart_watch/74342/week-ending-march-13-2011-spears-second-act/|title=Week Ending March 13, 2011: Spears' Second Act|last=Grein|first=Paul|date=2011-03-16|accessdate=2011-03-17|publisher=[[Yahoo! Music]]|archive-date=2011-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20110321023907/http://new.music.yahoo.com/blogs/chart_watch/74342/week-ending-march-13-2011-spears-second-act}}</ref> „Born This Way“ го срушила рекордот за најдобро продавана песна во историјата на [[iTunes]], продавајќи милион копии ширум светот за пет дена.<ref name="mtv itunes">{{наведени вести |url=http://www.mtv.com/news/articles/1658317/lady-gaga-born-this-way-itunes.jhtml |title=Lady Gaga's 'Born This Way' Is Fastest-Selling Single In iTunes History |first=Gil |last=Kaufman |publisher=MTV([[MTV Networks]]) |date=2011-02-18 |accessdate=2011-02-18 |archive-date=2011-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110221012910/http://www.mtv.com/news/articles/1658317/lady-gaga-born-this-way-itunes.jhtml |url-status=dead }}</ref> Песната продала 2.994&nbsp;милиони платени диигитални примероци во САД според [[Nielsen SoundScan]], станувајќи нејзиниот осми последователен хит кој продал повеќе од два милиони копии.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://new.music.yahoo.com/blogs/chart_watch/74382/chart-watch-extra-top-20-songs-at-mid-year/|title=Chart Watch Extra: Top 20 Songs At Mid-Year|last=Grein|first=Paul|date=2011-07-01|publisher=[[Yahoo]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110710085657/http://new.music.yahoo.com/blogs/chart_watch/74382/chart-watch-extra-top-20-songs-at-mid-year/|archive-date=2011-07-10|accessdate=2011-06-30|url-status=dead}}</ref> ЦД синглот на песната продал 24,000&nbsp;копии во првата недела од издавањето и вкупно 40,000&nbsp;копии до март 2011.<ref name="gleesong">{{наведени вести|url=http://www.billboard.com/news/lady-gaga-glee-songs-dominate-hot-100-1005089442.story |title=Lady Gaga, 'Glee' Songs Dominate Hot 100|work=Billboard|publisher=Prometheus Global Media|first=Gary |last=Trust |date=2011-03-23 |accessdate=2011-03-25}}</ref> Од јули 2011, „Born This Way“ продал 3.029&nbsp;милиони диигитални примероци во САД.<ref>{{Cite magazine|url=http://www.billboard.com/news/adele-katy-perry-rule-mid-year-billboard-1005266992.story#/news/adele-katy-perry-rule-mid-year-billboard-1005266992.story?page=3 |title=Adele, Katy Perry Rule Mid-Year SoundScan Charts Adele, Katy Perry Rule Mid-Year SoundScan Charts |magazine=Billboard |publisher=Prometheus Global Media |last=Caulfield |first=Keith |date=2011-07-06 |accessdate=2011-07-06}}</ref> „Born This Way“ се искачил на 14 место на ''Билборд'' [[Мејнстрим Топ 40 (Поп Песни)|Поп Песни]] со 4,602&nbsp;пуштања на радијата по три дена од дозволата, што претставувало највисокиор број на пуштања во историјата на табелата.<ref name="popsongsdebut"/> Било второто највисоко деби искачување на табелата зад песната на [[Мараја Кери]], „[[Dreamlover (песна)|Dreamlover]]“ (1993) чие деби влегување било на 12 место.<ref name="popsongsdebut">{{наведени вести|first=Gary |last=Trust |first2=Keith|last2= Caulfield|url=http://www.billboard.com/news/lady-gaga-s-born-blasts-off-with-huge-sales-1005035102.story|title=Lady Gaga's 'Born' Blasts Off With Huge Sales & Radio Start|date=2011-02-12|work=Billboard|publisher=Prometheus Global Media|accessdate=2011-02-14}}</ref><ref>{{наведени вести|last=Trust|first=Gary|title=Lady Gaga's 'Born This Way' Blasts Into Pop Songs Top 10|work=Billboard|publisher=Prometheus Global Media|date=2011-02-22|url=http://www.billboard.com/#/column/chartbeat/lady-gaga-s-born-this-way-blasts-into-pop-1005043892.story|accessdate=2011-02-24}}</ref> Во седмата недела на табелата, „Born This Way“ достигнал на врвот, станувајќи десмата број-еден песна на Гага на таа табела, со што таа се изедначила со [[Пинк (пејачка)|Пинк]] и [[Ријана]] како аристи со најмногу број-еден песни на табелата.<ref>{{наведени вести|last=Trust|first=Gary|title=Lady Gaga Leaps To Record-Tying No. 1 On Pop Songs |work=Billboard|publisher=Prometheus Global Media|date=2011-03-28|url=http://www.billboard.com/#/column/chartbeat/lady-gaga-leaps-to-record-tying-no-1-on-1005096982.story|accessdate=2011-03-28}}</ref> Дополнително, песната го срушила целокупниот ерплеј деби влез со публика од 78.5&nbsp;милиони членови, влегувајќи на шестото место на табелата [[Хот 100 Ерплеј (Радио Песни)|Радио Песни]]; ова достигнување ја надминално песната од [[Џенет Џексон]], „[[All for You (песна на Џенет Џексон)|All for You]]“ (2001) чиј деби влез бил со публика составена од 70&nbsp;милиони членови.<ref name="Trust"/> „Born This Way“ останал на првото место на табелата по седум недели, станувајќи нејзината втора најдобра број-еден радио песна после topped the chart after seven weeks, becoming her second number-one radio song after „[[Paparazzi (песна на Лејди Гага)|Paparazzi]]“.<ref name="gleesong"/> „Born This Way“ се искачила на првите места и на [[Japan Hot 100]] и [[Хот Денс Клуб Песни]], го преминала десеттото место на [[Латински Поп Песни]] и [[Возрасна Современа (табела)|Возрасни Современи Песни]], како и на 11 место на [[Возрасни Топ 40]] табелите.<ref name="billboard1">{{Cite magazine|url=http://www.billboard.com/charts/hot-100#/song/lady-gaga/born-this-way/24756901 |title=''Billboard'' – Lady Gaga – Born This Way|magazine=Billboard|publisher=Prometheus Global Media|accessdate=2011-03-05}}</ref><ref name="japan"/> „Born This Way“ го зазела првото место во првата недела во Канада, останувајќи седум недели на [[Канадски Хот 100]] Песни.<ref name="billboardcanadianhot100">{{Cite magazine|url=http://www.billboard.com/charts/canadian-hot-100#/charts/canadian-hot-100|title=Canadian Hot 100: Week Ending February 26, 2011|accessdate=2011-02-17|date=2011-02-26|magazine=Billboard|publisher=Prometheus Global Media}}</ref> На 20 февруари 2011, првата позиција на синглот во Австралија била првото место на одицијалните [[ARIA Charts|ARIA Табели за Синголви]], станувајќи третиот број-еден сингл таму и најпродаваната песна која останала на врвот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://pandora.nla.gov.au/pan/23790/20110221-0001/Issue1095.pdf|title=ARIA Chartifacts: Week Commencing February 21, 2011: Issue #1095|date=2011-02-21|accessdate=2011-02-22|publisher=[[Австралиска музичка индустрска асоцијација|Australian Recording Industry Association]]}}</ref> „Born This Way“ добила трипати платинска сертификација од [[Австралиска музичка индустрска асоцијација]] (ARIA) со продажби од 210,000&nbsp;копии на синглот.<ref name="ariacerti"/> Синглот се искачил и на првото место на новозеландските [[Музичка Индустриска Асоцијација на Нов Зеланд|RIANZ]] табели, станувајќи вториот број-еден сингл на Гага во тоа место после „[[Poker Face (песна на Лејди Гага)|Poker Face]]“ (2008).<ref name="chartsnz">{{Наведена мрежна страница|url=http://charts.org.nz/showitem.asp?interpret=Lady+GaGa&titel=Born+This+Way&cat=s|title=ChartsNZ – Lady Gaga – Born This Way|publisher=[[Музичка Индустриска Асоцијација на Нов Зеланд|Recording Industry Association of New Zealand]]. Hung Medien|accessdate=2011-04-23|archive-date=2011-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110314022446/http://charts.org.nz/showitem.asp?interpret=Lady+GaGa&titel=Born+This+Way&cat=s|url-status=dead}}</ref> Добила платинеста сертификација од [[Музичка Индустриска Асоцијација на Нов Зеланд]] (RIANZ) за 15,000&nbsp;продадени копии од синглот.<ref name="rianzcerti"/> Во Англија, „Born This Way“ продал 60,000&nbsp;диигитални примероци во првата недела, слетувајќи на третото место на [[UK Singles Chart]], што станало и највисоката позиција на синглот.<ref name="uk">{{Наведена мрежна страница|title=Jessie J wins Champion chart battle as Lady Gaga swoops into Top 3|url=http://www.theofficialcharts.com/chart-news/jessie-j-wins-champion-chart-battle-as-lady-gaga-swoops-into-top-3/|publisher=The Official Charts Company|accessdate=2011-02-13|author=Press Release|date=2011-02-13}}</ref> На другите места песната се искачила на врвовите во Шпанија, Финска, Ирска и Холандија.<ref name="hung"/> Деби влезот на „Born This Way“ во Италија, Франција, Шведска, Норвешка, Австрија, Германија и Белгија (Фландрија) бил второто место.<ref name="hung">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ultratop.be/nl/showitem.asp?interpret=Lady+Gaga&titel=Born+This+Way&cat=s |title=Ultratop – Lady Gaga – Born This Way |publisher=[[Ultratop]]. Hung Medien |accessdate=2011-03-05|language=fr}}</ref><ref name="ita">Debut positions for "Born This Way" in European nations: *{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fimi.it/classifiche_result_digital.php?anno=2011&mese=02&id=299|title=Classifica settimanale dal 07/02/2011 al 13/02/2011|publisher=[[Федерација на италијанската музичка индустрија|Federation of the Italian Music Industry]]|language=it|accessdate=2011-02-18|date=2011-02-13|archive-date=2012-07-15|archive-url=https://www.webcitation.org/69AFv57QL?url=http://www.fimi.it/classifiche_result_digital.php?anno=2011|url-status=dead}} *{{Наведена мрежна страница|url=http://www.chartsinfrance.net/charts/1107/singles.php|title=Meilleures ventes de Singles et Titres en France (Top Singles) – du 07 février au 13 février 2011|date=2011-02-13|publisher=[[Syndicat National de l'Édition Phonographique]]|accessdate=2011-02-20|language=fr}} *{{Наведена мрежна страница |url=http://www.swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=Lady+Gaga&titel=Born+This+Way&cat=s |title=Swedishcharts – Lady Gaga – Born This Way |publisher=[[Sverigetopplistan]]. Hung Medien |accessdate=2011-03-05 |language=nl }} *{{Наведена мрежна страница |url=http://www.norwegiancharts.com/showitem.asp?interpret=Lady+Gaga&titel=Born+This+Way&cat=s |title=Norwegiancharts – Lady Gaga – Born This Way |publisher=[[VG-lista|Verdans Gangs]]. Hung Medien |accessdate=2011-03-05 }} *{{Наведена мрежна страница|url=http://austriancharts.at/showitem.asp?interpret=Lady+GaGa&titel=Born+This+Way&cat=s|title=Austriancharts – Lady Gaga – Born This Way|publisher=[[Ö3 Austria Top 40]]. Hung Medien|accessdate=2011-03-05}} *{{Наведена мрежна страница |url=http://www.danishcharts.com/showitem.asp?interpret=Lady+Gaga&titel=Born+This+Way&cat=s |title=Danishcharts – Lady Gaga – Born This Way |publisher=[[Tracklisten]]. Hung Medien |accessdate=2011-03-05 |archive-date=2012-07-15 |archive-url=https://www.webcitation.org/69AFtTNry?url=http://www.danishcharts.com/showitem.asp?interpret=Lady+Gaga |url-status=dead }}</ref> Во дополнение, се искачила на четвртото место во Данска, а потоа се поместила на второто место.<ref name="ita"/> Песната влегла и во првите десет на табелите во Чешка и Унгарија, а на првото место во Јужна Кореја.<ref name="czech"/><ref name="hungary"/><ref name="korea">{{Наведена мрежна страница|url =http://gaonchart.co.kr/main/section/search/list.gaon?Search_str=Born+This+Way+&x=22&y=9|title =가온차트와 함께하세요 – Digital Comprehensive charts|publisher=[[Gaon Chart]]|language =ko|accessdate =2011-02-22}}</ref> ==Музичко видео== ===Развој=== [[Музичко видео|Музичкото видео]] било снимено во викендот од 22–24 јануари 2011 во Њујорк и било опишано од Гага како „дабоко, инспиративно и неверојатно убаво“ видео.<ref name = video1>{{Наведена мрежна страница|title=Lady Gaga's 'Born This Way' Video Is 'Profound,' Makeup Artist Says|url=http://www.mtv.com/news/articles/1656606/lady-gaga-born-this-way.jhtml|publisher=MTV (MTV Networks)|first=James|last=Montgomery|date=2011-01-25|accessdate=2011-01-25|archive-date=2011-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110129232452/http://www.mtv.com/news/articles/1656606/lady-gaga-born-this-way.jhtml|url-status=dead}}</ref> Видеото било режирано од [[Ник Најт (фотографер)|Ник Најт]].<ref name="Vena">{{Наведена мрежна страница |last=Vena |first=Jocelyn |url=http://www.mtv.com/news/articles/1658084/lady-gaga-born-this-way.jhtml |title=Lady Gaga 'Born This Way' Video is 'Life-Changing' |publisher=MTV |date=February 16, 2011 |accessdate=February 17, 2011 |archive-date=2011-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110218142928/http://www.mtv.com/news/articles/1658084/lady-gaga-born-this-way.jhtml |url-status=dead }}</ref> Кореограферката [[Лоријан Гибсон]] кажала за [[MTV Вести]]те дека видеото ќе биде „шокантно“ и никој не може да го очекува највисокиот степен на музиката и танцот.<ref name="grammyeggmtv">{{Наведена мрежна страница|title=Lady Gaga's 'Born This Way' Video Is 'Life Changing'|url=http://www.mtv.com/news/articles/1658084/lady-gaga-born-this-way.jhtml|publisher=MTV (MTV Networks)|first=Jocelyn|last=Vena|date=2011-02-16|accessdate=2011-03-25|archive-date=2011-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110218142928/http://www.mtv.com/news/articles/1658084/lady-gaga-born-this-way.jhtml|url-status=dead}}</ref> Страницата Hollywoodlife.com изјавила дека Гага ја поминала првата недела на февруари уредувајќи го видеото во Гринич Хотел, Њујорк, работејќи во текот на ноќта бидејќи морала да го помине утрото спремајќи се за нејзиниот настап за [[Награди Греми|Греми Наградите]]. Репортерите на медиумите предложиле дека пејачката можеби ќе го игра ликот на Џо Калдероне, машки модел кој го прикажувала на семптемвриското издание на ''[[Vogue Hommes]]'', Јапонија.<ref name="grammyeggmtv"/> [[Фернандо Гарибеј]] објаснил дека видеото е „со културно значење и им помага на луѓето кои се отфрлени и малтретирани. Ги тера луѓето да велат дека е ОК да се биде самиот себеси.“<ref name="laurie1"/> Според Гага, таа била инспирирана од цртежите на [[Салвадор Дали]] и [[Френсис Бејкон (сликар)|Френсис Бејкон]] и нивните [[Надреализам|надреалистични]] слики.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Lady Gaga Says 'Born This Way' Video Shows 'The Birth Of A New Race'|url=http://www.mtv.com/news/articles/1658874/lady-gaga-born-this-way-video.jhtml|publisher=MTV (MTV Networks)|first=Jocelyn|last=Vena|date=2011-02-08|accessdate=2011-03-25|archive-date=2011-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20110403073621/http://www.mtv.com/news/articles/1658874/lady-gaga-born-this-way-video.jhtml|url-status=dead}}</ref> Гибсон ја објаснил инспирацијата зас музичкото видео на MTV Вестите: <blockquote> „Кога ми го пушти видеото, ми требаше време за да ја пронајдам визуелната интерпретација која можев да ѝ ја вратам. И, се разбудив една вечер, сфатив и реков, 'Знам: Треба да родиме нова раса.' Од вратата, Гага звучеше, 'Го сакам Ник Најт за ова видео. Сакам визуелност.' Таа секогаш раѓаше нешто визуелно во нејзината глава и Ник Најт е добар, но и толку генијален. Изгледаше на стискање на дугме за тоа како треба да изгледа музичкото видео. [...] Различно време е; различна ера е; нема граници. Тоа е вирална порака. Мислам дека има нешто во него и тоа е толку неверојатно во видеото и специфично околу пораката.“<ref name="laurie1"/> </blockquote> Гибсон се сеќавалa на работата со Гага и нејзиниот танц во видеото и за да ја направи подобар танчер, таа сакала Гага да биде самоуверена.<ref name="laurie1">{{Наведена мрежна страница|title=Lady Gaga's 'Born This Way' Video, Frame By Frame|url=http://www.mtv.com/news/articles/1659008/lady-gaga-born-this-way-video.jhtml|publisher=MTV (MTV Networks)|first=Jocelyn|last=Vena|date=2011-03-01|accessdate=2011-03-25|archive-date=2011-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20110404141035/http://www.mtv.com/news/articles/1659008/lady-gaga-born-this-way-video.jhtml|url-status=dead}}</ref> Гага го одбрала Њујорк за видеото бидејќи градот е нејзиното родно место. Пред снимањето да започне, Гибсон и Гага одлучиле дека имало само едно место за да се работи само на авангардната, модерна танцувачка рутина за видеото, [[Алвин Алеј]], местото во кое Гибсон студирала танцување.<ref name="laurie2"/> „Останавме таму бидејќи кореографијата е многу модерна. Потехничка е отколку сè што е направено претходно,“ се сетила Гибсон. Снимањето зазело место и во Бруклин и траело два дена. Бидејќи Гага не сакала слики од сцената да бидат пратени пред спремното видео, тимот ја скрил локацијата и успеал во тоа, освен во последниот ден кога папараци почнал да кружи околу неа.<ref name="laurie2">{{Наведена мрежна страница|title=Lady Gaga's 'Born This Way' Creative Director Explains: Why NYC?|url=http://www.mtv.com/news/articles/1658982/lady-gaga-born-this-way-video.jhtml|publisher=MTV (MTV Networks)|first=Jocelyn|last=Vena|date=2011-03-01|accessdate=2011-03-25|archive-date=2011-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20110406020240/http://www.mtv.com/news/articles/1658982/lady-gaga-born-this-way-video.jhtml|url-status=dead}}</ref> Во видеото глумел и целосно истетовираниот модел [[Рик Џенест]] (Рико), подобро познат по неговото сценско име Зомби Бој.<ref>{{наведени вести|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-1364762/Lady-Gagas-Born-This-Way-star-Rick-Genest-covered-skeletal-tattoos-unmasked.html|title=Unmasked, the tattooed freak who's become Lady Gaga's new best friend |last=Roberts|first=Fiona|date=2011-03-11|accessdate=2011-04-22|work=Daily Mail|publisher=[[Associated Newspapers]]}}</ref> Гага го избоил нејзиното лице на сличен начин на Џенест во еден дел. Таа рекла дека сцената прикажувала факт дека таа нема да им дозволи на општеството и критичарите да ја диктираат нејзината убавина. „Јас ви кажувам што мислам дека е убавината и затоа сцената нè прикажуваше мене и Рико бранејќи се себеси на уметнички начин, не дозволувајќи општеството да го диктира тоа,“ дополнила Гага.<ref name="googlegoes">{{cite episode|title=Lady Gaga. [[Google|Google Goes Gaga]]|location=New York|airdate=2011-03-26|minutes=61|quote=... This reminds me when Rico, who plays the Zombie Boy in the video, I asked him why did you tattoo yourself?|station=Google Headquarters}}</ref> Костумите во видеото биле дизајнирани од [[Никола Формичети]], кој кој ги блогирал различните дизајнерски парчиња во него.<ref name="laurie3"/> Во отворачкиот дел на видеото, Гага носела додатоци од Алексис Битар, дијамаско ланче од Ериксон Беамон со обетки од Памела Лав и стаклен фустан од Петра Сторс. Прстените за раце биле направени од Ериксон Беамон, а шифон алиштата од [[Тиери Муглер]].<ref name="laurie3"/> За скелетонската сцена во „Born This Way“ и таа и Рико носеле одела од Муглер додека лигавите делови за време на орги сцените биле од Барт Хес. За деловите инспирирани од [[Мајкл Џексон]], Гага носела кошула и панталони од [[Haus of Gaga]], обувки од Наташа Маро, ланец од Биликирк и ракавици од Лакрасија.<ref name="laurie3">{{Наведена мрежна страница|title=Lady Gaga's 'Born This Way' Fashions Decoded|url=http://www.mtv.com/news/articles/1659043/lady-gaga-born-this-way-fashion.jhtml|publisher=MTV (MTV Networks)|first=Jocelyn|last=Vena|date=2011-03-01|accessdate=2011-03-25|archive-date=2011-04-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20110405031427/http://www.mtv.com/news/articles/1659043/lady-gaga-born-this-way-fashion.jhtml|url-status=dead}}</ref> ===Синопсис=== [[Податотека:Pink triangle up.svg|thumb|left|180px|Розовите триаголници во видеото наведуваат на геј заедницата.]] Музичкото видео било издадено во понеделник, 28 февруари 2011<ref name="jmont"/> и започнува со кратка снимка на силуета на [[Еднорог]] коњ во алеја со пареа и во [[розов триаголник]]. Триаголникот се впушта во снимка од Гага со две спротивни глави и седи во стакло на престол во ѕвезден вселенски простор. Воведот во филмот ''[[Vertigo (филм)|Vertigo]]'' на [[Бернард Херман]] започнува<ref>{{наведени вести|url=http://music-mix.ew.com/2011/02/28/lady-gaga-born-this-way-video/|title=Lady Gaga Debuts first 'Born This Way' video|last=Blauvelt|first=Christian|date=2011-02-28|accessdate=2011-06-23|work=Entertainment Weekly|publisher=Time Inc|archive-date=2011-07-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20110710211307/http://music-mix.ew.com/2011/02/28/lady-gaga-born-this-way-video/|url-status=dead}}</ref> додека Гага потврдува, „Ова е манифестот на мајката чудовиште,“ и започнува да го кажува прологот на видео-приказната за создавање на вонземјанска раса која „не носи предрасуди, без пресуда и безгранична слобода.“ Гага потоа седи на престол над планетата со раширени нозе давајќи му живот на „новата раса над расата на човештвото.“ Како што продожува видеото, Гага објаснува дека раѓањето на новата раса е проследено со раѓањето на злото, поради што Гага е поделена на две половини за добро и лошо. Нејзината нова половина раѓа пушка и почнува да пука. Прологот завршува и Гага вели, „Како можам да заштитам нешто совршено, без зло?“ Кога песната започнува неколку луѓе се прикажани со нивните глави и колена во неподвижна, организирана шема, во бесконечна врна вселена. Гага се појавува во црн градник и црни гаќи, со продолжени делови на лицето и рамената. Таа започнува да оди на ексцентричен начин со подигната рака, пред задоволно да одобри со главата и почне да мрда на рацете и колената за другите да ѝ се придружат. Кога првиот стих започнува сите ги креваат главите и почнуваат да ја танцуваат научената кореогарфија. Сцените се менуваат од танцовите во Гага која седи на престол во вселената. Кога вториот стих започнува, Гага и Рико се покажани во црни одела и со нивните лица истетовирани со исти зомби тетоважи. Другите снимки ја прикажуваат како Гага пробува да танцува со него, но тој не се помрднува и молчи. Кога рефренот започнува по вторпат, Гага пее во соба со огледала и нејзината глава е прикажана во стаклена кутија заедно со други глави распоредени околу неа. Во следните снимки таа е уште еднаш прикажана на нејзиниот престол и им дава живот на другите членови од нејзината раса. Уште неколку искореографирани рутини се изведену од Гага и нејзините танчери и кога песната завршува сите се собираат во круг и се прегрнуваат. Кон крајот на видеото силуета на личност танцува во алејата што претставува оддавање почит на видеото од Мајкл Џексон, „[[The Way You Make Me Feel]]“.<ref name="slantmusic"/> Потоа силуетата се открива и тоа е Гага; нејзиното лице е драстично сменето, со остри рогови кои излегуваат од нејзините образи, очи што светат, нерамна коса и простор меѓу нејзините предни заби.<ref>{{наведени вести|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-1361570/Lady-Gaga-Born-This-Way-video-Singer-gives-birth-provocative-new-clip.html |title=Lady Gaga gives birth in her provocative new music video for Born This Way|last=Bambigboye|first=Baz|date=2011-02-28|accessdate=2011-04-22|work=Daily Mail|publisher=[[Associated Newspapers]]}}</ref> Инспирацијата за просторот меѓу нејзините заби дошла од истиот кој фо имала како помала. Лејди Гага коментирала дека таа често била задевана од децата додека била млада и тие ја нарекувал „зајачки заби“.<ref>{{наведени вести|url=http://patriotpost.us/opinion/suzanne-fields/2011/02/18/superstar-meets-supermom/|title=Superstar meets Supermom|last=Fields|first=Suzanne|date=2011-02-18|accessdate=2011-08-04|work=[[The Patriot-News]]|publisher=Advance Publications}}</ref> Таа изронува една солза и розовите триаголници повторно се појавуваат и во нив силуета на Гага која седи на еднорог коњ. Во позадината е прикажан град и виножито се појавува над неа, а последната снимка ја прикажува Гага со нејзините зомби тетоважи како пука балон од мастика и розовите триаголници ги снемува. ===Прием=== [[Податотека:Janus-Vatican.JPG|thumb|Музичкото видео за „Born This Way“ наведувало на [[старогрчка митологија|грчката]] и [[римска митологија|римската митологија]], најмногу на [[Јанус]] (''прикажан на сликата''), кој се појавува на почетокот на видеото.<ref name="MTV2"/>|alt=Камен прикажува маж со две глави една наспроти друга и виткана брада.]] Музичкото видео за „Born This Way“ добило позитивни критики од музичките критичари. Џејмс Монтгомери од [[MTV]] го пофалил целиот креативен концепт на видеото, дополнувајќи дека „[видеото] има смисла, нема смисла, но 100 проценти тоа не е важно. Ова е Гага на нејзината нафабулозна најпозната нејзината, па нај-Гага."<ref name="jmont">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mtv.com/news/articles/1658858/lady-gaga-born-this-way-video.jhtml|title=Lady Gaga's 'Born This Way' Video Premieres|last=Montgomery|first=James|date=2011-02-28|publisher=MTV (MTV Networks)|accessdate=2011-02-28|archive-date=2011-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20110302041430/http://www.mtv.com/news/articles/1658858/lady-gaga-born-this-way-video.jhtml|url-status=dead}}</ref> Во завршниот дел на неговиот преглед, тој напишал дека фантастичните аспекти на видеото се засенети од целосниот спектакл кој верувал дека бил направен аналогно по Гага, „откако целосно доминираше со светот со 'Born This Way,' [таа] изгледа среќна што има нови светови.“<ref name="jmont"/> Нирдин Гвинед од ''[[The New Zealand Herald]]'' почувствувал дека Гага е навикната на ексцентрични и провокативни слики во видеата.<ref>{{наведени вести|url=http://www.nzherald.co.nz/entertainment/news/article.cfm?c_id=1501119&objectid=10709461|title=Lady Gaga: 'Born This Way' video premieres|last=Gwynedd|first=Myrddin|date=2011-02-28|work=[[The New Zealand Herald]]|publisher=[[APN News & Media]]|accessdate=2011-01-01}}</ref> Рафел Честан од ''[[Entertainment Tonight]]'' го пофалил настапот на Гага и нејзините танчери во видеото како и нејзината мода.<ref>{{наведени вести|url=http://www.etonline.com/music/108204_Lady_Gaga_Debuts_New_Born_This_Way_Music_Video/index.html|title=Lady Gaga Debuts New 'Born This Way' Music Video|last=Chestang|first=Raphael|work=[[Entertainment Tonight]]|publisher=2011-04-22|date=2011-02-28|access-date=2011-08-18|archive-date=2011-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20110304160406/http://www.etonline.com/music/108204_Lady_Gaga_Debuts_New_Born_This_Way_Music_Video/index.html|url-status=dead}}</ref> Моника Херера од ''Билборд'' забележала дека видеото има сличности со музичкото видео за песните од Мадона како „Vogue“ и „[[Borderline (песна)|Borderline]]“ (1984), додека верувала дека видеото ќе има „поголема мода отколку контроверзност“.<ref>{{наведени вести|last=Herrera|first=Monica |url=http://www.billboard.com/news/lady-gaga-s-born-this-way-video-premieres-1005050882.story#/news/lady-gaga-s-born-this-way-video-premieres-1005050882.story |title=Lady Gaga's 'Born This Way' Video Premieres |work=Billboard|publisher=Prometheus Global Media|date=2011-03-04 |accessdate=2011-03-05}}</ref> Џим Фарбер од ''[[Daily News (Њурјок)|New York Daily News]]'' сакал Гага да додаде хумор во нејзините видеа, дополнувајќи дека иако видеото имало радосна вредност, дефинитивно му недостигало креативност.<ref>{{наведени вести|url=http://articles.nydailynews.com/2011-02-28/entertainment/28656490_1_lady-gaga-la-gaga-taboos|title=Lady Gaga 'Born This Way' music video premieres: Graphic birth imagery breaks taboos|last=Farber|first=Jim|date=2011-02-28|accessdate=2011-04-22|work=[[Daily News (New York)|New York Daily News]]|publisher=[[Mortimer Zuckerman]]|archive-date=2012-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426191402/http://articles.nydailynews.com/2011-02-28/entertainment/28656490_1_lady-gaga-la-gaga-taboos|url-status=dead}}</ref> Оскар Моралд од [[Slant Magazine]] забележал дека во видеото, „Гага целосно го прифаќа нејзинит чудовиштен дел.“ Моралд подоцна објаснил дека претходно пејачката ја признала нејзината улога како мајката чудовиште, но никогаш висцерално на начинот на кој го прави тоа во видеото. "Работите се чудовишни, тие нешта се различни за Гага тие нешта се убави,“ заклучил.<ref name="slantmusic">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.slantmagazine.com/house/2011/03/video-review-lady-gagas-born-this-way/|title=Video Review: Lady Gaga's "Born This Way|last=Moralde|first=Oscar|date=2011-03-04|accessdate=2011-04-22|publisher=[[Slant Magazine]]}}</ref> Гина Серпе од [[E! Online]] го критикувала поради тоа што било слично на песните од Мадона додека Меју Перпетуа од ''[[Ролинг Стоун|Rolling Stone]]'', забележал сличности на работата со Мадона и сликите од филмот од 1927, ''[[Метрополис (филм)|Метрополис]]''.<ref>{{наведени вести|url=http://uk.eonline.com/uberblog/b228424_watch_now_lady_gaga_delivers_world_in.html|publisher=[[E! Online]]|title= Watch Now: Lady Gaga Delivers the World in "Born This Way" Video!|date=2011-02-28|accessdate=2011-04-22|last=Serpe|first=Gina}}</ref><ref name="RS">{{наведени вести|url=http://www.rollingstone.com/culture/blogs/rolling-stone-video-blog/lady-gaga-channels-madonna-and-german-film-director-fritz-lang-in-born-this-way-20110228|title=Lady Gaga Channels Madonna and German Film Director Fritz Lang in 'Born This Way'|date=April 29, 2011|first=Matthew|last=Perpetua|work=[[Ролинг Стоун|Rolling Stone]]|publisher=[[Wenner Media]]|accessdate=April 29, 2011}}</ref> [[Ен Пауерс]] од ''Los Angeles Times'' забележала дека видеото им оддавало почит на божествата и [[феминизам|феминизмот]]. Според неа, со видеото Гага го направила божеството достапно за животот, со прикажување на слики позајмени од уметноста, киното и убавите скулптури. Примерите дадени од неа го вклучувале додавањето на Рико како партнер наместо нормален машки или женски партнер. Пауерс додала дека „Гага нашла начин за го смести женското подобрување во центарот на нејзината визија без жртвување на работите кои ги добива од тоа што е девојка на тато или 'бој-тој'.“<ref>{{наведени вести|url=http://latimesblogs.latimes.com/music_blog/2011/03/lady-gagas-born-this-way-video-ann-powers.html|title=Lady Gaga's 'Born This Way' video: Making goddess culture accessible|last=Powers|first=Ann|authorlink=Ann Powers|date=2011-03-01|accessdate=2011-04-22|work=Los Angeles Times|publisher=Tribune Company}}</ref> Меган Пауерс од ''[[Time (магазин)|Time]]'' го критикувала видеото за шокирачките слики кои според неа биле чудни.<ref>{{наведени вести|url=http://newsfeed.time.com/2011/02/28/lady-gagas-born-this-way-video-in-case-you-forgot-gagas-still-weird/|title= Lady Gaga's 'Born this Way' Video: In Case You Forgot, Gaga's Still Weird|last=Gibson|first=Megan|date=2011-03-01|accessdate=2011-04-22|work=Time|publisher=[[Time Inc.]]}}</ref> Видеото било забележано за културното наведување на сличности, не само со артисти како Џексон и Мадон туку и [[старогрчка митологија|грчката]] и [[римска митологија|римската митологија]], надреализмот и работата со швајцарскиот партнер [[Х. Р. Гигер]] и дизајнерот [[Александер Меккуин]].<ref name="MTV2">{{наведени вести |first=James |last=Montgomery |url=http://www.mtv.com/news/articles/1658903/lady-gaga-born-this-way.jhtml |title=Lady Gaga's 'Born This Way' Video: A Pop-Culture Cheat Sheet |publisher=MTV (MTV Networks) |date=2011-02-28 |accessdate=2011-03-24 |archive-date=2011-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110317095241/http://www.mtv.com/news/articles/1658903/lady-gaga-born-this-way.jhtml |url-status=dead }}</ref> Видеото добило две номинации на [[МТВ Видео Музички Награди|МТВ Видео Музичките Награди од 2011]], во категориите за Најдобро Женско Видео и Најдобро Видео со Порака; ги освоило двете категории.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mtv.com/ontv/vma/2011/winners.jhtml|title=2011 MTV VMAs: Winners|accessdate=2011-08-29|publisher=MTV (MTV Networks)|archive-date=2012-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20120622132012/http://www.mtv.com/ontv/vma/2011/winners.jhtml|url-status=dead}}</ref> ==Настапи во живо== [[Податотека:Lady Gaga performing Born This Way on The Monster Ball Tour, Sacramento, March 2011.jpg|thumb|left|Гага ја изведува „Born This Way“ на нејзината турнеја од 2011, [[The Monster Ball Tour]]]] На 9 февруари 2011, на епизода на ''[[Шоуто на Елен Деџенерес|The Ellen DeGeneres Show]]'', пејачите [[Џастин Бибер]] и [[Џејмс Блант]] извеле своја верзија на песната заедно со импровизација на музиката додека го пееле текстот.<ref>{{наведени вести|last=Rutherford|first=Kevin|url=http://www.billboard.com/#/column/viralvideos/justin-bieber-james-blunt-cover-lady-gaga-1005027762.story|title=Justin Bieber, James Blunt Cover Lady Gaga's 'Born This Way' On 'Ellen'|publisher=Prometheus Global Media|last=Lipschults|first=Jason|work=Billboard|date=2011-02-09|accessdate=2011-02-11}}</ref> За времето на шоуто, Гага најавила преку телефон дека таа ќе ја настапи песната во живо на 13 февруари 2011 на [[53ти Греми Награди|53тите Греми Награди]].<ref name = b1>{{наведени вести|url=http://www.billboard.com/news/lady-gaga-gives-new-born-this-way-lyrics-1005014592.story|title=Lady Gaga gives "Born This Way" lyrics|date=2011-01-27|publisher=Prometheus Global Media|last=Herrera|first=Monica|work=Billboard|accessdate=2011-01-27}}</ref> Гага пристигнала на церемонијата во огромна инкубаторска капсула која ја носеле неколку модели.<ref name="mtvgrammy">{{наведени вести|url=http://www.mtv.com/news/articles/1657848/lady-gaga-born-this-way-grammys.jhtml|title=Lady Gaga Emerges From Egg To Perform 'Born This Way' At The Grammys|last=Vena|first=Jocelyn|date=2011-02-13|accessdate=2011-04-23|publisher=MTV (MTV Networks)|archive-date=2011-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20110424132622/http://www.mtv.com/news/articles/1657848/lady-gaga-born-this-way-grammys.jhtml|url-status=dead}}</ref> Таа подоцна излегла од поголемо јајце на сцената облечена во коњска опашка, златен градник и долг фустан со црна и златна шминка и делови кои излегуваат од нејзините рамена и од нејзиното лице слични на оние на омотот.<ref name="mtvgrammy"/><ref name="horn"/> Настапот на „Born This Way“ бил најавен од [[Рики Мартин]]. Во првите неколку секунди после почетниот дел на песната, Гага излегла од јајцето<ref name="bbcover"/> и откако го испеала првиот рефрен, таа ја тресела косата на сличен начин како пејачката [[Вилоу Смит]]. Пред текстот „Без разлика дали си геј, хетеро или би“, орган излегол од подот на сцената.<ref name="holr">{{наведени вести|url =http://www.hollywoodreporter.com/news/lady-gaga-hatches-egg-grammy-99189|title =Lady Gaga Hatches From Egg During Grammy Performance (VIDEO)|work=The Hollywood Reporter|publisher=Prometheus Global Media|date =2011-02-13|accessdate =2011-02-15|last=Powers|first=Lindsay}}</ref> Гага ја извела музиката на органот опкружена од глави од гел, пред да го доврши бриџот попратена од нејзините танчери.<ref name="mtvgrammy"/><ref name="holr"/> Пред да ја напушти сцената, Гага го ставила шеширот на главата и кога песната завршувала Гага и нејзините танчери го завршиле настапот со издигање на нивните раце.<ref name="mtvgrammy"/> Според Гага, Греми настапот бил инспирирнан од неколку работи вклучувајќи ја и [[грегоријанска музика|грегоријанската музика]], танцовите на Алвин Ајли и енергијата на [[Марта Грахам]].<ref name="bbcover"/> На ''[[The Tonight Show with Jay Leno]]'' таа објаснила дека Смит ја инспирирала да „ја тресам косата назад и напред на сцената,“ наведувајќи на истоимената песна. Гага објаснила дека инкубаторската капсула била донесена за да прикаже уметничка изјава на раѓањето на новата раса без предрасуди.<ref>{{наведени вести|url=http://articles.nydailynews.com/2011-02-15/entertainment/28619642_1_monster-ball-tour-love-and-complete-support-grammy-performance|title=Lady Gaga Grammys 2011 performance egg explained; Says Madonna 'supports' 'Born This Way'|last=Roberts|first=Soraya|date=2011-02-14|accessdate=2011-04-23|work=[[Daily News (New York)|New York Daily News]]|publisher=[[Mortimer Zuckerman]]|archive-date=2012-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426191409/http://articles.nydailynews.com/2011-02-15/entertainment/28619642_1_monster-ball-tour-love-and-complete-support-grammy-performance|url-status=dead}}</ref> Идејата ѝ дошла додека седела во нејзиниот автобус за турнеи во Амстердам и размислувала за раѓања и ембриони.<ref name="bbcover"/> Таа помислила, „Господе, работата која ја мразам најмногу за наградуте е што може да го одвлекува внимането... Сакам да постојам само за моите обожаватели на сцената. Не сакам да бидам само во оваа машина на циркусот во индустријата. Посакував да се најдам во капсула три дена и да мислам за мојата изведба, да мислам само за албумот, само за иднината на моите обожаватели. Па тоа и го направив.“<ref name="bbcover"/> Жоклин Вена од [[MTV]] почувствувал дека настапот бил „изненадувачки“ редок во споредба со другите „драмски“ напори.<ref name="mtvgrammy"/> Сораја Робертс од ''[[Daily News (Њујорк)|New York Daily News]]'' била разочарана со „високо очекуваниот“ настап, чувствувајќи дека бил ископиран од Мадона и нејзината кореографија за турнејата [[Blond Ambition World Tour]].<ref>{{наведени вести|url=http://articles.nydailynews.com/2011-02-14/entertainment/28616090_1_puppets-cee-lo-green-53rd-annual-grammy-awards|title=Cee Lo Grammy performance with puppets beats Lady Gaga 'Born This Way' egg arrival|last=Roberts|first=Soraya|date=2011-02-14|accessdate=2011-04-23|work=[[Daily News (New York)|New York Daily News]]|publisher=[[Mortimer Zuckerman]]|archive-date=2012-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426191414/http://articles.nydailynews.com/2011-02-14/entertainment/28616090_1_puppets-cee-lo-green-53rd-annual-grammy-awards|url-status=dead}}</ref> Џејсон Липскултз од ''[[Билборд (магазин)|Билборд]]'' го опишал настапот како „душевен“ и почувствувал дека инспирацијата на Гага за јајцето била една од најдобрите моменти на Греми Наградите.<ref name="horn">{{наведени вести|url=http://www.billboard.com/news/lady-gaga-arrives-at-grammys-in-giant-egg-1005033432.story|title=Lady Gaga Hits Grammys in Giant Egg, Rocks 'Born This Way'|date=2011-02-14|publisher=Prometheus Global Media|last=Lipschultz|first=Jason|work=Billboard|accessdate=2011-02-27}}</ref> Џенифер Армстронг од ''[[Entertainment Weekly]]'' го пофалила настапот велејќи дека покрај тоа што имало дефинирани влијанија од Мадона во него, настапот бил еден од најдобрите на шоуто.<ref>{{наведени вести|url=http://music-mix.ew.com/2011/02/13/lady-gagas-grammy-performance-born-this-way-hatches-from-a-giant-egg/|title=Lady Gaga's Grammy performance: 'Born This Way' hatches from a giant egg|last=Armstrong|first=Jennifer|date=2011-02-13|accessdate=2011-04-23|work=Entertainment Weekly|publisher=Time Inc|archive-date=2011-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20110504122829/http://music-mix.ew.com/2011/02/13/lady-gagas-grammy-performance-born-this-way-hatches-from-a-giant-egg/|url-status=dead}}</ref> Метју Перпетуа од ''[[Ролинг Стоун|Rolling Stone]]'' заклучил дека „Не треба да биде изненадување што настапот на Лејди Гага на нејзиниот нов сингл 'Born This Way' беше највизуелниот и најбизарниот спектакл.“<ref>{{наведени вести|last=Perpetua|first=Matthew|date=2011-02-14|accessdate=2011-04-23|work=Rolling Stone|publisher=Jann Wenner|url=http://www.rollingstone.com/music/news/arcade-fire-lady-antebellum-lady-gaga-win-big-at-the-grammys-20110214|title=Arcade Fire, Lady Antebellum, Lady Gaga Win Big at the Grammys}}</ref> [[Податотека:Lady Gaga Born This Way GMA2.jpg|thumb|Лејди Гага им се придружила на нејзините танчери во тенк наполнет со гел додека ја изведувала „Born This Way“ на „Летните Концертни Серии“ на ''[[Good Morning America]]''.]] На 19 февруари 2011, датум на [[The Monster Ball Tour]], Гага ја извела „Born This Way“ како втора песна, користејќи некои од танцовите и кореографиите кои ги користела за нејзиниот Греми настап, но сепак инкубаторската капсула била испуштена и имало различни облеки за нејзините танчери.<ref>{{Наведена мрежна страница|url =http://www.mtv.com/news/articles/1658379/lady-gaga-atlantic-city.jhtml|title =Lady Gaga Has Her 'Way' With Atlantic City|accessdate =2011-04-24|date =2011-02-20|first =Vaughn|last =Schoonmaker|publisher =MTV (MTV Networks)|archive-date =2011-02-21|archive-url =https://web.archive.org/web/20110221210010/http://www.mtv.com/news/articles/1658379/lady-gaga-atlantic-city.jhtml|url-status =dead}}</ref> Песната била потоа додадена на сет-списокот на нејзината тирнеја. Трис Меккал од ''[[The Star-Ledger]]'' бил најмногу импресиониран од настапот, нарекувајќи го еден од најдобрите на концертот. Тој дополнил дека „реинтерпретацијата на синглот, беше повеќе отколку [[Лаура Ниро]] о Мадона, беше подобрена и механизирана, хит верзија за која беше тешко да не се посака Лејди Гага да се врати во студиото за да ја смените верзијата пред албумот да излезе.“<ref>{{наведени вести|url=http://www.nj.com/entertainment/music/index.ssf/2011/04/lady_gaga_shows_her_teeth_at_p.html|title=Lady Gaga shows her teeth at Prudential Center|last=McCall|first=Tris|date=2011-04-23|accessdate=2011-04-23|work=[[The Star-Ledger]]|publisher=[[Advance Publications]]}}</ref> Гага извела акустична верзија на ''[[The Oprah Winfrey Show]]'', во мај 2011, заедно со друга песна од ''Born This Way'', „[[Yoü and I]]“. Седејќи на висока столица, Гага облечена во црвено кожно палто, капа како диск и корсет со боја на леопард ја отсвирила песната на пијано во високи потпетици. Започнала со акустична пијано верзија на „Born This Way“ и потоа ја симнала капата за да продолжи со „Yoü and I“. Високите потпетици биле дизајнирани од сестрата на Гага, Натали Германота.<ref>{{Наведена мрежна страница|url =http://www.mtv.com/news/articles/1663366/lady-gaga-performs-you-and-i-oprah.jhtml|title =Lady Gaga Performs New Version Of 'You And I' On 'Oprah'|accessdate =2011-05-06|date =2011-05-05|first =Jocelyn|last =Vena|publisher =MTV (MTV Networks)|archive-date =2012-11-07|archive-url =https://web.archive.org/web/20121107041301/http://www.mtv.com/news/articles/1663366/lady-gaga-performs-you-and-i-oprah.jhtml|url-status =dead}}</ref> На ''[[The Graham Norton Show]]'' во мај 2011, Гага ја извела „Born This Way“ како последна песна на шоуто,<ref>{{наведени вести|url=http://www.metro.co.uk/showbiz/863205-lady-gaga-im-single-and-miserably-pathetic|title= Lady Gaga: I'm single and miserably pathetic in a wedding dress |last=Duncan|first=Amy|date=2011-05-12|accessdate=2011-05-13|work=[[Metro (British newspaper)|Metro]]|publisher=[[Associated Newspapers]]}}</ref> додека на [[Radio 1's Big Weekend]] во [[Карлисл, Кумбрија]], ја извела прва. Гага го започнала шоуто излегувајќи од ковчег, со зголемен стомак и облечена во кожни алишта. Започнала да ја пее песната и нејзиниот панк фустан го поместил нејзиниот голем стомак за да ѝ ги прикаже боцкастите алишта.<ref name="radio1">{{наведени вести|publisher=Digital Spy|date=2011-05-15|accessdate=2011-05-16|last=Sperling|first=Daniel|url=http://www.digitalspy.co.uk/music/news/a319632/lady-gaga-closes-radio-1s-big-weekend-video.html|title=Lady GaGa closes Radio 1's Big Weekend|archive-date=2011-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110518164920/http://www.digitalspy.co.uk/music/news/a319632/lady-gaga-closes-radio-1s-big-weekend-video.html|url-status=dead}}</ref> Друг настап зазел место на [[Saturday Night Live (36 сезона)|последната сезона]] на ''[[Saturday Night Live]]'', во кој пејачката носела металик фустан со опашка од коњ. За време на настапот, таа го пиркажувала стомакот и излегла заедно со нејзините танчери.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nbcnewyork.com/entertainment/television/Lady-Gaga-Rocked-SNL-122408504.html|title=Lady Gaga rocked SNL|date=2011-05-22|accessdate=2011-05-22|last=Chiu|first=David|publisher=[[NBC News]]}}</ref> Неколку дена подоцна, Гага ја извела песната на ''[[Good Morning America]]'' како дел од нвните „Летни Концертни Серии“. Носела златни рогови и златна јакна, а кон крајот на настапот била придружена од нејзините танчери во тенк со гел тежок 1,800&nbsp;[[фунта (единица)|фунти]].<ref>{{наведени вести|url=http://abcnews.go.com/Entertainment/lady-gaga-makes-zipline-arrival-good-morning-america/story?id=13694695|title=Lady Gaga Wows Crowd, Ziplines Onto 'Good Morning America' Concert Stage|last=Marikar|first=Sheila|date=2011-05-27|accessdate=2011-05-27|page=2|publisher=[[ABC News]]}}</ref> За време на промоционална посета на Европа во јуни 2011, пијано верзии на песната биле изведени на финалното шоу на [[Germany's Next Topmodel, Cycle 6|шестата сезона]] на ''[[Germany's Next Topmodel]]'',<ref>{{наведени вести|url=http://www.rap-up.com/2011/06/10/keri-hilson-and-lady-gaga-perform-on-germanys-next-top-model-video/|title=Keri Hilson and Lady Gaga Perform in Germany|date=2011-06-12|accessdate=2011-06-15|work=[[Rap-Up]]}}</ref> и на [[Europride|EuroPride 2011]] во Рим.<ref>{{наведени вести|url=http://www.usatoday.com/life/topstories/2011-06-11-2133495294_x.htm|title=Lady Gaga sings 'Born This Way' at Rome gay rally|last=D'Emillio|first=Francis|date=2011-06-13|accessdate=2011-06-15|work=[[USA Today]]|publisher=[[Gannett Company]]}}</ref> Сплет од „Judas“ и „Born This Way“ бил последниот настап на ''[[Paul O'Grady Live]]'' во Лондон. Рајан Лав од Digital Spy направил рецензија на снимањето на поуто и рекол дека најдобриот настап бил изведен од Лејди Гага.<ref name="paul">{{наведени вести|url=http://www.digitalspy.co.uk/tv/news/a324430/lady-gaga-paul-ogrady-interview-behind-the-scenes.html|title=Lady GaGa 'Paul O'Grady' interview: Behind the scenes|last=Love|first=Ryan|date=2011-06-13|accessdate=2011-06-16|publisher=Digital Spy|archive-date=2011-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110616054019/http://www.digitalspy.co.uk/tv/news/a324430/lady-gaga-paul-ogrady-interview-behind-the-scenes.html|url-status=dead}}</ref> Гага ги затворила [[2011 MuchMusic Video Awards]] со „Born This Way“, појавувајќи се на сцената во висечки кожурец и излегувајќи во големи пантолони и износени пердувести маици. Кон крајот на песната, таа ги поместила пердувестите делови и жолтата јакна под нив.<ref name="mmva11">{{наведени вести|date=2011-06-20|accessdate=2011-06-20|work=Daily Mail|publisher=[[Associated Newspapers]]|title=Born again (for the third time)... Lady Gaga hatches from another egg-like cocoon during the MuchMusic Video Awards|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2005695/MuchMusic-Awards-2011-Lady-Gaga-hatches-egg-like-cocoon.html|last=Johnson|first=Chris}}</ref> Додека ја одржувала турнејата во Јапонија, Гага ја извела „Born This Way“ заедно со „The Edge of Glory“ на [[2011 MTV Video Music Aid Japan]]. Таа била облечена во светлечки градник и долго здолниште поделени кон бедрата. Откако завршила со „The Edge of Glory“, ја изминала сцената и се качила на скалите за да изведува на нејзиното пијано кое изгледало како огромен пајак пред да почне да ја изведува „Born This Way“. После првиот стих, таа заминала од пијаното и им се придружила на танчерите за да ја изведе албум верзијата на песната.<ref>{{наведени вести|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2008044/Lady-Gaga-ditches-green-wig-charity-concert-Japan.html|title=Back to blonde for Lady Gaga as she ditches the green wig at charity concert in Japan|last=Little John|first=Georgina|date=2011-06-25|accessdate=2011-06-26|work=Daily Mail|publisher=Associated Newspapers}}</ref> == Други верзии == [[Податотека:Lady Gaga and Maria Aragon 02.jpg|thumb|left|Гага и [[Марија Арагон]] на сцената во [[Торонто]] на 3 март 2011.]] На 3 март 2011, за време на концертот во [[Торонто]] (Канада), Гага извела [[a cappella|а капела]] верзија на песната со десетгодишната Марија Арагон. Таа била имресионирана од пејачките способности на Арагон откако ја видела нејзината верзија на „Born This Way“ на [[YouTube]]. Арагон била повикана од Гага на сцената за да пее заедно со Гага.<ref name="maria">{{наведени вести|url=http://www.billboard.com/events/lady-gaga-duets-with-10-year-old-maria-aragon-1005058722.story|title=Lady Gaga Duets with 10-Year-Old Maria Aragon in Toronto |work=Billboard|last=Mapes|first=Jillian|date=2011-03-04|accessdate=2011-04-24|publisher=Prometheus Global Media}}</ref> Таа се појавила носејќи капа и мајмун во рацете. Гага седнала на пијаното со Арагон на нејзините колена, пред да почне да пее соул верзија на пијаното.<ref>{{Наведена мрежна страница|url =http://www.mtv.com/news/articles/1659211/lady-gaga-maria-aragon-born-this-way-toronto.jhtml|title =Lady Gaga Cover Artist Maria Aragon Is A 'Born Superstar,' Fan Says|accessdate =2011-04-24|date =2011-03-04|first =Jocelyn|last =Vena|publisher =MTV (MTV Networks)|archive-date =2011-04-07|archive-url =https://web.archive.org/web/20110407184803/http://www.mtv.com/news/articles/1659211/lady-gaga-maria-aragon-born-this-way-toronto.jhtml|url-status =dead}}</ref> „Марија репрезентира за што се работи цо песната,“ Гага им кажала на луѓето во публиката по настапот. „Сè е за идната генерација и нивната иднина.“<ref name="maria"/> Подоцна, Арагон била повикана на Радиото [[CKMM-FM|Hot 103]], каде го испеала рефренот на „Born This Way“ преку телефон.<ref>{{наведени вести|url=http://www.winnipegfreepress.com/local/first-a-tweet-now-an-invite-116525323.html|title= First a tweet, now an invite -|work=[[Winnipeg Free Press]]|publisher=FP Canadian Newspapers|last=Webb|first=Lindsay|date=2011-02-19|accessdate=2011-04-24}}</ref> Таа исто така ја испеала песната на ''The Ellen DeGeneres Show'' на 23 февруари 2011.<ref>{{Наведено списание|title= Canadian tyke sings version of Lady Gaga hit for daytime TV's Ellen |last=Santin|first=Aldo|date=2011-02-22|journal=[[The Vancouver Sun]]|publisher=Postmedia Network Inc}}</ref> Американската пејачка [[Кети Пери]] извела забавена верзија на песната на 7 март 2011 за време на нејзината турнеја [[California Dreams Tour]] во Париз. Настапот бил придружен од двајца гитаристи кои свиреле на [[акустична гитара|акустични гитари]].<ref name="maria"/> [[Карактери на Хор|Карактерите]] на серијата ''Хор'' ја преработиле песната за време на тематска епизода на [[Хор (2 сезона)|нивната втора сезона]].<ref name="TS">{{Cite magazine|url=http://insidetv.ew.com/2011/01/08/glee-exclusive-gwyneth-paltrow-ladygaga/|title='Glee' exclusive: Season 2 to feature more Gwyneth and Gaga!|last=Stack|first=Tim|date=2011-01-08|magazine=[[Entertainment Weekly]]|publisher=[[Time, Inc]]|accessdate=2011-03-19|archive-date=2011-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110314151832/http://insidetv.ew.com/2011/01/08/glee-exclusive-gwyneth-paltrow-ladygaga/|url-status=dead}}</ref><ref name="glee">{{наведени вести|url=http://www.billboard.com/news/glee-to-feature-gaga-s-born-this-way-bieber-1004138381.story|title='Glee' to Feature Gaga's 'Born This Way,' Bieber Song in New Episodes|last=Herrera|first=Monica|date=2011-01-10|work=Billboard|publisher=Prometheus Global Media|accessdate=2011-03-19}}</ref> Епизодата била наречена „[[Born This Way (Хор)|Born This Way]]“ и била прикажувана во април 2011, на [[Fox Broadcasting Company|Fox]].<ref name="glee"/> Нивната верзија била издадена за дигитално спуштање, продавајќи 73,000&nbsp;копии што предизвикало да влезе на ''Билборд'' Хот 100 на 44 место<ref>{{наведени вести|url=http://www.billboard.com/#/news/katy-perry-holds-off-britney-spears-atop-1005171272.story|title=Katy Perry Holds Off Britney Spears Atop Hot 100|date=2011-05-05|accessdate=2011-05-05|work=Billboard|publisher=Prometheus Global Media|last=Lipshultz|first=Jason}}</ref> и на Canadian Hot 100 на 31 место.<ref>{{наведени вести|url=http://ca.nielsen.com/content/dam/nielsen/en_ca/documents/pdf/newsletters/billboard_canadian-update/Nielsen%20Music%20Canadian%20Update.pdf|title=Floor" Returns to Hot 100 Summit|last=Tuch|first=Paul|date=2011-05-05|accessdate=2011-05-05|publisher=[[Nielsen SoundScan]]|format=PDF|archiveurl=http://www.webcitation.org/5yS1fcpOc|archivedate=2011-05-05}}</ref> Американскиот пејач-текстописец [[Откачениот Ал Јанковиќ]] побарал дозвола од Гага за да направи пародија на „Born This Way“, кажувајќи краток опис на концептот на песната. Нејзиниот менаџент одговорил дека таа прво мора да ја слушне песната за да ја потври дозволата. Јанковиќ го сменил текстот во „[[Perform This Way]]“, која била издадена на 25 април 2011, како првиот сингл од неговиот тринаесетти албум ''[[Alpocalypse]]'', на [[iTunes Store]].<ref>{{Наведена мрежна страница |first = Alfred | last = Yankovic | title = "Weird Al" Yankovic | publisher = WeirdAl.com | date = 2011-04-22 | url = http://www.weirdal.com/ | accessdate = 2011-06-03|quote = RUSH RELEASE! Al's new Lady Gaga parody "Perform This Way" hits iTunes on 25 April 2011!}}</ref> После она што Јанковиќ го опишал како „искуство“ во пишувањетп, снимањето и мастерингот на песната во студиото, тој повторно контактирал со менаџментот на Гага со целосната верзија на песната. Неговото барање било одбиено без Гага да ја слушне песната поради што Јанковиќ добил впечаток дека Гага ја одбила песната поради други причини.<ref>{{Наведена мрежна страница|last=Yankovic|first=Weird Al|title=The Gaga Saga|url=http://alyankovic.wordpress.com/the-gaga-saga/|accessdate=2011-04-24|date=2011-04-18|publisher=The Official "Weird Al" Yankovic Blog}}</ref> Останат само со комплетираната песна и запоставените планови за музичко видео за да ја промовира, Јанковиќ ја издал песната на YouTube.<ref>{{наведени вести|title=Weird Al Leaks Lady Gaga 'Born This Way' Parody, Accuses Star of Rejecting Song|url=http://www.billboard.com/news/weird-al-leaks-lady-gaga-born-this-way-parody-1005147782.story|author=Billboard Staff|date=2011-04-20|accessdate=2011-04-24|work=Billboard|publisher=Prometheus Global Media}}</ref> Тогаш Гага за првпат ја слушнала песната,<ref>{{Наведена мрежна страница|author=TMZ Staff|title=Lady Gaga – I Didn't Reject Weird Al Yankovic|publisher=[[TMZ.com]]. [[Time Warner]]|date=2011-04-20|url=http://www.tmz.com/2011/04/20/weird-al-yankovic-lady-gaga-rejected-born-this-way-parody-perform-this-way/|accessdate = 2011-04-20}}</ref> и лично му се јавила, за да му даде дозвола да ја стави песната на ''Alpocalypse''.<ref>{{наведени вести |first = Dave| last = Itzoff | title = Weird Al Yankovic Talks About the Lady Gaga Saga | date = 2011-04-20| url = http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2011/04/20/weird-al-yankovic-talks-about-the-lady-gaga-saga/ | accessdate = 2011-04-20|work=[[The New York Times]]}}</ref><ref>{{наведени вести|last=Kennedy|first=Gerrick D.|title='Weird Al' Yankovic gets permission to 'perform this way' after Lady Gaga dustup|url=http://latimesblogs.latimes.com/music_blog/2011/04/weird-al-yankovic-gets-to-perform-this-way-after-lady-gaga-dustup.html|newspaper=Los Angeles Times|publisher=Tribune Company|accessdate=2011-04-24|date=2011-04-21}}</ref> Алекс Фул познат како Корниш Фери и пејачката Кирстен Џој Гил снимиле преработка на песната наречена „Cornish This Way“ во август 2011 како модерна [[Cornish people|корниш]] химна. Песната била снимена во [[Maida Vale Studios]] во Лондон, а музичкото видео во [[Њукеј]], [[Корнвал]] на [[Boardmasters Festival]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbc.co.uk/radio1/photos/fearnecotton/6968|title=The Making of Cornish This Way|publisher=Fearne Cotton. BBC|accessdate=2011-08-22}}</ref> == Список на песни и формати== {{col-begin}} {{col-2}} *'''Дигитално Спуштање'''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://itunes.apple.com/us/album/born-this-way-single/id419434189|title=Born This Way – Single by Lady GaGa |accessdate=2011-04-24|publisher=[[iTunes]]}}</ref> #„Born This Way“ – 4:20 *'''Born This Way – Ремиксови Дел 1'''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://itunes.apple.com/us/album/born-this-way-the-remixes/id424045485|title=Born This Way (The Remixes, Pt. 1) – Single by Lady GaGa |accessdate=2011-04-24|publisher=[[iTunes]]}}</ref> #„Born This Way“ (Ремикс на ЛА Риотс) – 6:32 #„Born This Way“ (Ремикс на Чу Фу Борн ту Фикс) – 5:52 #„Born This Way“ (Ремикс на диџеј Вајт Шадоу) – 4:24 *'''Born This Way – Ремиксови Дел 2'''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://itunes.apple.com/us/album/born-this-way-the-remixes-pt-2/id427058249|title=Born This Way (The Remixes, Pt. 2) – Single by Lady GaGa |accessdate=2011-04-24|publisher=[[iTunes]]}}</ref> #„Born This Way“ (Ремикс на [[Мајкл Вудс (продуцент)|Мајкл Вудс]]) – 6:24 #„Born This Way“ (Ремикс на [[Дада Лајф]]) – 5:16 #„Born This Way“ (Ремикс на Зед) – 6:30 #„Born This Way“ (Ремикс на [[Грам]]) – 5:48 #„Born This Way“ (Ремикс на [[Бимбо Џоунс]]) – 6:46 #„Born This Way“ (Ремикс на [[Твин Шадоу]]) – 4:06 {{col-2}} *'''Ограничено издание на ЦД Сингл'''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.amazon.com/dp/B004N62KTG|title=Born This Way – Limited Edition CD Single|website=Amazon |accessdate=2011-03-09}}</ref> #„Born This Way“ – 4:21 #„Born This Way“ (Ремикс на ЛА Риотс) – 6:33 #„Born This Way“ (Ремикс на Чу Фу Борн ту Фикс) – 5:53 #„Born This Way“ (Ремикс на диџеј Вајт Шадоу) – 4:24 *'''Ограничен 12" сликачки диск.'''<ref name="12inch">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rollingstone.com/music/photos/the-20-best-record-store-day-exclusives-20110413/lady-gaga-born-this-way-12-inch-picture-disc-0877440|title=The 20 Best Record Store Day Exclusives |date=2011-04-16|accessdate=2011-04-24|work=[[Ролинг Стоун|Rolling Stone]]|publisher=[[Jann Wenner]]}}</ref> #„Born This Way“ – 4:21 #„Born This Way“ (Ремикс на ЛА Риотс) – 6:33 #„Born This Way“ (Ремикс на Чу Фу Борн ту Фикс) – 5:53 #„Born This Way“ (Ремикс на диџеј Вајт Шадоу) – 4:24 *'''Born This Way (Кантри Роуд Верзијата) – Сингл'''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://itunes.apple.com/us/album/born-this-way-the-country/id430501464 |title=Born This Way (The Country Road Version) – Single by Lady GaGa |accessdate=2011-04-24|publisher=[[iTunes]]}}</ref> #„Born This Way (Кантри Роуд Верзијата)“ – 4:21 {{col-end}} ==Кредити и личности== *[[Лејди Гага]] – [[Текстописец|пишување]], [[пеење|вокали]], [[снимачки продуцент|продуцирање]], [[Инструментација (музика)|инструментација]] и [[аранжман]] *[[Џеп Лорсен]] – пишување, продуцирање *[[Фернандо Гарибај]] – пишување, продуцирање, [[Програмирање (музика)|програмирање]], инструментаија и аранжман *Диџеј Вајт Шадоу – пишување, продуцирање, програмирање, инструментаија и аранжман *Дејвид Расел – [[Снимање на звук и репродукција|снимање на звук]] и [[аудио миксинг (снимена музика)|миксинг]] во Германо Студиос, Њујорк *Ген Грималди – [[Аудио Мастеринг|мастеринг]] во Оазис Материнг, [[Бурбанк, Калифорнија]] *Пит Хачингс – асистент *Кента Јонесака – асистент *Кевин Портер – асистент *Ал Карлсон – асистент Кредитите и личностите се преземени од албумот ''Born This Way''.<ref name="credits">{{cite AV media notes |title= Born This Way|albumlink= Born This Way|artist=[[Лејди Гага|Lady Gaga]] |year=2011 |first=Стефани |last=Германота |authorlink= |coauthors= |page=4 |pages= |format=Забелешки на ЦД-то |publisher=[[Interscope Records]] |publisherid=2771838 |location=Менхетен, Њујорк }}</ref> ==Табели и сертификации== {{col-begin}} {{col-2}} ===Табели=== {| class="wikitable sortable" border="1" |- !scope="col"|Табела (2011) !scope="col"|Највисока<br/>позиција |- |[[ARIA Charts|Australian Singles Chart]]<ref name="hung"/> | style="text-align:center;"|1 |- |[[Ö3 Austria Top 40|Austrian Singles Chart]]<ref name="hung"/> | style="text-align:center;"|1 |- |[[Ultratop 50|Belgian Singles Chart]] (Фландрија)<ref name="hung"/> | style="text-align:center;"|1 |- |[[Ultratop 40|Belgian Singles Chart]] (Валонија)<ref name="hung"/> | style="text-align:center;"|3 |- |Brazil [[Billboard Brazil|''Billboard'']] [[Brasil Hot 100 Airplay|Hot 100 Airplay]]<ref>{{Наведено списание|title=Brasil Hot 100 Airplay|language= pt|journal= Billboard Brasil |location=Sao Paolo|volume=2|issue= 96|date= March 2011|issn= 977-217605400-2}}</ref> | style="text-align:center;"|23 |- |[[Канадски Хот 100|Canadian Hot 100]]<ref name="billboardcanadianhot100"/> | style="text-align:center;"|1 |- |[[International Federation of the Phonographic Industry|Czech Airplay Chart]]<ref name="czech">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ifpicr.cz/hitparada/index.php?a=titul&hitparada=2&titul=148863&sec=b001171d55b19579b91ffdcb0bfd881b|title=RADIO TOP100 Oficiální – Lady Gaga – Born This Way – Czech Republic|publisher=[[International Federation of the Phonographic Industry]] |date=2010-05-13|accessdate=2011-05-11|language=cs}}</ref> | style="text-align:center;"|8 |- |[[Tracklisten|Danish Singles Chart]]<ref name="hung"/> | style="text-align:center;"|2 |- |[[Холандски Топ 40|Dutch Top 40]]<ref name="top40">{{Наведена мрежна страница| url=http://www.top40.nl/index.aspx?&jaar=2011&maand=4&week=09| title=Nederlandse Top 40 26 Februari 2011| publisher=[[MegaCharts]]| date=2011-02-26| accessdate=2011-02-18| language=nl| archive-date=2011-03-10| archive-url=https://web.archive.org/web/20110310151409/http://www.top40.nl/index.aspx?&jaar=2011&maand=4&week=09| url-status=dead}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- |[[Finland's Official List|Finnish Singles Chart]]<ref name="fin">{{Наведена мрежна страница | url=http://www.ifpi.fi/tilastot/virallinen-lista/singlet/2011/7 | title=Tilastot – Suomen virallinen lista – Singlet 7/2011 | publisher=[[Musiikkituottajat – IFPI Finland]] | accessdate=2011-02-17 | date=2011-02-17 | language=fi | archive-date=2011-02-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110223112926/http://www.ifpi.fi/tilastot/virallinen-lista/singlet/2011/7 | url-status=dead }}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- |[[Syndicat National de l'Édition Phonographique|French Singles Chart]]<ref name="hung"/> | style="text-align:center;"|2 |- |[[Media Control Charts|German Singles Chart]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.musicinfonet.de/de/chartverfolgung_summary/title/Lady+Gaga/Born+This+Way+%28digi%29/single|title=Chartverfolgong > Lady Gaga > Born This Way (digi)|date=2010-07-25|publisher=[[Media Control Charts]]|accessdate=2011-04-22|language=de|archive-date=2012-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120316232934/http://www.musicinfonet.de/de/chartverfolgung_summary/title/Lady+Gaga/Born+This+Way+(digi)/single|url-status=dead}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- |[[IFPI Greece|Greek Airplay Chart]]<ref name=greek>{{Cite magazine|url=http://billboard.com.gr/airplay/i37|title=Στην 1η θέση αυτή την εβδομάδα|date=2011-06-06|magazine=Billboard|publisher=[[IFPI Greece]]|accessdate-2011-06-06|archiveurl=https://www.webcitation.org/5zG1oIlbc?url=http://billboard.com.gr/airplay/i37|archivedate=2011-06-07|accessdate=2011-06-28|url-status=dead}}</ref> | style="text-align:center;"|4 |- |[[Mahasz|Hungarian Singles Chart]]<ref name="hungary">{{Наведена мрежна страница|url=http://mahasz.hu/?menu=slagerlistak&menu2=archivum&lista=kislemez&ev=2011&het=11&submit_=Keres%E9s|title=Archívum – Slágerlisták – Top 10 lista|date=2011-03-14|publisher=[[Mahasz]]. Magyar Hanglemezkiadók Szövetsége |accessdate=2011-04-24|language=hu}}</ref> | style="text-align:center;"|2 |- |[[Irish Singles Chart]]<ref name="ire">{{Наведена мрежна страница | url=http://www.chart-track.co.uk/index.jsp?c=p%2Fmusicvideo%2Fmusic%2Farchive%2Findex_test.jsp&ct=240001&arch=t&lyr=2011&year=2011&week=7 | title=GFK Archive – Top 50 Singles: Week Ending 17 February 2011 | publisher=[[Irish Recorded Music Association]]. GFK | date=2011-02-17 | accessdate=2011-02-19 | archive-date=2012-07-15 | archive-url=https://www.webcitation.org/69AFuLCIN?url=http://www.chart-track.co.uk/index.jsp?c=p%2Fmusicvideo%2Fmusic%2Farchive%2Findex_test.jsp | url-status=dead }}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- |[[Федерација на италијанската музичка индустрија|Italian Singles Chart]]<ref name="hung"/> | style="text-align:center;"|2 |- |[[Oricon|Japanese Singles Chart]]<ref name=Japancharts>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.oricon.co.jp/prof/artist/463485/products/music/908098/1/|title="ボーン・ディス・ウェイ" (single) by レディー・ガガ at Oricon (オリコン)|publisher=Kabushiki-gaisha Oricon (株式会社オリコン)|accessdate=2011-09-01}}</ref> | style="text-align:center;"|10 |- |[[Japan Hot 100]]<ref name="japan">{{Cite magazine|url=http://www.billboard-japan.com/system/jp_charts/hot100/|title=Japan Hot 100: Week Ending April 11, 2011|magazine=Billboard|publisher=Prometheus Global Media|accessdate=2011-04-07|archiveurl=https://www.webcitation.org/5xwQAfSFR?url=http://www.billboard-japan.com/system/jp_charts/hot100/|archivedate=2011-04-14|url-status=live}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- |[[Top 100 Mexico|Mexican Singles Chart]]<ref name=mex>{{Наведена мрежна страница|url=http://mexicancharts.com/showitem.asp?interpret=Lady+GaGa&titel=Born+This+Way+%5BSingle%5D&cat=a|title=Born This Way [Single<nowiki>]</nowiki> (Album)|publisher=Hung Medien|accessdate=April 26, 2011|language=es|archive-date=2011-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20111127113848/http://mexicancharts.com/showitem.asp?interpret=Lady+GaGa&titel=Born+This+Way+%5BSingle%5D&cat=a|url-status=dead}}</ref> | style="text-align:center;"|7 |- |[[Музичка Индустриска Асоцијација на Нов Зеланд|New Zealand Singles Chart]]<ref name="hung"/> | style="text-align:center;"|1 |- |[[VG-lista|Norwegian Singles Chart]]<ref name="hung"/> | style="text-align:center;"|2 |- |[[Polish Music Charts|Polish Airplay Chart]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://zpav.pl/rankingi/listy/nielsen/top5.php?idlisty=338|title=ZPAV Top5 Airplay 02.04.2011 – 08.04.2011|date=2010-04-08|publisher=[[Polish Music Charts]]|language=pl|accessdate=2011-04-20|archive-date=2011-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20111114140246/http://zpav.pl/rankingi/listy/nielsen/top5.php?idlisty=338|url-status=dead}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- |[[Scottish Singles and Albums Chart|Scottish Singles Chart]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theofficialcharts.com/archive-chart/_/22/2011-02-26/|title=Archive Chart – Scotland – 26 February 2011|date=2011-02-26|accessdate=2011-04-24|publisher=The Official Charts Company}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- |[[International Federation of the Phonographic Industry|Slovak Airplay Chart]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ifpicr.cz/hitparadask/index.php?a=titul&hitparada=18&titul=146445&sec=f3fded37f0249aecf42bfefd76272a14|title=RADIO TOP100 Oficiální – Lady Gaga – Born This Way – Slovak|publisher=[[International Federation of the Phonographic Industry]]. IFPI.sk|accessdate=2011-04-15|language=cs|archive-date=2015-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402142025/http://www.ifpicr.cz/hitparadask/index.php?a=titul&hitparada=18&titul=146445&sec=f3fded37f0249aecf42bfefd76272a14}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- |[[Productores de Música de España|Spanish Singles Chart]]<ref name="spaintop50">{{Наведена мрежна страница| url=http://www.promusicae.org/files/listastonos/historial/TOP%2050%20CANCIONES%2011_06.pdf| title=Top 50 Canciones Singles| date=2011-02-26| publisher=[[Productores de Música de España]]| accessdate=2011-02-16| language=es| archive-date=2012-03-28| archive-url=https://web.archive.org/web/20120328012018/http://www.promusicae.org/files/listastonos/historial/TOP%2050%20CANCIONES%2011_06.pdf| url-status=dead}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- |[[Gaon Chart|South Korean Gaon Chart]]<ref name="korea"/> | style="text-align:center;"|1 |- |[[Sverigetopplistan|Swedish Singles Chart]]<ref name="hung"/> | style="text-align:center;"|1 |- |[[Swiss Music Charts|Swiss Singles Chart]]<ref name="hung"/> | style="text-align:center;"|1 |- |[[UK Singles Chart]]<ref name="uk"/> | style="text-align:center;"|3 |- |САД [[билборд Хот 100|''Billboard'' Hot 100]]<ref name="billboard1"/> | style="text-align:center;"|1 |- |САД [[Adult Contemporary (chart)|Adult Contemporary]]<ref name="billboard1"/> | style="text-align:center;"|22 |- |САД [[Adult Top 40|Adult Pop Songs]]<ref name="billboard1"/> | style="text-align:center;"|7 |- |САД [[Хот Денс Клуб Песни|Hot Dance Club Songs]]<ref name="billboard1"/> | style="text-align:center;"|1 |- |САД [[Мејнстрим Топ 40 (Поп Песни)|Pop Songs]]<ref name="billboard1"/> | style="text-align:center;"|1 |- |} {{col-2}} ===Сертификации=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- !scope="col"| Држава !scope="col"| Сертификација |- |[[Австралиска музичка индустрска асоцијација|Австралија]] | style="text-align:center;"| 4× Платина <ref name="ariacerti">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupageshttpwww.aria.com.auSINGLEaccreds2011.htm|title=ARIA Charts – Accreditations – 2011 Singles|publisher=Australian Recording Industry Association|accessdate=2011-04-24}}</ref> |- |[[Ultratop|Белгија]] |align="center"|Злато<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ultratop.be/en/certifications.asp?year=2011|title=Gold and Platinum Certifications – Singles – 2011|date=2011-06-24|accessdate=2011-06-18|publisher=[[Ultratop]]|language=nl}}</ref> |- |[[International Federation of the Phonographic Industry|Данска]] | style="text-align:center;"|Злато<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hitlisterne.dk/default.asp?w=16&y=2011&list=t40|title=Hitlisten.NU|date=2011-04-29|publisher=Hitlisterne.dk. [[International Federation of the Phonographic Industry]]|language=da|accessdate=2011-04-30}}</ref> |- |[[Bundesverband Musikindustrie|Германија]] | style="text-align:center;"|Злато<ref name="German certifications database">{{cite gold platin|accessdate=2010-08-18}}</ref> |- |[[Федерација на италијанската музичка индустрија|Италија]] | style="text-align:center;"|Платина<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.fimi.it/temp/cert_Nielsen_week2011.pdf | title = Certificazoni Download FIMI Week 20, 2011 | language = it | accessdate = 2011-05-27 | publisher = [[Федерација на италијанската музичка индустрија|Federation of the Italian Music Industry]] | archive-date = 2011-06-26 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110626125053/http://www.fimi.it/temp/cert_Nielsen_week2011.pdf | url-status = dead }}</ref> |- |rowspan="2" |[[Recording Industry Association of Japan|Јапонија]] | style="text-align:center;"|Злато {{Small|(cell)}}<ref name="JPcert">{{Наведена мрежна страница | DUPLICATE_title=レコード協会調べ 4月度有料音楽配信認定＜略称：4月度認定＞ | title=Record Association report: April digital music download certifications | url=http://www.riaj.or.jp/data/others/chart/w110520.html | publisher=[[Recording Industry Association of Japan]] | language=ja | date=2011-05-20 | accessdate=2011-05-20 | archive-date=2015-11-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151106184050/http://www.riaj.or.jp/data/others/chart/w110520.html | url-status=dead }}</ref> |- | style="text-align:center;"|Злато {{Small|(PC)}}<ref name="JPcert"/> |- |[[Музичка Индустриска Асоцијација на Нов Зеланд|Нов Зеланд]] | style="text-align:center;"| Платина<ref name="rianzcerti">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&task=view&id=77&Itemid=61|title=Latest Gold / Platinum Singles|publisher=RadioScope.net. [[Музичка Индустриска Асоцијација на Нов Зеланд|Recording Industry Association of New Zealand]]|accessdate=2011-03-01|archiveurl=https://archive.today/20110824195845/http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&task=view&id=77&Itemid=61|archivedate=2011-08-24|url-status=live}}</ref> |- |[[Productores de Música de España|Шпанија]] | style="text-align:center;"|Злато<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.promusicae.org/files/listastonos/historial/TOP%2050%20CANCIONES%2011_14.pdf|title=Top 50 Canciones Singles|publisher=[[Productores de Música de España]]|language=es|date=2011-04-12|accessdate=2011-04-24|archive-date=2012-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20120425083416/http://www.promusicae.org/files/listastonos/historial/TOP%2050%20CANCIONES%2011_14.pdf|url-status=dead}}</ref> |- |[[Swedish Recording Industry Association|Шведска]] | style="text-align:center;"|Злато<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hitlistan.se/netdata/ghl002.mbr/lista?liid=41&dfom=20110323&newi=0&mode=list&navi=no&platform=MacPPC&browser=Safari|title=Veckolista Singlar – Vecka 13, 1 april 2011|publisher=[[Swedish Recording Industry Association]]|accessdate=2011-04-16|date=2011-04-01|language=sv|archive-date=2011-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719010552/http://www.hitlistan.se/netdata/ghl002.mbr/lista?liid=41&dfom=20110323&newi=0&mode=list&navi=no&platform=MacPPC&browser=Safari|url-status=dead}}</ref> |- |[[International Federation of the Phonographic Industry|Швајцарија]] | style="text-align:center;"|Платина<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://hitparade.ch/weekchart.asp?cat=s&year=2011&date=20110501|title=Schweizer Hitparade – Singles Top 75 |publisher=[[Swiss Music Charts]]|language=gsw |date=2011-05-01 |accessdate=2011-04-30}}</ref> |- |} {{col-end}} ==Историја на издавање == {| class="wikitable" |- !Држава !Датум !Формат |- !scope="row"|Ширум светот<ref name="btwrelease"/> | rowspan="2"|11 февруари 2011 |[[Музичко симнување|Дигитално спуштање]] |- !scope="row"| Австралија<ref>{{Наведено списание |url=http://www.themusicnetwork.com/music-releases/singles/2011/02/14/issue-823/LADY-GAGA--Born-This-Way/ |title=Lady Gaga &ndash; Born This Way (INT/UMA) |journal=The Music Network |publisher=Peer Group Media |issue=823 |date=2011-02-14 |accessdate=2011-05-15 |archive-date=2011-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110912061812/http://www.themusicnetwork.com/music-releases/singles/2011/02/14/issue-823/LADY-GAGA--Born-This-Way/ |url-status=dead }}</ref> |[[Contemporary hit radio|Мејнстрим]] ерплеј |- !scope="row"| САД<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.allaccess.com/top40-mainstream/future-releases |title=Top 40/M Future Releases |publisher=All Access Music Group |archiveurl=https://www.webcitation.org/5wNSOS1Xz?url=http://www.allaccess.com/top40-mainstream/future-releases |archivedate=2011-02-09 |accessdate=2011-08-21 |url-status=live }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.allaccess.com/top40-rhythmic/future-releases |title=Top 40 Rhythmic Future releases |publisher=All Access Music Group |archiveurl=https://www.webcitation.org/5wMulNdrm?url=http://www.allaccess.com/top40-rhythmic/future-releases |archivedate=2011-02-09 |accessdate=2011-08-21 |url-status=live }}</ref> |15 февруари 2011 |Мејнстрим, ритмички ерплеј |- ! scope="row"|Јапонија<ref name="JPcert"/> | rowspan="2"|4 март 2011 ||Дигитално спуштање за мобилен |- |Австралија<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Born This Way Lady Gaga, Rock & Pop, CD Singles|url=http://www.sanity.com.au/products/2196850/Born_This_Way|publisher=[[Sanity (music store)|Sanity]]|accessdate=2011-03-14|archive-date=2012-07-15|archive-url=https://www.webcitation.org/69AGJD6uR?url=http://www.sanity.com.au/products/2196850/Born_This_Way|url-status=dead}}</ref> | rowspan="7"|[[Компактен Диск сингл|ЦД сингл]] |- | Германија<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Born This Way (Digi): Lady Gaga: Musik|url=http://www.amazon.de/dp/B004N62KTG/|accessdate=2011-04-22|language=nl|publisher=Amazon.de}}</ref> | 11 март 2011 |- | Обединето Кралство<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.amazon.co.uk/dp/B004N62KTG |title=Born This Way: Lady Gaga: Music|accessdate=2011-04-24|publisher=[[Amazon.co.uk]]}}</ref> | rowspan="2"|14 март 2011 |- | Грција<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://diskopolis.gr/index.php?page=shop.product_details&category_id=18&flypage=flypage.tpl&product_id=10619&option=com_virtuemart&Itemid=16&lang=en|title=Born This Way CD|publisher=Diskopolis.gr|accessdate=2011-03-12|language=el|archive-date=2011-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721075727/http://diskopolis.gr/index.php?page=shop.product_details&category_id=18&flypage=flypage.tpl&product_id=10619&option=com_virtuemart&Itemid=16&lang=en|url-status=dead}}</ref> |- | САД<ref name="12inch"/> | rowspan="3"|15 март 2011 |- | Нов Зеланд<ref>{{Наведена мрежна страница|url =http://www.cdwow.co.nz/CD/lady-gaga-born-this-way-ep/dp/20857779#bc=f0cb|title =Born This Way <nowiki>[</nowiki>EP<nowiki>]</nowiki>|publisher =[[CD WOW!]]|accessdate =2011-02-15|archive-date =2012-07-15|archive-url =https://www.webcitation.org/69AGNDcpq?url=http://www.wowhd.co.nz/CD/lady-gaga-born-this-way-ep/dp/20857779#bc=f0cb|url-status =dead}}</ref> |- | Тајван<ref>{{Наведена мрежна страница|url =http://www.umusic.com.tw/Main.aspx?dest=AlbumMain&SuperCatId=2&catID=2&album=3983|title =天生我才|publisher =[[Нели Фуртадо|Universal Music Taiwan]]|accessdate =2011-07-17|language =zh}}{{Мртва_врска|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва_врска|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва_врска|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва_врска|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | Јапонија<ref name="JPcert"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url =http://www.universal-music.co.jp/u-pop/artist/lady_gaga/disco/uics5050.html|title =レディー・ガガ、第二幕、開幕―。|publisher=[[Нели Фуртадо|Universal Music Japan]]|accessdate =2011-03-03|language=ja}}</ref> | 16 март 2011 ||ЦД сингл, Дигитално спуштање на компјутер |- |Полска<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.empik.com/born-this-way-lady-gaga,prod60176874,muzyka-p|title=Empik Muzyka: Born This Way|accessdate=2011-03-18|publisher=Empik.co|language=pl}}</ref> | 18 март 2011 ||ЦД сингл |- |Тајван<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.umusic.com.tw/Main.aspx?dest=AlbumMain&SuperCatId=2&catID=2&album=4024|title=天生完美 (單曲黑膠唱片)|publisher=[[Нели Фуртадо|Universal Music Taiwan]]|accessdate=2011-07-17|language=zh}}{{Мртва_врска|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва_врска|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва_врска|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва_врска|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | 29 април 2011 ||[[12-инчен сингл|12"]] |} ==Наводи== {{Наводи|2}} ==Надворешни врски== * [http://www.mtv.com/news/articles/1658986/lady-gaga-born-this-way.jhtml Lady Gaga's 'Born This Way' Video: Pop-Culture Cheat Sheet] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121107030306/http://www.mtv.com/news/articles/1658986/lady-gaga-born-this-way.jhtml |date=2012-11-07 }}[[MTV]] *{{Наведена мрежна страница|url=http://new.music.yahoo.com/blogs/chart_watch/74382/chart-watch-extra-top-20-songs-at-mid-year/|title=Chart Watch Extra: Top 20 Songs At Mid-Year|last=Grein|first=Paul|date=2011-07-01|publisher=[[Yahoo]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110710085657/http://new.music.yahoo.com/blogs/chart_watch/74382/chart-watch-extra-top-20-songs-at-mid-year/|archive-date=2011-07-10|accessdate=2011-06-30|url-status=dead}} {{Лејди Гага}} {{Избрана}} __ИНДЕКС__ [[Категорија:Песни од Лејди Гага]] h8l0ba5to24iiwpc6zntjr8hazka4hw 0 762371 5606033 5401290 2026-08-07T13:49:28Z Lili Arsova 86688 5606033 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Сингл | име = Honesty | изведувач = [[Били Џоел]] | албум = [[52nd Street (албум)|52nd Street]] | страна Б = „[[Root Beer Rag]]“<br />„[[Big Shot (песна)|Big Shot]]“ <small>(PER)</small> | издаден = 1979 | формат = [[7"]] | снимен = 1978 | жанр = [[Рок музика|Рок]] | должина = 3:53 | куќа = [[Columbia Records|Columbia]] | текстописец = Били Џоел | продуцент = [[Фил Рамоне]] | претходен = „[[Big Shot (song)|Big Shot]]“<br/>(1979) | овој = „'''Honesty'''“<br />(1979) | следен = „[[Until the Night]]“<br/>(1979) | друго = |слика=Honesty single.jpg}} „'''Honesty'''“ е песна од [[Били Џоел]] издадена во 1979 како третиот сингл од неговиот албум ''[[52nd Street (албум)|52nd Street]]''. Се искачила на 24 место на [[Билборд Хот 100|''Билборд'' Хот 100]], станувајќи третиот последователен топ 40 хит од албумот. „Honesty“ била позната во Јапонија неколку децении и била преработена од многу источноазиски музичари како [[Чукузен Сато]], [[Хајиме Мизогучи]], Никотин и [[K (музичар)|K]]. Песната била вклучена на јапонското издание на компилациониот албум од Џоел ''Greatest Hits Volume 2'', како бонус песна и била вклучена во неколку реклами во Јапонија. Во мај 2009, верзијата на Џоел добила златна сертификација од Јапонија за 100,000 копии спуштени како рингтон.<ref name="riajcertification0905">{{Наведена мрежна страница| url=http://www.riaj.or.jp/data/others/chart/w090620.html| title=(RIAJ - Statistics - Music Download Certification Awards - May 2009)| language=ja| work=riaj.or.jp| publisher=[[Recording Industry Association of Japan]]| accessdate=April 20, 2010| archive-date=2011-10-11| archive-url=https://web.archive.org/web/20111011182014/http://riaj.or.jp/data/others/chart/w090620.html| url-status=dead}}</ref> Дел од песната е преземен од песна од Паул Симон наречена „Tenderness“, од неговиот албум од 1973 ''There Goes Rhymin' Simon''. ==Список на песни== #„Honesty“ #„Root Beer Rag“ #„The Mexican Connection“ (Б-страна во САД) ==Табели== {|class="wikitable sortable" !Chart (1979) !Peak<br>position |- |[[Australian Singles Chart|Австралија]] |align="center"|80 |- |[[Холандски Топ 40|Холандија]]<ref>[http://members.chello.nl/m.jans1/1979.html Dutch Top 40 1979] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110607062709/http://members.chello.nl/m.jans1/1979.html |date=2011-06-07 }}. Retrieved 2009-01-08.</ref> |align="center"|31 |- |Јапонија [[Oricon]] |align="center"|53 |- |[[New Zealand Singles Chart|Нов Зеланд]] |align="center"|38 |- |САД [[Билборд Хот 100|''Билборд'' Хот 100]] |align="center"|24 |- |САД ''Билборд'' Возрасни Современи Песни |align="center"|9 |- |} ==Верзија на Бијонсе Ноулс== {{Infobox song <!-- See Wikipedia:WikiProject_Songs --> | Name = Honesty | Cover = <!-- There is no official cover --> | Alt = | Caption = | Type = Песна | Artist = [[Бијонсе Ноулс]] | Album = [[I Am... Sasha Fierce#Платинско издание|I Am... Sasha Fierce: Платинско издание]] | Released = | Recorded = 2007 | Genre = [[Урбан современ]], [[возрасен современ]] | Length = 3:47 | Writer = Били Џоел, Рамон, Ноучс | Label = [[Columbia Records|Columbia]] | Producer = | prev = „[[Why Don't You Love Me (песна на Бијонсе Ноулс)|Why Don't You Love Me]]“ | prev_no = 15 | track_no = 16 | next = „Save the Hero“ | next_no = 17 }} Во 2008, [[Бијонсе Ноулс]] ја преработила верзијата на Били Џоел за компилацискиот албум на нејзината поранешна група [[Destiny's Child]], наречен ''Love Destiny''.<ref>{{Allmusic|label=Mathew Knowles and Music World Present, Vol. 1: Love Destiny |id=1416105 |type=album |accessdate=April 16, 2011}}</ref> Песната била вклучена на Платинестото издание на нејзиниот трет студиски албум, ''[[I Am... Sasha Fierce]]''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://itunes.apple.com/au/album/i-am-sasha-fierce-platinum/id329220872 |title=I Am...Sasha Fierce (Platinum Edition) |publisher=[[iTunes Store]]. [[Apple Inc]] |accessdate=April 16, 2011}}</ref> Верзијата на Ноулс била опишана како балада, која за жал е иронично дополнение на албумот.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.entertainment-focus.com/music/articles/beyonce-i-amsasha-fierce-platinum-edition |title=архивски примерок |accessdate=2011-06-28 |archive-date=2012-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120315084810/http://www.entertainment-focus.com/music/articles/beyonce-i-amsasha-fierce-platinum-edition |url-status=dead }}</ref> Служејќи како шеснаесеттата песна на платинското издание на ''I Am... Sasha Fierce'', песната е спротивна од претходната „[[Why Don't You Love Me (песна на Бијонсе Ноулс)|Why Don't You Love Me]]“.<ref name="allgigs.co.uk">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.allgigs.co.uk/view/review/4376/Beyonce_I_Am_Sasha_Fierce_Platinum_Album_Review.html |title=архивска копија |accessdate=2011-06-28 |archive-date=2011-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110717083332/http://www.allgigs.co.uk/view/review/4376/Beyonce_I_Am_Sasha_Fierce_Platinum_Album_Review.html |url-status=dead }}</ref> Песната го прикажува душевниот вокал на Ноулс и нејзиниот голем глас.<ref name="allgigs.co.uk"/> Песната станала многу популарна на корејските табели за време на нејзините концерти во Сеул во 2009.<ref name="translate.google.com">[http://translate.google.com/translate?hl=en&sl=auto&tl=en&u=http%3A%2F%2Fwww.gaonchart.co.kr%2F]. Honesty Debuts At Number 2 In Korea Retrieved 2010-06-14.</ref> {|class="wikitable" !Табела (2008) !Највисока<br>позиција |- |Корејски Топ 100 Синглови<ref name="translate.google.com"/> |align="center"|2 |} == Наводи == {{наводи|2}} {{Синглови на Бијонсе Ноулс}} {{DEFAULTSORT:Honesty (Песна Од Били Џоел)}} [[Категорија:Синглови од 1979]] [[Категорија:Песни од Били Џоел]] [[Категорија:Песни напишани од Били Џоел]] [[Категорија:Песни од Бијонсе Ноулс]] [[Категорија:Софт рок песни]] 6df7buzjln4dzdw52cq0lfag3sjxcyd 0 767979 5606078 5141394 2026-08-07T17:00:52Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5606078 wikitext text/x-wiki {{Тениски настан инфо|2011|УС Опен| |дата=август 29–септември 11 |лого=2011 US Open (tennis) poster.jpg |големина на лого=200px |издание=130то |категорија= [[Гренд Слем]] (ITF) |локација= [[Њујорк]], [[САД]] |champms={{знамеикона|SRB}} [[Новак Џоковиќ]] |champws={{знамеикона|AUS}} [[Саманта Стосур]] |champmd={{знамеикона|AUT}} [[Јурген Мелцер]] / {{знамеикона|GER}} [[Филип Пецшнер]] |champwd={{знамеикона|USA}} [[Лизел Хубер]] / {{знамеикона|USA}} [[Лиса Рејмонд]] |champxd={{знамеикона|USA}} [[Мелани Удин]] / {{знамеикона|USA}} [[Џек Сок]] }} [[Податотека:BJK Tennis centre, Flushing Meadows.jpg|мини|Тениски центар БЈК ]] '''2011 УС Опен''' e [[тенис]]ки турнир кој се игра на тврда подлога на отворено од 29 август до 12 септември (првично 11 септември, но било одложено поради дожд), во [[Њујорк]], [[САД]]. ==Бодови и парични награди== ===Распределба на бодови=== <center> {| class="wikitable" |- style="background:#d1e4fd;" ! style="width:150px;"|Ниво ! style="width:120px;"|Мажи поединечно<ref name="ATP tour">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.atpworldtour.com/Rankings/Rankings-FAQ.aspx|accessdate=8 јануари 2011|title=Објаснување на ранкингот|publisher=atpworldtour.com}}</ref> ! style="width:120px;"|Мажи двојки<ref name="ATP tour"/> ! style="width:120px;"|Жени поединечно<ref name="WTA Tour">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.wtatour.com/SEWTATour-Archive/Archive/AboutTheTour/rules.pdf|title=Правила на ВТА Турот|accessdate=8 јануари 2011|publisher=wtatour.com|archive-date=2011-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20110124021713/http://www.wtatour.com/SEWTATour-Archive/Archive/AboutTheTour/rules.pdf|url-status=dead}}</ref> ! style="width:120px;"|Жени двојки<ref name="WTA Tour"/> |- style="text-align:center;" ! Шампиони |colspan=4| '''2000''' |- style="text-align:center;" ! Вице-шампион |colspan=2| '''1200''' ||colspan=2| '''1400''' |- style="text-align:center;" !Полуфинале |colspan=2| '''720''' ||colspan=2| '''900''' |- style="text-align:center;" !Четвртфинале |colspan=2| '''360''' ||colspan=2| '''500''' |- style="text-align:center;" !Рунда од 16 |colspan=2| '''180''' ||colspan=2| '''280''' |- style="text-align:center;" !Рунда од 32 |colspan=2| '''90''' ||colspan=2| '''160''' |- style="text-align:center;" !Рунда од 64 | '''45''' || '''0''' || '''100''' || '''5''' |- style="text-align:center;" !Рунда од 128 | '''10''' ||rowspan=5| '''–''' || '''5''' ||rowspan=5| '''–''' |- style="text-align:center;" !Кваификант | '''25''' || '''60''' |- style="text-align:center;" !Квалификации 3то коло | '''16''' || '''50 ''' |- style="text-align:center;" !Квалификации 2ро коло | '''8''' || '''40''' |- style="text-align:center;" !Квалификации 1во коло | '''0''' || '''2''' |} </center> ===Парични награди=== Органиаторите на УС Опен изјавија дека паричние награди се зголемени за 1 милион долари за да се достигнат рекордни вкупни $23.7 милиони. Во продолжение на буџетот за парични награди, најдобрите три машки и женски играчи во Олимпус УС Опен серијата можат да добија вкупно $2.6 додатни милиони во бонус парични награди на УС Опен, така да вкупната сума на наградите би била на потенцијални $26.3 милиони. И женскиот и машкиот победник на УС Опен ќе добијат по $1.8 милиони со можност да добијата $1 милиони во бонуси (за вкупна потенцијана награда од $2.8 милиони) засновани на нивните перформанси во Олимпус УС Опен Серијата.<ref>{{citenews|url=http://www.usopen.org/en_US/news/articles/2011.08.04/201108041312495773418.html|title=Рекорди парични награди за УС Опен 2011|last=|first=|date=4 август 2011|work=|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|publisher=USOpen.com}}</ref> Подолу е лситата за парични награди што ќе му бидат доделени на секој играч, кој влегол во главната жрепка од професионалните натпреварувања; сите парични наградо се во [[Американски долар|Американски Долари]] (US$); паричните награди за двојките се поделуваат на парот.<ref name="prize money">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.usopen.org/en_US/about/history/prizemoney.html?promo=subnav|title=Парични награди на УС Опен 2011|publisher=УС Опен|accessdate=2011-09-01|archive-date=2011-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20111123154414/http://www.usopen.org/en_US/about/history/prizemoney.html?promo=subnav|url-status=dead}}</ref> <center> {|class=wikitable style=text-align:center !width=150|2011 УС Опен Финиш!!width=185|Мажи и Жени поединечно!!width=185|Мажи и Жени двојки!!width=150|Мешани двојки |- !Шампион |$1,800,000 |$420,000 |$150,000 |- !Финалист |$900,000 |$210,000 |$70,000 |- !Полуфиналист |$450,000 |$105,000 |$30,000 |- !Четвртфиналист |$225,000 |$50,000 |$15,000 |- !Рунда од 16 |$110,000 |$25,000 |$10,000 |- !Рунда од 32 |$55,000 |$15,000 |$5,000 |- !Рунда од 64 |$31,000 |$10,000 |rowspan=5|– |- !Рунда од 128 |$19,000 |rowspan=4|– |- !Квалификант |$8,000 |- !2ро коло квалификации |$5,625 |- !1во коло квалификации |$3,000 |} </center> ===Додатни парични награди=== <center> {|class=wikitable style=text-align:center !rowspan=2|2011 УС Опен Финиш!!colspan=6|Распоред на 2011 Олимпус УС Опен Серијата.<ref>{{citeweb|url=http://www.usopenseries.com/Standings/|title=2011 Олимпус УС Опен Сеијата е предизвик за бонус добивки|date=30 август 2011|publisher=usopenseries.com|accessdate=2011-09-01|archive-date=2010-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20101029171420/http://www.usopenseries.com/Standings/|url-status=dead}}</ref> |- !width=150 colspan=2|1во место!!width=150 colspan=2|2ро место!!width=150 colspan=2|3то место |- !Шампион |colspan=2|$1,000,000 |colspan=2|$500,000 |colspan=2|$250,000 |- !Финалист |colspan=2|$500,000 |colspan=2|$250,000 |colspan=2|$125,000 |- !Полуфиналист |colspan=2|$250,000 |colspan=2|$125,000 |colspan=2|$62,500 |- !Четвртфиналист |colspan=2|$125,000 |colspan=2|$62,500 |colspan=2|$31,250 |- !Рунда од 16 |colspan=2|$70,000 |colspan=2|$35,000 |colspan=2|$17,500 |- !Рунда од 32 |colspan=2|$40,000 |colspan=2|$20,000 |colspan=2|$10,000 |- !Рунда од 64 |colspan=2|$25,000 |colspan=2|$12,500 |colspan=2|$6,250 |- !Рунда од 128 |colspan=2|$15,000 |colspan=2|$7,500 |colspan=2|$3,750 |- align=left !rowspan=2|Награди | {{знамеикона|USA}} [[Мерди Фиш]] || $70,000 || {{знамеикона|SRB}} [[Новак Џоковиќ]] || $500,000 || {{знамеикона|USA}} [[Џон Инсер]] || $31,250 |- align=left |{{знамеикона|USA}} [[Серена Вилијамс]] || $500,000 || {{nowrap|{{знамеикона|POL}} [[Агнешка Радванска]]}} || $12,500 || {{знамеикона|RUS}} [[Марија Шарапова]] || $10,000 |} </center> ==Сингл играчи== '''[[2011 УС Опен – Мажи поединечно|Мажи поединечно]]''' {| class="wikitable collapsible collapsed" style="font-size:90%" |-style="font-size:110%" ! colspan="2" | '''Шампион''' ! colspan="2" | Финалист |- style="text-align:center;" | colspan="2" | {{знамеикона|SRB}} <small> [[Новак Џоковиќ]] [1] | colspan="2" | {{знамеикона|ESP}} <small> [[Рафаел Надал]] [2] |-style="font-size:110%" ! colspan="4" | Отпаднати во Полуфинале |- style="text-align:center;" | colspan="2" | {{знамеикона|SUI}} <small> [[Роџер Федерер]] [3] | colspan="2" | {{знамеикона|GBR}} <small> [[Енди Мареј]] [4] |-style="font-size:110%" ! colspan="4" | Отпаднати во Четвртфинале |- | {{знамеикона|SRB}} <small>[[Јанко Типсаревиќ]] [20] | {{знамеикона|FRA}} <small>[[Жо-Вилфред Цонга]] [11] | {{знамеикона|USA}} <small>[[Џон Иснер]] [28] | {{знамеикона|USA}} <small>[[Енди Родик]] [21] |-style="font-size:110%" ! colspan="4" | Отпаднати во 4то коло |- | {{знамеикона|UKR}} <small>[[Александр Долгопогов]] [22] | {{знамеикона|ESP}} <small>[[Хуан Карлос Фереро]] | {{знамеикона|USA}} <small>[[Мерди Фиш]] [8] | {{знамеикона|ARG}} <small>[[Хуан Монако]] |- | {{знамеикона|FRA}} <small>[[Жил Симон]] [12] | {{знамеикона|USA}} <small>[[Доналд Јанг]] (WC) | {{знамеикона|ESP}} <small>[[Давид Ферер]] [5] | {{знамеикона|LUX}} <small>[[Жил Милер]] |-style="font-size:110%" ! colspan="4" | Отпаднати во 3то коло |- | {{знамеикона|RUS}} <small>[[Николај Давиденко]] | {{знамеикона|CRO}} <small>[[Иво Карловиќ]] | {{знамеикона|CZE}} <small>[[Томаш Бердих]] [9] | {{знамеикона|ESP}} <small>[[Марсел Грањолерс]] [31] |- | {{знамеикона|CRO}} <small>[[Мари Чилич]] [27] | {{знамеикона|GER}} <small>[[Томи Хас]] | {{знамеикона|ESP}} <small>[[Фернандо Вердаско]] [19] | {{знамеикона|RSA}} <small>[[Кевин Андерсон]] |- | {{знамеикона|USA}} <small>[[Алекс Богомолов]] | {{знамеикона|ARG}} <small>[[Хуан мартин дел Потро]] [18] | {{знамеикона|ARG}} <small>[[Хуан Игнасио Чела]] [24] | {{знамеикона|ESP}} <small>[[Фелисијано Лопес]] [25] |- | {{знамеикона|GER}} <small>[[Флорија Мејер]] [26] | {{знамеикона|FRA}} <small>[[Жулијан Бенето]] (WC) | {{знамеикона|RUS}} <small>[[Игор Куницин]] | {{знамеикона|ARG}} <small>[[Давид Налбандијан]] |-style="font-size:110%" ! colspan="4" | Отпаднати во 2ро коло |- | {{знамеикона|ARG}} <small>[[Карлос Берлок]] | {{знамеикона|ITA}} <small>[[Потито Стараче]] | {{знамеикона|ITA}} <small>[[Флавио Ципола]] | {{знамеикона|FRA}} <small>[[Ричард Гаскет]] [13] |- | {{знамеикона|ITA}} <small>[[Фабио Фоњини]] | {{знамеикона|GER}} <small>[[Филип Пецшнер]] | {{знамеикона|KAZ}} <small>[[Микаил Кукушкин]] | {{знамеикона|FRA}} <small>[[Гаел Монфилс]] [7] |- | {{знамеикона|ISR}} <small>[[Дуди Села]] | {{знамеикона|AUS}} <small>[[Бернард Томич]] | {{знамеикона|CZE}} <small>[[Радек Штепанек]] [23] | {{знамеикона|COL}} <small>[[Алехандро Фаља]] |- | {{знамеикона|UKR}} <small>[[Сергеј Бубка]] (Q) | {{знамеикона|TUR}} <small>[[Марсеј Илхан]] (Q) | {{знамеикона|FRA}} <small>[[Михаел Љодра]] [29] | {{знамеикона|Tunisia}} <small>[[Малек Јазири]] (Q) |- | {{знамеикона|BRA}} <small>[[Рожерио Дутра да Силва]] (LL) | {{знамеикона|USA}} <small>[[Роби Џинепри]] (WC) | {{знамеикона|ARG}} <small>[[Диего Јункуера]] | {{знамеикона|ESP}} <small>[[Гуљелмо Гарсија-Лопес]] |- | {{знамеикона|SUI}} <small>[[Станислас Вавринка]] [14] | {{знамеикона|BEL}} <small>[[Стив Дарцис]] | {{знамеикона|CAN}} <small>[[Васек Посписил]] (Q) | {{знамеикона|NED}} <small>[[Робин Хас]] |- | {{знамеикона|USA}} <small> [[Џејмс Блејк]] | {{знамеикона|MON}} <small>[[Жан-Рене Лиснард]] (Q) | {{знамеикона|USA}} <small>[[Џак Сок]] (WC) | {{знамеикона|UZB}} <small>[[Денис Истомин]] |- | {{знамеикона|LAT}} <small>[[Ернестс Гулбис]] | {{знамеикона|AUT}} <small>[[Јурген Мелцер]] [17] | {{знамеикона|CRO}} <small>[[Иван Љубичич]] [30] | {{знамеикона|FRA}} <small>[[Николас Махут]] |-style="font-size:110%" ! colspan="4" | Отпаднати во 1во коло |- | {{знамеикона|IRL}} <small>[[Конор Ниланд]] (Q) | {{знамеикона|ESP}} <small>[[Пере Риба]] | {{знамеикона|GER}} <small>[[Михаел Берер]] | {{знамеикона|CRO}} <small>[[Иван Додиг]] [32] |- | {{знамеикона|POR}} <small>[[Фредерико Гил]] | {{знамеикона|JPN}} <small>[[Кеи Нишикори]] | {{знамеикона|CHI}} <small>[[Фернандо Гонсалес]] (PR) | {{знамеикона|UKR}} <small>[[Сергиј Стакховски]] |- | {{знамеикона|FRA}} <small>[[Ромаин Жуан]] (Q) | {{знамеикона|ARG}} <small>[[Хорасио Зебаљос]] | {{знамеикона|ESP}} <small>[[Алберт Рамос]] | {{знамеикона|FRA}} <small>[[Аугустин Генсе]] (Q) |- | {{знамеикона|BEL}} <small>[[Ксавиер Малис]] | {{знамеикона|ESP}} <small>[[Алберт Монтањес]] | {{знамеикона|ESP}} <small>[[Пабло Андхар]] | {{знамеикона|BUL}} <small>[[Григор Димитров]] |- | {{знамеикона|COL}} <small>[[Сантјаго Гиралдо]] | {{знамеикона|BRA}} <small>[[Томаз Белучи]] | {{знамеикона|USA}} <small>[[мајкл Јани]] (Q) | {{знамеикона|USA}} <small>[[Рајан Харисон]] (WC) |- | {{знамеикона|GER}} <small>[[Филип Колшрајбер]] | {{знамеикона|ITA}} <small>[[Андреас Сепи]] | {{знамеикона|FRA}} <small>[[Џонатан Даснирс де Виги]] (Q) | {{знамеикона|SRB}} <small>[[Виктор Троицки]] [15] |- | {{знамеикона|TPE}} <small>[[Лу-Јен хсун]] | {{знамеикона|AUT}} <small>[[Андреас Хаидер-Мауер]] | {{знамеикона|CAN}} <small>[[Франк Данчевич]] (Q) | {{знамеикона|FIN}} <small>[[Јарко Ниеминен]] |- | {{знамеикона|ROU}} <small>[[Виктор Ханеску]] | {{знамеикона|JPN}} <small>[[Го Соеда]] (Q) | {{знамеикона|NED}} <small>[[Тиемо де Бакер]] | {{знамеикона|GER}} <small>[[Тобиас Камке]] |- | {{знамеикона|IRL}} <small>[[Лук Соренсен]] (Q) | {{знамеикона|USA}} <small>[[Стив Џонсон]] (WC) | {{знамеикона|BRA}} <small>[[Жоао Соуза]] (Q) | {{знамеикона|CYP}} <small>[[Маркос Багдатис]] |- | {{знамеикона|ITA}} <small>[[Филипо Воландри]] | {{знамеикона|SVK}} <small>[[Керол Бек]] | {{знамеикона|ESP}} <small>[[Даниел Химено-Травер]] | {{знамеикона|BRA}} <small>[[Рикардо Мело]] |- | {{знамеикона|ARG}} <small>[[Максимо Гонсалес]] | {{знамеикона|SVK}} <small>[[Лукаш Лацко]] (LL) | {{знамеикона|RUS}} <small>[[Дмитри Турсунов]] | {{знамеикона|AUS}} <small>[[Маринко Матошевич]] (WC) |- | {{знамеикона|JPN}} <small>[[Тацума Ито]] | {{знамеикона|CZE}} <small>[[Лукаш Росол]] | {{знамеикона|POR}} <small>[[Руи Мачадо]] | {{знамеикона|IND}} <small>[[Сомдев Деварман]] |- | {{знамеикона|RUS}} <small>[[Игор Андреев]] | {{знамеикона|NED}} <small>[[Џесе Хута Галунг]] (Q) | {{знамеикона|BEL}} <small>[[Оливиер Рохус]] | {{знамеикона|FRA}} <small>[[Адријан Манарино]] |- | {{знамеикона|USA}} <small>[[мајкл Расел]] | {{знамеикона|FRA}} <small>[[Марк Гицкел]] | {{знамеикона|USA}} <small>[[Рајан Свитинг]] | {{знамеикона|ESP}} <small>[[Николас Алмагро]] [10] |- | {{знамеикона|RUS}} <small>[[Микаил Јужни]] [16] | {{знамеикона|FRA}} <small>[[Едоард Рожер-Васелин]] | {{знамеикона|GER}} <small>[[Матиас Бахингер]] | {{знамеикона|FRA}} <small>[[Ерик Продон]] |- | {{знамеикона|SLO}} <small>[[Блаж Кавчич]] | {{знамеикона|USA}} <small>[[Боби Рејнолдс]] (WC) | {{знамеикона|COL}} <small>[[Роберт Фарах]] (Q) | {{знамеикона|KAZ}} <small>[[Андреј Голубев]] |} '''[[2011 УС Опен – Жени поединечно|Жени поединечно]]''' {| class="wikitable collapsible collapsed" style="font-size:90%" |-style="font-size:110%" ! colspan="2" | '''Шампион''' ! colspan="2" | Финалист |- style="text-align:center;" | colspan="2" | {{знамеикона|AUS}} <small>'''[[Саманта Стосур]] [9]''' | colspan="2" | {{знамеикона|USA}} <small>[[Серена Вилијамс]] [28] |-style="font-size:110%" ! colspan="4" | Отпаднати во Полуфинале |- style="text-align:center;" | colspan="2" | {{знамеикона|DEN}} <small>[[Каролине Возниацки]] [1] | colspan="2" | {{знамеикона|GER}} <small>[[Анжелик Кербер]] |-style="font-size:110%" ! colspan="4" | Отпаднати во Четвртфинале |- | {{знамеикона|GER}} <small>[[Андреа Петкович]] [10] | {{знамеикона|RUS}} <small>[[Анастасија Павличенкова]] [17] | {{знамеикона|ITA}} <small>[[Флавија Пенета]] [26] | {{знамеикона|RUS}} <small>[[Вера Ѕвонарева]] [2] |-style="font-size:110%" ! colspan="4" | Отпаднати во 4то коло |- | {{знамеикона|RUS}} <small>[[Светлана Кузнецова]] [15] | {{знамеикона|ESP}} <small>[[Карла Суарез Наваро]] | {{знамеикона|SRB}} <small>[[Ана Ивановиќ]] [16] | {{знамеикона|ITA}} <small>[[Франческа Скијавоне]] [7] |- | {{знамеикона|ROU}} <small>[[Моника Никулеску]] | {{знамеикона|CHN}} <small>[[Шуаи Пенг]] [13] | {{знамеикона|RUS}} <small>[[Марија Кириленко]] [25] | {{знамеикона|GER}} <small>[[Сабине Лисицки]] [22] |-style="font-size:110%" ! colspan="4" | Отпаднати во 3то коло |- | {{знамеикона|USA}} <small>[[Ваниа Кинг]] | {{знамеикона|UZB}} <small>[[Акгул Аманмурадова]] | {{знамеикона|ITA}} <small>[[Роберта Винчи]] [18] | {{знамеикона|ESP}} <small>[[Силвија Солер-Еспиноза]] (Q) |- | {{знамеикона|BLR}} <small>[[Викторија Азаренка]] [4] | {{знамеикона|USA}} <small>[[Слоан Стефенс]] (WC) | {{знамеикона|SER}} <small>[[Јелена Јанковиќ]] [11] | {{знамеикона|RSA}} <small>[[Шанел Шиперс]] |- | {{знамеикона|CZE}} <small>[[Луси Шафарова]] [27] | {{знамеикона|RUS}} <small>[[Ала Кудрјавцева]] | {{знамеикона|GER}} <small>[[Џулија Горгес]] [19] | {{знамеикона|RUS}} <small>[[Марија Шарапова]] [3] |- | {{знамеикона|USA}} <small>[[Крситина МекХејл]] | {{знамеикона|RUS}} <small>[[Надја Петрова]] [24] | {{знамеикона|USA}} <small>[[Ирина Фалкони]] | {{знамеикона|ESP}} <small>[[Анабел Медина Гаригес]] [30] |-style="font-size:110%" ! colspan="4" | Отпаднати во 2ро коло |- | {{знамеикона|NED}} <small>[[Аранткса Рус]] | {{знамеикона|AUS}} <small>[[Јармила Гајдошова]] [29] | {{знамеикона|FRA}} <small>[[Паули Перментиер]] | {{знамеикона|GBR}} <small>[[Елена Балтача]] |- | {{знамеикона|CHN}} <small>[[Зенг Ји]] | {{знамеикона|FRA}} <small>[[Ализ Корнет]] | {{знамеикона|EST}} <small>[[Каиа Канепи]] [31] | {{знамеикона|ROU}} <small>[[Simona Halep]] |- | {{знамеикона|ARG}} <small>[[Гизела Дулко]] | {{знамеикона|NED}} <small>[[Михаела Крајичек]] (Q) | {{знамеикона|ISR}} <small>[[Шахар Пеер]] [23] | {{знамеикона|CZE}} <small>[[Петра Четковска]] |- | {{знамеикона|AUS}} <small>[[Јеена Докич]] | {{знамеикона|CRO}} <small>[[Петра мартиќ]] | {{знамеикона|GER}} <small>[[Мона Бартел]] | {{знамеикона|CRO}} <small>[[Мирјана Лучиќ]] |- | {{знамеикона|ROU}} <small>[[Алекандра Дулгеру]] | {{знамеикона|USA}} <small>[[Медисон Кис]] (WC) | {{знамеикона|BEL}} <small>[[Јенина Викмајер]] [20] | {{знамеикона|POL}} <small>[[Агнешка Радванска]] [12] |- | {{знамеикона|BUL}} <small>[[Цветана Пиронкова]] | {{знамеикона|ESP}} <small>[[Лаура Поус Тио]] | {{знамеикона|ITA}} <small>[[Ромина Опрадни]] (Q) | {{знамеикона|BLR}} <small>[[Анастасија Јакимова]] |- | {{знамеикона|FRA}} <small>[[Марион Бартоли]] [8] | {{знамеикона|RUS}} <small>[[Вера Душевина]] | {{знамеикона|SLO}} <small>[[Полона Херцог]] | {{знамеикона|USA}} <small>[[Коко Вандервеге]] |- | {{знамеикона|SVK}} <small>[[Доминик Цибулкова]] [14] | {{знамеикона|USA}} <small>[[Венус Вилијамс]] | {{знамеикона|GBR}} <small>[[Лаура Робсон]] (Q) | {{знамеикона|UKR}} <small>[[Катерина Бондаренко]] |-style="font-size:110%" ! colspan="4" | Отпаднати во 1во коло |- | {{знамеикона|ESP}} <small>[[Нурија Љагостера Вивес]] | {{знамеикона|RUS}} <small>[[Елена Веснина]] | {{знамеикона|HUN}} <small>[[Грета Арн]] | {{знамеикона|CZE}} <small>[[Ивета Бенешова]] |- | {{знамеикона|SVK}} <small>[[Даниела Хантукова]] [21] | {{знамеикона|AUT}} <small>[[Тамира Пашек]] | {{знамеикона|USA}} <small>[[Џејми Хемптон]] (WC) | {{знамеикона|ITA}} <small>[[Сара Ерани]] |- | {{знамеикона|RUS}} <small>[[Екатерина Бикова]] (Q) | {{знамеикона|RUS}} <small>[[Виталиај Диаченко]] (Q) | {{знамеикона|AUS}} <small>[[Кејси Делакуа]] (WC) | {{знамеикона|ROU}} <small>[[Ирина-Камелија Бегу]] |- | {{знамеикона|Thailand}} <small>[[Тамарина Танасугарн]] | {{знамеикона|JPN}} <small>[[Кимико Дате Крум]] | {{знамеикона|FRA}} <small>[[Матилде Јохансон]] | {{знамеикона|CHN}} <small>[[Ли На]] [6] |- | {{знамеикона|SWE}} <small>[[Јохана Ларсон]] | {{знамеикона|CAN}} <small>[[Ребека Марино]] | {{знамеикона|GRE}} <small>[[Елени Данилиду]] | {{знамеикона|SRB}} <small>[[Бојана Јовановски]] |- | {{знамеикона|IND}} <small>[[Саниа Мирза]] | {{знамеикона|HUN}} <small>[[Река-Лука Јани]] | {{знамеикона|RUS}} <small>[[Евгенија Родна]] | {{знамеикона|RUS}} <small>[[Ксенија Первак]] |- | {{знамеикона|USA}} <small>[[Алисон Риске]] (WC) | {{знамеикона|BLR}} <small>[[Ола Говорцова]] | {{знамеикона|CZE}} <small>[[Барбора Захвалова Штиркова]] | {{знамеикона|GEO}} <small>[[Ана Татишвили]] |- | {{знамеикона|ESP}} <small>[[Марија Хосе мартинез Санчес]] [32] | {{знамеикона|GBR}} <small>[[Ане Кеотавонг]] | {{знамеикона|AUS}} <small>[[Марина Еракович]] (Q) | {{знамеикона|KAZ}} <small>[[Галина Воскобоева]] (Q) |- | {{знамеикона|CZE}} <small>[[Петра Квитова]] [5] | {{знамеикона|AUT}} <small>[[Патрисија Маер-Ахлајтнер]] | {{знамеикона|USA}} <small>[[Џил Крајбас]] (WC) | {{знамеикона|SVK}} <small>[[Магдалена Рибарикова]] |- | {{знамеикона|ROU}} <small>[[Сорана Кирстеа]] | {{знамеикона|AUS}} <small>[[Анастасиај Родионова]] | {{знамеикона|USA}} <small>[[Лорен Дејвис]] (WC) | {{знамеикона|POL}} <small>[[Урзула Радванска]] (Q) |- | {{знамеикона|USA}} <small>[[Варвара Лепченко]] | {{знамеикона|FRA}} <small>[[Вирџиние Рацано]] | {{знамеикона|JPN}} <small>[[Мисаки Дои]] | {{знамеикона|GER}} <small>[[Кристина Бароис]] |- | {{знамеикона|FRA}} <small>[[Араване Резаи]] (WC) | {{знамеикона|USA}} <small>[[Мелани Удин]] | {{знамеикона|THA}} <small>[[Нопаван Лертчивакарн]] (Q) | {{знамеикона|GBR}} <small>[[Хитер Ватсон]] |- | {{знамеикона|RUS}} <small>[[Александра Панова]] (Q) | {{знамеикона|CAN}} <small>[[Александра Возниак]] (Q) | {{знамеикона|LAT}} <small>[[Аанстасија Севастова]] | {{знамеикона|RUS}} <small>[[Екатерина Макарова]] |- | {{знамеикона|TPE}} <small>[[Јунг-јан Чан]] (Q) | {{знамеикона|USA}} <small>[[Бетани Матек-Сандс]] | {{знамеикона|ITA}} <small>[[Алберта Брианти]] | {{знамеикона|SWE}} <small>[[Софија Арвидсон]] |- | {{знамеикона|CHN}} <small>[[Занг Шуи]] | {{знамеикона|CZE}} <small>[[Клара Закопалова]] | {{знамеикона|RUS}} <small>[[Весна Долонц]] | {{знамеикона|UKR}} <small>[[Алона Бондаренко]] (PR) |- | {{знамеикона|ITA}} <small>[[Карин Кнап]] (Q) | {{знамеикона|JPN}} <small>[[Ајума Морита]] | {{знамеикона|CZE}} <small>[[Луси Храдечка]] | {{знамеикона|FRA}} <small>[[Стефани Форец Гакон]] (Q) |} ==Играч(и) на денот== *Ден 1: {{знамеикона|USA}} [[Медисон Кис]] – 16-годишната Медисон Кис ја победи 21-годишната сонародничка [[Џил Крајбас]] со 6-2, 6-4 во првниот нивен меѓусебен двобој, со што тенисерката со потекло од Флорида ја забележа првата победа на УС Опен.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.usopen.org/en_US/news/playerday/index.html?promo=subnav|title=Играч на денот: Ден 1|last=|first=|date=29 август 2011|work=usopen.org|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=29 август 2011}}</ref> *Ден 2: {{знамеикона|ROU}} [[Симона Халеп]] – 19-годишната Симона Халеп и Светски Рекет бр. 52 ја победи победничката на [[2011 Роланд Гарос|Роланд Гарос]] и шестиот носител [[Ли На]] со 6–2, 7–5 во нивниот прв меѓусебен двобој.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.usopen.org/en_US/news/playerday/2011.08.30/201108301314748232544.html|title=Играч на денот: Ден 2|last=|first=|date=30 август 2011|work=usopen.org|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=31 август 2011}}</ref> *Ден 3: {{знамеикона|FRA}} [[Жулиен Бенето]] – Французинот, кој беше поканет од организаторите го победи 10тиот носите, Шпанецот [[Николас Алмагро]] во 3 сета.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.usopen.org/en_US/news/playerday/2011.08.31/201108311314832542892.html|title=Играч на денот: Ден 3|last=|first=|date=31 август 2011|work=usopen.org|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=1 септември 2011}}</ref> *Ден 4: {{знамеикона|ESP}} [[Хуан Карлос Фереро]] – Неносителот Фереро, искусен АТП тенисер и втор најстар играч со 31 година, го победи седмиот носител [[Гаел Монфилс]] во необичен меч во пет сета и се квалификува во третото коло.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.usopen.org/en_US/news/playerday/index.html?promo=subnav|title=Играч на денот: Ден 4|last=|first=|date=1 септември 2011|work=usopen.org|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=2 септември 2011}}</ref> *Ден 5: {{знамеикона|ITA}} [[Флавија Пенета]] – Дваесеттата носителка, двапати четвртфиналистка и поранешен број 10 ја изненади третата носителка, шампионката на УС Опен од 2006 и поранешниот број 1 [[Марија Шарапова]] во три сета, 6–3, 3–6, 6–4, за да продолжи во четвртото коло.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.usopen.org/en_US/news/playerday/index.html?promo=subnav|title=Играч на денот: Ден 5|last=|first=|date=|work=usopen.org|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=3 септември 2011}}</ref> *Ден 6: {{знамеикона|ITA}} [[Франческа Скијавоне]] – 31-годишната седма носителка успеаа да спаси меч топка и подоцна да победи против Светскиот рекет бр. 81, [[Шанел Шиперс]], и да победи, 5–7, 7–6, 6–3, за да продолжи во четвртото коло.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.usopen.org/en_US/news/playerday/index.html?promo=subnav|title=Играч на денот: Ден 6|last=|first=|date=|work=usopen.org|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=4 септември 2011}}</ref> *Ден 7: {{знамеикона|USA}} [[Доналд Јан]] – 22-годишниот Американец и првпат учесник на Гренд Слем, го победи 24тиот носител [[Хуан Игнасио Чела]] во третото коло во три сета со резултат од 7–5, 6–4, 6–3. Тој стигна до четвртото коло од Гренд Слем за првпат во неговата кариета, откако ги победи Чела и четиринаесеттиот носител [[Станислас Вавринка]] во второто коло.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.usopen.org/en_US/news/playerday/2011.08.04/201109051315181342813.html|title=Играч на денот: Ден 7|last=|first=|date=|work=usopen.org|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=5 септември 2011}}</ref> *Ден 8: {{знамеикона|RUS}} [[Анастасија Павличенкова]] – Русинката, која е 17ти носител стигна до нејзиното прво четвртфинале откако ја победи [[Франческа Скијавоне]] во тесни сета, 5–7, 6–3, 6–4.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.usopen.org/en_US/news/playerday/2011.09.05/201109051315267124477.html|title=Играч на денот: Ден 8|last=|first=|date=|work=usopen.org|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=6 септември 2011}}</ref> *Ден 9: ''[[2011 УС Опен#Ден 9 (6 септември)|Немаше завршени натпревари поради дожд]].'' *Ден 10: ''[[2011 УС Опен#Ден 10 (7 септември)|Немаше завршени натпревари поради дожд]].'' *Ден 11: {{знамеикона|USA}} [[Џон Иснер]] – Американецот, кој е 28 носител го изненади дванаесеттиот носител, Французинот [[Жил Симон]], 7–6<sup>(7–2)</sup>, 3–6, 7–6<sup>(7–2)</sup>, 7–6<sup>(7–4)</sup>, за да стигне до првото Гренд Слем Четвртфинале во неговата кариера.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.usopen.org/en_US/news/playerday/2011.09.08/201109081315518431390.html|title=Играч на денот: Ден 11|last=|first=|date=|work=usopen.org|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=9 септември 2011}}</ref> *Ден 12: {{знамеикона|ESP}} [[Рафаел Надал]] – Тој стигна до своето четврто последователно полуфинале на УС Опен, откако го победи Американецот, [[Енди Родик]] во три сета, 6–2, 6–1, 6–3, во помалку од 2 часа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.usopen.org/en_US/news/playerday/2011.09.09/201109101315614133154.html|title=Играч на денот: Ден 12|last=|first=|date=|work=usopen.org|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=10 септември 2011}}</ref> *Ден 13: {{знамеикона|AUS}} [[Саманта Стосур]] – Таа стана првата Австралијка после [[Венди Трнбол]] во [[1977]] која стигнала до финалето на УС Опен, откако ј победи неносителката Германката [[Анжелик Кербер]] во три сета во полуфиналниот натпревар, 6–3, 2–6, 6–2.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.usopen.org/en_US/news/playerday/2011.09.10/201109111315709185932.html|title=Играч на денот: Ден 13|last=|first=|date=|work=usopen.org|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=11 септември 2011}}</ref> *Ден 14: {{знамеикона|AUS}} [[Саманта Стосур]] – Австралијката ја победи Американката [[Серена Вилијамс]], трикратната победничка на УС Опен во три сета, 6–2, 6–3 (губејќи само пет гема),и ова е нејзина прва поголема титула.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.usopen.org/en_US/news/playerday/2011.09.11/201109111315780673285.html|title=Играч на денот: Ден 14|last=|first=|date=|work=usopen.org|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=12 септември 2011}}</ref> *Ден 15: {{знамеикона|SRB}} [[Новак Џоковиќ]] – Српскиот играч ја зголеми својата одлична серија со освојувањето на првиот за него УС Опен и него трет Гренд Слем оваа година, со што по шести пат го победи [[Рафаел Надал]], анителот на титулата во 2011.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.usopen.org/en_US/news/playerday/2011.09.12/201109131315877984891.html|title=Играч на денот: Ден 15|last=|first=|date=|work=usopen.org|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=13 септември 2011}}</ref> ==Дневни резимеа== ===Ден 1(29 август)=== * [http://www.usopen.org/en_US/scores/schedule/schedule7.html Распоред на натпревари] *Отпаднати носители: ** [[2011 УС Опен – Мажи поединечно|Мажи поединечно]]: {{знамеикона|SRB}} [[Виктор Троицки]] [15] ** [[2011 УС Опен – Жени поединечно|Жени поединечно]]: {{знамеикона|CZE}} [[Петра Квитова]] [5] {|class="wikitable collapsible uncollapsed" style=margin:auto !colspan=4|'''Натпревари на главните терени |- !colspan=4|'''Натпревари на Стадионот Артур Аше |- ! Настан ! Победник ! Губитник ! Резултат |- |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 4|Мажи поединечно 1во коло]] | {{знамеикона|USA}} '''[[Мерди Фиш]] [8]''' | {{знамеикона|GER}} [[Тобиас Камке]] | 6–2, 6–2, 6–1 |- |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Секција 6|Жени поединечно 1во коло]] | {{знамеикона|RUS}} '''[[Марија Шарапова]] [3]''' | {{знамеикона|GBR}} [[Хитер Ватсон]] | 3–6, 7–5, 6–3 |- |-bgcolor=lavender |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Секција 8|Жени поединечно 1во коло]] |{{знамеикона|USA}} '''[[Венус Вилијамс]]''' |{{знамеикона|RUS}} [[Весна Долонтс]] |6–4, 6–3 |-bgcolor=lavender |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 3|Мажи поединечно 1во коло]] |{{знамеикона|SUI}} '''[[Роџер Федерер]] [3]''' |{{знамеикона|COL}} [[Сантјаго Гиралдо]] |6–4, 6–3, 6–2 |- !colspan=4|'''Натпревари на Стадионот Луис Армстронг |- |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 3|Мажи поединечно 1во коло]] | {{знамеикона|CRO}} '''[[Марин Чилич]] [27]''' | {{знамеикона|USA}} [[Рајан Харисон]] [WC] | 6–2, 7–5, 7–6<sup>8–6</sup> |- |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Секција 5|Жени поединечно 1во коло]] | {{знамеикона|ROU}} '''[[Александра Дулгеру]]''' | {{знамеикона|CZE}} [[Петра Квитова]] [5] | 7–6<sup>7–3</sup>, 6–3 |- |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Секција 8|Жени поединечно 1во коло]] | {{знамеикона|RUS}} '''[[Вера Ѕвонарева]] [2]''' | {{знамеикона|FRA}} [[Стефани Форец Гакон]] [Q] | 6–3, 6–0 |- |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Секција 7|Жени поединечно 1во коло]] | {{знамеикона|FRA}} '''[[Марион Бартоли]] [8]''' | {{знамеикона|RUS}} [[Алекандра Панова]] [Q] | 7–5, 6–3 |- |-bgcolor=lavender |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 2|Мажи поединечно 1во коло]] |'''{{знамеикона|FRA}} [[Гаел Монфилс]] [7]''' |{{знамеикона|BUL}} [[Григор Димитров]] |7–6<sup>7–4</sup>, 6–3, 6–4 |- !colspan=4|'''Натпревари на Големата Трибина |- |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 2|Мажи поединечно 1во коло]] | {{знамеикона|CZE}} '''[[Томаш Бердих]] [9]''' | {{знамеикона|FRA}} [[Ромаин Жуан]] [Q] | 6–2, 7–6<sup>7–4</sup>, 6–1 |- |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Секција 5|Жени поединечно 1во коло]] | {{знамеикона|USA}} '''[[Медисон Кис]] [WC]''' | {{знамеикона|USA}} [[Џил Крајбас]] [WC] | 6–2, 6–4 |- |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 7|Мажи поединечно 1во коло]] |{{знамеикона|COL}} '''[[Алехандро Фаља]] |{{знамеикона|SER}} [[Виктор Троицки]] [15] |3–6, 6–3, 4–6, 7–5, 7–5 |- |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Секција 7|Жени поединечно 1во коло]] |'''{{знамеикона|SLO}} [[Полона Херцог]]''' | {{знамеикона|USA}} [[Бетани Матек-Сандс]] |6–1, 6–3 |- !colspan=4|''Обоената позадина ги означува ноќните натпревари'' |} ===Ден 2(30 август)=== * [http://www.usopen.org/en_US/scores/schedule/schedule8.html Распоред на натпревари] *Отпаднати носители: ** [[2011 УС Опен – Мажи поединечно|Мажи поединечно]]: {{знамеикона|RUS}} [[Микаил Јужни]] [16], {{знамеикона|CRO}} [[Иван Додиг]] [32] ** [[2011 УС Опен – Жени поединечно|Жени поединечно]]: {{знамеикона|CHN}} [[На Ли]] [6], {{знамеикона|SVK}} [[Даниела Хантукова]] [21], {{знамеикона|ESP}} [[Марија Хосе мартинез Санчес]] [32] {|class="wikitable collapsible uncollapsed" style=margin:auto !colspan=4|'''Натпревари на главните терени |- !colspan=4|'''Натпревари на Стадионот Артур Аше |- ! Настан ! Победник ! Губитник ! Резултат |- |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Секција 3|Жени поединечно 1во коло]] |{{знамеикона|BLR}} '''[[Викториј Азаренка]] [4]''' |{{знамеикона|SWE}} [[Јохана Ларсон]] |6–1, 6–3 |- |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Секција 1|Жени поединечно 1во коло]] |{{знамеикона|DEN}} '''[[Каролине Возниацки]] [1]''' |{{знамеикона|ESP}} [[Нурија Љагостера Вивес]] |6–3, 6–1 |- |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 1|Мажи поединечно 1во коло]] |{{знамеикона|SRB}} '''[[Новак Џоковиќ]] [1]''' |{{знамеикона|IRL}} [[Конор Ниланд]] [Q] |6–0, 5–1, retired |- |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Секција 3|Жени поединечно 1во коло]] |{{знамеикона|SRB}} '''[[Ана Ивановиќ]] [16]''' |{{знамеикона|RUS}} [[Ксенија Первак]] |6–4, 6–2 |- |-bgcolor=lavender |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 8|Мажи поединечно 1во коло]] |{{знамеикона|ESP}} '''[[Рафаел Надал]] [2]''' |{{знамеикона|KAZ}} [[Андреј Голубев]] |6–3, 7–6<sup>7–1</sup>, 7–5 |- |-bgcolor=lavender |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Секција 3|Жени поединечно 1во коло]] |{{знамеикона|USA}} '''[[Серена Вилијамс]] [28]''' |{{знамеикона|SRB}} [[Бојана Јовановски]] |6–1, 6–1 |- !colspan=4|'''Натпревари на Стадионот Луис Армстронг |- |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 7|Мажи поединечно 1во коло]] |{{знамеикона|ESP}} '''[[Давид Ферер]] [5]''' |{{знамеикона|RUS}} [[Игор Андреев]] |2–6, 6–3, 6–0, 6–4 |- |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Секција 4|Жени поединечно 1во коло]] |{{знамеикона|ITA}} '''[[Франческа Скијавоне]] [7]''' |{{знамеикона|KAZ}} [[Галина Воскобаева]] [Q] |6–3, 1–6, 6–4 |- |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Секција 2|Жени поединечно 1во коло]] |{{знамеикона|ROU}} '''[[Симона Халеп]]''' |{{знамеикона|CHN}} [[Ли На]] [6] |6–2, 7–5 |-bgcolor=lavender |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 2|Мажи поединечно 1во коло]] |{{знамеикона|USA}} '''[[Џејмс Блејк]]''' |{{знамеикона|NED}} [[Џесе Хута Галунг]] [Q] | 6–4, 6–2, 4–6, 6–4 |- !colspan=4|'''Натпревари на Големата Трибина |- |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 4|Мажи поединечно 1во коло]] |{{знамеикона|FRA}} '''[[Жо-Вилфред Цонга]] [11]''' |{{знамеикона|TPE}} [[Лу Јен-хсун]] |6–4, 6–4, 6–4 |- |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Секција 4|Жени поединечно 1во коло]] |{{знамеикона|SRB}} '''[[Јелена Јанковиќ]] [11]''' |{{знамеикона|USA}} [[Алисон Риске]] [WC] |6–2, 6–0 |- |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 4|Мажи поединечно 1во коло]] |{{знамеикона|ESP}} '''[[Фернадо Вердаско]] [19]''' |{{знамеикона|FIN}} [[Јарко Ниемиен]] |3–6, 6–4, 6–1, 6–4 |- !colspan=4|''Обоената позадина ги означува ноќните натпревари'' |} ===Ден 3(31 август)=== * [http://www.usopen.org/en_US/scores/schedule/schedule9.html Распоред на натпревари] *Отпаднати носители: ** [[2011 УС Опен – Мажи поединечно|Мажи поединечно]]: {{знамеикона|SWE}} [[Робин Содерлинг]] [6] ''(се откажа пред мечот, поради болест, заменет со [[РОжерио Дутра да Сила]])'', {{знамеикона|ESP}} [[Николас Алмагро]] [10] ** [[2011 УС Опен – Жени поединечно|Жени поединечно]]: {{знамеикона|FRA}} [[Марион Бартоли]] [8], {{знамеикона|POL}} [[Агнешка Радванска]] [12], {{знамеикона|SVK}} [[Доминика Цибулкова]] [14], {{знамеикона|BEL}} [[Јанина Викмајер]] [20] ** [[2011 УС Опен – Мажи двојки|Мажи двојки]]: {{знамеикона|USA}} [[Боб Брајан]] / {{знамеикона|USA}} [[мајк Бајан]] [1], {{знамеикона|CZE}} [[Франтишек Чермак]] / {{знамеикона|SVK}} [[Филип Полашек]] [11], {{знамеикона|USA}} [[Скот Липски]] / {{знамеикона|USA}} [[Рајив Рам]] [16] ** [[2011 УС Опен – Жени двојки|Жени двојки]]: {{знамеикона|TPE}} [[Јунг-Јан Чан]] / {{знамеикона|AUS}} [[Анастасиај Радионова]] [10], {{знамеикона|TPE}} [[Чиа-Јунг Чианг]] / {{знамеикона|BLR}} [[Олга Говорцова]] [13] ** [[2011 УС Опен – Мешани двојки|Мешани двојки]]: {{знамеикона|CZE}} [[Квета Пешке]] / [[Image:Flag of Pakistan.svg|23px]] [[Аисам-ул-Хак Куреши]] [4] ''(откажани)'' {|class="wikitable collapsible uncollapsed" style=margin:auto !colspan=4|'''Натпревари на главните терени |- !colspan=4|'''Натпревари на Стадионот Артур Аше |- ! Настан ! Победник ! Губитник ! Резултат |- |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Секција 8|Жени поединечно 2ро коло]] | {{знамеикона|RUS}} '''[[Вера Ѕвонарева]] [2]''' | {{знамеикона|UKR}} [[Катерина Бондаренко]] | 7&ndash;5, 3&ndash;6, 6&ndash;3 |- |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 6|Мажи поединечно 1во коло]] |{{знамеикона|GBR}} '''[[Енди Мареј]] [4]''' |{{знамеикона|IND}} [[Сомдев Деварман]] | 7&ndash;6<sup>7&ndash;5</sup>, 6&ndash;2, 6&ndash;3 |- |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Секција 8|Жени поединечно 2ро коло]] |{{знамеикона|GER}} '''[[Сабине Лисицки]] [22]''' |{{знамеикона|USA}} [[Венус Вилијамс]] |walkover |- |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Секција 8|Жени поединечно 2ро коло]] |{{знамеикона|USA}} '''[[Ирина Фалкони]]''' |{{знамеикона|SVK}} [[Доминика Цибулкова]] [14] | 2&ndash;6, 6&ndash;3, 7&ndash;5 |- |-bgcolor=lavender |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 7|Мажи поединечно 1во коло]] |{{знамеикона|USA}} '''[[Енди Родик]] [21]''' |{{знамеикона|USA}} [[мајкл Расел]] | 6&ndash;2, 6&ndash;4, 4&ndash;6, 7&ndash;5 |- |-bgcolor=lavender |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Секција 6|Жени поединечно 2ро коло]] |{{знамеикона|RUS}} '''[[Марија Шарапова]] [3]''' | {{знамеикона|BLR}} [[Анастасија Јакимова]] | 6&ndash;1, 6&ndash;1 |- !colspan=4|'''Натпревари на Стадионот Луис Армстронг |- |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Секција 5|Жени поединечно 2ро коло]] | {{знамеикона|CZE}} '''[[Луси Шафарова]] [27]''' | {{знамеикона|USA}} [[Медисон Кис]] [WC] | 3&ndash;6, 7&ndash;5, 6&ndash;4 |- |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 5|Мажи поединечно 1во коло]] | {{знамеикона|ARG}} '''[[Хуан мартин дел Потро]] [18]''' | {{знамеикона|ITA}} [[Филипо Воландри]] | 6&ndash;3, 6&ndash;1, 6&ndash;1 |- |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Секција 7|Жени поединечно 2ро коло]] | {{знамеикона|AUS}} '''[[Саманта Стосур]] [9]''' | {{знамеикона|USA}} [[Коко Вандервеге]] | 6&ndash;3, 6&ndash;4 |- |-bgcolor=lavender |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 5|Мажи поединечно 1во коло]] |{{знамеикона|USA}} '''[[Џон Иснер]] [28]''' |{{знамеикона|CYP}} [[Маркос Багатис]] | 7&ndash;6<sup>7–2</sup>, 7&ndash;6<sup>13–11</sup>, 2&ndash;6, 6&ndash;4 |- !colspan=4|'''Натпревари на Големата Трибина |- |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 5|Мажи поединечно 1во коло]] | {{знамеикона|BRA}} '''[[Роџерио Дутра да Силва]] [LL]''' | {{знамеикона|IRL}} [[Лук Соренсен]] [Q] | 6&ndash;0, 3&ndash;6, 6&ndash;4, 1&ndash;0, retired |- |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Секција 7|Жени поединечно 2ро коло]] |{{знамеикона|USA}} '''[[Кристина МекХејл]]''' |{{знамеикона|FRA}} [[Марион Бартоли]] [8] | 7&ndash;6<sup>7–2</sup>, 6&ndash;2 |- |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 5|Мажи поединечно 1во коло]] |{{знамеикона|USA}} '''[[Роби Џинепри]] [WC]''' |{{знамеикона|BRA}} [[Жоао Соуза]] [Q] | 6&ndash;3, 6&ndash;4, 6&ndash;7<sup>5–7</sup>, 6&ndash;1 |- |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Секција 5|Жени поединечно 2ро коло]] |{{знамеикона|GER}} '''[[Анџелика Кербер]]''' |{{знамеикона|POL}} [[Агнешка Радванска]] [12] | 6&ndash;3, 4&ndash;6, 6&ndash;3 |- !colspan=4|''Обоената позадина ги означува ноќните натпревари'' |} ===Ден 4 (1 септември)=== * [http://www.usopen.org/en_US/scores/schedule/schedule10.html Распоред на натпревари] *Отпаднати носители: ** [[2011 УС Опен – Мажи поединечно|Мажи поединечно]]: {{знамеикона|FRA}} [[Гаел Монфилс]] [7], {{знамеикона|FRA}} [[Ричард Гаскет]] [13], {{знамеикона|CZE}} [[Радек Штепанек]] [23], {{знамеикона|FRA}} [[Михаел Љодра]] [29] ** [[2011 УС Опен – Жени поединечно|Жени поединечно]]: {{знамеикона|ISR}} [[Шахар Пеер]] [23], {{знамеикона|AUS}} [[Јармила Гајдшова]] [29], {{знамеикона|EST}} [[Каиа Канепи]] [31] ** [[2011 УС Опен – Мажи двојки|Мажи двојки]]: {{знамеикона|GER}} [[Кристофер Кас]] / {{знамеикона|AUT}} [[Александер Пеја]] [10] ** [[2011 УС Опен – Жени двојки|Жени двојки]]: {{знамеикона|CHN}} [[Пенг Шуи]] / {{знамеикона|CHN}} [[Зенг Ји]] [7], {{знамеикона|RSA}} [[Натали Грандин]] / {{знамеикона|CZE}} [[Владимира Ухлирова]] [11] ** [[2011 УС Опен – Мешани двојки|Мешани двојки]]: {{знамеикона|KAZ}} [[Јарослава Шведова]] / {{знамеикона|BLR}} [[Макс Мирнји]] [3], {{знамеикона|IND}} [[Саниа Мирза]] / {{знамеикона|IND}} [[Махеш Бупати]] [6] {|class="wikitable collapsible uncollapsed" style=margin:auto !colspan=4|'''Натпревари на главните терени |- !colspan=4|'''Натпревари на Стадионот Артур Аше |- ! Настан ! Победник ! Губитник ! Резултат |- |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Секција 4|Жени поединечно 2ро коло]] | {{знамеикона|ITA}} '''[[Франческа Скијавоне]] [7]''' | {{знамеикона|CRO}} [[Мирјана Лучич]] | 6–1, 6–1 |- |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 3|Мажи поединечно 2ро коло]] | {{знамеикона|SUI}} '''[[Роџер Федерер]] [3]''' | {{знамеикона|ISR}} [[Дуди Села]] | 6–3, 6–2, 6–2 |- |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Секција 3|Жени поединечно 2ро коло]] | {{знамеикона|USA}} '''[[Серена Вилијамс]] [28]''' | {{знамеикона|NED}} [[Михаела Крајичек]] [Q] | 6–0, 6–1 |-bgcolor=lavender |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Секција 1|Жени поединечно 2ро коло]] | {{знамеикона|DEN}} '''[[Каролине Возниацки]] [1]''' | {{знамеикона|NED}} [[Аранткса Рус]] | 6–2, 6–0 |-bgcolor=lavender |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 1|Мажи поединечно 2ро коло]] | '''{{знамеикона|SRB}} [[Новак Џоковиќ]] [1]''' | {{знамеикона|ARG}} [[Карлос Берлок]] | 6–0, 6–0, 6–2 |- !colspan=4|'''Натпревари на Стадионот Луис Армстронг |- |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Секција 4|Жени поединечно 2ро коло]] | {{знамеикона|SRB}} '''[[Јелена Јанковиќ]] [11]''' | {{знамеикона|AUS}} [[Јелена Докич]] | 6–3, 6–4 |- |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 2|Мажи поединечно 2ро коло]] | {{знамеикона|ESP}} '''[[Хуан Карлос Фереро]]''' | {{знамеикона|FRA}} [[Гаел Монфилс]] [7] | 7–6<sup>(7–5)</sup>, 5–7, 6–7<sup>(5–7)</sup>, 6–4, 6–4 |- |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 4|Мажи поединечно 2ро коло]] | {{знамеикона|USA}} '''[[Мерди Фиш]] [8]''' | {{знамеикона|Tunisia}} [[Малек Јазири]] [Q] | 6–2, 6–2, 6–4 |-bgcolor=lavender |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Секција 3|Жени поединечно 2ро коло]] | {{знамеикона|BLR}} '''[[Викторија Азаренка]] [4]''' | {{знамеикона|ARG}} [[Гизела Дулко]] | 6–4, 6–3 |- !colspan=4|'''Натпревари на Големата Трибина |- |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 2|Мажи поединечно 2ро коло]] | {{знамеикона|CZE}} '''[[Томаш Бердих]] [9]''' | {{знамеикона|ITA}} [[Фабио Фоњини]] | 7–5, 6–0, 6–0 |- |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Секција 2|Жени поединечно 2ро коло]] | {{знамеикона|GER}} '''[[Андреа Петкович]] [10]''' | {{знамеикона|CHN}} [[Зенг Ји]] | 3–6, 6–3, 6–3 |- |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 4|Мажи поединечно 2ро коло]] | {{знамеикона|FRA}} '''[[Жо-Вилфред Цонга]] [11]''' | {{знамеикона|UKR}} [[Сергеј Бубка]] [Q] | 6–3, 7–5, 6–2 |- |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Секција 3|Жени поединечно 2ро коло]] | {{знамеикона|USA}} '''[[Слоан Стефенс]] [WC]''' | {{знамеикона|ISR}} [[Шахар Пеер]] [23] | 6–1, 7–6<sup>(7–4)</sup> |- !colspan=4|''Обоената позадина ги означува ноќните натпревари'' |} ===Ден 5 (2 септември)=== * [http://www.usopen.org/en_US/scores/schedule/schedule11.html Распоред на натпревари] *Отпаднати носители: ** [[2011 УС Опен – Мажи поединечно|Мажи поединечно]]: {{знамеикона|SUI}} [[Станислас Вавринка]] [14], {{знамеикона|AUT}} [[Јурген Мелцер]] [17], {{знамеикона|CRO}} [[Иван Љубичич]] [30] ** [[2011 УС Опен – Жени поединечно|Жени поединечно]]: {{знамеикона|RUS}} [[Марија Шарапова]] [3], {{знамеикона|GER}} [[Џуриј Горгес]] [19], {{знамеикона|RUS}} [[Надја Петрова]] [24], {{знамеикона|CZE}} [[Луси Шафарова]] [27], {{знамеикона|ESP}} [[Анабел Медина Гаригес]] [30] ** [[2011 УС Опен – Мажи двојки|Мажи двојки]]: {{знамеикона|BLR}} [[Макс Мирнји]] / {{знамеикона|CAN}} [[Даниел Нестор]] [2], {{знамеикона|BRA}} [[Марсело Мело]] / {{знамеикона|BRA}} [[Бруно Соарес]] [12] ** [[2011 УС Опен – Жени двојки|Жени двојки]]: {{знамеикона|ESP}} [[Нурија Љагостер Вивес]] / {{знамеикона|ESP}} [[Аранткса Пара Сантоња]] [14] ** [[2011 УС Опен – Мешани двојки|Мешани двојки]]: {{знамеикона|USA}} [[Ваниа Кинг]] / {{знамеикона|IND}} [[Рохан Бопана]] [5] {|class="wikitable collapsible uncollapsed" style=margin:auto !colspan=4|'''Натпревари на главните терени |- !colspan=4|'''Натпревари на Стадионот Артур Аше |- ! Настан ! Победник ! Губитник ! Резултат |- |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Секција 8|Жени поединечно 3то коло]] | {{знамеикона|RUS}} '''[[Вера Звонарева]] [2]''' | {{знамеикона|ESP}} [[Анабел Медина Гаригес]] [30] | 6–4, 7–5 |- |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Секција 6|Жени поединечно 3то коло]] | {{знамеикона|ITA}} '''[[Флавија Пенета]] [26]''' | {{знамеикона|RUS}} [[Марија Шарапова]] [3] | 6–3, 3–6, 6–4 |- |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 8|Мажи поединечно 2ро коло]] |{{знамеикона|ESP}} '''[[Рафаел Надал]] [2]''' |{{знамеикона|FRA}} [[Николас Махут]] | 6–2, 6–2, предаден |-bgcolor=lavender |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Секција 7|Жени поединечно 3то коло]] | {{знамеикона|RUS}} '''[[Марија Кириленко]] [25]''' | {{знамеикона|USA}} [[Кристна МекХејл]] | 6–2, 6–3 |-bgcolor=lavender |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 7|Мажи поединечно 2ро коло]] |{{знамеикона|USA}} '''[[Енди Родик]] [21]''' |{{знамеикона|USA}} [[Џек Сок]] | 6–3, 6–3, 6–4 |- !colspan=4|'''Натпревари на Стадионот Луис Армстронг |- |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Секција 5|Жени поединечно 3то коло]] | {{знамеикона|ROU}} '''[[Моника Никулеску]]''' | {{знамеикона|CZE}} [[Луси Шафарова]] [27] | 6–0, 6–1 |- |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 5|Мажи поединечно 2ро коло]] | {{знамеикона|USA}} '''[[Џон Иснер]] [28]''' | {{знамеикона|USA}} [[Роби Џинепри]] [WC] | 6–4, 6–3, 6–4 |- |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 6|Мажи поединечно 2ро коло]] | {{знамеикона|GBR}} '''[[Енди Мареј]] [4]''' | {{знамеикона|NED}} [[Робин Хасе]] | 6&ndash;7<sup>(5&ndash;7)</sup>, 2&ndash;6, 6&ndash;2, 6&ndash;0, 6&ndash;4 |- |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Секција 7|Жени поединечно 3то коло]] | {{знамеикона|AUS}} '''[[Саманта Стосур]] [9]''' | {{знамеикона|RUS}} [[Надја Петрова]] [24] | 7–6<sup>(7–5)</sup>, 6–7<sup>(5–7)</sup>, 7–5 |- !colspan=4|'''Натпревари на Големата Трибина |- |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 5|Мажи поединечно 2ро коло]] | {{знамеикона|ARG}} '''[[Хуан мартин дел Потро]] [18]''' | {{знамеикона|ARG}} [[Диего Жанкуера]] | 6–2, 6–1, 7–5 |- |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Секција 6|Жени поединечно 3то коло]] |{{знамеикона|CHN}} '''[[Пенг Шуи]] [13]''' |{{знамеикона|GER}} [[Џулиај Горгес]] [19] | 6–4, 7–6<sup>(7–1)</sup> |- |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Секција 8|Жени поединечно 3то коло]] | {{знамеикона|GER}} '''[[Сабине Лисицки]] [22]''' | {{знамеикона|USA}} [[Ирина Фалкони]] | 6–0, 6–1 |- |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 7|Мажи поединечно 2ро коло]] | {{знамеикона|ESP}} '''[[Давид Ферер]] [5]''' | {{знамеикона|USA}} [[Џејмс Блејк]] | 6–4, 6–3, 6–4 |- !colspan=4|''Обоената позадина ги означува ноќните натпревари'' |} ===Ден 6 (3 септември)=== * [http://www.usopen.org/en_US/scores/schedule/schedule12.html Распоред на натпревари] *Отпаднати носители: ** [[2011 УС Опен – Мажи поединечно|Мажи поединечно]]: {{знамеикона|CZE}} [[Томаш Бердих]] [9], {{знамеикона|ESP}} [[Фернандо Вердаско]] [19], {{знамеикона|CRO}} [[Марин Чилич]] [27], {{знамеикона|ESP}} [[Марсел Грањолерс]] [31] ** [[2011 УС Опен – Жени поединечно|Жени поединечно]]: {{знамеикона|BLR}} [[Викторија Азаренка]] [4], {{знамеикона|SER}} [[Јелена Јанковиќ]] [11], {{знамеикона|ITA}} [[Роберта Винчи]] [18] ** [[2011 УС Опен – Мажи двојки|Мажи двојки]]: {{знамеикона|USA}} [[Ерик Буторак]] / {{знамеикона|CUR}} [[Жан-Жулиен Рохер]] [8], {{знамеикона|ARG}} [[Хуан Игнасио Чела]] / {{знамеикона|ARG}} [[Едуардо Шбанк]] [14] ** [[2011 УС Опен – Мешани двојки|Мешани двојки]]: {{знамеикона|USA}} [[Лизел Хубер]] / {{знамеикона|USA}} [[Боб Брајан]] [1], {{знамеикона|SLO}} [[Катарина Среботник]] / {{знамеикона|CAN}} [[Даниел Нестор]] [2] {|class="wikitable collapsible uncollapsed" style=margin:auto !colspan=4|'''Натпревари на главните терени |- !colspan=4|'''Натпревари на Стадионот Артур Аше |- ! Настан ! Победник ! Губитник ! Резултат |- |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Секција 1|Жени поединечно 3то коло]] |{{знамеикона|DEN}} '''[[Каролине Возниацки]] [1]''' |{{знамеикона|USA}} [[Ваниа Кинг]] |6–2, 6–4 |- |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 3|Мажи поединечно 3то коло]] |{{знамеикона|SUI}} '''[[Роџер Федерер]] [3]''' |{{знамеикона|CRO}} [[Марин Чилич]] [27] |6–3, 4–6, 6–4, 6–2 |- |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Секција 3|Жени поединечно 3то коло]] |{{знамеикона|USA}} '''[[Серена Вилијамс]] [28]''' |{{знамеикона|BLR}} [[Викторија Азаренка]] [4] |6–1, 7–6<sup>(7–5)</sup> |-bgcolor=lavender |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Секција 3|Жени поединечно 3то коло]] |{{знамеикона|SER}} '''[[Ана Ивановиќ]] [16]''' |{{знамеикона|USA}} [[Слоан Стефенс]] [WC] | 6–3, 6–4 |-bgcolor=lavender |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 1|Мажи поединечно 3то коло]] |{{знамеикона|SER}} '''[[Новак Џоковиќ]] [1]''' |{{знамеикона|RUS}} [[Николај Давиденко]] | 6–3, 6–4, 6–2 |- !colspan=4|'''Натпревари на Стадионот Луис Армстронг |- |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 2|Мажи поединечно 3то коло]] |{{знамеикона|SER}} '''[[Јанко Типсаревиќ]] [20]''' |{{знамеикона|CZE}} [[Томаш Бердих]] [9] | 6–4, 5–0, предадено |- |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Секција 4|Жени поединечно 3то коло]] |{{знамеикона|RUS}} '''[[Анастасија Павличенкова]] [17]''' |{{знамеикона|SER}} [[Јелена Јанковиќ]] [11] |6–4, 6–4 |- |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 4|Мажи поединечно 3то коло]] |{{знамеикона|USA}} '''[[Мерди Фиш]] [8]''' |{{знамеикона|RSA}} [[Кевин Андерсон]] |6–4, 7–6<sup>(7–4)</sup>, 7–6<sup>(7–3)</sup> |- |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Секција 1|Жени поединечно 3то коло]] |{{знамеикона|RUS}} '''[[Светлана Кузнецова]] [15]''' |{{знамеикона|UZB}} [[Акгул Аманмурадова]] |6–4, 6–2 |- !colspan=4|'''Натпревари на Големата Трибина |- |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Секција 4|Жени поединечно 3то коло]] |{{знамеикона|ITA}} '''[[Франческа Скијавоне]] [7]''' |{{знамеикона|RSA}} [[Шанел Шиперс]] |5–7, 7–6<sup>(7–5)</sup>, 6–3 |- |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Секција 2|Жени поединечно 3то коло]] |{{знамеикона|GER}} '''[[Андреа Петкович]] [10]''' |{{знамеикона|ITA}} [[Роберта Винчи]] [18] |6–4, 6–0 |- |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 3|Мажи поединечно 3то коло]] |{{знамеикона|ARG}} '''[[Хуан Монако]]''' |{{знамеикона|GER}} [[Томи Хас]] [PR] |6–7<sup>(3–7)</sup>, 6–3, 6–2, 6–3 |- |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 4|Мажи поединечно 3то коло]] |{{знамеикона|FRA}} '''[[Жо-Вилфред Цонга]] [11]''' |{{знамеикона|ESP}} [[Фернандо Вердаско]] [19] |6–3, 7–5, 6–4 |- !colspan=4|''Обоената позадина ги означува ноќните натпревари'' |} ===Ден 7 (4 септември)=== * [http://www.usopen.org/en_US/scores/schedule/schedule13.html Распоред на натпревари] *Отпаднати носители: ** [[2011 УС Опен – Мажи поединечно|Мажи поединечно]]: {{знамеикона|ARG}} [[Хуан мартин дел Потро]] [18], {{знамеикона|ARG}} [[Хуан Игнасио Чела]] [24], {{знамеикона|ESP}} [[Фелисиано Лопес]] [25], {{знамеикона|GER}} [[Флоријан мајер]] [26] ** [[2011 УС Опен – Жени поединечно|Жени поединечно]]: {{знамеикона|CHN}} [[Пенг Шуи]] [13], {{знамеикона|GER}} [[Сабине Лисицки]] [22], {{знамеикона|RUS}} [[Марија Кириленко]] [25] ** [[2011 УС Опен – Мажи двојки|Мажи двојки]]: {{знамеикона|ESP}} [[Марсел Грањолерс]] / {{знамеикона|ESP}} [[Марк Лопес]] [13] ''(предадено)'', {{знамеикона|BAH}} [[Марк Кноулес]] / {{знамеикона|BEL}} [[Ксавиер Малис]] [15] ** [[2011 УС Опен – Жени двојки|Жени двојки]]: {{знамеикона|IND}} [[Саниа Мирза]] / {{знамеикона|RUS}} [[Елена Веснина]] [6], {{знамеикона|AUS}} [[Јармила Гајдошова]] / {{знамеикона|USA}} [[Бетани Матек-Сандс]] [16] {|class="wikitable collapsible uncollapsed" style=margin:auto !colspan=4|'''Натпревари на главните терени |- !colspan=4|'''Натпревари на Стадионот Артур Аше |- ! Настан ! Победник ! Губитник ! Резултат |- |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 8|Мажи поединечно 3то коло]] |{{знамеикона|ESP}} '''[[Рафаел Надал]] [2]''' |{{знамеикона|ARG}} [[Давид Налбандијан]] |7–6<sup>(7–5)</sup>, 6–1, 7–5 |- |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 7|Мажи поединечно 3то коло]] | {{знамеикона|USA}} '''[[Енди Родик]] [21]''' | {{знамеикона|FRA}} [[Жулиен Бенето]] [WC] |6–1, 6–4, 7–6<sup>(7–5)</sup> |-bgcolor=lavender |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 6|Мажи поединечно 3то коло]] | {{знамеикона|GBR}} '''[[Енди Мареј]] [4]''' | {{знамеикона|ESP}} [[Фелисиано Лопес]] [25] | 6–1, 6–4, 6–2 |-bgcolor=lavender |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Секција 8|Жени поединечно 4то коло]] | {{знамеикона|RUS}} '''[[Вера Звонарева]] [2]''' | {{знамеикона|GER}} [[Сабине Лисицки]] [22] | 6–2, 6–3 |- !colspan=4|'''Натпревари на Стадионот Луис Армстронг |- |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Секција 6|Жени поединечно 4то коло]] |{{знамеикона|ITA}} '''[[Флавија Пенета]] [26]''' |{{знамеикона|CHN}} [[Шуи Пенг]] [13] |6–4, 7–6<sup>(8–6)</sup> |- |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 5|Мажи поединечно 3то коло]] |{{знамеикона|FRA}} '''[[Жил Симон]] [12]''' |{{знамеикона|ARG}} [[Хуан мартин дел Потро]] [18] |4–6, 7–6<sup>(7–5)</sup>, 6–2, 7–6<sup>(7–3)</sup> |- |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 5|Мажи поединечно 3то коло]] |{{знамеикона|USA}} '''[[Џон Иснер]] [28]''' |{{знамеикона|USA}} [[Алекс Богомолов]] |7–6<sup>(11–9)</sup>, 6–4, 6–4 |- !colspan=4|'''Натпревари на Големата Трибина |- |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 8|Мажи поединечно 3то коло]] |{{знамеикона|LUX}} '''[[Жил Милер]]''' |{{знамеикона|RUS}} [[Игор Кунитсин]] |6–1, 6–4, 6–4 |- |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 6|Мажи поединечно 3то коло]] | {{знамеикона|USA}} '''[[Доналд Јанг]] [WC]''' | {{знамеикона|ARG}} [[Хуан Игнасио Чека]] [24] | 7–5, 6–4, 6–3 |- |[[2011 УС Опен – Жени двојки#Секција 2|Жени двојки 3то коло]] | {{знамеикона|USA}} '''[[Лизел Хубер]]''' <br> {{знамеикона|USA}} '''[[Лиса Рејмонд]] [4]''' | {{знамеикона|AUS}} [[Јармила Гајдошова]] <br> {{знамеикона|USA}} [[Бетани Матек-Сандс]] [16] | 6–2, 7–6<sup>(7–5)</sup> |- |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Секција 7|Жени поединечно 4то коло]] | {{знамеикона|AUS}} '''[[Саманта Стосур]] [9]''' | {{знамеикона|RUS}} [[Марија Кирленко]] [25] | 6–2, 6–7<sup>(15–17)</sup>, 6–3 |- !colspan=4|''Обоената позадина ги означува ноќните натпревари'' |} ===Ден 8 (5 септември)=== * [http://www.usopen.org/en_US/scores/schedule/schedule14.html Распоред на натпревари] *Отпаднати носители: ** [[2011 УС Опен – Мажи поединечно|Мажи поединечно]]: {{знамеикона|USA}} [[Мерди Фиш]] [8], {{знамеикона|UKR}} [[Александр Долгопогов]] [22] ** [[2011 УС Опен – Жени поединечно|Жени поединечно]]: {{знамеикона|ITA}} [[Франческа Скијавоне]] [7], {{знамеикона|RUS}} [[Светлана Кузнецова]] [15], {{знамеикона|SRB}} [[Ана Ивановиќ]] [16] ** [[2011 УС Опен – Мажи двојки|Мажи двојки]]: {{знамеикона|FRA}} [[Михаел Љодра]] / {{знамеикона|SRB}} [[Ненад Зимојниќ]] [3] ** [[2011 УС Опен – Жени двојки|Жени двојки]]: {{знамеикона|ARG}} [[Гизела Дулко]] / {{знамеикона|ITA}} [[Флавија Пенета]] [2], {{знамеикона|ESP}} [[Марија Хосе мартинез Сачез]] / {{знамеикона|ESP}} [[Анабел Медина Гаригез]] [12] {|class="wikitable collapsible uncollapsed" style=margin:auto !colspan=4|'''Натпревари на главните терени |- !colspan=4|'''Натпревари на Стадионот Артур Аше |- ! Настан ! Победник ! Губитник ! Резултат |- |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Секција 4|Жени поединечно 4то коло]] |{{знамеикона|RUS}} '''[[Анастасија Павличенкова]] [17]''' |{{знамеикона|ITA}} [[Франческа Скијавоне]] [7] |5–7, 6–3, 6–4 |- |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Секција 3|Жени поединечно 4то коло]] |{{знамеикона|USA}} '''[[Серена Вилијамс]] [28]''' |{{знамеикона|SRB}} [[Ана Ивановиќ]] [16] |6–3, 6–4 |- |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 4|Мажи поединечно 4то коло]] |{{знамеикона|FRA}} '''[[Жо-Вилфред Цонга]] [11]''' |{{знамеикона|USA}} [[Мерди Фиш]] [8] | 6–4, 6–7<sup>(5–7)</sup>, 3–6, 6–4, 6–2 |-bgcolor=lavender |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Секција 1|Жени поединечно 4то коло]] |{{знамеикона|DEN}} '''[[Каролине Возниацки]] [1]''' |{{знамеикона|RUS}} [[Светлина Кузнецова]] [15] | 6–7<sup>(6–8)</sup>, 7–5, 6–1 |-bgcolor=lavender |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 3|Мажи поединечно 4то коло]] |{{знамеикона|SUI}} '''[[Роџер Федерер]] [3]''' |{{знамеикона|ARG}} [[Хуан Монако]] |6–1, 6–2, 6–0 |- !colspan=4|'''Натпревари на Стадионот Луис Армстронг |- |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 2|Мажи поединечно 4то коло]] |{{знамеикона|SRB}} '''[[Јанко Типсаревиќ]] [20]''' |{{знамеикона|ESP}} [[Хуан Карлос Фереро]] |7–5, 6–7<sup>(3–7)</sup>, 7–5, 6–2 |- |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 1|Мажи поединечно 4то коло]] |{{знамеикона|SRB}} '''[[Новак Џоковиќ]] [1]''' |{{знамеикона|UKR}} [[Александр Долгопогов]] [22] |7–6<sup>(16–14)</sup>, 6–4, 6–2 |- |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Секција 2|Жени поединечно 4то коло]] |{{знамеикона|GER}} '''[[Андреа Петкович]] [10]''' |{{знамеикона|ESP}} [[Карла Суарез Наваро]] |6–1, 6–4 |- !colspan=4|'''Натпревари на Големата Трибина |- |[[2011 УС Опен – Жени двојки#Секција 4|Жени двојки 3то коло]] |{{знамеикона|ITA}} '''[[Сара Ерани]] [15]''' <br> {{знамеикона|ITA}} '''[[Роберт Винчи]] [15]''' |{{знамеикона|ARG}} [[Гизела Дулко]] [2] <br> {{знамеикона|ITA}} [[Флавија Пенета]] [2] |4–6, 7–5, 6–2 |- |[[2011 УС Опен – Мажи двојки#Секција 3|Мажи двојки 3то коло]] | {{знамеикона|IND}} '''[[Махеш Бупати]] [4]''' <br> {{знамеикона|IND}} '''[[Леандер Паез]] [4]''' | {{знамеикона|IND}} [[Сомдев Деварман]] <br> {{знамеикона|Philippines}} [[Трет Хондрад Куеј]] |6–4, 7–5 |- |[[2011 УС Опен – Мешани двојки#Долна Половина|Мешани двојки Четвртфинале]] | {{знамеикона|ARG}} '''[[Гизела Дулко]] [8]''' <br> {{знамеикона|ARG}} '''[[Едуардо Шванк]] [8]''' | {{знамеикона|AUS}} [[Јармила Гајдошова]] <br> {{знамеикона|BRA}} [[Бруно Соарес]] |3–6, 6–3, [10–8] |- |[[2011 УС Опен – Мажи двојки#Секција 2|Мажи двојки 3то коло]] | {{знамеикона|ESP}} '''[[Давид Мореро]]''' <br> {{знамеикона|ITA}} '''[[Андреас Сепи]]''' | {{знамеикона|FRA}} [[Михаел Љодра]] [3] <br> {{знамеикона|SRB}} [[Ненад Зимојниќ]] [3] | 7–6<sup>(7–4)</sup>, 6–4 |- !colspan=4|''Обоената позадина ги означува ноќните натпревари'' |} ===Ден 9 (6 септември)=== Сите натпревари кои требаш да се играат на овој ден, беа одложени поради постојан дожд. * [http://www.usopen.org/en_US/scores/schedule/schedule15.html Распоред на натпревари] {|class="wikitable collapsible uncollapsed" style=margin:auto !colspan=4|'''Натпревари на главните терени |- !colspan=4|'''Натпревари на Стадионот Артур Аше |- ! Настан ! Победник ! Губитник ! Резултат |- |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 6|Мажи поединечно 4то коло]] |colspan=2 align=center| {{знамеикона|USA}} '''[[Доналд Јанг]] [WC]''' против {{знамеикона|GBR}} '''[[Енди Мареј]] [4]''' |rowspan=2|Одложени |- |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 8|Мажи поединечно 4то коло]] |colspan=2 align=center| {{знамеикона|LUX}} '''[[Жил Милер]]''' против {{знамеикона|ESP}} '''[[Рафаел Надал]] [2]''' |-bgcolor=lavender |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 7|Мажи поединечно 4то коло]] |colspan=2 align=center| {{знамеикона|ESP}} '''[[Давид Ферер]] [5]''' против {{знамеикона|USA}} '''[[Енди Родик]] [21]''' |rowspan=2|Одложени |-bgcolor=lavender |[[2011 УС Опен – Мешани двојки#Финале|Мешани двојки Полуфинале]] |colspan=2 align=center| {{знамеикона|USA}} '''[[Мелани Удин]] [WC]''' / {{знамеикона|USA}} '''[[Џек Сок]] [WC]''' против <br> {{знамеикона|RUS}} '''[[Елена Веснина]] [7]''' / {{знамеикона|IND}} '''[[Леандер Паез]] [7]''' |- !colspan=4|'''Натпревари на Стадионот Луис Армстронг |- |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 5|Мажи поединечно 4то коло]] |colspan=2 align=center| {{знамеикона|USA}} '''[[Џон Иснер]] [28]''' против {{знамеикона|FRA}} '''[[Жил Симон]] [12]''' |rowspan=3|Одложени |- |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Финале|Жени поединечно Четвртфинале]] |colspan=2 align=center| {{знамеикона|GER}} '''[[Анжелик Кербер]]''' против {{знамеикона|ITA}}'''[[Флавија Пенета]] [26]''' |- |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Финале|Жени поединечно Четвртфинале]] |colspan=2 align=center| {{знамеикона|AUS}} '''[[Саманта Стосур]] [9]''' против {{знамеикона|RUS}} '''[[Вера Звонарева]] [2]''' |- !colspan=4|'''Натпревари на Големата Трибина |- |[[2011 УС Опен – Мажи двојки#Финале|Мажи двојки Четвртфинале]] |colspan=2 align=center| {{знамеикона|ITA}} '''[[Симоне Болели]]''' / {{знамеикона|ITA}} '''[[Фабио Фоњини]]''' против <br> {{знамеикона|SWE}} '''[[Роберт Линдштед]] [7]''' / {{знамеикона|ROU}} '''[[Хориа Текау]] [7]''' |rowspan=4|Одложени |- |[[2011 УС Опен – Жени двојки#Финале|Жени двојки Четвртфинале]] |colspan=2 align=center| {{знамеикона|SVK}} '''[[Даниела Хантукоа]]''' / {{знамеикона|POL}}'''[[Агнешка Радванска]]''' против <br> {{знамеикона|ITA}} '''[[Сара Ерани]] [15]''' /{{знамеикона|ITA}} '''[[Роберта Винчи]] [15]''' |- |[[2011 УС Опен – Мажи двојки#Финале|Мажи двојки Четвртфинале]] |colspan=2 align=center| {{знамеикона|POL}} '''[[Мариуш Фирстенберг]] [6]''' / {{знамеикона|POL}}'''[[Мацин Марковски]] [6]''' против <br> {{знамеикона|IND}} '''[[Махеш Бупати]] [4]''' /{{знамеикона|IND}} '''[[Леандер Паез]] [4]''' |- |[[2011 УС Опен – Мажи двојки#Финале|Мажи двојки Четвртфинале]] |colspan=2 align=center| {{знамеикона|ESP}} '''[[Давид Мореро]]''' / {{знамеикона|ITA}} '''[[Андреас Сепи]]''' против <br> {{знамеикона|AUT}} '''[[Јурген Мелцер]] [9]''' / {{знамеикона|GER}} '''[[Филип Пецшнер]] [9]''' |- !colspan=4|''Обоената позадина ги означува ноќните натпревари'' |} ===Ден 10 (7 септември)=== Поради дождливото време, дневните и ноќните сесии на Денот 10 беа откажани. Играта ќе продолжи на Ден 11 (8 септември), доколку дозволи времето.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.usopen.org/en_US/news/weather.html|title=Информации за времето и распоредот|accessdate=7 септември 2011|publisher=usopen.org}}</ref> * [http://www.usopen.org/en_US/scores/schedule/schedule16.html аспоред на натпревари] {|class="wikitable collapsible uncollapsed" style=margin:auto !colspan=4|'''Натпревари на главните терени |- !colspan=4|'''Натпревари на Стадионот Артур Аше |- ! Настан ! Победник ! Губитник ! Резултат |- |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 8|Мажи поединечно 4то коло]] |colspan=2 align=center| {{знамеикона|LUX}} '''[[Жил Милер]]''' против {{знамеикона|ESP}} '''[[Рафаел Надал]] [2]''' |3–0, '''прекинат''' |- |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Финале|Мажи поединечно Четвртфинале]] |colspan=2 align=center| {{знамеикона|SRB}} '''[[Новак Џоковиќ]] [1]''' против {{знамеикона|SRB}} '''[[Јанко Типсаревиќ]] [20]''' |'''Одложени''' |-bgcolor=lavender |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Финале|Жени поединечно Четвртфинале]] |colspan=2 align=center| {{знамеикона|USA}} '''[[Серена Вилијамс]] [28]''' против {{знамеикона|RUS}} '''[[Анастасија Павличенкова]] [17]''' |'''Одложени''' |-bgcolor=lavender |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Финале|Мажи поединечно Четвртфинале]] |colspan=2 align=center| {{знамеикона|SUI}} '''[[Роџер Федерер]] [3]''' против {{знамеикона|FRA}} '''[[Жо-Вилфред Цонга]] [11]''' |'''Одложени''' |- !colspan=4|'''Натпревари на Стадионот Луис Армстронг |- |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 7|Мажи поединечно 4то коло]] |colspan=2 align=center| {{знамеикона|ESP}} '''[[Давид Ферер]] [5]''' против {{знамеикона|USA}} '''[[Енди Родик]] [21]''' |1–3, '''прекинат''' |- |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Финале|Жени поединечно Четвртфинале]] |colspan=2 align=center| {{знамеикона|AUS}} '''[[Саманта Стосур]] [9]''' против {{знамеикона|RUS}} '''[[Вера Ѕвонарева]] [2]''' |'''Одложени''' |- |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Финале|Жени поединечно Четвртфинале]] |colspan=2 align=center| {{знамеикона|DEN}} '''[[Каролине Возниацки]] [1]''' против {{знамеикона|GER}} '''[[Андреа Петкович]] [10]''' |'''Одложени''' |- !colspan=4|'''Натпревари на Големата Трибина |- |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 6|Мажи поединечно 4то коло]] |colspan=2 align=center| {{знамеикона|USA}} '''[[Доналд Јанг]] [WC]''' против {{знамеикона|GBR}} '''[[Енди Мареј]] [4]''' |2–1, '''прекинат''' |- |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 5|Мажи поединечно 4то коло]] |colspan=2 align=center| {{знамеикона|USA}} '''[[Џон Иснер]] [28]''' против {{знамеикона|FRA}} '''[[Жил Симон]] [12]''' |'''Одложени''' |- |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Финале|Жени поединечно Четвртфинале]] |colspan=2 align=center| {{знамеикона|GER}} '''[[Анжелик Кербер]]''' против {{знамеикона|ITA}} '''[[Флавија Пенета]] [26]''' |'''Одложени''' |- !colspan=4|''Обоената позадина ги означува ноќните натпревари'' |} === Ден 11 (8 септември) === * [http://www.usopen.org/en_US/scores/schedule/schedule17.html Распоред на натпревари] *Отпаднати носители: ** [[2011 УС Опен – Мажи поединечно|Мажи поединечно]]: {{знамеикона|ESP}} [[Давид Ферер]] [5], {{знамеикона|FRA}} [[Жо-Вилфред Цонга]] [11] , {{знамеикона|FRA}} [[Жил Симон]] [12], {{знамеикона|SRB}} [[Јанко Типсаревиќ]] [20] ** [[2011 УС Опен – Жени поединечно|Жени поединечно]]: {{знамеикона|RUS}} [[Вера Звонарева]] [2], {{знамеикона|GER}} [[Андреа Петкович]] [10], {{знамеикона|RUS}} [[Анастасија Павличенкова]] [17], {{знамеикона|ITA}} [[Флавија Пенета]] [26] ** [[2011 УС Опен – Мажи двојки|Мажи двојки]]: {{знамеикона|IND}} [[Махеш Бупати]] / {{знамеикона|IND}} [[Леандер Паез]] [4], {{знамеикона|SWE}} [[Роберт Линдштед]] / {{знамеикона|ROU}} [[Хорија Текау]] [7] ** [[2011 УС Опен – Жени двојки|Жени двојки]]: {{знамеикона|CZE}} [[Квета Пешке]] / {{знамеикона|SLO}} [[Катарина Среботник]] [1], {{знамеикона|CZE}} [[Андреа Хлавачкова]] / {{знамеикона|CZE}} [[Луси Храдечка]] [8], {{знамеикона|CZE}} [[Ивета Бенешова]] / {{знамеикона|CZE}} [[Барбора Захвалова-Штрикова]] [9], {{знамеикона|ITA}} [[Сара Ерани]] / {{знамеикона|ITA}} [[Роберта Винчи]] [15] ** [[2011 УС Опен – Мешани двојки|Мешани двојки]]: {{знамеикона|RUS}} [[Елена Веснина]] / {{знамеикона|IND}} [[Леандер Паез]] [7] ''(предадена)'' {|class="wikitable collapsible uncollapsed" style=margin:auto !colspan=4|'''Натпревари на главните терени |- !colspan=4|'''Натпревари на Стадионот Артур Аше |- ! Настан ! Победник ! Губитник ! Резултат |- |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 8|Мажи поединечно 4то коло]] | {{знамеикона|ESP}} '''[[Рафаел Надал]] [2]''' | {{знамеикона|LUX}} [[Жил Милер]] | 7–6<sup>(7–1)</sup>, 6–1, 6–2 |- |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Финале|Жени поединечно Четвртфинале]] | {{знамеикона|USA}} '''[[Серена Вилијамс]] [28]''' | {{знамеикона|RUS}} [[Анастасија Павличенкова]] [17] | 7-5, 6-1 |- |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Финале|Мажи поединечно Четвртфинале]] | {{знамеикона|SRB}} '''[[Новак Џоковиќ]] [1]''' | {{знамеикона|SRB}} [[Јанко Типсаревиќ]] [20] | 7–6<sup>(7–2)</sup>, 6–7<sup>(3–7)</sup>, 6–0, 3–0, предадена |-bgcolor=lavender |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Финале|Мажи поединечно Четвртфинале]] | {{знамеикона|SUI}} '''[[Роџер Федерер]] [3]''' | {{знамеикона|FRA}} [[Жо-Вилфред Цонга]] [11] |6–4, 6–3, 6–3 |- !colspan=4|'''Натпревари на Големата Трибина |- |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Секција 6|Мажи поединечно 4то коло]] | {{знамеикона|GBR}} '''[[Енди Мареј]] [4]''' | {{знамеикона|USA}} [[Доналд Јанг]] [WC] | 6–2, 6–3, 6–3 |- |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Финале|Жени поединечно Четвртфинале]] | {{знамеикона|AUS}} '''[[Саманта Стосур]] [9]''' |{{знамеикона|RUS}} [[Вера Звонарева]] [2] |6-3, 6-3 |- |[[2011 УС Опен – Мешани двојки#Финале|Мешани двојки Полуфинале]] | {{знамеикона|USA}} '''[[Мелани Удин]] [WC]''' <br> {{знамеикона|USA}} '''[[Џек Сок]] [WC]''' | {{знамеикона|RUS}} [[Елена Веснина]] [7] <br> {{знамеикона|IND}} [[Леандер Паез]] [7] | Предадена |- |[[2011 УС Опен – Жени двојки#Финале|Жени двојки Четвртфинале]] | {{знамеикона|SVK}} '''[[Даниела Хантукова]] <br> {{знамеикона|POL}} [[Агнешка Радванска]]''' | {{знамеикона|ITA}} [[Сара Ерани]] [15] <br> {{знамеикона|ITA}} [[Роберта Винчи]] [15] | 6–3, 7–6<sup>(7–3)</sup> |- !colspan=4|''Обоената позадина ги означува ноќните натпревари'' |} === Ден 12 (9 септември) === * [http://www.usopen.org/en_US/scores/schedule/schedule18.html Распоред на натпревари] *Отпаднати носители: ** [[2011 УС Опен – Мажи поединечно|Мажи поединечно]]: {{знамеикона|USA}} [[Џон Иснер]] [28], {{знамеикона|USA}} [[Енди Родик]] [21] ** [[2011 УС Опен – Мажи двојки|Мажи двојки]]: {{знамеикона|IND}} [[Рохан Бопана]] / {{знамеикона|Pakistan}} [[Аисам-ул-Хак Куреши]] [5] ** [[2011 УС Опен – Жени двојки|Жени двојки]]: {{знамеикона|RUS}} [[Марија Кириленко]] / {{знамеикона|RUS}} [[Надја Петрова]] [5] ** [[2011 УС Опен – Мешани двојки|Мешани двојки]]: {{знамеикона|ARG}} [[Гизела Дулко]] / {{знамеикона|ARG}} [[Едуардо Шванк]] [8] {|class="wikitable collapsible uncollapsed" style=margin:auto !colspan=4|'''Натпревари на главните терени |- !colspan=4|'''Натпревари на Стадионот Артур Аше |- ! Настан ! Победник ! Губитник ! Резултат |- |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Финале|Мажи поединечно Четвртфинале]] | {{знамеикона|GBR}} '''[[Енди Мареј]] [4]''' | {{знамеикона|USA}} [[Џон Иснер]] [28] |7−5, 6−4, 3−6, 7−6<sup>(7−2)</sup> |- |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Финале|Мажи поединечно Четвртфинале]] | {{знамеикона|ESP}} '''[[Рафаел Надал]] [2]''' | {{знамеикона|USA}} [[Енди Родик]] [21] |6–2, 6–1, 6–3 |- |[[2011 УС Опен – Мешани двојки#Финале|Мешани двојки Финале]] | {{знамеикона|USA}} '''[[Мелани Удин]] [WC]''' <br> {{знамеикона|USA}} '''[[Џек Сок]] [WC]''' | {{знамеикона|ARG}} [[Гизела Дулко]] [8] <br> {{знамеикона|ARG}} [[Едуардо Шванк]] [8] |7–6<sup>(7–4)</sup>, 4–6, [10–8] |- !colspan=4|'''Натпревари на Големата Трибина |- |[[2011 УС Опен – Мажи двојки#Финале|Мажи двојки Полуфинале]] | {{знамеикона|AUT}} '''[[Јурген Мелцер]] [9]''' <br> {{знамеикона|GER}} '''[[Филип Пецшнер]] [9]''' | {{знамеикона|ITA}} [[Симоне Болели]] <br> {{знамеикона|ITA}} [[Фабио Фоњини]] | 6−4, 6−7<sup>(3−7)</sup>, 6−1 |- |[[2011 УС Опен – Жени двојки#Финале|Жени двојки Полуфинале]] | {{знамеикона|USA}} '''[[Лизел Хубер]] [4]''' <br> {{знамеикона|USA}} '''[[Лиса Рејмонд]] [4]''' | {{знамеикона|SVK}} [[Даниела Хантукова]] <br> {{знамеикона|POL}} [[Агнешка Радванска]] | 6−2, 6−4 |- |[[2011 УС Опен – Мажи двојки#Финале|Мажи двојки Полуфинале]] | {{знамеикона|POL}} '''[[Мариуш Фирстенберг]] [6]''' <br> {{знамеикона|POL}} '''[[Марцин Матковски]] [6]''' | {{знамеикона|IND}} [[Рохан Бопана]] [5] <br> {{знамеикона|Pakistan}} [[Аисам-ул-Хак Куреши]] [5] | 6−2, 7−6<sup>(7−4)</sup> |- |[[2011 УС Опен – Жени двојки#Финале|Жени двојки Полуфинале]] | {{знамеикона|USA}} '''[[Ваниа Кинг]] [3]''' <br> {{знамеикона|KAZ}} '''[[Јарослава Шведова]] [3]''' | {{знамеикона|RUS}} [[Марија Кириленко]] [5] <br> {{знамеикона|RUS}} [[Надја Петрова]] [5] | 7–6<sup>(9–7)</sup>, 2–6, 6–3 |- !colspan=4|''Обоената позадина ги означува ноќните натпревари'' |} ===Ден 13 (10 септември)=== * [http://www.usopen.org/en_US/scores/schedule/schedule19.html Распоред на натпревари] *Отпаднати носители: ** [[2011 УС Опен – Мажи поединечно|Мажи поединечно]]: {{знамеикона|SUI}} [[Роџер Федерер]] [3], {{знамеикона|GBR}} [[Енди Мареј]] [4] ** [[2011 УС Опен – Жени поединечно|Жени поединечно]]: {{знамеикона|DEN}} [[Каролине Возниацки]] [1] ** [[2011 УС Опен – Мажи двојки|Мажи двојки]]: {{знамеикона|POL}} [[Мариуш Фирстенберг]] / {{знамеикона|POL}} [[Марцин Матковски]] [6] {|class="wikitable collapsible uncollapsed" style=margin:auto !colspan=4|'''Натпревари на главните терени |- !colspan=4|'''Натпревари на Стадионот Артур Аше |- ! Настан ! Победник ! Губитник ! Резултат |- |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Финале|Мажи поединечно Полуфинале]] | {{знамеикона|SRB}} '''[[Новак Џоковиќ]] [1]''' | {{знамеикона|SUI}} [[Роџер Федерер]] [3] | 6–7<sup>(7–9)</sup>, 4–6, 6–3, 6–2, 7–5 |- |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Финале|Мажи поединечно Полуфинале]] | {{знамеикона|ESP}} '''[[Рафаел Надал]] [2]''' | {{знамеикона|GBR}} [[Енди Мареј]] [4] | 6–4, 6–2, 3–6, 6–2 |-bgcolor=lavender |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Финале|Жени поединечно Полуфинале]] | {{знамеикона|USA}} '''[[Серена Вилијамс]] [28]''' | | 6–2, 6–4 |-bgcolor=lavender |[[2011 УС Опен – Мажи двојки#Финале|Мажи двојки Финале]] | {{знамеикона|AUT}} '''[[Јурген Мелцер]] [9]''' <br> {{знамеикона|GER}} '''[[Филип Пецшнер]] [9]''' | {{знамеикона|POL}} [[Мариуш Фирстенберг]] [6] <br> {{знамеикона|POL}} [[Марцин Матковски]] [6] | 6–2, 6–2 |- !colspan=4|'''Натпревари на Големата Трибина |-bgcolor=lavender |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Финале|Жени поединечно Полуфинале]] | {{знамеикона|AUS}} '''[[Саманта Стосур]] [9]''' | {{знамеикона|GER}} [[Анжелик Кербер]] | 6–3, 2–6, 6–2 |- !colspan=4|''Обоената позадина ги означува ноќните натпревари'' |} ===Ден 14 (11 септември)=== * [http://www.usopen.org/en_US/scores/schedule/schedule20.html Распоред на натпревари] *Отпаднати носители: ** [[2011 УС Опен – Жени поединечно|Жени поединечно]]: {{знамеикона|USA}} [[Серена Вилијамс]] [28] ** [[2011 УС Опен – Жени двојки|Жени двојки]]: {{знамеикона|USA}} [[Ваниа Кинг]] [3] / {{знамеикона|KAZ}} [[Јарослава Шведова]] [3] {|class="wikitable collapsible uncollapsed" style=margin:auto !colspan=4|'''Натпревари на главните терени |- !colspan=4|'''Натпревари на Стадионот Артур Аше |- ! Настан ! Победник ! Губитник ! Резултат |- |[[2011 УС Опен – Жени двојки#Финале|Мажи двојки Финале]] |{{знамеикона|USA}} '''[[Лизел Хубер]] [4]'''<br>{{знамеикона|USA}} '''[[Лиса Рејмонд]] [4]''' |{{знамеикона|USA}} [[Ваниа Кинг]] [3]''' <br>{{знамеикона|KAZ}} '''[[Јаролава Шведова]] [3] |4–6, 7–6<sup>(7–5)</sup>, 7–6<sup>(7–3)</sup> |- |[[2011 УС Опен – Жени поединечно#Финале|Жени поединечно Финале]] |{{знамеикона|AUS}} '''[[Саманта Стосур]] [9]''' |{{знамеикона|USA}} [[Серена Вилијамс]] [28] |6–2, 6–3 |} ===Ден 15 (12 септември)=== * [http://www.usopen.org/en_US/scores/schedule/schedule21.html Распоред на натпревари] *Отпаднати носители: ** [[2011 УС Опен – Мажи поединечно|Мажи поединечно]]: {{знамеикона|ESP}} [[Рафаел Надал]] [2] {|class="wikitable collapsible uncollapsed" style=margin:auto !colspan=4|'''Натпревари на главните терени |- !colspan=4|'''Натпревари на Стадионот Артур Аше |- ! Настан ! Победник ! Губитник ! Резултат |- |[[2011 УС Опен – Мажи поединечно#Финале|Мажи поединечно Финале]] | {{знамеикона|SRB}} '''[[Новак Џоковиќ]] [1]''' | {{знамеикона|ESP}} [[Рафаел Надал]] [2] |6–2, 6–4, 6–7<sup>(3–7)</sup>, 6–1 |} ==Настани== ===Мажи поединечно=== {{Главна|2011 УС Опен – Мажи поединечно}} {{знамеикона|SRB}} '''[[Новак Џоковиќ]]''' го победи {{знамеикона|ESP}} [[Рафаел Надал]], 6–2, 6–4, 6–7<sup>(3–7)</sup>, 6–1 * Ова е 10та титула на Џоковиќ оваа сезона и 28ма во неговата кариера. Ова е негов 3ет Гренд Слем оваа година и 4рт во неговата кариера. Ова не негова прва титула на УС Опен. ===Жени поединечно=== {{Главна|2011 УС Опен – Жени поединечно}} {{знамеикона|AUS}} '''[[Саманта Стосур]]''' ја победи {{знамеикона|USA}} [[Серена Вилијамс]], 6–2, 6–3 *Ова е прва Гренд Слем титула на Стосур и 3та во нејзината кариера. ===Мажи двојки=== {{Главна|2011 УС Опен – Мажи двојки}} {{знамеикона|AUT}} '''[[Јурген Мелцер]]''' / {{знамеикона|GER}} '''[[Филип Пецшнер]]''' ги победија {{знамеикона|POL}} [[Мариуш Фирстенберг]] / {{знамеикона|POL}} [[Марцин Матковски]], 6–2, 6–2 ===Жени двојки=== {{Главна|2011 УС Опен – Жени двојки}} {{знамеикона|USA}} '''[[Лизел Хубер]]''' / {{знамеикона|USA}} '''[[Лиса Рејмонд]]''' ги победија {{знамеикона|USA}} [[Ваниа Кинг]] / {{знамеикона|KAZ}} [[Јарослава Шведова]], 4–6, 7–6<sup>(7–5)</sup>, 7–6<sup>(7–3)</sup> * Хубер и Рејмонд ја освоија нивната прва УС Опен титула како пар. ===Мешани двојки=== {{Главна|2011 УС Опен – Мешани двојки}} {{знамеикона|USA}} '''[[Мелани Удин]]''' / {{знамеикона|USA}} '''[[Џек Сок]]''' го победија {{знамеикона|ARG}} [[Гизела Дулко]] / {{знамеикона|ARG}} [[Едуардо Шванк]], 7–6<sup>(7–4)</sup>, 4–6, [10–8] * Удин и Сок станаа 12тиот тим од неносители кој ја освоил титулата во историјата на УС Опен. ==Сингл носители== Следниве играчи се носители и поважни играчи кои се откажале. Ранкингот е од 22 август. ===[[2011 УС Опен – Мажи поединечно]]=== <ref>{{citeweb|url=http://www.atpworldtour.com/Rankings/Singles.aspx?d=22.08.2011&c=&r=1#|title=АТП Ранкинг од 22 август 2011|last=|first=|date=|work=|publisher=АТП|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=22 август 2011}}</ref> <center> {|class="wikitable sortable" |- !Носител !Старо Место !Ново Место !Играч !Бодови ![[2010 УС Опен – Мажи поединечно|Бодови за бранење]] ![[2011 УС Опен#Распределба на бодови|Освоени бодови]] !Нови бодови !Статус |-bgcolor=#CCFFCC |1 |1 |1 |{{знамеикона|SRB}} '''[[Новак Џоковиќ]] |<center>13,920 |<center>1,200 |<center>2,000 |<center>'''14,720 |'''Шампион, го победи {{знамеикона|ESP}} [[Рафаел Надал]] [2] |- bgcolor="#FFCCCC" |2 |2 |2 |{{знамеикона|ESP}} '''[[Рафаел Надал]] |<center>11,420 |<center>2,000 |<center>1,200 |<center>'''10,620''' |Вице-шампион; изгуби во финалето од {{знамеикона|SRB}} [[Новак Џоковиќ]] [1] |- |3 |3 |3 |{{знамеикона|SUI}} [[Роџер Федерер]] |<center>8,380 |<center>720 |<center>720 |<center>'''8,380''' |Полуфинале изгуби од {{знамеикона|SRB}} [[Новак Џоковиќ]] [1] |- |4 |4 |4 |{{знамеикона|GBR}} [[Енди Мареј]] |<center>6,535 |<center>90 |<center>720 |<center>7,165 |Полуфинале изгуби од {{знамеикона|ESP}} [[Рафаел Надал]] [2] |- |5 |5 |5 |{{знамеикона|ESP}} [[Давид Ферер]] |<center>4,200 |<center>180 |<center>180 |<center>'''4,200''' |Четврто коло изгуби од {{знамеикона|USA}} [[Енди Родик]] [21] |- |6 |6 |6 |{{знамеикона|SWE}} [[Робин Содерлинг]] |<center>4,145 |<center>360 |<center>0 |<center>'''3,785''' |Се откажа поради болест |- |7 |7 |7 |{{знамеикона|FRA}} [[Гаел Монфилс]] |<center>3,165 |<center>360 |<center>45 |<center>'''2,850 |Втора Рудна изгуби од {{знамеикона|ESP}} [[Хуан Карлос Фереро]] |- |8 |8 |8 |{{знамеикона|USA}} [[Мерди Фиш]] |<center>2,820 |<center>180 |<center>180 |<center>'''2,820 |Четврто коло изгуби {{знамеикона|FRA}} [[Жо-Вилфред Цонга]] [11] |- |9 |9 |9 |{{знамеикона|CZE}} [[Томаш Бердих]] |<center>2,690 |<center>10 |<center>90 |<center>'''2,770 |Трето коло изгуби од {{знамеикона|SRB}} [[Јанко Типсаревиќ]] [20] |- |10 |10 |12 |{{знамеикона|ESP}} [[Николас Алмагро]] |<center>2,380 |<center>90 |<center>10 |<center>'''2,300 |Прво коло изгуби од {{знамеикона|FRA}} [[Жулиен Бенето]] [WC] |- |11 |11 |10 |{{знамеикона|FRA}} [[Жо-Вилфред Цонга]] |<center>2,350 |<center>0 |<center>360 |<center>'''2,710 |Четвртфинале изгуби од {{знамеикона|SUI}} [[Роџер Федерер]] [3] |- |12 |12 |11 |{{знамеикона|FRA}} [[Жил Симон]] |<center>2,325 |<center>90 |<center>180 |<center>'''2,415''' |Четврто коло изгуби од {{знамеикона|USA}} [[Џон Иснер]] [28] |- |13 |13 |15 |{{знамеикона|FRA}} [[Ричард Гаскет]] |<center>2,080 |<center>180 |<center>45 |<center>'''1,945''' |Второ коло изгуби од {{знамеикона|CRO}} [[Иво Карловиќ]] [PR] |- |14 |14 |19 |{{знамеикона|SUI}} [[Станислас Вавринка]] |<center>2,035 |<center>360 |<center>45 |<center>'''1,720''' |Второ коло изгуби од {{знамеикона|USA}} [[Доналд Јанг]] [WC] |- |15 |15 |16 |{{знамеикона|SRB}} [[Виктор Троицки]] |<center>1,935 |<center>10 |<center>10 |<center>'''1,935''' |Прво коло изгуби од {{знамеикона|COL}} [[Алехандро Фаља]] |- |16 |16 |31 |{{знамеикона|RUS}} [[Микаил Јужни]] |<center>1,955 |<center>720 |<center>10 |<center>'''1,245''' |Прво коло изгуби од {{знамеикона|LAT}} [[Ернестс Гулбис]] |- |17 |17 |21 |{{знамеикона|AUT}} [[Јурген Мелцер]] |<center>1,830 |<center>180 |<center>45 |<center>'''1,695 |Второ коло изгуби од {{знамеикона|RUS}} [[Игор Кунитсон]] |- |18 |18 |17 |{{знамеикона|ARG}} [[Хуан мартин дел Потро]] |<center>1,800 |<center>0 |<center>90 |<center>'''1,890 |Трето коло изгуби од {{знамеикона|FRA}} [[Жил Симон]] [12] |- |19 |19 |22 |{{знамеикона|ESP}} [[Фернандо Вердаско]] |<center>1,785 |<center>360 |<center>90 |<center>'''1,515 |Трето коло изгуби од {{знамеикона|FRA}} [[Жо-Вилфред Цонга]] [11] |- |20 |20 |13 |{{знамеикона|SRB}} [[Јанко Типсаревиќ]] |<center>1,740 |<center>90 |<center>360 |<center>'''2,010 |Четвртфинале изгуби од {{знамеикона|SRB}} [[Новак Џоковиќ]] [1] |- |21 |21 |14 |{{знамеикона|USA}} [[Енди Родик]] |<center>1,680 |<center>45 |<center>360 |<center>'''1,995 |Четвртфинале изгуби од {{знамеикона|ESP}} [[Рафаел Надал]] [2] |- |22 |22 |20 |{{знамеикона|UKR}} [[Александр Долгопогов]] |<center>1,530 |<center>10 |<center>180 |<center>1,700 |Четврто коло изгуби од {{знамеикона|SRB}} [[Новак Џоковиќ]] [1] |- |23 |23 |25 |{{знамеикона|CZE}} [[Радек Штепанек]] |<center>1,440 |<center>10 |<center>45 |<center>'''1,475''' |Второ коло изгуби од {{знамеикона|ARG}} [[Хуан Монако]] |- |24 |24 |23 |{{знамеикона|ARG}} [[Хуан Игнасио Чела]] |<center>1,440 |<center>45 |<center>90 |<center>'''1,495 |Трето коло изгуби од {{знамеикона|USA}} [[Доналд Јанг]] [WC] |- |25 |25 |27 |{{знамеикона|ESP}} [[Фелисијано Лопес]] |<center>1,415 |<center>180 |<center>90 |<center>'''1,325 |Трето коло изгуби од {{знамеикона|GBR}} [[Енди Мареј]] [4] |- |26 |26 |24 |{{знамеикона|GER}} [[Флоријан Мејер]] |<center>1,405 |<center>10 |<center>90 |<center>'''1,485 |Трето коло изгуби од {{знамеикона|ESP}} [[Давид Ферер]] [5] |- |27 |27 |26 |{{знамеикона|CRO}} [[Марин Чилич]] |<center>1,375 |<center>45 |<center>90 |<center>'''1,420 |Трето коло изгуби од {{знамеикона|SUI}} [[Роџер Федерер]] [3] |- |28 |28 |18 |{{знамеикона|USA}} [[Џон Иснер]] |<center>1,545 |<center>90 |<center>360 |<center>1,815 |Четвртфинале изгуби од {{знамеикона|GBR}} [[Енди Мареј]] [4] |- |... |29 |30 |{{знамеикона|CAN}} [[Милош Раонич]] |align=center|1,312 |align=center|35 |align=center|0 |align=center|'''1,277''' |Повреда на колкот<ref name="Press">{{citenews|last=Press|first=Associated|title=Милош Раонич нема да биде спремен за УС Опен после операцијата на колкот|url=http://www.washingtonpost.com/sports/othersports/tennis/milos-raonic-wont-be-ready-for-us-open-after-hip-surgery/2011/08/22/gIQAfpKsWJ_story.html|accessdate=23 август 2011|newspaper=Вашингтон Пост|date=23 август 2011|archive-date=2019-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20191205210601/https://www.washingtonpost.com/sports/othersports/tennis/milos-raonic-wont-be-ready-for-us-open-after-hip-surgery/2011/08/22/gIQAfpKsWJ_story.html|url-status=dead}}</ref> |- |29 |30 |32 |{{знамеикона|FRA}} [[Михаел Љодра]] |<center>1,280 |<center>90 |<center>45 |<center>'''1,235''' |Второ коло изгуби од {{знамеикона|RSA}} [[Кевин Андерсон]] |- |30 |31 |28 |{{знамеикона|CRO}} [[Иван Љубичич]] |<center>1,280 |<center>10 |<center>45 |<center>'''1,315''' |Второ коло изгуби од {{знамеикона|ARG}} [[Давид Налбандијан]] |- |31 |32 |29 |{{знамеикона|ESP}} [[Марсел Грањолерс]] |<center>1,243 |<center>45 |<center>90 |<center>'''1,288''' |Трето коло изгуби од {{знамеикона|ESP}} [[Хуан Карлос Фереро]] |- |32 |33 |33 |{{знамеикона|CRO}} [[Иван Додиг]] |<center>1,207 |<center>70 |<center>10 |<center>'''1,147''' |Прво коло изгуби од {{знамеикона|RUS}} [[Николај Давиденко]] |} </center> ====Откажувања==== <center> {|class="wikitable sortable" |- !Место !Играч !Бодови ![[2010 УС Опен – Мажи поединечно|Бодови за бранење]] ![[2011 УС Опен#Распределба на бодови|Освоени бодови]] !Нови Бодови !Се откажа поради |- |6 |{{знамеикона|SWE}} [[Робин Содерлинг]] |<center>4,145 |<center>360 |<center>0 |<center>'''3,785''' |болест<ref>{{citenews|last=Sports|first=Yahoo|title=Содерлинг се откажа од УС Опен поради болест|url=http://sports.yahoo.com/tennis/news?slug=ap-usopen-soderling|accessdate=30 август 2011|date=30 август 2011|archive-date=2010-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20100903140455/http://sports.yahoo.com/tennis/news?slug=ap-usopen-soderling|url-status=dead}}</ref> |- |29 |{{знамеикона|CAN}} [[Милош Раонич]] |<center>1,312 |<center>35 |<center>0 |<center>'''1,277''' |Повреда на колкот<ref name="Press"/> |} </center> ===[[2011 УС Опен – Жени поединечно]]=== <ref>{{citeweb|title=ВТА Ранкинг од август 22, 2011|url=http://www.wtatennis.com/page/RankingsSingles/0,,12781~0~1~100,00.html|publisher=ВТА|accessdate=22 август 2011}}</ref> <center> {|class="wikitable sortable" |- !Носител !Старо Место !Ново Место !Играч !Бодови ![[2010 УС Опен – Жени поединечно|Бодови за бранење]] ![[2011 УС Опен#Распределба на бодови|Освоени бодови]] !Нови бодови !Статус |- |1 |1 |1 |{{знамеикона|DEN}} '''[[Каролине Возниацки]] |<center>9,335 |<center>900 |<center>900 |<center>'''9,335''' |Полифинале изгуби од {{знамеикона|USA}} [[Серена Вилијамс]] [28] |- |2 |2 |4 |{{знамеикона|RUS}} [[Вера Звонарева]] |<center>6,820 |<center>1,400 |<center>500 |<center>'''5,920''' |Четвртфинале изгуби од {{знамеикона|AUS}} [[Саманта Стосур]] [9] |- |... |3 |9 |{{знамеикона|BEL}} [[Ким Клајстерс]] |<center>6,501 |<center>2,000 |<center>0 |<center>'''4,501 |Се откажа поради повреда на стомачните мускули<ref name="The Washington Post">{{наведени вести|author=The Washington Post|title=Клајстерс се откажа од УС Опен, нема шанси за хет-трик|url=http://www.washingtonpost.com/sports/othersports/tennis/clijsters-withdraws-from-us-open-wont-have-chance-for-three-peat/2011/08/19/gIQA9D4xPJ_story.html|access-date=2011-09-07|archive-date=2019-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20190822092638/https://www.washingtonpost.com/sports/othersports/tennis/clijsters-withdraws-from-us-open-wont-have-chance-for-three-peat/2011/08/19/gIQA9D4xPJ_story.html?noredirect=on|url-status=dead}}</ref> |- |3 |4 |2 |{{знамеикона|RUS}} [[Марија Шарапова]] |<center>6,346 |<center>280 |<center>160 |<center>'''6,226 |Трето коло изгуби од {{знамеикона|ITA}} [[Флавија Пенета]] [26] |- |4 |5 |3 |{{знамеикона|BLR}} [[Викторија Азаренка]] |<center>5,995 |<center>100 |<center>160 |<center>'''6,055 |Трето коло изгуби од {{знамеикона|USA}} [[Серена Вилијамс]] [28] |- |5 |7 |6 |{{знамеикона|CZE}} [[Петра Квитова]] |<center>5,685 |<center>160 |<center>5 |<center>'''5,530 |Прво коло изгуби одo {{знамеикона|ROU}} [[Александра Дулгеру]] |- |6 |6 |5 |{{знамеикона|CHN}} [[Ли На]] |<center>5,870 |<center>5 |<center>5 |<center>'''5,870 |Трето коло изгуби од {{знамеикона|ROU}} [[Симона Халеп]] |- |7 |8 |8 |{{знамеикона|ITA}} [[Франческа Скијавоне]] |<center>4,995 |<center>500 |<center>280 |<center>'''4,775 |Четврто коло изгуби од {{знамеикона|RUS}} [[Анастасија Павличенкова]] [17] |- |8 |9 |10 |{{знамеикона|FRA}} [[Марион Бартоли]] |<center>4,225 |<center>100 |<center>100 |<center>'''4,225 |Второ коло изгуби од {{знамеикона|USA}} [[Кристина МекХејл]] |-bgcolor=#CCFFCC |9 |10 |7 |{{знамеикона|AUS}} '''[[Саманта Стосур]] |<center>3,880 |<center>500 |<center> 2000 |<center>'''5,380 |'''Шампион, победи во финалето против [[Серена Вилијамс]] [28] |- |10 |11 |11 |{{знамеикона|GER}} [[Андреа Петкович]] |<center>3,805 |<center>280 |<center>500 |<center>'''4,025 |Четвртфинале изгуби од {{знамеикона|DEN}} [[Каролине Возниацки]] [1] |- |11 |12 |12 |{{знамеикона|SRB}} [[Јелена Јанковиќ]] |<center>3,270 |<center>160 |<center>160 |<center>'''3,270 |Трето коло изгуби од {{знамеикона|RUS}} [[Анастасија Павличенкова]] [17] |- |12 |12 |13 |{{знамеикона|POL}} [[Агнешка Радванска]] |<center>3,270 |<center>100 |<center>100 |<center>'''3,270 |Второ коло изгуби од {{знамеикона|GER}} [[Анжелик Кербер]] |- |13 |14 |15 |{{знамеикона|CHN}} [[Пенг Шуи]] |<center>2,705 |<center>160 |<center>280 |<center>'''2,825 |Четврто коло изгуби од {{знамеикона|ITA}} [[Флавија Пенета]] [26] |- |14 |15 |22 |{{знамеикона|SVK}} [[Доминика Цибулкова]] |<center>2,565 |<center>500 |<center>100 |<center>'''2,165''' |Второ коло изгуби од {{знамеикона|USA}} [[Ирина Фалкони]] |- |15 |17 |19 |{{знамеикона|RUS}} [[Светлана Кузнецова]] |<center>2,481 |<center>280 |<center>280 |<center>'''2,481''' |Четврто коло изгуби од {{знамеикона|DEN}} [[Каролине Возниацки]] [1] |- |16 |19 |20 |{{знамеикона|SRB}} [[Ана Ивановиќ]] |<center>2,415 |<center>280 |<center>280 |<center>'''2,415''' |Четврто коло изгуби од {{знамеикона|USA}} [[Серена Вилијамс]] [28] |- |17 |16 |16 |{{знамеикона|RUS}} [[Анастасија Павличенкова]] |<center>2,500 |<center>280 |<center>500 |<center>'''2,720''' |Четвртфинале против {{знамеикона|USA}} [[Серена Вилијамс]] [28] |- |18 |20 |18 |{{знамеикона|ITA}} [[Роберта Вични]] |<center>2,350 |<center>5 |<center>160 |<center>'''2,505 |Трето коло изгуби од {{знамеикона|GER}} [[Андреа Петкович]] [10] |- |19 |21 |21 |{{знамеикона|GER}} [[Џулија Горгес]] |<center>2,335 |<center>100 |<center>160 |<center>'''2,395 |Трето коло изгуби од {{знамеикона|CHN}} [[Пенг Шуи]] [13] |- |20 |22 |24 |{{знамеикона|BEL}} [[Јанина Викмајер]] |<center>2,320 |<center>280 |<center>100 |<center>'''2,140''' |Второ коло изгуби од {{знамеикона|RUS}} [[Ала Кудрјавцева]] |- |21 |23 |25 |{{знамеикона|SVK}} [[Даниела Хантукова]] |<center>2,220 |<center>160 |<center>5 |<center>'''2,065 |Прво коло изгуби од {{знамеикона|FRA}} [[Паулин Перментиер]] |- |22 |18 |17 |{{знамеикона|GER}} [[Сабине Лисицки]] |<center>2,478 |<center>100 |<center>280 |<center>'''2,658 |Четврто коло изгуби од {{знамеикона|RUS}} [[Вера Ѕвонарева]] [2] |- |23 |24 |26 |{{знамеикона|ISR}} [[Шахар Пеер]] |<center>2,115 |<center>280 |<center>100 |<center>'''1,935''' |Второ коло изгуби од {{знамеикона|USA}} [[Слоан Стефенс]] [WC] |- |24 |30 |29 |{{знамеикона|RUS}} [[Надја Петрова]] |<center>1,695 |<center>5 |<center>160 |<center>'''1,850''' |Трето коло изгуби од {{знамеикона|AUS}} [[Саманта Стосур]] [9] |- |25 |29 |28 |{{знамеикона|RUS}} [[Марија Кириленко]] |<center>1,735 |<center>160 |<center>280 |<center>'''1,955''' |Четврто коло изгуби од {{знамеикона|AUS}} [[Саманта Стосур]] [9] |- |26 |25 |23 |{{знамеикона|ITA}} [[Флавија Пенета]] |<center>1,800 |<center>160 |<center>500 |<center>'''2,140 |Четвртфинале изгуби од {{знамеикона|GER}} [[Анжелик Кербер]] |- |27 |26 |27 |{{знамеикона|CZE}} [[Луси Шафарова]] |<center>1,785 |<center>5 |<center>160 |<center>'''1,940 |Трето коло изгуби од {{знамеикона|ROU}} [[Моника Никулеску]] |-bgcolor="#FFCCCC" |28 |27 |14 |{{знамеикона|USA}} '''[[Серена Вилијамс]] |<center>1,780 |<center>0 |<center>1400 |<center>'''3,180 |Вице-шампион, изгуби во финалето против [[Саманта Стосур]] [9] |- |... |28 |33 |{{знамеикона|RUS}} [[Алиса Кејбанова]] |<center>1,755 |<center>100 |<center>0 |<center>'''1,655 |Се откажа поради болест на крвта <ref name="tennis.com">{{наведени вести|author=tennis.com|title=Клејбанова има проблем со крвта, вид на рак|url=http://www.tennis.com/articles/templates/news.aspx?articleid=13277&zoneid=25}}</ref> |- |29 |31 |30 |{{знамеикона|AUS}} [[Јармила Гајдошова]] |<center>1,690 |<center>5 |<center>100 |<center>'''1,785 |Второ коло изгуби од {{знамеикона|USA}} [[Ваниа Кинг]] |- |30 |32 |31 |{{знамеикона|ESP}} [[Анабел Медина Гаригес]] |<center>1,610 |<center>5 |<center>160 |<center>'''1,765 |Трето коло изгуби од {{знамеикона|RUS}} [[Вера Ѕвонарева]] [2] |- |31 |33 |48 |{{знамеикона|EST}} [[Каиа Канепи]] |<center>1,508 |<center>500 |<center>100 |<center>'''1,108''' |Второ коло изгуби од {{знамеикона|ESP}} [[Силвија-Солер Еспиноза]] [Q] |- |32 |34 |36 |{{знамеикона|ESP}} [[Марија Хосе мартинез Санчес]] |<center>1,505 |<center>100 |<center>5 |<center>'''1,410 |Прво коло изгуби од {{знамеикона|GER}} [[Мона Бартел]] |} </center> ====Откажувања==== <center> {|class="wikitable sortable" |- !Место !Играч !Бодови ![[2010 УС Опен – Жени поединечно|Бодови за бранење]] ![[2011 УС Опен#Распределба на бодови|Освоени бодови]] !Нови бодови !Се откажа поради |- |3 |{{знамеикона|BEL}} [[Ким Клајстерс]] |<center>6,501 |<center>2,000 |<center>0 |<center>'''4,501 |повреда на стомачните мускули <ref name="The Washington Post"/> |- |30 |{{знамеикона|RUS}} [[Алиса Клејбанова]] |<center>1,755 |<center>100 |<center>0 |<center>'''1,655 |Болест на крвта <ref name="tennis.com"/> |} </center> ==Покани од организаторот== Подолу е списокот на играчи кои добија покани од организаторот во главната жрепка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://espn.go.com/tennis/usopen11/story/_/id/6870910/2011-us-open-lleyton-hewitt-wild-card-entries|publisher=ЕСПН Тенис|accessdate=17 август 2011|title=Лејтон Хјуит доби покана за УС Опен}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://espn.go.com/tennis/usopen11/story/_/id/6874044/2011-us-open-jill-craybas-leads-wild-card-entries|publisher=ЕСПН Тенис|accessdate=18 август 2011|title=Џил Крејбас доби покана од организаторот за УС Опен}}</ref> {{col-begin}} {{col-2}} ===Доделени покани за мажи поединечно=== # {{знамеикона|FRA}} [[Жулиен Бенето]] # {{знамеикона|USA}} [[Роби Џинепри]] # {{знамеикона|USA}} [[Рајан Харисон]] # {{знамеикона|USA}} [[Стив Џонсон]] # {{знамеикона|AUS}} [[Маринко Матошевич]] # {{знамеикона|USA}} [[Боби Рејнолдс]] # {{знамеикона|USA}} [[Џек Сок]] # {{знамеикона|USA}} [[Доналд Јанг]] {{col-2}} ===Доделени покани за жени поединечно=== # {{знамеикона|USA}} [[Џил Крејбас]] # {{знамеикона|USA}} [[Лорен Дејвис]] # {{знамеикона|AUS}} [[Кејси Делакуа]] # {{знамеикона|USA}} [[Џејми Хемптон]] # {{знамеикона|USA}} [[Медисон Кис]] # {{знамеикона|FRA}} [[Араване Резаи]] # {{знамеикона|USA}} [[Алисон Риске]] # {{знамеикона|USA}} [[Слоан Стефенс]] {{col-end}} {{col-begin}} {{col-2}} ===Доделени покани за мажи двојки=== # {{знамеикона|USA}} [[Џеф Дадамо]] / {{знамеикона|USA}} [[Остин Крајичек]] # {{знамеикона|USA}} [[Роби Џинепри]] / {{знамеикона|USA}} [[Рајан Вилијамс]] # {{знамеикона|USA}} [[Стив Џонсон]] / {{знамеикона|USA}} [[Денис Кудла]] # {{знамеикона|USA}} [[Бредли Клан]] / {{знамеикона|USA}} [[Дејвид мартин]] # {{знамеикона|USA}} [[Травис Перот]] / {{знамеикона|USA}} [[Боби Рејнолдс]] # {{знамеикона|USA}} [[Џек Сок]] / {{знамеикона|USA}} [[Џек Витроу]] {{col-2}} ===Доделени покани за жени двојки=== # {{знамеикона|USA}} [[Хилари Барте]] / {{знамеикона|USA}} [[Мелори Бурде]] # {{знамеикона|USA}} [[Саманта Крофорд]] / {{знамеикона|USA}} [[Медисон Кис]] # {{знамеикона|USA}} [[Лорен Дејвис]] / {{знамеикона|USA}} [[Никол Гибс]] # {{знамеикона|USA}} [[Алекса Глач]] / {{знамеикона|USA}} [[Џејми Хемптон]] # {{знамеикона|USA}} [[Мелани Удин]] / {{знамеикона|USA}} [[Аша Рол]] # {{знамеикона|USA}} [[Џесика Пегула]] / {{знамеикона|USA}} [[Тејлор Таунсенд]] # {{знамеикона|USA}} [[Алисон Риске]] / {{знамеикона|USA}} [[Слоан Стефенс]] {{col-end}} ===Доделени покани за мешани двојки=== # {{знамеикона|USA}} [[Ирина Фалкони]] / {{знамеикона|USA}} [[Стив Џонсон]] # {{знамеикона|USA}} [[Кристина Фусано]] / {{знамеикона|USA}} [[Дејвид мартин]] # {{знамеикона|USA}} [[Ракел Копс-Џонс]] / {{знамеикона|USA}} [[Рајив Рам]] # {{знамеикона|USA}} [[Мелани Удин]] / {{знамеикона|USA}} [[Џек Сок]] # {{знамеикона|USA}} [[Абигаил Спирс]] / {{знамеикона|USA}} [[Травис Перот]] # {{знамеикона|USA}} [[Тејлор Таунсенд]] / {{знамеикона|USA}} [[Доналд Јанг]] # {{знамеикона|USA}} [[Коко Вандервеге]] / {{знамеикона|USA}} [[Ерик Буторак]] # {{знамеикона|USA}} [[Машона Вашингтон]] / {{знамеикона|USA}} [[мајкл Расел]] ==Квалификувани учесници== {{col-begin}} {{col-2}} ===Квалификувани учесници во мажи поединечно=== # {{знамеикона|UKR}} [[Сергеј Бубка]] # {{знамеикона|CAN}} [[Франк Данчевич]] # {{знамеикона|FRA}} [[Џонатан Дансиерес де Веиги]] # {{знамеикона|COL}} [[Роберт Фара]] # {{знамеикона|FRA}} [[Аугустин Генсе]] # {{знамеикона|NED}} [[Џесе Хута Галунг]] # {{знамеикона|TUR}} [[Марсел Илхан]] # {{знамеикона|Tunisia}} [[Малики Јазири]] # {{знамеикона|FRA}} [[Ромаин Јоуан]] # {{знамеикона|MON}} [[Жан-Рене Лисард]] # {{знамеикона|IRL}} [[Конор Ниланд]] # {{знамеикона|CAN}} [[Васек Посписил]] # {{знамеикона|JPN}} [[Го Соеда]] # {{знамеикона|IRL}} [[Лук Соренсен]] # {{знамеикона|BRA}} [[Жоао Соуза]] # {{знамеикона|USA}} [[мајкл Јани]] ====Среќни губитници==== Следниве играчи добија место на среќни губитници: # {{знамеикона|BRA}} [[Рожерио Дутра да Силва]] # {{знамеикона|SVK}} [[Лукаш Лацко]] {{col-2}} ===Квалификувани учесници во жени поединечно=== # {{знамеикона|RUS}} [[Екатерина Бучкова]] # {{знамеикона|TPE}} [[Чан Јунг-јан]] # {{знамеикона|RUS}} [[Виталија Диаченко]] # {{знамеикона|NZL}} [[Марина Еракович]] # {{знамеикона|FRA}} [[Стефани Форец Гакон]] # {{знамеикона|HUN}} [[Река-Лука Јани]] # {{знамеикона|ITA}} [[Карин Кнап]] # {{знамеикона|NED}} [[Михаела Крајичек]] # {{знамеикона|Thailand}} [[Нопаван Лертчивакарн]] # {{знамеикона|ITA}} [[Ромина Опранди]] # {{знамеикона|RUS}} [[Александра Панова]] # {{знамеикона|POL}} [[Урзула Радавански]] # {{знамеикона|GBR}} [[Лаура Робсон]] # {{знамеикона|ESP}} [[Силвија Солер-Еспиноза]] # {{знамеикона|KAZ}} [[Галина Воскобоева]] # {{знамеикона|CAN}} [[Александра Возниак]] {{col-end}} {{col-begin}} {{col-2}} ==Рекорди== Во тајбрејкот во вториот сет од натпреварот Марија Кириленко - Саманта Стосур се изиграа 32 бода, што е рекорд во еден натпревар во жени поединечно на отворено, со што го подобрија рекордот од 30 бода, стар 12 години. ==Наводи== {{reflist}} ==Надворешни врски== * [http://www.usopen.org/home/default.sps Официјално мрежно место на УС Опен] {{S-start}} {{succession box|before=[[2010 УС Опен]]|title=[[УС Опен]]|years=|after=[[2012 УС Опен]]}} {{succession box|before=[[2011 Вимблдон]]|title=[[Гренд Слем]]|years=|after=[[2012 Австралија Опен]]}} {{S-end}} {{DEFAULTSORT:УС Опен)}} [[Категорија:2011 УС Опен]] [[Категорија:УС Опен по години|2011]] [[Категорија:2011 во тенис|УС Опен]] [[Категорија:2011 во Американски спортови|УС Опен]] [[Категорија:2011 АТП Светски Тур]] [[Категорија:2011 ВТА Тур]] pvvkuhnnn563p8qs88hoikq2qgri57g 0 777944 5605929 5518456 2026-08-07T12:51:08Z P.Nedelkovski 47736 P.Nedelkovski ја премести страницата [[Карловачка жупанија]] на [[Карловачка Жупанија]] презапишувајќи врз пренасочување: правопис - голема буква на секој дел од името 5518456 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Карловачка жупанија | native_name = Karlovačka županija | native_name_lang = hr | settlement_type = [[Жупа (административна област)|Жупанија]] | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_flag = Flag of Karlovac County.svg | flag_alt = | image_shield = Coat of Arms of Karlovac county.svg | shield_alt = | image_map = Croatia location map, Karlovac county.svg | map_alt = | map_caption = Карловачката жупнија (светлопортокалова)<br /> во Хрватска (светложолта) | seat_type = Главен град | seat = [[Карловац]] | leader_title = [[Жупан]] | leader_name = [[Иван Вучиќ]] | leader_party = [[Хрватска Демократска Унија|ХДЗ]] | area_total_km2 = 3622 | area_footnotes = | population_as_of = 2011 | population_total = 128749 | population_footnotes = <ref name="Census 2011">{{Croatian Census 2011 First Results|page=13}}</ref> | population_density_km2 = auto | latd = |latm = |latNS = N | longd = |longm = |longEW = E | coordinates_type = | coordinates_display = title | iso_code = HR-04 | website = http://www.kazup.hr/ | footnotes = | area_code_type = [[Повикувачки броеви во Хрватска|Повикувачки број]] | area_code = 047 }} '''Карловачката жупанија''' се наоѓа во централна [[Хрватска]]. Карловачката жупанија се граничи со две соседни држави: Република Словенија и Република Босна и Херцеговина. Административно, политичко, господарско, културно и спортско средиште на жупанијата е градот [[Карловац]]. ==Географија== Површината на жупанијата изнесува 3,311 км<sup>2</sup> (5,9% од вкупната површина на Хрватска). Таа се протега во југозападниот дел на Централна Хрватска и е опкружена со Покупље, [[Кордун]] и западниот дел на [[Петрова Гора]], југозападниот дел на Ѓумберк, Поткапелската долина, а навлегува малку и во [[Горски Котар]]. Областа е ретко населена, зашто претежно се работи за карстно подрачје, со необработливо земјиште. Покрај Карловац, поголеми места во жупанијата се: [[Огулин]] и [[Слуњ]]. Низ жупанијата течат реките [[Корана]], [[Купа (река)|Купа]], [[Мрежница (река)|Мрежница]] и [[Добра (река)|Добра]], а од вештачките езера се истакнуваат Буковик и Сабљаки.<ref>''Središnja Hrvatska - Dvori s pogledom'', Hrvatska turistička zajednica, 2009.</ref> ==Население== Според пописот од [[2011]] година бројот на жители бил 128,749 (3% од севкупното население на Хрватска). Етничкиот состав бил следниот (според пописот од 2001): [[Хрвати]] 84,3%, [[Срби]] 11%, [[Бошњаци]] 0,6% и други. Во [[1991]] жупанијата броела 184,577 жители ([[Хрвати]] 70,3%, [[Срби]] 22,7%). Помеѓу двата пописа (1991 и 2001) бројот на Србите се намалил за околу 25,000 (од околу 39,000 на околу 15,000). Густината на населеност била 43 жители км<sup>2</sup>. {| border="1" cellpadding="7" cellspacing="0" style="margin: 10px 0 10px 25px; background: #f9f9f9; border: 1px #AAA solid; border-collapse: collapse; font-size: 85%; float: center;" |- style="background: #E9E9E9" |- |'''style="background: bgcolor="#F5DEB3" | '''година на попис''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[2011]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[2001]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1991]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1981]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1971]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1961]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1953]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1948]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1931]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1921]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1910]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1900]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1890]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1880]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1869]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1857]]''' |- |'''бр. на жители''' |128,749 |141,787 |184,577 |186,169 |195,096 |202,431 |201,748 |194,643 |213,633 |188,824 |197,959 |194,294 |188,904 |172,220 |175,170 |165,697 |- |} == Извори == * ЦД-ром: "Насеља и становништво РХ од 1857-2001. године", Издание на Државниот завод за статистика при Република Хрватска, Загреб, 2005. == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== * [http://www.kazup.hr Официјален портал на Жупанијата] {{hr}} {{Counties of Croatia}} [[Категорија:Карловачка жупанија]] [[Категорија:Жупании во Хрватска]] 95irfyirhlmsw5muzae3npzdwegquue 0 777947 5605942 5141049 2026-08-07T12:55:03Z P.Nedelkovski 47736 P.Nedelkovski ја премести страницата [[Копривничко-крижевска жупанија]] на [[Копривничко-крижевска Жупанија]]: правопис - голема буква на секој дел од името 5141049 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Копривничко-крижевачка жупанија | native_name = Koprivničko-križevačka županija | native_name_lang = hr | settlement_type = [[Жупа (административна област)|Жупанија]] | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_flag = Flag of Koprivnica-Križevci County.png | flag_alt = | image_shield = Koprivnica County coat of arms.png | shield_alt = | image_map = Croatia location map, Koprivnica-Krizevci county.svg | map_alt = | map_caption = Копривничко-крижевачката жупанија (портокалово)<br /> во Хрватска (светложолта боја) | seat_type = Главен град | seat = [[Копривница]] | leader_title = [[Жупан]] | leader_name = [[Дарко Корен]] | leader_party = [[Хрватската Селска Партија|ХСП]] | area_total_km2 = 1746 | area_footnotes = | population_as_of = 2001 | population_total = 124467 | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | latd = |latm = |latNS = N | longd = |longm = |longEW = E | coordinates_type = | coordinates_display = title | iso_code = HR-06 | website = http://www.kckzz.hr/ | footnotes = | area_code_type = [[Повикувачки броеви во Хрватска|Повикувачки број]] | area_code = 048 }} '''Копривничко-крижевачката жупанија''' е жупанија во северозападниот дел на [[Хрватска]]. Прв жупан на Копривничко-крижевачката жупанија бил: Иван Станчер ([[1993]] - [[1997]]). ==Население== Според пописот од [[2001]] година, жупанијата броела 124.467 жители (2,8% од вкупното население на Хрватска) со просечна густина на населеност од 71 жител на км<sup>2</sup>. Етничкиот состав бил следниот: [[Хрвати]] 96%, [[Срби]] 1,9%, [[Словенци]] 0,1%, [[Роми]] 0,1%, [[Унгарци]] 0,1% и други. {| border="1" cellpadding="7" cellspacing="0" style="margin: 10px 0 10px 25px; background: #f9f9f9; border: 1px #AAA solid; border-collapse: collapse; font-size: 85%; float: center;" |- style="background: #E9E9E9" |- |'''style="background: bgcolor="#F5DEB3" | '''година на попис''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[2001]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1991]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1981]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1971]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1961]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1953]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1948]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1931]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1921]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1910]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1900]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1890]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1880]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1869]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1857]]''' |- |'''бр. на жители''' |124,467 |129,397 |133,790 |138,994 |143,019 |142,362 |140,565 |143,268 |139,054 |142,546 |132,581 |121,772 |105,529 |97,581 |87,464 |- |} * ЦД-ром: "Насеља и становништво РХ од 1857-2001. године", Издание на Државниот завод за статистика при Република Хрватска, Загреб, 2005. ==Географија== Копривничко-крижевачката жупанија се наоѓа во северозападниот дел на Република Хрватска, т.е. во североисточниот дел на Централна Хрватска. Таа е распространета по низината на Драва и е омеѓена со Билогора и Калнчка Гора.<ref>''Središnja Hrvatska - Dvori s pogledom'', Hrvatska turistička zajednica, 2009.</ref> Со површина од 1,746 км<sup>2</sup>, оваа е седумнаеста по големина жупанија во Хрватска според површината. Североисточниот дел на жупанијата го сочинува долината на реката [[Драва (река)|Драва]] на која преовладува земјоделската дејност со значајни наоѓалишта на [[нафта]] и на земен гас. Поголеми населени места во овој простор се [[Копривница]], [[Крижевци]] и [[Ѓурѓевац (Хрватска)|Ѓурѓевац]]. == Стопанство == Копривничко-крижевачката жупанија спаѓа во панонската регија. [[Земјоделство|Земјоделскиот]] простор на жупанијата се состои од пет микрорегионални целини: * Подравскиот земјоделски басен ([[Подравина]]) * [[Прекодравље]] * Источен и североисточен дел ([[Билогора]]) * Калничко подрачје ([[Калник]]) * Калничко-пригорскиот дел на жупанијата Подравскиот земјоделски басен и Прекодравље се подрачја со интензивно земјоделско производство. Останатите гранки на економијата се производството на [[млеко]], производството на [[хмељ]], [[сточарство]]то, [[зеленчукови култури|зеленчуковите култури]] и [[виноградарство]]то. ===Туризам=== Најважни одредишта во жупанијата се Галеријата на наивната уметност во [[Хлебине]], жупната црква Свети Ане, гркокатоличката катедрала на Светото Тројство и црквата на Свети Крст во [[Крижевци]], историското средиште Крижевци, прехранбениот музеј “[[Подравка]]” – [[Копривница]], Стариот град [[Ѓурѓевац (Хрватска)|Ѓурѓевац]] и Галеријата Лацковиќ – Батинска, стариот град [[Калник]] и Мал Калник. ==Знаменитости== На подрачјето на Копривничко-крижевачката жупанија има единаест заштитени делови од природата, кои заземаат површина од околу 5,550 ha. * Посебни резервати : ** географско-ботанички: Ѓурѓевачките песоци ** ботанички: Мал [[Калник]] ** орнитолошки: [[Голем Пажут]] ** шумски: [[Црни Јарци]], Долго Брдо * Парк шума: Жупетница * Заштитени предели: ** Чамбина ** Калник * Споменици на природата: ** Седам стабала [[храст лужњак|храста лужњака]] * Споменици од парковната архитрктура: ** Парк кај Основнато училиште ˝Владимир Назор˝, [[Крижевци]] ** Парк кај земјоделското училиште во Крижевци ==Надворешни врски== * [http://www.kckzz.hr Официјален портал] {{hr}} {{Counties of Croatia}} {{Копривничко-крижевска жупанија}} [[Категорија:{{PAGENAME}}]] [[Категорија:Жупании во Хрватска]] 9qn48gtcc2nv7qrclhw6rf3yf6b9dt6 0 778062 5605947 5518938 2026-08-07T12:55:38Z P.Nedelkovski 47736 P.Nedelkovski ја премести страницата [[Меѓимурска жупанија]] на [[Меѓимурска Жупанија]]: правопис - голема буква на секој дел од името 5518938 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место <!-- See Template:Инфокутија Населено место for additional fields and descriptions --> | name = Меѓимурска жупанија | native_name = Međimurska županija | native_name_lang = hr | settlement_type = [[Жупании во Хрватска|Жупанија]] | subdivision_type = [[Список на држави во светот|Држава]] | subdivision_name = [[Хрватска]] | image_skyline = Welcome table Međimurje County.jpg|thumb| | imagesize = | image_alt = | image_caption = Добредојдовте во Меѓимурската жупанија испишано на табла на хрватски јазик | image_flag = Flag of Međimurje County.svg | flag_size = | flag_alt = | image_seal = Međimurska županija (grb).svg | image_map = Croatia location map, Medimurje county.svg | map_alt = | map_caption = Меѓимурската жупанија (портокалова боја)<br /> во Хрватска (жолта боја) | mapsize = | map_alt = | latd = 46.466 |latm = |lats = |latNS = N | longd = 16.414 |longm = |longs = |longEW = E | coordinates_type = region:HR-20_type:adm1st_source:dewiki | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | established_title = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | government_type = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | total_type = | area_footnotes = | area_total_km2 = 730 | population_footnotes = | population_total = 118426 | population_as_of = 2001 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi= | population_demonym = | population_note = | timezone1 = | utc_offset1 = | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = 040<ref>[http://medjimurje.net/medjimurje/info/zupanija/zhupanijske-sluzhbe-i-ustanove/ Međimurje | Međimurska županija | Županijske službe i ustanove | Međimurska županija | službe i ustanove<!-- Bot generated title -->]</ref> | blank_name_sec1 = [[ISO 3166-2:HR]] | blank_info_sec1 = HR-20 | blank1_name_sec1 = Главен град | blank1_info_sec1 = [[Чаковец]] | blank2_name_sec1 = [[Жупан]] | blank2_info_sec1 = [[Ивица Перхоч]] | website = [http://www.medjimurska-zupanija.hr www.medjimurska-zupanija.hr] | footnotes = }} '''Меѓимурје''' ('''Меѓимурска жупанија''') е жупанија на крајниот север на [[Хрватска]]. Центар на жупанијата е [[Чаковец]]. ==Географија== Жупанијата се граничи со [[Унгарија]] и [[Словенија]], додека пак е многу блиску и со границата на [[Австрија]]. Западниот дел допира на падините на [[Алпи]]те, додека пак централниот и источниот дел на низината ([[Панонска низина]]). Жупанијата се наоѓа помеѓу две реки, [[Драва]] на југ и [[Мура]] на север и исток, до устието на Драва (кон границата со Унгарија). Таа е најсеверната жупанија во Хрватска, која според одликите на природната средина се дели на два дела: Горо Меѓимурје, кое е ритчесто и поретко населено, и Долно Меѓимурје, кое е низинско и понаселено.<ref>''Središnja Hrvatska - Dvori s pogledom'', Hrvatska turistička zajednica, 2009.</ref> ==Население== Меѓимурската жупанија е најгусто населен дел на Хрватска. На подрачје од 729,5 км<sup>2</sup> (72,956 ha), во 126 населени места живеат 126,500 жители што претставува густина на населеност од 164,2 жители на км<sup>2</sup>. [[Хрвати]]те сочинуваат 96% од населението во оваа жупанија, додека пак останатите ([[Унгарци]], [[Словенци]] и [[Роми]]) сочинуваат 4% од населението. {| border="1" cellpadding="7" cellspacing="0" style="margin: 10px 0 10px 25px; background: #f9f9f9; border: 1px #AAA solid; border-collapse: collapse; font-size: 85%; float: center;" |- style="background: #E9E9E9" |- |'''style="background: bgcolor="#F5DEB3" | '''година на попис''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[2001]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1991]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1981]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1971]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1961]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1953]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1948]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1931]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1921]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1910]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1900]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1890]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1880]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1869]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1857]]''' |- |'''бр. на жители''' |118,426 |119,866 |116,825 |115,660 |112,073 |112,551 |110,686 |99,346 |92,760 |88,623 |79,808 |73,728 |66,638 |61,397 |55,412 |- |} ==Извор== * ЦД-ром: "Насеља и становништво РХ од 1857-2001. године", Издание на Државниот завод за статистика при Република Хрватска, Загреб, 2005. ==Надворешни врски== *[http://www.medjimurska-zupanija.hr/ Официјален портал на жупанијата] == Наводи == {{наводи}} {{Жупании во Хрватска}} {{Меѓимурска жупанија}} {{Области во Хрватска}} [[Категорија:Меѓимурска жупанија]] [[Категорија:Жупании во Хрватска]] iy3yo5o44iii7mzow1hea3umq5b8i8y 1 778064 5605944 3645354 2026-08-07T12:55:04Z P.Nedelkovski 47736 P.Nedelkovski ја премести страницата [[Разговор:Копривничко-крижевска жупанија]] на [[Разговор:Копривничко-крижевска Жупанија]]: правопис - голема буква на секој дел од името 3645354 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 1 778065 5605931 3644563 2026-08-07T12:51:09Z P.Nedelkovski 47736 P.Nedelkovski ја премести страницата [[Разговор:Карловачка жупанија]] на [[Разговор:Карловачка Жупанија]] презапишувајќи врз пренасочување: правопис - голема буква на секој дел од името 3644563 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 1 778068 5605949 2122789 2026-08-07T12:55:39Z P.Nedelkovski 47736 P.Nedelkovski ја премести страницата [[Разговор:Меѓимурска жупанија]] на [[Разговор:Меѓимурска Жупанија]]: правопис - голема буква на секој дел од името 2122789 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 0 778796 5605937 5530111 2026-08-07T12:54:23Z P.Nedelkovski 47736 P.Nedelkovski ја премести страницата [[Шибенско-книнска жупанија]] на [[Шибенско-книнска Жупанија]] презапишувајќи врз пренасочување: правопис - голема буква на секој дел од името 5530111 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Шибенско-книнска Жупанија | native_name = Šibensko-kninska županija | native_name_lang = hr | settlement_type = [[Жупа (адмнистративна област)|Жупанија]] | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_flag = Flag of Šibenik-Knin County.svg | flag_alt = | image_shield = Coat of arms of Šibenik County.svg | shield_alt = | image_map = Croatia location map, Sibenik-Knin county.svg | map_alt = | map_caption = Шибенско-книнската Жупанија (портокалова боја)<br /> во Хрватска (жолта боја) | seat_type = Главен град | seat = [[Шибеник]] | leader_title = [[Жупан]] | leader_name = [[Горан Паук]] | leader_party = | area_total_km2 = 2994 | area_footnotes = | population_as_of = 2001 | population_total = 112891 | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | latd = |latm = |latNS = N | longd = |longm = |longEW = E | coordinates_type = | coordinates_display = title | iso_code = HR-15 | website = http://www.sibensko-kninska-zupanija.hr/ | footnotes = | area_code_type = [[Повикувачки броеви во Хрватска|Повикувачки број]] | area_code = 022 }} '''Шибенско-книнска Жупанија''' — [[жупанија]] во средна [[Далмација]] со седиште во [[Шибеник]]. Се граничи со [[Задарска Жупанија|Задарската Жупанија]] на север, и со [[Сплитско-далматинска Жупанија|Сплитско-далматинската Жупанија]] на југ. ==Население== ===Шибенско-книнска Жупанија=== Според пописот од [[2001]] година жупанијата броела 112.891 жител со просечна густина на населеност од 37,8 жители на км<sup>2</sup>. Етничкиот состав бил следниот: [[Хрвати]] 88,44%, [[Срби]] 9,06%, [[Албанци]] 0,29%, [[Словенци]] 0,13% и [[Бошњаци]] 0,13%. Според пописот од 1991 године, Хрватите биле 61,7%, а Србите 34,2%. ====Бројот на жителите низ годините==== <center> {| border="1" cellpadding="7" cellspacing="0" style="margin: 10px 0 10px 25px; background: #f9f9f9; border: 1px #AAA solid; border-collapse: collapse; font-size: 85%; float: center;" |- style="background: #E9E9E9" |- |'''style="background: bgcolor="#F5DEB3" | '''година на попис''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1857]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1869]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1880]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1890]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1900]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1910]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1921]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1931]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1948]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1953]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1961]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1971]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1981]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[1991]]''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[2001]]''' |- |'''бр. на жители''' |85.163 |89.831 |92.854 |103.302 |118.310 |130.238 |134.215 |147.166 |148.360 |157.405 |164.757 |161.199 |152.128 |152.477 |112.891 |- |} </center> ==Извор== * ЦД-ром: "Насеља и становништво РХ од 1857-2001. године", Издание на Државниот завод за статистика при Република Хрватска, Загреб, 2005. ==Надворешни врски== * [http://www.sibensko-kninska-zupanija.hr/ Официјален портал на жупанијата] {{Ризница-врска|Šibenik-Knin County}} {{Counties of Croatia}} [[Категорија:{{PAGENAME}}]] [[Категорија:Жупании во Хрватска]] frwub6ut0px4o2y21qqvwqc53g26b6d 1 778833 5605939 3644600 2026-08-07T12:54:24Z P.Nedelkovski 47736 P.Nedelkovski ја премести страницата [[Разговор:Шибенско-книнска жупанија]] на [[Разговор:Шибенско-книнска Жупанија]] презапишувајќи врз пренасочување: правопис - голема буква на секој дел од името 3644600 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 0 778903 5605916 5604213 2026-08-07T12:24:02Z Gurther 105215 5605916 wikitext text/x-wiki {{Внимание}}{{викификација}} {{Infobox military conflict | conflict = Инвазија на Југославија | image = [[Податотека:Invasion of Yugoslavia lines of attack Why We Fight no. 5.jpg|300px]] | caption = Настапување на германските сили во текот на Априлската војна | partof = Балканската кампања во Втората светска војна | place = [[Кралство Југославија|Југославија]] | date = 6 – 18 април 1941 | result = Победа на [[Сили на Оската|силите на Оската]] *Окупација на Југославија *Поделба на Југославија меѓу силите на Оската | combatant1 = [[Сили на Оската]] {{plainlist| * {{flagcountry|Nazi Germany}} * {{flagcountry|Fascist Italy (1922–1943)|name=Италија}} * {{flagcountry|Kingdom of Hungary (1920–46)}} * {{flagcountry|Bulgaria}} }} | combatant2 = {{flagcountry|Kingdom of Yugoslavia}} | commander1 = {{plainlist | *{{nowrap|{{знамеикона|Nazi Germany}} [[Валтер фон Браухич]]}} *{{знамеикона|Nazi Germany}} [[Максимилијан фон Вајхс]] *{{знамеикона|Nazi Germany}} [[Вилхелм Лист]] *{{знамеикона|Nazi Germany}} [[Паул Лудвиг Евалд фон Клајст|Евалд фон Клајст]] *{{знамеикона|Nazi Germany}} [[Александер Лер]] *{{знамеикона|Nazi Germany}} [[Волфрам фон Рихтхофен]] *{{знамеикона|Fascist Italy (1922–1943)}} [[Виторио Амброзио]] *{{nowrap|{{знамеикона|Fascist Italy (1922–1943)}} [[Алесандро Пирцио Бироли]]}} *{{знамеикона|Bulgaria}} [[Димитар Петров]] *{{знамеикона|Bulgaria}} [[Никола Михов (Командант)|Никола Михов]] }} | commander2 = {{plainlist | *{{знамеикона|Kingdom of Yugoslavia}} [[Душан Симовиќ]] *{{знамеикона|Kingdom of Yugoslavia}} [[Данило Калафатовиќ]] *{{знамеикона|Kingdom of Yugoslavia}} [[Милорад Петровиќ]] *{{знамеикона|Kingdom of Yugoslavia}} [[Милутин Недиќ]] *{{знамеикона|Kingdom of Yugoslavia}} [[Милан Недиќ]] *{{знамеикона|Kingdom of Yugoslavia}} [[Владимир Цукавац]] *{{знамеикона|Kingdom of Yugoslavia}} [[Димитрие Живковиќ]] *{{знамеикона|Kingdom of Yugoslavia}} [[Боривое Мирковиќ]] *{{знамеикона|Kingdom of Yugoslavia}} [[Богољуб Илиќ]] }} }} '''Априлската војна''' е име за германската инвазија (кодно име ''Директива 25'') на [[Кралството Југославија]] на [[6 април (настани)|6 април]] [[1941]] година <ref>Shirer, William L., The Rise and Fall of the Third Reich: A History of Nazi Germany, Simon and Schuster, 1990 ISBN 0-671-72868-7, page 824</ref>. Оваа операција го означи почетокот на [[Втората светска војна]] во Југославија. Нападот е направен по копнен пат, од неколку правци. Германски, италијански, унгарски и бугарски војници навлегле на територијата на Југославија од [[Италија]], [[Австрија]] (тогаш дел од [[Третиот рајх]]), [[Унгарија]], [[Романија]] и [[Бугарија]]. Тешко е бомбардиран [[Белград]]. Во исто време започнал германскиот напад на [[Грција]] со кодно име [[Операција Марита]]. Војната завршила во [[17 април (настани)|17 април]] 1941 година со капитулација, окупација и поделба на [[Кралство Југославија|Југославија]]. На кралското семејство и некои претставници на Владата отишле во егзил во [[Британија]]. Инвазијата започна со огромен воздушен напад врз Белград и објектите на [[Кралското југословенско воено воздухопловство]] (ВВКЈ) од страна на [[Луфтвафе]] (германски воздухопловни сили) и напади на германските копнени сили од југозападна Бугарија. Овие напади беа проследени со германски потисоци од [[Романија]], [[Унгарија]] и Остмарк (денешна [[Австрија]], тогаш дел од [[Трет Рајх|Германија]]). Италијанските сили биле ограничени на воздушни и артилериски напади до 11 април, кога италијанската армија нападнала кон [[Љубљана]] (во денешна [[Словенија]]) и преку [[Истра]] и [[Лика]] и по [[Далмација|далматинскиот брег]]. Истиот ден, унгарските сили влегле во југословенска [[Бачка]] и [[Барања]], но како и Италијанците тие се соочиле со практично лесен отпор. Југословенскиот напад во северните делови на [[Албанија]], под контрола на Италија, наиде на првичен успех, но беше незначителен поради колапсот на остатокот од југословенските сили и на крајот беше одбиен во Далмација. Научниците предложија неколку теории за ненадејниот колапс на [[Југословенска армија|Кралската југословенска армија]], вклучувајќи лоша обука и опрема, генерали желни да обезбедат брз прекин на непријателствата и активности на петтата колона на [[Хрватска]], [[Словенија]] и етничка Германија. Последново беше испрашувано од научници кои сугерираа дека петтата колона има мало влијание врз крајниот исход. Инвазијата заврши кога на 17 април 1941 година беше потпишано примирје, врз основа на безусловното предавање на југословенската војска, кое стапи на сила на пладне на 18 април. Кралството Југославија тогаш беше окупирано и поделено од [[Сили на Оската|силите на Оската]]. Поголемиот дел од [[Србија]] и [[Банат]] станаа германска зона на окупација, додека другите области на Југославија беа припоени од соседните земји на Оската, Германија, Унгарија, Италија, Албанија и Бугарија. Хрватска стана Независна Држава Хрватска (српскохрватски латински: ''Nezavisna Država Hrvatska'', или NDH), [[марионетска држава]] на оската создадена за време на инвазијата која ги опфаќа [[Срем]], [[Босна и Херцеговина]], како и хрватските земји. Заедно со застојот на италијанската инвазија на [[Грција]] на 28 октомври 1940 година, и инвазијата на Грција предводена од Германија (''Операција Марита'') и инвазијата на Крит (''Операција Меркур''), инвазијата на Југославија беше дел од германската балканска кампања (германски: ''Balkanfeldzug''). = Позадина = Во октомври 1940 година, [[фашистичка Италија]] го нападна [[Кралство Грција|Кралството Грција]] само за да биде принудена да се врати во Албанија окупирана од Италија. Германскиот диктатор [[Адолф Хитлер]] ја препозна потребата да му помогне на својот сојузник, италијанскиот диктатор [[Бенито Мусолини]]. Хитлер го направи тоа не само за да го врати намалениот престиж на Оската, туку и за да ја спречи [[Обединето Кралство|Британија]] да ги бомбардира романските нафтени полиња Плоешт од кои нацистичка Германија добиваше најголем дел од својата [[нафта]]. Во 1940 година и почетокот на 1941 година, Унгарија, Романија и Бугарија се согласија да се придржуваат до Трипартитниот пакт и на тој начин да се приклучат на Оската. Хитлер потоа изврши притисок и врз Југославија да се приклучи. [[Павле Караѓорѓевиќ|Принцот Павле]] потклекна на овој притисок и го прогласи на Југославија кон Пактот на 25 март година. Одбрана и Здружението на четници, [[Српска православна црква|Српската православна црква]], голем дел од српското население како и [[Либерализам|либералите]] и [[Комунизам|комунистите]]. Воените офицери (претежно [[Срби]]) извршиле државен удар на 27 март 1941 година, го принудиле принцот да поднесе оставка и го прогласиле 17-годишниот крал [[Петар II Караѓорѓевиќ|Петар II]] за полнолетен. = Подготовка = Откако ја слушна веста за [[државен удар]] во Југославија, Хитлер ги повика своите воени советници во [[Берлин]] на 27 март. Истиот ден со државниот удар тој ја издаде „''Директивата на Фирерот 25''“, која бараше Југославија да се третира како непријателска држава. ​​​ ​па „со безмилосна суровост“ и „без да се чекаат можни изјави за лојалност на новата влада“. Унгарија се приклучи на Трипартитниот пакт на 20 ноември 1940 година. Унгарското раководство беше поделено откако германската воена директива 25 беше донесена на 27 март 1941 година. Регентот [[Миклош Хорти]] и војската фаворизираа учество во инвазијата на Југославија и се мобилизираа следниот ден. Премиерот [[Пал Телеки]] се обиде да ги спречи германските трупи да минуваат низ Унгарија и го наведе мировниот договор со Југославија како пречка за соработката со [[Нацисти|Германците]]. На 1 април, Југославија ја редизајнираше својата Упадна команда како четничка команда, именувана по српските герилски сили од Првата светска војна, кои им се спротивставија на Централните сили. Командата имаше за цел да води герилска војна доколку земјата беше окупирана. Нејзиното седиште било префрлено од [[Нови Сад]] во [[Краљево]] во јужна [[централна Србија]] на 1 април. На 2 април, откако германскиот амбасадор веќе беше отповикан на „разговори“, на преостанатиот персонал од амбасадата им беше наредено да го напуштат главниот град и да ги предупредат амбасадите на пријателските нации исто така да се евакуираат. Тоа ја испрати непогрешливата порака дека Југославија е пред инвазија. На 3 април, Хитлер издал воена директива 26 во која се детализирани планот за напад и командната структура за инвазијата, како и ветување за територијални придобивки на Унгарија. Истиот ден Телеки се самоуби. Хорти, барајќи компромис, таа вечер го извести Хитлер дека Унгарија ќе го почитува договорот, иако тој најверојатно ќе престане да важи доколку Хрватска се отцепи и Југославија престане да постои. По прогласувањето на независна држава Хрватска во Загреб на 10 април, ова сценарио беше реализирано, и Унгарија се приклучи на инвазијата, нејзината војска премина во Југославија следниот ден. = Спротивни сили = === Редоселдот на битката на оската === [[Податотека:Alessandro Pirzio Biroli.jpg|рамка|Алесандро Пирцио Бироли]] Инвазијата беше предводена од германската 2-та армија со елементи на 12-та армија, Првата панцирска група и независен панцерски корпус во комбинација со огромна поддршка ''на Луфтвафе''. 19-те германски дивизии вклучуваа пет дивизии панцир, две моторизирани пешадиски дивизии и две планински дивизии. Германските сили вклучуваа и три добро опремени независни моторизирани пешадиски полкови и беа поддржани од над 750 авиони. Италијанската 2-ра и 9-та армија ангажираа вкупно 22 дивизии и 666 авиони во операцијата. Унгарската 3-та армија, исто така, учествуваше во инвазијата, со поддршка од над 500 авиони. За време на Априлската војна, штабот ''на Фирерот'' (FHQ) го доби кодното име ''Frühlingssturm'' (Пролетна бура) и се состоеше од ''Führersonderzug'' (Специјален ''фиреров'' воз) со кодно име „Америка“ стациониран во Mönichkirchen заедно со специјалниот воз „Atlas“ на Вооружените сили. (''Wehrmachtführungsstabes'', WFSt). „Атлас“ пристигна во Менихкирхен дури на 11 април, долго откако беа во тек операциите, а „Америка“ пристигна дури следниот ден. Менихкирхен беше избран затоа што блискиот железнички тунел може да обезбеди засолниште во случај на воздушен напад. Двата воза се вратија во Берлин на 26 април. Откако започнала италијанската инвазија на северозапад, кралот Виктор Емануел III се преселил во вила во сопственост на семејството Пирцио Бироли во Брацако, во близина на Моруцо, со цел да биде блиску до фронтот. Германија ја нападна Југославија од бази во три земји освен неа: Унгарија, Романија и Бугарија. Германските трупи влегоа во секоја од овие земји под различни изговори и во различно време. Првата земја што доби германска воена мисија беше Романија. Наводно за обука на романските вооружени сили, нејзината вистинска цел беше да ги заштити романските нафтени ресурси и да се подготви за напад на Советскиот Сојуз. Вермахтот навлезе во Бугарија повнимателно, прво со намера да обезбеди воздушна одбрана од која било сила што ги напаѓа романските нафтени полиња, а подоцна и со онаа за инвазија на Грција за поддршка на Италија ''.'' Германските трупи не влегоа во Унгарија додека веќе беше планиран нападот на Југославија и додека не беше обезбедено учеството на Унгарија. ==== Распоредување во Романија ==== Кралот Карол II од Романија, почнувајќи од цесијата на Бесарабија и Северна Буковина на Советскиот Сојуз, во писмо до Адолф Хитлер на 2 јули 1940 година предложи Германија да испрати воена мисија во Романија. Романската влада побара итно да се испрати мисија на 7 септември 1940 година, ден по абдикацијата на Керол. Одлуката за помош на Романија беше донесена на 19 септември, а од Унгарија беше побарано да обезбеди транзит на германските војници на 30 септември. Првите трупи влегле во Романија на 10 октомври. Тие влегоа во Букурешт два дена подоцна (12 октомври) со извици на ''Хајл!'' Официјалното објаснување за присуството на германските трупи беше дека тие биле таму за да ја обучуваат романската армија. Во директивата на Хитлер до војниците на 10 октомври беше наведено дека „неопходно е да се избегне дури и најмал привид на воена окупација на Романија“. Во втората половина на октомври, романскиот водач Јон Антонеску побарал да се прошири воената мисија. Германците среќно го обврзаа барањето, бидејќи нафтените полиња и рафинериите во Плоешт беа од витално значење за нивните воени напори. Романија беше исто така важна појдовна точка за напад на Советскиот Сојуз, што го направи присуството на германските трупи прекршување на пактот Молотов-Рибентроп од 23 август 1939 година. До средината на ноември, 13-та моторизирана пешадиска дивизија беше собрана во Романија и засилена со 4-от панцерски полк, инженери и сигнални трупи, како и шест борбени и две извиднички ескадрили ''Луфтвафе'' и дел од противвоздушната артилерија. Вкупно седумдесет батерии артилерија беа префрлени во Романија. На 23 ноември, Романија го потпишала Трипартитниот пакт. Во тоа време, Германија ја информираше Романија дека нема да се очекува да учествува во напад на Грција, но дека Германија сака да ја искористи романската територија за да обезбеди база за германски напад. На 24 ноември, Антонеску се состана со Вилхелм Кајтел, началникот на ''Оберкомандо дер Вермахт'', за да разговара за заедничката одбрана. Како резултат на овој состанок, 16-та панцирска дивизија беше испратена во Романија кон крајот на декември. Во јануари 1941 година премостување за планираниот премин на Дунав. Оние елементи на 12-та армија кои требаше да ја нападнат Југославија од Романија се собраа во близина на Темишвар (Темешвар). Помеѓу ноември 1940 година и февруари 1941 година, ''Луфтвафе'' постепено префрли 135 ловци и извидувачки авиони во Романија (во 22-26 ескадрили). На почетокот на април 1941 година тие префрлија уште 600 авиони од Франција, Африка и Сицилија во Романија и Бугарија во период од десет дена. Борбениот и извидувачкиот брод беа испратени на полињата во Арад, Дева и Турну Северин. На 12 февруари Британија ги прекина дипломатските односи со Романија со образложение дека таа е земја окупирана од непријателот. ==== Распоредување во Бугарија ==== Два настани на почетокот на ноември 1940 година го убедија Хитлер во потребата да стационира војници, особено Луфтвафе '','' во Бугарија. Првата беше лажните извештаи дека Британците граделе аеродром на Лемнос, од каде што можеле да го бомбардираат Плоешт. Вториот беше почеток на британските воздушни напади кои потекнуваат од грчките бази против италијанскиот брод на 6 ноември. Планирањето на германската инвазија на Грција од Бугарија започна на 12 ноември. Веќе на 13 ноември, Советите (неправилно) ги обвинуваа Германците дека имаат војници во неутрална Бугарија. На 18 ноември, бугарскиот цар Борис III се сретнал со Хитлер и ветил дека ќе учествува во напад на Грција, но само во последен момент. Набргу потоа таен германски тим под полковник Курт Цајцлер влегол во Бугарија за да основа складишта за гориво, да организира собирање трупи и да го извиди теренот. Наскоро беа следени од стотици персонал на ''Луфтвафе'' за да воспостават станици за набљудување на воздухот. До крајот на декември повеќе од илјада германски војници во цивилна облека беа активни во Бугарија, иако владата на втората продолжи да го негира тоа. Бомбардерите и нуркачите-бомбардерите, исто така, постепено биле префрлени во Бугарија, почнувајќи од ноември. До крајот на март 1941 година, ''Луфтвафе'' имаше 355 авиони во земјата. На 17 февруари 1941 година, Бугарија потпиша пакт за ненапаѓање со [[Турција]], отворајќи го патот за нејзино придржување кон Трипартитниот пакт, кој беше потпишан од премиерот Богдан Филов во Виена на 1 март. Кога [[Иван Петрович Павлов|Иван В. Петров]], член на Народното собрание од [[Јабланица]], праша зошто Собранието не било консултирано, Филов посочи дека уставот бара само парламентарно одобрување пред ратификацијата. Потпишувањето беше ратификувано со гласање во Собранието со 140 спрема 20. Првите германски трупи го преминаа Дунав од Романија на 28 февруари, еден ден пред Бугарија да се приклучи на пактот. Поголемиот дел од 12-та армија, зголемена со VIII. Флигеркорпс, го премина Дунав на 2 март. Тие беа пречекани од русофилското население, кое веруваше дека Германија и [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] се сојузници. 12-та армија првично била распоредена само за напад на Грција. По добивањето на Директивата бр. 25, која предвидуваше инвазија на Југославија во правец на Белград на 8 април, силите беа прераспоредени во три групи: една долж турската граница, една по грчката и една по југословенската граница. [[Моторизиран транспорт преку патишта|Моторизираниот транспорт]] беше донесен од Романија за да се постигне овој подвиг за неколку дена. ==== Распоредување во Унгарија ==== [[Податотека:H Werth.jpg|лево|мини|320x320пкс|Унгарскиот началник на Генералштабот Верт беше водечки поборник и клучен планер на учеството на Унгарија во инвазијата.]] Иако на германските трупи им беше одбиено правото да транзитираат низ Унгарија за инвазијата на Полска во 1939 година, им беше дозволено да минуваат низ Унгарија како цивили на пат за Романија во 1940 година. Во септември 1940 година унгарската легација во Берлин одобри над 6.500 транзитни визи на Германците кои патуваат во Романија. На 30 септември, непосредно по потпишувањето на Тројниот пакт, Рибентроп и генералот Кајтел побарале од унгарскиот министер за надворешни работи, Иштван Чаки, кој бил во Виена, да им одобри на Германците користење на транзитни капацитети за германските воени „групи за проучување“. помине во Романија. Тие сè уште ја чекаа конечната потврда на 3 октомври. Договорениот договор беше шест возови да минуваат низ Унгарија ноќе кои ќе превезуваат германски војници во запечатени вагони. Ним нема да им биде дозволено да излезат и нема да имаат офицери за железнички транспорт (RTOs) или службеници за снабдување со нив. Според [[Ѓерѓ Барча]], унгарскиот амбасадор во [[Лондон]], одговарајќи на барањето на британската влада, Романија е таа што го поднела барањето. Во своите белешки, Барча посочи дека Британците изјавиле дека „доколку Унгарија им дозволи на германските трупи да минуваат низ унгарската територија против Југославија, Британија ќе ги прекине дипломатските односи, навистина може да ни објави војна“. Првите германски трупи го започнале својот премин низ Унгарија на 8 октомври. И покрај некои официјални деманти, движењето на војниците беше објавено од Ројтерс и американскиот амбасадор доби целосен извештај. Според современото британско разузнавање, три дивизии поминале низ Унгарија во Романија до 2 ноември. На 20 ноември, унгарскиот премиер Пал Телеки го потпишал Трипартитниот пакт по состанокот со Хитлер во Берхтесгарден. На состанокот, Хитлер зборуваше за неговата намера да и помогне на Италија против Грција, а со тоа да ги подготви Унгарците за неговите идни барања. На 13 декември 1940 година - ден по Хунгарско-југословенскиот пакт за ненапаѓање и денот кога Хитлер ја издаде Директивата бр. 20 на Фирерот - започнаа големите движења на германските трупи. Германците првично ветија дека ќе обезбедат 180 локомотиви за трансферите, но подоцна Унгарците се жалеа дека пристигнале само 130. На 24 декември, Иштван Хорти, претседател на Унгарските државни железници (ХСР), побара преговори пред да ги спроведе бараните германски зголемувања, но амбасадорот Ото фон Ердмансдорф го информираше дека сето тоа било решено во Виена од Кајтел и Чаки. Германскиот сообраќај беше толку голем што на 28 декември ХСР мораше да го прекине патувањето со сите свои возови на неколку дена поради недостиг на јаглен. Унгарските власти се обидоа да ги исполнат сите германски барања без да одат подалеку од договореното на владите. Дури и саботажа се користеше повремено за да се спречи потребата да им се даде на Германците поголема поддршка од потребната. На 18 јануари 1941 година беше постигнат договор за складирање на германски залихи во унгарски магацини под унгарска стража, со само еден германски офицер во Будимпешта да служи како врска. Овие залихи требало да се искористат во кампањата против Грција. [[Податотека:Aspangberg-St.Peter Aufnahmsgebaeude.jpg|мини|220x220пкс|Стоковната станица во Mönichkirchen беше седиштето на Хитлер, ''Frühlingssturm'', за време на инвазијата.]] На 27 март 1941 година, Хитлер го информирал унгарскиот амбасадор, [[Доме Штојај]], и и дал официјален предлог на Унгарија за учество во нападот на Југославија. Хитлер доверливо му рекол на Миклош Хорти дека Германија целосно ги признава унгарските територијални претензии во однос на Југославија и дека може да ги земе Бачка и Банат и додаде „земи колку сакаш“. Хорти главно се согласувал и ги прифаќал сугестиите на Хитлер. Унгарскиот одговор беше изнесен во советот и беше доставен следниот ден (28 март). На 30 март, генералот [[Фридрих Паулус]] пристигна во Будимпешта и се состана со [[Хенрик Верт]], началник на унгарскиот генералштаб и генерал-мајор Ласло Десео. Унгарците предложија да се мобилизираат пет дивизии за напад на Југославија. Двајца требаше да се држат во резерва, додека Првиот, петтиот и мобилниот корпус требаше да го изведат главниот напад на Суботица (''Шабадка''), со секундарна операција источно од реката Тиса. Поради барањето на Романија унгарските трупи да не дејствуваат во Банат, Паулус го изменил унгарскиот план и ги задржал своите трупи западно од Тиса. Овој конечен план „беше ставен во форма на карта“, според извештајот на Паулус, и мораше веднаш да биде телефониран во Берлин за да се внесе во Оперативната наредба бр. 25, издадена од Валтер фон Браучич истиот ден. Овој финален план определил еден унгарски корпус од три бригади западно од [[Дунав]] од езерото [[Балатон]] до [[Барч]] и дванаесет бригади (девет на фронтот и три во резерва) за офанзива во Бачка (''Бачка''). Дунавската флотила требаше да ги покрие крилата, а воздухопловните сили требаше да застанат за наредби. „Групата Карпати“, составена од осмиот корпус, 1-та планинска бригада и 8-та гранична стража (''Шасер'') бригада, беше мобилизирана на советската граница, а мобилниот корпус беше во резерва. Овие аранжмани беа договорени од Верт, тој подоцна тврдеше, „врз основа на добиеното овластување“ на 28 април - иако тоа не беше ставот на владата за она што беше овластено. Верт поднесе барање за дозвола за мобилизација на 1 април, бидејќи наредбата за мобилизација требаше да биде одобрена од кабинетот и издадена од регентот со потпис на министерот за одбрана. Верт очекуваше Германците да започнат со операции, со употреба на унгарска територија и комуникации, на 12 април, а Унгарците да ја завршат мобилизацијата до 6 април и да ја започнат својата офанзива на 15-ти. На 1 април бил свикан состанок на Врховниот совет за одбрана за да се разговара за барањето на Верт. По долга дебата, тој го одобри неговиот план за мобилизација, но одби да ги стави унгарските трупи под германска команда и ги ограничи унгарските операции на окупација на територијата напуштена од Југословените. На 2 април, Германија одговори дека договорот Паулус-Верт е конечен, а германските штабни офицери почнаа да пристигнуваат во [[Будимпешта]] тој ден. Истиот ден [[Британци]]те ја известиле Унгарија дека таа ќе биде третирана како непријателска држава доколку Германија ја искористи нејзината територија или објекти во напад на Југославија. Утрото на 3 април, Пал Телеки извршил самоубиство; регентот веднаш ја откажал веќе дадената наредба за мобилизација, освен граничната стража и мобилниот корпус, што го поттикна Верт да поднесе оставка. Потоа Хорти ја овластил мобилизацијата на Четвртиот и Петтиот корпус и Планинската бригада, а Верт ја повлече својата оставка. Ова се случи толку доцна во денот што нула час за мобилизација беше даден како полноќ на 5 април. Утрото на 3 април, германските единици, вклучително и тенкови и авиони, кои беа насочени кон [[Романија]], отворено поминаа низ [[Будимпешта]]. ==== Распоредување во Италија ==== Италијанската 2-та армија и 9-та армија ангажираа вкупно 22 дивизии во операцијата, кои сочинуваат околу 300.000 војници. Италијанската 2-та армија (италијански: ''2° Armata'') беше командувана од ''Generale designato d'Armata'' (в.д. генерал) Виторио Амбросио, и се состоеше од еден брз (италијански: ''celere'') корпус (''Celere'' Corps), еден моторизиран корпус (Motorized Корпус) и три пешадиски корпус (V корпус, VI корпус и XI корпус), а беше собран во североисточна Италија, напаѓајќи од Истра и Јулијанскиот марш долж границата со Словенија и Хрватска. Втората армија била поддржана од моторизиран инженерски полк вклучувајќи три баталјони за премостување, хемиски баталјон, петнаесет територијални баталјони и два гарнизонски баталјони. Единиците за поддршка на V корпус вклучуваа три моторизирани артилериски полкови составен од тринаесет баталјони, четири баталјони митралез (два моторизирани и две чопори), три легии на црни кошули со големина на баталјон, моторизиран противвоздушен баталјон, јуришен баталјон на сапер и баталјон за изградба на патишта. VI корпус вклучуваше четири моторизирани артилериски полкови со вкупно шеснаесет баталјони, два баталјони за митралез (еден моторизиран, едно чопор) и моторизиран противвоздушен полк. XI корпус вклучуваше еден моторизиран артилериски полк составен од четири баталјони, три баталјони за митралези (еден моторизиран, еден чопор и еден статичен) и шест легии на црни кошули со големина на баталјон. Моторизираниот корпус беше поддржан од моторизиран артилериски полк составен од три баталјони и моторизиран инженерски баталјон. Во [[Албанија]], елементите на италијанската 9-та армија (италијански: ''9° Armata'') кои беа вклучени во кампањата беа командувани од ''генералот d'Armata'' (генерал) [[Алесандро Пирцио Бироли]], и се состоеше од два пешадиски корпуси и некои секторски трупи собрани во северниот дел. Албанија. XIV корпус бил поддржан од коњанички полк, три баталјони на граничната стража, баталјон за финансиска стража и два баталјони на воена полиција (италијански: ''Carabinieri Reali''). XVII корпус ја вклучуваше групата ''Diamanti Blackshirt која вклучуваше шест полкови црни кошули кои се состојат од по два баталјона, полк од два баталјона црни кошули Скендербег'' подигнат од Албанците, друг полк црни кошули од два баталјона, коњички полк, мото баталјон ''Берсаљери'', три баталјони на Граничната стража. еден баталјон за финансиска гарда, моторизиран артилериски полк од три баталјони, баталјон на воена полиција и тенковска чета опремена со лесни тенкови Fiat M13/40. Секторот ''Либражд'' вклучуваше моторизиран артилериски полк од четири баталјони, полк ''Берсаглиери'' монтиран на велосипеди, коњанички полк, групата ''„Бискачианти'' црни кошули“ која вклучуваше два полкови црни кошули со вкупно пет баталјони, милицијата ''„Агостини'' црн кошула Форест“ со големина на полк, и Група ''Бриското'', формација со големина на полк која се состои од еден баталјон ''Алпини и два баталјони за финансиска гарда.'' Гаризонот Зара броеше околу 9.000 луѓе под целосна команда на ''генерал ди бригата'' (бригаден) Емилио Џиљоли. Гарнизонот се состоеше од две главни групи и асортиман на придружни единици. Двете главни групи беа ''Fronte a Terra'' (копнеен фронт) со големина на полк, кој сочинуваше три баталјони за статични митралези и баталјон ''Берсаглиери монтиран на велосипед, и Fronte a Mare'' (Морски фронт) со јачина на баталјонот, кој се состоеше од две машини компании за оружје, противвоздушна батерија, крајбрежна артилериска батерија и поморска артилериска батерија. Единиците за поддршка се состоеја од артилериски полк од три баталјони, два независни артилериски баталјони, баталјон за митралези, моторизиран противвоздушен баталјон (помалку една батерија), инженерски баталјон, чета на црни кошули и чета танкети L3/35. === Кралските југословенски вооружени сили === Југословенските сили се состоеле од повеќе од 33 дивизии на Кралската југословенска армија (српскохрватски латински: ''Vojska Kraljevska Jugoslavije'', VKJ), четири воздушни бригади на Кралските југословенски воздухопловни сили (српскохрватски латински: ''Vazduhoplovstvo Vojske Kraljevine Jugos'', VKlavii) повеќе од 400 авиони и малата Кралска југословенска морнарица (српскохрватски латински: ''Kraljevska Jugoslovenska Ratna Mornarica'', KJRM) центрирани околу четири уништувачи и четири подморници базирани на јадранскиот брег и некои речни монитори на Дунав. ВКЈ во голема мера се потпираше на транспорт со животински погон, беше само делумно мобилизиран во времето на инвазијата и имаше само 50 тенкови кои можеа да се вклучат во германските тенкови на еднаква основа. ВВКЈ беше опремен со низа авиони од југословенски, германски, италијански, француски и британски дизајн, вклучувајќи помалку од 120 модерни борбени авиони. ==== Опрема и организација ==== Формирана по Првата светска војна, ВКЈ сè уште беше во голема мера опремена со оружје и материјал од таа ера, иако беше започната одредена модернизација со чешка опрема и возила. Од околу 4.000 артилериски парчиња, многу беа стари и влечени од коњи, но околу 1.700 беа релативно модерни, вклучувајќи 812 чешки противтенковски пушки од 37 мм и 47 мм. Имаше и околу 2.300 минофрлачи, вклучувајќи 1600 модерни парчиња од 81 мм, како и дваесет и четири парчиња од 220 и 305 мм. Од 940 противвоздушни пушки, 360 беа чешки и италијански модели од 15 мм и 20 мм. Сите овие оружја беа увезени, од различни извори; на различните модели често им недостасувале соодветни капацитети за поправка и одржување. Единствените механизирани единици беа шест моторизирани пешадиски баталјони во трите коњанички дивизии, шест моторизирани артилериски полкови, два тенковски баталјони опремени со 110 тенкови, од кои едниот имаше модели на Renault FT од Првата светска војна, а другиот 54 модерни француски Рено Тенковите Р35, плус независна тенковска компанија со осум чешки уништувачи на тенкови Т-32 (Ш-ИД). Околу 1.000 камиони за воени цели беа увезени од Соединетите Американски Држави во месеците пред инвазијата. Целосно мобилизирана, Југословенската армија распореди 28 пешадиски дивизии, три коњанички дивизии и 35 независни полкови. Од независните полкови, 16 биле во гранични утврдувања, а 19 биле организирани како комбинирани полкови, или „Одред“, со големина на засилена бригада. Секој Одред имаше еден до три пешадиски полкови и еден до три артилериски баталјони, со три организирани како „алпски“ единици. Германскиот напад, сепак, ја фати војската сè уште во мобилизација, а само околу 11 дивизии беа на нивните планирани одбранбени позиции на почетокот на инвазијата. Југословените ја одложија целосната мобилизација до 3 април за да не го испровоцираат Хитлер. Единиците беа исполнети меѓу 70 и 90 проценти од нивната сила бидејќи мобилизацијата не беше завршена. Југословенската армија беше вкупно околу 1.200.000 војници кога започна германската инвазија. ВВКЈ имаше сила од 1.875 офицери и 29.527 други чинови, вклучително и околу 2.000 пилоти, имаше над 460 авиони на првата линија од домашно (особено ИК-3), германско, италијанско, француско и британско потекло., од кои повеќето беа модерни типови. Организирани во 22 ескадрони бомбардери и 19 борбени ескадрони, главните типови на авиони во оперативна употреба вклучуваа 73 Messerschmitt Bf 109 E, 47 Hawker Hurricane Mk I (со повеќе што се градат под лиценца во Југославија), 30 Hawker Fury II, 11 Rogožar ловци (плус повеќе во изградба), 10 Ikarus IK-2, 2 Potez 63, еден Messerschmitt Bf 110 C-4 (заробен на почетокот на април поради навигациска грешка) и еден ловец Rogozarski R 313, 69 Dornier Do 17 K (вклучувајќи 40 плус изградени со лиценца), 61 Бристол Бленхајм Мк I (вклучувајќи околу 40 изградени во лиценца) и 40 бомбардери Savoia Marchetti SM-79 K. Извидувачките единици на Армијата се состоеја од седум Групи со 130 застарени југословенски изработени лесни бомбардери Бреге 19 и Потез 25. Имаше и околу 400 тренерски и помошни авиони. Единиците на поморската авијација сочинуваа 75 авиони во осум ескадрили опремени со, меѓу другите помошни типови, 12 германска конструкција Dornier Do 22 K и 15 Rogozarski SIM-XIV-H локално дизајнирани и изградени поморски патролни пловечки авиони. КЈРМ беше опремен со еден постар поранешен германски лесен крстосувач (погоден само за цели на обука), еден голем водач на модерна флотила уништувач со британски дизајн, три модерни разурнувачи со француски дизајн (два изградени во Југославија плус уште еден сè уште во изградба), еден хидроавион нежни, четири модерни подморници (две постари француска и две британска) и 10 модерни моторни торпедо чамци (MTB), од постарите бродови, имаше шест средно торпедо чамци на поранешната австриска морнарица, шест мински слоеви, четири големи оклопни речни монитори и разни помошни пловни објекти. ==== Распоредување ==== [[Југословенска армија|Југословенската армија]] беше организирана во три армиски групи и крајбрежни одбранбени трупи. Третата армиска група беше најсилна со 3., 3. територијална, 5. и 6. армии кои ги бранеа границите со Романија, Бугарија и Албанија. Втората армиска група со 1 и 2 армии го бранеше регионот помеѓу Железните порти и реката [[Драва]]. Првата армиска група со 4-та и 7-та армија, составена главно од хрватски трупи, беше во Хрватска и Словенија, бранејќи ги италијанската, германската (австриската) и унгарската граница. Силата на секоја „армија“ изнесуваше малку повеќе од еден корпус, при што армиските групи се состоеја од единиците распоредени на следниов начин: * '''Третата армија на 3-та армиска група''' се состоеше од четири пешадиски дивизии и една коњаничка одред; 3-та територијална армија со три пешадиски дивизии и еден независен моторизиран артилериски полк; 5-та армија со четири пешадиски дивизии, една коњаничка дивизија, два одред и еден независен моторизиран артилериски полк и 6-та армија со три пешадиски дивизии, двете кралски гардиски бригади (одред) и три пешадиски одред. * '''Првата армија на 2-та армиска група''' имаше една пешадиска и една коњаничка дивизија, три одредни и шест полкови за гранична одбрана; 2-та армија имала три пешадиски дивизии и еден полк за гранична одбрана. * '''Првата армиска група''' се состоеше од 4-та армија, со три пешадиски дивизии и еден одред, додека 7-та армија имаше две пешадиски дивизии, една коњаничка дивизија, три планински одреди, два пешадиски одреди и девет полкови за гранична одбрана. * '''Стратешкиот резерват „ Врховна команда “''' во [[Босна (регион)|Босна]] се состоеше од четири пешадиски дивизии, четири независни пешадиски полкови, еден тенковски баталјон, два моторизирани инженерски баталјони, два моторизирани тешки артилериски полкови, 15 независни артилериски баталјони и два независни противвоздушни артилериски баталјони. * '''Крајбрежните одбранбени сили''', на [[Јадранско Море|Јадранот]] спроти [[Задар]], сочинуваа една пешадиска дивизија и две одреди, покрај тврдините бригади и противвоздушните единици во [[Шибеник]] и [[Котор]]. Во пресрет на инвазијата, облеката и обувките беа достапни само за две третини од потенцијалните трупи на првата линија и само делумно за другите трупи; некои други основни залихи беа достапни само за една третина од војниците на првата линија; медицинските и санитарните материјали беа достапни само неколку недели, а залихите со храна за мажи и сточна храна за добитокот беа достапни само околу два месеци. Во сите случаи имаше мала или никаква можност за надополнување. Надвор од проблемите со несоодветната опрема и нецелосната мобилизација, Југословенската армија тешко настрада од српскохрватскиот раскол во југословенската политика. „Југословенскиот“ отпор кон инвазијата пропадна преку ноќ. Главната причина беше што ниту една од подредените национални групи, вклучувајќи ги [[Словени|Словенците]] и [[Хрвати]]те, не беа подготвени да се борат во одбрана на српска Југославија. Исто така, за [[Словени|Словенците]] да не се чувствуваат напуштени, одбраната била изградена на северната граница на Југославија кога природната линија на одбрана била многу појужно, базирана на реките Сава и Дрина. Единственото ефективно противење на инвазијата беше од целосно српските единици во границите на самата Србија. <sup>[ ''потребен е цитат'' ]</sup> Германците, туркајќи се северозападно од [[Скопје]], беа задржани на превојот [[Качаник]] и изгубија неколку тенкови (P39, Buckley C "Greece and Crete 1941" HMSO 1977). Во својот најлош израз, одбраната на Југославија беше тешко компромитирана на 10 април 1941 година, кога некои од единиците во хрватската четврта и седма армија побунија, и новоформираната хрватска влада истото го поздрави влезот на Германците во Загреб. ден. Српскиот Генералштаб бил обединет по прашањето за Југославија како [[Голема Србија|„Голема Србија“]], со која, на еден или друг начин, владеела Србија. Во предвечерието на инвазијата, на југословенскиот активен список имало 165 генерали. Од нив сите освен четворица биле [[Срби]]. = Операции = Професорот [[Јозо Томашевич]] и другите ја делат инвазијата и борбите што резултираат во две фази. Првата фаза го опфаќа разорниот воздушен напад на ''Луфтвафе врз'' Белград и аеродромите на Кралските југословенски воздухопловни сили од 6 април, и првичниот удар на германскиот панцерски корпус XL од Бугарија кон Скопје кој започна истиот ден. Потоа следел нападот на германскиот XIV панцерски корпус од Бугарија кон Ниш на 8 април. На 10 април, уште четири удари ја погодија Југословенската армија; Панцерскиот корпус XLI од Романија кон Белград, XLVI панцерскиот корпус од Унгарија преку Драва, пешадискиот корпус ЛИ од Австрија кон Загреб, и планинскиот корпус XLIX од Австрија кон Цеље. До крајот на тој ден, Југословенската армија се распаѓаше и се повлекуваше или се предаваше низ целата земја, со исклучок на силите на албанската граница. Италија и Унгарија се приклучија на копнената офанзива на 11 април. Италијанскиот дел во копнената офанзива започна кога нивната 2-ра армија нападна од североисточна Италија кон Љубљана и по далматинскиот брег, практично не наиде на отпор. Истиот ден, унгарската 3-та армија ја премина југословенската граница и напредуваше кон Нови Сад, но како и Италијанците, тие не наидоа на сериозен отпор. На 12 април, германските трупи го зазеле Белград, и Љубљана паднала во рацете на Италијанците. На 14 и 15 април, кралот Петар и владата полетале од земјата и југословенската Врховна команда била заробена од Германците во близина на Сараево. Предавањето било потпишано на 17 април и стапило на сила на пладне на 18 април. === Воздушни операции === По белградскиот пуч на 27 март 1941 година, југословенските вооружени сили беа ставени во состојба на готовност, иако армијата не беше целосно мобилизирана поради страв од провокација на Хитлер. Командата на ВВКЈ одлучи да ги растера своите сили подалеку од нивните главни бази на систем од 50 помошни аеродроми кои беа претходно подготвени. Сепак, многу од овие аеродроми немаа капацитети и имаа несоодветна дренажа што ја спречи континуираната работа на сите, освен на најлесните авиони во неповолните временски услови на кои се соочија во април 1941 година. И покрај тоа што, на хартија, во секој случај, има значително посилна сила на релативно модерни авиони од комбинираните британски и грчки воздушни сили на југ, VVKJ едноставно не можеше да се совпадне со огромната супериорност ''на Luftwaffe'' и ''Regia Aeronautica'' во однос на бројот, тактичкото распоредување и борбено искуство. Бомбардерите и поморските сили погодија цели во Италија, Германија (Австрија), Унгарија, Романија, Бугарија, Албанија и Грција, како и напаѓаа германски, италијански и унгарски војници. Во меѓувреме, борбените ескадрили нанесоа не безначајни загуби во нападите на бомбардери Луфтвафе со придружба на Белград и Србија, како и на нападите ''на Regia Aeronautica'' на Далмација, Босна, Херцеговина и Црна Гора. ВВКЈ, исто така, обезбеди директна воздушна поддршка на силно притисната југословенска армија со престрелка на напаѓачките трупи и механизирани колони во Хрватска, Босна и Србија (понекогаш полетувајќи и тепајќи ги трупите што ја напаѓаат самата база што се евакуира). По комбинација од воздушни борбени загуби, загуби на земја од непријателски воздушен напад врз бази и прегазување на аеродроми од непријателски трупи, по 11 дена ВВКЈ речиси престана да постои. Сепак, континуираното домашно производство на авиони за време на инвазијата го снабдуваше ВВКЈ со дополнителни осум урагани, шест Дорние До 17 Кс, четири Бленхајм Ис, два Икарус ИК 2, еден Рогозарски ИК-3 и еден Месершмит Бф 109 од авионите на локалната воздухопловна индустрија. фабрики и работилници. На почетокот на Априлската војна, ВВКЈ беше вооружен со околу 60 германски дизајни Do 17K, купени од Југославија во есента 1938 година, заедно со лиценца за производство. Единствениот оператор беше ''3 vazduhoplovni puk'' (3-ти полк бомбардери) составен од две групи бомбардери; 63-та група бомбардери стационирана на аеродромот Петровец кај Скопје и 64-та група бомбардери стационирана на аеродромот Милешево кај [[Приштина]]. Други помошни аеродроми исто така беа подготвени да помогнат во растурањето. За време на воените дејствија, Државната фабрика за авиони во [[Краљево]] успеа да произведе уште шест авиони од овој тип. Од последните три, две беа доставени до ВВКЈ на 10 април и еден беше доставен на 12 април 1941 година. На 6 април, нуркачките бомбардери на Луфтвафе и ловците за копнени напади уништија 26 југословенски Дорние во првичниот напад на нивните аеродроми, но преостанатите авиони беа во можност ефективно да возвратат со бројни напади врз германските механизирани колони и врз бугарските аеродроми. До крајот на кампањата вкупните југословенски загуби изнесуваа четири уништени во воздушни борби и 45 уништени на земја. На 14 и 15 април, седумте преостанати Do 17K полетале до аеродромот Никшиќ во Црна Гора и учествувале во евакуацијата на кралот Петар II и членовите на југословенската влада во Грција. За време на оваа операција, југословенските златни резерви беа исто така пренесени во Грција од седумте авиони До 17, како и од СМ-79К и Локхид Електра, но по завршувањето на нивната мисија, пет До 17К беа уништени на земја кога италијанските авиони го нападнаа Аеродромот Парамитија, кој е под контрола на Грција. Само два Do 17K избегнаа уништување во Грција и подоцна се приклучија на Британските кралски воздухопловни сили (РАФ) во Кралството Египет. Во 16:00 часот на 15 април, C-in-C на ''Luftflotte 4'', ''генералоберст'' [[Александар Лор]] доби наредба од [[Херман Геринг]] да ја прекине воздушната офанзива и да го пренесе најголемиот дел од силите за нуркачки бомбардери за поддршка на кампањата во Грција. Вкупно 18 бомбардери, транспортни и поморски патролни авиони (два Dornier Do 17K, четири Savoia Marchetti SM-79K, три Lockheed Electra, осум Dornier Do-22K и еден Rogozarski SIM-XIV-H) успеаја да побегнат во базата Алија. Египет на крајот од кампањата. ==== Бомбардирање на Белград ==== ''Luftflotte 4'' на Luftwaffe, со јачина од седум борбени формации (''Kampfgruppen'') беше посветен на кампањата на Балканот. Во 07:00 часот на 6 април, Луфтвафе го отвори нападот врз Југославија со спроведување на бомбашки напад од типот на заситеност на главниот град, „Операција Одмазда“ (''Unternehmen Strafgericht''). Летајќи во релеи од аеродромите во Австрија и Романија, 300 авиони, од кои една четвртина беа Junkers Ju 87 ''Stukas'', заштитени со тешка борбена придружба го започнаа нападот. Бомбардерите за нуркање требаше да ја замолчат југословенската противвоздушна одбрана, додека средните бомбардери составени главно од Dornier Do 17 и Junkers Ju 88 го нападнаа градот. Првичната рација беше изведена во интервали од 15 минути во три различни бранови, од кои секој траеше приближно 20 минути. Така, градот беше подложен на дожд од бомби речиси еден и пол час. Германските бомбардери ги насочија своите главни напори против центарот на градот, каде што се наоѓаа главните владини згради. Средниот бомбардер ''Kampfgruppen'' го продолжи нападот на градот неколку дена, додека крилата на бомбардерот за нуркање Stuka (''Штукагешвадер'') набрзо беа пренасочени кон југословенските аеродроми. Кога нападот заврши, околу 4.000 жители лежеа мртви под урнатините. Овој удар практично ги уништи сите средства за комуникација меѓу југословенската висока команда и силите на терен, иако повеќето од елементите на генералштабот успеаја да побегнат во едно од предградијата. Со тоа што го зададе смртниот удар на југословенскиот нервен центар, Луфтвафе беше во можност да го посвети својот максимален напор на воените цели како што се југословенските аеродроми, патиштата на комуникација и концентрациите на војниците, како и на блиската поддршка на германските копнени операции. ВВКЈ ги постави своите белградски одбранбени пресретнувачи од шесте ескадрили на 32-та и 51-та борбена група за да го нападне секој бран бомбардери, иако како што помина денот четирите ескадрили од 31-та и 52-та борбена група, со седиште во централна Србија, исто така презедоа дел. Ловците Messerschmitt Bf 109 E, Hurricane Is и Rogozarski IK-3 постигнаа најмалку дваесет „убиства“ меѓу напаѓачите бомбардери и нивните ловци придружници на 6 април и уште десетина соборени на 7 април. Очајната одбрана на ВВКЈ над Белград ја чинеше околу 20 борци соборени и 15 оштетени. == Наводи == {{наводи}} {{Yug-timeline}} [[Категорија:Априлска војна| ]] [[Категорија:Инвазии во Втората светска војна|Југославија]] [[Категорија:Кралство Југославија]] [[Категорија:Судири во 1941 година]] [[Категорија:Југославија во Втората светска војна]] [[Категорија:Битки на Италија во Втората светска војна]] [[Категорија:Битки на Германија во Втората светска војна]] [[Категорија:Битки на Унгарија во Втората светска војна]] [[Категорија:Инвазии на Италија]] [[Категорија:Инвазии на Германија]] [[Категорија:Инвазии на Унгарија]] [[Категорија:Југославија во 1941 година]] nzuzsyhcx3h0h8i58ebss5675qgmhgc 0 964501 5606054 5441572 2026-08-07T14:14:36Z Makenzis 67668 5606054 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club 2 | clubname = Селтик | color1 = #FFFFFF | color2 = #008000 | image = [[Податотека:Celtic Logo.png]] | current = | fullname = Фудбалски Клуб Селтик | nickname = The Bhoys, The Hoops | founded = 1888 | ground = [[Селтик Парк]]<br/>[[Глазгов]], [[Шкотска]] | capacity = 60,832 | chairman = Ијан Банкер | manager = [[Нил Ленон]] | league = [[Премиер лига на Шкотска|Шкотска Премиер лига]] | season = 2025–26 | position = 1. место | largestwin = | worstdefeat = | topscorer = | fansgroup = | honours = <!--Домашни бои--> | pattern_la1 = _celtic1920h | pattern_b1 = _celtic1920h | pattern_ra1 = _celtic1920h | pattern_sh1 = | pattern_so1 = _celtic1920h | leftarm1 = FFFFFF | body1 = 16973B | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = 16973B <!--Гостински бои--> | pattern_la2 = _celtic1920a | pattern_b2 = _celtic1920a | pattern_ra2 = _celtic1920a | pattern_sh2 = | pattern_so2 = _celtic1920a | leftarm2 = FFD000 | body2 = FFD000 | rightarm2 = FFD000 | shorts2 = 044028 | socks2 = FFD000 <!--Резервни бои--> | pattern_la3 = _celtic1920t | pattern_b3 = _celtic1920t | pattern_ra3 = _celtic1920t | pattern_sh3 = | pattern_so3 = _celtic1920t | leftarm3 = B6B6B6 | body3 = B6B6B6 | rightarm3 = B6B6B6 | shorts3 = B6B6B6 | socks3 = FF00C0 }} '''ФК Селтик''' ({{langx|en|Celtic F.C.}}) е професионален Шкотски [[фудбал]]ски клуб со седиште во [[Глазгов]] кој игра во Шкотската Премиер Лига. Клубот е основан во [[1887]] година а првиот свој натпревар го одиграл во [[1888]]. Шкотската Премиер Лига Селтик ја има освоено 48 пати, Шкотскиот Куп 37 пати, а Шкотскиот Лига Куп 16 пати. Натпреварите на домашен терен ги игра на својот стадион [[Селтик Парк]] чиј капацитет е 60,832 што го прави најголем стадион во [[Шкотска]]. Со Освојувањето на [[Лига на Шампиони|Лигата на Шампионите]] во [[1967]], Селтик станал првиот британски тим<ref>[http://www.bbc.co.uk/scotland/sportscotland/asportingnation/article/0045/print.shtml A Sporting Nation – Celtic win European Cup 1967] BBC Scotland</ref><ref>[http://sportsillustrated.cnn.com/soccer/news/2003/05/20/celtic_history/ Celtic immersed in history before UEFA Cup final] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120111162522/http://sportsillustrated.cnn.com/soccer/news/2003/05/20/celtic_history/ |date=2012-01-11 }} Sports Illustrated, 20 May 2003</ref>, и единствениот шкотски тим што ја освоил [[Лига на Шампиони|Лигата на Шампионите]]. Истата година Селтик ги освоил и Шкотската Премиер Лига, Шкотскиот Куп, Шкотскиот лига куп и Купот на градот [[Глазгов]]. Во [[1970]] година Селтик повторно играл во финалето од [[Лига на Шампиони|Лигата на Шампионите]] но загубил на продолженија 2:1 од холандскиот претставник [[ФК Фејенорд|Фејенорд]]. Во [[2003]] Селтик играл во финалето на [[Куп на УЕФА|Уефа купот]], каде загубил 3:2 од [[ФК Порто|Порто]].<ref>[http://www.fifa.com/newscentre/news/newsid=90249.html Celebrating Celtic pride in the heart of Andalusia] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131023065227/http://www.fifa.com/newscentre/news/newsid=90249.html |date=2013-10-23 }} FIFA.com, 15 December 2003</ref><ref name=EuropesBest>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/c/celtic/3189853.stm Celtic fans 'Europe's best'] BBC Sport, 28 August 2003</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/6627343.stm Finalists relishing Hampden visit] BBC Sport, 4 May 2007</ref> Најголем соперник на Селтик е неговиот градски сосед [[ФК Глазгов Ренџерс|Глазгов Ренџерс]] ==Историја== [[File:BrotherWalfrid(AndrewKerins).jpg|thumb|left|Основачот на клубот]] Фудбалскиот Клуб Селтик бил формално формиран во салата на црквата Св. Мери на [[6 ноември]] [[1887]] година. Клубот бил основан со цел да се намали сиромаштијата во источниот дел на [[Глазгов]] со собирање и донирање пари за сиромашните деца. Името Селтик, ги означува [[Ирска|ирските]] и [[Шкотска|шкотските]] корени на клубот и било усвоено уште на првиот состанок. За официјален прекар на тимот се смета The Bhoys што според прес службата на Селтик доаѓа од зборовите "the bold boys" што во превод значи "храбрите момци". Првиот официјален натпревар клубот од [[Глазгов]] го одиграл на [[28 мај]] [[1888]] година против својот најголем градски соперник [[ФК Глазгов Ренџерс|Глазгов Ренџерс]]. Тој натпревар бил опишан како пријателски напревар и Селтик победиле 5:2.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.celticfc.net/about_briefhistory | title = Brief History | publisher = Celtic FC | accessdate = 19 November 2011}}</ref> Нил МекКалум е играчот што го постигнал првиот гол за Селтик. Составот што играл за Селтик бил главно составен од играчи што играле за [[ФК Хиберниан|Хиберниан]]. Првата опрема на Селтик се состоела од бела маица со зелени линии, црни шорцеви и темнозелени чорапи. Во [[1889]] година Селтик успеал да стигне до финалето на Шкотскиот куп, што било нивно прво учевство но загубил 2:1 во финалето. во [[1892]] година клубот повторно играл во финалето на Шкотскиот куп, но овојпат го освоил со победата од 5:2 над [[ФК Квинс Парк|Квинс Парк]]. Неколку месеци подоцна клубот се преместил на стадионот [[Селтик Парк]] и веќе следната сезона ја освоил [[Шкотска Премиер лига|Шкотската Премиер лига]] за првпат во својата историја. Во 1895 Селтик го поставил рекордот за најголема победа победувајќи го [[ФК Данди|Данди]] со 11:0.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.statto.com/football/stats/scotland/premier-league/records | title = Scottish Premier League : Records | publisher = Statto Organisation Limited | work = statto.com | date = | accessdate = 19 November 2011 | archive-date = 2011-11-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20111115175716/http://www.statto.com/football/stats/scotland/premier-league/records | url-status = dead }}</ref> Во [[1897]] година клубот станал акционерско друштво, а за менаџер на тимот бил поставен Вили Мејли. Помеѓу [[1905]] и [[1910]] година Селтик успеал да ја освои [[Шкотска Премиер лига|Шкотската Премиер лига]] 6 пати по ред, а при тоа во [[1907]] и во [[1908]] го освоил и [[Шкотскиот куп]] и станал првиот [[Шкотска|шкотски]] клуб кој успеал да ги освои двете натпреварувања во една сезона. За време на [[Прва светска војна|првата светска војна]] Селтик ја освоил [[Шкотска Премиер лига|Шкотската Премиер лига]] 4 пати по ред. Во [[1945]] тимот го преземал поранешниот играч и капитен Џими МекГрори. Под водство на МекГрори Селтик ги победил [[ФК Арсенал|Арсенал]], [[ФК Хиберниан|Хиберниан]] и [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]] на свечениот турнир кој бил одржан во [[Maj]] [[1953]] година по повод крунисувањето на кралицата [[Елизабета II]]. Во [[1965]] година на чело на менаџерската фукција дошол поранешниот капитен на тимот Џок Стеин. Со Џок Стеин Селтик ја освоил [[Шкотска Премиер лига|Шкотската Премиер лига]] 9 пати по ред од [[1966]] до [[1974]] година што претставувало светски рекорд кој не бил надминат сè до [[1997]] година. Најуспешна година за Селтик се смета [[1967]] кога Селтик освојува сè што може да се освои. Триумфирал во [[Лига на Шампиони|Лигата на Шампионите]] и во [[Шкотска Премиер лига|Шкотската Премиер лига]] а ги освоил и [[Шкотскиот куп]] и [[Шкотскиот Лига куп]] како и [[Глазгов]] купот. Во 1970 година Селтик повторно играл во финалето од [[Лига на Шампиони|Лигата на Шампионите]] но загубил од холандскиот клуб [[ФК Фејнорд]]. [[File:Neil lennon and excalibur.jpg|thumb|д|180п|Поранешниот капитен на клубот, Нил Ленон]] И покрај големите успеси што ги бележел Селтик, во осумдесеттите години на минатиот век Селтик западнал во финансиска криза. Клубот бил пред распаѓање, но тогаш [[Шкотска|шкотскиот]] стопанственик и иселеник Фергус МекКен ја преземал контролата на клубот и го спасил клубот од стечај. Според [[Шкотска|шкотските]] медиуми МекКен го преземал клубот само неколку минути пред да биде прогласен банкрот. По преземањето МекКен го претворил Селтик во јавно трговско друштво и го зголемил капацитетот на [[Селтик Парк]] во 60,832 седишта. Во [[јуни]] [[2000]] година на менаџерската функција на Селтик доаѓа [[Северна Ирска|северноирскиот]] стратег Мартин Онил.<ref>[http://www.guardian.co.uk/football/2000/jun/01/newsstory.sport9 O'Neill confirmed as Celtic manager] guardian.co.uk, 1 June 2000</ref> Под негово водство Селтик успеал да ја освои [[Шкотска Премиер лига|Шкотската Премиер лига]] 3 пати. Во [[јуни]] [[2003]] околу 80.000 навивачи на Селтик допатувале до [[Шпанија|шпанскиот]] град [[Севиља]] да го проследат финалето на [[Куп на УЕФА|Уефа купот]] помеѓу Селтик и [[Португалија|португалскиот]] [[ФК Порто|Порто]] каде што Селтик загубил 3:2 по продолженијата.<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/3043029.stm Porto end Celtic's Uefa dream] BBC Sport, 21 May 2003</ref> Однесувањето на навивачите на Селтик било крајно фер и коректно и ниеден навивач не бил приведен па затоа навивачите на Селтик биле наградени со престижното признание за Фер Плеј од страна на [[ФИФА]] и [[УЕФА]]. Во [[јуни]] [[2005]] на менаџерската позиција на местото на Мартил Онил бил доведен [[Шкотска|шкотскиот]] стратег Гордон Страхан, кој успеал да ја освои [[Шкотска Премиер лига|Шкотската Премиер лига]] уште во првата година од своето менаџирање. Страхан успеал да ја освои [[Шкотска Премиер лига|Шкотската Премиер лига]] 3 пати по ред и станал третиот менаџер во историјата на Селтик на кој му успеало тоа. Тој исто така успеа да го однесе Селтик во нокаут фазата од [[Лига на Шампиони|Лигата на Шампионите]] во сезоните 2006/07 и 2007/08. Откако не успеал да ја освои [[Шкотска Премиер лига|Шкотската Премиер лига]] во сезоната 2008/09 Страхан бил сменет и на негово место дошол Тони Маубреј, а во 2010 на негово место бил назначен сегашниот менаџер Нил Ленон.<ref>[http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=1496724.html Lennon the way forward for Celtic] UEFA.com, 9 June 2010</ref> ==Грб и клупски бои== Во првата сезона ( [[1888]] ) опремата на Селтик се состоела од бела маица со зелени линии, црни шорцеви и темнозелени чорапи. Следната сезона опремата се состоела од зелена маица со бели вертикални линии и оваа опрема останала сè до [[1903]] година. Од [[1903]] година па сè до денес опремата се состои од маица со бели и зелени линии поставени хоризонтално, бели шорцеви и бели чорапи.<ref>[http://www.historicalkits.co.uk/Scottish_Football_League/Celtic/Celtic.htm Celtic] Historical Football Kits</ref> {| class="wikitable right" |+Дизајнот на дресот низ историјата | {{Football kit | pattern_la = | pattern_b = _collargreen | pattern_ra = | pattern_so =_hoops_black | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = 000000 | socks = 006014 | title = 1888 }} | {{Football kit | pattern_la = _green_stripes | pattern_b = _greenstripes | pattern_ra = _green_stripes | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = 000000 | socks = 000000 | title = 1889–1903 }} | {{Football kit | pattern_la = _celtic0810h | pattern_b = _Temuco | pattern_ra = _celtic0810h | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = FFFFFF | socks = 000000 | title = 1903–1932 }} | {{Football kit | pattern_la = _celtic0810h | pattern_b = _Temuco | pattern_ra = _celtic0810h | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = FFFFFF | socks = 009F00 | title = 1932–1965 }} | {{Football kit | pattern_la = _celtic0810h | pattern_b = _Temuco | pattern_ra = _celtic0810h | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = FFFFFF | socks = FFFFFF | title = 1965 до денес }} |} ==Стадион== [[File:Celtic Park, 2007.jpg|мини|лево||182п|Селтик Парк]] Стадионот на Селтик се вика [[Селтик Парк]] и се наоѓа во Источниот дел на [[Глазгов]]. Капацитетот на стадионот изнесува 60,832 седишта и претставува најголем стадион во [[Шкотска]] a шести најголем во [[Обединето Кралство]]. Првиот стадион на Селтик се наоѓал во областа Паркхед во [[Глазгов]] во [[1888]] година. Во [[1892]] година клубот се преместил на друга локација поради зголемување на киријата. На новата локација бил изграден голем заоблен стадион со големи тераси. Рекордната посетеност на стадионот била поставена на [[1 јануари]] [[1938]] кога се одржало големото дерби на [[Глазгов]] помеѓу Селтик и [[Глазгов Ренџерс]] и изнесувала 83,500 гледачи. Откако на претседатеското место на Селтик седнал Фергус МекКен, тој направил план да ги демолира терасите од стадионот и стадионот да добие нов лик. Реконструкцијата на стадионот завршила во [[август]] [[1998]]. Освен за натпреварите на Селтик, [[Селтик Парк]] се користи и за интернационални натпревари како и за куп натпревари. Исто така стадионот се користи и за концерти, вклучувајќи ги концертите на [[U2]] и на [[The Who]].<ref>{{наведени вести|url=http://www.thefreelibrary.com/CAUGHT+LIVE%3B+WET+WET+WET,+CELTIC+PARK.-a060995705|title=Caught Live|work=Daily Record|publisher=Trinity Mirror|date=12 September 1997|accessdate=12 November 2011|first=Rick|last=Fulton}}</ref> ==Навивачи== [[File:Celtic FC fans Lisbon 67.jpg|Celtic FC fans Lisbon 67.jpg|thumb|240px|д|Навивачите на клубот, ја слават титулата во Европскиот куп 1966–67]] Според истражувањата во [[2003]] проценето е дека Селтик има околу 9 милиони навивачи ширум светот, вклучувајќе 1 милион во [[САД]] и [[Канада]]. Постојат околу 160 навивачки клубови на Селтик во повеќе од 20 држави ширум светот. Во [[2009]] маркетинг агенцијата Sports Revolution проценила дека во [[Јапонија]] постојат 7 милиони навивачи на Селтик, главно поради играчот на Селтик, [[Шунсуке Накамура]]. Во [[2003]] година, се проценува дека 80.000 навивачи на Селтик, повеќето од нив без билет за натпреварот, отпатуваа во [[Севиља]] во [[Шпанија]] за финалето на [[Куп на УЕФА|Уефа купот]], а навивачите за нивното фер навивање и однесување биле наградени од страна на [[ФИФА]] и [[УЕФА]]. Во сезоната 2010/11, Селтик имаа највисок просек на посетеност по натпревар во [[Шкотска Премиер лига|Шкотската Премиер лига]] од било кој друг [[Шкотска|шкотски]] клуб.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.scotprem.com/content/default.asp?page=home_statistics | title = 2010/11 Average Attandance | publisher = SPL Stats | date = | accessdate = 6 December 2011 | archive-date = 2011-06-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110612200756/http://www.scotprem.com/content/default.asp?page=home_Statistics | url-status = dead }}</ref> Тие исто така имаа 12-ти највисок просек на посетеност од сите фудбалски клубови во [[Европа]]. ==Медиуми== Во [[1965]] година Селтик започнал со издавање на ''The Celtic View'', најстарото списание во [[фудбал]]от.<ref>[http://www.celticfc.net/celticview.php Celtic View] Celtic FC</ref> Во [[2004]] година Селтик го промовирал својот дигитален канал Celtic TV, кој бил достапен во [[Обединетото Кралство]] преку дистрибутерот Setanta Sports на сателит. Поради пропаѓање на дистрибутерот Setanta Sports, каналот Celtic TV престанал да врши емитување.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.digitalspy.co.uk/broadcasting/news/a161859/celtic-tv-shut-down-confirmed.html |title=Celtic TV shut down confirmed |publisher=Hachette Filipacchi UK |work=Digital Spy |date=24 June 2009 |accessdate=2012-07-25 |archive-date=2011-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110524143337/http://www.digitalspy.co.uk/broadcasting/news/a161859/celtic-tv-shut-down-confirmed.html |url-status=dead }}</ref> Од [[2002]] година интернет каналот на Селтик, Channel67 емитувал програма на Селтик, како и програма во живо за претплатниците надвор од [[Обединетото Кралство]]. Во [[2011]] година Celtic TV бил повторно лансиран како онлајн сервис, и го заменил каналот Channel67.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.channel67.net/channel67/default.aspx |title=Channel 67 has become Celtic TV |publisher=Celtic FC |work=Channel 67 |accessdate=2012-07-25 |archive-date=2009-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090807110043/http://www.channel67.net/channel67/Default.aspx |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.celticfc.net/media_CelticTV |title=Shop :: Celtic TV |publisher= Celtic FC |work=celticfc.net }}</ref> ==Сопственост и финансии== Од своето основање во [[1888]] година, Селтик бил приватна фирма во сопственост на неколку семејства. На [[4 март]] [[1994]] година бинисменот и иселеник Фергус МекКен го купил Селтик за 9 милиони фунти спасувајќи го од стечај. Тој го претворил клубот во јавно трговско друштво и изградил нов стадион кој во тоа време беше најголем британски стадион. Ова овозможило Селтик да напредува како клуб бидејќи секоја сезона тимот заработувал околу 20 милиони фунти од продажба на билети. МекКен уште од самиот почеток изјавил дека ќе биде во Селтик само 5 години и во [[септември]] [[1999]] тој официјално објавил дека 50,3 проценти од акциите на клубот се на продажба. МекКен отсекогаш сакал сопственоста на Селтик да се шири што е можно пошироко па предност давал на постојните акционери. Тој го преземал тој чекор со цел да запре нов концорзиум да го преземе клубот. На [[15 август]] [[2011]] биле објавени финансиските резултати на Селтик, кои покажувале дека долгот на клубот бил намален од 5 милиони фунти на 500,000 фунти. ==Состав== ===Прв тим=== ''Од 24 јули 2017 година''<ref>{{Наведена мрежна страница|title=First team|url=http://www.celticfc.net/team|website=Celtic FC|accessdate=28 February 2017}}</ref> {{Fs start}} {{Fs player|no= 1|nat=SCO|pos=GK|name=[[Крег Гордон]]}} {{Fs player|no= 5|nat=CRO|pos=DF|name=[[Јозо Шимуновиќ]]}} {{Fs player|no= 6|nat=ISR|pos=MF|name=[[Нир Битон]]}} {{Fs player|no= 7|nat=TUR|pos=FW|name=[[Надир Чифтчи]]}} {{Fs player|no= 8|nat=SCO|pos=MF|name=[[Скот Браун (фудбалер роден во јуни 1985)|Скот Браун]]|other=[[капитен]]}} {{Fs player|no= 9|nat=SCO|pos=FW|name=[[Ли Грифитс]]}} {{Fs player|no=10|nat=FRA|pos=FW|name=[[Муса Дембеле (француски фудбалер)|Муса Дембеле]]}} {{Fs player|no=11|nat=ENG|pos=MF|name=[[Скот Синклер]]}} {{Fs player|no=12|nat=CRC|pos=DF|name=[[Кристиан Гамбоа]]}} {{Fs player|no=14|nat=SCO|pos=MF|name=[[Стјуарт Armstrong]]}} {{Fs player|no=15|nat=IRL|pos=MF|name=[[Џони Хејс]]}} {{Fs player|no=18|nat=AUS|pos=MF|name=[[Том Рогич]]}} {{fs mid}} {{Fs player|no=20|nat=BEL|pos=DF|name=[[Дедрик Бојата]]}} {{Fs player|no=21|nat=FRA|pos=MF|name=[[Оливије Нтшам]]}} {{Fs player|no=23|nat=SWE|pos=DF|name=[[Микаел Лустиг]]}} {{Fs player|no=24|nat=NED|pos=GK|name=[[Дорус де Вријс]]}} {{Fs player|no=26|nat=ZIM|pos=MF|name=[[Кундаи Бенју]]}} {{Fs player|no=28|nat=DNK|pos=DF|name=[[Ерик Свиатченко]]}} {{Fs player|no=35|nat=NOR|pos=DF|name=[[Кристофер Ајер]]}} {{Fs player|no=42|nat=SCO|pos=MF|name=[[Калум Мекгрегор]]}} {{Fs player|no=49|nat=SCO|pos=MF|name=[[Џејмс Форест (фудбалер)|Џејмс Форест]]}} {{Fs player|no=53|nat=SCO|pos=MF|name=[[Лијам Хендерсон]]}} {{Fs player|no=63|nat=SCO|pos=DF|name=[[Киран Тирни]]}} {{Fs player|no=88|nat=CIV|pos=MF|name=[[Ебуе Куаси]]}} {{Fs end}} ==Успеси== ===Национални успеси=== [[File:Celtic FC trophy case.JPG|мини|десно|Титулите на [[Селтик Парк]]]] * '''[[Шкотска Премиер лига|Шампион на Шкотска]] (55):''' 1893, 1894, 1896, 1898, 1905, 1906, 1907, 1908, 1909, 1910, 1914, 1915, 1916, 1917, 1919, 1922, 1926, 1936, 1938, 1954, 1966, 1967, 1968, 1969, 1970, 1971, 1972, 1973, 1974, 1977, 1979, 1981, 1982, 1986, 1988, 1998, 2001, 2002, 2004, 2006, 2007, 2008, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020, 2022, 2023, 2024, 2025 * '''Освојувач на [[Куп на Шкотска|Купот на Шкотска]] (39):''' 1892, 1899, 1900, 1904, 1907, 1908, 1911, 1912, 1914, 1923, 1925, 1927, 1931, 1933, 1937, 1951, 1954, 1965, 1967, 1969, 1971, 1972, 1974, 1975, 1977, 1980, 1985, 1988, 1989, 1995, 2001, 2004, 2005, 2007, 2011, 2013, 2017, 2018, 2019 * '''Освојувач на [[Шкотски Лига куп|Шкотскиот Лига куп]] (16):''' 1957, 1958, 1966, 1967, 1968, 1969, 1970, 1975, 1983, 1998, 2000, 2001, 2006, 2009, 2015, 2017 === Меѓународни успеси === * '''Освојувач на [[Лига на Шампиони|Лигата на Шампионите]] (1):''' 1966-67 * '''Финалист на [[Лига на Шампиони|Лигата на Шампионите]] (1):''' 1969-70 * '''Финалист на [[Куп на УЕФА|Уефа купот]] (1):''' 2002-03 * '''Финалист на [[Интерконтинентален куп|Интерконтиненталниот куп]] (1):''' 1967 == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == ;Официјални * [http://www.celticfc.net/ Официјално мрежно место ] * [http://www.facebook.com/CelticFC/ Селтик на ''Facebook''] {{Премиер лига на Шкотска}} [[Категорија:Европски шампиони|Селтик]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Шкотска|Селтик]] ld4s6ro5fykk0y0peiaja08tem6gxml 5606055 5606054 2026-08-07T14:15:48Z Makenzis 67668 /* Национални успеси */ 5606055 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club 2 | clubname = Селтик | color1 = #FFFFFF | color2 = #008000 | image = [[Податотека:Celtic Logo.png]] | current = | fullname = Фудбалски Клуб Селтик | nickname = The Bhoys, The Hoops | founded = 1888 | ground = [[Селтик Парк]]<br/>[[Глазгов]], [[Шкотска]] | capacity = 60,832 | chairman = Ијан Банкер | manager = [[Нил Ленон]] | league = [[Премиер лига на Шкотска|Шкотска Премиер лига]] | season = 2025–26 | position = 1. место | largestwin = | worstdefeat = | topscorer = | fansgroup = | honours = <!--Домашни бои--> | pattern_la1 = _celtic1920h | pattern_b1 = _celtic1920h | pattern_ra1 = _celtic1920h | pattern_sh1 = | pattern_so1 = _celtic1920h | leftarm1 = FFFFFF | body1 = 16973B | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = 16973B <!--Гостински бои--> | pattern_la2 = _celtic1920a | pattern_b2 = _celtic1920a | pattern_ra2 = _celtic1920a | pattern_sh2 = | pattern_so2 = _celtic1920a | leftarm2 = FFD000 | body2 = FFD000 | rightarm2 = FFD000 | shorts2 = 044028 | socks2 = FFD000 <!--Резервни бои--> | pattern_la3 = _celtic1920t | pattern_b3 = _celtic1920t | pattern_ra3 = _celtic1920t | pattern_sh3 = | pattern_so3 = _celtic1920t | leftarm3 = B6B6B6 | body3 = B6B6B6 | rightarm3 = B6B6B6 | shorts3 = B6B6B6 | socks3 = FF00C0 }} '''ФК Селтик''' ({{langx|en|Celtic F.C.}}) е професионален Шкотски [[фудбал]]ски клуб со седиште во [[Глазгов]] кој игра во Шкотската Премиер Лига. Клубот е основан во [[1887]] година а првиот свој натпревар го одиграл во [[1888]]. Шкотската Премиер Лига Селтик ја има освоено 48 пати, Шкотскиот Куп 37 пати, а Шкотскиот Лига Куп 16 пати. Натпреварите на домашен терен ги игра на својот стадион [[Селтик Парк]] чиј капацитет е 60,832 што го прави најголем стадион во [[Шкотска]]. Со Освојувањето на [[Лига на Шампиони|Лигата на Шампионите]] во [[1967]], Селтик станал првиот британски тим<ref>[http://www.bbc.co.uk/scotland/sportscotland/asportingnation/article/0045/print.shtml A Sporting Nation – Celtic win European Cup 1967] BBC Scotland</ref><ref>[http://sportsillustrated.cnn.com/soccer/news/2003/05/20/celtic_history/ Celtic immersed in history before UEFA Cup final] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120111162522/http://sportsillustrated.cnn.com/soccer/news/2003/05/20/celtic_history/ |date=2012-01-11 }} Sports Illustrated, 20 May 2003</ref>, и единствениот шкотски тим што ја освоил [[Лига на Шампиони|Лигата на Шампионите]]. Истата година Селтик ги освоил и Шкотската Премиер Лига, Шкотскиот Куп, Шкотскиот лига куп и Купот на градот [[Глазгов]]. Во [[1970]] година Селтик повторно играл во финалето од [[Лига на Шампиони|Лигата на Шампионите]] но загубил на продолженија 2:1 од холандскиот претставник [[ФК Фејенорд|Фејенорд]]. Во [[2003]] Селтик играл во финалето на [[Куп на УЕФА|Уефа купот]], каде загубил 3:2 од [[ФК Порто|Порто]].<ref>[http://www.fifa.com/newscentre/news/newsid=90249.html Celebrating Celtic pride in the heart of Andalusia] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131023065227/http://www.fifa.com/newscentre/news/newsid=90249.html |date=2013-10-23 }} FIFA.com, 15 December 2003</ref><ref name=EuropesBest>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/c/celtic/3189853.stm Celtic fans 'Europe's best'] BBC Sport, 28 August 2003</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/6627343.stm Finalists relishing Hampden visit] BBC Sport, 4 May 2007</ref> Најголем соперник на Селтик е неговиот градски сосед [[ФК Глазгов Ренџерс|Глазгов Ренџерс]] ==Историја== [[File:BrotherWalfrid(AndrewKerins).jpg|thumb|left|Основачот на клубот]] Фудбалскиот Клуб Селтик бил формално формиран во салата на црквата Св. Мери на [[6 ноември]] [[1887]] година. Клубот бил основан со цел да се намали сиромаштијата во источниот дел на [[Глазгов]] со собирање и донирање пари за сиромашните деца. Името Селтик, ги означува [[Ирска|ирските]] и [[Шкотска|шкотските]] корени на клубот и било усвоено уште на првиот состанок. За официјален прекар на тимот се смета The Bhoys што според прес службата на Селтик доаѓа од зборовите "the bold boys" што во превод значи "храбрите момци". Првиот официјален натпревар клубот од [[Глазгов]] го одиграл на [[28 мај]] [[1888]] година против својот најголем градски соперник [[ФК Глазгов Ренџерс|Глазгов Ренџерс]]. Тој натпревар бил опишан како пријателски напревар и Селтик победиле 5:2.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.celticfc.net/about_briefhistory | title = Brief History | publisher = Celtic FC | accessdate = 19 November 2011}}</ref> Нил МекКалум е играчот што го постигнал првиот гол за Селтик. Составот што играл за Селтик бил главно составен од играчи што играле за [[ФК Хиберниан|Хиберниан]]. Првата опрема на Селтик се состоела од бела маица со зелени линии, црни шорцеви и темнозелени чорапи. Во [[1889]] година Селтик успеал да стигне до финалето на Шкотскиот куп, што било нивно прво учевство но загубил 2:1 во финалето. во [[1892]] година клубот повторно играл во финалето на Шкотскиот куп, но овојпат го освоил со победата од 5:2 над [[ФК Квинс Парк|Квинс Парк]]. Неколку месеци подоцна клубот се преместил на стадионот [[Селтик Парк]] и веќе следната сезона ја освоил [[Шкотска Премиер лига|Шкотската Премиер лига]] за првпат во својата историја. Во 1895 Селтик го поставил рекордот за најголема победа победувајќи го [[ФК Данди|Данди]] со 11:0.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.statto.com/football/stats/scotland/premier-league/records | title = Scottish Premier League : Records | publisher = Statto Organisation Limited | work = statto.com | date = | accessdate = 19 November 2011 | archive-date = 2011-11-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20111115175716/http://www.statto.com/football/stats/scotland/premier-league/records | url-status = dead }}</ref> Во [[1897]] година клубот станал акционерско друштво, а за менаџер на тимот бил поставен Вили Мејли. Помеѓу [[1905]] и [[1910]] година Селтик успеал да ја освои [[Шкотска Премиер лига|Шкотската Премиер лига]] 6 пати по ред, а при тоа во [[1907]] и во [[1908]] го освоил и [[Шкотскиот куп]] и станал првиот [[Шкотска|шкотски]] клуб кој успеал да ги освои двете натпреварувања во една сезона. За време на [[Прва светска војна|првата светска војна]] Селтик ја освоил [[Шкотска Премиер лига|Шкотската Премиер лига]] 4 пати по ред. Во [[1945]] тимот го преземал поранешниот играч и капитен Џими МекГрори. Под водство на МекГрори Селтик ги победил [[ФК Арсенал|Арсенал]], [[ФК Хиберниан|Хиберниан]] и [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]] на свечениот турнир кој бил одржан во [[Maj]] [[1953]] година по повод крунисувањето на кралицата [[Елизабета II]]. Во [[1965]] година на чело на менаџерската фукција дошол поранешниот капитен на тимот Џок Стеин. Со Џок Стеин Селтик ја освоил [[Шкотска Премиер лига|Шкотската Премиер лига]] 9 пати по ред од [[1966]] до [[1974]] година што претставувало светски рекорд кој не бил надминат сè до [[1997]] година. Најуспешна година за Селтик се смета [[1967]] кога Селтик освојува сè што може да се освои. Триумфирал во [[Лига на Шампиони|Лигата на Шампионите]] и во [[Шкотска Премиер лига|Шкотската Премиер лига]] а ги освоил и [[Шкотскиот куп]] и [[Шкотскиот Лига куп]] како и [[Глазгов]] купот. Во 1970 година Селтик повторно играл во финалето од [[Лига на Шампиони|Лигата на Шампионите]] но загубил од холандскиот клуб [[ФК Фејнорд]]. [[File:Neil lennon and excalibur.jpg|thumb|д|180п|Поранешниот капитен на клубот, Нил Ленон]] И покрај големите успеси што ги бележел Селтик, во осумдесеттите години на минатиот век Селтик западнал во финансиска криза. Клубот бил пред распаѓање, но тогаш [[Шкотска|шкотскиот]] стопанственик и иселеник Фергус МекКен ја преземал контролата на клубот и го спасил клубот од стечај. Според [[Шкотска|шкотските]] медиуми МекКен го преземал клубот само неколку минути пред да биде прогласен банкрот. По преземањето МекКен го претворил Селтик во јавно трговско друштво и го зголемил капацитетот на [[Селтик Парк]] во 60,832 седишта. Во [[јуни]] [[2000]] година на менаџерската функција на Селтик доаѓа [[Северна Ирска|северноирскиот]] стратег Мартин Онил.<ref>[http://www.guardian.co.uk/football/2000/jun/01/newsstory.sport9 O'Neill confirmed as Celtic manager] guardian.co.uk, 1 June 2000</ref> Под негово водство Селтик успеал да ја освои [[Шкотска Премиер лига|Шкотската Премиер лига]] 3 пати. Во [[јуни]] [[2003]] околу 80.000 навивачи на Селтик допатувале до [[Шпанија|шпанскиот]] град [[Севиља]] да го проследат финалето на [[Куп на УЕФА|Уефа купот]] помеѓу Селтик и [[Португалија|португалскиот]] [[ФК Порто|Порто]] каде што Селтик загубил 3:2 по продолженијата.<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/3043029.stm Porto end Celtic's Uefa dream] BBC Sport, 21 May 2003</ref> Однесувањето на навивачите на Селтик било крајно фер и коректно и ниеден навивач не бил приведен па затоа навивачите на Селтик биле наградени со престижното признание за Фер Плеј од страна на [[ФИФА]] и [[УЕФА]]. Во [[јуни]] [[2005]] на менаџерската позиција на местото на Мартил Онил бил доведен [[Шкотска|шкотскиот]] стратег Гордон Страхан, кој успеал да ја освои [[Шкотска Премиер лига|Шкотската Премиер лига]] уште во првата година од своето менаџирање. Страхан успеал да ја освои [[Шкотска Премиер лига|Шкотската Премиер лига]] 3 пати по ред и станал третиот менаџер во историјата на Селтик на кој му успеало тоа. Тој исто така успеа да го однесе Селтик во нокаут фазата од [[Лига на Шампиони|Лигата на Шампионите]] во сезоните 2006/07 и 2007/08. Откако не успеал да ја освои [[Шкотска Премиер лига|Шкотската Премиер лига]] во сезоната 2008/09 Страхан бил сменет и на негово место дошол Тони Маубреј, а во 2010 на негово место бил назначен сегашниот менаџер Нил Ленон.<ref>[http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=1496724.html Lennon the way forward for Celtic] UEFA.com, 9 June 2010</ref> ==Грб и клупски бои== Во првата сезона ( [[1888]] ) опремата на Селтик се состоела од бела маица со зелени линии, црни шорцеви и темнозелени чорапи. Следната сезона опремата се состоела од зелена маица со бели вертикални линии и оваа опрема останала сè до [[1903]] година. Од [[1903]] година па сè до денес опремата се состои од маица со бели и зелени линии поставени хоризонтално, бели шорцеви и бели чорапи.<ref>[http://www.historicalkits.co.uk/Scottish_Football_League/Celtic/Celtic.htm Celtic] Historical Football Kits</ref> {| class="wikitable right" |+Дизајнот на дресот низ историјата | {{Football kit | pattern_la = | pattern_b = _collargreen | pattern_ra = | pattern_so =_hoops_black | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = 000000 | socks = 006014 | title = 1888 }} | {{Football kit | pattern_la = _green_stripes | pattern_b = _greenstripes | pattern_ra = _green_stripes | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = 000000 | socks = 000000 | title = 1889–1903 }} | {{Football kit | pattern_la = _celtic0810h | pattern_b = _Temuco | pattern_ra = _celtic0810h | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = FFFFFF | socks = 000000 | title = 1903–1932 }} | {{Football kit | pattern_la = _celtic0810h | pattern_b = _Temuco | pattern_ra = _celtic0810h | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = FFFFFF | socks = 009F00 | title = 1932–1965 }} | {{Football kit | pattern_la = _celtic0810h | pattern_b = _Temuco | pattern_ra = _celtic0810h | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = FFFFFF | socks = FFFFFF | title = 1965 до денес }} |} ==Стадион== [[File:Celtic Park, 2007.jpg|мини|лево||182п|Селтик Парк]] Стадионот на Селтик се вика [[Селтик Парк]] и се наоѓа во Источниот дел на [[Глазгов]]. Капацитетот на стадионот изнесува 60,832 седишта и претставува најголем стадион во [[Шкотска]] a шести најголем во [[Обединето Кралство]]. Првиот стадион на Селтик се наоѓал во областа Паркхед во [[Глазгов]] во [[1888]] година. Во [[1892]] година клубот се преместил на друга локација поради зголемување на киријата. На новата локација бил изграден голем заоблен стадион со големи тераси. Рекордната посетеност на стадионот била поставена на [[1 јануари]] [[1938]] кога се одржало големото дерби на [[Глазгов]] помеѓу Селтик и [[Глазгов Ренџерс]] и изнесувала 83,500 гледачи. Откако на претседатеското место на Селтик седнал Фергус МекКен, тој направил план да ги демолира терасите од стадионот и стадионот да добие нов лик. Реконструкцијата на стадионот завршила во [[август]] [[1998]]. Освен за натпреварите на Селтик, [[Селтик Парк]] се користи и за интернационални натпревари како и за куп натпревари. Исто така стадионот се користи и за концерти, вклучувајќи ги концертите на [[U2]] и на [[The Who]].<ref>{{наведени вести|url=http://www.thefreelibrary.com/CAUGHT+LIVE%3B+WET+WET+WET,+CELTIC+PARK.-a060995705|title=Caught Live|work=Daily Record|publisher=Trinity Mirror|date=12 September 1997|accessdate=12 November 2011|first=Rick|last=Fulton}}</ref> ==Навивачи== [[File:Celtic FC fans Lisbon 67.jpg|Celtic FC fans Lisbon 67.jpg|thumb|240px|д|Навивачите на клубот, ја слават титулата во Европскиот куп 1966–67]] Според истражувањата во [[2003]] проценето е дека Селтик има околу 9 милиони навивачи ширум светот, вклучувајќе 1 милион во [[САД]] и [[Канада]]. Постојат околу 160 навивачки клубови на Селтик во повеќе од 20 држави ширум светот. Во [[2009]] маркетинг агенцијата Sports Revolution проценила дека во [[Јапонија]] постојат 7 милиони навивачи на Селтик, главно поради играчот на Селтик, [[Шунсуке Накамура]]. Во [[2003]] година, се проценува дека 80.000 навивачи на Селтик, повеќето од нив без билет за натпреварот, отпатуваа во [[Севиља]] во [[Шпанија]] за финалето на [[Куп на УЕФА|Уефа купот]], а навивачите за нивното фер навивање и однесување биле наградени од страна на [[ФИФА]] и [[УЕФА]]. Во сезоната 2010/11, Селтик имаа највисок просек на посетеност по натпревар во [[Шкотска Премиер лига|Шкотската Премиер лига]] од било кој друг [[Шкотска|шкотски]] клуб.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.scotprem.com/content/default.asp?page=home_statistics | title = 2010/11 Average Attandance | publisher = SPL Stats | date = | accessdate = 6 December 2011 | archive-date = 2011-06-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110612200756/http://www.scotprem.com/content/default.asp?page=home_Statistics | url-status = dead }}</ref> Тие исто така имаа 12-ти највисок просек на посетеност од сите фудбалски клубови во [[Европа]]. ==Медиуми== Во [[1965]] година Селтик започнал со издавање на ''The Celtic View'', најстарото списание во [[фудбал]]от.<ref>[http://www.celticfc.net/celticview.php Celtic View] Celtic FC</ref> Во [[2004]] година Селтик го промовирал својот дигитален канал Celtic TV, кој бил достапен во [[Обединетото Кралство]] преку дистрибутерот Setanta Sports на сателит. Поради пропаѓање на дистрибутерот Setanta Sports, каналот Celtic TV престанал да врши емитување.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.digitalspy.co.uk/broadcasting/news/a161859/celtic-tv-shut-down-confirmed.html |title=Celtic TV shut down confirmed |publisher=Hachette Filipacchi UK |work=Digital Spy |date=24 June 2009 |accessdate=2012-07-25 |archive-date=2011-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110524143337/http://www.digitalspy.co.uk/broadcasting/news/a161859/celtic-tv-shut-down-confirmed.html |url-status=dead }}</ref> Од [[2002]] година интернет каналот на Селтик, Channel67 емитувал програма на Селтик, како и програма во живо за претплатниците надвор од [[Обединетото Кралство]]. Во [[2011]] година Celtic TV бил повторно лансиран како онлајн сервис, и го заменил каналот Channel67.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.channel67.net/channel67/default.aspx |title=Channel 67 has become Celtic TV |publisher=Celtic FC |work=Channel 67 |accessdate=2012-07-25 |archive-date=2009-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090807110043/http://www.channel67.net/channel67/Default.aspx |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.celticfc.net/media_CelticTV |title=Shop :: Celtic TV |publisher= Celtic FC |work=celticfc.net }}</ref> ==Сопственост и финансии== Од своето основање во [[1888]] година, Селтик бил приватна фирма во сопственост на неколку семејства. На [[4 март]] [[1994]] година бинисменот и иселеник Фергус МекКен го купил Селтик за 9 милиони фунти спасувајќи го од стечај. Тој го претворил клубот во јавно трговско друштво и изградил нов стадион кој во тоа време беше најголем британски стадион. Ова овозможило Селтик да напредува како клуб бидејќи секоја сезона тимот заработувал околу 20 милиони фунти од продажба на билети. МекКен уште од самиот почеток изјавил дека ќе биде во Селтик само 5 години и во [[септември]] [[1999]] тој официјално објавил дека 50,3 проценти од акциите на клубот се на продажба. МекКен отсекогаш сакал сопственоста на Селтик да се шири што е можно пошироко па предност давал на постојните акционери. Тој го преземал тој чекор со цел да запре нов концорзиум да го преземе клубот. На [[15 август]] [[2011]] биле објавени финансиските резултати на Селтик, кои покажувале дека долгот на клубот бил намален од 5 милиони фунти на 500,000 фунти. ==Состав== ===Прв тим=== ''Од 24 јули 2017 година''<ref>{{Наведена мрежна страница|title=First team|url=http://www.celticfc.net/team|website=Celtic FC|accessdate=28 February 2017}}</ref> {{Fs start}} {{Fs player|no= 1|nat=SCO|pos=GK|name=[[Крег Гордон]]}} {{Fs player|no= 5|nat=CRO|pos=DF|name=[[Јозо Шимуновиќ]]}} {{Fs player|no= 6|nat=ISR|pos=MF|name=[[Нир Битон]]}} {{Fs player|no= 7|nat=TUR|pos=FW|name=[[Надир Чифтчи]]}} {{Fs player|no= 8|nat=SCO|pos=MF|name=[[Скот Браун (фудбалер роден во јуни 1985)|Скот Браун]]|other=[[капитен]]}} {{Fs player|no= 9|nat=SCO|pos=FW|name=[[Ли Грифитс]]}} {{Fs player|no=10|nat=FRA|pos=FW|name=[[Муса Дембеле (француски фудбалер)|Муса Дембеле]]}} {{Fs player|no=11|nat=ENG|pos=MF|name=[[Скот Синклер]]}} {{Fs player|no=12|nat=CRC|pos=DF|name=[[Кристиан Гамбоа]]}} {{Fs player|no=14|nat=SCO|pos=MF|name=[[Стјуарт Armstrong]]}} {{Fs player|no=15|nat=IRL|pos=MF|name=[[Џони Хејс]]}} {{Fs player|no=18|nat=AUS|pos=MF|name=[[Том Рогич]]}} {{fs mid}} {{Fs player|no=20|nat=BEL|pos=DF|name=[[Дедрик Бојата]]}} {{Fs player|no=21|nat=FRA|pos=MF|name=[[Оливије Нтшам]]}} {{Fs player|no=23|nat=SWE|pos=DF|name=[[Микаел Лустиг]]}} {{Fs player|no=24|nat=NED|pos=GK|name=[[Дорус де Вријс]]}} {{Fs player|no=26|nat=ZIM|pos=MF|name=[[Кундаи Бенју]]}} {{Fs player|no=28|nat=DNK|pos=DF|name=[[Ерик Свиатченко]]}} {{Fs player|no=35|nat=NOR|pos=DF|name=[[Кристофер Ајер]]}} {{Fs player|no=42|nat=SCO|pos=MF|name=[[Калум Мекгрегор]]}} {{Fs player|no=49|nat=SCO|pos=MF|name=[[Џејмс Форест (фудбалер)|Џејмс Форест]]}} {{Fs player|no=53|nat=SCO|pos=MF|name=[[Лијам Хендерсон]]}} {{Fs player|no=63|nat=SCO|pos=DF|name=[[Киран Тирни]]}} {{Fs player|no=88|nat=CIV|pos=MF|name=[[Ебуе Куаси]]}} {{Fs end}} ==Успеси== ===Национални успеси=== [[File:Celtic FC trophy case.JPG|мини|десно|Титулите на [[Селтик Парк]]]] * '''[[Шкотска Премиер лига|Шампион на Шкотска]] (56):''' 1893, 1894, 1896, 1898, 1905, 1906, 1907, 1908, 1909, 1910, 1914, 1915, 1916, 1917, 1919, 1922, 1926, 1936, 1938, 1954, 1966, 1967, 1968, 1969, 1970, 1971, 1972, 1973, 1974, 1977, 1979, 1981, 1982, 1986, 1988, 1998, 2001, 2002, 2004, 2006, 2007, 2008, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020, 2022, 2023, 2024, 2025, 2026 * '''Освојувач на [[Куп на Шкотска|Купот на Шкотска]] (39):''' 1892, 1899, 1900, 1904, 1907, 1908, 1911, 1912, 1914, 1923, 1925, 1927, 1931, 1933, 1937, 1951, 1954, 1965, 1967, 1969, 1971, 1972, 1974, 1975, 1977, 1980, 1985, 1988, 1989, 1995, 2001, 2004, 2005, 2007, 2011, 2013, 2017, 2018, 2019 * '''Освојувач на [[Шкотски Лига куп|Шкотскиот Лига куп]] (16):''' 1957, 1958, 1966, 1967, 1968, 1969, 1970, 1975, 1983, 1998, 2000, 2001, 2006, 2009, 2015, 2017 === Меѓународни успеси === * '''Освојувач на [[Лига на Шампиони|Лигата на Шампионите]] (1):''' 1966-67 * '''Финалист на [[Лига на Шампиони|Лигата на Шампионите]] (1):''' 1969-70 * '''Финалист на [[Куп на УЕФА|Уефа купот]] (1):''' 2002-03 * '''Финалист на [[Интерконтинентален куп|Интерконтиненталниот куп]] (1):''' 1967 == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == ;Официјални * [http://www.celticfc.net/ Официјално мрежно место ] * [http://www.facebook.com/CelticFC/ Селтик на ''Facebook''] {{Премиер лига на Шкотска}} [[Категорија:Европски шампиони|Селтик]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Шкотска|Селтик]] p7nkhrwfy4bozusylwdk23ykyv4s035 0 971192 5605914 5604182 2026-08-07T12:21:18Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Историја на македонскиот народ]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5605914 wikitext text/x-wiki '''Резолуцијата на Коминтерната од 1934 година за македонското прашање''' е службен политички документ, со кој за првпат во историјата влијателната меѓународна организација признала постоењето на <ref group="белешка" name="vg_0"/><ref group="белешка" name="vg_1"/><ref group="белешка" name="vg_2"/><ref group="белешка" name="vg_8"/> [[Македонци|македонска]] [[нација]], македонска национална свест и [[македонски јазик]] <ref>[[За македонцките работи]]</ref><ref>Duncan Perry, "The Republic of Macedonia: finding its way" in Karen Dawisha and Bruce Parrot (eds.), Politics, power and the struggle for Democracy in South-Eastern Europe, Cambridge University Press, 1997, pp. 228-229.</ref>. == Предуслови == Во јули [[1923]] година, [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]] ги испратила [[Михаил Монев]] и [[Димитар Влахов]] во [[Москва]] на преговори со [[СССР]] и Коминтерната за поддршка на револуционерното движење во Македонија. Како резултат на овие прегови на 9 април 1924 во [[Виена]] претставниците на ВМРО, Петар Чаулев и Димитар Влахов, Соломон Голдштајн (Черски) претставник на СССР и Коминтерната, Никола Харлаков претставник на БКП и Филип Атанасов претставник на [[Македонска федеративна организација|Македонската федеративна организација]], потпишале декларација за соработка. На 29 април 1924 година тројцата претставници на ЦК на ВМРО ја потпишале ''Декларација за обединувањето на македонското ослободително движење'' и присоединување на ВМРО кон балканксиот револуционерен фронт. На 30 април ЦК на ВМРО и ЦК на МФО го потпишале и ''Протокол за обединување на македонското револуционерно движење''. Документите не требало да бидат објавени. Поради тоа ЦК на ВМРО решил преку манифест да објави за помирувањето во македонското револуционерно движење и принципите врз кое тоа е заосновано. Додека сè уште се разгледувал конечниот текст на манифестот, Александров заминувал за Лондон, а во негово отсуство го заменувал со право на советодавен глас [[Димитар Влахов]]. На 6 мај 1924 година во Виена бил потпишан [[Мајски манифест|мајскиот манифест]] на ВМРО од [[Александар Протогеров]] и [[Петар Чаулев]], кои биле овластени да ги водат преговорите и да ја претставуваат организацијата. По неговото потпишување било одлучено тој да биде објавен. Меѓутоа повлекувањето на [[Тодор Александров]] и [[Убиство на Тодор Александров|неговото убиство]] го спречиле изградувањето на единствениот македонски фронт. Меѓутоа набргу била формирана [[ВМРО (Обединета)]]. Таа била формирана врз основа на принципите на [[Мајски манифест|Мајскиот манифест]] на ВМРО, под влијание на Балканската комунистичка федерација и со поддршка на [[Коминтерна]]та и македонските комунисти. Нејзе и се приклучиле членовите на [[Илинденската организација]], на бившата [[Серска група]] , на бившиот [[Емигрантски комунистички сојуз]], бившата [[Македонска федеративна организација]] и други групи. Незадоволни од прокомунистичката ориентација на раководството, една т.н национално - револуционерна група на членови: [[Михаил Герџиков]], [[Георги Занков]], [[Павел Шатев]] и др., безуспешно се обиделе да се издвојат во одделна организација (Цариград, 1929). Постигнатото помирување со тие незадоволници останало само привидно. Согласно своите интереси, Коминтерната продолжила да бара начини за придобивање на [[Македонците]] како сојузник <ref>Предавствата и атентатите во македонската историја, Виолета Аковска и Никола Жежов, Скопје, 2004 год</ref>. Во 20-тите години на 20 век, македонските дејци имале јасна цел и програма, [[Павел Шатев]] јасно истакнал: {{Цитатник|''Да се создаде едно самостојно политичко постоење како единствен македонски народ, слободно да се развива во културно-просветна смисла, да соработува во политички и економски однос со сите други народи во балканските држави, беше заветуван сон, фантазија за секој Македонец. И сега, смело можеме да изјавиме, сметајќи дека го изразуваме мислењето скоро на сите Македонци, дека нема поголемо морално задоволство за Македонците од тоа, македонскиот народ да биде во неразделни културни, политички и еконеомски врски со народите на балканските држави, но истовремено е јасно и за последниот Македонец, за да може македонското население правилно да се развива културно, политички и социјално, потребно е Македонија да се одвои во оделна политичка единица, во оделна држава... '''Идеалот на Македонецот е создавање на една Татковина, оделна македонска држава, со македонска нација, со своја историја и со свој самостоен политички и културен живот...''' '' <ref>Иван Катарџиев, Македонската национално политичка мисла меѓу двете војни, Култура, 1991</ref>}} Во јуни 1931 година техничкиот секретар на Коминтерната а [[Ото Куусинен]] во својот извештај за националното прашање пред Извршниот комитет ја наведува како главна слабост на секциите на Коминтерната, недостаток на оценка на националното прашање. Како жив пример на таква грешка Куусинен ја истакнува замената на слоганот за: "''правото на самоопределување на народите до одвојување''" со чисто пропагандисткиот слоган за [[Балканска федерација]] на работничко-селските републики итн.<ref>Куусинен, Ото, Слабиот дел од фронтот на Коминтерната. - Комунистичко знаме, VIII. 1931, № 9, с 19.</ref> Куусинен ги повикува соодветните Комунистички партии да разговараат повторно за националното прашање со цел "'' изработката на нова национална програма''" за секоја од партиите. Во меѓувреме, до балканските комунистички партии пристигнува директива за постепено напуштање на слоганот за [[Балканска федерација]]. На преден план се истакнува: :''"'' правото на народите на самоопределување до отцепување''".'' Со оваа директива, на [[Македонците]] им се признава правото за самоопределување што било искористено од страна на членовите на [[ВМРО (Обединета)]], да го постават прашањето за признавање на македонска нација. Учесникот во овие настани [[Михаил Сматракалев]] дели во 1947 година истакнува: {{Цитатник| ''"... Оваа идеја за македонската нација, денес е вметната веќе научно, јасно и категорично, но не датира од 1941 година. Ова прашање не го поставија македонските партизани, Титовите партизани. Ова прашање го постави уште ВМРО (Обединета), во 1932 година. Вистина е дека кога се постави ова прашање ние кои го поддржувааме постоењето на македонската нација, бевме нарекувани "предавници", дури некои не нарекуваа "секташи" и т. н., меѓутоа, сепак, оваа идеја го најде својат пат, бидејќи е историски точна идеја, бидејќи со неа е вистината. И на крајот оваа идеја ја уништи со десетици години акумулирањето на великобугарско чувство... "''<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.narodnavolja.com/articles2009/02/txt19.asp |title=Потеклото на македонската нација - Стенограма од седница на Македонскиот научен институт во Софија во 1947 година. |accessdate=2012-03-16 |archive-date=2010-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100109191035/http://www.narodnavolja.com/articles2009/02/txt19.asp |url-status=dead }}</ref>}} == Прием == Со овие мотиви на крајот на 1933 година Балканскиот секретаријат на Коминтерната решава да постави за разгледување на еден од состаноците [[македонското прашање]]. По спомени на присутниот на седницата [[Димитар Влахов]] - член на [[КПБ]] и ВМРО (об.), таму е решено да се довери подготовката на резолуција за прашањето на двајца Полјаци кои немале поим од оваа проблематика.<ref>Мемоари на Димитар Влахов. Скопје, 1970, стр 356.</ref> Со помош на Д. Влахов резолуцијата сепак била изготвена од 20 декември 1933 година до 7 јануари 1934 година и била одобрена од Политичкиот секретаријат на Коминтерната на 11 јануари 1934 година. Самата резолуција е усвоена од Извршниот комитет на Коминтерната во февруари 1934 година. Од Коминтерната одлуката за македонска нација се пренесува на [[ВМРО (Обединета)]] и во април 1934 година весник "[[Македонско дело]]" го објавило текстот на резолуцијата.<ref>Македонско дело, бр. 185, IV. 1934.</ref> Во документот меѓу другото се вели: {{Цитатник | ''"... Буржоазијата на доминантните нации во трите империалистически земји, меѓу кои е поделена Македонија, се обидува да прикрие националното угнетување, ги негира националните одлики на македонскиот народ и постоењето на македонска нација. Грчките шовинисти тврдат дека Македонците се словенизирани Грци, великосрпските шовинисти прогласуваат тоа население за едно од "племињата" на југословенската нација и го подложуваат на насилно посрбуване, а бугарските шовинисти, експлоатираат родството на македонскиот јазик со бугарскиот и велат дека Македонците се Бугари, и на тој начин сакаат да го оправдаат освојувањето на Петричко и анексионистичната политика во однос на цела Македонија...'' "''}} Македонските дејци, користејќи го правото на народите за самоопределување, започнуваат во весниците и литературата да го користат [[македонскиот јазик]] <ref group="белешка" name="vg_12"/> кој сè уште не бил кодифициран. Така [[Васил Ивановски]] ја напишал статијата [[Зошто ние Македонците сме посебна нација]] издадена во декември 1934. Во 1935 година ВМРО (об.) ги поставила темелите на весник “[[Македонски вести]]”, редактиран от [[Ангел Динев]] во Софиja. Во него се истакнува: "''Долу фалшивиот лозунг Македонски Бугари! Да живее нашата етнографскa идеja!"'' По забраната на ВМРО (об.) на иницијатива на Задграничното биро на [[КПБ]] во 1938 година бил формиран [[Македонски литературен кружок|Македонскиот литературен кружок]] при редакцијата на весник [[Македонски вести|"Македонски вести"]].<ref>[http://www.promacedonia.org/mpr/mp_glachin.html Доц. д-р Петар Галчин. Македонски литературен кружок (1938 - 1941), в-к Македонски преглед. (Бугарски)]</ref> == Резолуцијата и големобугарзимот== ''Резолуција на Коминтерната од 1934 година'' зазема едно од главните места во иделогјата на [[Иван Михајлов]], неговите приврзаници и другите големобугарски кругови по [[Втората светска војна]]. По војната главна преокупација на Михајлов е целосно негирање на Македонската нација, меѓу другото тој истакнува: ''Маневрирање со "македонската нација", токму затоа е измислена од Белград, за да може преку оваа измама Македонија да остане во Југославија (Вардарска Македонија). А потоа преку оваа лага да може да ја грабне Пиринска и јужна Македонија.'' <ref>[http://www.promacedonia.org/im_as/index.html Иван Михаjлов ЗА НЕКОИ НАШИ ПРАШАЊА]</ref>. Резолуцијата се користи како аргумент дека Македонската нација е вештачки создадена од страна на Коминтерната и Сталин <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.celokupnabulgaria.eu/?p=1066 |title=КОМИНТЕРНЪТ ИЗКУСТВЕНО СЪЗДАВА Т.НАР. „МАКЕДОНСКА НАЦИЯ” |accessdate=2012-03-16 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304224629/http://www.celokupnabulgaria.eu/?p=1066 }}</ref><ref>[http://www.promacedonia.org/im_statii/im_s2.html СТАЛИН И МАКЕДОНСКИЯТ ВЪПРОС]</ref>. Истата дијалектика се користи од приврзаниците на [[ВМРО-БНД]] и [[Здружение „Радко“|Здружението „Радко“]] <ref>[http://www.radkomk.com/PismoCeckaCacheva.pdf До председателя на Народното събрание г-жа ЦЕЦКА ЦАЧЕВ]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. ==Извори== <references /> == Белешки == {{Reflist|group="белешка"|refs= <ref name="vg_8">Уште во [[1926]] година [[Павел Шатев]] истакнал: '''Да се создаде едно самостојно политичко постоење како единствен македонски народ, слободно да се развива во културно-просветна смисла, да соработува во политички и економски однос со сите други народи во балканските држави, беше заветуван сон, фантазија за секој Македонец. И сега, смело можеме да изјавиме, сметајќи дека го изразуваме мислењето скоро на сите Македонци, дека нема поголемо морално задоволство за Македонците од тоа, македонскиот народ да биде во неразделни културни, политички и еконеомски врски со народите на балканските држави, но истовремено е јасно и за последниот Македонец, за да можемакеоднското население правилно да се развива културно, политички и социјално, потребно е Македонија да се одвои во оделна политичка единица, во оделна држава... Идеалот на Македонецот е создавање на една Татковина, оделна македонска држава, со македонска нација, со своја историја и со свој самостоен политички и културен живот...''' види: Иван Катарџиев, Македонската национално политичка мисла меѓу двете војни, Култура, 1991</ref> <ref name="vg_1">'''[[Македонија (1888-1912)|Весникот Македонија]] во својот број напишал: ние Македонците ... не смееме да си ја заборавиме татковината и должнисме да работиме за подобрување на нејзината положба, бидејќи како народ ќе бидеме одговорни пред нашето поколение... задача на весникот Македонија е да се бори за духовно и културно издигање на Македонците''' види: Документи за борба на македонскиот народ, т.1</ref> <ref name="vg_2">Раководителите на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]] јасно ги оделуваат интересите на македонскиот од бугарскиот народ: '''Вековните борби на македонското население против господството над неговата територија од страна на едно племе и тиранијата спроведувана спрема другите племиња што ја населуваат Македанија; отпорот што го покажа тоа спрема денационализаторската политика на државите што ја владееле Македонија или граничиле со неа; учеството на македонското население во сите востанија и револуционерни движења; содејството што беспрекидно, во сите војни на Балканите, им го даваше на земјите што се јавуваа да се борат во имета на ослобадувањето и самоопределувањето на балканските народи, - е најочигледниот доказ за правата и свеста на македонскиот народ да биде една самостојна политичка единица на Балканите... (Бугарската влада б.н) За таа цел таа ги жртвува како интересите на македонскиот така и интересите на бугарскиот народ.''' види: [[Мајски манифест]]</ref> <ref name="vg_0">Во 1891 година [[Теодосиј Гологанов]] истакнал: '''Ние Македонците немаме толку мака од Турците да ни е жив падишахот, колку од Грците, Бугарите и Србите, кои како орли на мрша се впуштија на оваа наша многустрадална земја и сакаат да ја расчеречат... Нашата Егзархија со својата црковна и просветна дејност тука во Македонија ја врши всушност најмизерната задача, му го одзема името на еден народ и го заменува со друго, му го одзема мајчиниот јазик и го заменува со туѓ, му ги одзема сите национални белези и ги заменува со туѓи... Турците земаат имоти и животи на рајата, но не посегнуваат по неговиот дух. Тие го уништуваат телото, но духот го почитуваат. А, нашата света Егзархија го убива ова другото, постојаното... Ние духовниците, по потекло Македонци, треба да се здружиме и да го покренеме нашиот народ да се разбуди, да ги отфрли туѓинските управи, да ги отфрли Патријашијата и Егзархијата, и да се обедини духовно во лоното на Охридската Црква, нивната вистинска мајка црква. Не е ли крајно време да се запре националното делење на ист народ само поради тоа што едниот ја признава Патријашијата, другиот Егзархијата, а третиот му се клања на Мухамед''' види: Љ. Лапе, Одбрани текстови... втор дел, 292 - 293.</ref> <ref name="vg_12">Македонците својот јазик во литературата го користеле уште пред Резолуцијата на Коминтерната, самата резолуција бил дополнителен импулс. [[Ѓорѓија Пулевски]] ја објавил првата одделна стихозбирка на македонски јазик во македонската литературна историја [[Македонска песнарка]]. [[Војдан Поп Георгиев- Чернодрински]] својата [[Македонска крвава свадба]] ја напишал на македонски јазик, [[Крсте Петков Мисирков]] во [[За македонцките работи]] истакнува: '''iедно iет така, то и нашиiот праопис и праецот на нашиiот литературен iазик ќе требит да бидат во полна зависност од та тенденциiа, коiа ќе не раководит нас при нашето национално возродуаiн'е. Каква можит да бидит таiа тенденциiа се видит от таiа книга. Но iас ќе си дозвол'ам да повторам. Она iет: прво, Македониiа да се неутралисат за Бугариiа и Србиiа и да се оддалечит iеднакво од двете држаи и друго, она требит да се обiединит на iазична осноа. Тиiе принципи ќе ракоодат изработуаiн'ето на литературниiот наш iазик; они ќе ракоодат и праописот. На тиiе два принципа одгоарат: 1, Прилепцко-Битол'цкото наречиiе за литературен iазик, као iеднакво далеко и от србцкиiот и бугарцкиiот iазици, и централно во Македониiа. 2, фонетичниiот праопис со употребените во таiа книга писмени знакои и со мали отстапки на етимологиiата и 3, речничниiот материiал да iет собраiн'е от сите македонцки наречиiа.'''</ref> }} == Надворешни врски == * [http://www.macedonians.tv/showthread.php?t=4114 „Коминтерната и македонското национално прашање - 1931-1941 година“ - Даниела Блажевска.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110430232056/http://www.macedonians.tv/showthread.php?t=4114 |date=2011-04-30 }} * [http://www.kroraina.com/knigi/kp_ju/kp_ju_2_3.html Југословенската комунистичка партија и Македонското прашање, 1919-1945, К Палешутски.(Бугарски)] *[http://www.makedonika.org/whatsnew/1.pdf The Resolution of the Comintern on the Macedonian Nation and the Macedonian Language (1934) (Англиски) ] *[http://macedonian.atspace.com/doc/rezol_komint.htm The situation in Macedonia and the tasks of IMRO (United) "Makedonsko Delo", April 1934. (Англиски)] [[Категорија:Македонско прашање]] [[Категорија:Комунистички партии]] [[Категорија:Македонски национализам]] [[Категорија:1934]] [[Категорија:Историја на македонскиот народ]] aqzusvtv1otmtnmi2rixpqu144rpzfm 0 1114624 5606164 5111176 2026-08-07T22:02:31Z Buli 2648 5606164 wikitext text/x-wiki {{Infobox military person |name=Енвер Паша |birth_date={{Birth date|df=yes|1881|11|22}} |death_date= {{Death date and age|df=yes|1922|8|4|1881|11|22}} |birth_place= {{роден во|Цариград}} |death_place=[[Таџикистан]] |image= [[Податотека:Enver Pasha 1911.jpg|200п]] |caption=Исмаил Енвер |birth_name=Исмаил Енвер |allegiance={{знаме|Ottoman Empire}} |serviceyears= |rank=[[Министер за војна]] |commands= |unit=Трета отоманска армија |battles=[[Османлиско-италијанска војна]]<br />[[Балкански војни]]<br />[[Битка кај Сарикамиш]]<br />[[Османлиската империја во Првата светска војна|Прва светска војна]] |awards= |relations= |laterwork= }} '''Исмаил Енвер Паша'''<ref name="Akademi">Harp Akademileri Komutanlığı, ''Harp Akademilerinin 120 Yılı'', İstanbul, 1968, p. 46. {{Tr icon}}</ref> ({{роден на|22|ноември|1881}} во {{роден во|Истанбул}} - {{починал на|4|август|1922}} во [[Таџикистан]]) бил османлиски државник активен учесник во [[Младотурската револуција]] од [[1908]] година, еден од водачите на младотурската партија [[Комитет за единство и напредок]]. Исмаил Енвер е роден во Истанбул во семејството на железнички работник. Пораснал во сиромаштија. Од [[1897]] година станал член на движењето на младотурците. Во [[1903]] година дипломирал на истанбулската воена академија. Во [[1912]] година партијата на младотурците победила на изборите, но малку подоцна почнува да ја губи популарноста. Во јануари [[1913]] година, Енвер спровел државен удар против владата. По превратот станал министер за одбрана. Бил голем противник на нетурското население. Во текот на [[Првата светска војна]] ја вршел функцијата заменик на главниот командант (командант формално бил султанот). По крајот на војната побегнал во [[Берлин]] каде живеел под псевдонимот Али бег. Во Истанбул од повоениот трибунал бил осуден на смрт. == Поврзано == * [[Младотурци]] * [[Комитет за единство и напредок]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Enver Pasha}} * [http://www.angelfire.com/rnb/bashiri/Enver/Enver.html Животопис на Енвер Паша] {{en}} * [http://www.turkeyswar.com/whoswho/enver/who-enver.htm Животопис на Енвер Паша] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090817082904/http://www.turkeyswar.com/whoswho/enver/who-enver.htm |date=2009-08-17 }} — портал „Турција во Првата светска војна“ {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Асирски геноцид]] [[Категорија:Ерменски геноцид]] [[Категорија:Отомански Албанци]] [[Категорија:Комитет за единство и напредок]] [[Категорија:Паши]] [[Категорија:Отомански министри]] [[Категорија:Погребани во Истанбул]] [[Категорија:Дамат]] [[Категорија:Отоманци од 19 век]] [[Категорија:Отоманци од 20 век]] [[Категорија:Отоманци од Првата светска војна]] [[Категорија:Питомци на Отоманската воена академија]] [[Категорија:Питомци на Отоманскиот воен колеџ]] [[Категорија:Носители на Железниот крст]] [[Категорија:Носители на прускиот Орден за заслуги (воен)]] [[en:]] gzeosqemycg3ph9zqbf27jyl8lnjibq 5606165 5606164 2026-08-07T22:02:42Z Buli 2648 5606165 wikitext text/x-wiki {{Infobox military person |name=Енвер Паша |birth_date={{Birth date|df=yes|1881|11|22}} |death_date= {{Death date and age|df=yes|1922|8|4|1881|11|22}} |birth_place= {{роден во|Цариград}} |death_place=[[Таџикистан]] |image= [[Податотека:Enver Pasha 1911.jpg]] |caption=Исмаил Енвер |birth_name=Исмаил Енвер |allegiance={{знаме|Ottoman Empire}} |serviceyears= |rank=[[Министер за војна]] |commands= |unit=Трета отоманска армија |battles=[[Османлиско-италијанска војна]]<br />[[Балкански војни]]<br />[[Битка кај Сарикамиш]]<br />[[Османлиската империја во Првата светска војна|Прва светска војна]] |awards= |relations= |laterwork= }} '''Исмаил Енвер Паша'''<ref name="Akademi">Harp Akademileri Komutanlığı, ''Harp Akademilerinin 120 Yılı'', İstanbul, 1968, p. 46. {{Tr icon}}</ref> ({{роден на|22|ноември|1881}} во {{роден во|Истанбул}} - {{починал на|4|август|1922}} во [[Таџикистан]]) бил османлиски државник активен учесник во [[Младотурската револуција]] од [[1908]] година, еден од водачите на младотурската партија [[Комитет за единство и напредок]]. Исмаил Енвер е роден во Истанбул во семејството на железнички работник. Пораснал во сиромаштија. Од [[1897]] година станал член на движењето на младотурците. Во [[1903]] година дипломирал на истанбулската воена академија. Во [[1912]] година партијата на младотурците победила на изборите, но малку подоцна почнува да ја губи популарноста. Во јануари [[1913]] година, Енвер спровел државен удар против владата. По превратот станал министер за одбрана. Бил голем противник на нетурското население. Во текот на [[Првата светска војна]] ја вршел функцијата заменик на главниот командант (командант формално бил султанот). По крајот на војната побегнал во [[Берлин]] каде живеел под псевдонимот Али бег. Во Истанбул од повоениот трибунал бил осуден на смрт. == Поврзано == * [[Младотурци]] * [[Комитет за единство и напредок]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Enver Pasha}} * [http://www.angelfire.com/rnb/bashiri/Enver/Enver.html Животопис на Енвер Паша] {{en}} * [http://www.turkeyswar.com/whoswho/enver/who-enver.htm Животопис на Енвер Паша] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090817082904/http://www.turkeyswar.com/whoswho/enver/who-enver.htm |date=2009-08-17 }} — портал „Турција во Првата светска војна“ {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Асирски геноцид]] [[Категорија:Ерменски геноцид]] [[Категорија:Отомански Албанци]] [[Категорија:Комитет за единство и напредок]] [[Категорија:Паши]] [[Категорија:Отомански министри]] [[Категорија:Погребани во Истанбул]] [[Категорија:Дамат]] [[Категорија:Отоманци од 19 век]] [[Категорија:Отоманци од 20 век]] [[Категорија:Отоманци од Првата светска војна]] [[Категорија:Питомци на Отоманската воена академија]] [[Категорија:Питомци на Отоманскиот воен колеџ]] [[Категорија:Носители на Железниот крст]] [[Категорија:Носители на прускиот Орден за заслуги (воен)]] [[en:]] phurqrva8jqagzgzq6q234xqzypnn2o 5606166 5606165 2026-08-07T22:03:11Z Buli 2648 5606166 wikitext text/x-wiki {{Infobox military person |name=Енвер Паша |birth_date={{Birth date|df=yes|1881|11|22}} |death_date= {{Death date and age|df=yes|1922|8|4|1881|11|22}} |birth_place= {{роден во|Цариград}} |death_place=[[Таџикистан]] |image= [[Податотека:Enver Pasha 1911.jpg|250px]] |caption=Исмаил Енвер |birth_name=Исмаил Енвер |allegiance={{знаме|Ottoman Empire}} |serviceyears= |rank=[[Министер за војна]] |commands= |unit=Трета отоманска армија |battles=[[Османлиско-италијанска војна]]<br />[[Балкански војни]]<br />[[Битка кај Сарикамиш]]<br />[[Османлиската империја во Првата светска војна|Прва светска војна]] |awards= |relations= |laterwork= }} '''Исмаил Енвер Паша'''<ref name="Akademi">Harp Akademileri Komutanlığı, ''Harp Akademilerinin 120 Yılı'', İstanbul, 1968, p. 46. {{Tr icon}}</ref> ({{роден на|22|ноември|1881}} во {{роден во|Истанбул}} - {{починал на|4|август|1922}} во [[Таџикистан]]) бил османлиски државник активен учесник во [[Младотурската револуција]] од [[1908]] година, еден од водачите на младотурската партија [[Комитет за единство и напредок]]. Исмаил Енвер е роден во Истанбул во семејството на железнички работник. Пораснал во сиромаштија. Од [[1897]] година станал член на движењето на младотурците. Во [[1903]] година дипломирал на истанбулската воена академија. Во [[1912]] година партијата на младотурците победила на изборите, но малку подоцна почнува да ја губи популарноста. Во јануари [[1913]] година, Енвер спровел државен удар против владата. По превратот станал министер за одбрана. Бил голем противник на нетурското население. Во текот на [[Првата светска војна]] ја вршел функцијата заменик на главниот командант (командант формално бил султанот). По крајот на војната побегнал во [[Берлин]] каде живеел под псевдонимот Али бег. Во Истанбул од повоениот трибунал бил осуден на смрт. == Поврзано == * [[Младотурци]] * [[Комитет за единство и напредок]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Enver Pasha}} * [http://www.angelfire.com/rnb/bashiri/Enver/Enver.html Животопис на Енвер Паша] {{en}} * [http://www.turkeyswar.com/whoswho/enver/who-enver.htm Животопис на Енвер Паша] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090817082904/http://www.turkeyswar.com/whoswho/enver/who-enver.htm |date=2009-08-17 }} — портал „Турција во Првата светска војна“ {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Асирски геноцид]] [[Категорија:Ерменски геноцид]] [[Категорија:Отомански Албанци]] [[Категорија:Комитет за единство и напредок]] [[Категорија:Паши]] [[Категорија:Отомански министри]] [[Категорија:Погребани во Истанбул]] [[Категорија:Дамат]] [[Категорија:Отоманци од 19 век]] [[Категорија:Отоманци од 20 век]] [[Категорија:Отоманци од Првата светска војна]] [[Категорија:Питомци на Отоманската воена академија]] [[Категорија:Питомци на Отоманскиот воен колеџ]] [[Категорија:Носители на Железниот крст]] [[Категорија:Носители на прускиот Орден за заслуги (воен)]] [[en:]] mvsu5tgf1ulg2v2kzaz4qsf6eafus3l 0 1119515 5606056 5586179 2026-08-07T14:21:42Z Aprilija50.A.D 119801 /* Филмографија */ 5606056 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | наставка = а | име = Даниела Иваноска | портрет = | px = | опис = | родено-име = Даниела Стојковска | роден-дата = {{birth year and age|1978}} | роден-место = [[Скопје]], [[СР Македонија]], [[СФРЈ]] | починал-дата = | починал-место = | починал-причина = | националност = [[Македонија|Македонка]] | народност = [[Македонци|Македонка]] | познат = | занимање = [[глумица]] | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = }} '''Даниела Иваноска''' (родена во 1978 година во [[Скопје]]) — [[Македонија|македонска]] [[театар]]ска филмска и телевизиска [[глумица]] која работи во [[Народен театар Војдан Чернодрински|Народниот театар „Војдан Чернодрински“]] од [[Прилеп]]. ==Животопис== Даниела Ивановска (родена како Стојковска) е родена во Скопје. Таа е омажена за [[глумец]]от Зоран Иваноски со кого го имаат синот Лука.<ref name="XVIII 2014">Сребра Ѓорѓијевска, „Театрите се однесуваат како секти“, ''Дневник'', година XVIII, број 5617, петок, 14 ноември 2014, стр. 23.</ref> ==Кариера== Професионалната кариера на Иваноска (тогаш, со презимето Стојковска) ги направила во Скопје, играјќи во неколку претстави на Македонскито народен театар, како: „[[Соларис]]“, „[[Големите очекувања]]“, „[[Делириум за двајца]]“, „Слепци“, „[[Црнила 005]]“. Подоцна, таа се вработила во театарот „[[Војдан Чернодрински]]“ во [[Прилеп]], каде од [[2008]] наваму имала улоги во речиси сите претстави.<ref name="XVIII 2014"/> Во [[ноември]] [[2014]] година, на Меѓународниот фестивал на глумците во [[Никшиќ]], [[Црна Гора]], Иваноска ја освоила наградата за најдобра споредна женска улога, играјќи го ликот на Алтана во претставата „[[Буре барут (драма)]]“, во [[режија]] на [[Наташа Поплавска]].<ref>„Награда за глумицата Даниела Иваноска на фестивалот во Никшиќ“, ''Дневник'', година XVIII, број 5614, вторник, 11 ноември 2014, стр. 19.</ref> == Филмографија == {| border=1 cellspacing=0 cellpadding=3 | '''Година''' | '''Филм''' | '''Улога''' |- | 2005 || [[Бал-кан-кан]] ТВ-филм || Сопругата |- | 2005 || [[Боли ли]] ТВ-филм || |- | 2013 || [[Авантурите на Итар Пејо]] ТВ-серија || |- | 2014 || [[Македонски народни приказни]] ТВ-серија || |- | 2015 || [[Три во едно]] ТВ-филм || |- | 2015 || [[Лазар]] ТВ-филм || Милка |- | 2019 || [[Втора шанса]] ТВ-филм || Елеонора |- | 2019 || [[Дедо и внук]] ТВ-филм || Билјана |- | 2020 || [[Зоки Поки (телевизиска серија)|Зоки Поки]] ТВ-серија || Ивана |- | 2023 || [[Кутии]] ТВ-филм || Лидија |- | 2026 || [[Влез]] ТВ-филм || Ивана |- | 2026 || [[И Божана сака чоколадо]] ТВ-филм || |- | 2026 || [[Можеби]] ТВ-филм || |- | 2027 || [[Голиот рид]] ТВ-филм || |} == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Иваноска, Даниела}} [[Категорија:Родени во 1978 година]] [[Категорија:Глумици од Скопје]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски телевизиски глумци]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] s6d46so6nzazttdobo4khew4cjnlb1g 10 1119642 5606135 5378855 2026-08-07T20:56:03Z Carshalton 30527 5606135 wikitext text/x-wiki {{Navboxes |title=Состави на Италија |bg= #0066BC |fg= white |bordercolor=darkblue |list1= {{Состав на Италија на ЕП фудбал 1980}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал 1988}} {{Состав на Италија на СП фудбал 1990}} {{Состав на Италија на СП фудбал 1994}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал 1996}} {{Состав на Италија на СП фудбал 1998}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал 2000}} {{Состав на Италија на СП фудбал 2002}} {{Состав на Италија на СП фудбал 2006}} {{Состав на Италија на СП фудбал 2010}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал 2012}} {{Состав на Италија на СП фудбал 2014}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал 2016}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал 2020}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал 2024}} }} [[Категорија:Предлошки за италијански фудбал|Италија на СП и ЕП]] h3wfu7b889loy19b2td3hraoaw4bapw 5606136 5606135 2026-08-07T20:57:03Z Carshalton 30527 Carshalton ја премести страницата [[Предлошка:Состави на Италија на Светските и Европските првенства]] на [[Предлошка:Состави на Италија на СП и ЕП фудбал]] 5606135 wikitext text/x-wiki {{Navboxes |title=Состави на Италија |bg= #0066BC |fg= white |bordercolor=darkblue |list1= {{Состав на Италија на ЕП фудбал 1980}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал 1988}} {{Состав на Италија на СП фудбал 1990}} {{Состав на Италија на СП фудбал 1994}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал 1996}} {{Состав на Италија на СП фудбал 1998}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал 2000}} {{Состав на Италија на СП фудбал 2002}} {{Состав на Италија на СП фудбал 2006}} {{Состав на Италија на СП фудбал 2010}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал 2012}} {{Состав на Италија на СП фудбал 2014}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал 2016}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал 2020}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал 2024}} }} [[Категорија:Предлошки за италијански фудбал|Италија на СП и ЕП]] h3wfu7b889loy19b2td3hraoaw4bapw 0 1123128 5606085 5587622 2026-08-07T17:24:17Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5606085 wikitext text/x-wiki {{Закосен наслов|Дракула}} [[Податотека:Bram Stoker's Dracula movie horizontal gold logo.png|мини|Хоризонтално лого на филмот „Дракула на Брам Стокер“]] '''Дракула на Брам Стокер''' ([[англиски]]: ''Bram Stoker's Dracula'') — американски [[Хорор (филм)|филм на ужасите]] од [[1992]] година, во [[режија]] на [[Френсис Форд Копола]]. Главните улоги ги толкуваат: [[Ентони Хопкинс]], [[Кијану Ривс]], [[Гери Олдман]], [[Винона Рајдер]], [[Том Вејтс]], [[Моника Белучи]] итн. Филмот е снимен според [[Дракула (роман)|истоимениот роман]] на [[Брам Стокер]]. На разни фестивали, филмот добил вкупно 15 награди, а имал уште 15 номинации. Меѓу нив, во [[1993]] година, филмот освоил три Оскар награди, и тоа во категориите: најдобра костимографија, најдобри ефекти и најдобра шминка.<ref>[http://www.imdb.com/title/tt0103874/awards?ref_=tt_awd IMDb, Dracula (1992) (пристапено на 5.2.2015)]</ref> == Содржина == Младиот [[адвокат]] Џонатан Харкер (го игра Ривс) заминува на службен пат во мало зафрлено [[село]] во [[Источна Европа]], каде е заробен од [[Вампир|вампирот]] [[Дракула]] (го игра Олдман). Дракула е воодушевен од [[Фотографија|фотографијата]] на свршеницата на Харкер, Мина Мареј (ја игра Рајдер) и заминува во [[Лондон]] во потрага по неа. Таму, тој започнува да сее страв и терор при што постепено ја цица [[Крв|крвта]] на другарката на Мина, Луси. Сепак, пријателите на Луси, предводени од професорот Ван Хелсинг (го игра Хопкинс) започнуваат борба против вампирот.<ref>''Антена'', број 865, 23.1.2015, стр. 15.</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија: Американски филмови]] [[Категорија: Филмови на англиски јазик]] [[Категорија: Филмови на Френсис Форд Копола]] [[Категорија: Филмови со Ентони Хопкинс]] [[Категорија: Филмови со Гери Олдман]] [[Категорија: Филмови со Кијану Ривс]] [[Категорија: Филмови со Том Вејтс]] [[Категорија: Филмови со Моника Белучи]] [[Категорија: Филмови со Винона Рајдер]] [[Категорија: Филмови од 1992 година]] [[Категорија: Филмови за Дракула]] [[Категорија: Филмови засновани на романи]] [[Категорија:Филмови за реинкарнација]] 5d447abzotmocnd72ha8u8vxd1frfay 0 1126882 5606029 5440059 2026-08-07T13:43:36Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5606029 wikitext text/x-wiki {{Нобеловец}} {{Infobox scientist |name = Ханс Георг Демелт |image =Hans Dehmelt.jpg |image_size = |caption = Ханс Георг Демелт |birth_date = {{birth date and age|1922|09|09|df=y}} |birth_place = [[Герлиц]], [[Вајмарска Германија|Германија]] |death_date = |death_place = |residence = [[САД]] |nationality = [[Германија|Германец]] |field = [[Физика]] |work_institution = [[Вашингтонски универзитет]] <br>[[Универзитет Дјук]] |alma_mater = [[Гетингенски универзитет]] |doctoral_advisor = |doctoral_students = [[Дејвид Вајнленд]] |known_for = Развојот на [[јонска замка|јонската замка]]<br>Преџизно мерење на [[електрон]]скиот [[G-фактор (физика)|g-фактор]]<br>[[Пенингова замка]] |prizes = [[Нобелова награда за физика]] (1989) |religion = |footnotes = }} '''Ханс Георг Демелт''' ({{langx|de|Hans Georg Dehmelt}} {{роден на|9|септември|1922}}) — [[Германија|германско]] - [[САД|американски]] [[физичар]], кој бил награден со [[Нобелова награда за физика]] во 1989 година,<ref name="nobelprizepress">{{Наведена мрежна страница|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1989/press.html|title=Nobel Prize in Physics 1989. Press release|date=12 October 1989|publisher=The Royal Swedish Academy of Sciences|accessdate=2008-04-08}}</ref> за неговото учество во создавањето на техниката на [[јонска замка|јонската замка]] заедно со [[Волфганг Паул]], за што тие поделиле една половина од наградата (другата половина од наградата за таа година му била доделена на [[Норман Фостер Ремзи]]). Нивната техника била искористена кај високопрецизните мерења на [[електрон]]скиот [[G-фактор (физика)|g-фактор]]. ==Животопис== На возраст од 10 години Демелт се запишал на [[Берлинска гимназија при Сивиот манастир|Берлинската гимназија при Сивиот манастир]], училиште во [[Берлин]] во кое наставата се одвивала на [[латински јазик|латински]] јазик, каде бил примен со стипендија. Откако дипломирал во 1940 година, тој волонтирал во [[германска армија (вермахт)|германксата армија]], кои му наредиле да запише на [[Вроцлавски универзитет|Вроцлавскиот универзитет]] и да изучува [[физика]] во 1943 година. По една година од студиите тој се вратил на воената служба и бил заробен во [[Арденска битка|Арденската битка]]. По ослободувањето од американскиот затворенички воен камп во 1946 година, Демелт се вратил на своите студии по [[физика]] на [[Гетингенски универзитет|Гетингенските универзитети]], каде се издржувал поправајќи и тргувајќи со стари, предвоени радија. Тој својата магистерска теза ја завршил во 1948 година, а докторатот во 1950 година, и двете во [[Гетингенски универзитет|Гетингенските универзитети]]. Подоцна бил поканет на [[универзитет Дјук|универзитетот Дјук]] како подокторски соработник, во 1952 година. Демелт станал помошник профеаор на [[Вашингтонски универзитет|Вашингтонскиот универзитет]] во [[Сиетл]], [[Вашингтон]] во 1955 година, и соработник професор во 1958 година,и професор во 1961 година. Во 1955 година тој ја направил својата електронска судирна цевка во [[Џорџ Волков]]ата лабораторија при [[универзитет Британска Колумбија|универзитетот Британска Колумбија]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1989/dehmelt-autobio.html |title=архивски примерок |accessdate=2015-03-27 |archive-date=2013-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130531001039/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1989/dehmelt-autobio.html |url-status=dead }}</ref> и експериментирал на парамагнетните резонанси во полризирани атоми и слободни елктрони. Во 1960-ите, Демелт и неговите ученици работеле на спектроскопијата на водородните и хелиумовите јони. Електронот конечно бил издвоен во 1973 година заедно со Дејвид Вејнленд, кој продолжил да работи со заробени јони при NIST. Тој го создал првииот [[геониумски атом]] во 1976 година, која подоцна ја искоритил за прецизно да ги измери магнетните импулси на електроните и позитроните заедно со Р. С. ван Дик во 1980-ите, работа која му ја донела Нобеловата награда. Во 1979 година Демелт раководел со екипа која ја направила првата фотографија на единечен атом. тој продолжил да работи на [[јонска замка|јонската замка]] при [[Вашингтонски универзитет]], сè до неговото пензионирање во октомври 2002 година. Во мај 2010 година, тој бил почестен како еден од Вашингтонските добитници на Нобелова награда од [[шведската принцеза-престолонаследничка Викторија|шведската престолонаследничка Викторија]] на специјален настан во Сиетл.<ref>Seattle PI news http://blog.seattlepi.com/thebigblog/2010/05/07/crown-princess-victoria-of-sweden-honors-local-nobel-laureates/ {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121130195857/http://blog.seattlepi.com/thebigblog/2010/05/07/crown-princess-victoria-of-sweden-honors-local-nobel-laureates/ |date=2012-11-30 }}</ref> Тој бил оженет со Ирмград Ласов, тие имаат син, Герд. Подоцна Демелт се оженил со Дајана Дандор, која била [[лекар]]. ==Почести и награди== *[[Дејвисон-Гермерова награда]] во 1970 година. *[[Румфордова награда]] во 1985 година. *[[Нобелова награда за физика]] во 1989 година. *[[Национален медал за наука]] во 1995 година.<ref>[http://www.nsf.gov/od/nms/recip_details.cfm?recip_id=102 National Science Foundation - The President's National Medal of Science]</ref> == Наводи == {{наводи}} *"Moby Electron" article by David H. Freeman Discover magazine feb. 1991 p51-56 == Надворешни врски == {{wikiquote}} *[http://nobelprize.org/physics/laureates/1989/dehmelt-autobio.html Autobiography] *[http://nobelprize.org/physics/laureates/1989/press.html Nobel prize press release] *[http://faculty.washington.edu/dehmelt/ University of Washington home page] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090507111606/http://faculty.washington.edu/dehmelt/ |date=2009-05-07 }} {{Нобелова награда за физика}} {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:Демелт, Ханс Георг}} [[Категорија:Американски нобеловци]] [[Категорија:Американски физичари]] [[Категорија:Членови на Националната академија на науките на САД]] [[Категорија:Германски воени лица од Втората светска војна]] [[Категорија:Германски нобеловци]] [[Категорија:Носители на Националниот научен медал]] [[Категорија:Добитници на Нобеловата награда за физика]] [[Категорија:Масени спектроскопичари]] [[Категорија:Апсолвенти на Гетингенскиот универзитет]] [[Категорија:Починати во 2017 година]] pby3ivtpudg1qzx7j7stapj7o5gf997 0 1128187 5606151 5527386 2026-08-07T21:48:22Z Aprilija50.A.D 119801 /* Филмографија */ 5606151 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Филип Трајковиќ | портрет = Филип Трајковиќ.jpg | px = | опис = Филип Трајковиќ | родено-име = | роден-дата = {{роден на и возраст|df=yes|1982|6|1}} | роден-место = [[Скопје]] | починал-дата = | починал-место = | починал-причина = | националност = [[Македонија|Македонец]] | познат = по улогата во: <br>[[Караула (филм)|Караула]]<br> [[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]] | занимање = [[глумец]] | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = }} '''Филип Трајковиќ''' (роден на {{роден на|1|јуни|1982}} во [[Скопје]]) — [[Македонија|македонски]] театарски, филмски и телевизиски [[глумец]]. Тој дипломирал на [[Факултет за драмски уметности - Скопје|Факултетот за драмски уметности]] при [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]] во [[Скопје]], со улога во претставата „''Ништо без Трифолио''“ во [[2006]] година. Во [[2009]] се вработил во [[Драмски театар - Скопје]]. ==Театарски претстави== * „Хамлет“, р. Дејан Пројковски, ДТС, 2010 * „[[Ангели во Америка]]“, р. [[Џаред Стајн]], ДТС, 2009 * „Коза или која е Силвија“, р. Дино Мустафиќ, ДТС 2009 * „Сите лица на Петре М.Андреевски“, р. Владо Цветановски, ДТС, 2008 * „Јонада“″, р. Филип Лемуан, ДТС, 2008 * „Како се станува цар“, р. Зоја Бузалковска, ДТС, 2007 * „Крал Иби“, р. Бојан Трифуновски, МНТ, 2007 * „Касапски кучиња“, р. Бојан Трифунофски, ДТС, 2007 * „Кабаре“, р. Наташа Поплавска, Приватен проект, 2006 * „Поручникот од Инишмор“, р. Зоја Бузалковска, ДТС, 2005 * „Сцени од животот“, р. Филип Лемуан, МНТ, 2004 == Филмографија == {| border=1 cellspacing=0 cellpadding=3 | '''Година''' | '''Филм''' | '''Улога''' |- | 2006 || [[Караула]] ТВ-филм || Војник |- | 2009 || [[Народни приказни]] ТВ-серија || Момчето |- | 2013 || [[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]] ТВ-серија || Манол Розов |- | 2017 || [[Фамилија Марковски (телевизиска серија)|Фамилија Марковски]] ТВ-серија || Трајче |- | 2018 || [[Преспав]] ТВ-серија || Полицаец |- | 2022 || [[Снежана на крајот умира|Снежана умира на крајот]] ТВ-филм || Таткото |- | 2022 || [[Драматургија на незавршено]] ТВ-филм || |- | 2022 || [[Кајмак (филм)|Кајмак]] ТВ-филм || Методи |- | 2023 || [[Домаќинство за почетници]] ТВ-филм || Доктор |- | 2024 || [[Јон Вардар против Галаксијата]] ТВ-филм || |- | 2024 || [[Убиј ги прво децата]] ТВ-филм || Благоја |- | 2025 || [[Бунтовната Принцеза]] ТВ-филм || Кабир |- | 2025 || [[Никола, Никола]] ТВ-филм || |- | 2026 || [[Раѓање]] ТВ-филм || Филип |- | 2026 || [[Збогум, Копакабано]] ТВ-филм || Виктор |- | 2027 || [[Голиот рид]] ТВ-филм || |} ==Други ангажмани== * 2003: Рекламен спот за „Т-мобиле“ * Учество во спотови во кампања на „СВРСА“ * 2005: „''Караула''″ – филм во режија на Рајко Грлиќ * 2006- 2009: Синхронизација на цртани серии за [[А1 телевизија]] и [[Канал 5 Телевизија]] * 2006: Синхронизација на цртани серии за Канал 5 Телевизија * 2013: Сихронизација на турски серии за [[Сител|Сител Телевизија]] == Надворешни врски == * {{IMDb name|2217680}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Трајковиќ, Филип}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Глумци од Скопје]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски гласовни глумци]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] [[Категорија:Апсолвенти на Факултетот за драмски уметности - Скопје]] 0hfc0i9zx7xgbwp5ra33b2auaejaa60 0 1155579 5606213 4660282 2026-08-08T09:55:11Z P.Nedelkovski 47736 поврзница 5606213 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Превој | name = Арлберг | photo = Arlberg passstrasse.jpg | photo_caption = Поглед на Арлберг и превалецот во зима | elevation = 1.793 метри | elevation_ref = | traversed = B 197 | map = Alps | map_caption = Местоположба на Арлбершкиот превалец | map_size = | label = Arlberg Pass | coords = {{coord|47.130|N|10.211|E|type:pass|format=dms|display=inline,title}} | location = [[Австрија]] | range = [[Алпи]] | topo = }} '''Арлберг''' — [[планински масив]] меѓу [[Предарлска]] и [[Тирол]] во [[Австрија]]. Највисокиот врв е „[[Валуга]]“ со 2.811 m. Името Арлберг произлегува од традицијата на „Арленбурзите“ кои некогаш се населиле на тиролската страна од Арлбершкиот превалец (1793 m надморска висина). Нема планина со име „Арлберг“. Популарни места и познати ски-центри во Арлберг се [[Лех]], [[Цирс]], [[Штубен]], [[Сент Кристоф]] и [[Сент Антон]]. ==Превои и Арлбершкиот тунел== Превалецот бил познат уште во 14 век во форма на тесна коњска патека кога луѓето во областа почнале да тргуваат со сол. Бидејќи Арлберг бил многу слабо развиен, со векови трговците го заобиколувале и оделе преку [[Ферн Пас]] и [[Именштат]]. Развојот на текстилната индустрија и поштенската услуга довеле до воспоставување на патишта во 1824 година. Со развојот на моторниот сообраќај во 20 век тие станале несоодветни. Било решено да се изгради тунел долг 14&nbsp;km меѓу [[Ланген]] и [[Сент Антон]]. Работите почнале на 5 јули 1974 година и тунелот бил пуштен во сообраќај на 1 декември 1978 година. Поминувањето низ тунелот се наплаќа додека за поминување по стариот пат не се наплаќа патарина. Особеност на тунелот е што всушност се состои од два тунела. ==Арлбершка железница== Арлбершката железница ги поврзува [[Инсбрук]] и [[Блуденц]]. Меѓу Сент Антон и Ланген минува ни Арлбершкиот тунел долг 10,25&nbsp;km. {{wide image|Schindlerspitze Pano.jpg|800px|Глетка од Шиндлершпице}} ==Поврзано== * [[Тирол]] * [[Предарлска]] * [[Арлбершки тунел]] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Превои на Алпите]] [[Категорија:Австрија]] [[Категорија:Тирол]] [[Категорија:Предарлска]] doh7ntvffqp7ce09h7cnsmowxmgwokh 0 1155683 5606045 5421040 2026-08-07T13:53:45Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5606045 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Патот до Ел Дорадо<br>The Road to El Dorado | image = La strada per Eldorado.jpg | image_size = 215px | alt = |caption | director = Дон Паул<br/>[[Бибо Бержерон]] | producer = Брук Бретон <br />Бони Радфорд | screenplay = [[Тед Елиот]]<br />[[Тери Росио]] | narrator = [[Елтон Џон]] | based on = [[Ел Дорадо]] | starring = [[Кевин Клајн]]<br />[[Кенет Брана]]<br />[[Арманд Асанте]]<br />[[Роузи Перес]] | music = [[Ханс Цимер]]<br />[[Џон Пауел]] | editing = | studio = [[DreamWorks Animation]] | distributor = [[DreamWorks|DreamWorks Pictures]] | released = {{Film date|2000|03|31}} | runtime = 89 минутуи<ref name=VarietyReview>{{наведени вести|last1=McCarthy|first1=Todd|title=Review: ‘The Road to El Dorado’|url=http://variety.com/2000/film/reviews/the-road-to-el-dorado-1200461891/|accessdate=May 27, 2015|work=Variety|date=April 3, 2000}}</ref> | country = САД | language = англиски | budget = $95 милиони | gross = $76,4 милиони }} {{Закосен наслов}}'''Патот до Ел Дорадо''' ({{langx|en|The Road to El Dorado}}) — американски [[анимиран филм]] од [[2000]] година, создаден од ''[[DreamWorks Animation]]'', во [[режија]] на [[Било Бергерон|Бибо Бержерон]] и Дон Паул. [[Музика]]та била создадена од страна на [[Елтон Џон]] и Тим Рајс, во соработка со [[композитор]]ите [[Ханс Цимер]] и [[Џон Пауел]]. Филмот има заработено 76,4 милиони [[долар]]и, додека буџетот изнесувал 95 милиони долари. == Гласови == * [[Кевин Клајн]] како Тулио * [[Кенет Брана]] како Мигел * [[Роузи Перес]] како Чел * [[Арман Асанте]] како Цекел-Кан * [[Џим Камингс]] како Кортес * [[Елтон Џон]] како Раскажувач ==Содржина== Дејството на филмот започнува во пристаништен град во [[Шпанија]], каде двајца измамници, Тулио (гласот на Клајн) и Мигел (гласот на Брана) фрлаат (наполнети) коцки со морнарите, со намера да ги ограбат, но нивната измама е отркиена. Бегајќи од разбеснетите морнари и од стражарите, тие се сокриваат во две буриња што треба да бидта натоварени на бродот што треба да исплови за Новиот Свет, а со кој командува [[Хернан Кортес|Кортес]]. Бродот поаѓа и морнарите ги откриваат измамниците и ги затвораат. Сепак, со помош на коњот Алтиво, тие успеваат да побегнат и со помош на еден чамец пристигаат до копното. Таму, тие наоѓаат камена плоча која се совпаѓа со картата што ја поседуваат, а која го покажува патот до [[Ел Дорадо]]. Притоа, тие ја среќаваат убавата девојка Чел (гласот на Перес), која ги слуша како се договараат да грабнат големо богатство од градот и потоа да побегнат во Шпанија. Врховниот [[Свештенство|свештеник]] во градот, Цекел-Кан (гласот на Асанте) мисли дека тие се [[бог]]ови и поради тоа во Ел Дорадо им укажуваат највисоки почести. Таму, Тулио и Мигел остро му се спротивставуваат на Цекел-Кан, кој постојано сака да поднесе човечка жртва во нивна чест. Поради тоа, Цекел-Кан започнува да се сомнева во нивното божествено потекло и најпосле, со помош на [[магија]], ја оживува џиновската камена скулптура на [[јагуар]], со намера да ги убие. Сепак, Мигел и Тулио среќно успеваат да се спасат и себеси и градот, а Цекел-Кан паѓа во водениот вител. Привлечен од удобниот живот, Мигел сака да остане во градот, додека Тулио е заинтересиран само за богатството и за Чел и поради тоа меѓу двајцата другари доаѓа до караница. Во меѓувреме, Цекел-Кан ги среќава војниците на Кортес кои ги води кон Ел Дорадо. Додека Тулио и Чел се подготвуваат да си заминат со бродот натоварен со [[злато]], градот се подготвува за борба со [[војска]]та на Кортес. Тогаш, Мигел му се придружува на Тулио и тие успеваат да ги урнат столбовите на капијата на Ел Дорадо и така да го затрупаат пристапот до градот, но притоа го губат целото богатство. Така, Кортес не успева да го најде Ел Дорадо, а Тулио, Мигел, Чел и Алтиво заминуваат во нови авантури.<ref>[http://www.imdb.com/title/tt0138749/?ref_=nv_sr_1 IMDb, The Road to El Dorado (2000) (пристапено на 22.11.2017)]</ref> == Музика == {{tracklist | collapsed = | headline = | total_length = | writing_credits = yes | title1 = Ел Дорадо | writer1 = [[Елтон Џон]], [[Тим Рајс]] | length1 = 4:22 | title2 = Someday Out of the Blue | writer2 = [[Елтон Џон]], [[Патрик Леонард]], [[Тим Рајс]] | length2 = 4:48 | title3 = Without Question | note3 = со [[Дон Хенли]] и [[Тимоти Шмит]] | writer3 = [[Елтон Џон]], [[Тим Рајс]] | length3 = 4:47 | title4 = Friends Never Say Goodbye | note4 = со [[Backstreet Boys]] | writer4 = [[Елтон Џон]], [[Тим Рајс]] | length4 = 4:21 | title5 = The Trail We Blaze | writer5 = [[Елтон Џон]], [[Тим Рајс]] | length5 = 3:54 | title6 = 16th Century Man | writer6 = [[Елтон Џон]], [[Тим Рајс]] | length6 = 3:40 | title7 = The Panic in Me | writer7 = [[Елтон Џон]], [[Тим Рајс]], [[Ханс Цимер]] | length7 = 5:40 | title8 = It's Tough to Be a God | note8 = дует со [[Ранди Њуман]] | writer8 = [[Елтон Џон]], [[Тим Рајс]] | length8 = 3:50 | title9 = Trust Me | writer9 = [[Елтон Џон]], [[Тим Рајс]] | length9 = 4:46 | title10 = My Heart Dances | writer10 = [[Елтон Џон]], [[Тим Рајс]] | length10 = 4:51 | title11 = Queen of Cities (El Dorado II) | writer11 = [[Елтон Џон]], [[Тим Рајс]] | length11 = 3:56 | title12 = Cheldorado | note12 = со [[Хејтор Переира]] | writer12 = [[Ханс Цимер]] | length12 = 4:26 | title13 = The Brig | note13 = со Triology | writer13 = [[Ханс Цимер]] | length13 = 2:58 | title14 = Wonders of the New World (To Shibalba / Save El Dorado / The Ball Game) | note14 = | writer14 = [[Џон Пауел]] | length14 = 5:56 }} {{tracklist | collapsed = yes | headline = Best Buy exclusive tracks | title15 = Perfect Love | writer15 = Elton John, Tim Rice | length15 = 4:09 | title16 = Hey, Armadillo | writer16 = Elton John, Tim Rice | length16 = 3:46 }} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Wikiquote}} * {{Official website|http://www.dreamworksanimation.com/eldorado/}} * {{IMDb title|0138749|The Road to El Dorado}} * {{bcdb title|7486|The Road to El Dorado}} * {{amg title|184313|The Road to El Dorado}} * {{mojo title|roadtoeldorado|The Road to El Dorado}} * {{rotten-tomatoes|road_to_el_dorado|The Road to El Dorado}} [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови од 2000 година]] [[Категорија:Американски цртани филмови]] [[Категорија:Филмови на DreamWorks]] [[Категорија:Филмска музика од Ханс Цимер]] [[Категорија:Филмови со Кенет Брана]] [[Категорија:Филмови со Кеви Клајн]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмски комедии]] [[Категорија:Авантуристички филмови]] 7aaj20av7f5ww3bsbgxj0dt8roulcwb 0 1156260 5606212 5591710 2026-08-08T09:52:17Z Aprilija50.A.D 119801 /* Филмографија */ 5606212 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Функционер |name=Зоран Љутков |image=Zoran Ljutkov official portrait 2024 (cropped).jpg |caption= Љутков во 2024 година. |office=[[Министер за култура на Македонија|Министер за култура и туризам на Македонија]] |term_start=[[23 јуни]] [[2024]] |term_end=[[13 јули]] [[2026]] |primeminister=[[Христијан Мицкоски]] |predecessor=[[Бисера Костадиновска-Стојчевска]] |successor= [[Седат Сулејмани]] |birth_date={{birth date and age|df=yes|1977|10|1}} |birth_place=[[Титов Велес]], [[СР Македонија]], [[СФРЈ]] |spouse=[[Маја Љутков]] |party=[[ВМРО - ДПМНЕ]] |occupation=[[Глумец]]<br>[[Политичар]] }} '''Зоран Љутков''' (р. {{роден|1|октомври|1977}} во [[Титов Велес]]) — [[Македонија|македонски]] [[театар]]ски, [[филм]]ски и [[телевизија|телевизиски]] глумец, кој работи во [[Драмски театар - Скопје|Драмскиот театар]] во [[Скопје]] и е поранешен [[Министер за култура на Македонија|Министер за култура и туризам на Македонија]] од [[2024]] година до [[2026]] година. == Животопис == Љутков е роден во [[1977]] година во тогаш [[Титов Велес]]<ref name="ДТС">{{наведена мрежна страница|url=http://www.dramskiteatar.com.mk/?lang=mak&menu=akter&podmenu=66|title=Зоран Љутков|work=Ансамбл|publisher=Драмски театар - Скопје|accessdate=7 мај 2016}}</ref>. Дипломирал на [[Факултет за драмски уметности - Скопје|Факултетот за драмски Уметности]] во Скопје во 2001 година, во класата на професорот [[Владимир Милчин]], а во 2002 година, тој запишал последипломски студии за [[сценографија]] на [[Универзитет за уметности (Белград)|Универзитетот за уметности]] во [[Белград]]. Во 2006 г. се вработил како глумец во [[Драмски театар - Скопје|Драмскиот театар]] во Скопје. Уште во текот на студиите глумел во претстави во [[Народен театар „Јордан Хаџи Константинов – Џинот“|Народениот театар „Јордан Хаџи Константинов – Џинот“]] во родниот Велес, но и во други театри во Македонија.<ref name="ДТС" /> До денес има остварено бројни главни и споредни улоги во матичниот театар, но и како гостин во сите поважни театарски установи во државата. Учествувал на неколку меѓународни театарски фестивали, работилници и филмски и ТВ-проекти. Добитик е на две награди.<ref name="ДТС" /> Љутков на 23 јуни 2024 година, е избран за [[Министер за култура на Македонија]] од страна на [[ВМРО-ДПМНЕ]]. На 13 јули [[2026]] бил заменет со Седат Сулејмани од ВРЕДИ. == Театарски улоги == * 1999: ''Јаков'' во „Вазна од порцелан“ од Југослав Петровски, реж. Благојче Божиновски, Н.Т. Велес * 1999: ''Патенталија'' во „Патенталија и Тентелина“ од Русомир Богдановски, реж. Стојан Стојановски, Н.Т. Велес * 1999: ''Спасе'' во „[[Македонска крвава свадба]]“ од [[Војдан Чернодрински]], реж. Стојан Стојаноски, Н.Т. Велес * 1999: ''Момчето'' во „[[Плутос]]“ од [[Аростофан]], реж. Петроц Панамас, Н.Т. Велес * „Комедија на суетата“ од [[Елијас Канети]], реж. Џорџо Пресбургер, Мителфест Чивидале, Италија * 2000: ''Ланселот'' во „Змејот“ од Евгениј Шварц, реж. Александар Ивановски, Н.Т. Велес * 2000: ''Келнерот'' во „Земјомерот“ од Николај Колјада, реж. [[Владимир Милчин]], ДТС * 2000: ''Данил Хармс'' во „Случајот Д.Х.“, Според поезијата на Данил Хармс, реж. Владимир Милчин, ДТС * 2000: ''Гласник'' во „[[Едип|Ојдип]]“, реж. Стојан Стојановски, Н.Т. Велес * 2000: ''Војдан Чернодрински'' во „Духот“ според текстови на [[Војдан Чернодрински]] и [[Горан Стефановски]], реж. Кирил Петрески, Н.Т. Прилеп * 2001: еден од ликовите во „[[Балканот не е мртов]]“ од [[Дејан Дуковски]], реж. Александар Поповски, [[МНТ]] * 2001: ''Борис Карнаухов'' во „Аудиција“ од Александар Галин, реж. [[Владимир Милчин]], ФДУ Скопје, дипломска работа * ''Петар Верхеновски'' во „[[Демони (Достоевски)|Демони]]“ од [[Фјодор Достоевски]], реж. [[Владимир Милчин]]. МНТ * 2001: неколку ликови во „Синдром Чернодрински“ од [[Горан Стефановски]], реж. Деан Дамјановски, Нова сцена Скопје * 2002: ''Ромео'' во „[[Ромео и Јулија]]“ од [[Вилијам Шекспир]], реж. [[Зоја Бузалковска,]] Н.Т.Куманово * 2002: ''Момчето'' во „Суд“ од [[Коле Чашуле]], реж. Владимир Талевски, Н.Т. Куманово * 2002: неколку ликови во „Стрип Шекспир“ од Џес Боргесон, Адам Лонг и Даниел Сингер, реж. Коле Ангеловски, Н.Т. Велес * 2002: ''Пратеникот'' во „[[Лизистрата]]“ од [[Аристофан]], реж. Љупчо Георгиевски, Н.Т.Велес * 2002: еден од ликовите во „Комши капиџик“ од Сема Али, реж. Иван Јерчиќ, Но Нејм Театар * 2003: ''Клиентот'' во „Во самотијата на памучните полиња“ од Бернар Мари Колтес, реж. Деан Дамјановски, Н.Т. Велес * 2003: ''Сиљан Љиљаков'' во „Колку пати ќе умираме“, според романот на [[Петре М. Андреевски]], реж. [[Владимир Милчин]], Н.Т. Битола * 2003: ''Трималхион'' во „[[Сатирикон]]“ (Големата гозба), според романот на [[Гај Петрониј Арбитер]], реж. Кирил Петрески, Н.Т. Прилеп * 2004: ''Докторот'' во „Полковникот“, драматизација на Миле Атанасов, реж. [[Јордан Витанов]], Н.Т. Велес * 2004: ''Буребездно'' во „Балада за големиот костур“ од Мишел де Гелдерод, реж. [[Владимир Милчин]], Н.Т. Прилеп * 2004: ''Костја'' во „Четвртата сестра“ од Јануш Гловацки, реж. Александар Ивановски, Н.Т. Велес * 2005: ''Јоце (Хамлет)'' во „Хамлет од Долногаштани“ од Иво Бречан, реж. [[Мето Јовановски (глумец)|Мето Јовановски]], ДТС * 2005: ''Кен'' во „Жив чоек“ од [[Горан Стефановски]], реж. Деан Дамјановски, ДТС * 2005: ''Бералд'' во „[[Вообразен болен]]“ од [[Молиер]], реж. Благојче Божиновски, Н.Т. Велес * 2006: ''Панајот'' во „Железното пиле“ од [[Благоја Ристески - Платнар]], реж. [[Јордан Витанов]], Н.Т. Велес * 2006: ''Дон Жуан'' во [[Дон Жуан (Молиер)|Дон Жуан]] од Молиер, реж. Деан Дамјановски, Н.Т. Велес * 2006: ''Хлестаков'' во „[[Ревизор (комедија)|Ревизор]]“ од [[Николај Гогољ]], реж. Владимир Милчин, МНТ, * ''Хамлет'' во „[[Хамлет]]“, според [[Вилијам Шекспир]], реж. Васил Зафирчев * ''Херострат'' во „Да се заборави Херострат“ од Григориј Горин, реж. [[Зоја Бузалковска]] * 2007: „Комшилук наопаку“ од Нина Митровиќ, реж. Ненне Делместре, ДТС, * 2009: ''Клит'' во „Александар“, текст и режија [[Љубиша Георгиевски]] ДТС * „[[Кандид во земјата на чудата]]“ од [[Венко Андоновски]], реж. Сашо Миленковски, ДТС * 2009: ''Кинегонда'' во „Карлаленд“ од [[Венко Андоновски]], реж. Сашо Миленковски, ДТС * 2011: ''Баал'' во „Баал“ од [[Бертолт Брехт]], реж. Мартин Кочовски, ДТС * 2011: ''Миле поштарот'' во „[[Грев или шприцер]]“ од Сашко Насев, реж. Деан Дамјановски, ДТС * 2014: "Капетанот Џон Пиплфокс" од [[Душан Радовиќ]], реж. [[Коле Ангеловски]], ДТС * 2014: ''Водителот'' во "Живот во тесни чевли" од [[Душан Ковачевиќ]], реж. Ненад Витанов, ДТС * 2015: ''Мажот'' во "Љубовници" од [[Катерина Коцевска]], реж. [[Катерина Коцевска]], ДТС * 2018: ''Пепе'' во "Странци'' од Нела Витошевиќ, реж. Нела Витошевиќ, ДТС * 2018: "Крал Иби" од [[Алфред Жари]], реж. [[Васил Христов]], ДТС * 2019: "Пантаглез" од Мишел Де Гелдерод, реж. [[Владимир Милчин]], ДТС * 2024: "Хеда Габлер" од [[Хенрик Ибзен]], реж. [[Васил Христов]], ДТС == Филмографија== {{Филмографија-домаћи|глумца=Зоран Љутков }}|- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2000-ти |- | 2001 || [[Прашина (филм)|Прашина]] ТВ филм|| османлиски војник |- | 2002 || [[Заведени]] ТВ серија|| Томи |- | 2003 || [[Резервни делови (филм)|Резервни делови]] ТВ филм|| Мирче |- | 2003 || [[Последниот фалцер]] ТВ-филм || Мустафа |- | 2003 || [[Седум приказни за љубовта и свршувањето (телевизиска серија)|Седум приказни за љубовта и свршувањето]] ТВ серија|| Режисерот |- | 2005 || [[Контакт (филм)|Контакт]] ТВ филм|| Рецепционерот |- | 2005 || [[Сашо и Сашка]] ТВ-серија || |- | 2006 || [[Караула (филм)|Караула]] ТВ филм|| Милчо |- | 2006 || [[Девет степени (филм)|Девет степени]] ТВ филм|| Александар |- | 2006 || [[Тајната книга (филм)|Тајната книга]] ТВ филм|| |- | 2006 || [[Патувањето до рабробил (телевизиска серија)|Патувањето до рабробил]] ТВ серија|| |- | 2007 || [[Цимери]] ТВ-серија || |- | 2007 || [[Сенки (филм)|Сенки]] ТВ филм|| Славко |- |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2010-ти |- | 2011 || [[Трето па машко (телевизиска серија)|Трето па машко]] ТВ серија || Гроздан |- | 2013 || [[Тиквешко востание (серија)|Тиквешко востание]] ТВ-серија || Доктор |- | 2013 2014 || [[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]] ТВ серија || |- | 2015 || [[5+ (телевизиска серија)|5+]] ТВ филм|| Комшијата |- | 2015 || [[Пепи и Муто]] Краток филм|| Началникот |- | 2015 || [[Последниот Македонец]] Филм|| Коте |- | 2015-2021 || [[5+ фамилија]] ТВ-серија || Комшо |- | 2016 || [[Операција Дијамант (серија)|Операција Дијамант]] ТВ-серија || Мики |- | 2017-2019 || [[Фамилија Марковски (телевизиска серија)|Фамилија Марковски]] ТВ-серија || Професор по физичко |- | 2018-2023 || [[Преспав (телевизиска серија)|Преспав]] ТВ серија || Градоначалникот |- | 2019 || [[Скопје 2020 (филм)|Скопје 2020]] Краток филм|| Таткото |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2020-ти |- | 2022 || [[Тајниот изум]] ТВ-филм || Комшо |- | 2022 || [[Во срцето на машината]] ТВ-филм || |- | 2022 || [[Снежана на крајот умира]] ТВ-филм || Газда на агенцијата |- | 2022 || [[Куќен притвор]] ТВ-серија || Судијата |- | 2022-2023 || [[Бистра вода (серија)|Бистра вода]] ТВ-серија || Петар |- | 2025 || [[Позитивни вибрации]] ТВ-филм || Доктор |- | 2027 || [[Голиот рид]] ТВ-филм || |} == Награди == * 2002: Награда за млад глумец „Трајко Чоревски“ за ликовите во претставата „Синдром Чернодрински“ на [[МТФ „Војдан Чернодрински“|XXXVII Меѓународен театарски фестивал „Војдан Чернодрински“]] во [[Прилеп]] * 2005: Награда од публиката за улогата на Момчето Лисистрата на фестивалот за античка драма [[Стоби (фестивал)|Стоби]] во [[Стоби]] * 2014: Награда за најдобра машка улога за улогата на ликот Цанде во претставата „Солунски патрдии“ на Првиот Интернационален Фестивал „Гола Месечина“ * 2021: Награда за најдобра машка улога на XVIII „Ифад Стоби 2021“ за улогата на Сатирот Силен во „Сатирската игра“ во режија на Деан Дамјановски. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.dramskiteatar.com.mk/?lang=mak&menu=akter&podmenu=66 Профил на страницата на Драмскиот театар] * {{IMDb име|1218703}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Љутков, Зоран}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Глумци од Велес]] [[Категорија:Политичари од Велес]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] [[Категорија:Македонски телевизиски глумци]] [[Категорија:Југословенски Македонци]] [[Категорија:Апсолвенти на Факултетот за драмски уметности - Скопје]] [[Категорија:Апсолвенти на Белградскиот универзитет]] [[Категорија:Глумци-политичари]] 2y791nf8vu5trgfs1ufmbgwh6yvrncx 0 1167842 5606071 5553762 2026-08-07T16:05:46Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Грцизми]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5606071 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Ouzo Sans Rival Bottle.jpg|мини|десно|Шише узо]] '''Узо''' ({{langx|el|ούζο}}) — пијалак со вкус на [[анис]], и како [[аперитив]] се пие во [[Грција]] и [[Кипар]]. == Историја == Узото влече корени од друг пијалак, [[ципуро]], за кое се смета дека е дело на група монаси од XIV век, од [[Света Гора]]. Една верзија од ципуро била зачинета со анис. Таа верзија на ципуро подоцна го добива името узо.<ref>''Магазин Епикурија'', Пролет/Лето 2007</ref> Модерната дестилација на узото голема мера започнува во почетокот на XIX век, по [[Грчка војна за независност|грчката независност]]. Првата дестилерија за узо е основана во [[Трново (Тесалија)|Трново]] во 1856 година од страна на Николаос Кацарос, од каде што произлегол познатиот бренд за узо „Тирнаву“ ({{langx|el|Tyrnavou}}). На почетокот на XX век, узо бил еден од пијалаците, чија популарност се зголемила на сметка на [[абсинт]]от со тоа пополнувајќи го местото на абсинтот; што било причина порано да се викало „''замена за абсинт без пелин''“.<ref>''Енциклопедија Британика: Микропедија'' статија за „узо“.</ref> Во 1932 година, производителите на узо развиле метод на дестилација со користење на [[бакар]]ни казани којшто и денес е стандарден метод во производство на узо. Узо традиционално се меша со вода, станувајќи облачно бела, понекогаш со слабо сина нијанса, и се служи со коцки мраз во мала чаша. Узото исто така, може да се пие директно од мали стаклени чаши т.н. ''„шотс“'' ({{langx|en|shots}}). Узо традиционално се служи во прилог составен од различни предјадења наречени [[мезе]], обично тоа се мали свежи риби, пржени компири, маслинки и фета сирење. На 25 октомври 2006 година, Грција го добила правото да го обележи узото како исклучиво грчки производ.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theage.com.au/articles/2006/10/25/1161749195220.html |title=Greeks toast EU's ruling on ouzo |publisher=Theage.com.au |date=2006-10-25 |accessdate=2011-10-14}}</ref> [[Европска Унија|Европската унија]] го признава узото, како и грчките пијалаци ''„ципуро“'' и „''цикудија''“, како производи со [[Географски индикатори и традиционални специјалитети во Европската Унија|заштитена ознака за потекло]], со кој се забранува европските производители освен Грција и Кипар да го употребуваат името. Во [[Плумари]], [[Лезбос]] има музеј за узо.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://theworldofouzo.gr/en/ouzo-plomari/ouzo-museum.php |title=архивска копија |accessdate=2016-12-23 |archive-date=2017-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170622112748/http://www.theworldofouzo.gr/en/ouzo-plomari/ouzo-museum.php |url-status=dead }}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{рв|Ouzo}} [[Категорија:Алкохолни пијалаци]] [[Категорија:Аперитиви]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] [[Категорија:Грцизми]] tp4lwodp8caabcu3knv6azmknrhd4ed 0 1174866 5606067 5369591 2026-08-07T15:38:49Z Andrew012p 85224 5606067 wikitext text/x-wiki {{Infobox Government agency |agency_name = Агенција за разузнавање |abbreviation = АР |motto = |nativename_a = |nativename_r = |logo = Stema e Intelegjencës së Maqedonisë së Veriut.png |logo_width = 200px |logo_caption = |seal = |seal_width = 160px |seal_caption = |formed = 1995<ref>[http://www.analyticamk.org/images/stories/files/report/r01_mak.pdf]</ref> |preceding1 = |preceding2 = |dissolved = |superseding = |jurisdiction = {{знаме|Македонија}} |headquarters = [[Скопје]], [[Македонија]] |original_hq = [[Скопје]], [[Македонија]] |employees = [[доверлива информација|доверливо]] |budget = [[доверлива информација|доверливо]] |minister2_name = |minister2_pfo = |chief1_name = Габриела Јаковлева |chief1_position = директор |chief2_name = |chief2_position = |parent_agency = |child1_agency = |child2_agency = |website = http://ia.gov.mk |footnotes = }} '''Агенција за разузнавање''' ('''АР''') — посебен орган на државната управа, која согласно Законот за АР е разузнавачка служба овластена за собирање, анализа и обработка на разузнавачки информации коишто се значајни за безбедноста, одбраната, политичките, економските и други интереси на [[Македонија]]. == Историјат == Агенцијата за разузнавање е основана како посебен орган на државната управа со Законот за Агенцијата за разузнавање од 1995 година. Прв директор на Агенцијата за разузнавање е [[Владо Поповски]], кој ја извршувал должноста до 1999 година. == Задачи и надлежности == Собира податоци и информации од значење за безбедноста и одбраната на Македонија и стопанските, политичките и други интереси на државата. Врши анализи и истражувања на податоците и информациите и задолжително го известува [[Претседател на Македонија|Претседателот на Македонија]], [[Влада на Македонија|Владата на Македонија]] и други државни органи за прашања од значење од нивниот делокруг. Соработува со државни органи за прашања од заеднички интерес. Во остварувањето на меѓусебна соработка, Агенцијата и државните органи се должни заемно да си достават податоци, известувања, информации и да ги координираат акциите од надлежност на Агенцијата.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.akademik.mk/servisni-informacii/agentsija-za-razuznavane-3/ |title=архивска копија |accessdate=2017-04-02 |archive-date=2019-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190925195414/https://akademik.mk/servisni-informacii/agentsija-za-razuznavane-3/ |url-status=dead }}</ref> == Поврзано == * [[Управа за безбедност и контраразузнавање]] * [[Биро за јавна безбедност]] * [[Воена служба за безбедност и разузнавање]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://ia.gov.mk Агенција за разузнавање] [[Категорија:Министерство за внатрешни работи на Македонија]] [[Категорија:Владини агенции во Македонија]] 0e9avw9x7xgw1q3n4ci0i5yo9yepl9i 0 1178663 5606050 4329817 2026-08-07T13:55:15Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5606050 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Lynwood station vikings.jpg|мини|Лого на Викинзи на полицијата во Лос Анџелес, Линвуд]] '''Линвуд Викинзи''' — нео-нацистичка дружина во шерифовиот оддел на [[Лос Анџелес]] заснована во шерифовата канцеларија во Линвуд, [[Калифорнија]]. Еден од членовите на дружината бил Паул Танака, заменик на шерифот Ли Бака. По постојани судења во врска со активностите на групата, викинзите биле опишани како „[[Неонацизам|нео-нацистичка]]“ банда ангажирана во рацистички мотивирани непријателства од страна на федералниот судија Тери Хатер. Според социологистот Роб Суливан, членовите на дружината биле посветени на [[валоризација]] на [[арјанската раса]]. Според шерифовиот оддел на Лос Анџелес, групата повеќе не егзистира во нивниот персонал. [[Категорија:Политички скандали во Америка]] g0oqlln5dxzfl5n6n5jnaw5tozy843e 0 1179245 5606081 3691884 2026-08-07T17:08:13Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5606081 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Bahnwärter Thiel Haus.JPG|мини|Железнички премин кај Оберферстерејвег во Еркнер . Куќата на железничкиот сигналист]] '''Чуварот на пругата Тил''' ([[германски]]: ''Bahnwärter Thiel'') – расказ на германскиот писател [[Герхарт Хауптман]]. ==Содржина== Тил е чувар на [[Железничка линија|железничката]] пруга во близината на малото село Ној-Цитау. По пет години поминати во службата, тој се жени со Мина, која две години подоцна умира на пораѓањето, но детето (Тобија) останува живо. По една година, тој се преженува со Лена која, исто така, му раѓа син. Лена е крупна жена, наклонета кон расправии и со тирански карактер и за кусо време таа успева целосно да завладее во [[семејство]]то, а Тил мирно се повлекува, вредно вршејќи си ја должноста. По раѓањето на бебето, Лена започнува да го тормози Тобија, но Тил не знае ништо за тоа. Сепак, еден јунски ден, тој заминува на работа, но набргу се враќа за да го земе појадокот што го заборавил дома. Таму, тој со свои очи го гледа насилството на Лена над Тобија, меѓутоа не презема ништо, туку само тажен се враќа на работа.<ref>Gerhart Hauptman, ''Čuvar pruge Til – Jeretik iz Soane''. Beograd: Rad, 1960, стр. 3-14.</ref> Кога се враќа на должноста, Тил паѓа во длабока жалост и му се причинува дека ја гледа својата прва жена Мина како бега од него. По некој ден, Тил и Лена заминуваат да садат [[Компир|компири]] на една нива во близината на железничката пруга, а со себе ги земаат и двете деца. Додека Лена работи на нивата, Тобија го чува бебето, а Тил заминува да ја врши својата работа. Во тој миг поминува брзиот [[воз]] и го удира Тобија, кој е тешко ранет. Гледајќи го сето тоа со своите очи, Тил е длабоко потресен. Лена заминува со неколку железничари во блискиот град, носејќи го Тобија во [[болница]]та, а Тил останува на своето работно место. Во состојба на длабока загриженост, тој се обидува да го задави бебето, но во тоа го прекинува звукот на возот што поминува по пругата. Подоцна, пристигнува друг воз, носејќи го мртвото тело на Тобија и тогаш Тил се онесвестува, така што на носилка го пренесуваат во неговата куќа. Таму, под дејство на заморот, Лена заспива и кога пристигаат луѓето со мртвото тело на Тобија, тие ја здогледуваат страшната глетка: во меѓувреме, Тил ја искасапил Лена и го заклал бебето, а потоа побегнал. Сепак, подоцна успеваат да го најдат на пругата, во близината на местото на смртта на Тобија. Потоа, [[полиција]]та го апси и го затвора во болница за душевно болни луѓе.<ref>Gerhart Hauptman, ''Čuvar pruge Til – Jeretik iz Soane''. Beograd: Rad, 1960, стр. 14-35.</ref> ==Осврт кон делото== Расказот „Чуварот на пругата Тил“ се одликува со силно изразена натуралистичка боја. Делото е напишано под големо влијание на [[Емил Зола]] и тоа се гледа како во остриот натурализам на сите сцени во кои се појавува жената, така и во [[симбол]]иката на поетизирањето.<ref>B. P., „Gerhart Hauptman“, во: Gerhart Hauptman, ''Čuvar pruge Til – Jeretik iz Soane''. Beograd: Rad, 1960, стр. 130-131.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дела на Герхарт Хауптман]] cmcgyywmyzx5uurrdfk1tpxzse2sdok 0 1180128 5606139 5444334 2026-08-07T21:12:25Z Carshalton 30527 5606139 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Филип Костиќ | image = [[File:2022128173937 2022-05-08 Fussball Eintracht Frankfurt vs Borussia Mönchengladbach - Sven - 1D X MK II - 2399 - B70I8510 (Filip Kostić cropped).jpg|200px|]] | caption = | fullname = Филип Костиќ | birth_date = {{birth date and age|df=y|1992|11|1}} | birth_place = [[Крагуевац]], [[Србија]] | nationality = {{flagsport|SRB}} [[Србија]] | height = {{height|m=1.84}} | currentclub = {{Fb team Juventus}} | clubnumber = 18 | position = [[Среден ред (фудбал)#Крило|крило]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Radnicki Kragujevac}} | years1 = 2009-2012 | caps1 = 61 | goals1 = 5 | clubs1 = {{Fb team Radnicki Kragujevac}} | years2 = 2012-2014 | caps2 = 43 | goals2 = 11 | clubs2 = {{Fb team Groningen}} | years3 = 2014-2016 | caps3 = 59 | goals3 = 8 | clubs3 = {{Fb team Stuttgart}} | years4 = 2016-2018 | caps4 = 61 | goals4 = 9 | clubs4 = {{Fb team HSV}} | years5 = 2018-2022 | caps5 = 129 | goals5 = 18 | clubs5 = {{Fb team Eintracht Frankfurt}} | years6 = 2022-2026 | caps6 = 84 | goals6 = 6 | clubs6 = {{Fb team Juventus}} | years7 = 2024-2025 | caps7 = 27 | goals7 = 1 | clubs7 = →{{Fb team Fenerbahce}} | years8 = 2026- | caps8 = 0 | goals8 = 0 | clubs8 = {{Fb team PSV}} | nationalyears1 = 2010-2011 | nationalcaps1 = 4 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|SRB}} [[Фудбалска репрезентација на Србија под 19 години|Србија 19]] | nationalyears2 = 2013-2014 | nationalcaps2 = 8 | nationalgoals2 = 2 | nationalteam2 = {{flagsport|SRB}} [[Фудбалска репрезентација на Србија под 21 година|Србија 21]] | nationalyears3 = 2015- | nationalcaps3 = 72 | nationalgoals3 = 3 | nationalteam3 = {{flagsport|SRB}} [[Фудбалска репрезентација на Србија|Србија]] }} '''Филип Костиќ''' (роден на {{роден на|1|ноември|1992}} во {{роден во|Крагуевац}}) — [[Срби|српски]] [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)#Крило|крило]] на [[ФК ПСВ Ајндховен|ПСВ Ајндховен]] и на [[Фудбалска репрезентација на Србија|српската репрезентација]]. ==Технички карактeристики== Како левак, тој ја започнал својата кариера како лево крило, но потоа бил преместен во улога на играч кој ја покрива целата лева страна во тимот за време на неговиот престој во {{Fb team (N) Eintracht Frankfurt}}.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://tuttosport.com/news/calcio/calciomercato/juventus/2022/06/01-93441872/juve_su_kostic_tutto_sul_miglior_crossatore_della_bundesliga|title=Juve su Kostic: tutto sul miglior crossatore della Bundesliga|accesso=2022-06-03}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.goal.com/it/notizie/inter-kostic-esterno-sinistro-ideale-3-5-2-conte/12u76quwi4c6r187weyjml1uq6|title=Inter, occhi su Kostic: l'esterno sinistro ideale per il 3-5-2 di Conte|access-date=2021-06-10}}</ref> Опремен со подвижност, бризна и физичка подготвеност, тој е играч кој подобро се снаоѓа во офанзивната отколку во дефанзивната фаза, каде е умешен пред се во давањето асистенции.<ref name=":3" /><ref name=":1" /> Со преку 50 асистенции во Бундеслигата, тој еден од најдобрите 30 играчи во овој статистички показател во историјата на лигата. ==Клупска кариера== ===Почетоци=== Роден во [[Крагуевац]], својте први фудбалски чекори ги направил на шестгодишна возраст во фудбалската школа "Фитнес", а потоа преминал во најстариот клуб во градот [[ФК Шумадија 1903|Шумадија 1903]] каде што ги поминал следните 3-4 години. Кога имал петнаест години, дошол во [[ФК Раднички Крагујевац|Раднички Крагуевац]], клуб за кој дебитирал за првиот тим на 2 мај 2009 година против [[ФК Будуќност Ваљево|Будуќност Ваљево]] во третата лига на Србија. Во трите сезони во кои настапувал за првиот тим на Раднички, тој играл во три различни лиги освојувајќи две промоции со клубот кој стигнал од третата лига до [[Суперлига на Србија|Суперлигата на Србија]]. Своето деби во Суперлигата на Србија го направил на 13 август 2011, во ремито 1-1 на гостувањето кај [[ФК Војводина|Војводина]], а својот прв гол го постигнал четеринаесет дена подоцна во победата со 4-2 на гостувањето кај [[ФК Јавор Ивањица|Јавор Ивањица]]. Во сезоната 2011-2012, Костиќ одиграл 27 натпревари во првенството и постигнал 3 гола. ===Гронинген=== [[File:Filip Kostic.jpg|thumb|upright|Костиќ за време на тренинг со [[ФК Гронинген|Гронинген]] во 2013]] Во летото 2012 година, Костиќ го напуштил Раднички Крагуевац после 64 настапи и 5 гола за клубот. Неговиот трансфер во [[Холандија|холандскиот]] [[ФК Гронинген|Гронинген]] бил пропратен со еден од најголемите скандали во српскиот фудбал: холандскиот клуб објавил дека трансферот изнесувал 1,25 милиони евра, практично демантирајќи ги челниците на Раднички, кои преку соопштение истакнале дека 19-годишниот фудбалер си заминал од клубот за сума од 700.000 евра,<ref>[http://sport.blic.rs/fudbal/domaci-fudbal/groningen-demantuje-radnicki-kostic-je-placen-125-miliona/5trbq6h Гронинген демантује Раднички: Костић је плаћен 1,25 милиона]</ref> па српската полиција потоа ги привела потпретседателот, генералниот секретар и агентот на играчот под сомнение дека го оштетиле клубот за половина милион евра.<ref>[http://www.telegraf.rs/vesti/466713-kragujevac-privedeno-pet-osoba-medju-njima-i-dvojica-gradskih-funkcionera КРАГУЈЕВАЦ: Приведено пет особа, међу њима и двојица градских функционера]</ref> Своето деби за Гронинген го направил на 21 октомври 2012, во поразот со 3-0 на гостувањето кај [[ФК Херенфен|Херенфен]].<ref>[http://www.b92.net/sport/fudbal/vesti.php?yyyy=2012&mm=10&dd=21&nav_id=653735 B92 Sport (Serbian): Filip Kostić debitovao za Groningen] 21 October 2012</ref> Откако добил мала минутажа, Костиќ конечно почнал да покажува ветувачки потенцијал на почетокот на [[Ередивиси 2013–2014|сезоната 2013-2014]]; тој го привлекол вниманието на медиумите откако одиграл брилијантен натпревар во кој имал една асистенција против [[ФК НЕК|НЕК]],<ref>[http://www.sportske.net/vest/medjunarodni-fudbal/zivkovic-strelac-kostic-asistent-139743.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141217192531/http://www.sportske.net/vest/medjunarodni-fudbal/zivkovic-strelac-kostic-asistent-139743.html |date=17 December 2014 }} Sportske: Živković strelac, Kostić asistent – 4 August 2013 {{in lang|sr}}</ref> а потоа на 25 август тој ја зголемил својата репутација на одличен додавач со двете асистенции против [[Го Ахед Иглс]].<ref>[http://www.sportske.net/vest/medjunarodni-fudbal/kostic-asistirao-groningen-do-boda-142598.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141217193807/http://www.sportske.net/vest/medjunarodni-fudbal/kostic-asistirao-groningen-do-boda-142598.html |date=17 December 2014 }} Sportske: Kostić asistirao, Groningen do boda – 25 August 2013 {{in lang|sr}}</ref> Конечно, на 20 октомври 2013 година, Костиќ го постигнал својот прв гол за Гронинген во победата со 1–0 против [[ФК ПСВ Ајндховен|ПСВ Ајндховен]].<ref>[http://www.sportske.net/vest/medjunarodni-fudbal/kostic-srusio-psv-150460.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141217193544/http://www.sportske.net/vest/medjunarodni-fudbal/kostic-srusio-psv-150460.html |date=17 December 2014 }} Sportske: Kostić srušio PSV! {{in lang|sr}} 20 October 2013</ref> Вкупно за Гронинген, Костиќ одиграл 41 натпревари и постигнал 12 голови. ===Штутгарт и Хамбургер=== [[Податотека:Filip kostic.jpg|thumb|left|200px|Костиќ со [[ФК Штутгарт|Штутгарт]] во 2015 година]] На 9 август 2014 година, Костиќ се преселил во [[Германија]] каде потпишал за екипата на [[ФК Штутгарт|Штутгарт]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.sportske.net/vest/transferi/zvanicno-filip-kostic-je-novi-igrac-stutgarta-190102.html |title=Званично - Филип Костић је нови играч Штутгарта |accessdate=2022-08-11 |archive-date=2016-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160827082826/http://www.sportske.net/vest/transferi/zvanicno-filip-kostic-je-novi-igrac-stutgarta-190102.html |url-status=dead }}</ref> Сумата на трансферот изнесувала 6 милиони евра плус 1 милион бонуси, а Гронинген освен овие средства добил право на 15% од следната продажба на играчот.<ref>{{cite web | url = http://www.fcgroningen.nl/home/nieuws/nieuwsbericht/artikel/transfer-kostic-naar-vfb-stuttgart-afgerond// | title = Transfer Kostic naar VfB Stuttgart afgerond | date = 9 August 2014 | access-date = 9 August 2014 | work = fcgroningen.nl | publisher = FC Groningen | language = nl | archive-url = https://web.archive.org/web/20140810025645/http://www.fcgroningen.nl/home/nieuws/nieuwsbericht/artikel/transfer-kostic-naar-vfb-stuttgart-afgerond// | archive-date = 10 August 2014 | url-status = dead }}</ref> Дебитирал во [[Прва Бундеслига 2014-2015|Првата Бундеслига]] на 24 август, во ремито 1-1 против [[ФК Борусија Менхенгладбах|Борусија Менхенгладбах]], заменувајќи го [[Александру Максим]] во последните 10-тина минути од тој натпревар. Својот прв гол за ''швабите'' го постигнал на 13 декември 2014, во ремито 1-1 на гостувањето кај [[ФК Мајнц 05|Мајнц 05]]. По испаѓањето на Штутгарт од Првата Бундеслига во [[Прва Бундеслига 2015-2016|сезоната 2015-2016]], Костиќ го напуштил клубот после две сезони поминати во него во кои одиграл 63 натпревари и постигнал 8 голови. Во летото 2016 година, [[Хамбургер Шпорт Фераин|Хамбургер]] го купил Костиќ за 14 милиони евра, со што тој станал најскапиот трансфер во историјата на клубот.<ref>[http://www.dw.com/en/busy-summer-fuels-expectations-for-hamburg/a-19485254 ''Busy summer fuels expectations for Hamburg'']. Deutsche Welle, 18 August 2016</ref> Во својата прва сезона, србинот бил еден од клучните играчи на клубот. Тој постигнал 4 гола во текот на сезоната и му помогнал на клубот да стигне до четвртфиналето во [[Фудбалски куп на Германија|Купот на Германија]], каде што биле елиминирани од Борусија Менхенгладбах, додека во првенството каде Хамбургер грчевито се борел за опстанок, целта била постигната во последниот натпревар со победата со 2-1 на домашен терен против [[ВФЛ Волфсбург|Волфсбург]], во која Костиќ го постигнал израмнувачкиот гол за 1-1.<ref>{{cite web|url=https://www.hsv.de/news/21-sieg-gegen-wolfsburg-hsv-haelt-die-klasse|title=2:1-Sieg gegen Wolfsburg - HSV hält die Klasse!|publisher=hsv.de|date=20 мај 2017|access-date=12 август 2022}}</ref> Следната сезона, Костиќ продолжил да игра добро и повторно бил еден од најдобрите играчи на Хамбургер, но овој пат клубот испаднал од Првата Бундеслига. ===Ајнтрахт Франкфурт=== Откако изразил желба да го напушти Хамбургер бидејќи не сакал да се натпреварува во [[Втора Бундеслига|Втората Бундеслига]],<ref>{{Cite web|url=http://www.violanews.com/esclusive/vn-kostic-vuole-lasciare-amburgo-firenze-piazza-molto-gradita/|title=VN- Kostic vuole lasciare Amburgo, Firenze piazza molto gradita - Viola News|date=2018-06-01|access-date=2018-10-04|archive-date=2018-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20181005071910/http://www.violanews.com/esclusive/vn-kostic-vuole-lasciare-amburgo-firenze-piazza-molto-gradita/|url-status=dead}}</ref> на 20 август 2018 година, Костиќ се преселил на двегодишна позајмица во {{Fb team (N) Eintracht Frankfurt}}.<ref name="hsv.de">{{Cite web|url=https://www.hsv.de/news/filip-kostic-auf-leihbasis-zu-eintracht-frankfurt|title=Filip Kostic auf Leihbasis zu Eintracht Frankfurt|language=de|access-date=2021-06-10}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.eintracht.de/en/news/article/eintracht-frankfurt-sign-filip-kostic-66808/|title=Eintracht Frankfurt sign Filip Kostić|date=20 август 2018|language=de|access-date=4 октомври 2018|archivedate=2018-08-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180821191920/https://www.eintracht.de/en/news/article/eintracht-frankfurt-sign-filip-kostic-66808/|url-status=bot: unknown}}</ref> По добрата сезона со клубот (кому му помогнал да стигне до полуфиналето на Лига Европа со 4 гола), тој бил откупен на 17 мај 2019 година за 6 милиони евра. [[File:FilipKostic.jpg|thumb|170px|Костиќ со {{Fb team (N) Eintracht Frankfurt}} во 2019]] Во сезоната 2020-2021, Костиќ бил втор најдобар асистент во [[Прва Бундеслига 2020-2021|Бундеслигата]] со 14 асистенции, 4 помалку од [[Томас Милер]] од {{Fb team (N) Bayern Munchen}}.<ref>{{cite web|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/most-assists-2020-21-sane-sancho-kimmich-muller-lewandowski-12923|title=Thomas Müller crowned 2020/21 Bundesliga's assist king|publisher=Bundesliga}}</ref> На 14 април 2022 година, Костиќ постигнал два гола во победата на Ајнтрахт над [[ФК Барселона|Барселона]] со 3–2 на [[Камп Ноу]], со што им помогнал на германците со вкупни 4–3 да се пласираат во полуфиналето на [[УЕФА Лига Европа 2021–22|Лига Европа]].<ref>{{cite web|url= https://www.theguardian.com/football/2022/apr/14/eintrachy-frankfurt-filip-kostic-doubles-up-to-dump-barcelona-out-of-europa-league|title=Frankfurt’s Filip Kostic doubles up to dump Barcelona out of Europa League|date=14 April 2022|work=The Guardian|access-date=15 April 2022}}</ref> На 18 мај истата година, тој го започнал [[Финале на УЕФА Лига Европа во 2022 година|финалето]] на Лига Европа против [[ФК Ренџерс|Ренџерс]] кое завршило нерешено 1-1 во регуларниот дел и по продолженијата, по што се стигнало до [[Изведување пенали (фудбал)|изведување пенали]], каде Костиќ бил еден од прецизните изведувачи за победничката екипа. Последователно, како резултат на неговите одлични игри тој бил прогласен за [[УЕФА Лига Европа#Играч на сезоната во УЕФА Лига Европа|играч на сезоната]] во Лига Европа.<ref>[https://www.b92.net/sport/fudbal/vesti.php?yyyy=2022&mm=05&dd=20&nav_id=2157706 Filip Kostić igrač sezone!]</ref> ===Јувентус и Фенербахче=== На 12 август 2022 година, Костиќ потпишал четиригодишен договор со {{Fb team (N) Juventus}}.<ref>{{Cite web |last=Juventus.com |title=Official {{!}} Filip Kostić signs for Juventus! - Juventus |url=https://www.juventus.com/en/news/articles/official-filip-kostic-signs-for-juventus |access-date=2022-08-12 |website=Juventus.com |language=en}}</ref> На 9 септември 2024 година, Костиќ му се приклучи на турскиот клуб [[ФК Фенербахче|Фенербахче]] на заем до крајот на сезоната.<ref>{{cite web |title=Filip Kostic joins Fenerbahce on loan |url=https://www.juventus.com/en/news/articles/filip-kostic-joins-fenerbahce-on-loan |website=Juventus.com |access-date=9 September 2024 |date=9 September 2024 }}</ref> ===ПСВ Ајндховен=== На 6 август 2026 година, како слободен играч, Костиќ потпишал двегодишен договор со холандскиот клуб од [[Ередивиси]], [[ФК ПСВ Ајндховен|ПСВ Ајндховен]].<ref>{{cite web |title=Transfer: PSV contracteert Filip Kostić |url=https://www.psv.nl/media/artikel/transfer-psv-contracteert-filip-kostic |website=PSV.nl |publisher=PSV Eindhoven |access-date=7 August 2026 |date=6 August 2026 |language=nl}}</ref> ==Репрезентативна кариера== [[File:Ser-Swi (7) (cropped) 2.jpg|thumb|left|mini|Костиќ со [[Фудбалска репрезентација на Србија|Србија]] на [[Светско првенство во фубал 2018|Мундијалот 2018]].]] Костиќ играл за [[Србија]] во селекциите [[Фудбалска репрезентација на Србија под 19 години|под 19 години]] и [[Фудбалска репрезентација на Србија под 21 година|под 21 година]].<ref>[http://www.srbijafudbal.net/radnicki_kragujevac/kostic_f.htm Filip Kostić] at Srbijafudbal</ref> Во баражот од квалификациите за [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 2015|Европското првенство за играчи под 21 година 2015]], тој го постигнал победничкиот гол во судиското продолжение против [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|Шпанија]] со кој ја одвел својата земја на првенството кое се одиграло во [[Чешка]].<ref>{{cite web | url = http://www.uefa.com/under21/season=2015/matches/round=2000413/match=2015242/postmatch/report/index.html | title = Superb Serbia end Spain reign | date = 14 October 2014 | access-date = 14 October 2014 | work = uefa.com | publisher = UEFA}}</ref> Сепак, тој не настапил на тоа првенство, бидејќи добил повик во сениорската репрезентација. На 7 јуни 2015 година, Костиќ го направил своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Србија|сениорска репрезентација на Србија]] против [[Фудбалска репрезентација на Азербејџан|Азербејџан]] во пријателски натпревар во [[Санкт Пелтен]], [[Австрија]], во кој ''орлите'' победиле со 4–1.<ref>{{cite web | url = http://www.fss.rs/index.php?id=21&aid=8086 | title = Ubedljiva pobeda: Srbija – Azerbejdžan 4:1 (1:1) | date = 7 June 2015 | access-date = 7 June 2015 | work = fss.rs | publisher = Football Association of Serbia | language= sr}}</ref> Тој го одигра својот прв натпреварувачки натпревар за Србија на 13 јуни 2015, против [[Фудбалска репрезентација на Данска|Данска]] во [[Квалификации за Европско првенство во фудбал 2016|квалификациите]] за [[Европско првенство во фудбал 2016|Европското првенството 2016]].<ref>{{cite web | url = http://www.uefa.com/uefaeuro/qualifiers/season=2016/matches/round=2000446/match=2013960/index.html | title = Poulsen and Poulsen score as Denmark see off Serbia | date = 13 June 2015 | access-date = 13 June 2015 | work = uefa.com | publisher = UEFA}}</ref> На 5 септември 2016 година, го постигнал својот прв гол за својата земја во ремито 2–2 против {{NazNB|FUrep|IRL}}. Во јуни 2018 година, тој бил избран во составот на српската репрезентација за [[Светско првенство во фудбал 2018|Светското првенство 2018]],<ref>{{cite web | url = https://www.bbc.com/sport/football/44083365 | title = World Cup 2018: All the confirmed squads for this summer's finals in Russia | publisher = BBC Sport | date = 4 June 2018 | access-date = 25 June 2018}}</ref> каде ги одиграл сите три натпревари од групната фаза по која неговата репрезентација била елиминирана.<ref>{{cite web | url = https://www.bbc.co.uk/sport/football/44427970 | title = Costa Rica 0–1 Serbia | publisher = BBC Sport | author = Timothy Abraham | date = 17 June 2018 | access-date = 25 June 2018}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.bbc.com/sport/football/44439145 | title = Serbia 1–2 Switzerland | publisher = BBC Sport | author = Matthew Henry | date = 23 June 2018 | access-date = 25 June 2018}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/06/27/sports/world-cup/brazil-vs-serbia.html|title=World Cup: Brazil cruises into next round with easy victory|newspaper=The New York Times|author=Andrew Das|date=27 June 2018|access-date=27 June 2018}}</ref> ===Хронологија на репрезентативните настапи=== {{Репрезентативни настапи|SRB}} {{Cronopar|7-6-2015|Сант Пелтен|SRB|4|1|AZE|-|Пријателска|13={{suboff|56}}}} {{Cronopar|13-6-2015|Копенхаген|DNK|2|0|SRB|-|Квал. за ЕП|2016|13={{subon|65}}}} {{Cronopar|4-9-2015|Нови Сад|SRB|2|0|ARM|-|Квал. за ЕП|2016|13={{suboff|84}}}} {{Cronopar|7-9-2015|Бордо|FRA|2|1|SRB|-|Пријателска|13={{subon|56}}}} {{Cronopar|13-11-2015|Острава|CZE|4|1|SRB|-|Пријателска|13={{subon|59}}}} {{Cronopar|23-3-2016|Познањ|POL|1|0|SRB|-|Пријателска|13={{subon|78}}}} {{Cronopar|29-3-2016|Талин|EST|0|1|SRB|-|Пријателска|13={{suboff|75}}}} {{Cronopar|25-5-2016|Ужице|SRB|2|1|CYP|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|5-6-2016|Монако|SRB|1|1|RUS|-|Пријателска|13={{suboff|79}}}} {{Cronopar|5-9-2016|Белград|SRB|2|2|IRL|1|Квал. за СП|2018|13={{suboff|81}}}} {{Cronopar|6-10-2016|Кишињев|MDA|0|3|SRB|1|Квал. за СП|2018|13={{suboff|69}}}} {{Cronopar|9-10-2016|Белград|SRB|3|2|AUT|-|Квал. за СП|2018|13={{suboff|65}}}} {{Cronopar|12-11-2016|Кардиф|WAL|1|1|SRB|-|Квал. за СП|2018|13={{suboff|70}}}} {{Cronopar|24-3-2017|Тбилиси|GEO|1|3|SRB|-|Квал. за СП|2018|13={{suboff|81}}}} {{Cronopar|11-6-2017|Белград|SRB|1|1|WAL|-|Квал. за СП|2018|13={{suboff|67}}}} {{Cronopar|2-9-2017|Белград|SRB|3|0|MDA|-|Квал. за СП|2018}} {{Cronopar|5-9-2017|Даблин|IRL|0|1|SRB|-|Квал. за СП|2018|13={{suboff|72}}}} {{Cronopar|9-10-2017|Белград|SRB|1|0|GEO|-|Квал. за СП|2018|13={{subon|89}}}} {{Cronopar|10-11-2017|Гуангжу|CHN|0|2|SRB|-|Пријателска|13={{suboff|60}}}} {{Cronopar|23-3-2018|Торино|SRB|1|2|MAR|-|Пријателска}} {{Cronopar|27-3-2018|Лондон|NGA|0|2|SRB|-|Пријателска|13={{suboff|88}}}} {{Cronopar|4-6-2018|Грац|SRB|0|1|CHL|-|Пријателска|13={{subon|64}}}} {{Cronopar|9-6-2018|Грац|SRB|5|1|BOL|-|Пријателска}} {{Cronopar|16-6-2018|Самара|CRI|0|1|SRB|-|Светско првенство|2018|Прва фаза|13={{subon|70}}}} {{Cronopar|22-6-2018|Калининград|SRB|1|2|CHE|-|Светско првенство|2018|Прва фаза|13={{suboff|64}}}} {{Cronopar|27-6-2018|Москва|SRB|0|2|BRA|-|Светско првенство|2018|Прва фаза|13={{suboff|82}}}} {{Cronopar|7-9-2018|Вилниус|LTU|0|1|SRB|-|Лига на нации|2018-2019|Прва фаза|13={{suboff|90}}}} {{Cronopar|10-9-2018|Белград|SRB|2|2|ROU|-|Лига на нации|2018-2019|Прва фаза|13={{subon|63}}}} {{Cronopar|7-6-2019|Лавов|UKR|5|0|SRB|-|Квал. за ЕП|2020}} {{Cronopar|10-6-2019|Белград|SRB|4|1|LTU|-|Квал. за ЕП|2020|13={{suboff|71}}}} {{Cronopar|7-9-2019|Белград|SRB|2|4|POR|-|Квал. за ЕП|2020|13={{suboff|83}}}} {{Cronopar|14-10-2019|Вилниус|LTU|1|2|SRB|-|Квал. за ЕП|2020|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|3-9-2020|Москва|RUS|3|1|SRB|-|Лига на нации|2020-2021|Прва фаза}} {{Cronopar|6-9-2020|Белград|SRB|0|0|TUR|-|Лига на нации|2020-2021|Прва фаза|13={{yel|62}}}} {{Cronopar|12-11-2020|Белград|SRB|1|1|SCO|-|Квал. за ЕП|2020|11=dts|12=4 – 5|13={{suboff|59}}}} {{Cronopar|24-3-2021|Белград|SRB|3|2|IRL|-|Квал. за СП|2022|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|27-3-2021|Белград|SRB|2|2|POR|1|Квал. за СП|2022|13={{suboff|72}}}} {{Cronopar|30-3-2021|Баку|AZE|1|2|SRB|-|Квал. за СП|2022|13={{suboff|64}}}} {{Cronopar|4-9-2021|Белград|SRB|4|1|LUX|-|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|7-9-2021|Даблин|IRL|1|1|SRB|-|Квал. за СП|2022|13={{suboff|87}}}} {{Cronopar|9-10-2021|Луксембург|LUX|0|1|SRB|-|Квал. за СП|2022|13={{suboff|70}}|14=Луксембург (град)}} {{Cronopar|12-10-2021|Белград|SRB|3|1|AZE|-|Квал. за СП|2022|13={{suboff|75}}}} {{Cronopar|14-11-2021|Лисабон|POR|1|2|SRB|-|Квал. за СП|2022|13={{suboff|89}}}} {{Cronopar|24-3-2022|Будимпешта|HUN|0|1|SRB|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|29-3-2022|Копенхаген|DNK|3|0|SRB|-|Пријателска}} {{Cronopar|2-6-2022|Белград|SRB|0|1|NOR|-|Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{suboff|69}}}} {{Cronopar|9-6-2022|Солна|SWE|0|1|SRB|-|Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{subon|63}}}} {{Cronopar|12-6-2022|Љубљана|SVN|2|2|SRB|-|Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{subon|56}}}} {{Cronofin|48|3}} ==Статистика== ===Клупска статистика=== ''Статистиката е ажурирана на 11 август 2022.'' {| class="wikitable center" style="text-align:center; font-size:90%" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || 2009-2010 || rowspan=3|{{flagsport|SRB}} [[ФК Раднички Крагујевац|Раднички Крагуевац]] || [[Српска лига Запад (фудбал) 2009-2010|СЛЗ]] || 5 || 0 || [[Фудбалски куп на Срвбија|КС]] || ? || ? || - || - || - || - || - || - || 5 || 0 |- || 2010-2011 || [[Прва фудбалска лига на Србија 2010-2011|ПЛ]] || 30 || 2 || [[Фудбалски куп на Срвбија|КС]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 30 || 2 |- || 2011-2012 || [[Суперлига на Србија 2011-2012|СЛ]] || 27 || 3 || [[Фудбалски куп на Србија 2011-2012|КС]] || 2 || 0 || - || - || - || - || - || - || 29 || 3 |- !colspan="3"|Вкупно Раднички Крагуевац || 62 || 5 || || 2 || 0 || || - || - || || - || - || 64 || 5 |- || 2012-2013 || rowspan=3|{{flagsport|NED}} [[ФК Гронинген|Гронинген]] || [[Ередивиси 2012-2013|ЕД]] || 5+2<ref name=":0">Во плејофот.</ref> || 0 || [[Фудбалски куп на Холандија 2012-2013|КХ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 7 || 0 |- || 2013-2014 || [[Ередивиси 2013-2014|ЕД]] || 34+4<ref name=":0" /> || 9+2<ref name=":0" /> || [[Фудбалски куп на Холандија 2013-2014|КХ]] || 3 || 1 || - || - || - || - || - || - || 41 || 12 |- || јул.-авг. 2014 || [[Ередивиси 2014-2015|ЕД]] || 0 || 0 || [[Фудбалски куп на Холандија 2014-2015|CO]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига Европа 2014-2015|ЛЕ]] || 2 || 0 || - || - || - || 2 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Гронинген || 39+6 || 9+2 || || 3 || 1 || || 2 || 0 || || - || - || 50 || 12 |- || [[ФК Штутгарт сезона 2014-2015|2014-2015]] || rowspan=2|{{flagsport|GER}} {{Fb team (N) Stuttgart}} || [[Прва Бундеслига 2014-2015|1Б]] || 29 || 3 || [[Фудбалски куп на Германија 2014-2015|КГ]] || 1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 30 || 3 |- || [[ФК Штутгарт сезона 2015-2016|2015-2016]] || [[Прва Бундеслига 2015-2016|1Б]] || 30 || 5 || [[Фудбалски куп на Германија 2015-2016|КГ]] || 3 || 0 || - || - || - || - || - || - || 33 || 5 |- !colspan="3"|Вкупно Штутгарт || 59 || 8 || || 4 || 0 || || - || - || || - || - || 63 || 8 |- || [[Хамбургер Шпорт Фераин сезона 2016-2017|2016-2017]] || rowspan=2|{{flagsport|GER}} {{Fb team (N) HSV}} || [[Прва Бундеслига 2016-2017|1Б]] || 31 || 4 || [[Фудбалски куп на Германија 2016-2017|КГ]] || 4 || 0 || - || - || - || - || - || - || 35 || 4 |- || [[Хамбургер Шпорт Фераин сезона 2017-2018|2017-2018]] || [[Прва Бундеслига 2017-2018|1Б]] || 30 || 5 || [[Фудбалски куп на Германија 2017-2018|КГ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 30 || 5 |- !colspan="3"|Вкупно Хамбургер || 61 || 9 || || 4 || 0 || || - || - || || - || - || 65 || 9 |- || [[ФК Ајнтрахт Франкфурт сезона 2018-2019|2018-2019]] || rowspan=5|{{flagsport|GER}} {{Fb team (N) Eintracht Frankfurt}} || [[Прва Бундеслига 2018-2019|1Б]] || 34 || 6 || [[Фудбалски куп на Германија 2018-2019|КГ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига Европа 2018-2019|ЛЕ]] || 12 || 4 || - || - || - || 46 || 10 |- || [[ФК Ајнтрахт Франкфурт сезона 2019-2020|2019-2020]] || [[Прва Бундеслига 2019-2020|1Б]] || 33 || 4 || [[Фудбалски куп на Германија 2019-2020|КГ]] || 3 || 3 || [[УЕФА Лига Европа 2019-2020|ЛЕ]] || 15<ref>5 настапи во квалификациските кола</ref> || 5<ref>3 гола во квалификациските кола</ref> || - || - || - || 51 || 12 |- || [[ФК Ајнтрахт Франкфурт сезона 2020-2021|2020-2021]] || [[Прва Бундеслига 2020-2021|1Б]] || 30|| 4 || [[Фудбалски куп на Германија 2020-2021|КГ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 30 || 4 |- || [[ФК Ајнтрахт Франкфурт сезона 2021-2022|2021-2022]] || [[Прва Бундеслига 2021-2022|1Б]] || 31 || 4 || [[Фудбалски куп на Германија 2021-2022|КГ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига Европа 2021-2022|ЛЕ]] || 12 || 3 || - || - || - || 43 || 7 |- || [[ФК Ајнтрахт Франкфурт сезона 2022-2023|јул.-авг. 2022]] || [[Прва Бундеслига 2022-2023|1Б]] || 1 || 0 || [[Фудбалски куп на Германија 2022-2023|КГ]] || 1 || 0 || [[УЕФА Лига Европа 2022-2023|ЛШ]] || - || - || [[Суперкуп на УЕФА 2022|СУ]] || - || - || 2 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Ајнтрахт Франкфурт || 129 || 18 || || 4 || 3 || || 39 || 12 || || - || - || 172 || 33 |- || [[ФК Јувентус сезона 2022-2023|авг. 2022-2023]] || rowspan=1|{{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Juventus}} || [[Серија А 2022-2023|А]] || 0 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2022-2023|КИ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2022-2023|ЛШ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 351 || 51 || || 17 || 4 || || 41 || 12 || || - || - || 409 || 67 |} ==Титули== ===Клупски=== ===={{flagsport|GER}} Ајнтрахт Франкфурт==== *'''{{Трофеј-Куп на УЕФА}} [[Лига Европа]]''' : 1 : 2021-2022 ===={{flagsport|ITA}} Јувентус ==== *'''{{Трофеј-Куп на Италија}} [[Фудбалски куп на Италија|Куп на Италија]]''' : 1 : [[Фудбалски куп на Италија 2023-2024|2023-2024]] ===Поединечни=== * [[УЕФА Лига Европа#Играч на сезоната во УЕФА Лига Европа|Играч на сезоната во УЕФА Лига Европа]] : 2021-2022 == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Србија |image3=Flag of Serbia.svg }} *[https://int.soccerway.com/players/filip-kosti/145254/ Филип Костиќ на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/filip-kostic/profil/spieler/161011 Филип Костиќ на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/174496/filip-kostic Филип Костиќ на espn] *[https://www.whoscored.com/Players/105995/Show/Filip-Kostic Филип Костиќ на whoscored] {{Состав на ФК Јувентус}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Костиќ, Филип}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Српски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Штутгарт]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Хамбургер]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ајнтрахт Франкфурт]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Фенербахче]] [[Категорија:Фудбалери на ФК ПСВ Ајндховен]] jay7s69d2j8sx22d7nft82t28lnyter 5606140 5606139 2026-08-07T21:12:43Z Carshalton 30527 /* Надворешни врски */ 5606140 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Филип Костиќ | image = [[File:2022128173937 2022-05-08 Fussball Eintracht Frankfurt vs Borussia Mönchengladbach - Sven - 1D X MK II - 2399 - B70I8510 (Filip Kostić cropped).jpg|200px|]] | caption = | fullname = Филип Костиќ | birth_date = {{birth date and age|df=y|1992|11|1}} | birth_place = [[Крагуевац]], [[Србија]] | nationality = {{flagsport|SRB}} [[Србија]] | height = {{height|m=1.84}} | currentclub = {{Fb team Juventus}} | clubnumber = 18 | position = [[Среден ред (фудбал)#Крило|крило]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Radnicki Kragujevac}} | years1 = 2009-2012 | caps1 = 61 | goals1 = 5 | clubs1 = {{Fb team Radnicki Kragujevac}} | years2 = 2012-2014 | caps2 = 43 | goals2 = 11 | clubs2 = {{Fb team Groningen}} | years3 = 2014-2016 | caps3 = 59 | goals3 = 8 | clubs3 = {{Fb team Stuttgart}} | years4 = 2016-2018 | caps4 = 61 | goals4 = 9 | clubs4 = {{Fb team HSV}} | years5 = 2018-2022 | caps5 = 129 | goals5 = 18 | clubs5 = {{Fb team Eintracht Frankfurt}} | years6 = 2022-2026 | caps6 = 84 | goals6 = 6 | clubs6 = {{Fb team Juventus}} | years7 = 2024-2025 | caps7 = 27 | goals7 = 1 | clubs7 = →{{Fb team Fenerbahce}} | years8 = 2026- | caps8 = 0 | goals8 = 0 | clubs8 = {{Fb team PSV}} | nationalyears1 = 2010-2011 | nationalcaps1 = 4 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|SRB}} [[Фудбалска репрезентација на Србија под 19 години|Србија 19]] | nationalyears2 = 2013-2014 | nationalcaps2 = 8 | nationalgoals2 = 2 | nationalteam2 = {{flagsport|SRB}} [[Фудбалска репрезентација на Србија под 21 година|Србија 21]] | nationalyears3 = 2015- | nationalcaps3 = 72 | nationalgoals3 = 3 | nationalteam3 = {{flagsport|SRB}} [[Фудбалска репрезентација на Србија|Србија]] }} '''Филип Костиќ''' (роден на {{роден на|1|ноември|1992}} во {{роден во|Крагуевац}}) — [[Срби|српски]] [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)#Крило|крило]] на [[ФК ПСВ Ајндховен|ПСВ Ајндховен]] и на [[Фудбалска репрезентација на Србија|српската репрезентација]]. ==Технички карактeристики== Како левак, тој ја започнал својата кариера како лево крило, но потоа бил преместен во улога на играч кој ја покрива целата лева страна во тимот за време на неговиот престој во {{Fb team (N) Eintracht Frankfurt}}.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://tuttosport.com/news/calcio/calciomercato/juventus/2022/06/01-93441872/juve_su_kostic_tutto_sul_miglior_crossatore_della_bundesliga|title=Juve su Kostic: tutto sul miglior crossatore della Bundesliga|accesso=2022-06-03}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.goal.com/it/notizie/inter-kostic-esterno-sinistro-ideale-3-5-2-conte/12u76quwi4c6r187weyjml1uq6|title=Inter, occhi su Kostic: l'esterno sinistro ideale per il 3-5-2 di Conte|access-date=2021-06-10}}</ref> Опремен со подвижност, бризна и физичка подготвеност, тој е играч кој подобро се снаоѓа во офанзивната отколку во дефанзивната фаза, каде е умешен пред се во давањето асистенции.<ref name=":3" /><ref name=":1" /> Со преку 50 асистенции во Бундеслигата, тој еден од најдобрите 30 играчи во овој статистички показател во историјата на лигата. ==Клупска кариера== ===Почетоци=== Роден во [[Крагуевац]], својте први фудбалски чекори ги направил на шестгодишна возраст во фудбалската школа "Фитнес", а потоа преминал во најстариот клуб во градот [[ФК Шумадија 1903|Шумадија 1903]] каде што ги поминал следните 3-4 години. Кога имал петнаест години, дошол во [[ФК Раднички Крагујевац|Раднички Крагуевац]], клуб за кој дебитирал за првиот тим на 2 мај 2009 година против [[ФК Будуќност Ваљево|Будуќност Ваљево]] во третата лига на Србија. Во трите сезони во кои настапувал за првиот тим на Раднички, тој играл во три различни лиги освојувајќи две промоции со клубот кој стигнал од третата лига до [[Суперлига на Србија|Суперлигата на Србија]]. Своето деби во Суперлигата на Србија го направил на 13 август 2011, во ремито 1-1 на гостувањето кај [[ФК Војводина|Војводина]], а својот прв гол го постигнал четеринаесет дена подоцна во победата со 4-2 на гостувањето кај [[ФК Јавор Ивањица|Јавор Ивањица]]. Во сезоната 2011-2012, Костиќ одиграл 27 натпревари во првенството и постигнал 3 гола. ===Гронинген=== [[File:Filip Kostic.jpg|thumb|upright|Костиќ за време на тренинг со [[ФК Гронинген|Гронинген]] во 2013]] Во летото 2012 година, Костиќ го напуштил Раднички Крагуевац после 64 настапи и 5 гола за клубот. Неговиот трансфер во [[Холандија|холандскиот]] [[ФК Гронинген|Гронинген]] бил пропратен со еден од најголемите скандали во српскиот фудбал: холандскиот клуб објавил дека трансферот изнесувал 1,25 милиони евра, практично демантирајќи ги челниците на Раднички, кои преку соопштение истакнале дека 19-годишниот фудбалер си заминал од клубот за сума од 700.000 евра,<ref>[http://sport.blic.rs/fudbal/domaci-fudbal/groningen-demantuje-radnicki-kostic-je-placen-125-miliona/5trbq6h Гронинген демантује Раднички: Костић је плаћен 1,25 милиона]</ref> па српската полиција потоа ги привела потпретседателот, генералниот секретар и агентот на играчот под сомнение дека го оштетиле клубот за половина милион евра.<ref>[http://www.telegraf.rs/vesti/466713-kragujevac-privedeno-pet-osoba-medju-njima-i-dvojica-gradskih-funkcionera КРАГУЈЕВАЦ: Приведено пет особа, међу њима и двојица градских функционера]</ref> Своето деби за Гронинген го направил на 21 октомври 2012, во поразот со 3-0 на гостувањето кај [[ФК Херенфен|Херенфен]].<ref>[http://www.b92.net/sport/fudbal/vesti.php?yyyy=2012&mm=10&dd=21&nav_id=653735 B92 Sport (Serbian): Filip Kostić debitovao za Groningen] 21 October 2012</ref> Откако добил мала минутажа, Костиќ конечно почнал да покажува ветувачки потенцијал на почетокот на [[Ередивиси 2013–2014|сезоната 2013-2014]]; тој го привлекол вниманието на медиумите откако одиграл брилијантен натпревар во кој имал една асистенција против [[ФК НЕК|НЕК]],<ref>[http://www.sportske.net/vest/medjunarodni-fudbal/zivkovic-strelac-kostic-asistent-139743.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141217192531/http://www.sportske.net/vest/medjunarodni-fudbal/zivkovic-strelac-kostic-asistent-139743.html |date=17 December 2014 }} Sportske: Živković strelac, Kostić asistent – 4 August 2013 {{in lang|sr}}</ref> а потоа на 25 август тој ја зголемил својата репутација на одличен додавач со двете асистенции против [[Го Ахед Иглс]].<ref>[http://www.sportske.net/vest/medjunarodni-fudbal/kostic-asistirao-groningen-do-boda-142598.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141217193807/http://www.sportske.net/vest/medjunarodni-fudbal/kostic-asistirao-groningen-do-boda-142598.html |date=17 December 2014 }} Sportske: Kostić asistirao, Groningen do boda – 25 August 2013 {{in lang|sr}}</ref> Конечно, на 20 октомври 2013 година, Костиќ го постигнал својот прв гол за Гронинген во победата со 1–0 против [[ФК ПСВ Ајндховен|ПСВ Ајндховен]].<ref>[http://www.sportske.net/vest/medjunarodni-fudbal/kostic-srusio-psv-150460.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141217193544/http://www.sportske.net/vest/medjunarodni-fudbal/kostic-srusio-psv-150460.html |date=17 December 2014 }} Sportske: Kostić srušio PSV! {{in lang|sr}} 20 October 2013</ref> Вкупно за Гронинген, Костиќ одиграл 41 натпревари и постигнал 12 голови. ===Штутгарт и Хамбургер=== [[Податотека:Filip kostic.jpg|thumb|left|200px|Костиќ со [[ФК Штутгарт|Штутгарт]] во 2015 година]] На 9 август 2014 година, Костиќ се преселил во [[Германија]] каде потпишал за екипата на [[ФК Штутгарт|Штутгарт]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.sportske.net/vest/transferi/zvanicno-filip-kostic-je-novi-igrac-stutgarta-190102.html |title=Званично - Филип Костић је нови играч Штутгарта |accessdate=2022-08-11 |archive-date=2016-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160827082826/http://www.sportske.net/vest/transferi/zvanicno-filip-kostic-je-novi-igrac-stutgarta-190102.html |url-status=dead }}</ref> Сумата на трансферот изнесувала 6 милиони евра плус 1 милион бонуси, а Гронинген освен овие средства добил право на 15% од следната продажба на играчот.<ref>{{cite web | url = http://www.fcgroningen.nl/home/nieuws/nieuwsbericht/artikel/transfer-kostic-naar-vfb-stuttgart-afgerond// | title = Transfer Kostic naar VfB Stuttgart afgerond | date = 9 August 2014 | access-date = 9 August 2014 | work = fcgroningen.nl | publisher = FC Groningen | language = nl | archive-url = https://web.archive.org/web/20140810025645/http://www.fcgroningen.nl/home/nieuws/nieuwsbericht/artikel/transfer-kostic-naar-vfb-stuttgart-afgerond// | archive-date = 10 August 2014 | url-status = dead }}</ref> Дебитирал во [[Прва Бундеслига 2014-2015|Првата Бундеслига]] на 24 август, во ремито 1-1 против [[ФК Борусија Менхенгладбах|Борусија Менхенгладбах]], заменувајќи го [[Александру Максим]] во последните 10-тина минути од тој натпревар. Својот прв гол за ''швабите'' го постигнал на 13 декември 2014, во ремито 1-1 на гостувањето кај [[ФК Мајнц 05|Мајнц 05]]. По испаѓањето на Штутгарт од Првата Бундеслига во [[Прва Бундеслига 2015-2016|сезоната 2015-2016]], Костиќ го напуштил клубот после две сезони поминати во него во кои одиграл 63 натпревари и постигнал 8 голови. Во летото 2016 година, [[Хамбургер Шпорт Фераин|Хамбургер]] го купил Костиќ за 14 милиони евра, со што тој станал најскапиот трансфер во историјата на клубот.<ref>[http://www.dw.com/en/busy-summer-fuels-expectations-for-hamburg/a-19485254 ''Busy summer fuels expectations for Hamburg'']. Deutsche Welle, 18 August 2016</ref> Во својата прва сезона, србинот бил еден од клучните играчи на клубот. Тој постигнал 4 гола во текот на сезоната и му помогнал на клубот да стигне до четвртфиналето во [[Фудбалски куп на Германија|Купот на Германија]], каде што биле елиминирани од Борусија Менхенгладбах, додека во првенството каде Хамбургер грчевито се борел за опстанок, целта била постигната во последниот натпревар со победата со 2-1 на домашен терен против [[ВФЛ Волфсбург|Волфсбург]], во која Костиќ го постигнал израмнувачкиот гол за 1-1.<ref>{{cite web|url=https://www.hsv.de/news/21-sieg-gegen-wolfsburg-hsv-haelt-die-klasse|title=2:1-Sieg gegen Wolfsburg - HSV hält die Klasse!|publisher=hsv.de|date=20 мај 2017|access-date=12 август 2022}}</ref> Следната сезона, Костиќ продолжил да игра добро и повторно бил еден од најдобрите играчи на Хамбургер, но овој пат клубот испаднал од Првата Бундеслига. ===Ајнтрахт Франкфурт=== Откако изразил желба да го напушти Хамбургер бидејќи не сакал да се натпреварува во [[Втора Бундеслига|Втората Бундеслига]],<ref>{{Cite web|url=http://www.violanews.com/esclusive/vn-kostic-vuole-lasciare-amburgo-firenze-piazza-molto-gradita/|title=VN- Kostic vuole lasciare Amburgo, Firenze piazza molto gradita - Viola News|date=2018-06-01|access-date=2018-10-04|archive-date=2018-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20181005071910/http://www.violanews.com/esclusive/vn-kostic-vuole-lasciare-amburgo-firenze-piazza-molto-gradita/|url-status=dead}}</ref> на 20 август 2018 година, Костиќ се преселил на двегодишна позајмица во {{Fb team (N) Eintracht Frankfurt}}.<ref name="hsv.de">{{Cite web|url=https://www.hsv.de/news/filip-kostic-auf-leihbasis-zu-eintracht-frankfurt|title=Filip Kostic auf Leihbasis zu Eintracht Frankfurt|language=de|access-date=2021-06-10}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.eintracht.de/en/news/article/eintracht-frankfurt-sign-filip-kostic-66808/|title=Eintracht Frankfurt sign Filip Kostić|date=20 август 2018|language=de|access-date=4 октомври 2018|archivedate=2018-08-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180821191920/https://www.eintracht.de/en/news/article/eintracht-frankfurt-sign-filip-kostic-66808/|url-status=bot: unknown}}</ref> По добрата сезона со клубот (кому му помогнал да стигне до полуфиналето на Лига Европа со 4 гола), тој бил откупен на 17 мај 2019 година за 6 милиони евра. [[File:FilipKostic.jpg|thumb|170px|Костиќ со {{Fb team (N) Eintracht Frankfurt}} во 2019]] Во сезоната 2020-2021, Костиќ бил втор најдобар асистент во [[Прва Бундеслига 2020-2021|Бундеслигата]] со 14 асистенции, 4 помалку од [[Томас Милер]] од {{Fb team (N) Bayern Munchen}}.<ref>{{cite web|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/most-assists-2020-21-sane-sancho-kimmich-muller-lewandowski-12923|title=Thomas Müller crowned 2020/21 Bundesliga's assist king|publisher=Bundesliga}}</ref> На 14 април 2022 година, Костиќ постигнал два гола во победата на Ајнтрахт над [[ФК Барселона|Барселона]] со 3–2 на [[Камп Ноу]], со што им помогнал на германците со вкупни 4–3 да се пласираат во полуфиналето на [[УЕФА Лига Европа 2021–22|Лига Европа]].<ref>{{cite web|url= https://www.theguardian.com/football/2022/apr/14/eintrachy-frankfurt-filip-kostic-doubles-up-to-dump-barcelona-out-of-europa-league|title=Frankfurt’s Filip Kostic doubles up to dump Barcelona out of Europa League|date=14 April 2022|work=The Guardian|access-date=15 April 2022}}</ref> На 18 мај истата година, тој го започнал [[Финале на УЕФА Лига Европа во 2022 година|финалето]] на Лига Европа против [[ФК Ренџерс|Ренџерс]] кое завршило нерешено 1-1 во регуларниот дел и по продолженијата, по што се стигнало до [[Изведување пенали (фудбал)|изведување пенали]], каде Костиќ бил еден од прецизните изведувачи за победничката екипа. Последователно, како резултат на неговите одлични игри тој бил прогласен за [[УЕФА Лига Европа#Играч на сезоната во УЕФА Лига Европа|играч на сезоната]] во Лига Европа.<ref>[https://www.b92.net/sport/fudbal/vesti.php?yyyy=2022&mm=05&dd=20&nav_id=2157706 Filip Kostić igrač sezone!]</ref> ===Јувентус и Фенербахче=== На 12 август 2022 година, Костиќ потпишал четиригодишен договор со {{Fb team (N) Juventus}}.<ref>{{Cite web |last=Juventus.com |title=Official {{!}} Filip Kostić signs for Juventus! - Juventus |url=https://www.juventus.com/en/news/articles/official-filip-kostic-signs-for-juventus |access-date=2022-08-12 |website=Juventus.com |language=en}}</ref> На 9 септември 2024 година, Костиќ му се приклучи на турскиот клуб [[ФК Фенербахче|Фенербахче]] на заем до крајот на сезоната.<ref>{{cite web |title=Filip Kostic joins Fenerbahce on loan |url=https://www.juventus.com/en/news/articles/filip-kostic-joins-fenerbahce-on-loan |website=Juventus.com |access-date=9 September 2024 |date=9 September 2024 }}</ref> ===ПСВ Ајндховен=== На 6 август 2026 година, како слободен играч, Костиќ потпишал двегодишен договор со холандскиот клуб од [[Ередивиси]], [[ФК ПСВ Ајндховен|ПСВ Ајндховен]].<ref>{{cite web |title=Transfer: PSV contracteert Filip Kostić |url=https://www.psv.nl/media/artikel/transfer-psv-contracteert-filip-kostic |website=PSV.nl |publisher=PSV Eindhoven |access-date=7 August 2026 |date=6 August 2026 |language=nl}}</ref> ==Репрезентативна кариера== [[File:Ser-Swi (7) (cropped) 2.jpg|thumb|left|mini|Костиќ со [[Фудбалска репрезентација на Србија|Србија]] на [[Светско првенство во фубал 2018|Мундијалот 2018]].]] Костиќ играл за [[Србија]] во селекциите [[Фудбалска репрезентација на Србија под 19 години|под 19 години]] и [[Фудбалска репрезентација на Србија под 21 година|под 21 година]].<ref>[http://www.srbijafudbal.net/radnicki_kragujevac/kostic_f.htm Filip Kostić] at Srbijafudbal</ref> Во баражот од квалификациите за [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 2015|Европското првенство за играчи под 21 година 2015]], тој го постигнал победничкиот гол во судиското продолжение против [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|Шпанија]] со кој ја одвел својата земја на првенството кое се одиграло во [[Чешка]].<ref>{{cite web | url = http://www.uefa.com/under21/season=2015/matches/round=2000413/match=2015242/postmatch/report/index.html | title = Superb Serbia end Spain reign | date = 14 October 2014 | access-date = 14 October 2014 | work = uefa.com | publisher = UEFA}}</ref> Сепак, тој не настапил на тоа првенство, бидејќи добил повик во сениорската репрезентација. На 7 јуни 2015 година, Костиќ го направил своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Србија|сениорска репрезентација на Србија]] против [[Фудбалска репрезентација на Азербејџан|Азербејџан]] во пријателски натпревар во [[Санкт Пелтен]], [[Австрија]], во кој ''орлите'' победиле со 4–1.<ref>{{cite web | url = http://www.fss.rs/index.php?id=21&aid=8086 | title = Ubedljiva pobeda: Srbija – Azerbejdžan 4:1 (1:1) | date = 7 June 2015 | access-date = 7 June 2015 | work = fss.rs | publisher = Football Association of Serbia | language= sr}}</ref> Тој го одигра својот прв натпреварувачки натпревар за Србија на 13 јуни 2015, против [[Фудбалска репрезентација на Данска|Данска]] во [[Квалификации за Европско првенство во фудбал 2016|квалификациите]] за [[Европско првенство во фудбал 2016|Европското првенството 2016]].<ref>{{cite web | url = http://www.uefa.com/uefaeuro/qualifiers/season=2016/matches/round=2000446/match=2013960/index.html | title = Poulsen and Poulsen score as Denmark see off Serbia | date = 13 June 2015 | access-date = 13 June 2015 | work = uefa.com | publisher = UEFA}}</ref> На 5 септември 2016 година, го постигнал својот прв гол за својата земја во ремито 2–2 против {{NazNB|FUrep|IRL}}. Во јуни 2018 година, тој бил избран во составот на српската репрезентација за [[Светско првенство во фудбал 2018|Светското првенство 2018]],<ref>{{cite web | url = https://www.bbc.com/sport/football/44083365 | title = World Cup 2018: All the confirmed squads for this summer's finals in Russia | publisher = BBC Sport | date = 4 June 2018 | access-date = 25 June 2018}}</ref> каде ги одиграл сите три натпревари од групната фаза по која неговата репрезентација била елиминирана.<ref>{{cite web | url = https://www.bbc.co.uk/sport/football/44427970 | title = Costa Rica 0–1 Serbia | publisher = BBC Sport | author = Timothy Abraham | date = 17 June 2018 | access-date = 25 June 2018}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.bbc.com/sport/football/44439145 | title = Serbia 1–2 Switzerland | publisher = BBC Sport | author = Matthew Henry | date = 23 June 2018 | access-date = 25 June 2018}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/06/27/sports/world-cup/brazil-vs-serbia.html|title=World Cup: Brazil cruises into next round with easy victory|newspaper=The New York Times|author=Andrew Das|date=27 June 2018|access-date=27 June 2018}}</ref> ===Хронологија на репрезентативните настапи=== {{Репрезентативни настапи|SRB}} {{Cronopar|7-6-2015|Сант Пелтен|SRB|4|1|AZE|-|Пријателска|13={{suboff|56}}}} {{Cronopar|13-6-2015|Копенхаген|DNK|2|0|SRB|-|Квал. за ЕП|2016|13={{subon|65}}}} {{Cronopar|4-9-2015|Нови Сад|SRB|2|0|ARM|-|Квал. за ЕП|2016|13={{suboff|84}}}} {{Cronopar|7-9-2015|Бордо|FRA|2|1|SRB|-|Пријателска|13={{subon|56}}}} {{Cronopar|13-11-2015|Острава|CZE|4|1|SRB|-|Пријателска|13={{subon|59}}}} {{Cronopar|23-3-2016|Познањ|POL|1|0|SRB|-|Пријателска|13={{subon|78}}}} {{Cronopar|29-3-2016|Талин|EST|0|1|SRB|-|Пријателска|13={{suboff|75}}}} {{Cronopar|25-5-2016|Ужице|SRB|2|1|CYP|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|5-6-2016|Монако|SRB|1|1|RUS|-|Пријателска|13={{suboff|79}}}} {{Cronopar|5-9-2016|Белград|SRB|2|2|IRL|1|Квал. за СП|2018|13={{suboff|81}}}} {{Cronopar|6-10-2016|Кишињев|MDA|0|3|SRB|1|Квал. за СП|2018|13={{suboff|69}}}} {{Cronopar|9-10-2016|Белград|SRB|3|2|AUT|-|Квал. за СП|2018|13={{suboff|65}}}} {{Cronopar|12-11-2016|Кардиф|WAL|1|1|SRB|-|Квал. за СП|2018|13={{suboff|70}}}} {{Cronopar|24-3-2017|Тбилиси|GEO|1|3|SRB|-|Квал. за СП|2018|13={{suboff|81}}}} {{Cronopar|11-6-2017|Белград|SRB|1|1|WAL|-|Квал. за СП|2018|13={{suboff|67}}}} {{Cronopar|2-9-2017|Белград|SRB|3|0|MDA|-|Квал. за СП|2018}} {{Cronopar|5-9-2017|Даблин|IRL|0|1|SRB|-|Квал. за СП|2018|13={{suboff|72}}}} {{Cronopar|9-10-2017|Белград|SRB|1|0|GEO|-|Квал. за СП|2018|13={{subon|89}}}} {{Cronopar|10-11-2017|Гуангжу|CHN|0|2|SRB|-|Пријателска|13={{suboff|60}}}} {{Cronopar|23-3-2018|Торино|SRB|1|2|MAR|-|Пријателска}} {{Cronopar|27-3-2018|Лондон|NGA|0|2|SRB|-|Пријателска|13={{suboff|88}}}} {{Cronopar|4-6-2018|Грац|SRB|0|1|CHL|-|Пријателска|13={{subon|64}}}} {{Cronopar|9-6-2018|Грац|SRB|5|1|BOL|-|Пријателска}} {{Cronopar|16-6-2018|Самара|CRI|0|1|SRB|-|Светско првенство|2018|Прва фаза|13={{subon|70}}}} {{Cronopar|22-6-2018|Калининград|SRB|1|2|CHE|-|Светско првенство|2018|Прва фаза|13={{suboff|64}}}} {{Cronopar|27-6-2018|Москва|SRB|0|2|BRA|-|Светско првенство|2018|Прва фаза|13={{suboff|82}}}} {{Cronopar|7-9-2018|Вилниус|LTU|0|1|SRB|-|Лига на нации|2018-2019|Прва фаза|13={{suboff|90}}}} {{Cronopar|10-9-2018|Белград|SRB|2|2|ROU|-|Лига на нации|2018-2019|Прва фаза|13={{subon|63}}}} {{Cronopar|7-6-2019|Лавов|UKR|5|0|SRB|-|Квал. за ЕП|2020}} {{Cronopar|10-6-2019|Белград|SRB|4|1|LTU|-|Квал. за ЕП|2020|13={{suboff|71}}}} {{Cronopar|7-9-2019|Белград|SRB|2|4|POR|-|Квал. за ЕП|2020|13={{suboff|83}}}} {{Cronopar|14-10-2019|Вилниус|LTU|1|2|SRB|-|Квал. за ЕП|2020|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|3-9-2020|Москва|RUS|3|1|SRB|-|Лига на нации|2020-2021|Прва фаза}} {{Cronopar|6-9-2020|Белград|SRB|0|0|TUR|-|Лига на нации|2020-2021|Прва фаза|13={{yel|62}}}} {{Cronopar|12-11-2020|Белград|SRB|1|1|SCO|-|Квал. за ЕП|2020|11=dts|12=4 – 5|13={{suboff|59}}}} {{Cronopar|24-3-2021|Белград|SRB|3|2|IRL|-|Квал. за СП|2022|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|27-3-2021|Белград|SRB|2|2|POR|1|Квал. за СП|2022|13={{suboff|72}}}} {{Cronopar|30-3-2021|Баку|AZE|1|2|SRB|-|Квал. за СП|2022|13={{suboff|64}}}} {{Cronopar|4-9-2021|Белград|SRB|4|1|LUX|-|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|7-9-2021|Даблин|IRL|1|1|SRB|-|Квал. за СП|2022|13={{suboff|87}}}} {{Cronopar|9-10-2021|Луксембург|LUX|0|1|SRB|-|Квал. за СП|2022|13={{suboff|70}}|14=Луксембург (град)}} {{Cronopar|12-10-2021|Белград|SRB|3|1|AZE|-|Квал. за СП|2022|13={{suboff|75}}}} {{Cronopar|14-11-2021|Лисабон|POR|1|2|SRB|-|Квал. за СП|2022|13={{suboff|89}}}} {{Cronopar|24-3-2022|Будимпешта|HUN|0|1|SRB|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|29-3-2022|Копенхаген|DNK|3|0|SRB|-|Пријателска}} {{Cronopar|2-6-2022|Белград|SRB|0|1|NOR|-|Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{suboff|69}}}} {{Cronopar|9-6-2022|Солна|SWE|0|1|SRB|-|Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{subon|63}}}} {{Cronopar|12-6-2022|Љубљана|SVN|2|2|SRB|-|Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{subon|56}}}} {{Cronofin|48|3}} ==Статистика== ===Клупска статистика=== ''Статистиката е ажурирана на 11 август 2022.'' {| class="wikitable center" style="text-align:center; font-size:90%" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || 2009-2010 || rowspan=3|{{flagsport|SRB}} [[ФК Раднички Крагујевац|Раднички Крагуевац]] || [[Српска лига Запад (фудбал) 2009-2010|СЛЗ]] || 5 || 0 || [[Фудбалски куп на Срвбија|КС]] || ? || ? || - || - || - || - || - || - || 5 || 0 |- || 2010-2011 || [[Прва фудбалска лига на Србија 2010-2011|ПЛ]] || 30 || 2 || [[Фудбалски куп на Срвбија|КС]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 30 || 2 |- || 2011-2012 || [[Суперлига на Србија 2011-2012|СЛ]] || 27 || 3 || [[Фудбалски куп на Србија 2011-2012|КС]] || 2 || 0 || - || - || - || - || - || - || 29 || 3 |- !colspan="3"|Вкупно Раднички Крагуевац || 62 || 5 || || 2 || 0 || || - || - || || - || - || 64 || 5 |- || 2012-2013 || rowspan=3|{{flagsport|NED}} [[ФК Гронинген|Гронинген]] || [[Ередивиси 2012-2013|ЕД]] || 5+2<ref name=":0">Во плејофот.</ref> || 0 || [[Фудбалски куп на Холандија 2012-2013|КХ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 7 || 0 |- || 2013-2014 || [[Ередивиси 2013-2014|ЕД]] || 34+4<ref name=":0" /> || 9+2<ref name=":0" /> || [[Фудбалски куп на Холандија 2013-2014|КХ]] || 3 || 1 || - || - || - || - || - || - || 41 || 12 |- || јул.-авг. 2014 || [[Ередивиси 2014-2015|ЕД]] || 0 || 0 || [[Фудбалски куп на Холандија 2014-2015|CO]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига Европа 2014-2015|ЛЕ]] || 2 || 0 || - || - || - || 2 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Гронинген || 39+6 || 9+2 || || 3 || 1 || || 2 || 0 || || - || - || 50 || 12 |- || [[ФК Штутгарт сезона 2014-2015|2014-2015]] || rowspan=2|{{flagsport|GER}} {{Fb team (N) Stuttgart}} || [[Прва Бундеслига 2014-2015|1Б]] || 29 || 3 || [[Фудбалски куп на Германија 2014-2015|КГ]] || 1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 30 || 3 |- || [[ФК Штутгарт сезона 2015-2016|2015-2016]] || [[Прва Бундеслига 2015-2016|1Б]] || 30 || 5 || [[Фудбалски куп на Германија 2015-2016|КГ]] || 3 || 0 || - || - || - || - || - || - || 33 || 5 |- !colspan="3"|Вкупно Штутгарт || 59 || 8 || || 4 || 0 || || - || - || || - || - || 63 || 8 |- || [[Хамбургер Шпорт Фераин сезона 2016-2017|2016-2017]] || rowspan=2|{{flagsport|GER}} {{Fb team (N) HSV}} || [[Прва Бундеслига 2016-2017|1Б]] || 31 || 4 || [[Фудбалски куп на Германија 2016-2017|КГ]] || 4 || 0 || - || - || - || - || - || - || 35 || 4 |- || [[Хамбургер Шпорт Фераин сезона 2017-2018|2017-2018]] || [[Прва Бундеслига 2017-2018|1Б]] || 30 || 5 || [[Фудбалски куп на Германија 2017-2018|КГ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 30 || 5 |- !colspan="3"|Вкупно Хамбургер || 61 || 9 || || 4 || 0 || || - || - || || - || - || 65 || 9 |- || [[ФК Ајнтрахт Франкфурт сезона 2018-2019|2018-2019]] || rowspan=5|{{flagsport|GER}} {{Fb team (N) Eintracht Frankfurt}} || [[Прва Бундеслига 2018-2019|1Б]] || 34 || 6 || [[Фудбалски куп на Германија 2018-2019|КГ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига Европа 2018-2019|ЛЕ]] || 12 || 4 || - || - || - || 46 || 10 |- || [[ФК Ајнтрахт Франкфурт сезона 2019-2020|2019-2020]] || [[Прва Бундеслига 2019-2020|1Б]] || 33 || 4 || [[Фудбалски куп на Германија 2019-2020|КГ]] || 3 || 3 || [[УЕФА Лига Европа 2019-2020|ЛЕ]] || 15<ref>5 настапи во квалификациските кола</ref> || 5<ref>3 гола во квалификациските кола</ref> || - || - || - || 51 || 12 |- || [[ФК Ајнтрахт Франкфурт сезона 2020-2021|2020-2021]] || [[Прва Бундеслига 2020-2021|1Б]] || 30|| 4 || [[Фудбалски куп на Германија 2020-2021|КГ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 30 || 4 |- || [[ФК Ајнтрахт Франкфурт сезона 2021-2022|2021-2022]] || [[Прва Бундеслига 2021-2022|1Б]] || 31 || 4 || [[Фудбалски куп на Германија 2021-2022|КГ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига Европа 2021-2022|ЛЕ]] || 12 || 3 || - || - || - || 43 || 7 |- || [[ФК Ајнтрахт Франкфурт сезона 2022-2023|јул.-авг. 2022]] || [[Прва Бундеслига 2022-2023|1Б]] || 1 || 0 || [[Фудбалски куп на Германија 2022-2023|КГ]] || 1 || 0 || [[УЕФА Лига Европа 2022-2023|ЛШ]] || - || - || [[Суперкуп на УЕФА 2022|СУ]] || - || - || 2 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Ајнтрахт Франкфурт || 129 || 18 || || 4 || 3 || || 39 || 12 || || - || - || 172 || 33 |- || [[ФК Јувентус сезона 2022-2023|авг. 2022-2023]] || rowspan=1|{{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Juventus}} || [[Серија А 2022-2023|А]] || 0 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2022-2023|КИ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2022-2023|ЛШ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 351 || 51 || || 17 || 4 || || 41 || 12 || || - || - || 409 || 67 |} ==Титули== ===Клупски=== ===={{flagsport|GER}} Ајнтрахт Франкфурт==== *'''{{Трофеј-Куп на УЕФА}} [[Лига Европа]]''' : 1 : 2021-2022 ===={{flagsport|ITA}} Јувентус ==== *'''{{Трофеј-Куп на Италија}} [[Фудбалски куп на Италија|Куп на Италија]]''' : 1 : [[Фудбалски куп на Италија 2023-2024|2023-2024]] ===Поединечни=== * [[УЕФА Лига Европа#Играч на сезоната во УЕФА Лига Европа|Играч на сезоната во УЕФА Лига Европа]] : 2021-2022 == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Србија |image3=Flag of Serbia.svg }} *[https://int.soccerway.com/players/filip-kosti/145254/ Филип Костиќ на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/filip-kostic/profil/spieler/161011 Филип Костиќ на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/174496/filip-kostic Филип Костиќ на espn] *[https://www.whoscored.com/Players/105995/Show/Filip-Kostic Филип Костиќ на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Костиќ, Филип}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Српски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Штутгарт]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Хамбургер]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ајнтрахт Франкфурт]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Фенербахче]] [[Категорија:Фудбалери на ФК ПСВ Ајндховен]] qcwebsne5924n2xffuqkk5l79e3s9e0 0 1188671 5606072 5520773 2026-08-07T16:22:14Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5606072 wikitext text/x-wiki {{Таксономија| image = Pediococcus_acidilactici_on_TSA.jpg | image_caption = Колонии ''Pediococcus acidilactici'' на MRS плоча|domain=[[Бактерии|Bacteria]]|phylum=[[Firmicutes]]|name=''Pediococcus''|genus='''''Pediococcus'''''|classis=[[Бацили|Bacilli]]|ordo=[[Lactobacillales]]|familia=[[Lactobacillaceae]]|genus_authority=Claussen 1903|subdivision=''[[Pediococcus acidilactici|P. acidilactici]]''<br> ''[[Pediococcus cellicola|P. cellicola]]''<br> ''[[Pediococcus claussenii|P. claussenii]]''<br> ''[[Pediococcus damnosus|P. damnosus]]''<br> ''[[Pediococcus ethanolidurans|P. ethanolidurans]]''<br> ''[[Pediococcus inopinatus|P. inopinatus]]''<br> ''[[Pediococcus parvulus|P. parvulus]]''<br> ''[[Pediococcus pentosaceus|P. pentosaceus]]''<br> ''[[Pediococcus stilesii|P. stilesii]]''|subdivision_ranks=Видови|color=LightSalmon}}'''''Pediococcus''''' е [[Род (биологија)|род]] на [[Грампозитивни бактерии|Грам-позитивни]] [[бактерии]] на млечно-киселинското вриење кој припаѓа на [[Фамилија (таксономија)|фамилијата]] [[Lactobacillaceae]]. Тие вообичаено се јавуваат во парови или тетради, и се делат долж две рамнини на симетрија, слично како и други бактерии на млечно-киселинско вриење, на пример родовите ''[[Aerococcus]]'' и ''[[Tetragenococcus]]''. Припадниците на овој род се исклучиво [[хомоферментативни]]. Видот ''[[Pediococcus dextrinicus]]'' неодамна беше прераспределен во родот ''[[Lactobacillus]]''.<ref>{{Наведено списание|last1=Haakensen|first1=M|last2=Dobson|first2=CM|last3=Hill|first3=JE|last4=Ziola|first4=B|title=Reclassification of Pediococcus dextrinicus (Coster and White 1964) back 1978 (Approved Lists 1980) as Lactobacillus dextrinicus comb. Nov., and emended description of the genus Lactobacillus|journal=International Journal of Systematic and Evolutionary Microbiology|volume=59|issue=Pt 3|pages=615–21|year=2009|pmid=19244449|doi=10.1099/ijs.0.65779-0}}</ref> == Преработка на храна == Претставниците на родот ''Pediococcus'', заедно со другите бактерии на млечно-киселинското вриење (''[[Leuconostoc]]'' и ''[[Lactobacillus]]'') се одговорни за [[ферментација]]та на [[зелка]], во производството на [[кисела зелка]]. Во текот на овој процес, [[шеќери]]те во свежата зелка се метаболизираат до ниво на [[млечна киселина]], која е одговорна за киселиот вкус. Бактериите на родот'' Pediococcus'' обично се сметаат како загадувачи на [[Пиво|пивата]] и [[Вино|вината]], иако нивното присуство понекогаш е пожелно во некои врсти на пива како што се [[ламбик]] и [[Berliner Weiße]]. Одредени изолати на ''Pediococcus'' произведуваат [[диацетил]], [[соединение]] кое дава путераста арома на некои вина (како што е [[Шардоне]]) и на неколку врсти на пива. Овие бактерии исто така се користат и како [[пробиотик|пробиотици]], а често се додаваат како корисни [[Микроорганизам|микроорганизми]] во производството на колбаси, [[Сирења|сирење]] и [[јогурт]]. == Наводи == {{Reflist}} == Литература == * {{Наведено списание|last=Abrunhosa|first=Luis|last2=Ines|first2=Antonio|last3=Rodrigues|first3=Ana I|last4=Guimaraes|first4=Ana|last5=Pereira|first5=Vania L|last6=Parpot|first6=Pier|last7=Mendes-Faia|first7=Arlete|last8=Venancio|first8=Armando|date=Oct 2014|title=Biodegradation of ochratoxin A by Pediococcus parvulus isolated from Douro wines|journal=International Journal of Food Microbiology|volume=188|issue=OCT 1 2014|pages=45–52|doi=10.1016/j.ijfoodmicro.2014.07.019|pmid=25087204}} == Надворешни врски == * [http://www.milkthefunk.com/wiki/Pediococcus Статија за родот ''Pediococcus'' на Milk the Funk Wiki] (англиски) * [http://bacdive.dsmz.de/index.php?search=Pediococcus&submit=Search ''Pediococcus'' на ''BacDive -'' мета база на податоци за бактериски диверзитет] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170928193507/http://bacdive.dsmz.de/index.php?search=Pediococcus&submit=Search |date=2017-09-28 }} (англиски) [[Категорија:Бактерии]] [[Категорија:Грампозитивни бактерии]] [[Категорија:Бактериологија]] [[Категорија:Микробиологија]] [[Категорија:Ферментирани пијалаци]] [[Категорија:Ферментирана храна]] [[Категорија:Млечни производи]] 2a1a12afdn3mfzby0rlkc0ih8zox5y6 0 1191473 5606059 5566302 2026-08-07T14:29:13Z Aprilija50.A.D 119801 /* Филмографија */ 5606059 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име=Емил Рубен | портрет=Емил Рубен во театарска претстава.jpg | рх = | роден-дата = {{роден на и возраст|df=yes|1948|7|17}} | роден-место = [[Скопје]], [[НР Македонија]], [[ФНРЈ]] | националност = [[Македонија|Македонец]] | народност = | познат = по улогата во: <br>[[Истрел (филм) |Истрел]]<br>[[Збогум на 20-тиот век]]<br>[[Контакт (филм) |Контакт]]<br>[[Трето полувреме]]<br>[[Големата вода (филм) |Големата вода]]<br>[[Бал-кан-кан]] | занимање = [[глумец]] }} '''Емил Рубен''' ([[Скопје]], {{роден на|17|јули|1948}}) — [[Македонија|македонски]] [[филм]]ски и [[театар]]ски глумец. ==Животопис== Емил Рубен се школувал во Скопје и во [[Загреб]], а во 1971 година дипломирал на Академијата за филм и театар во Загреб. Истата година се вработил во [[МНТ]]. Во 2001 година ја добил наградата „[[Награда „13 Ноември“|13 Ноември]]“.<ref name="maccinema.com">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.maccinema.com/Person.aspx?p=75|title=Рубен Емил|last=|first=|date=|work=Кинотека на Македонија|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="ReferenceA">55 Охридско лето/ Ohrid Summer Festival – 12 July -20 August 2015.</ref> ==Филмска кариера== Својата [[филм]]ска кариера Рубен ја започнал како дете. Во 1954 година, на шестгодишна возраст, бил избран да ја игра улогата на Жарко во филмот „''Тие двајцата''“ на [[Жорж Скригин]] кој бил премиерно прикажан во 1955 година. Две години подоцна снимила два филма во кои ги играл главните улоги: „''Малиот човек''“ (1957) на [[Жика Чукулиќ]] и краткометражниот филм „Бунт на куклите“ на [[Димитрие Османли]].<ref name="maccinema.com"/><ref name="ReferenceA"/> ==Филмографија== *1955: Тие двајца (споредна улога) *1957: [[Малиот човек (филм од 1957)|Малиот човек]] (главна улога) *1957: [[Бунт на куклите (филм)|Бунт на куклите]] (главна улога) *1959: Ветрот престана пред зори (споредна улога) *1960: Ден четринаесети (споредна улога) *1960: Партизанска приказна (главна улога) *1972: Пријатели (споредна улога) *1972: [[Истрел (филм)|Истрел]] (главна улога) *1979: [[Наши години]] (главна улога) *1981: [[Булки крај шините]] (споредна улога) *1982: [[Црвено, жолто, зелено]] (главна улога) *1982: [[Едно лето]] (главна улога) *1983: Јавачи на бура (споредна улога) *1985: [[На наш начин]] (споредна улога) *1985: [[Јазол (филм)|Јазол]] (главна улога) *1988: [[Марика лета со авион]] (главна улога) *1998: [[Збогум на 20-тиот век|Збогум на 20. век]] (главна улога) *2000: Глас (Глумец) *2000: Писмо (Глумец) *2002: Наше маало (главна улога) *2003: Едно од лицата на смртта (Глумец) *2003: Седум приказни за љубовта и свршувањето (Глумец) *2004: [[Како убив светец (филм) |Како убив светец]] (споредна улога) *2004: [[Големата вода (филм) |Големата вода]] (споредна улога) *2005: [[Бал-кан-кан]] (главна улога) *2005: [[Контакт (филм)|Контакт]] (главна улога) *2005: Остани исправен (споредна улога) *2008: Убави (главна улога) *2011: Луѓе без земја (главна улога) *2012: [[Трето полувреме]] (главна улога) *2013: Изгубени Германци (главна улога) *2013: [[Балканот не е мртов (филм) |Балканот не е мртов]] (главна улога) *2014: Ул. Шехспир 9/1 (главна улога) *2015: Лазар (споредна улога) *2017: Македонија (главна улога) *2018: Еј (главна улога) *2026: Човек против јато (споредна улога) ==Театарска кариера== Првата [[театар]]ска улога ја остварил во 1960 година, кога гостувал во претставата „''Колибата на чичко Том''“, изведена од учениците на денес поранешната [[Учителска школа (Скопје)|Учителска школа]]. Професионалниот театарски ангажман го почнал во сезоната 1966/67, играјќи во претставата „''Случајот во Виши''“ во режија на [[Димитар Ќостаров]], а во изведба на [[МНТ]].<ref name="maccinema.com"/><ref name="ReferenceA"/> '''Театарски претстави''' * Детето - (Случајот во ваши), автор: Аргур Милер, режисер: Димитар Ќостаров, [[МНТ]] 1967; * Благоја - (Под пирамидата), автор: Бранко Пендаровски, режисер: [[Илија Милчин]], [[МНТ]] 1971; * Прв слуга - (Крал Чир), автор: [[Вилијам Шекспир]], режисер: [[Вукан Диневски]], [[МНТ]] 1972; * Камило - (Скуп), автор: Марин Држиќ, режисер: Димитар Ќостаров, [[МНТ]] 1973; * Хилер - (Хелдерлин), автор: Петер Вајс, режисер: [[Владимир Милчин]], [[МНТ]] 1973; * Кени - (Брелтолт Брехт), автор: Ерик Бентли, режисер: [[Наум Пановски]], [[МНТ]] 1977; * Контето - (Крчма под зелено дрво), автор: Петар Ковачевиќ, режисер: Владимир Стрниско, [[МНТ]] 1977; * Петар - (Бесови), автор: Арбер Камо, режисер: [[Илија Милчин]], [[МНТ]] 1978; * Панко - (Чорбаџи Теодос), автор: [[Васил Иљоски]], режисер: [[Ацо Алексов]], [[МНТ]] 1978; * Мартин - (Кандит), автор: Волтер, режисер: [[Владимир Милчин]], [[МНТ]] 1980; * Радуле (Војна и мир во Груда), автор: Вељко Радовиќ, режисер: Благота Ераковиќ, [[МНТ]] 1981; * Морел Камзоил - (Свирач на покривот), автор: Џери Бог, режисер: Владо Штефанчиќ, [[МНТ]] 1983; * Писателот (Бог), автор: Вуди Ален, режисер: [[Димитрие Османли]], [[МНТ]] 1984; * Пик - (Воена тајна), автор: Душан Јовановиќ, режисер: [[Душан Наумовски]], [[МНТ]] 1984; * Чучулев - (Рамна земја), автор: [[Ташко Георгиевски]], режисер: [[Владимир Милчин]], [[МНТ]] 1985; * Мех - (Баал), автор: Бертолт Брехт, режисер: [[Владимир Милчин]], [[МНТ]] 1987; * Лаза Паунов - (Мрестење на Краповите), автор: Александар Поповиќ, режисер: [[Ацо Алексов]], [[МНТ]] 1987; * Матеј Леви - (Рави), автор: Синиша Ковачевиќ, режисер: [[Љубиша Георгиевски]], [[МНТ]] 1989; * Петар Сив - (Крик), автор: Блаже Миневски, режисер: [[Владимир Милчин]], [[МНТ]] 1991; * Кочо Рацин - (Женски прилок во ноќта), автор: Блаже Миневски, режисер: [[Владимир Милчин]], [[МНТ]] 1993; * Благоја - (Буре барут), автор: [[Дејан Дуковски]], режисер: [[Сашо Миленковски]], [[МНТ]] 1994; * Осман Бег - ([[Македонска крвава свадба]]), автор: [[Војдан Чернодрински]], режисер; [[Сашо Миленковски]], [[МНТ]] 1995; * Титус Андроникув - (Глембаеви), автор: Мирослав Крлежа, режисер: [[Љубиша Георгиевски]], [[МНТ]] 1996; * Симеонов - (Вишновата градина), автор: [[Антон Павлович Чехов]], режисер: [[Љубиша Георгиевски]], [[МНТ]] 1997; * Ефтим - (Балканот не е мртов), автор: [[Дејан Дуковски]], режисер: Александар Поповски, [[МНТ]] 2001; * Офицер - (Ослободување на Скопје), автор: Душан Јовановиќ, режисер: Срѓан Јанаќиевиќ, [[МНТ]] 2002; * Дихот - (Хамлет од транзиција), автор: Светислав Басара, режисер: [[Сашо Миленковски]], [[МНТ]] 2004; * Дејв Брек - (Сцени од животот), автор: Овен Каферти, режисер: Филип ле Моан, [[МНТ]] 2004; * Иван - (Црнила), автор: [[Коле Чашуле]], режисер: [[Слободан Унковски]], [[МНТ]] 2005; * Арист - (Една вечер со...), автор: Жан Батист Молиер, режисер: Деан Дамјановски, [[МНТ]] 2006; * Жика - (Сомнително лице), автор Бранислав Нушиќ, режисер: Синиша Ефтимов, [[МНТ]] 2007; * Дупчо Марое - (Дупло Марое), автор: Марин Држиќ, режисер: Драгана Милошевска, [[МНТ]] 2008; * (Госпоѓа Министерка), автор: Бранислав Нушиќ, режисер: Наташа Поплавска, [[МНТ]] 2009; * (Темпирана опера), автор: Бертол Брехт, режисер: Васил Христов, [[МНТ]] 2010; * Тито - (Изгубени германци), автор: [[Дејан Дуковски]], режисер: [[Слободан Унковски]], [[МНТ]] 2013; * Крсте Поплавски - (Вечната куќа), автор: [[Јордан Плевнеш]], режисер: Дејан Пројковски, [[МНТ]] 2013; * Доктор Стривински - (Мајсторот и Маргарита), автор: Михаил Булгаков, режисер: Иван Поповски, [[МНТ]] 2015; * Аристарх - (Животот е прекрасен), автор: Николај Ердман, режисер: Александар Морфов, [[МНТ]] 2016: * Илија - (Галеб), автор: [[Антон Павлович Чехов]], режисер: Нина Николиќ, [[МНТ]] 2018; * Етгар - (Сите сме птици), автор: Важди Муавад, режисер: [[Слободан Унковски]], [[МНТ]] 2022; * Шефот на полицијата - (Варвари), автор: [[Максим Горки]], режисер: [[Владимир Милчин]], [[МНТ]] 2025; * Иван - (Три сестри), автор: [[Антон Павлович Чехов]], режисер: [[Нела Витошевиќ]], [[МНТ]] 2026. ==Награди и признанија== *2001 - [[Награда „13 Ноември“]] *2007 - [[Награда „Петре Прличко“]] *2013 - Награда „Димче Трајковски“ за епизодна улога во претставата „''Изгубени Германци''“ за улогата на ликот Куче *2021 - Награда за животно дело „Војдан Чернодрински“ ==Наводи== {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Рубен, Емил}} [[Категорија:Глумци од Скопје]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] [[Категорија:Добитници на наградата „Петре Прличко“]] [[Категорија:Добитници на наградата „13 Ноември“]] [[Категорија:Глумци во Македонскиот народен театар]] agrkv28cir5llobjre5lff36mttx5c6 0 1193047 5606142 5511315 2026-08-07T21:26:39Z NadyBarbieGirl 63459 5606142 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Глорија | портрет = Gloria singer.JPG | px = 220px | опис = | родено-име = Галина Пенева Иванова | роден-дата = {{birth date and age|1973|06|28|df=y}} | роден-место = [[Русе]], [[Народна Република Бугарија]] | починал-дата = | починал-место = | починал-причина = | националност = | наставка =а | наставка1 = | наставка2 = | познат = | занимање = [[пејачка]] | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = | lbl1 = | data1 = | lbl2 = | data2 = | lbl3 = | data3 = | lbl4 = | data4 = | lbl5 = | data5 = | lbl-style = }} '''Глориjа''' ({{langx|bg|Галина Пенева Иванова}}, родена на [[28 јуни]] [[1973]] година) е бугарска [[пејачка]]. ==Дискографија== * 1994 — Щастието е магия * 1995 — За добро или зло * 1996 — Ангел с дяволска душа * 1997 — Носталгия * 1998 — Стопроцентова жена * 2000 — 12 диаманта * 2001 — Илюзия * 2003 — Крепост * 2005 — Влюбена в живота * 2007 — Благодаря * 2011 — Имам нужда от теб * 2013 — Пътеки * 2015 — Пясъчни кули * 2019 — Любовта настоява === Спотови === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Нека останем приятели'' || 1994 || |- | ''Най-щастливата жена'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Щастието е магия'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Песента'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Децата'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Чуй ме'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Усмивка нежна'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Татко мой'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Моя земна съдба'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Свят чудесен'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Аз или тя'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Обичам те'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Оставете ме намира'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''За добро или зло'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''Иди си тъга'' || 1995 || | DJ Chokolet и Вики |- | ''Сцената обичам лудо'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''Приятелко, ти моя най-добра'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''Като в стихия'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''Първо в сън се появи'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''Ти роден дом'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''За тебе, майко'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''Лъжец си беше ти'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''Ех, море'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''Дай ми'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''Ангел с дяволска душа'' || 1996 || Николај Скерлев |- | ''Дар от Бога'' || 1996 || Георги Колев |- | ''Свири виолина'' || 1997 || Николај Скерлев |- | ''Пепеляшка'' || 1997 || Стилјан Иванов |- | ''Уморих се от теб'' || 1997 || Георги Колев |- | ''Праволинеен мъж'' || 1997 || Стилјан Иванов |- | ''Докторе на помощ'' || 1997 || Стилјан Иванов |- | ''Носталгия'' || 1997 || Георги Колев |- | ''Протегни ръце, вземи ме'' || 1997 || Стилјан Иванов |- | ''Откраднат миг'' || 1997 || Стилјан Иванов |- | ''Очи като звезди'' || 1997 || Георги Колев |- | ''Сто пъти'' || 1997 || Георги Колев |- | ''Роден за грешки'' || 1997 || Георги Колев |- | ''Рак и скорпион'' || 1997 || Георги Колев |- | ''Скъпи, купи ми нещо'' || 1998 || Христо Теохаров |- | ''Изоставени момичета'' || 1998 || Христо Теохаров |- | ''Не мога без тебе'' || 1998 || Георги Колев, Петјо Картулев |- | ''Вика моята душа'' || 1998 || Георги Колев, Петјо Картулев |- | ''Погрешен адрес'' || 1998 || Георги Колев, Петјо Картулев |- | ''Циганско сърце'' || 1998 || Георги Колев, Петјо Картулев |- | ''Досаден ден'' || 1998 || Георги Колев, Петјо Картулев |- | ''Стопроцентова жена'' || 1998 || Георги Колев, Петјо Картулев |- | ''Бодигард'' || 1998 || Георги Колев, Петјо Картулев |- | ''Кукла на конци'' || 1999 || Георги Колев, Петјо Картулев |- | ''Сбогом, адиос'' || 2000 || Николај Скерлев |- | ''Златна клетка'' || 2000 || Николај Скерлев |- | ''Дива нощ'' || 2000 || Румен Атанасов, Георги Колев |- | ''Червена светлина'' || 2000 || Николај Скерлев |- | ''Радост-тревога'' || 2000 || Николај Скерлев |- | ''Като куче и котка'' || 2000 || Николај Скерлев |- | ''Тайната на успеха'' || 2001 || Николај Скерлев |- | ''Жените са цветя'' || 2001 || Петјо Картулев |- | ''Илюзия'' || 2001 || Николај Скерлев |- | ''Ако бях се родила река'' || 2001 || Николај Скерлев |- | ''Жените са цветя (ремикс)'' || 2001 || Николај Скерлев |- | ''Любовен дъжд'' || 2002 || Николај Нанков, Петјо Картулев |- | ''Добре дошъл'' || 2002 || Николај Нанков, Петјо Картулев |- | ''По навик'' || 2002 || Румен Атанасов, Георги Колев |- | ''Не остарявай, мамо'' || 2002 || Румен Атанасов |- | ''Ледена кралица'' || 2003 || Румен Атанасов |- | ''Феникс'' || 2003 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Лабиринт'' || 2003 || Николај Нанков, Петјо Картулев |- | ''Очакване'' || 2003 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Крепост'' || 2003 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Не заслужаваш'' || 2003 || Николај Нанков, Петјо Картулев |- | ''Присъда'' || 2004 || Людмил Иларионов – Люси |- | ''Намери си майстора'' || 2004 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Изповед'' || 2005 || Георги Колев |- | ''Влюбена в живота'' || 2005 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Пияна вишна'' || 2005 || Георги Колев |- | ''Свобода'' || 2005 || Георги Колев |- | ''Happy end'' || 2006 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Приличам ли на вятъра'' || 2006 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Град на греха'' || 2006 || Николај Нанков |- | ''Кръговрат'' || 2006 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Сезони'' || 2006 || Станислав Христов – Стенли |- | ''Благодаря'' || 2006 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Весела Коледа'' || 2006 || Георги Колев |- | ''Опиат'' || 2007 || Николај Нанков |- | ''Ако те няма'' || 2007 || Тенчо Јанчев |- | ''Прави любов, а не война'' || 2007 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Еднопосочен път'' || 2008 || Николај Нанков |- | ''Дяволска любов'' || 2008 || Николај Нанков |- | ''Усещане за мъж'' || 2009 || Николај Нанков |- | ''Лятно пълнолудие'' || 2009 || Николај Нанков |- | ''Можеш ли да ме обичаш'' || 2009 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Хипноза'' || 2009 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Остани тази нощ'' || 2010 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Вярвам в любовта'' || 2010 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Целувай още'' || 2010 || Ивајло Спасов |- | ''Почти непознати'' || 2010 || Николај Нанков |- | ''Женското сърце'' || 2011 || Николај Нанков |- | ''До последната сълза'' || 2011 || Николај Нанков |- | ''Ненаситна'' || 2011 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Имам нужда от теб'' || 2011 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Кралица'' || 2012 || Николај Нанков |- | ''Двойна игра'' || 2012 || Николај Нанков |- | ''Пясъчни кули'' || 2013 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Безсъние/Insomnia'' || 2013 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Обратно броене'' || 2014 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Ако счупят всяка нота'' || 2014 || Ивајло Спасов |- | ''Криле'' || 2014 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Изсвирете нещо ударно'' || 2015 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Няма кой да ме спре'' || 2016 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Полудяваш по мен'' || 2016 || Ивајло Спасов |- | ''Обичай ме такава'' || 2016 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Не лъжи на колене'' || 2016 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Докосването има памет'' || 2016 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''На по-добрите стрелци'' || 2017 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Нюанси сиво'' || 2018 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Добре дошла, скитнице'' || 2018 || Ивајло Спасов |- | ''Не те давам'' || 2018 || Ивајло Спасов |- | ''Любовта настоява'' || 2018 || Ивајло Спасов |- | ''Любима'' || 2019 || Ивајло Спасов |- | ''Гост не си'' || 2019 || Ивајло Спасов |- | ''Очите не лъжат'' || 2020 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Чудо'' || 2021 || Ивајло Спасов |- | ''Просто съвършени'' || 2022 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Кадифе'' || 2022 || Александрина Валенти,Ивајло Спасов |- | ''Обратно в рая'' || 2022 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Звезда на вечерта'' || 2023 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Вълк'' || 2023 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Най-добрите'' || 2023 || Ивајло Спасов |- | ''Скъпи, купи ми нещо (нова верзија)'' || 2023 || Ивајло Спасов |- | ''Музиката е лек'' || 2024 || Ивајло Спасов |- | ''Его'' || 2024 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Нова година'' || 2024 || Ивајло Спасов |- | ''Пускай от нашите'' || 2025 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Живот в цветове'' || 2025 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Тя не пита'' || 2025 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''В тишината'' || 2025 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Път от рози'' || 2026 || Ивајло Спасов |- | ''Най-доброто предстои'' || 2026 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Наздраве за живота'' || 2026 || Људмил Иларионов – Љуси |} [[Категорија:Бугарски поп-фолк пејачи]] [[Категорија:Родени во 1973 година]] [[Категорија:Луѓе од Русе]] [[Категорија:Живи луѓе]] k431rqclxq87bnvraf70ik3vqsehjn9 5606143 5606142 2026-08-07T21:28:44Z NadyBarbieGirl 63459 5606143 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Глорија | портрет = Gloria singer.JPG | px = 220px | опис = | родено-име = Галина Пенева Иванова | роден-дата = {{birth date and age|1973|06|28|df=y}} | роден-место = [[Русе]], [[Народна Република Бугарија]] | починал-дата = | починал-место = | починал-причина = | националност = | наставка =а | наставка1 = | наставка2 = | познат = | занимање = [[пејачка]] | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = | lbl1 = | data1 = | lbl2 = | data2 = | lbl3 = | data3 = | lbl4 = | data4 = | lbl5 = | data5 = | lbl-style = }} '''Глориjа''' ({{langx|bg|Галина Пенева Иванова}}, родена на [[28 јуни]] [[1973]] година) е бугарска [[пејачка]]. ==Дискографија== * 1994 — Щастието е магия * 1995 — За добро или зло * 1996 — Ангел с дяволска душа * 1997 — Носталгия * 1998 — Стопроцентова жена * 2000 — 12 диаманта * 2001 — Илюзия * 2003 — Крепост * 2005 — Влюбена в живота * 2007 — Благодаря * 2011 — Имам нужда от теб * 2013 — Пътеки * 2015 — Пясъчни кули * 2019 — Любовта настоява * 2026 — Най-добрите * 2026 — Жива е България === Спотови === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Нека останем приятели'' || 1994 || |- | ''Най-щастливата жена'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Щастието е магия'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Песента'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Децата'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Чуй ме'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Усмивка нежна'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Татко мой'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Моя земна съдба'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Свят чудесен'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Аз или тя'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Обичам те'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Оставете ме намира'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''За добро или зло'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''Иди си тъга'' || 1995 || | DJ Chokolet и Вики |- | ''Сцената обичам лудо'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''Приятелко, ти моя най-добра'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''Като в стихия'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''Първо в сън се появи'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''Ти роден дом'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''За тебе, майко'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''Лъжец си беше ти'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''Ех, море'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''Дай ми'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''Ангел с дяволска душа'' || 1996 || Николај Скерлев |- | ''Дар от Бога'' || 1996 || Георги Колев |- | ''Свири виолина'' || 1997 || Николај Скерлев |- | ''Пепеляшка'' || 1997 || Стилјан Иванов |- | ''Уморих се от теб'' || 1997 || Георги Колев |- | ''Праволинеен мъж'' || 1997 || Стилјан Иванов |- | ''Докторе на помощ'' || 1997 || Стилјан Иванов |- | ''Носталгия'' || 1997 || Георги Колев |- | ''Протегни ръце, вземи ме'' || 1997 || Стилјан Иванов |- | ''Откраднат миг'' || 1997 || Стилјан Иванов |- | ''Очи като звезди'' || 1997 || Георги Колев |- | ''Сто пъти'' || 1997 || Георги Колев |- | ''Роден за грешки'' || 1997 || Георги Колев |- | ''Рак и скорпион'' || 1997 || Георги Колев |- | ''Скъпи, купи ми нещо'' || 1998 || Христо Теохаров |- | ''Изоставени момичета'' || 1998 || Христо Теохаров |- | ''Не мога без тебе'' || 1998 || Георги Колев, Петјо Картулев |- | ''Вика моята душа'' || 1998 || Георги Колев, Петјо Картулев |- | ''Погрешен адрес'' || 1998 || Георги Колев, Петјо Картулев |- | ''Циганско сърце'' || 1998 || Георги Колев, Петјо Картулев |- | ''Досаден ден'' || 1998 || Георги Колев, Петјо Картулев |- | ''Стопроцентова жена'' || 1998 || Георги Колев, Петјо Картулев |- | ''Бодигард'' || 1998 || Георги Колев, Петјо Картулев |- | ''Кукла на конци'' || 1999 || Георги Колев, Петјо Картулев |- | ''Сбогом, адиос'' || 2000 || Николај Скерлев |- | ''Златна клетка'' || 2000 || Николај Скерлев |- | ''Дива нощ'' || 2000 || Румен Атанасов, Георги Колев |- | ''Червена светлина'' || 2000 || Николај Скерлев |- | ''Радост-тревога'' || 2000 || Николај Скерлев |- | ''Като куче и котка'' || 2000 || Николај Скерлев |- | ''Тайната на успеха'' || 2001 || Николај Скерлев |- | ''Жените са цветя'' || 2001 || Петјо Картулев |- | ''Илюзия'' || 2001 || Николај Скерлев |- | ''Ако бях се родила река'' || 2001 || Николај Скерлев |- | ''Жените са цветя (ремикс)'' || 2001 || Николај Скерлев |- | ''Любовен дъжд'' || 2002 || Николај Нанков, Петјо Картулев |- | ''Добре дошъл'' || 2002 || Николај Нанков, Петјо Картулев |- | ''По навик'' || 2002 || Румен Атанасов, Георги Колев |- | ''Не остарявай, мамо'' || 2002 || Румен Атанасов |- | ''Ледена кралица'' || 2003 || Румен Атанасов |- | ''Феникс'' || 2003 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Лабиринт'' || 2003 || Николај Нанков, Петјо Картулев |- | ''Очакване'' || 2003 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Крепост'' || 2003 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Не заслужаваш'' || 2003 || Николај Нанков, Петјо Картулев |- | ''Присъда'' || 2004 || Людмил Иларионов – Люси |- | ''Намери си майстора'' || 2004 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Изповед'' || 2005 || Георги Колев |- | ''Влюбена в живота'' || 2005 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Пияна вишна'' || 2005 || Георги Колев |- | ''Свобода'' || 2005 || Георги Колев |- | ''Happy end'' || 2006 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Приличам ли на вятъра'' || 2006 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Град на греха'' || 2006 || Николај Нанков |- | ''Кръговрат'' || 2006 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Сезони'' || 2006 || Станислав Христов – Стенли |- | ''Благодаря'' || 2006 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Весела Коледа'' || 2006 || Георги Колев |- | ''Опиат'' || 2007 || Николај Нанков |- | ''Ако те няма'' || 2007 || Тенчо Јанчев |- | ''Прави любов, а не война'' || 2007 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Еднопосочен път'' || 2008 || Николај Нанков |- | ''Дяволска любов'' || 2008 || Николај Нанков |- | ''Усещане за мъж'' || 2009 || Николај Нанков |- | ''Лятно пълнолудие'' || 2009 || Николај Нанков |- | ''Можеш ли да ме обичаш'' || 2009 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Хипноза'' || 2009 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Остани тази нощ'' || 2010 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Вярвам в любовта'' || 2010 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Целувай още'' || 2010 || Ивајло Спасов |- | ''Почти непознати'' || 2010 || Николај Нанков |- | ''Женското сърце'' || 2011 || Николај Нанков |- | ''До последната сълза'' || 2011 || Николај Нанков |- | ''Ненаситна'' || 2011 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Имам нужда от теб'' || 2011 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Кралица'' || 2012 || Николај Нанков |- | ''Двойна игра'' || 2012 || Николај Нанков |- | ''Пясъчни кули'' || 2013 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Безсъние/Insomnia'' || 2013 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Обратно броене'' || 2014 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Ако счупят всяка нота'' || 2014 || Ивајло Спасов |- | ''Криле'' || 2014 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Изсвирете нещо ударно'' || 2015 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Няма кой да ме спре'' || 2016 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Полудяваш по мен'' || 2016 || Ивајло Спасов |- | ''Обичай ме такава'' || 2016 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Не лъжи на колене'' || 2016 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Докосването има памет'' || 2016 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''На по-добрите стрелци'' || 2017 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Нюанси сиво'' || 2018 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Добре дошла, скитнице'' || 2018 || Ивајло Спасов |- | ''Не те давам'' || 2018 || Ивајло Спасов |- | ''Любовта настоява'' || 2018 || Ивајло Спасов |- | ''Любима'' || 2019 || Ивајло Спасов |- | ''Гост не си'' || 2019 || Ивајло Спасов |- | ''Очите не лъжат'' || 2020 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Чудо'' || 2021 || Ивајло Спасов |- | ''Просто съвършени'' || 2022 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Кадифе'' || 2022 || Александрина Валенти,Ивајло Спасов |- | ''Обратно в рая'' || 2022 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Звезда на вечерта'' || 2023 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Вълк'' || 2023 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Най-добрите'' || 2023 || Ивајло Спасов |- | ''Скъпи, купи ми нещо (нова верзија)'' || 2023 || Ивајло Спасов |- | ''Музиката е лек'' || 2024 || Ивајло Спасов |- | ''Его'' || 2024 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Нова година'' || 2024 || Ивајло Спасов |- | ''Пускай от нашите'' || 2025 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Живот в цветове'' || 2025 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Тя не пита'' || 2025 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''В тишината'' || 2025 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Път от рози'' || 2026 || Ивајло Спасов |- | ''Най-доброто предстои'' || 2026 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Наздраве за живота'' || 2026 || Људмил Иларионов – Љуси |} [[Категорија:Бугарски поп-фолк пејачи]] [[Категорија:Родени во 1973 година]] [[Категорија:Луѓе од Русе]] [[Категорија:Живи луѓе]] ldfozgsblp6xx1zr9j7iu5s3r6h02oc 5606214 5606143 2026-08-08T09:58:06Z NadyBarbieGirl 63459 5606214 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Глорија | портрет = Gloria singer.JPG | px = 220px | опис = | родено-име = Галина Пенева Иванова | роден-дата = {{birth date and age|1973|06|28|df=y}} | роден-место = [[Русе]], [[Народна Република Бугарија]] | починал-дата = | починал-место = | починал-причина = | националност = | наставка =а | наставка1 = | наставка2 = | познат = | занимање = [[пејачка]] | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = | lbl1 = | data1 = | lbl2 = | data2 = | lbl3 = | data3 = | lbl4 = | data4 = | lbl5 = | data5 = | lbl-style = }} '''Глориjа''' ({{langx|bg|Галина Пенева Иванова}}, родена на [[28 јуни]] [[1973]] година) е бугарска [[пејачка]]. ==Дискографија== * 1994 — Щастието е магия * 1995 — За добро или зло * 1996 — Ангел с дяволска душа * 1997 — Носталгия * 1998 — Стопроцентова жена * 2000 — 12 диаманта * 2001 — Илюзия * 2003 — Крепост * 2005 — Влюбена в живота * 2007 — Благодаря * 2011 — Имам нужда от теб * 2013 — Пътеки * 2015 — Пясъчни кули * 2019 — Любовта настоява * 2026 — Най-добрите * 2026 — Жива е България === Спотови === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Нека останем приятели'' || 1994 || |- | ''Най-щастливата жена'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Щастието е магия'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Песента'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Децата'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Чуй ме'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Усмивка нежна'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Татко мой'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Моя земна съдба'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Свят чудесен'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Аз или тя'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Обичам те'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Оставете ме намира'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''За добро или зло'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''Иди си тъга'' || 1995 || | DJ Chokolet и Вики |- | ''Сцената обичам лудо'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''Приятелко, ти моя най-добра'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''Като в стихия'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''Първо в сън се появи'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''Ти роден дом'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''За тебе, майко'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''Лъжец си беше ти'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''Ех, море'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''Дай ми'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''Ангел с дяволска душа'' || 1996 || Николај Скерлев |- | ''Дар от Бога'' || 1996 || Георги Колев |- | ''Свири виолина'' || 1997 || Николај Скерлев |- | ''Пепеляшка'' || 1997 || Стилјан Иванов |- | ''Уморих се от теб'' || 1997 || Георги Колев |- | ''Праволинеен мъж'' || 1997 || Стилјан Иванов |- | ''Докторе на помощ'' || 1997 || Стилјан Иванов |- | ''Носталгия'' || 1997 || Георги Колев |- | ''Протегни ръце, вземи ме'' || 1997 || Стилјан Иванов |- | ''Откраднат миг'' || 1997 || Стилјан Иванов |- | ''Очи като звезди'' || 1997 || Георги Колев |- | ''Сто пъти'' || 1997 || Георги Колев |- | ''Роден за грешки'' || 1997 || Георги Колев |- | ''Рак и скорпион'' || 1997 || Георги Колев |- | ''Скъпи, купи ми нещо'' || 1998 || Христо Теохаров |- | ''Изоставени момичета'' || 1998 || Христо Теохаров |- | ''Не мога без тебе'' || 1998 || Георги Колев, Петјо Картулев |- | ''Вика моята душа'' || 1998 || Георги Колев, Петјо Картулев |- | ''Погрешен адрес'' || 1998 || Георги Колев, Петјо Картулев |- | ''Циганско сърце'' || 1998 || Георги Колев, Петјо Картулев |- | ''Досаден ден'' || 1998 || Георги Колев, Петјо Картулев |- | ''Стопроцентова жена'' || 1998 || Георги Колев, Петјо Картулев |- | ''Бодигард'' || 1998 || Георги Колев, Петјо Картулев |- | ''Кукла на конци'' || 1999 || Георги Колев, Петјо Картулев |- | ''Сбогом, адиос'' || 2000 || Николај Скерлев |- | ''Златна клетка'' || 2000 || Николај Скерлев |- | ''Дива нощ'' || 2000 || Румен Атанасов, Георги Колев |- | ''Червена светлина'' || 2000 || Николај Скерлев |- | ''Радост-тревога'' || 2000 || Николај Скерлев |- | ''Като куче и котка'' || 2000 || Николај Скерлев |- | ''Тайната на успеха'' || 2001 || Николај Скерлев |- | ''Жените са цветя'' || 2001 || Петјо Картулев |- | ''Илюзия'' || 2001 || Николај Скерлев |- | ''Ако бях се родила река'' || 2001 || Николај Скерлев |- | ''Жените са цветя (ремикс)'' || 2001 || Николај Скерлев |- | ''Любовен дъжд'' || 2002 || Николај Нанков, Петјо Картулев |- | ''Добре дошъл'' || 2002 || Николај Нанков, Петјо Картулев |- | ''По навик'' || 2002 || Румен Атанасов, Георги Колев |- | ''Не остарявай, мамо'' || 2002 || Румен Атанасов |- | ''Ледена кралица'' || 2003 || Румен Атанасов |- | ''Феникс'' || 2003 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Лабиринт'' || 2003 || Николај Нанков, Петјо Картулев |- | ''Очакване'' || 2003 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Крепост'' || 2003 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Не заслужаваш'' || 2003 || Николај Нанков, Петјо Картулев |- | ''Присъда'' || 2004 || Людмил Иларионов – Люси |- | ''Намери си майстора'' || 2004 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Изповед'' || 2005 || Георги Колев |- | ''Влюбена в живота'' || 2005 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Пияна вишна'' || 2005 || Георги Колев |- | ''Свобода'' || 2005 || Георги Колев |- | ''Happy end'' || 2006 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Приличам ли на вятъра'' || 2006 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Град на греха'' || 2006 || Николај Нанков |- | ''Кръговрат'' || 2006 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Сезони'' || 2006 || Станислав Христов – Стенли |- | ''Благодаря'' || 2006 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Весела Коледа'' || 2006 || Георги Колев |- | ''Опиат'' || 2007 || Николај Нанков |- | ''Ако те няма'' || 2007 || Тенчо Јанчев |- | ''Прави любов, а не война'' || 2007 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Еднопосочен път'' || 2008 || Николај Нанков |- | ''Дяволска любов'' || 2008 || Николај Нанков |- | ''Усещане за мъж'' || 2009 || Николај Нанков |- | ''Лятно пълнолудие'' || 2009 || Николај Нанков |- | ''Можеш ли да ме обичаш'' || 2009 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Хипноза'' || 2009 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Остани тази нощ'' || 2010 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Вярвам в любовта'' || 2010 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Целувай още'' || 2010 || Ивајло Спасов |- | ''Почти непознати'' || 2010 || Николај Нанков |- | ''Женското сърце'' || 2011 || Николај Нанков |- | ''До последната сълза'' || 2011 || Николај Нанков |- | ''Ненаситна'' || 2011 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Имам нужда от теб'' || 2011 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Кралица'' || 2012 || Николај Нанков |- | ''Двойна игра'' || 2012 || Николај Нанков |- | ''Пясъчни кули'' || 2013 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Безсъние/Insomnia'' || 2013 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Обратно броене'' || 2014 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Ако счупят всяка нота'' || 2014 || Ивајло Спасов |- | ''Криле'' || 2014 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Изсвирете нещо ударно'' || 2015 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Няма кой да ме спре'' || 2016 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Полудяваш по мен'' || 2016 || Ивајло Спасов |- | ''Обичай ме такава'' || 2016 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Не лъжи на колене'' || 2016 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Докосването има памет'' || 2016 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''На по-добрите стрелци'' || 2017 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Нюанси сиво'' || 2018 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Добре дошла, скитнице'' || 2018 || Ивајло Спасов |- | ''Не те давам'' || 2018 || Ивајло Спасов |- | ''Любовта настоява'' || 2018 || Ивајло Спасов |- | ''Любима'' || 2019 || Ивајло Спасов |- | ''Гост не си'' || 2019 || Ивајло Спасов |- | ''Очите не лъжат'' || 2020 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Чудо'' || 2021 || Ивајло Спасов |- | ''Просто съвършени'' || 2022 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Кадифе'' || 2022 || Александрина Валенти,Ивајло Спасов |- | ''Обратно в рая'' || 2022 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Звезда на вечерта'' || 2023 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Вълк'' || 2023 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Най-добрите'' || 2023 || Ивајло Спасов |- | ''Скъпи, купи ми нещо (нова верзија)'' || 2023 || Ивајло Спасов |- | ''Музиката е лек'' || 2024 || Ивајло Спасов |- | ''Его'' || 2024 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Нова година'' || 2024 || Ивајло Спасов |- | ''Пускай от нашите'' || 2025 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Живот в цветове'' || 2025 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Тя не пита'' || 2025 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''В тишината'' || 2025 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Път от рози'' || 2026 || Ивајло Спасов |- | ''Най-доброто предстои'' || 2026 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Наздраве за живота'' || 2026 || Људмил Иларионов – Љуси |} ;Фолклорни спотови {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер [[Категорија:Бугарски поп-фолк пејачи]] [[Категорија:Родени во 1973 година]] [[Категорија:Луѓе од Русе]] [[Категорија:Живи луѓе]] k917nl1l81fzaykmtl8g6t90up7z436 5606215 5606214 2026-08-08T09:59:23Z NadyBarbieGirl 63459 5606215 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Глорија | портрет = Gloria singer.JPG | px = 220px | опис = | родено-име = Галина Пенева Иванова | роден-дата = {{birth date and age|1973|06|28|df=y}} | роден-место = [[Русе]], [[Народна Република Бугарија]] | починал-дата = | починал-место = | починал-причина = | националност = | наставка =а | наставка1 = | наставка2 = | познат = | занимање = [[пејачка]] | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = | lbl1 = | data1 = | lbl2 = | data2 = | lbl3 = | data3 = | lbl4 = | data4 = | lbl5 = | data5 = | lbl-style = }} '''Глориjа''' ({{langx|bg|Галина Пенева Иванова}}, родена на [[28 јуни]] [[1973]] година) е бугарска [[пејачка]]. ==Дискографија== * 1994 — Щастието е магия * 1995 — За добро или зло * 1996 — Ангел с дяволска душа * 1997 — Носталгия * 1998 — Стопроцентова жена * 2000 — 12 диаманта * 2001 — Илюзия * 2003 — Крепост * 2005 — Влюбена в живота * 2007 — Благодаря * 2011 — Имам нужда от теб * 2013 — Пътеки * 2015 — Пясъчни кули * 2019 — Любовта настоява * 2026 — Най-добрите * 2026 — Жива е България === Спотови === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Нека останем приятели'' || 1994 || |- | ''Най-щастливата жена'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Щастието е магия'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Песента'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Децата'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Чуй ме'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Усмивка нежна'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Татко мой'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Моя земна съдба'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Свят чудесен'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Аз или тя'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Обичам те'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Оставете ме намира'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''За добро или зло'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''Иди си тъга'' || 1995 || | DJ Chokolet и Вики |- | ''Сцената обичам лудо'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''Приятелко, ти моя най-добра'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''Като в стихия'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''Първо в сън се появи'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''Ти роден дом'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''За тебе, майко'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''Лъжец си беше ти'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''Ех, море'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''Дай ми'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''Ангел с дяволска душа'' || 1996 || Николај Скерлев |- | ''Дар от Бога'' || 1996 || Георги Колев |- | ''Свири виолина'' || 1997 || Николај Скерлев |- | ''Пепеляшка'' || 1997 || Стилјан Иванов |- | ''Уморих се от теб'' || 1997 || Георги Колев |- | ''Праволинеен мъж'' || 1997 || Стилјан Иванов |- | ''Докторе на помощ'' || 1997 || Стилјан Иванов |- | ''Носталгия'' || 1997 || Георги Колев |- | ''Протегни ръце, вземи ме'' || 1997 || Стилјан Иванов |- | ''Откраднат миг'' || 1997 || Стилјан Иванов |- | ''Очи като звезди'' || 1997 || Георги Колев |- | ''Сто пъти'' || 1997 || Георги Колев |- | ''Роден за грешки'' || 1997 || Георги Колев |- | ''Рак и скорпион'' || 1997 || Георги Колев |- | ''Скъпи, купи ми нещо'' || 1998 || Христо Теохаров |- | ''Изоставени момичета'' || 1998 || Христо Теохаров |- | ''Не мога без тебе'' || 1998 || Георги Колев, Петјо Картулев |- | ''Вика моята душа'' || 1998 || Георги Колев, Петјо Картулев |- | ''Погрешен адрес'' || 1998 || Георги Колев, Петјо Картулев |- | ''Циганско сърце'' || 1998 || Георги Колев, Петјо Картулев |- | ''Досаден ден'' || 1998 || Георги Колев, Петјо Картулев |- | ''Стопроцентова жена'' || 1998 || Георги Колев, Петјо Картулев |- | ''Бодигард'' || 1998 || Георги Колев, Петјо Картулев |- | ''Кукла на конци'' || 1999 || Георги Колев, Петјо Картулев |- | ''Сбогом, адиос'' || 2000 || Николај Скерлев |- | ''Златна клетка'' || 2000 || Николај Скерлев |- | ''Дива нощ'' || 2000 || Румен Атанасов, Георги Колев |- | ''Червена светлина'' || 2000 || Николај Скерлев |- | ''Радост-тревога'' || 2000 || Николај Скерлев |- | ''Като куче и котка'' || 2000 || Николај Скерлев |- | ''Тайната на успеха'' || 2001 || Николај Скерлев |- | ''Жените са цветя'' || 2001 || Петјо Картулев |- | ''Илюзия'' || 2001 || Николај Скерлев |- | ''Ако бях се родила река'' || 2001 || Николај Скерлев |- | ''Жените са цветя (ремикс)'' || 2001 || Николај Скерлев |- | ''Любовен дъжд'' || 2002 || Николај Нанков, Петјо Картулев |- | ''Добре дошъл'' || 2002 || Николај Нанков, Петјо Картулев |- | ''По навик'' || 2002 || Румен Атанасов, Георги Колев |- | ''Не остарявай, мамо'' || 2002 || Румен Атанасов |- | ''Ледена кралица'' || 2003 || Румен Атанасов |- | ''Феникс'' || 2003 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Лабиринт'' || 2003 || Николај Нанков, Петјо Картулев |- | ''Очакване'' || 2003 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Крепост'' || 2003 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Не заслужаваш'' || 2003 || Николај Нанков, Петјо Картулев |- | ''Присъда'' || 2004 || Людмил Иларионов – Люси |- | ''Намери си майстора'' || 2004 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Изповед'' || 2005 || Георги Колев |- | ''Влюбена в живота'' || 2005 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Пияна вишна'' || 2005 || Георги Колев |- | ''Свобода'' || 2005 || Георги Колев |- | ''Happy end'' || 2006 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Приличам ли на вятъра'' || 2006 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Град на греха'' || 2006 || Николај Нанков |- | ''Кръговрат'' || 2006 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Сезони'' || 2006 || Станислав Христов – Стенли |- | ''Благодаря'' || 2006 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Весела Коледа'' || 2006 || Георги Колев |- | ''Опиат'' || 2007 || Николај Нанков |- | ''Ако те няма'' || 2007 || Тенчо Јанчев |- | ''Прави любов, а не война'' || 2007 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Еднопосочен път'' || 2008 || Николај Нанков |- | ''Дяволска любов'' || 2008 || Николај Нанков |- | ''Усещане за мъж'' || 2009 || Николај Нанков |- | ''Лятно пълнолудие'' || 2009 || Николај Нанков |- | ''Можеш ли да ме обичаш'' || 2009 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Хипноза'' || 2009 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Остани тази нощ'' || 2010 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Вярвам в любовта'' || 2010 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Целувай още'' || 2010 || Ивајло Спасов |- | ''Почти непознати'' || 2010 || Николај Нанков |- | ''Женското сърце'' || 2011 || Николај Нанков |- | ''До последната сълза'' || 2011 || Николај Нанков |- | ''Ненаситна'' || 2011 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Имам нужда от теб'' || 2011 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Кралица'' || 2012 || Николај Нанков |- | ''Двойна игра'' || 2012 || Николај Нанков |- | ''Пясъчни кули'' || 2013 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Безсъние/Insomnia'' || 2013 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Обратно броене'' || 2014 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Ако счупят всяка нота'' || 2014 || Ивајло Спасов |- | ''Криле'' || 2014 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Изсвирете нещо ударно'' || 2015 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Няма кой да ме спре'' || 2016 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Полудяваш по мен'' || 2016 || Ивајло Спасов |- | ''Обичай ме такава'' || 2016 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Не лъжи на колене'' || 2016 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Докосването има памет'' || 2016 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''На по-добрите стрелци'' || 2017 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Нюанси сиво'' || 2018 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Добре дошла, скитнице'' || 2018 || Ивајло Спасов |- | ''Не те давам'' || 2018 || Ивајло Спасов |- | ''Любовта настоява'' || 2018 || Ивајло Спасов |- | ''Любима'' || 2019 || Ивајло Спасов |- | ''Гост не си'' || 2019 || Ивајло Спасов |- | ''Очите не лъжат'' || 2020 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Чудо'' || 2021 || Ивајло Спасов |- | ''Просто съвършени'' || 2022 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Кадифе'' || 2022 || Александрина Валенти,Ивајло Спасов |- | ''Обратно в рая'' || 2022 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Звезда на вечерта'' || 2023 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Вълк'' || 2023 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Най-добрите'' || 2023 || Ивајло Спасов |- | ''Скъпи, купи ми нещо (нова верзија)'' || 2023 || Ивајло Спасов |- | ''Музиката е лек'' || 2024 || Ивајло Спасов |- | ''Его'' || 2024 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Нова година'' || 2024 || Ивајло Спасов |- | ''Пускай от нашите'' || 2025 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Живот в цветове'' || 2025 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Тя не пита'' || 2025 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''В тишината'' || 2025 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Път от рози'' || 2026 || Ивајло Спасов |- | ''Най-доброто предстои'' || 2026 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Наздраве за живота'' || 2026 || Људмил Иларионов – Љуси |} ;Фолклорни спотови {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''-{Мома в зандани да лежи}-'' || 2000 || |- | ''-{Белите манастири}-'' || 2003 || |- | ''-{Всеки си плаща}-'' || 2013 || Георги Колев |- | ''-{Кой уши байряка}-'' || 2013 || Георги Колев |- | ''-{Пътеки}-'' || 2013 || Георги Колев |- | ''-{Лудо младо}-'' || 2018 || Ивајло Спасов |- | ''-{Любовта не е играчка}-'' || 2018 || Ивајло Спасов |- | ''-{Ангеле-Дяволе}-'' || 2018 || Ивајло Спасов |- | ''-{Да празнуваме}-'' || 2021 || |- | ''-{Песен за приятелите}-'' || 2021 || |- | ''-{С любимите хора}-'' || 2021 || Ивајло Спасов |- | ''-{Градил Илия килия}-'' || 2022 || Ивајло Спасов |- | ''-{Не тъгувай момиче}-'' || 2022 || Ивајло Спасов |- | ''-{Мерак}-'' || 2022 || Ивајло Спасов |- | ''-{Кмет да си}-'' || 2026 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''-{Приказка за бисера}-'' || 2026 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''-{Жива е България}-'' || 2026 || Људмил Иларионов – Љуси |} [[Категорија:Бугарски поп-фолк пејачи]] [[Категорија:Родени во 1973 година]] [[Категорија:Луѓе од Русе]] [[Категорија:Живи луѓе]] p2h7budrzynxegnq4qfbwm1fssp8nf4 5606216 5606215 2026-08-08T10:01:19Z NadyBarbieGirl 63459 5606216 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Глорија | портрет = Gloria singer.JPG | px = 220px | опис = | родено-име = Галина Пенева Иванова | роден-дата = {{birth date and age|1973|06|28|df=y}} | роден-место = [[Русе]], [[Народна Република Бугарија]] | починал-дата = | починал-место = | починал-причина = | националност = | наставка =а | наставка1 = | наставка2 = | познат = | занимање = [[пејачка]] | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = | lbl1 = | data1 = | lbl2 = | data2 = | lbl3 = | data3 = | lbl4 = | data4 = | lbl5 = | data5 = | lbl-style = }} '''Глориjа''' ({{langx|bg|Галина Пенева Иванова}}, родена на [[28 јуни]] [[1973]] година) е бугарска [[пејачка]]. ==Дискографија== * 1994 — Щастието е магия * 1995 — За добро или зло * 1996 — Ангел с дяволска душа * 1997 — Носталгия * 1998 — Стопроцентова жена * 2000 — 12 диаманта * 2001 — Илюзия * 2003 — Крепост * 2005 — Влюбена в живота * 2007 — Благодаря * 2011 — Имам нужда от теб * 2013 — Пътеки * 2015 — Пясъчни кули * 2019 — Любовта настоява * 2026 — Най-добрите * 2026 — Жива е България === Спотови === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Нека останем приятели'' || 1994 || |- | ''Най-щастливата жена'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Щастието е магия'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Песента'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Децата'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Чуй ме'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Усмивка нежна'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Татко мой'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Моя земна съдба'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Свят чудесен'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Аз или тя'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Обичам те'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Оставете ме намира'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''За добро или зло'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''Иди си тъга'' || 1995 || | DJ Chokolet и Вики |- | ''Сцената обичам лудо'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''Приятелко, ти моя най-добра'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''Като в стихия'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''Първо в сън се появи'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''Ти роден дом'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''За тебе, майко'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''Лъжец си беше ти'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''Ех, море'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''Дай ми'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''Ангел с дяволска душа'' || 1996 || Николај Скерлев |- | ''Дар от Бога'' || 1996 || Георги Колев |- | ''Свири виолина'' || 1997 || Николај Скерлев |- | ''Пепеляшка'' || 1997 || Стилјан Иванов |- | ''Уморих се от теб'' || 1997 || Георги Колев |- | ''Праволинеен мъж'' || 1997 || Стилјан Иванов |- | ''Докторе на помощ'' || 1997 || Стилјан Иванов |- | ''Носталгия'' || 1997 || Георги Колев |- | ''Протегни ръце, вземи ме'' || 1997 || Стилјан Иванов |- | ''Откраднат миг'' || 1997 || Стилјан Иванов |- | ''Очи като звезди'' || 1997 || Георги Колев |- | ''Сто пъти'' || 1997 || Георги Колев |- | ''Роден за грешки'' || 1997 || Георги Колев |- | ''Рак и скорпион'' || 1997 || Георги Колев |- | ''Скъпи, купи ми нещо'' || 1998 || Христо Теохаров |- | ''Изоставени момичета'' || 1998 || Христо Теохаров |- | ''Не мога без тебе'' || 1998 || Георги Колев, Петјо Картулев |- | ''Вика моята душа'' || 1998 || Георги Колев, Петјо Картулев |- | ''Погрешен адрес'' || 1998 || Георги Колев, Петјо Картулев |- | ''Циганско сърце'' || 1998 || Георги Колев, Петјо Картулев |- | ''Досаден ден'' || 1998 || Георги Колев, Петјо Картулев |- | ''Стопроцентова жена'' || 1998 || Георги Колев, Петјо Картулев |- | ''Бодигард'' || 1998 || Георги Колев, Петјо Картулев |- | ''Кукла на конци'' || 1999 || Георги Колев, Петјо Картулев |- | ''Сбогом, адиос'' || 2000 || Николај Скерлев |- | ''Златна клетка'' || 2000 || Николај Скерлев |- | ''Дива нощ'' || 2000 || Румен Атанасов, Георги Колев |- | ''Червена светлина'' || 2000 || Николај Скерлев |- | ''Радост-тревога'' || 2000 || Николај Скерлев |- | ''Като куче и котка'' || 2000 || Николај Скерлев |- | ''Тайната на успеха'' || 2001 || Николај Скерлев |- | ''Жените са цветя'' || 2001 || Петјо Картулев |- | ''Илюзия'' || 2001 || Николај Скерлев |- | ''Ако бях се родила река'' || 2001 || Николај Скерлев |- | ''Жените са цветя (ремикс)'' || 2001 || Николај Скерлев |- | ''Любовен дъжд'' || 2002 || Николај Нанков, Петјо Картулев |- | ''Добре дошъл'' || 2002 || Николај Нанков, Петјо Картулев |- | ''По навик'' || 2002 || Румен Атанасов, Георги Колев |- | ''Не остарявай, мамо'' || 2002 || Румен Атанасов |- | ''Ледена кралица'' || 2003 || Румен Атанасов |- | ''Феникс'' || 2003 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Лабиринт'' || 2003 || Николај Нанков, Петјо Картулев |- | ''Очакване'' || 2003 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Крепост'' || 2003 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Не заслужаваш'' || 2003 || Николај Нанков, Петјо Картулев |- | ''Присъда'' || 2004 || Людмил Иларионов – Люси |- | ''Намери си майстора'' || 2004 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Изповед'' || 2005 || Георги Колев |- | ''Влюбена в живота'' || 2005 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Пияна вишна'' || 2005 || Георги Колев |- | ''Свобода'' || 2005 || Георги Колев |- | ''Happy end'' || 2006 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Приличам ли на вятъра'' || 2006 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Град на греха'' || 2006 || Николај Нанков |- | ''Кръговрат'' || 2006 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Сезони'' || 2006 || Станислав Христов – Стенли |- | ''Благодаря'' || 2006 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Весела Коледа'' || 2006 || Георги Колев |- | ''Опиат'' || 2007 || Николај Нанков |- | ''Ако те няма'' || 2007 || Тенчо Јанчев |- | ''Прави любов, а не война'' || 2007 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Еднопосочен път'' || 2008 || Николај Нанков |- | ''Дяволска любов'' || 2008 || Николај Нанков |- | ''Усещане за мъж'' || 2009 || Николај Нанков |- | ''Лятно пълнолудие'' || 2009 || Николај Нанков |- | ''Можеш ли да ме обичаш'' || 2009 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Хипноза'' || 2009 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Остани тази нощ'' || 2010 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Вярвам в любовта'' || 2010 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Целувай още'' || 2010 || Ивајло Спасов |- | ''Почти непознати'' || 2010 || Николај Нанков |- | ''Женското сърце'' || 2011 || Николај Нанков |- | ''До последната сълза'' || 2011 || Николај Нанков |- | ''Ненаситна'' || 2011 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Имам нужда от теб'' || 2011 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Кралица'' || 2012 || Николај Нанков |- | ''Двойна игра'' || 2012 || Николај Нанков |- | ''Пясъчни кули'' || 2013 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Безсъние/Insomnia'' || 2013 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Обратно броене'' || 2014 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Ако счупят всяка нота'' || 2014 || Ивајло Спасов |- | ''Криле'' || 2014 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Изсвирете нещо ударно'' || 2015 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Няма кой да ме спре'' || 2016 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Полудяваш по мен'' || 2016 || Ивајло Спасов |- | ''Обичай ме такава'' || 2016 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Не лъжи на колене'' || 2016 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Докосването има памет'' || 2016 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''На по-добрите стрелци'' || 2017 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Нюанси сиво'' || 2018 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Добре дошла, скитнице'' || 2018 || Ивајло Спасов |- | ''Не те давам'' || 2018 || Ивајло Спасов |- | ''Любовта настоява'' || 2018 || Ивајло Спасов |- | ''Любима'' || 2019 || Ивајло Спасов |- | ''Гост не си'' || 2019 || Ивајло Спасов |- | ''Очите не лъжат'' || 2020 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Чудо'' || 2021 || Ивајло Спасов |- | ''Просто съвършени'' || 2022 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Кадифе'' || 2022 || Александрина Валенти,Ивајло Спасов |- | ''Обратно в рая'' || 2022 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Звезда на вечерта'' || 2023 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Вълк'' || 2023 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Най-добрите'' || 2023 || Ивајло Спасов |- | ''Скъпи, купи ми нещо (нова верзија)'' || 2023 || Ивајло Спасов |- | ''Музиката е лек'' || 2024 || Ивајло Спасов |- | ''Его'' || 2024 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Нова година'' || 2024 || Ивајло Спасов |- | ''Пускай от нашите'' || 2025 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Живот в цветове'' || 2025 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Тя не пита'' || 2025 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''В тишината'' || 2025 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Път от рози'' || 2026 || Ивајло Спасов |- | ''Най-доброто предстои'' || 2026 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Наздраве за живота'' || 2026 || Људмил Иларионов – Љуси |} ;Фолклорни спотови {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Мома в зандани да лежи'' || 2000 || |- | ''Белите манастири'' || 2003 || |- | ''Всеки си плаща'' || 2013 || Георги Колев |- | ''Кой уши байряка'' || 2013 || Георги Колев |- | ''Пътеки'' || 2013 || Георги Колев |- | ''Лудо младо'' || 2018 || Ивајло Спасов |- | ''Любовта не е играчка'' || 2018 || Ивајло Спасов |- | ''Ангеле-Дяволе'' || 2018 || Ивајло Спасов |- | ''Да празнуваме'' || 2021 || |- | ''Песен за приятелите'' || 2021 || |- | ''С любимите хора'' || 2021 || Ивајло Спасов |- | ''Градил Илия килия'' || 2022 || Ивајло Спасов |- | ''Не тъгувай момиче'' || 2022 || Ивајло Спасов |- | ''Мерак'' || 2022 || Ивајло Спасов |- | ''Кмет да си'' || 2026 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Приказка за бисера'' || 2026 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Жива е България'' || 2026 || Људмил Иларионов – Љуси |} [[Категорија:Бугарски поп-фолк пејачи]] [[Категорија:Родени во 1973 година]] [[Категорија:Луѓе од Русе]] [[Категорија:Живи луѓе]] 1dr512gjzgmju94km353lr6v55by62v 0 1202150 5606062 5602216 2026-08-07T15:01:02Z CommonsDelinker 746 Замена на [[File:SRB-SHS-YUG_Orden_Svetog_Save_VKrst_BAR.svg]] со [[File:SRB-SHS-YUG_Orden_Svetog_Save_1.svg]] (од страна на [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] поради: [[:c:COM:FR|File renamed]]: Harmonization). 5606062 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Воено лице | име = Радомир Путник | живеел = [[24 јануари]] [[1847]] - [[17 мај]] [[1917]] | слика = [[Податотека:Radomir Putnik3.jpg|300px]] | опис = ''Војвода Радомир Путник'' | прекар = | роден-место = [[Крагујевац]], {{знаме|Кнежевство Србија}}[[КнежевствоСрбија]] | починал-место = [[Ница]], {{знаме|ФРА}}[[Франција]] | држава = | гранка = | служба-време = 1861—1896 1903—1917 | чин = [[Војвода (војни чин)|Војвода]]<br />([[Фелдмаршал]]) | командувал = | битки = [[Прва српско-турска војна]]<br /> [[Втора српско-турска војна]]<br />[[Српско-бугарска војна (1885)|Српско-бугарска војна]]<br /> [[Прва балканска војна]]<br /> [[Втора балканска војна]]<br />[[Прва светска војна]] | одличја = =[[Кралевски орден Караѓорѓева ѕвезда|Орден Караѓорѓева ѕвезда од прв ред]]<br />[[Орден Таковски крст|Орден Таковски крст од трет степен]]<br />[[Кралевски орден Бел орел|Орден бел орел од трет степен]]<br />[[Кралевски орден Свети Сава|Орден Свети Сава од прв ред]] | школа = [[Воена академија во Белград]] | потпис= Putnik graf.png }} '''Радомир Путник''' ([[Крагујевац]], [[12 јануари|12]]/[[24 јануари]] [[1847]] — [[Ница]], [[17 мај]] [[1917]]) бил српски [[Војвода (воен чин)|војвода]] (фелдмаршал). Во текот на својата богата војничка кариера бил двапати [[Началник на Генералштабот на Војската на Србија|началник на Главниот генералштаб]], пет пати [[Список на министерството за одбрана на Србија|воен министер]] и началник на Штабот за Врховна команда на [[Војската на Кралството Србија (1914—1918)|Војската на Кралството Србија]] во [[Балкански војни|Балканските]] и [[Прва светска војна|Првата светска војна]].<ref>Милићевић, Милић; Поповић, Љубодраг (2003). Генерали Војске Кнежевнине и Краљевине Србије. Београд: Војноиздавачки завод. ISBN 978-86-335-0142-2.</ref> == Ран живот и образование == [[Податотека:Putnik sa porodicom.jpg|лево|мини|261x261пкс|Путник со своето семејство]] Радомир Путник е роден на 24 јануари 1847 година во [[Крагуевац]], во Кнежевството Србија. Неговиот татко, Димитрије Путник, бил учител, додека неговата мајка имала силно влијание врз неговото воспитување. Од мали нозе покажал интерес за воените науки, па затоа се запишал во Артилериската школа во Белград (подоцна Воена академија). Завршил во 1863 година со одличен успех, добивајќи чин потпоручник. Неговото образование вклучувало и дополнителна обука во странство, каде што се запознал со модерните воени тактики и стратегии на европските армии. == Воена кариера == === Српско-турска војна (1876-1878) === Путник ја започнал својата воена кариера за време на Српско-турските војни (1876-1878). Како млад офицер, тој учествувал во неколку битки, вклучувајќи ја и Битката кај Шумадија, каде што се истакнал со храброст и организациски способности. Овие војни му донеле рано признание и го поставиле темелот за неговата идна кариера. === Модернизација на војската === По војните, Путник се посветил на реформите во српската војска. Како професор на Воената академија во Белград, тој обучувал млади офицери и вовел нови наставни програми засновани на западноевропските воени доктрини. Во 1890 година станал началник на Главниот генералштаб, каде што работел на реорганизација на војската, подобрување на вооружувањето и воведување на модерна тактика. === Балкански војни (1912-1913) === [[Податотека:Radomir Putnik Kumanovo Railway Station 1912.jpg|лево|мини|Војвода Путник на станицата во Куманово, 1912|305x305пкс]] За време на Првата балканска војна (1912), Путник бил началник на Штабот на Врховната команда. Неговото стратешко планирање довело до големите победи на српската војска во битките кај [[Битка кај Куманово (1912)|Куманово]] и Битола, кои резултирале со ослободување на големи делови од територијата од османлиската власт. Во Втората балканска војна (1913), Путник успешно ја предводел српската војска против Бугарија, особено во [[Битка кај Брегалница|Битката кај Брегалница]], што ја зацврстило позицијата на Србија како регионална сила. === Прва светска војна (1914-1918) === На почетокот на Првата светска војна, Путник, иако во лоша здравствена состојба, бил повторно назначен за началник на Врховната команда. Неговото лидерство било клучно во одбивањето на австроунгарската офанзива во 1914 година, особено во битките кај Цер и Колубара, каде што српската војска остварила значајни победи против многу посилен противник. Овие победи ја направиле Србија симбол на отпорот во раните години на војната. Во 1915 година, поради влошеното здравје и тешката воена ситуација, Путник ја предводел српската војска за време на [[Повлекување на српската војска преку Албанија|повлекувањето преку Албанија]], познато како "Албанска голгота". И покрај екстремните услови, неговото искуство и лидерство помогнале во зачувувањето на јадрото на српската војска, кое подоцна било реорганизирано на Крф. == Последни години и смрт == Поради влошеното здравје, Путник бил принуден да се повлече од активна служба во 1916 година. Заминал на лекување во Ница, Франција, каде што починал на 17 мај 1917 година. Неговите посмртни останки биле пренесени во Србија по војната и погребани со највисоки воени почести. == Одликувања == == Одликувања на Радомир Путник == {| class="wikitable" |- style="background:#ccf; text-align:center;" | colspan="2" |'''Српски воени одликувања''' |- |{{ribbon devices|ribbon=SRB-SHS-YUG Orden Karađorđeve zvezde VKrst BAR.svg|width=60}} |[[Краљевски орден Карађорђеве звезде|Орден Караѓорѓева ѕвезда од 1 ред]] |- |{{ribbon devices|ribbon=SRB-SHS-YUG Orden Karađorđeve zvezde VOficir BAR.svg|width=60}} |[[Краљевски орден Карађорђеве звезде|Орден Караѓорѓева ѕвезда од 2 ред]] |- |{{ribbon devices|ribbon=SRB-SHS-YUG Orden Karađorđeve zvezde sa mačevima VOficir BAR.svg|width=60}} |Орден Караѓорѓева ѕвезда со мечеви од 2 ред |- |{{ribbon devices|ribbon=SRB-SHS-YUG Orden Karađorđeve zvezde sa mačevima Komandir BAR.svg|width=60}} |Орден Караѓорѓева ѕвезда со мечеви од 3 ред |- |{{ribbon devices|ribbon=SRB-SHS-YUG Orden Karađorđeve zvezde sa mačevima Oficir BAR.svg|width=60}} |Орден Караѓорѓева ѕвезда со мечеви од 4 ред |- |{{ribbon devices|ribbon=SRB-SHS-YUG Orden Belog Orla Komandir BAR.svg|width=60}} |[[Кралски орден Бел ореа|Орден бел орел од 3 ред]] |- |{{ribbon devices|ribbon=SRB-SHS-YUG Orden Belog Orla Oficir BAR.svg|width=60}} |[[Кралски орден Бел ореа|Орден бел орел од 4 ред]] |- |{{ribbon devices|ribbon=SRB-SHS-YUG Orden Belog Orla Kavalir BAR.svg|width=60}} |[[Кралски орден Бел ореа|Орден бел орел од 5 ред]] |- |{{ribbon devices|ribbon=SRB-SHS-YUG Orden Svetog Save 1.svg|width=60}} |[[Кралевски орден Свети Сава|Орден Свети Сава 1 ред]] |- |{{ribbon devices|ribbon=SRB Orden Takovskog Krsta Komandir BAR.svg|width=60}} |Орден таковски крст од 1 ред |- |{{ribbon devices|ribbon=SRB Orden Takovskog Krsta Oficir BAR.svg|width=60}} |Орден таковски крст од 2 ред |- |{{ribbon devices|ribbon=SRB Orden Takovskog Krsta sa mačevima Kavalir BAR.svg|width=60}} |[[Орден Таковски крст|Орден таковски крст со мечеви од 5 ред]] |- style="background:#ccf; text-align:center;" | colspan="2" |'''Српски медали за служба''' |- |{{ribbon devices|ribbon=Bravery_Medal,1912_gold_rib.png|width=60}} |Златен медал за храброст |- |{{ribbon devices|ribbon=Bravery_Medal,1912_gold_rib.png|width=60}} |Сребрен медал за храброст |- |{{ribbon devices|ribbon=Noribbon.svg|width=60}} |Споменица на крал Петра I |- |{{ribbon devices|ribbon=Noribbon.svg|width=60}} |[[Commemorative medal of the wars with Turkey 1876-1878|Споменица на војната за ослободување и независност од 1876—1878]] |- |{{ribbon devices|ribbon=Croix Croix du Mérite ordre de Malte ecclésiastiques.PNG|width=60}} |Споменица на војната од 1885 |- |{{ribbon devices|ribbon=Medal for Devoted Service, 1913 rib.gif|width=60}} |[[Medal for Devoted Service]] |- |{{ribbon devices|ribbon=Noribbon.svg|width=60}} |[[Споменица на војната (1912)|Споменица за ослободено Косово]] |- |{{ribbon devices|ribbon=Commemorative Medal of the second Balkan War,1913 rib.png|width=60}} |[[Споменица на војната(1913)|Споменица на војната 1913]] |- style="background:#ccf; text-align:center;" | colspan="2" |'''Странски одликувања''' |- |{{ribbon devices|ribbon=Ordine imperiale della corona di ferro, austria.png|width=60}} |Орден Железна круна од 3 ред ([[Австроунгарија]]) |- |{{ribbon devices|ribbon=Пластина на „Орден за Военна Заслуга“.jpg|width=60}} |Орден за воени заслуги од 1 ред ([[Бугарија]]) |- |{{ribbon devices|ribbon=Legion Honneur GO ribbon.svg|width=60}} |Орден Легија на честа од 2 ред (Франција) |- |{{ribbon devices|ribbon=Ro1ocr.gif|width=60}} |Орден на Романската круна од 2 ред ([[Романија]]) |- |{{ribbon devices|ribbon=POL Krzyz Wielki Orderu Sw Stanislawa BAR.png|width=60}} |Орден на Свети Станислав од 1 ред ([[Руска Империја]]) |- |{{ribbon devices|ribbon=RUS Order św. Stanisława (baretka).svg|width=60}} |Орден Свети Станислав со мечеви од 2 ред (Руска Империја) |- |{{ribbon devices|ribbon=RUS Order of Saint George 4th class ribbon 2000.svg|width=60}} |Орден Свети Ѓорѓи со мечеви од 4 ред (Руска Империја) |- |{{ribbon devices|ribbon=UK Order St-Michael St-George ribbon.svg|width=60}} |Орден Свети Михаил и Свети Ѓорѓе со трака од 1 ред ([[Обединето Кралство]]) |- |} == Фото-галерија == <center> <gallery> Слика:Spomen-kosturnica na Ceru 6.jpg|Спомен плоча на Цер Слика:Spomen-kosturnica na Ceru 20.jpg|Музеј на Церска битка Слика:Spomen-kosturnica na Ceru 12.jpg|Биста на Цер Слика:Memorial of Vojvoda Radomir Putnik.jpg|Биста во Белград Слика:Kapela putnik1.JPG|Капела на Радомир Путник на Новите гробишта во Белград Слика:Kapela putnik2.JPG|Детал од капелата на Радомир Путник </gallery> </center> == Напомени == == Наводи== == Литература == * Саво Скоко - Сто најзнаменитијих Срба * {{Наведена книга |last= Поповић|first=Никола Б|authorlink= Никола Б. Поповић|coauthors= |title= Срби у Првом светском рату 1914—1918|year=2000|url= |publisher= Друштво историчара Јужнобачког и Сремског округа|location= Нови Сад|id=}} * {{Наведена книга |last1 = Милићевић| first1 = Милић| last2 = Поповић| first2 = Љубодраг| title= Министри Војни Кнежевнине и Краљевине Србије 1862—1918 |edition =|publisher=Војноиздавачки завод|year=1998|isbn=978-86-335-0035-7|pages=}} * {{Наведена книга |last1 = Милићевић| first1 = Милић|last2=Поповић| first2 = Љубодраг | authorlink = |year=2003| title = Генерали Војске Кнежевнине и Краљевине Србије | publisher = Војноиздавачки завод | location = Београд |isbn=978-86-335-0142-2}} * {{Наведена книга |last1 = Скоко| first1 = Саво| last2 = | first2 = | authorlink = |year=1985(а)| title = Војвода Радомир Путник, том 1 | publisher = Београдски издавачко-графички завод | location = Београд |isbn=978-86-13-00453-0}} * {{Наведена книга |last1 = Скоко| first1 = Саво| last2 = | first2 = | authorlink = |year=1985(б)| title = Војвода Радомир Путник, том 2 | publisher = Београдски издавачко-графички завод | location = Београд |isbn=978-86-13-00453-0}} * {{Наведена книга|last1=Ранковић|first1=Живан Ј|authorlink1 = |year=1926|title=Војвода Радомир Путник: Његов живот и рад|publisher=Државна штампарија | location = Сарајево|id=}} {{COBISS|ID=124157191}} * {{Наведена книга|last1=Влаховић|first1=Томислав С|authorlink1 = |year=1989|title=Витезови Карађорђеве звезде са мачевима|publisher=Радиша Томић | location = Београд|id=}} {{COBISS|ID=26039052}} * {{Наведена книга|last1=Иветић|first1=Велимир| authorlink1 = |year=2000|title=Начелници генералштаба 1876—2000|publisher=Новинско-информативни центар ВОЈСКА | location = Београд|id=}} == Надворешни врски== {{commonsCat|Radomir Putnik}} * [http://www.politika.rs/rubrike/Drustvo/Zaostavshtina-Radomira-Putnika-u-Vojnom-muzeju.sr.html Оставнината на Радомир Путник во Воениот музеј („Политика“, 24 декември 2009)] * [http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GScid=1811009&GRid=7189921& Информација за неговиот гроб] * [http://www.istorijskabiblioteka.com/art2:vojvoda-putnik Историска библиотека: Путник во заробеништво] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180614172322/http://www.istorijskabiblioteka.com/art2:vojvoda-putnik |date=2018-06-14 }} [[Категорија:Родени во 1847 година]] [[Категорија:Починати во 1917 година]] [[Категорија:Луѓе од Крагуевац]] [[Категорија:Срби од Српско-бугарската војна]] [[Категорија:Срби од Балканските војни]] [[Категорија:Срби од Првата светска војна]] [[Категорија:Српски министри]] [[Категорија:Носители на Орденот на Свети Сава]] [[Категорија:Носители на Караѓорѓева ѕвезда]] [[Категорија:Велеофицери на Легијата на честа]] [[Категорија:Носители на Големиот крст на Орденот на Свети Сава]] [[Категорија:Носители на орденот „За воена заслуга“ (Бугарија)]] [[Категорија:Погребани на Новите гробишта (Белград)]] 51fwam9p2yufa82l0abdmfennpjkrze 0 1211576 5606088 5490107 2026-08-07T17:27:19Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5606088 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Вистина или предизвик | director = [[Џеф Вадлоу]] | producer = [[Џејсон Блам]] | screenplay = {{Plainlist| [[Мајкл Рејс]], [[Џилијан Џејкобс]], [[Крис Роуч]] и Вадлоу}} | story = Michael Reisz | starring = {{Plainlist|[[Луси Хејл]], [[Тајлер Пози]], [[Вајолет Бин]], [[Хејден Сето]] и [[Ландон Либоарон]] }} | music = [[Метју Маргсон]] | cinematography = Жак Жуфре | editing = Шон Албертсон | studio = [[Blumhouse Productions]] | distributor = [[Universal Pictures]] | released = {{filmdate|2018|04|13}} | runtime = 100 минути | country = {{САД}} | language = англиски | budget = 3,5 милиони долари<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thewrap.com/rampage-stomps-into-theaters-looking-for-big-overseas-launch/|title=‘Rampage’ Stomps Into Theaters in Need of Big Overseas Launch|website=[[TheWrap]]|first=Jeremy|last=Fuster|date=April 10, 2018|accessdate=April 11, 2018}}</ref> | gross = 94,8 милиони долари<ref name="BOM">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=truthordare2017.htm|title=''Truth or Dare'' (2018)|publisher=Box Office Mojo|accessdate=July 1, 2018}}</ref> | слика = Truthordareposter.JPG }} {{Закосен наслов}}'''Бламхаусова вистина или предизвик''' ([[англиски јазик|англиски]]: ''Blumhouse's Truth or Dare'')<ref>,{{Наведена мрежна страница |last=Mendelson |first=Scott |url=https://www.forbes.com/sites/scottmendelson/2018/01/03/blumhouse-claims-ownership-over-lucy-hales-truth-or-dare/ |title=Blumhouse Claims Ownership Over Lucy Hale's 'Truth Or Dare' |newspaper=[[Forbes]] |date=January 3, 2018 |accessdate=April 19, 2018}}</ref> или едноставно '''Вистина или предизвик''' (''Truth or Dare'') — [[САД|американски]] натприроден филм на ужасите од 2018 година во режија на [[Џеф Вадлоу]] и напишан од [[Мајкл Рејс]], [[Џилијан Џејкобс]], [[Крис Роуч]] и Вадлоу. Во него се појавуваат [[Луси Хејл]], [[Тајлер Пози]], [[Вајолет Бин]], [[Хејден Сето]] и [[Ландон Либоарон]]. Филмот прикажува група студенти што ја играат играта „вистината или предизвик“ додека се на одмор во [[Мексико]], само да сфатат дека има смртоносни последици ако не ги следат нивните задачи. Џејсон Блам го создал банерот на ''Blumhouse Productions'', а ''Universal Pictures'' го распределува филмот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://variety.com/2017/film/news/pretty-little-liars-lucy-hale-blumhouses-truth-or-dare-1202010538/|title='Pretty Little Liars' Star Lucy Hale Joins Blumhouse's 'Truth or Dare'|website=Variety|first=Justin|last=Kroll|date=March 16, 2017|accessdate=May 25, 2017|publisher=[[Penske Business Media]]}}</ref> ==Објава== Филмот првично бил објавен на 27 април 2018 година. Во јануари 2018, датумот на објава бил поместен на 13 април 2018 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Blumhouse’s Truth Or Dare’ Moves Up Two Weeks To Friday The 13th – Update|url=http://deadline.com/2018/01/blumhouses-truth-or-dare-april-2018-release-date-1202205290/|website=[[Deadline Hollywood]]|publisher=[[Penske Business Media]]|accessdate=January 11, 2018|date=January 11, 2018|last=D'Alessandro|first=Anthony}}</ref> Службениот трејлер бил објавен на 3 јануари 2018 година.<ref>{{наведени вести|url=https://nofspodcast.com/trailer-truth-dare-die/|title=[Trailer] Death Plays Games in TRUTH OR DARE|date=January 3, 2018|work=Nightmare on Film Street|access-date=January 10, 2018|author=KimmiKillZombie}}</ref> ==Глумци== * [[Луси Хејл]] како Оливија Барон * [[Тајлер Поси]] како Лукас Морено * [[Вајолер Бин]] како Марки Камерон * [[Хајден Сето]] како Бред Ченг * [[Ландон Либоарон]] како Картер/ Сем Михен * [[Нолан Џерард Фанк]] како Тајсон Кјуран * [[Софија Тајлер Али]] како Пенелопе Амари * [[Сем Лернер]] како Рони * [[Аурора Перино]] како Жизел Хамонд * [[Том Чои]] како Хан Ченг * [[Џои Очман]], гласот на Калукс * [[Вера Тајлер]], како Инез Рејес * [[Езми Гарсија]], како млада Инез * [[Ендру Хаувард]] како Рандел Химов == Наводи == {{Reflist|30em}} ==Надворешни врски== * {{IMDb title|6772950}} [[Категорија:Филмови од 2018 година]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови на Universal Pictures]] [[Категорија:Филмови за демони]] [[Категорија:Американски хорор-филмови]] acefcrr9utd3h0tz1aj2ld7fo1pa70y 0 1214115 5605910 5605827 2026-08-07T12:09:54Z Carshalton 30527 5605910 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Лучано Спалети | image = [[Податотека:Luciano Spalletti 2024.jpg|250px]] | caption = | fullname = Лучано Спалети<ref>{{cite web |url=http://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/comunicati/comunicati_m/7934/files/allegati/8003/cu185.pdf |title=Comunicato Ufficiale N. 185 |trans-title=Official Press Release No. 185 |publisher=Lega Serie A |page=6 |date=19 March 2019 |access-date=6 December 2020 |archive-date=2020-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201206220858/http://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/comunicati/comunicati_m/7934/files/allegati/8003/cu185.pdf |url-status=dead }}</ref> | height = {{height|m=1.80}} | dateofbirth = {{birth date and age|1959|3|7|df=y}} | cityofbirth = [[Черталдо]] | countryofbirth = [[Италија]] | nationality = {{flagsport|ITA}} [[Италија]] | currentclub = {{Fb team Juventus}} (тренер) | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | retired = 1993 <small>(34 г.)</small> | youthyears1 = 1973–1975 |youthclubs1 = {{Fb team Fiorentina}} | youthyears2 = 1975–1978 |youthclubs2 = {{симбол2|Bisection vertical White HEX-FF0000.svg}} Алабастри Волтера | youthyears3 = 1978–1982 |youthclubs3 = {{Fb team Cuoiopelli}} | years1 = 1982–1985 |caps1 = ? |goals1 = ? |clubs1 = {{Fb team Castelfiorentino}} | years2 = 1985–1986 |caps2 = 27 |goals2 = 2 |clubs2 = {{Fb team Entella Bacezza}} | years3 = 1986–1990 |caps3 = 120 |goals3 = 7 |clubs3 = {{Fb team Spezia}} | years4 = 1990–1991 |caps4 = 29 |goals4 = 1 |clubs4 = {{Fb team Viareggio}} | years5 = 1991–1993 |caps5 = 53 |goals5 = 3 |clubs5 = {{Fb team Empoli}} | manageryears1 = 1993–1994 |managerclubs1 = {{Fb team Empoli}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Млади)</small> | manageryears2 = 1994 |managerclubs2 = {{Fb team Empoli}} | manageryears3 = 1994–1995 |managerclubs3 = {{Fb team Empoli}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Млади)</small> | manageryears4 = 1995–1998 |managerclubs4 = {{Fb team Empoli}} | manageryears5 = 1998–1999 |managerclubs5 = {{Fb team Sampdoria}} | manageryears6 = 1999–2000 |managerclubs6 = {{Fb team Venezia}} | manageryears7 = 2001 |managerclubs7 = {{Fb team Udinese}} | manageryears8 = 2002 |managerclubs8 = {{Fb team Ancona}} | manageryears9 = 2002-2005 |managerclubs9 = {{Fb team Udinese}} | manageryears10 = 2005-2009 |managerclubs10 = {{Fb team Roma}} | manageryears11 = 2009-2014 |managerclubs11 = {{Fb team Zenit Saint Petersburg}} | manageryears12 = 2016-2017 |managerclubs12 = {{Fb team Roma}} | manageryears13 = 2017-2019 |managerclubs13 = {{Fb team Inter}} | manageryears14 = 2021-2023 |managerclubs14 = {{Fb team Napoli}} | manageryears15 = 2023-2025 |managerclubs15 = {{Naz|FUrep|ITA}} | manageryears16 = 2025- |managerclubs16 = {{Fb team Juventus}} }} '''Лучано Спалети''' (роден на {{рн|7|март|1959}}, во [[Черталдо]]) — [[Италија|италијански]] [[Тренер|фудбалски тренер]] и поранешен [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]]. Моментално ја води екипата на {{Fb team (N) Juventus}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/benvenuto-mister-luciano-spalletti|title=Benvenuto, mister Luciano Spalletti|date=30 октомври 2025|access-date=30 октомври 2025}}</ref> ==Биографија== Оженет е со Тамара, која е родена во [[Карпи]] а ја запознал во [[Ла Специја]]. Со неа имаат три деца.<ref>{{Cite web|url=https://www.spazionapoli.it/2021/10/04/spalletti-moglie-tamara/|titolo=Spalletti moglie, la storia di come si sono conosciuti Luciano e Tamara|date=4 октомври 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dilei.it/lifestyle/luciano-spalletti-chi-e-la-sua-compagna-tamara-e-quanti-figli-hanno/1309184/|title=Luciano Spalletti, chi è la sua compagna Tamara e quanti figli hanno|date=18 јуни 2021}}</ref> Тој имал брат по име Марчело, седум години постар, кој починал на 28 мај 2019 година од рак.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcio/lutto-per-spalletti-e-morto-il-fratello-marcello_1277859-201902a.shtml|title=LUTTO PER SPALLETTI: E' MORTO IL FRATELLO MARCELLO|date=28 мај 2019}}</ref> Од 2023 година, тој е [[Почесен граѓанин|Почесен граѓанин]] на [[Неапол]].<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/serie-a/2023/12/07/napoli-spalletti-cittadinanza-onoraria|title=Spalletti: 'Da oggi sono un official scugnizzo'|author=Sky Sport|website=sport.sky.it|date=7 декември 2023|language=it|access-date=7 декември 2023}}</ref><ref>{{YouTube|id=2QKwzbMehTM|title=Cerimonia di conferimento della cittadinanza onoraria a Luciano Spalletti Napoli, 7 dicembre 2023}}</ref> == Играчка кариера == {{dx|[[File:Luciano Spalletti Entella Chiavari 1985-1986.jpg|thumb|upright|left|Спалети со [[Виртус Ентела|Ентела Бакеца]] во сезоната 1985-1986]]}} Откако пораснал во младинските тимови на {{Fb team (N) Fiorentina}} и [[Унионе Калчо Куоиопели|Куоиопели]], Спалети го направил своето деби со екипата на [[Калчо Кастелфјорентино|Кастелфјорентино]] во Серија Д. Следната година, тој се преселил во [[Виртус Ентела|Ентела Бакеца]], каде под водството на [[Џан Пјеро Вентура]],<ref>{{Cite web|url=http://www.corriere.it/foto-gallery/sport/14_settembre_30/come-ti-invecchia-calciatore-d4e51c30-48a2-11e4-a045-76c292c97dcc.shtml|title=Come invecchia il calciatore (e anche il mister)|access-date=20 јули 2016}}</ref> тимот стигнал до 5-тото место во [[Серија Ц2 1985-1986|Серија Ц2 првенството]]. Во 1986 година, тој отишол да игра за {{Fb team (N) Spezia}}, новопромовираниот член во Ц1 лигата: во сезоната [[Серија Ц1 1986-1987|1986-1987]], тој придонел за постигнувањето на опстанокот,<ref name=":0"/> додека во следните две сезони [[Серија Ц1 1987-1988|1987-1988]] и [[Серија Ц1 1988-1989|1988-1989]], Специја го освоила 7-мото и 3-тото место, соодветно.<ref name=":0">{{Cite web |url =http://www.spallettiluciano.it/biografia/il-calciatore/ |title =Il calciatore - Luciano Spalletti |dead-link =yes |archiveurl =https://web.archive.org/web/20160215215957/http://www.spallettiluciano.it/biografia/il-calciatore/|archivedate =15 февруари 2016}}</ref> По една сезона помината во екипата на [[ФК Вијареџо|Вијареџо]], тој се преселил во {{Fb team (N) Empoli}}, каде што ја завршил кариерата на 34-годишна возраст, играјќи го своето последно првенство во сезоната [[Серија Ц1 1992-1993|1992-1993]]. == Тренерска кариера == ===Емполи и Сампдорија=== Во сезоната 1993-1994, тој ја започнал својата кариера како тренер во младинскиот тим на {{Fb team (N) Empoli}}. На шест кола до крајот на [[Серија Ц1 1993-1994|првенството во Серија Ц1]], тој го замени [[Адријано Ломбарди]] како тренер на првиот тим, кој се мачел да излезе од зоната за испаѓање. ''„Аѕурите“'' го завршиле првенството на претпоследното место, спасувајќи се од испаѓање во плејаутот каде што ја совладале {{Fb team (N) Alessandria 1912}}. Следната сезона, Спалети повторно се вратил во младинскиот тим на Емполи, за потоа одново да добие шанса да го тренира првиот тим во [[Серија Ц1 1995-1996]]. Сезоната, полна со успеси, го видела Емполи како го освојува [[Фудбалски куп на Италија Серија Ц|Купот на Италија за екипи од Серија Ц]] и да избори промоција во [[Серија Б]] благодарение на победата во финалето на плејофот над {{Fb team (N) Como}}. Во сезоната [[Серија Б 1996-1997|1996-97]], ''„Аѕурите“'' на Спалети, кои неодамна биле промовирани од втората лига, веднаш заработиле промоција во [[Серија А]], една деценија по претходното искуство на Емполи во највисоката лига. Потврден како тренер на тосканците, на своето деби во Серија А ([[Серија А 1997-1998|1997-1998]]), тренерот го одвел тимот на безбедно место, постигнувајќи опстанок на едно коло пред крајот. Откако ги оставил тосканците во првата лига, тој бил повикан да ја предводи {{Fb team (N) Sampdoria}}.<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1998/luglio/10/incredibile_vero_gia_finito_ritiro_ga_0_9807102756.shtml |titolo=Incredibile ma vero: già finito il ritiro blucerchiato |publisher=La Gazzetta dello Sport|date=10 јули 1998}}</ref> Отпуштен во декември,<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1998/12/14/mihajlovic-scatenato-fa-esonerare-spalletti.html |title=Mihajlovic scatenato fa esonerare Spalletti |author=Corrado Sannucci |publisher=la Repubblica |date=14 декември 1998|page=40}}</ref> тој бил отповикан помалку од два месеци подоцна, по оставката на [[Дејвид Плат]].<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/cmercato/199902/02/36b7202f034a0/ |title=Platt si è dimesso |date=2 февруари 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070609/http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/cmercato/199902/02/36b7202f034a0/|archivedate=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> Во преостанатите 15 кола од [[Серија А 1998-1999|првенството]], тој освоил 21 бод, но не успеал да избегне испаѓање за лигурскиот клуб.<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1999/maggio/22/Mannini_ora_accusa_Spalletti_Colpa_ga_0_9905227612.shtml|title=Mannini ora accusa Spalletti "Colpa sua se la Samp è in B"|author=Enrico Valente|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=22 мај 1999}}</ref> ===Венеција, Удинезе и Анкона=== Во следната сезона. тој седнал на клупата на {{Fb team (N) Venezia}},<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1999/luglio/13/Spalletti_Glerean_Stringara_ecco_tecnici_ga_0_9907134664.shtml |title=Da Spalletti a Glerean e Stringara, ecco i tecnici con la nuova "patente"|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=13 јули 1999}}</ref> освојувајќи само една победа во првите два месеци од [[Серија А 1999-2000|Серија А]].<ref>{{cite web |url=http://www.repubblica.it/online/sport/sesta/milan/milan.html|titolo=Il Milan soffre col Cagliari L'Inter finisce ko a Venezia|data=18 ottobre 1999}}</ref> Лошиот почеток предизвикал негово отпуштање од функцијата,<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/02/381f44dc041e1/ |title=Via Spalletti, ecco Materazzi |date=2 ноември 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070531/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/02/381f44dc041e1/ |archive-date=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> но само привремено, бидејќи по неколку недели тој бил вратен на клупата.<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/29/3842d3eb01170/ |title=Lo stile Venezia |date=29 novembre 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070554/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/29/3842d3eb01170/|archivedate=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> Сепак, конечното отпуштање се случило во февруари 2000 година.<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/200002/07/389f446502a56/ |title=Spalletti esonerato |date=7 февруари 2000 |access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040628233546/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/200002/07/389f446502a56/|archivedate=28 јуни 2004|dead-link=yes}}</ref><ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2000/febbraio/08/Zamparini_inventa_esonero_bis_ga_0_0002086370.shtml |title=Zamparini s'inventa l'esonero bis |author=Michele Contessa|author2=Carlo Laudisa |pubblisher=La Gazzetta dello Sport|date=8 февруари 2000}}</ref> По една година неактивност, во март 2001 година, тој бил повикан на клупата на {{Fb team (N) Udinese}} да го замени [[Лујџи Де Канио]]:<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2001/marzo/20/Udinese_scelto_Spalletti_ga_0_0103205783.shtml |title=L'Udinese ha scelto Spalletti|author=Luca Calamai|author2=Sebastiano Vernazza |author3=Massimo Meroi|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=20 март 2001}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/online/campionato/spalletti/spalletti/spalletti.html |title=Udinese, a Spalletti la panchina di De Canio|date=20 март 2001}}</ref> со 10 освоени бода во 11 кола, фриулијанците ја завршиле сезоната на дванаесеттото место.<ref>{{cite news |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,33/articleid,0392_01_2001_0166_0043_4201357/ |title=Il Vicenza vince e retrocede |author=Andrea Iolme|publisher=[[La Stampa]]|date=18 јуни 2001|page=33}}</ref> Заменет од [[Рој Хоџсон]] за следната сезона,<ref>{{cite web|url=https://m.hbvl.be/cnt/oid130872|title=Roy Hodgson nieuwe trainer van Udinese|author=Tim Vandevelde|date=22 јуни 2001|language=nl|accessdate=2025-11-16|archive-date=2023-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410055110/https://m.hbvl.be/cnt/oid130872|url-status=dead}}</ref> во декември 2001 година, бил ангажиран од [[УС Анкона|Анкона]]:<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2002/01/05/la-doppia-sfida-dell-ex-favo.html|title=La doppia sfida dell'ex Favo|author=Massimo Norrito|publisher=[[la Repubblica (quotidiano)|la Repubblica]]|date=5 јануари 2002|page=13}}</ref> со цел да го одведе клубот на безбедно место во [[Серија Б 2001-2002|Серија Б]],<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2002/gennaio/07/Ancona_Spalletti_parte_operazione_salvezza_ga_0_0201073014.shtml|title=Ancona-Spalletti: parte l'operazione salvezza|author=Vito Maggio|author2=Mimmo Cugini|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=7 јануари 2002}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |url=http://www.spallettiluciano.it/biografia/lallenatore/ |title=L'allenatore - Luciano Spalletti |dead-link=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160215230909/http://www.spallettiluciano.it/biografia/lallenatore/ |archivedate=15 февруари 2016}}</ref> стигајќи дури до осмото место.<ref>{{cite news |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,41/articleid,0281_01_2002_0149_0043_2407143/anews,true/ |title=ATTACCHI SCATENATI: 36 RETI NELL'ULTIMA GIORNATA |publisher=La Stampa|date=3 јуни 2002|page=41}}</ref> Во летото 2002 година, тој се вратил во Удинезе,<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2002/giugno/11/Spalletti_firma_Agostinelli_presenta_ga_0_0206114613.shtml|title=Spalletti firma, Agostinelli si presenta|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=11 јуни 2002}}</ref> за да го освои шесттото место во [[Серија А 2002-2003|првенството]] што му овозможило на клубот пласман во [[Куп на УЕФА 2003-2004|Купот н УЕФА]].<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/online/calcio2002_partite_a/udineselazio/udineselazio/udineselazio.html|title=Udinese, vittoria e Uefa|date=24 мај 2003}}</ref> Следната сезона, тој повторно се квалификувал со клубот за [[Европски фудбалски натпреварувања|Европските турнири]], завршувајќи на седмото место во [[Серија А 2003-2004|првенството]].<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2004/maggio/17/Gilardino_gioca_poker_col_Trap_ga_10_0405178605.shtml|titolo=Gilardino gioca a poker col Trap|author=Luigi Garlando|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=17 мај 2004}}</ref> Најдобриот резултат постигнат на клупата на фриулијанците, сепак, било четвртото место во [[Серија А 2004-2005|сезоната 2004-2005]],<ref name=":2" /> подвиг што му го овозможил на Удинезе првото историско учество во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/2005/e/sezioni/sport/calcio/serie_a/38giornata/udinesemilan1/udinesemilan1.html|title=L'Udinese pareggia con il Milan e conquista la zona Champions|date=29 мај 2005}}</ref> ===Рома=== [[File:Luciano_Spalletti.JPG|thumb|upright|left|Спалети со {{Fb team (N) Roma}} во втората половина на 2000-тите]] По завршувањето на тригодишниот период со Удинезе,<ref name=":2" /> тој станал тренер на {{Fb team (N) Roma}}.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadra/Roma/Primo%20piano/2005/giugno/21spalletti.shtml|title=Spalletti: "Roma, ricominciamo"|date=21 јуни 2005}}</ref> Во текот на својата прва сезона тој остварил 11 последователни победи во [[Серија А 2005-2006|првенството]],<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Lazio/Primo_Piano/2006/02_Febbraio/26/lazioroma.shtml|title=Derby alla Roma: record storico|date=26 февруари 2006}}</ref> кое тимот го завршил на петтото место, пред да биде промовиран на второто место по скандалот ''[[Калчополи]]'';<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Roma/Primo_Piano/2006/05_Maggio/06/totti.shtml|title=Roma, Spalletti: "Totti in campo dal primo minuto"|date=6 мај 2006}}</ref> во [[Фудбалски куп на Италија 2005-2006|Купот на Италија]] ''„џалоросите“'' стигнале до финалето, каде загубиле од {{Fb team (N) Inter}}.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Inter/Primo_Piano/2006/05_Maggio/11/introm.shtml |title=Inter, la Coppa è ancora tua|author=Riccardo Pratesi |date=11 мај 2006}}</ref> Откако се квалификувале за [[Суперкуп на Италија 2006|Суперкупот на Италија]], по службеното доделување на титулата во првенството на ''„нероаѕурите“'', римскиот клуб бил поразен со 4-3 по [[Продолжеток (спорт)|продолженија]] и покрај водството од 3 гола.<ref>{{cite news |url=https://archiviostorico.gazzetta.it//2006/agosto/27/CHE_NOTTE_QUELLA_NOTTE_ga_3_060827004.shtml|title=CHE NOTTE QUELLA NOTTE|author=Alberto Cerruti|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=27 август 2006|p=3}}</ref> Во [[ФК Рома сезона 2006-2007|сезоната 2006-2007]], тој го предводел тимот од главниот град до првата квалификација во нивната историја за „нокаут фазата“ на Лигата на шампионите,<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Roma/Primo_Piano/2006/12_Dicembre/05/RomaVal.shtml|title=Roma promossa senza affanno|author=Gaetano De Stefano|date=5 декември 2006}}</ref> каде го елиминирале {{Fb team (N) Olympique Lyonnais}} во осминафиналето со нерешен резултат дома и победа во гости.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/2007/02/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-lione/roma-lione/roma-lione.html|title=Fra Roma e Lione pari senza reti, si deciderà tutto al ritorno|date=21 февруари 2007}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Roma/Primo_Piano/2007/03_Marzo/06/RomaLione.shtml|title=Roma da impazzire, travolto il Lione|author=Antonino Morici|date=6 март 2007}}</ref> Патот на Рома завршил во четвртфиналето, каде била елиминирана од {{Fb team (N) Manchester United}}, претрпувајќи катастрофален пораз од 7-1 во реваншот кој ја поништил нивната тесна победа постигната во првиот натпревар.<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/04/11/champions-league-disfatta-roma-umiliazione-all-old.html|title==Champions League|author=Mattia Chiusano|publisher=la Repubblica|date=11 април 2007|page=56}}</ref> Во [[Серија А 2006-2007|првенството]] тимот го освоил второто место, со 22 бода зад Интер:<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Roma/Primo_Piano/2007/04_Aprile/17/vigiliaroma.shtml|title=Spalletti: "Inter il top, noi una buona squadra"|author=Massimo Cecchini|date=17 април 2007}}</ref> сепак, избраниците на Спалети биле единствениот противник способен да се наметне над ''„нероаѕурите“'', поразувајќи ги со 3-1 на [[Сан Сиро|Стадионот „Џузепе Меаца“]].<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Inter/Primo_Piano/2007/04_Aprile/18/interroma.shtml|title=Grande Roma a San Siro, l'Inter rinvia la festa|author=Riccardo Pratesi|date=18 април 2007}}</ref> Одмаздата за скудетото и суперкупот против тимот од Милано се случила во [[Фудбалски куп на Италија 2006-2007|Купот на Италија]], каде што тренерот го освоил првиот трофеј во својата кариера:<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/05/10/roma-super-inter-choc-totti.html|title=Roma Super|author=Corrado Sannucci|publisher=la Repubblica |date=10 мај 2007|page=58}}</ref> триумфот од 6-2 во првиот натпревар ја запечатил конечната победа, иако Интер остварил пирова победа од само 2-1 во реваншот.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Roma/Primo_Piano/2007/05_Maggio/18/roma_1805.shtml|title=Notte di delirio a Fiumicino|date=18 мај 2007}}</ref> Тосканскиот тренер дополнително го зголемил својот список на почести на почетокот од [[ФК Рома сезона 2007-2008|следната сезона]], освојувајќи го [[Суперкуп на Италија 2007|Суперкупот на Италија]] повторно против Интер.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Inter/Primo_Piano/2007/08_Agosto/19/supercoppa.shtml |title=La Supercoppa è della Roma|author=Antonino Morici|date=19 август 2007}}</ref> Рома ја минала групната фаза од [[УЕФА Лига на шампиони 2007-2008|Лигата на шампионите]] пласирајќи се зад Манчестер Јунајтед,<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/11/08/palpitazione-roma-alla-fine-pari.html|title=Palpitazione Roma, alla fine è pari|autore=Mattia Chiusano |publisher=la Repubblica |date=8 ноември 2007|page=52}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/11/28/vucinic-fa-il-mattatore-kiev-la-roma.html|title=Vucinic fa il mattatore a Kiev |author=Mattia Chiusano |publisher=la Repubblica |date=28 ноември 2007|page=66}}</ref> потоа победувајќи го {{Fb team (N) Real Madrid}} во осминафиналето со двојна победа од 2-1:<ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2008/02/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-real-madrid/roma-real-madrid/roma-real-madrid.html|title=Pizarro-Mancini, e la Roma sogna|date=19 февруари 2008}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Roma/Primo_Piano/2008/03_Marzo/05/real_roma_0503.shtml |title=Una Roma da impazzire, Real k.o. al Bernabeu (1-2)|author=Riccardo Pratesi |date=5 март 2008}}</ref> елиминацијата повторно дошла во четвртфиналето, пак од Јунајтед.<ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2007/12/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-manchester/gara-olimpico/gara-olimpico.html|title=Roma, l'Olimpico è stregato|date=1 април 2008}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2007/10/sezioni/sport/calcio/champions_league/manchester-roma/roma-fuori/roma-fuori.html|title=La Roma saluta la Champions, giallorossi fuori ma con onore|date=9 април 2008}}</ref> На фронтот [[Серија А 2007-2008|првенство]], по почетното водство, ''„џалоросите“'' биле претекнати од Интер, завршувајќи на второто место.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Catania/Primo_Piano/2008/05_Maggio/18/cataniaroma.shtml|title=Roma, illusione scudetto|author=Stefano Cantalupi|date=18 мај 2008}}</ref> Заостанувајќи три бода на табелата на крајот од првенството,<ref>{{cite news |url=https://archiviostorico.gazzetta.it/2008/maggio/19/Rossi_Campionato_falsato__ga_10_080519065.shtml |title=De Rossi: «Campionato falsato»|author=Alessandro Catapano|author2=Massimo Cecchini |publisher=La Gazzetta dello Sport|date=19 мај 2008}}</ref> римскиот тим морал да се задоволи повторно со освојувањето на [[Фудбалски куп на Италија 2007-2008|Купот на Италија]], уште еднаш на сметка на ''„нероаѕурите“''.<ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2007/08/sezioni/sport/calcio/coppa-italia/finale-partita/finale-partita.html|title=La Coppa Italia è giallorossa, "rivincita" della Roma sull'Inter |date=24 мај 2008}}</ref> Далеку поразочарувачка од претходните била сезоната [[ФК Рома сезона 2008-2009|2008-2009]], која исто така, започнала со натпревар против тимот од Милано во [[Суперкуп на Италија 2008|Суперкупот на Италија]], загубен на [[Изведување пенали (фудбал)|пенали]]:<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Inter/Primo_Piano/2008/08/24/partita.shtml|title=Inter, è subito festa|author=Antonino Morici|date=24 август 2008}}</ref> исклучен од трката за титулата уште на есен поради кризата со резултатите,<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2008/11/04/spalletti-batti-un-colpo-solo-cosi-la.html|title=Spalletti, batti un colpo: solo così la Roma può ripartire|author=Fabrizio Bocca|publisher=la Repubblica|date=4 novembre 2008|p=19}}</ref><ref>{{cite web|url=https://roma.repubblica.it/dettaglio/rossella-sensi:-usciremo-dalla-crisi/1544730|title=Rossella Sensi: "Usciremo dalla crisi"|date=12 ноември 2008|access-date=14 декември 2020|date-archive=7 април 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230407195605/https://roma.repubblica.it/dettaglio/rossella-sensi:-usciremo-dalla-crisi/1544730|dead-link=yes}}</ref> римскиот тим успеал да се опорави од тешкиот почеток со пласман во осминафиналето на [[УЕФА Лига на шампиони 2008-2009|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web |url=https://it.uefa.com/uefachampionsleague/news/01d4-0e70932c7763-b69209a604eb-1000/ |title=Spalletti elogia la Roma: "Grande risultato"|author=Marco Calabresi|date=10 декември 2008}}</ref> Сепак во таа рунда, пеналите уште еднаш биле кобни по играчите на Спалети кои на тој начин биле поразени од {{Fb team (N) Arsenal}}.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Speciali/Italia_Inghilterra/Primo_Piano/2009/02/24/ArsenalRoma.shtml |title=Van Persie lancia l'Arsenal|author=Stefano Cantalupi|date=24 февруари 2009}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2009/03/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-arsenal/diretta-roma-arsenal/diretta-roma-arsenal.html|titlе=La Roma beffata ai calci di rigore |author=Luigi Panella|date=11 март 2009}}</ref> Конечно ''„џалоросите“'' го завршиле [[Серија А 2008-2009|првенството]] на шесттото место, обезбедувајќи квалификација само за прелиминарните рунди на [[УЕФА Лига Европа 2009-2010|УЕФА Лига Европа]].<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Roma/31-05-2009/torino-retrocede-b-50472261290.shtml|title=Il Torino retrocede in B, Totti aggancia Boniperti|author=Livia Taglioli|date=31 мај 2009}}</ref> Откако го предводел тимот до плсаман во групната фаза од гореспоменатото натпреварување,<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/07/31/totti-scaccia-le-paure-della-roma-gent.html|title=Totti scaccia le paure della Roma|author=Alessandro Di Maria |publisher=la Repubblica|date=31 јули 2009|p=53}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/08/07/totti-avvia-la-festa-la-roma-esagera.html|title=Totti avvia la festa, la Roma esagera|author=Alessandro Di Maria |publisher=la Repubblica|date=7 август 2009|page=61}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/08/21/la-solita-roma-senza-difesa-gol-di.html|title=La solita Roma senza difesa|author=Francesca Ferrazza |publisher=la Repubblica|date=21 август 2009|page=61}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/08/28/roma-troppo-facile-passano-anche-lazio-genoa.html|title=Roma, troppo facile. Passano anche Lazio e Genoa |publisher=la Repubblica|date=28 август 2009|page=65}}</ref> на 1 септември 2009 година, Спалети поднел оставка поради несогласувања со клубот и поразите претрпени во првите кола од [[Серија А 2009-2010|првенството]].<ref>{{cite web |URL=https://www.romatoday.it/sport/spalletti-dimissioni-o-esonero-notizie-aggiornamenti-incontro-sensi.html |title=Spalletti dà l'addio: già oggi l'accordo con Ranieri?|author=Carlo Testimonia |date=1 септември 2009}}</ref> На негово место како нов тренер на Рома бил избран, [[Клаудио Раниери]].<ref>{{cite web |url=https://sport.sky.it/calcio/2009/09/01/intervista_esclusiva_spalletti_dimissioni_roma.html |title=Spalletti si confessa: perché ho lasciato la Roma|date=1 септември 2009|dead-link=yes}}</ref> ===Зенит Санкт Петербург=== [[File:Luciano Spalletti 2012 (cropped).jpg|thumb|Спалети со {{Fb team (N) Zenit Saint Petersburg}} во 2012]] На 11 декември 2009 година, било официјализирано неговото потпишување со [[Русија|рускиот]] клуб {{Fb team (N) Zenit Saint Petersburg}}.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/2009/12/sport/calcio/calciomercato/spalletti-russia/spalletti-di-nuovo-in-panca/spalletti-di-nuovo-in-panca.html|title=Spalletti, "disoccupato" solo per tre mesi|author=Francesca Ferrazza|date=11 декември 2009|access-date=13 декември 2009}}</ref> На 16 мај 2010 година, тој го освоил [[Фудбалски куп на Русија 2008-2009|Купот на Русија]]<ref>{{cite web|url=http://football.uk.reuters.com/leagues/european/news/2010/05/16/LDE64F06T.php|titolo=Italian Spalletti leads Zenit to Russian Cup win|language=en|date=16 мај 2010 |dead-link=yes |access-date=16 мај 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100519132543/http://football.uk.reuters.com/leagues/european/news/2010/05/16/LDE64F06T.php|archive-date=19 мај 2010}}</ref> додека, на 14 ноември, тој го освоил [[Премиер лига на Русија 2010|руското првенство]], на две кола пред крајот.<ref>{{cite web|url=http://www.corrieredellosport.it/calcio/calcio_estero/2010/11/14-139074/Spalletti+campione+di+Russia+con+lo+Zenit|title=Festa Spalletti: è campione di Russia con lo Zenit|date=14 декември 2010|dead-url=yes|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304215443/http://www.corrieredellosport.it/calcio/calcio_estero/2010/11/14-139074/Spalletti+campione+di+Russia+con+lo+Zenit|archive-date=4 март 2016}}</ref> На 6 март 2011 година, тој исто така, го освоил и [[Суперкуп на Русија 2011|Суперкупот на Русија]], комплетирајќи ги сите национални трофеи во земјата.<ref>{{cite web|url=https://it.eurosport.yahoo.com/ticker/hub/calcio/index.html?item=2693641|title=Calcio, Supercoppa russa: Zenit-Cska Mosca 1-0|date=6 март 2011}}</ref> По постигнатите резултати, во февруари 2012 година тој го преформулирал договорот со Зенит, преземајќи вистинска улога на „менаџер“ во рамките на клубот.<ref>{{cite web|url=http://en.fc-zenit.ru/main/news/ct3/55199.html|titolo=Luciano Spalletti signs contract extension with Zenit|language=en|dead-link=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120211202759/http://en.fc-zenit.ru/main/news/ct3/55199.html|archivedate=11 февруари 2012}}</ref> На 28 април, тој ја освоил својата втора титула во [[Премиер лига на Русија 2011-2012|рускиот шампионат]] на три кола до крајот.<ref>{{Cite web|author=Lorenzo Nicolini|url=https://www.today.it/sport/zenit-san-pietroburgo-campione-russia-2012.html|title=Russia, Spalletti ancora Zar: lo Zenit è campione|date=29 април 2012}}</ref> Сепак, во [[Фудбалски куп на Русија 2011-2012|Купот на Русија]], нивниот пат завршил во четвртфиналето каде испаднале од {{Fb team (N) Dynamo Moscow}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.calciomercato.com/notizie/russia-spalletti-fuori-dalla-coppa/294044|title=Russia: Spalletti fuori dalla coppa|date=22 март 2012}}</ref> Во сезоната [[ФК Зенит Санкт Петербург сезона 2012-2013|2012-2013]], тие завршиле втори во [[Премиер лига на Русија 2012-2013|Премиер лигата на Русија]], со два бода зад шампионот {{Fb team (N) CSKA Moscow}}; сепак, на крајот се испоставило дека на Зенит ќе му недостасуваат бодовите од натпреварот загубен службено против Динамо Москва, поради нередите предизвикани од неговите навивачи.<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/esteri/2012/11/22/news/incidenti_a_mosca_zenit_sconfitto_0-3_a_tavolino-47188333/|title=Incidenti a Mosca, Zenit sconfitto 0-3 a tavolino|date=22 ноември 2012}}</ref> На 10 март 2014 година, по разочарувачкиот почеток на сезоната, тој бил отпуштен.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/esteri/2014/03/11/news/zenit_esonera_spalletti-80709561|title=Russia: lo Zenit esonera Spalletti|date=11 март 2014}}</ref> ===Враќање во Рома=== На 14 јануари 2016 година, Рома го објавила враќањето на Спалети на својата клупа,<ref>{{cite web|url=http://www.asroma.com/it/notizie/2016/01/luciano-spalletti-torna-alla-guida-della-roma|title=Luciano Spalletti torna alla guida della Roma|date=14 јануари 2016}}</ref> заменувајќи го отпуштениот [[Руди Гарсија]].<ref>{{cite web|url=https://www.calciomercato.com/news/pallotta-possiamo-vincere-con-spalletti-roma-c-e-chi-rifiuta-di--944231|title=Pallotta: 'Possiamo vincere con Spalletti'. Roma, c'è chi rifiuta di indossare i Gps|date=14 јануари 2016}}</ref> Во втората половина од сезоната, тосканскиот тренер ги водел ''„џалоросите“'' до 46 освоени бода (скор од 14 победи, 4 нерешени и еден пораз); на крајот од [[Серија А 2015-2016|првенството]] ова бил најдобриот просек на бодови/натпревар меѓу сите тренери во Серија А: 2,42 наспроти 2,39 на [[Масимилијано Алегри]] (кој со својот Јувентус го освоил првенството). Тимот од главниот град на крајот од првенството го освоил третото место на табелата со 80 бодови,<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcio/roma-spalletti-fatto-il-nostro-dovere-complimenti-al-napoli-_1098348-201602a.shtml|title=Roma, Spalletti: "Fatto il nostro dovere, complimenti al Napoli"|access-date=16 мај 2016}}</ref> со што избориле пласман во [[УЕФА Лига на шампиони 2016-2017#Квалификации|квалификациите за Лигата на шампиони]]; во истото натпреварување, но во [[УЕФА Лига на шампиони 2015-2016|тековната сезона]], Рома била елиминирана во осминафиналето од подоцнежниот европски шампион, Реал Мадрид.<ref>{{Cite web|url=https://www.forzaroma.info/news-as-roma/champions-roma-eliminata-dal-real-quante-occasioni-sprecate-foto/|title=Champions: Roma eliminata dal Real, ma quante occasioni sprecate – FOTO|author=Marco Cantagalli|date=8 март 2016|access-date=31 јануари 2017}}</ref> Сепак, почнувајќи од почетокот на февруари, голем дел од навивачите на Рома застанале на страната против тренерот поради низа расправии меѓу него и капитенот на тимот, [[Франческо Тоти]], предизвикани од недостатокот на минутажа што му била доделена, а исто така и поради физички проблеми и некои изјави дадени од вториот.<ref name=":4" /><ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/roma/2016/04/17/news/roma_totti_e_ancora_determinante_ma_spalletti_non_ci_sta-137827259/|title=Roma, Totti è ancora determinante: ma Spalletti non ci sta. Alta tensione e lite tra i due|date=17 април 2016}}</ref><ref>{{Cite web|author=Marco Beltrami|url=https://www.fanpage.it/sport/calcio/cosa-e-successo-tra-totti-e-spalletti-storia-di-un-rapporto-difficile/|title=Cosa è successo tra Totti e Spalletti, storia di un rapporto difficile|date=16 ноември 2020|access-date=31 март 2021}}</ref> Следната сезона започнала за Рома на Спалети со неуспехот тимот да се квалификува во групната фаза од Лигата на шампионите, откако биле елиминирани од {{Fb team (N) Porto}} во плејофот; првиот натпревар завршил со резултат 1-1, но катастрофалниот пораз од 0-3 во реваншот во Рим му пресудил на тимот на Спалети.<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/champions/2016/08/23/news/roma_battuta_dal_porto-146511389/ |title=Roma-Porto 0-3: disastro giallorosso, addio Champions |date=23 август 2016|access-date=16 февруари 2018}}</ref> Во [[УЕФА Лига Европа 2016-2017|УЕФА Лига Европа]], Рома испаднала во осминафиналето од Олимпик Лион, додека во [[Фудбалски куп на Италија 2016-2017|Купот на Италија]] била елиминирани од Лацио во полуфиналето. Во [[Серија А 2016-2017|првенството]] по спектакуларниот дуел со {{Fb team (N) Napoli}}, избраниците на Спалети успеале да го освојат второто место зад {{Fb team (N) Juventus}}, а исто така ги постигнале рекордите за најмногу освоени бодови (87) и најмногу постигнати голови во една сезона на ФК Рома (90), со што Спалети надминал големи тренери од минатото на ''„џалоросите“'', како што се [[Нилс Лидхолм]] и [[Фабио Капело]].<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/roma/2017/05/15/news/roma_spalletti_numeri_totti_futuro-165535491/|title=Roma, Spalletti numeri da record: superati Capello e Liedholm. Ma il futuro è ancora incerto||date=15 мај 2017|access-date=16 февруари 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.goal.com/it/notizie/roma-campionato-storico-e-record-di-punti-e-goal-realizzati/1iixiqsiclkt91jp8cj07i27h6|title=Roma, campionato 'storico': è record di punti e goal realizzati|access-date=16 февруари 2018}}</ref> На 30 мај 2017 година, тој ја напуштил Рома и бил заменет од [[Еузебио Ди Франческо]].<ref>{{cite web|url=http://www.asroma.com/it/notizie/2017/05/si-chiude-il-rapporto-di-lavoro-tra-as-roma-e-luciano-spalletti|title=Si chiude il rapporto di lavoro tra AS Roma e Luciano Spalletti|date=30 мај 2017}}</ref> ===Интер=== [[Податотека:Luciano Spalletti Inter.jpg|thumb|left|Спалети со {{Fb team (N) Inter}} во 2018]] На 9 јуни 2017 година, тој бил официјално претставен како нов тренер на Интер.<ref>{{cite web|url=http://www.inter.it/it/news/81345/luciano-spalletti-a-il-nuovo-allenatore-dell-inter|title=Luciano Spalletti è il nuovo allenatore dell'Inter|date=9 јуни 2017|access-date=9 јуни 2017|archive-date=29 јуни 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190629063722/https://www.inter.it/it/news/81345/luciano-spalletti-a-il-nuovo-allenatore-dell-inter|dead-link=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/inter/2017/06/09/news/spalletti_allenatore_inter-167685070/|title=Inter, ufficiale: Spalletti è il nuovo allenatore|author=Tiziana Cairati|date=9 јуни 2017}}</ref> Во [[Серија А 2017-2018|првенството]] тимот на ''„нероаѕурите“'' забележал одличен почеток,<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2017/10/25/inter-implacabile-e-affannata-una-notte-da-leader-per-spalletti38.html|title=Inter implacabile e affannata una notte da leader per Spalletti|author=Andrea Sorrentino|publisher=la Repubblica|date=25 октомври 2017|page=38}}</ref> толку многу што на почетокот на декември се нашол сам на врвот на табелата и бил сè уште непоразен.<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2017/12/04/lo-scatto-dellinter-con-perisic-che-preferi-spalletti-a-mou40.html|title=Lo scatto dell'Inter con Perisic che preferì Spalletti a Mou|author=Andrea Sorrentino|publisher=la Repubblica|date=4 dicembre 2017|page=40}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.lastampa.it/2017/12/15/sport/spalletti-in-testa-non-c-spazio-per-rifiatare-restiamo-svegli-V7YOpfbshK3wAYhI9trXiP/pagina.html|title=Spalletti: "In testa non c'è spazio per rifiatare, restiamo svegli"|date=15 dicembre 2017|access-date=28 април 2018|archive-date=28 април 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180428141804/http://www.lastampa.it/2017/12/15/sport/spalletti-in-testa-non-c-spazio-per-rifiatare-restiamo-svegli-V7YOpfbshK3wAYhI9trXiP/pagina.html|dead-link=yes}}</ref> Сепак, со доаѓањето на зимата, перформансите на тимот претрпеле нагло опаѓање, што предизвикало тие да се лизнат од врвните позиции.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/inter/2018/02/04/news/inter_la_crisi_d_inverno_colpisce_anche_spalletti-188032855/|title=Inter, la "crisi d'inverno" colpisce anche Spalletti|author=Tiziana Cairati|date=4 февруари 2018}}</ref> Четвртото место, последната можна позиција и минималната зацртана [[ФК Интер сезона 2017-2018|сезонска]] цел, била постигната во последното коло, со победата над {{Fb team (N) Lazio}} со 2-3 на гостински терен со што истиот противник бил престигнат на табелата благодарение на подобриот оглед во директните средби:<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Lazio/20-05-2018/lazio-inter-2-3-nerazzurri-champions-decide-testa-vecino-270253952947.shtml|title=Lazio-Inter 2-3, nerazzurri in Champions! Decide la testa di Vecino|author=Luca Taidelli|date=20 мај 2018}}</ref> за Интер, ова било нивно враќање во најсилното европско континентално натпреварување по седум години.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Lazio/20-05-2018/lazio-inter-2-3-nerazzurri-champions-decide-testa-vecino-270253952947.shtml|title=Lazio-Inter 2-3, nerazzurri in Champions! Decide la testa di Vecino|author=Luca Taidelli|date=20 мај 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/inter/2018/05/20/news/lazio-inter_2-3_rimonta_nel_finale_nerazzurri_in_champions-196933076/|title=Lazio-Inter 2-3: Vecino chiude la rimonta nel finale, nerazzurri in Champions|author=Antonio Farinola|date=20 мај 2018}}</ref> Во [[Фудбалски куп на Италија 2017-2018|Купот на Италија]], патувањето на ''„нероаѕурите“'' завршило во четвртфиналето со пораз во [[Дерби дела Мадонина|Миланското дерби]] против {{Fb team (N) Milan}}.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Coppa-Italia/Milan/27-12-2017/milan-inter-1-0-cutrone-supplementare-decide-derby-240505807004.shtml|title=Milan-Inter 1-0, Cutrone nel supplementare decide il derby|author=Valerio Clari|date=27 декември 2017}}</ref> Во [[ФК Интер сезона 2018-2019|сезоната 2018-2019]] тимот имал лош старт,<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/27-08-2018/inter-spalletti-come-de-boer-peggio-solo-radice-290504699835.shtml|title=Inter, Spalletti eguaglia De Boer: peggio solo 35 anni fa|author=Daniele Polidoro|date=27 август 2018}}</ref> пред да постигне серија последователни победи што го вратиле во горните ешалони на табелата;<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/2018/11/03/news/inter_genoa_partita_gagliardini_politano-210696305/|title=Inter-Genoa 5-0: show nerazzurro con Gagliardini, Politano, Joao Mario e Nainggolan|date=3 ноември 2018}}</ref> на крајот од првата половина од сезоната, Интер бил трет.<ref>{{cite web|url=https://www.corriere.it/sport/calcio/serie-a/notizie/empoli-inter-0-1-keita-fa-l-icardi-un-colpo-biliardo-db1db3ea-0b72-11e9-aa07-eb4c2c5595dd.shtml|title=Empoli-Inter 0-1, Keita blinda il terzo posto|author=Guido De Carolis|date=29 декември 2018}}</ref> Сепак, ''„нероаѕурите“'' доживеале уште еден пад во формата во текот на зимските месеци, но останале во конкуренција за квалификација во најсилното натпреварување на континентот.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/17-03-2019/milan-inter-2-3-nerazzurri-vincono-derby-contro-sorpassano-3202284149975.shtml|title=Milan-Inter 2-3: i nerazzurri vincono il derby e contro-sorpassano|author=Alessandra Gozzini|date=17 март 2019}}</ref> Уште еднаш, потребно било да се стигне до последното коло за математички целта да биде остварена: победата од 2-1 на домашен терен против Емполи му овозможила на Интер да го потврди четвртото место од претходната година и да се врати во [[УЕФА Лига на шампиони 2019-2020|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/26-05-2019/pazza-inter-ma-fine-keita-ninja-portano-champions-empoli-b-3301960042956.shtml|title=Pazza Inter, ma alla fine Keita e il Ninja la portano in Champions: Empoli in B|author=Valerio Clari|date=26 мај 2019}}</ref> Во тековната сезона, Интер бил елиминиран уште во групната фаза од [[УЕФА Лига на шампиони 2018-2019|Лигата на шампионите]]<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Champions-League/Inter/11-12-2018/inter-psv-1-1-gol-lozano-icardi-nerazzurri-europa-league-3101171061589.shtml|title=Inter-Psv 1-1: gol di Lozano e Icardi, nerazzurri in Europa League|author=Valerio Clari|date=11 декември 2018}}</ref> селејќи се во [[УЕФА Лига Европа 2018-2019|Лига Европа]], каде пак биле елиминирани од [[Ајнтрахт Франкфурт]] во осминафиналето.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/coppe/2019/03/14/news/europa_league_inter-salisburgo-221577559/|title=Inter-Eintracht 0-1, nerazzurri fuori dall'Europa League|author=Diego Costa|date=14 март 2019}}</ref> Во [[Фудбалски куп на Италија 2018-2019|Купот на Италија]] патувањето било прекинато против Лацио во четвртфиналето.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/2019/01/31/news/coppa_italia_inter_lazio_quarti_di_finale-217967959/?refresh_ce|title=Coppa Italia, Inter-Lazio 4-5 ai rigori: biancocelesti in semifinale|author=Diego Costa|date=31 јануари 2019}}</ref> На крајот од првенството, и покрај тоа што ја постигнал минималната сезонска цел, тој не бил повторно потврден од клубот од Милано.<ref>{{cite web|url=https://www.inter.it/it/news/94507/comunicato-ufficiale-di-fc-internazionale-milano|title=Nota del Club in merito al ruolo di allenatore della Prima Squadra|date=30 maggio 2019|access-date=30 мај 2019|archive-date=30 мај 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190530083930/https://www.inter.it/it/news/94507/comunicato-ufficiale-di-fc-internazionale-milano|dead-link=yes}}</ref> ===Наполи=== {{Цитат 2|Силни луѓе, силни судбини, слаби луѓе, слаби судбини. Нема друго објаснување.|Лучано Спалети<ref>{{cite web|https://www.rainews.it/tgr/campania/articoli/2023/04/spalletti-uomini-forti-destini-forti-b77a3c42-fc12-4b81-9652-d3cf223ab64e.html|title=Spalletti, uomini forti destini forti|date=4 мај 2023}}</ref>}} По двегодишна пауза, тој бил назначен за нов тренер на Наполи на 29 мај 2021 година.<ref>{{cite web|url=https://www.sscnapoli.it/static/news/De-Laurentiis-Benvenuto-Luciano-Spalletti,-insieme-faremo-un-grande-lavoro-22905.aspx|title=De Laurentiis: Benvenuto Luciano Spalletti, insieme faremo un gran lavoro|date=29 maggio 2021|access-date=30 мај 2021|archive-date=1 јуни 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210601175538/https://www.sscnapoli.it/static/news/De-Laurentiis-Benvenuto-Luciano-Spalletti,-insieme-faremo-un-grande-lavoro-22905.aspx|dead-link=yes}}</ref> Дебитирал на клупата на ''„партенопеите“'' на 22 август, победувајќи ја со 2-0 Венеција во првото коло од [[Серија А 2021-2022]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Napoli/22-08-2021/osimhen-espulso-rigore-sbagliato-ma-napoli-piu-forte-2-0-venezia-420650846961.shtml|title=Osimhen espulso e un rigore sbagliato, ma il Napoli è più forte: 2-0 al Venezia|date=22 август 2021}}</ref> На 23 септември, победувајќи ја Сампдорија со 4-0 на гостински терен, тој станал првиот тренер кој ги добил своите први пет првенствени натпревари во дебитантската сезона како тренер на Наполи, рекорд што претходно го држел [[Рафаел Бенитес]], кој ги добил првите четири натпревари во [[Серија А 2013-2014|сезоната 2013-2014]].<ref>{{cite web|url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-a/record-per-spalletti-col-napoli-e-il-primo-a-vincere-tutte-le-prime-cinque-partite-1587732|title=Record per Spalletti col Napoli: è il primo a vincere tutte le prime cinque partite|date=23 септември 2021|access-date=23 септември 2021}}</ref> Наполи под водството на Спалети го завршил првенството на третото место, со што се избориле за враќање во Лигата на шампионите по две години отсуство.<ref>{{Cite web|url=https://napoli.repubblica.it/sport/2022/05/02/news/il_napoli_torna_in_champions-347748436/|title=Il Napoli torna in Champions|date=2 мај 2022}}</ref> Во [[Фудбалски куп на Италија 2021-2022|Купот на Италија]] биле елиминирани во осминафиналето од {{Fb team (N) Fiorentina}} (2-5),<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Coppa-Italia/13-01-2022/coppa-italia-napoli-fiorentina-2-4-gol-vlahovic-mertens-biraghi-petagna-venuti-piatek-430899753267.shtml|title=Il Napoli rimonta in 9 al 95', poi ai supplementari è solo Viola. E Piatek segna subito|date=13 јануари 2022}}</ref> додека во Лига Европа настапот им завршил во првата рунда од нокаут фазата, после поразот од {{Fb team (N) Barcelona}} на [[Стадион „Диего Армандо Марадона“|стадионот „Марадона“]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Europa-League/24-02-2022/napoli-barcellona-2-4-catalani-ottavi-europa-league-4301588825714.shtml|title=Troppo Barça per il Napoli: vince 4-2 al Maradona e passa agli ottavi|date=24 февруари 2022}}</ref> ==Титули== ===Тренер=== ====Клупски==== =====Емполи===== *'''{{симбол2|Coccarda Coppa Italia LegaPro.svg}} [[Фудбалски куп на Италија Серија Ц|Куп на Италија Серија Ц]]''' : 1 : 1995-1996 =====Рома===== *'''{{Трофеј-Куп на Италија}} [[Фудбалски куп на Италија|Куп на Италија]]''' : 2 : 2006-2007, 2007-2008 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Италија}} [[Суперкуп на Италија 2015|Суперкуп на Италија]]''' : 1 : 2007 =====Зенит Санкт Петербург===== *'''[[Премиер лига на Русија|Руско првенство]]''' : 2 : 2010, 2011-2012 *'''[[Фудбалски куп на Русија|Куп на Русија]]''' : 1 : 2009-2010 *'''[[Суперкуп на Русија]]''' : 1 : 2011 =====Наполи===== *'''{{Скудето}} [[Серија А]]''' : 1 : [[Серија А 2022-2023|2022-2023]] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Италија |image3=Flag of Italy.svg }} *[https://www.transfermarkt.com/spalletti-luciano/profil/trainer/517 Лучано Спалети на transfermarkt] *[https://www.tuttocalciatori.net/allenatori/33-Spalletti_Luciano Лучано Спалети на tuttocalciatori] {{Состав на Јувентус}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал 2024}} {{Navboxes | title = Тренерски ангажмани | list1 = {{Тренери на ФК Наполи}} {{Тренери на ФК Јувентус}} }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Спалети, Лучано}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Италијански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Специја]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Емполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Емполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Сампдорија]] [[Категорија:Тренери на ФК Венеција]] [[Категорија:Тренери на ФК Удинезе]] [[Категорија:Тренери на ФК Анкона]] [[Категорија:Тренери на ФК Рома]] [[Категорија:Тренери на ФК Интер]] [[Категорија:Тренери на ФК Наполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Италијански фудбалски тренери]] [[Категорија:Селектори на италијанската фудбалска репрезентација]] neabypqvcyglde8eph1g4zg063mrnfg 5606061 5605910 2026-08-07T14:52:36Z Carshalton 30527 5606061 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Лучано Спалети | image = [[Податотека:Luciano Spalletti 2024.jpg|250px]] | caption = | fullname = Лучано Спалети<ref>{{cite web |url=http://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/comunicati/comunicati_m/7934/files/allegati/8003/cu185.pdf |title=Comunicato Ufficiale N. 185 |trans-title=Official Press Release No. 185 |publisher=Lega Serie A |page=6 |date=19 March 2019 |access-date=6 December 2020 |archive-date=2020-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201206220858/http://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/comunicati/comunicati_m/7934/files/allegati/8003/cu185.pdf |url-status=dead }}</ref> | height = {{height|m=1.80}} | dateofbirth = {{birth date and age|1959|3|7|df=y}} | cityofbirth = [[Черталдо]] | countryofbirth = [[Италија]] | nationality = {{flagsport|ITA}} [[Италија]] | currentclub = {{Fb team Juventus}} (тренер) | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | retired = 1993 <small>(34 г.)</small> | youthyears1 = 1973–1975 |youthclubs1 = {{Fb team Fiorentina}} | youthyears2 = 1975–1978 |youthclubs2 = {{симбол2|Bisection vertical White HEX-FF0000.svg}} Алабастри Волтера | youthyears3 = 1978–1982 |youthclubs3 = {{Fb team Cuoiopelli}} | years1 = 1982–1985 |caps1 = ? |goals1 = ? |clubs1 = {{Fb team Castelfiorentino}} | years2 = 1985–1986 |caps2 = 27 |goals2 = 2 |clubs2 = {{Fb team Entella Bacezza}} | years3 = 1986–1990 |caps3 = 120 |goals3 = 7 |clubs3 = {{Fb team Spezia}} | years4 = 1990–1991 |caps4 = 29 |goals4 = 1 |clubs4 = {{Fb team Viareggio}} | years5 = 1991–1993 |caps5 = 53 |goals5 = 3 |clubs5 = {{Fb team Empoli}} | manageryears1 = 1993–1994 |managerclubs1 = {{Fb team Empoli}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Млади)</small> | manageryears2 = 1994 |managerclubs2 = {{Fb team Empoli}} | manageryears3 = 1994–1995 |managerclubs3 = {{Fb team Empoli}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Млади)</small> | manageryears4 = 1995–1998 |managerclubs4 = {{Fb team Empoli}} | manageryears5 = 1998–1999 |managerclubs5 = {{Fb team Sampdoria}} | manageryears6 = 1999–2000 |managerclubs6 = {{Fb team Venezia}} | manageryears7 = 2001 |managerclubs7 = {{Fb team Udinese}} | manageryears8 = 2002 |managerclubs8 = {{Fb team Ancona}} | manageryears9 = 2002-2005 |managerclubs9 = {{Fb team Udinese}} | manageryears10 = 2005-2009 |managerclubs10 = {{Fb team Roma}} | manageryears11 = 2009-2014 |managerclubs11 = {{Fb team Zenit Saint Petersburg}} | manageryears12 = 2016-2017 |managerclubs12 = {{Fb team Roma}} | manageryears13 = 2017-2019 |managerclubs13 = {{Fb team Inter}} | manageryears14 = 2021-2023 |managerclubs14 = {{Fb team Napoli}} | manageryears15 = 2023-2025 |managerclubs15 = {{Naz|FUrep|ITA}} | manageryears16 = 2025- |managerclubs16 = {{Fb team Juventus}} }} '''Лучано Спалети''' (роден на {{рн|7|март|1959}}, во [[Черталдо]]) — [[Италија|италијански]] [[Тренер|фудбалски тренер]] и поранешен [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]]. Моментално ја води екипата на {{Fb team (N) Juventus}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/benvenuto-mister-luciano-spalletti|title=Benvenuto, mister Luciano Spalletti|date=30 октомври 2025|access-date=30 октомври 2025}}</ref> ==Биографија== Оженет е со Тамара, која е родена во [[Карпи]] а ја запознал во [[Ла Специја]]. Со неа имаат три деца.<ref>{{Cite web|url=https://www.spazionapoli.it/2021/10/04/spalletti-moglie-tamara/|titolo=Spalletti moglie, la storia di come si sono conosciuti Luciano e Tamara|date=4 октомври 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dilei.it/lifestyle/luciano-spalletti-chi-e-la-sua-compagna-tamara-e-quanti-figli-hanno/1309184/|title=Luciano Spalletti, chi è la sua compagna Tamara e quanti figli hanno|date=18 јуни 2021}}</ref> Тој имал брат по име Марчело, седум години постар, кој починал на 28 мај 2019 година од рак.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcio/lutto-per-spalletti-e-morto-il-fratello-marcello_1277859-201902a.shtml|title=LUTTO PER SPALLETTI: E' MORTO IL FRATELLO MARCELLO|date=28 мај 2019}}</ref> Од 2023 година, тој е [[Почесен граѓанин|Почесен граѓанин]] на [[Неапол]].<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/serie-a/2023/12/07/napoli-spalletti-cittadinanza-onoraria|title=Spalletti: 'Da oggi sono un official scugnizzo'|author=Sky Sport|website=sport.sky.it|date=7 декември 2023|language=it|access-date=7 декември 2023}}</ref><ref>{{YouTube|id=2QKwzbMehTM|title=Cerimonia di conferimento della cittadinanza onoraria a Luciano Spalletti Napoli, 7 dicembre 2023}}</ref> == Играчка кариера == {{dx|[[File:Luciano Spalletti Entella Chiavari 1985-1986.jpg|thumb|upright|left|Спалети со [[Виртус Ентела|Ентела Бакеца]] во сезоната 1985-1986]]}} Откако пораснал во младинските тимови на {{Fb team (N) Fiorentina}} и [[Унионе Калчо Куоиопели|Куоиопели]], Спалети го направил своето деби со екипата на [[Калчо Кастелфјорентино|Кастелфјорентино]] во Серија Д. Следната година, тој се преселил во [[Виртус Ентела|Ентела Бакеца]], каде под водството на [[Џан Пјеро Вентура]],<ref>{{Cite web|url=http://www.corriere.it/foto-gallery/sport/14_settembre_30/come-ti-invecchia-calciatore-d4e51c30-48a2-11e4-a045-76c292c97dcc.shtml|title=Come invecchia il calciatore (e anche il mister)|access-date=20 јули 2016}}</ref> тимот стигнал до 5-тото место во [[Серија Ц2 1985-1986|Серија Ц2 првенството]]. Во 1986 година, тој отишол да игра за {{Fb team (N) Spezia}}, новопромовираниот член во Ц1 лигата: во сезоната [[Серија Ц1 1986-1987|1986-1987]], тој придонел за постигнувањето на опстанокот,<ref name=":0"/> додека во следните две сезони [[Серија Ц1 1987-1988|1987-1988]] и [[Серија Ц1 1988-1989|1988-1989]], Специја го освоила 7-мото и 3-тото место, соодветно.<ref name=":0">{{Cite web |url =http://www.spallettiluciano.it/biografia/il-calciatore/ |title =Il calciatore - Luciano Spalletti |dead-link =yes |archiveurl =https://web.archive.org/web/20160215215957/http://www.spallettiluciano.it/biografia/il-calciatore/|archivedate =15 февруари 2016}}</ref> По една сезона помината во екипата на [[ФК Вијареџо|Вијареџо]], тој се преселил во {{Fb team (N) Empoli}}, каде што ја завршил кариерата на 34-годишна возраст, играјќи го своето последно првенство во сезоната [[Серија Ц1 1992-1993|1992-1993]]. == Тренерска кариера == ===Емполи и Сампдорија=== Во сезоната 1993-1994, тој ја започнал својата кариера како тренер во младинскиот тим на {{Fb team (N) Empoli}}. На шест кола до крајот на [[Серија Ц1 1993-1994|првенството во Серија Ц1]], тој го замени [[Адријано Ломбарди]] како тренер на првиот тим, кој се мачел да излезе од зоната за испаѓање. ''„Аѕурите“'' го завршиле првенството на претпоследното место, спасувајќи се од испаѓање во плејаутот каде што ја совладале {{Fb team (N) Alessandria 1912}}. Следната сезона, Спалети повторно се вратил во младинскиот тим на Емполи, за потоа одново да добие шанса да го тренира првиот тим во [[Серија Ц1 1995-1996]]. Сезоната, полна со успеси, го видела Емполи како го освојува [[Фудбалски куп на Италија Серија Ц|Купот на Италија за екипи од Серија Ц]] и да избори промоција во [[Серија Б]] благодарение на победата во финалето на плејофот над {{Fb team (N) Como}}. Во сезоната [[Серија Б 1996-1997|1996-97]], ''„Аѕурите“'' на Спалети, кои неодамна биле промовирани од втората лига, веднаш заработиле промоција во [[Серија А]], една деценија по претходното искуство на Емполи во највисоката лига. Потврден како тренер на тосканците, на своето деби во Серија А ([[Серија А 1997-1998|1997-1998]]), тренерот го одвел тимот на безбедно место, постигнувајќи опстанок на едно коло пред крајот. Откако ги оставил тосканците во првата лига, тој бил повикан да ја предводи {{Fb team (N) Sampdoria}}.<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1998/luglio/10/incredibile_vero_gia_finito_ritiro_ga_0_9807102756.shtml |titolo=Incredibile ma vero: già finito il ritiro blucerchiato |publisher=La Gazzetta dello Sport|date=10 јули 1998}}</ref> Отпуштен во декември,<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1998/12/14/mihajlovic-scatenato-fa-esonerare-spalletti.html |title=Mihajlovic scatenato fa esonerare Spalletti |author=Corrado Sannucci |publisher=la Repubblica |date=14 декември 1998|page=40}}</ref> тој бил отповикан помалку од два месеци подоцна, по оставката на [[Дејвид Плат]].<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/cmercato/199902/02/36b7202f034a0/ |title=Platt si è dimesso |date=2 февруари 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070609/http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/cmercato/199902/02/36b7202f034a0/|archivedate=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> Во преостанатите 15 кола од [[Серија А 1998-1999|првенството]], тој освоил 21 бод, но не успеал да избегне испаѓање за лигурскиот клуб.<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1999/maggio/22/Mannini_ora_accusa_Spalletti_Colpa_ga_0_9905227612.shtml|title=Mannini ora accusa Spalletti "Colpa sua se la Samp è in B"|author=Enrico Valente|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=22 мај 1999}}</ref> ===Венеција, Удинезе и Анкона=== Во следната сезона. тој седнал на клупата на {{Fb team (N) Venezia}},<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1999/luglio/13/Spalletti_Glerean_Stringara_ecco_tecnici_ga_0_9907134664.shtml |title=Da Spalletti a Glerean e Stringara, ecco i tecnici con la nuova "patente"|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=13 јули 1999}}</ref> освојувајќи само една победа во првите два месеци од [[Серија А 1999-2000|Серија А]].<ref>{{cite web |url=http://www.repubblica.it/online/sport/sesta/milan/milan.html|titolo=Il Milan soffre col Cagliari L'Inter finisce ko a Venezia|data=18 ottobre 1999}}</ref> Лошиот почеток предизвикал негово отпуштање од функцијата,<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/02/381f44dc041e1/ |title=Via Spalletti, ecco Materazzi |date=2 ноември 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070531/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/02/381f44dc041e1/ |archive-date=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> но само привремено, бидејќи по неколку недели тој бил вратен на клупата.<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/29/3842d3eb01170/ |title=Lo stile Venezia |date=29 novembre 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070554/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/29/3842d3eb01170/|archivedate=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> Сепак, конечното отпуштање се случило во февруари 2000 година.<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/200002/07/389f446502a56/ |title=Spalletti esonerato |date=7 февруари 2000 |access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040628233546/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/200002/07/389f446502a56/|archivedate=28 јуни 2004|dead-link=yes}}</ref><ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2000/febbraio/08/Zamparini_inventa_esonero_bis_ga_0_0002086370.shtml |title=Zamparini s'inventa l'esonero bis |author=Michele Contessa|author2=Carlo Laudisa |pubblisher=La Gazzetta dello Sport|date=8 февруари 2000}}</ref> По една година неактивност, во март 2001 година, тој бил повикан на клупата на {{Fb team (N) Udinese}} да го замени [[Лујџи Де Канио]]:<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2001/marzo/20/Udinese_scelto_Spalletti_ga_0_0103205783.shtml |title=L'Udinese ha scelto Spalletti|author=Luca Calamai|author2=Sebastiano Vernazza |author3=Massimo Meroi|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=20 март 2001}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/online/campionato/spalletti/spalletti/spalletti.html |title=Udinese, a Spalletti la panchina di De Canio|date=20 март 2001}}</ref> со 10 освоени бода во 11 кола, фриулијанците ја завршиле сезоната на дванаесеттото место.<ref>{{cite news |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,33/articleid,0392_01_2001_0166_0043_4201357/ |title=Il Vicenza vince e retrocede |author=Andrea Iolme|publisher=[[La Stampa]]|date=18 јуни 2001|page=33}}</ref> Заменет од [[Рој Хоџсон]] за следната сезона,<ref>{{cite web|url=https://m.hbvl.be/cnt/oid130872|title=Roy Hodgson nieuwe trainer van Udinese|author=Tim Vandevelde|date=22 јуни 2001|language=nl|accessdate=2025-11-16|archive-date=2023-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410055110/https://m.hbvl.be/cnt/oid130872|url-status=dead}}</ref> во декември 2001 година, бил ангажиран од [[УС Анкона|Анкона]]:<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2002/01/05/la-doppia-sfida-dell-ex-favo.html|title=La doppia sfida dell'ex Favo|author=Massimo Norrito|publisher=[[la Repubblica (quotidiano)|la Repubblica]]|date=5 јануари 2002|page=13}}</ref> со цел да го одведе клубот на безбедно место во [[Серија Б 2001-2002|Серија Б]],<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2002/gennaio/07/Ancona_Spalletti_parte_operazione_salvezza_ga_0_0201073014.shtml|title=Ancona-Spalletti: parte l'operazione salvezza|author=Vito Maggio|author2=Mimmo Cugini|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=7 јануари 2002}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |url=http://www.spallettiluciano.it/biografia/lallenatore/ |title=L'allenatore - Luciano Spalletti |dead-link=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160215230909/http://www.spallettiluciano.it/biografia/lallenatore/ |archivedate=15 февруари 2016}}</ref> стигајќи дури до осмото место.<ref>{{cite news |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,41/articleid,0281_01_2002_0149_0043_2407143/anews,true/ |title=ATTACCHI SCATENATI: 36 RETI NELL'ULTIMA GIORNATA |publisher=La Stampa|date=3 јуни 2002|page=41}}</ref> Во летото 2002 година, тој се вратил во Удинезе,<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2002/giugno/11/Spalletti_firma_Agostinelli_presenta_ga_0_0206114613.shtml|title=Spalletti firma, Agostinelli si presenta|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=11 јуни 2002}}</ref> за да го освои шесттото место во [[Серија А 2002-2003|првенството]] што му овозможило на клубот пласман во [[Куп на УЕФА 2003-2004|Купот н УЕФА]].<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/online/calcio2002_partite_a/udineselazio/udineselazio/udineselazio.html|title=Udinese, vittoria e Uefa|date=24 мај 2003}}</ref> Следната сезона, тој повторно се квалификувал со клубот за [[Европски фудбалски натпреварувања|Европските турнири]], завршувајќи на седмото место во [[Серија А 2003-2004|првенството]].<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2004/maggio/17/Gilardino_gioca_poker_col_Trap_ga_10_0405178605.shtml|titolo=Gilardino gioca a poker col Trap|author=Luigi Garlando|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=17 мај 2004}}</ref> Најдобриот резултат постигнат на клупата на фриулијанците, сепак, било четвртото место во [[Серија А 2004-2005|сезоната 2004-2005]],<ref name=":2" /> подвиг што му го овозможил на Удинезе првото историско учество во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/2005/e/sezioni/sport/calcio/serie_a/38giornata/udinesemilan1/udinesemilan1.html|title=L'Udinese pareggia con il Milan e conquista la zona Champions|date=29 мај 2005}}</ref> ===Рома=== [[File:Luciano_Spalletti.JPG|thumb|upright|left|Спалети со {{Fb team (N) Roma}} во втората половина на 2000-тите]] По завршувањето на тригодишниот период со Удинезе,<ref name=":2" /> тој станал тренер на {{Fb team (N) Roma}}.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadra/Roma/Primo%20piano/2005/giugno/21spalletti.shtml|title=Spalletti: "Roma, ricominciamo"|date=21 јуни 2005}}</ref> Во текот на својата прва сезона тој остварил 11 последователни победи во [[Серија А 2005-2006|првенството]],<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Lazio/Primo_Piano/2006/02_Febbraio/26/lazioroma.shtml|title=Derby alla Roma: record storico|date=26 февруари 2006}}</ref> кое тимот го завршил на петтото место, пред да биде промовиран на второто место по скандалот ''[[Калчополи]]'';<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Roma/Primo_Piano/2006/05_Maggio/06/totti.shtml|title=Roma, Spalletti: "Totti in campo dal primo minuto"|date=6 мај 2006}}</ref> во [[Фудбалски куп на Италија 2005-2006|Купот на Италија]] ''„џалоросите“'' стигнале до финалето, каде загубиле од {{Fb team (N) Inter}}.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Inter/Primo_Piano/2006/05_Maggio/11/introm.shtml |title=Inter, la Coppa è ancora tua|author=Riccardo Pratesi |date=11 мај 2006}}</ref> Откако се квалификувале за [[Суперкуп на Италија 2006|Суперкупот на Италија]], по службеното доделување на титулата во првенството на ''„нероаѕурите“'', римскиот клуб бил поразен со 4-3 по [[Продолжеток (спорт)|продолженија]] и покрај водството од 3 гола.<ref>{{cite news |url=https://archiviostorico.gazzetta.it//2006/agosto/27/CHE_NOTTE_QUELLA_NOTTE_ga_3_060827004.shtml|title=CHE NOTTE QUELLA NOTTE|author=Alberto Cerruti|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=27 август 2006|p=3}}</ref> Во [[ФК Рома сезона 2006-2007|сезоната 2006-2007]], тој го предводел тимот од главниот град до првата квалификација во нивната историја за „нокаут фазата“ на Лигата на шампионите,<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Roma/Primo_Piano/2006/12_Dicembre/05/RomaVal.shtml|title=Roma promossa senza affanno|author=Gaetano De Stefano|date=5 декември 2006}}</ref> каде го елиминирале {{Fb team (N) Olympique Lyonnais}} во осминафиналето со нерешен резултат дома и победа во гости.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/2007/02/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-lione/roma-lione/roma-lione.html|title=Fra Roma e Lione pari senza reti, si deciderà tutto al ritorno|date=21 февруари 2007}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Roma/Primo_Piano/2007/03_Marzo/06/RomaLione.shtml|title=Roma da impazzire, travolto il Lione|author=Antonino Morici|date=6 март 2007}}</ref> Патот на Рома завршил во четвртфиналето, каде била елиминирана од {{Fb team (N) Manchester United}}, претрпувајќи катастрофален пораз од 7-1 во реваншот кој ја поништил нивната тесна победа постигната во првиот натпревар.<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/04/11/champions-league-disfatta-roma-umiliazione-all-old.html|title==Champions League|author=Mattia Chiusano|publisher=la Repubblica|date=11 април 2007|page=56}}</ref> Во [[Серија А 2006-2007|првенството]] тимот го освоил второто место, со 22 бода зад Интер:<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Roma/Primo_Piano/2007/04_Aprile/17/vigiliaroma.shtml|title=Spalletti: "Inter il top, noi una buona squadra"|author=Massimo Cecchini|date=17 април 2007}}</ref> сепак, избраниците на Спалети биле единствениот противник способен да се наметне над ''„нероаѕурите“'', поразувајќи ги со 3-1 на [[Сан Сиро|Стадионот „Џузепе Меаца“]].<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Inter/Primo_Piano/2007/04_Aprile/18/interroma.shtml|title=Grande Roma a San Siro, l'Inter rinvia la festa|author=Riccardo Pratesi|date=18 април 2007}}</ref> Одмаздата за скудетото и суперкупот против тимот од Милано се случила во [[Фудбалски куп на Италија 2006-2007|Купот на Италија]], каде што тренерот го освоил првиот трофеј во својата кариера:<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/05/10/roma-super-inter-choc-totti.html|title=Roma Super|author=Corrado Sannucci|publisher=la Repubblica |date=10 мај 2007|page=58}}</ref> триумфот од 6-2 во првиот натпревар ја запечатил конечната победа, иако Интер остварил пирова победа од само 2-1 во реваншот.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Roma/Primo_Piano/2007/05_Maggio/18/roma_1805.shtml|title=Notte di delirio a Fiumicino|date=18 мај 2007}}</ref> Тосканскиот тренер дополнително го зголемил својот список на почести на почетокот од [[ФК Рома сезона 2007-2008|следната сезона]], освојувајќи го [[Суперкуп на Италија 2007|Суперкупот на Италија]] повторно против Интер.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Inter/Primo_Piano/2007/08_Agosto/19/supercoppa.shtml |title=La Supercoppa è della Roma|author=Antonino Morici|date=19 август 2007}}</ref> Рома ја минала групната фаза од [[УЕФА Лига на шампиони 2007-2008|Лигата на шампионите]] пласирајќи се зад Манчестер Јунајтед,<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/11/08/palpitazione-roma-alla-fine-pari.html|title=Palpitazione Roma, alla fine è pari|autore=Mattia Chiusano |publisher=la Repubblica |date=8 ноември 2007|page=52}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/11/28/vucinic-fa-il-mattatore-kiev-la-roma.html|title=Vucinic fa il mattatore a Kiev |author=Mattia Chiusano |publisher=la Repubblica |date=28 ноември 2007|page=66}}</ref> потоа победувајќи го {{Fb team (N) Real Madrid}} во осминафиналето со двојна победа од 2-1:<ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2008/02/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-real-madrid/roma-real-madrid/roma-real-madrid.html|title=Pizarro-Mancini, e la Roma sogna|date=19 февруари 2008}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Roma/Primo_Piano/2008/03_Marzo/05/real_roma_0503.shtml |title=Una Roma da impazzire, Real k.o. al Bernabeu (1-2)|author=Riccardo Pratesi |date=5 март 2008}}</ref> елиминацијата повторно дошла во четвртфиналето, пак од Јунајтед.<ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2007/12/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-manchester/gara-olimpico/gara-olimpico.html|title=Roma, l'Olimpico è stregato|date=1 април 2008}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2007/10/sezioni/sport/calcio/champions_league/manchester-roma/roma-fuori/roma-fuori.html|title=La Roma saluta la Champions, giallorossi fuori ma con onore|date=9 април 2008}}</ref> На фронтот [[Серија А 2007-2008|првенство]], по почетното водство, ''„џалоросите“'' биле претекнати од Интер, завршувајќи на второто место.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Catania/Primo_Piano/2008/05_Maggio/18/cataniaroma.shtml|title=Roma, illusione scudetto|author=Stefano Cantalupi|date=18 мај 2008}}</ref> Заостанувајќи три бода на табелата на крајот од првенството,<ref>{{cite news |url=https://archiviostorico.gazzetta.it/2008/maggio/19/Rossi_Campionato_falsato__ga_10_080519065.shtml |title=De Rossi: «Campionato falsato»|author=Alessandro Catapano|author2=Massimo Cecchini |publisher=La Gazzetta dello Sport|date=19 мај 2008}}</ref> римскиот тим морал да се задоволи повторно со освојувањето на [[Фудбалски куп на Италија 2007-2008|Купот на Италија]], уште еднаш на сметка на ''„нероаѕурите“''.<ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2007/08/sezioni/sport/calcio/coppa-italia/finale-partita/finale-partita.html|title=La Coppa Italia è giallorossa, "rivincita" della Roma sull'Inter |date=24 мај 2008}}</ref> Далеку поразочарувачка од претходните била сезоната [[ФК Рома сезона 2008-2009|2008-2009]], која исто така, започнала со натпревар против тимот од Милано во [[Суперкуп на Италија 2008|Суперкупот на Италија]], загубен на [[Изведување пенали (фудбал)|пенали]]:<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Inter/Primo_Piano/2008/08/24/partita.shtml|title=Inter, è subito festa|author=Antonino Morici|date=24 август 2008}}</ref> исклучен од трката за титулата уште на есен поради кризата со резултатите,<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2008/11/04/spalletti-batti-un-colpo-solo-cosi-la.html|title=Spalletti, batti un colpo: solo così la Roma può ripartire|author=Fabrizio Bocca|publisher=la Repubblica|date=4 novembre 2008|p=19}}</ref><ref>{{cite web|url=https://roma.repubblica.it/dettaglio/rossella-sensi:-usciremo-dalla-crisi/1544730|title=Rossella Sensi: "Usciremo dalla crisi"|date=12 ноември 2008|access-date=14 декември 2020|date-archive=7 април 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230407195605/https://roma.repubblica.it/dettaglio/rossella-sensi:-usciremo-dalla-crisi/1544730|dead-link=yes}}</ref> римскиот тим успеал да се опорави од тешкиот почеток со пласман во осминафиналето на [[УЕФА Лига на шампиони 2008-2009|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web |url=https://it.uefa.com/uefachampionsleague/news/01d4-0e70932c7763-b69209a604eb-1000/ |title=Spalletti elogia la Roma: "Grande risultato"|author=Marco Calabresi|date=10 декември 2008}}</ref> Сепак во таа рунда, пеналите уште еднаш биле кобни по играчите на Спалети кои на тој начин биле поразени од {{Fb team (N) Arsenal}}.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Speciali/Italia_Inghilterra/Primo_Piano/2009/02/24/ArsenalRoma.shtml |title=Van Persie lancia l'Arsenal|author=Stefano Cantalupi|date=24 февруари 2009}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2009/03/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-arsenal/diretta-roma-arsenal/diretta-roma-arsenal.html|titlе=La Roma beffata ai calci di rigore |author=Luigi Panella|date=11 март 2009}}</ref> Конечно ''„џалоросите“'' го завршиле [[Серија А 2008-2009|првенството]] на шесттото место, обезбедувајќи квалификација само за прелиминарните рунди на [[УЕФА Лига Европа 2009-2010|УЕФА Лига Европа]].<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Roma/31-05-2009/torino-retrocede-b-50472261290.shtml|title=Il Torino retrocede in B, Totti aggancia Boniperti|author=Livia Taglioli|date=31 мај 2009}}</ref> Откако го предводел тимот до плсаман во групната фаза од гореспоменатото натпреварување,<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/07/31/totti-scaccia-le-paure-della-roma-gent.html|title=Totti scaccia le paure della Roma|author=Alessandro Di Maria |publisher=la Repubblica|date=31 јули 2009|p=53}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/08/07/totti-avvia-la-festa-la-roma-esagera.html|title=Totti avvia la festa, la Roma esagera|author=Alessandro Di Maria |publisher=la Repubblica|date=7 август 2009|page=61}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/08/21/la-solita-roma-senza-difesa-gol-di.html|title=La solita Roma senza difesa|author=Francesca Ferrazza |publisher=la Repubblica|date=21 август 2009|page=61}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/08/28/roma-troppo-facile-passano-anche-lazio-genoa.html|title=Roma, troppo facile. Passano anche Lazio e Genoa |publisher=la Repubblica|date=28 август 2009|page=65}}</ref> на 1 септември 2009 година, Спалети поднел оставка поради несогласувања со клубот и поразите претрпени во првите кола од [[Серија А 2009-2010|првенството]].<ref>{{cite web |URL=https://www.romatoday.it/sport/spalletti-dimissioni-o-esonero-notizie-aggiornamenti-incontro-sensi.html |title=Spalletti dà l'addio: già oggi l'accordo con Ranieri?|author=Carlo Testimonia |date=1 септември 2009}}</ref> На негово место како нов тренер на Рома бил избран, [[Клаудио Раниери]].<ref>{{cite web |url=https://sport.sky.it/calcio/2009/09/01/intervista_esclusiva_spalletti_dimissioni_roma.html |title=Spalletti si confessa: perché ho lasciato la Roma|date=1 септември 2009|dead-link=yes}}</ref> ===Зенит Санкт Петербург=== [[File:Luciano Spalletti 2012 (cropped).jpg|thumb|Спалети со {{Fb team (N) Zenit Saint Petersburg}} во 2012]] На 11 декември 2009 година, било официјализирано неговото потпишување со [[Русија|рускиот]] клуб {{Fb team (N) Zenit Saint Petersburg}}.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/2009/12/sport/calcio/calciomercato/spalletti-russia/spalletti-di-nuovo-in-panca/spalletti-di-nuovo-in-panca.html|title=Spalletti, "disoccupato" solo per tre mesi|author=Francesca Ferrazza|date=11 декември 2009|access-date=13 декември 2009}}</ref> На 16 мај 2010 година, тој го освоил [[Фудбалски куп на Русија 2008-2009|Купот на Русија]]<ref>{{cite web|url=http://football.uk.reuters.com/leagues/european/news/2010/05/16/LDE64F06T.php|titolo=Italian Spalletti leads Zenit to Russian Cup win|language=en|date=16 мај 2010 |dead-link=yes |access-date=16 мај 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100519132543/http://football.uk.reuters.com/leagues/european/news/2010/05/16/LDE64F06T.php|archive-date=19 мај 2010}}</ref> додека, на 14 ноември, тој го освоил [[Премиер лига на Русија 2010|руското првенство]], на две кола пред крајот.<ref>{{cite web|url=http://www.corrieredellosport.it/calcio/calcio_estero/2010/11/14-139074/Spalletti+campione+di+Russia+con+lo+Zenit|title=Festa Spalletti: è campione di Russia con lo Zenit|date=14 декември 2010|dead-url=yes|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304215443/http://www.corrieredellosport.it/calcio/calcio_estero/2010/11/14-139074/Spalletti+campione+di+Russia+con+lo+Zenit|archive-date=4 март 2016}}</ref> На 6 март 2011 година, тој исто така, го освоил и [[Суперкуп на Русија 2011|Суперкупот на Русија]], комплетирајќи ги сите национални трофеи во земјата.<ref>{{cite web|url=https://it.eurosport.yahoo.com/ticker/hub/calcio/index.html?item=2693641|title=Calcio, Supercoppa russa: Zenit-Cska Mosca 1-0|date=6 март 2011}}</ref> По постигнатите резултати, во февруари 2012 година тој го преформулирал договорот со Зенит, преземајќи вистинска улога на „менаџер“ во рамките на клубот.<ref>{{cite web|url=http://en.fc-zenit.ru/main/news/ct3/55199.html|titolo=Luciano Spalletti signs contract extension with Zenit|language=en|dead-link=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120211202759/http://en.fc-zenit.ru/main/news/ct3/55199.html|archivedate=11 февруари 2012}}</ref> На 28 април, тој ја освоил својата втора титула во [[Премиер лига на Русија 2011-2012|рускиот шампионат]] на три кола до крајот.<ref>{{Cite web|author=Lorenzo Nicolini|url=https://www.today.it/sport/zenit-san-pietroburgo-campione-russia-2012.html|title=Russia, Spalletti ancora Zar: lo Zenit è campione|date=29 април 2012}}</ref> Сепак, во [[Фудбалски куп на Русија 2011-2012|Купот на Русија]], нивниот пат завршил во четвртфиналето каде испаднале од {{Fb team (N) Dynamo Moscow}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.calciomercato.com/notizie/russia-spalletti-fuori-dalla-coppa/294044|title=Russia: Spalletti fuori dalla coppa|date=22 март 2012}}</ref> Во сезоната [[ФК Зенит Санкт Петербург сезона 2012-2013|2012-2013]], тие завршиле втори во [[Премиер лига на Русија 2012-2013|Премиер лигата на Русија]], со два бода зад шампионот {{Fb team (N) CSKA Moscow}}; сепак, на крајот се испоставило дека на Зенит ќе му недостасуваат бодовите од натпреварот загубен службено против Динамо Москва, поради нередите предизвикани од неговите навивачи.<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/esteri/2012/11/22/news/incidenti_a_mosca_zenit_sconfitto_0-3_a_tavolino-47188333/|title=Incidenti a Mosca, Zenit sconfitto 0-3 a tavolino|date=22 ноември 2012}}</ref> На 10 март 2014 година, по разочарувачкиот почеток на сезоната, тој бил отпуштен.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/esteri/2014/03/11/news/zenit_esonera_spalletti-80709561|title=Russia: lo Zenit esonera Spalletti|date=11 март 2014}}</ref> ===Враќање во Рома=== На 14 јануари 2016 година, Рома го објавила враќањето на Спалети на својата клупа,<ref>{{cite web|url=http://www.asroma.com/it/notizie/2016/01/luciano-spalletti-torna-alla-guida-della-roma|title=Luciano Spalletti torna alla guida della Roma|date=14 јануари 2016}}</ref> заменувајќи го отпуштениот [[Руди Гарсија]].<ref>{{cite web|url=https://www.calciomercato.com/news/pallotta-possiamo-vincere-con-spalletti-roma-c-e-chi-rifiuta-di--944231|title=Pallotta: 'Possiamo vincere con Spalletti'. Roma, c'è chi rifiuta di indossare i Gps|date=14 јануари 2016}}</ref> Во втората половина од сезоната, тосканскиот тренер ги водел ''„џалоросите“'' до 46 освоени бода (скор од 14 победи, 4 нерешени и еден пораз); на крајот од [[Серија А 2015-2016|првенството]] ова бил најдобриот просек на бодови/натпревар меѓу сите тренери во Серија А: 2,42 наспроти 2,39 на [[Масимилијано Алегри]] (кој со својот Јувентус го освоил првенството). Тимот од главниот град на крајот од првенството го освоил третото место на табелата со 80 бодови,<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcio/roma-spalletti-fatto-il-nostro-dovere-complimenti-al-napoli-_1098348-201602a.shtml|title=Roma, Spalletti: "Fatto il nostro dovere, complimenti al Napoli"|access-date=16 мај 2016}}</ref> со што избориле пласман во [[УЕФА Лига на шампиони 2016-2017#Квалификации|квалификациите за Лигата на шампиони]]; во истото натпреварување, но во [[УЕФА Лига на шампиони 2015-2016|тековната сезона]], Рома била елиминирана во осминафиналето од подоцнежниот европски шампион, Реал Мадрид.<ref>{{Cite web|url=https://www.forzaroma.info/news-as-roma/champions-roma-eliminata-dal-real-quante-occasioni-sprecate-foto/|title=Champions: Roma eliminata dal Real, ma quante occasioni sprecate – FOTO|author=Marco Cantagalli|date=8 март 2016|access-date=31 јануари 2017}}</ref> Сепак, почнувајќи од почетокот на февруари, голем дел од навивачите на Рома застанале на страната против тренерот поради низа расправии меѓу него и капитенот на тимот, [[Франческо Тоти]], предизвикани од недостатокот на минутажа што му била доделена, а исто така и поради физички проблеми и некои изјави дадени од вториот.<ref name=":4" /><ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/roma/2016/04/17/news/roma_totti_e_ancora_determinante_ma_spalletti_non_ci_sta-137827259/|title=Roma, Totti è ancora determinante: ma Spalletti non ci sta. Alta tensione e lite tra i due|date=17 април 2016}}</ref><ref>{{Cite web|author=Marco Beltrami|url=https://www.fanpage.it/sport/calcio/cosa-e-successo-tra-totti-e-spalletti-storia-di-un-rapporto-difficile/|title=Cosa è successo tra Totti e Spalletti, storia di un rapporto difficile|date=16 ноември 2020|access-date=31 март 2021}}</ref> Следната сезона започнала за Рома на Спалети со неуспехот тимот да се квалификува во групната фаза од Лигата на шампионите, откако биле елиминирани од {{Fb team (N) Porto}} во плејофот; првиот натпревар завршил со резултат 1-1, но катастрофалниот пораз од 0-3 во реваншот во Рим му пресудил на тимот на Спалети.<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/champions/2016/08/23/news/roma_battuta_dal_porto-146511389/ |title=Roma-Porto 0-3: disastro giallorosso, addio Champions |date=23 август 2016|access-date=16 февруари 2018}}</ref> Во [[УЕФА Лига Европа 2016-2017|УЕФА Лига Европа]], Рома испаднала во осминафиналето од Олимпик Лион, додека во [[Фудбалски куп на Италија 2016-2017|Купот на Италија]] била елиминирани од Лацио во полуфиналето. Во [[Серија А 2016-2017|првенството]] по спектакуларниот дуел со {{Fb team (N) Napoli}}, избраниците на Спалети успеале да го освојат второто место зад {{Fb team (N) Juventus}}, а исто така ги постигнале рекордите за најмногу освоени бодови (87) и најмногу постигнати голови во една сезона на ФК Рома (90), со што Спалети надминал големи тренери од минатото на ''„џалоросите“'', како што се [[Нилс Лидхолм]] и [[Фабио Капело]].<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/roma/2017/05/15/news/roma_spalletti_numeri_totti_futuro-165535491/|title=Roma, Spalletti numeri da record: superati Capello e Liedholm. Ma il futuro è ancora incerto||date=15 мај 2017|access-date=16 февруари 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.goal.com/it/notizie/roma-campionato-storico-e-record-di-punti-e-goal-realizzati/1iixiqsiclkt91jp8cj07i27h6|title=Roma, campionato 'storico': è record di punti e goal realizzati|access-date=16 февруари 2018}}</ref> На 30 мај 2017 година, тој ја напуштил Рома и бил заменет од [[Еузебио Ди Франческо]].<ref>{{cite web|url=http://www.asroma.com/it/notizie/2017/05/si-chiude-il-rapporto-di-lavoro-tra-as-roma-e-luciano-spalletti|title=Si chiude il rapporto di lavoro tra AS Roma e Luciano Spalletti|date=30 мај 2017}}</ref> ===Интер=== [[Податотека:Luciano Spalletti Inter.jpg|thumb|left|Спалети со {{Fb team (N) Inter}} во 2018]] На 9 јуни 2017 година, тој бил официјално претставен како нов тренер на Интер.<ref>{{cite web|url=http://www.inter.it/it/news/81345/luciano-spalletti-a-il-nuovo-allenatore-dell-inter|title=Luciano Spalletti è il nuovo allenatore dell'Inter|date=9 јуни 2017|access-date=9 јуни 2017|archive-date=29 јуни 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190629063722/https://www.inter.it/it/news/81345/luciano-spalletti-a-il-nuovo-allenatore-dell-inter|dead-link=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/inter/2017/06/09/news/spalletti_allenatore_inter-167685070/|title=Inter, ufficiale: Spalletti è il nuovo allenatore|author=Tiziana Cairati|date=9 јуни 2017}}</ref> Во [[Серија А 2017-2018|првенството]] тимот на ''„нероаѕурите“'' забележал одличен почеток,<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2017/10/25/inter-implacabile-e-affannata-una-notte-da-leader-per-spalletti38.html|title=Inter implacabile e affannata una notte da leader per Spalletti|author=Andrea Sorrentino|publisher=la Repubblica|date=25 октомври 2017|page=38}}</ref> толку многу што на почетокот на декември се нашол сам на врвот на табелата и бил сè уште непоразен.<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2017/12/04/lo-scatto-dellinter-con-perisic-che-preferi-spalletti-a-mou40.html|title=Lo scatto dell'Inter con Perisic che preferì Spalletti a Mou|author=Andrea Sorrentino|publisher=la Repubblica|date=4 dicembre 2017|page=40}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.lastampa.it/2017/12/15/sport/spalletti-in-testa-non-c-spazio-per-rifiatare-restiamo-svegli-V7YOpfbshK3wAYhI9trXiP/pagina.html|title=Spalletti: "In testa non c'è spazio per rifiatare, restiamo svegli"|date=15 dicembre 2017|access-date=28 април 2018|archive-date=28 април 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180428141804/http://www.lastampa.it/2017/12/15/sport/spalletti-in-testa-non-c-spazio-per-rifiatare-restiamo-svegli-V7YOpfbshK3wAYhI9trXiP/pagina.html|dead-link=yes}}</ref> Сепак, со доаѓањето на зимата, перформансите на тимот претрпеле нагло опаѓање, што предизвикало тие да се лизнат од врвните позиции.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/inter/2018/02/04/news/inter_la_crisi_d_inverno_colpisce_anche_spalletti-188032855/|title=Inter, la "crisi d'inverno" colpisce anche Spalletti|author=Tiziana Cairati|date=4 февруари 2018}}</ref> Четвртото место, последната можна позиција и минималната зацртана [[ФК Интер сезона 2017-2018|сезонска]] цел, била постигната во последното коло, со победата над {{Fb team (N) Lazio}} со 2-3 на гостински терен со што истиот противник бил престигнат на табелата благодарение на подобриот оглед во директните средби:<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Lazio/20-05-2018/lazio-inter-2-3-nerazzurri-champions-decide-testa-vecino-270253952947.shtml|title=Lazio-Inter 2-3, nerazzurri in Champions! Decide la testa di Vecino|author=Luca Taidelli|date=20 мај 2018}}</ref> за Интер, ова било нивно враќање во најсилното европско континентално натпреварување по седум години.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Lazio/20-05-2018/lazio-inter-2-3-nerazzurri-champions-decide-testa-vecino-270253952947.shtml|title=Lazio-Inter 2-3, nerazzurri in Champions! Decide la testa di Vecino|author=Luca Taidelli|date=20 мај 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/inter/2018/05/20/news/lazio-inter_2-3_rimonta_nel_finale_nerazzurri_in_champions-196933076/|title=Lazio-Inter 2-3: Vecino chiude la rimonta nel finale, nerazzurri in Champions|author=Antonio Farinola|date=20 мај 2018}}</ref> Во [[Фудбалски куп на Италија 2017-2018|Купот на Италија]], патувањето на ''„нероаѕурите“'' завршило во четвртфиналето со пораз во [[Дерби дела Мадонина|Миланското дерби]] против {{Fb team (N) Milan}}.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Coppa-Italia/Milan/27-12-2017/milan-inter-1-0-cutrone-supplementare-decide-derby-240505807004.shtml|title=Milan-Inter 1-0, Cutrone nel supplementare decide il derby|author=Valerio Clari|date=27 декември 2017}}</ref> Во [[ФК Интер сезона 2018-2019|сезоната 2018-2019]] тимот имал лош старт,<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/27-08-2018/inter-spalletti-come-de-boer-peggio-solo-radice-290504699835.shtml|title=Inter, Spalletti eguaglia De Boer: peggio solo 35 anni fa|author=Daniele Polidoro|date=27 август 2018}}</ref> пред да постигне серија последователни победи што го вратиле во горните ешалони на табелата;<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/2018/11/03/news/inter_genoa_partita_gagliardini_politano-210696305/|title=Inter-Genoa 5-0: show nerazzurro con Gagliardini, Politano, Joao Mario e Nainggolan|date=3 ноември 2018}}</ref> на крајот од првата половина од сезоната, Интер бил трет.<ref>{{cite web|url=https://www.corriere.it/sport/calcio/serie-a/notizie/empoli-inter-0-1-keita-fa-l-icardi-un-colpo-biliardo-db1db3ea-0b72-11e9-aa07-eb4c2c5595dd.shtml|title=Empoli-Inter 0-1, Keita blinda il terzo posto|author=Guido De Carolis|date=29 декември 2018}}</ref> Сепак, ''„нероаѕурите“'' доживеале уште еден пад во формата во текот на зимските месеци, но останале во конкуренција за квалификација во најсилното натпреварување на континентот.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/17-03-2019/milan-inter-2-3-nerazzurri-vincono-derby-contro-sorpassano-3202284149975.shtml|title=Milan-Inter 2-3: i nerazzurri vincono il derby e contro-sorpassano|author=Alessandra Gozzini|date=17 март 2019}}</ref> Уште еднаш, потребно било да се стигне до последното коло за математички целта да биде остварена: победата од 2-1 на домашен терен против Емполи му овозможила на Интер да го потврди четвртото место од претходната година и да се врати во [[УЕФА Лига на шампиони 2019-2020|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/26-05-2019/pazza-inter-ma-fine-keita-ninja-portano-champions-empoli-b-3301960042956.shtml|title=Pazza Inter, ma alla fine Keita e il Ninja la portano in Champions: Empoli in B|author=Valerio Clari|date=26 мај 2019}}</ref> Во тековната сезона, Интер бил елиминиран уште во групната фаза од [[УЕФА Лига на шампиони 2018-2019|Лигата на шампионите]]<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Champions-League/Inter/11-12-2018/inter-psv-1-1-gol-lozano-icardi-nerazzurri-europa-league-3101171061589.shtml|title=Inter-Psv 1-1: gol di Lozano e Icardi, nerazzurri in Europa League|author=Valerio Clari|date=11 декември 2018}}</ref> селејќи се во [[УЕФА Лига Европа 2018-2019|Лига Европа]], каде пак биле елиминирани од [[Ајнтрахт Франкфурт]] во осминафиналето.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/coppe/2019/03/14/news/europa_league_inter-salisburgo-221577559/|title=Inter-Eintracht 0-1, nerazzurri fuori dall'Europa League|author=Diego Costa|date=14 март 2019}}</ref> Во [[Фудбалски куп на Италија 2018-2019|Купот на Италија]] патувањето било прекинато против Лацио во четвртфиналето.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/2019/01/31/news/coppa_italia_inter_lazio_quarti_di_finale-217967959/?refresh_ce|title=Coppa Italia, Inter-Lazio 4-5 ai rigori: biancocelesti in semifinale|author=Diego Costa|date=31 јануари 2019}}</ref> На крајот од првенството, и покрај тоа што ја постигнал минималната сезонска цел, тој не бил повторно потврден од клубот од Милано.<ref>{{cite web|url=https://www.inter.it/it/news/94507/comunicato-ufficiale-di-fc-internazionale-milano|title=Nota del Club in merito al ruolo di allenatore della Prima Squadra|date=30 maggio 2019|access-date=30 мај 2019|archive-date=30 мај 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190530083930/https://www.inter.it/it/news/94507/comunicato-ufficiale-di-fc-internazionale-milano|dead-link=yes}}</ref> ===Наполи=== {{Цитат 2|Силни луѓе, силни судбини, слаби луѓе, слаби судбини. Нема друго објаснување.|Лучано Спалети<ref>{{cite web|https://www.rainews.it/tgr/campania/articoli/2023/04/spalletti-uomini-forti-destini-forti-b77a3c42-fc12-4b81-9652-d3cf223ab64e.html|title=Spalletti, uomini forti destini forti|date=4 мај 2023}}</ref>}} По двегодишна пауза, тој бил назначен за нов тренер на Наполи на 29 мај 2021 година.<ref>{{cite web|url=https://www.sscnapoli.it/static/news/De-Laurentiis-Benvenuto-Luciano-Spalletti,-insieme-faremo-un-grande-lavoro-22905.aspx|title=De Laurentiis: Benvenuto Luciano Spalletti, insieme faremo un gran lavoro|date=29 maggio 2021|access-date=30 мај 2021|archive-date=1 јуни 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210601175538/https://www.sscnapoli.it/static/news/De-Laurentiis-Benvenuto-Luciano-Spalletti,-insieme-faremo-un-grande-lavoro-22905.aspx|dead-link=yes}}</ref> Дебитирал на клупата на ''„партенопеите“'' на 22 август, победувајќи ја со 2-0 Венеција во првото коло од [[Серија А 2021-2022]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Napoli/22-08-2021/osimhen-espulso-rigore-sbagliato-ma-napoli-piu-forte-2-0-venezia-420650846961.shtml|title=Osimhen espulso e un rigore sbagliato, ma il Napoli è più forte: 2-0 al Venezia|date=22 август 2021}}</ref> На 23 септември, победувајќи ја Сампдорија со 4-0 на гостински терен, тој станал првиот тренер кој ги добил своите први пет првенствени натпревари во дебитантската сезона како тренер на Наполи, рекорд што претходно го држел [[Рафаел Бенитес]], кој ги добил првите четири натпревари во [[Серија А 2013-2014|сезоната 2013-2014]].<ref>{{cite web|url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-a/record-per-spalletti-col-napoli-e-il-primo-a-vincere-tutte-le-prime-cinque-partite-1587732|title=Record per Spalletti col Napoli: è il primo a vincere tutte le prime cinque partite|date=23 септември 2021|access-date=23 септември 2021}}</ref> Наполи под водството на Спалети го завршил првенството на третото место, со што се избориле за враќање во Лигата на шампионите по две години отсуство.<ref>{{Cite web|url=https://napoli.repubblica.it/sport/2022/05/02/news/il_napoli_torna_in_champions-347748436/|title=Il Napoli torna in Champions|date=2 мај 2022}}</ref> Во [[Фудбалски куп на Италија 2021-2022|Купот на Италија]] биле елиминирани во осминафиналето од {{Fb team (N) Fiorentina}} (2-5),<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Coppa-Italia/13-01-2022/coppa-italia-napoli-fiorentina-2-4-gol-vlahovic-mertens-biraghi-petagna-venuti-piatek-430899753267.shtml|title=Il Napoli rimonta in 9 al 95', poi ai supplementari è solo Viola. E Piatek segna subito|date=13 јануари 2022}}</ref> додека во Лига Европа настапот им завршил во првата рунда од нокаут фазата, после поразот од {{Fb team (N) Barcelona}} на [[Стадион „Диего Армандо Марадона“|стадионот „Марадона“]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Europa-League/24-02-2022/napoli-barcellona-2-4-catalani-ottavi-europa-league-4301588825714.shtml|title=Troppo Barça per il Napoli: vince 4-2 al Maradona e passa agli ottavi|date=24 февруари 2022}}</ref> Сезоната [[ФК Наполи сезона 2022-2023|2022-2023]] започнала со победа, откако во првото коло на [[Серија А 2022-2023|Серија А]] била совладана {{Fb team (N) Verona}} во гости со 2-5.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Verona/15-08-2022/verona-napoli-2-5-show-azzurro-brilla-stella-kvaratskhelia-4401891810560.shtml|title=Napoli, è subito show: cinquina al Verona, brilla la stella di Kvaratskhelia|date=15 август 2022}}</ref> На 4 октомври 2019 година, со победата над {{Fb team (N) Ajax}} на [[Јохан Кројф Арена]] со 6-1, Спалети ја остварил најголемата победа на Наполи во меѓународните натпреварувања (изедначена со онаа Наполи-[[ФК Влазнија Скадар|Влазнија]] 5-0 во [[Куп на УЕФА 2008-2009|Купот на УЕФА 2008-2009]]), како и нивната најголема победа на гостински терен во нивната клупска историја.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Champions-League/04-10-2022/ajax-napoli-1-6-doppietta-raspadori-lorenzo-zielinski-kvara-simeone-450484915452.shtml|title=Anche in Champions il Napoli è una meraviglia: va sotto ma poi ne segna 6 all'Ajax!|date=4 октомври 2022}}</ref> Единаесет дена подоцна, со тесната победа над Рома (0-1), Спалети го изедначил најголемиот број на последователни добиени натпревари на Наполи помеѓу првенството и куповите (11), рекорд поставен од поранешниот тренер [[Отавио Бјанки]] во [[ФК Наполи сезона 1986-1987|сезоната 1986-1987]], годината во која Наполи го освоил своето прво [[Скудето]].<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/2022/10/24/news/spalletti_napoli_marcia_da_record-371470551/|title=Napoli, Spalletti e una marcia da record: 11 vittorie di fila, come nell'anno del primo scudetto|date=24 октомври 2022}}</ref> ==Титули== ===Тренер=== ====Клупски==== =====Емполи===== *'''{{симбол2|Coccarda Coppa Italia LegaPro.svg}} [[Фудбалски куп на Италија Серија Ц|Куп на Италија Серија Ц]]''' : 1 : 1995-1996 =====Рома===== *'''{{Трофеј-Куп на Италија}} [[Фудбалски куп на Италија|Куп на Италија]]''' : 2 : 2006-2007, 2007-2008 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Италија}} [[Суперкуп на Италија 2015|Суперкуп на Италија]]''' : 1 : 2007 =====Зенит Санкт Петербург===== *'''[[Премиер лига на Русија|Руско првенство]]''' : 2 : 2010, 2011-2012 *'''[[Фудбалски куп на Русија|Куп на Русија]]''' : 1 : 2009-2010 *'''[[Суперкуп на Русија]]''' : 1 : 2011 =====Наполи===== *'''{{Скудето}} [[Серија А]]''' : 1 : [[Серија А 2022-2023|2022-2023]] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Италија |image3=Flag of Italy.svg }} *[https://www.transfermarkt.com/spalletti-luciano/profil/trainer/517 Лучано Спалети на transfermarkt] *[https://www.tuttocalciatori.net/allenatori/33-Spalletti_Luciano Лучано Спалети на tuttocalciatori] {{Состав на Јувентус}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал 2024}} {{Navboxes | title = Тренерски ангажмани | list1 = {{Тренери на ФК Наполи}} {{Тренери на ФК Јувентус}} }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Спалети, Лучано}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Италијански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Специја]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Емполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Емполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Сампдорија]] [[Категорија:Тренери на ФК Венеција]] [[Категорија:Тренери на ФК Удинезе]] [[Категорија:Тренери на ФК Анкона]] [[Категорија:Тренери на ФК Рома]] [[Категорија:Тренери на ФК Интер]] [[Категорија:Тренери на ФК Наполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Италијански фудбалски тренери]] [[Категорија:Селектори на италијанската фудбалска репрезентација]] dvum0etcxdusjrykuzvqr4wghcxjv30 5606131 5606061 2026-08-07T20:36:47Z Carshalton 30527 5606131 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Лучано Спалети | image = [[Податотека:Luciano Spalletti 2024.jpg|250px]] | caption = | fullname = Лучано Спалети<ref>{{cite web |url=http://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/comunicati/comunicati_m/7934/files/allegati/8003/cu185.pdf |title=Comunicato Ufficiale N. 185 |trans-title=Official Press Release No. 185 |publisher=Lega Serie A |page=6 |date=19 March 2019 |access-date=6 December 2020 |archive-date=2020-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201206220858/http://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/comunicati/comunicati_m/7934/files/allegati/8003/cu185.pdf |url-status=dead }}</ref> | height = {{height|m=1.80}} | dateofbirth = {{birth date and age|1959|3|7|df=y}} | cityofbirth = [[Черталдо]] | countryofbirth = [[Италија]] | nationality = {{flagsport|ITA}} [[Италија]] | currentclub = {{Fb team Juventus}} (тренер) | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | retired = 1993 <small>(34 г.)</small> | youthyears1 = 1973–1975 |youthclubs1 = {{Fb team Fiorentina}} | youthyears2 = 1975–1978 |youthclubs2 = {{симбол2|Bisection vertical White HEX-FF0000.svg}} Алабастри Волтера | youthyears3 = 1978–1982 |youthclubs3 = {{Fb team Cuoiopelli}} | years1 = 1982–1985 |caps1 = ? |goals1 = ? |clubs1 = {{Fb team Castelfiorentino}} | years2 = 1985–1986 |caps2 = 27 |goals2 = 2 |clubs2 = {{Fb team Entella Bacezza}} | years3 = 1986–1990 |caps3 = 120 |goals3 = 7 |clubs3 = {{Fb team Spezia}} | years4 = 1990–1991 |caps4 = 29 |goals4 = 1 |clubs4 = {{Fb team Viareggio}} | years5 = 1991–1993 |caps5 = 53 |goals5 = 3 |clubs5 = {{Fb team Empoli}} | manageryears1 = 1993–1994 |managerclubs1 = {{Fb team Empoli}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Млади)</small> | manageryears2 = 1994 |managerclubs2 = {{Fb team Empoli}} | manageryears3 = 1994–1995 |managerclubs3 = {{Fb team Empoli}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Млади)</small> | manageryears4 = 1995–1998 |managerclubs4 = {{Fb team Empoli}} | manageryears5 = 1998–1999 |managerclubs5 = {{Fb team Sampdoria}} | manageryears6 = 1999–2000 |managerclubs6 = {{Fb team Venezia}} | manageryears7 = 2001 |managerclubs7 = {{Fb team Udinese}} | manageryears8 = 2002 |managerclubs8 = {{Fb team Ancona}} | manageryears9 = 2002-2005 |managerclubs9 = {{Fb team Udinese}} | manageryears10 = 2005-2009 |managerclubs10 = {{Fb team Roma}} | manageryears11 = 2009-2014 |managerclubs11 = {{Fb team Zenit Saint Petersburg}} | manageryears12 = 2016-2017 |managerclubs12 = {{Fb team Roma}} | manageryears13 = 2017-2019 |managerclubs13 = {{Fb team Inter}} | manageryears14 = 2021-2023 |managerclubs14 = {{Fb team Napoli}} | manageryears15 = 2023-2025 |managerclubs15 = {{Naz|FUrep|ITA}} | manageryears16 = 2025- |managerclubs16 = {{Fb team Juventus}} }} '''Лучано Спалети''' (роден на {{рн|7|март|1959}}, во [[Черталдо]]) — [[Италија|италијански]] [[Тренер|фудбалски тренер]] и поранешен [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]]. Моментално ја води екипата на {{Fb team (N) Juventus}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/benvenuto-mister-luciano-spalletti|title=Benvenuto, mister Luciano Spalletti|date=30 октомври 2025|access-date=30 октомври 2025}}</ref> ==Биографија== Оженет е со Тамара, која е родена во [[Карпи]] а ја запознал во [[Ла Специја]]. Со неа имаат три деца.<ref>{{Cite web|url=https://www.spazionapoli.it/2021/10/04/spalletti-moglie-tamara/|titolo=Spalletti moglie, la storia di come si sono conosciuti Luciano e Tamara|date=4 октомври 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dilei.it/lifestyle/luciano-spalletti-chi-e-la-sua-compagna-tamara-e-quanti-figli-hanno/1309184/|title=Luciano Spalletti, chi è la sua compagna Tamara e quanti figli hanno|date=18 јуни 2021}}</ref> Тој имал брат по име Марчело, седум години постар, кој починал на 28 мај 2019 година од рак.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcio/lutto-per-spalletti-e-morto-il-fratello-marcello_1277859-201902a.shtml|title=LUTTO PER SPALLETTI: E' MORTO IL FRATELLO MARCELLO|date=28 мај 2019}}</ref> Од 2023 година, тој е [[Почесен граѓанин|Почесен граѓанин]] на [[Неапол]].<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/serie-a/2023/12/07/napoli-spalletti-cittadinanza-onoraria|title=Spalletti: 'Da oggi sono un official scugnizzo'|author=Sky Sport|website=sport.sky.it|date=7 декември 2023|language=it|access-date=7 декември 2023}}</ref><ref>{{YouTube|id=2QKwzbMehTM|title=Cerimonia di conferimento della cittadinanza onoraria a Luciano Spalletti Napoli, 7 dicembre 2023}}</ref> == Играчка кариера == {{dx|[[File:Luciano Spalletti Entella Chiavari 1985-1986.jpg|thumb|upright|left|Спалети со [[Виртус Ентела|Ентела Бакеца]] во сезоната 1985-1986]]}} Откако пораснал во младинските тимови на {{Fb team (N) Fiorentina}} и [[Унионе Калчо Куоиопели|Куоиопели]], Спалети го направил своето деби со екипата на [[Калчо Кастелфјорентино|Кастелфјорентино]] во Серија Д. Следната година, тој се преселил во [[Виртус Ентела|Ентела Бакеца]], каде под водството на [[Џан Пјеро Вентура]],<ref>{{Cite web|url=http://www.corriere.it/foto-gallery/sport/14_settembre_30/come-ti-invecchia-calciatore-d4e51c30-48a2-11e4-a045-76c292c97dcc.shtml|title=Come invecchia il calciatore (e anche il mister)|access-date=20 јули 2016}}</ref> тимот стигнал до 5-тото место во [[Серија Ц2 1985-1986|Серија Ц2 првенството]]. Во 1986 година, тој отишол да игра за {{Fb team (N) Spezia}}, новопромовираниот член во Ц1 лигата: во сезоната [[Серија Ц1 1986-1987|1986-1987]], тој придонел за постигнувањето на опстанокот,<ref name=":0"/> додека во следните две сезони [[Серија Ц1 1987-1988|1987-1988]] и [[Серија Ц1 1988-1989|1988-1989]], Специја го освоила 7-мото и 3-тото место, соодветно.<ref name=":0">{{Cite web |url =http://www.spallettiluciano.it/biografia/il-calciatore/ |title =Il calciatore - Luciano Spalletti |dead-link =yes |archiveurl =https://web.archive.org/web/20160215215957/http://www.spallettiluciano.it/biografia/il-calciatore/|archivedate =15 февруари 2016}}</ref> По една сезона помината во екипата на [[ФК Вијареџо|Вијареџо]], тој се преселил во {{Fb team (N) Empoli}}, каде што ја завршил кариерата на 34-годишна возраст, играјќи го своето последно првенство во сезоната [[Серија Ц1 1992-1993|1992-1993]]. == Тренерска кариера == ===Емполи и Сампдорија=== Во сезоната 1993-1994, тој ја започнал својата кариера како тренер во младинскиот тим на {{Fb team (N) Empoli}}. На шест кола до крајот на [[Серија Ц1 1993-1994|првенството во Серија Ц1]], тој го замени [[Адријано Ломбарди]] како тренер на првиот тим, кој се мачел да излезе од зоната за испаѓање. ''„Аѕурите“'' го завршиле првенството на претпоследното место, спасувајќи се од испаѓање во плејаутот каде што ја совладале {{Fb team (N) Alessandria 1912}}. Следната сезона, Спалети повторно се вратил во младинскиот тим на Емполи, за потоа одново да добие шанса да го тренира првиот тим во [[Серија Ц1 1995-1996]]. Сезоната, полна со успеси, го видела Емполи како го освојува [[Фудбалски куп на Италија Серија Ц|Купот на Италија за екипи од Серија Ц]] и да избори промоција во [[Серија Б]] благодарение на победата во финалето на плејофот над {{Fb team (N) Como}}. Во сезоната [[Серија Б 1996-1997|1996-97]], ''„Аѕурите“'' на Спалети, кои неодамна биле промовирани од втората лига, веднаш заработиле промоција во [[Серија А]], една деценија по претходното искуство на Емполи во највисоката лига. Потврден како тренер на тосканците, на своето деби во Серија А ([[Серија А 1997-1998|1997-1998]]), тренерот го одвел тимот на безбедно место, постигнувајќи опстанок на едно коло пред крајот. Откако ги оставил тосканците во првата лига, тој бил повикан да ја предводи {{Fb team (N) Sampdoria}}.<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1998/luglio/10/incredibile_vero_gia_finito_ritiro_ga_0_9807102756.shtml |titolo=Incredibile ma vero: già finito il ritiro blucerchiato |publisher=La Gazzetta dello Sport|date=10 јули 1998}}</ref> Отпуштен во декември,<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1998/12/14/mihajlovic-scatenato-fa-esonerare-spalletti.html |title=Mihajlovic scatenato fa esonerare Spalletti |author=Corrado Sannucci |publisher=la Repubblica |date=14 декември 1998|page=40}}</ref> тој бил отповикан помалку од два месеци подоцна, по оставката на [[Дејвид Плат]].<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/cmercato/199902/02/36b7202f034a0/ |title=Platt si è dimesso |date=2 февруари 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070609/http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/cmercato/199902/02/36b7202f034a0/|archivedate=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> Во преостанатите 15 кола од [[Серија А 1998-1999|првенството]], тој освоил 21 бод, но не успеал да избегне испаѓање за лигурскиот клуб.<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1999/maggio/22/Mannini_ora_accusa_Spalletti_Colpa_ga_0_9905227612.shtml|title=Mannini ora accusa Spalletti "Colpa sua se la Samp è in B"|author=Enrico Valente|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=22 мај 1999}}</ref> ===Венеција, Удинезе и Анкона=== Во следната сезона. тој седнал на клупата на {{Fb team (N) Venezia}},<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1999/luglio/13/Spalletti_Glerean_Stringara_ecco_tecnici_ga_0_9907134664.shtml |title=Da Spalletti a Glerean e Stringara, ecco i tecnici con la nuova "patente"|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=13 јули 1999}}</ref> освојувајќи само една победа во првите два месеци од [[Серија А 1999-2000|Серија А]].<ref>{{cite web |url=http://www.repubblica.it/online/sport/sesta/milan/milan.html|titolo=Il Milan soffre col Cagliari L'Inter finisce ko a Venezia|data=18 ottobre 1999}}</ref> Лошиот почеток предизвикал негово отпуштање од функцијата,<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/02/381f44dc041e1/ |title=Via Spalletti, ecco Materazzi |date=2 ноември 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070531/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/02/381f44dc041e1/ |archive-date=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> но само привремено, бидејќи по неколку недели тој бил вратен на клупата.<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/29/3842d3eb01170/ |title=Lo stile Venezia |date=29 novembre 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070554/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/29/3842d3eb01170/|archivedate=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> Сепак, конечното отпуштање се случило во февруари 2000 година.<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/200002/07/389f446502a56/ |title=Spalletti esonerato |date=7 февруари 2000 |access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040628233546/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/200002/07/389f446502a56/|archivedate=28 јуни 2004|dead-link=yes}}</ref><ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2000/febbraio/08/Zamparini_inventa_esonero_bis_ga_0_0002086370.shtml |title=Zamparini s'inventa l'esonero bis |author=Michele Contessa|author2=Carlo Laudisa |pubblisher=La Gazzetta dello Sport|date=8 февруари 2000}}</ref> По една година неактивност, во март 2001 година, тој бил повикан на клупата на {{Fb team (N) Udinese}} да го замени [[Лујџи Де Канио]]:<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2001/marzo/20/Udinese_scelto_Spalletti_ga_0_0103205783.shtml |title=L'Udinese ha scelto Spalletti|author=Luca Calamai|author2=Sebastiano Vernazza |author3=Massimo Meroi|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=20 март 2001}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/online/campionato/spalletti/spalletti/spalletti.html |title=Udinese, a Spalletti la panchina di De Canio|date=20 март 2001}}</ref> со 10 освоени бода во 11 кола, фриулијанците ја завршиле сезоната на дванаесеттото место.<ref>{{cite news |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,33/articleid,0392_01_2001_0166_0043_4201357/ |title=Il Vicenza vince e retrocede |author=Andrea Iolme|publisher=[[La Stampa]]|date=18 јуни 2001|page=33}}</ref> Заменет од [[Рој Хоџсон]] за следната сезона,<ref>{{cite web|url=https://m.hbvl.be/cnt/oid130872|title=Roy Hodgson nieuwe trainer van Udinese|author=Tim Vandevelde|date=22 јуни 2001|language=nl|accessdate=2025-11-16|archive-date=2023-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410055110/https://m.hbvl.be/cnt/oid130872|url-status=dead}}</ref> во декември 2001 година, бил ангажиран од [[УС Анкона|Анкона]]:<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2002/01/05/la-doppia-sfida-dell-ex-favo.html|title=La doppia sfida dell'ex Favo|author=Massimo Norrito|publisher=[[la Repubblica (quotidiano)|la Repubblica]]|date=5 јануари 2002|page=13}}</ref> со цел да го одведе клубот на безбедно место во [[Серија Б 2001-2002|Серија Б]],<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2002/gennaio/07/Ancona_Spalletti_parte_operazione_salvezza_ga_0_0201073014.shtml|title=Ancona-Spalletti: parte l'operazione salvezza|author=Vito Maggio|author2=Mimmo Cugini|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=7 јануари 2002}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |url=http://www.spallettiluciano.it/biografia/lallenatore/ |title=L'allenatore - Luciano Spalletti |dead-link=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160215230909/http://www.spallettiluciano.it/biografia/lallenatore/ |archivedate=15 февруари 2016}}</ref> стигајќи дури до осмото место.<ref>{{cite news |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,41/articleid,0281_01_2002_0149_0043_2407143/anews,true/ |title=ATTACCHI SCATENATI: 36 RETI NELL'ULTIMA GIORNATA |publisher=La Stampa|date=3 јуни 2002|page=41}}</ref> Во летото 2002 година, тој се вратил во Удинезе,<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2002/giugno/11/Spalletti_firma_Agostinelli_presenta_ga_0_0206114613.shtml|title=Spalletti firma, Agostinelli si presenta|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=11 јуни 2002}}</ref> за да го освои шесттото место во [[Серија А 2002-2003|првенството]] што му овозможило на клубот пласман во [[Куп на УЕФА 2003-2004|Купот н УЕФА]].<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/online/calcio2002_partite_a/udineselazio/udineselazio/udineselazio.html|title=Udinese, vittoria e Uefa|date=24 мај 2003}}</ref> Следната сезона, тој повторно се квалификувал со клубот за [[Европски фудбалски натпреварувања|Европските турнири]], завршувајќи на седмото место во [[Серија А 2003-2004|првенството]].<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2004/maggio/17/Gilardino_gioca_poker_col_Trap_ga_10_0405178605.shtml|titolo=Gilardino gioca a poker col Trap|author=Luigi Garlando|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=17 мај 2004}}</ref> Најдобриот резултат постигнат на клупата на фриулијанците, сепак, било четвртото место во [[Серија А 2004-2005|сезоната 2004-2005]],<ref name=":2" /> подвиг што му го овозможил на Удинезе првото историско учество во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/2005/e/sezioni/sport/calcio/serie_a/38giornata/udinesemilan1/udinesemilan1.html|title=L'Udinese pareggia con il Milan e conquista la zona Champions|date=29 мај 2005}}</ref> ===Рома=== [[File:Luciano_Spalletti.JPG|thumb|upright|left|Спалети со {{Fb team (N) Roma}} во втората половина на 2000-тите]] По завршувањето на тригодишниот период со Удинезе,<ref name=":2" /> тој станал тренер на {{Fb team (N) Roma}}.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadra/Roma/Primo%20piano/2005/giugno/21spalletti.shtml|title=Spalletti: "Roma, ricominciamo"|date=21 јуни 2005}}</ref> Во текот на својата прва сезона тој остварил 11 последователни победи во [[Серија А 2005-2006|првенството]],<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Lazio/Primo_Piano/2006/02_Febbraio/26/lazioroma.shtml|title=Derby alla Roma: record storico|date=26 февруари 2006}}</ref> кое тимот го завршил на петтото место, пред да биде промовиран на второто место по скандалот ''[[Калчополи]]'';<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Roma/Primo_Piano/2006/05_Maggio/06/totti.shtml|title=Roma, Spalletti: "Totti in campo dal primo minuto"|date=6 мај 2006}}</ref> во [[Фудбалски куп на Италија 2005-2006|Купот на Италија]] ''„џалоросите“'' стигнале до финалето, каде загубиле од {{Fb team (N) Inter}}.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Inter/Primo_Piano/2006/05_Maggio/11/introm.shtml |title=Inter, la Coppa è ancora tua|author=Riccardo Pratesi |date=11 мај 2006}}</ref> Откако се квалификувале за [[Суперкуп на Италија 2006|Суперкупот на Италија]], по службеното доделување на титулата во првенството на ''„нероаѕурите“'', римскиот клуб бил поразен со 4-3 по [[Продолжеток (спорт)|продолженија]] и покрај водството од 3 гола.<ref>{{cite news |url=https://archiviostorico.gazzetta.it//2006/agosto/27/CHE_NOTTE_QUELLA_NOTTE_ga_3_060827004.shtml|title=CHE NOTTE QUELLA NOTTE|author=Alberto Cerruti|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=27 август 2006|p=3}}</ref> Во [[ФК Рома сезона 2006-2007|сезоната 2006-2007]], тој го предводел тимот од главниот град до првата квалификација во нивната историја за „нокаут фазата“ на Лигата на шампионите,<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Roma/Primo_Piano/2006/12_Dicembre/05/RomaVal.shtml|title=Roma promossa senza affanno|author=Gaetano De Stefano|date=5 декември 2006}}</ref> каде го елиминирале {{Fb team (N) Olympique Lyonnais}} во осминафиналето со нерешен резултат дома и победа во гости.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/2007/02/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-lione/roma-lione/roma-lione.html|title=Fra Roma e Lione pari senza reti, si deciderà tutto al ritorno|date=21 февруари 2007}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Roma/Primo_Piano/2007/03_Marzo/06/RomaLione.shtml|title=Roma da impazzire, travolto il Lione|author=Antonino Morici|date=6 март 2007}}</ref> Патот на Рома завршил во четвртфиналето, каде била елиминирана од {{Fb team (N) Manchester United}}, претрпувајќи катастрофален пораз од 7-1 во реваншот кој ја поништил нивната тесна победа постигната во првиот натпревар.<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/04/11/champions-league-disfatta-roma-umiliazione-all-old.html|title==Champions League|author=Mattia Chiusano|publisher=la Repubblica|date=11 април 2007|page=56}}</ref> Во [[Серија А 2006-2007|првенството]] тимот го освоил второто место, со 22 бода зад Интер:<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Roma/Primo_Piano/2007/04_Aprile/17/vigiliaroma.shtml|title=Spalletti: "Inter il top, noi una buona squadra"|author=Massimo Cecchini|date=17 април 2007}}</ref> сепак, избраниците на Спалети биле единствениот противник способен да се наметне над ''„нероаѕурите“'', поразувајќи ги со 3-1 на [[Сан Сиро|Стадионот „Џузепе Меаца“]].<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Inter/Primo_Piano/2007/04_Aprile/18/interroma.shtml|title=Grande Roma a San Siro, l'Inter rinvia la festa|author=Riccardo Pratesi|date=18 април 2007}}</ref> Одмаздата за скудетото и суперкупот против тимот од Милано се случила во [[Фудбалски куп на Италија 2006-2007|Купот на Италија]], каде што тренерот го освоил првиот трофеј во својата кариера:<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/05/10/roma-super-inter-choc-totti.html|title=Roma Super|author=Corrado Sannucci|publisher=la Repubblica |date=10 мај 2007|page=58}}</ref> триумфот од 6-2 во првиот натпревар ја запечатил конечната победа, иако Интер остварил пирова победа од само 2-1 во реваншот.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Roma/Primo_Piano/2007/05_Maggio/18/roma_1805.shtml|title=Notte di delirio a Fiumicino|date=18 мај 2007}}</ref> Тосканскиот тренер дополнително го зголемил својот список на почести на почетокот од [[ФК Рома сезона 2007-2008|следната сезона]], освојувајќи го [[Суперкуп на Италија 2007|Суперкупот на Италија]] повторно против Интер.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Inter/Primo_Piano/2007/08_Agosto/19/supercoppa.shtml |title=La Supercoppa è della Roma|author=Antonino Morici|date=19 август 2007}}</ref> Рома ја минала групната фаза од [[УЕФА Лига на шампиони 2007-2008|Лигата на шампионите]] пласирајќи се зад Манчестер Јунајтед,<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/11/08/palpitazione-roma-alla-fine-pari.html|title=Palpitazione Roma, alla fine è pari|autore=Mattia Chiusano |publisher=la Repubblica |date=8 ноември 2007|page=52}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/11/28/vucinic-fa-il-mattatore-kiev-la-roma.html|title=Vucinic fa il mattatore a Kiev |author=Mattia Chiusano |publisher=la Repubblica |date=28 ноември 2007|page=66}}</ref> потоа победувајќи го {{Fb team (N) Real Madrid}} во осминафиналето со двојна победа од 2-1:<ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2008/02/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-real-madrid/roma-real-madrid/roma-real-madrid.html|title=Pizarro-Mancini, e la Roma sogna|date=19 февруари 2008}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Roma/Primo_Piano/2008/03_Marzo/05/real_roma_0503.shtml |title=Una Roma da impazzire, Real k.o. al Bernabeu (1-2)|author=Riccardo Pratesi |date=5 март 2008}}</ref> елиминацијата повторно дошла во четвртфиналето, пак од Јунајтед.<ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2007/12/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-manchester/gara-olimpico/gara-olimpico.html|title=Roma, l'Olimpico è stregato|date=1 април 2008}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2007/10/sezioni/sport/calcio/champions_league/manchester-roma/roma-fuori/roma-fuori.html|title=La Roma saluta la Champions, giallorossi fuori ma con onore|date=9 април 2008}}</ref> На фронтот [[Серија А 2007-2008|првенство]], по почетното водство, ''„џалоросите“'' биле претекнати од Интер, завршувајќи на второто место.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Catania/Primo_Piano/2008/05_Maggio/18/cataniaroma.shtml|title=Roma, illusione scudetto|author=Stefano Cantalupi|date=18 мај 2008}}</ref> Заостанувајќи три бода на табелата на крајот од првенството,<ref>{{cite news |url=https://archiviostorico.gazzetta.it/2008/maggio/19/Rossi_Campionato_falsato__ga_10_080519065.shtml |title=De Rossi: «Campionato falsato»|author=Alessandro Catapano|author2=Massimo Cecchini |publisher=La Gazzetta dello Sport|date=19 мај 2008}}</ref> римскиот тим морал да се задоволи повторно со освојувањето на [[Фудбалски куп на Италија 2007-2008|Купот на Италија]], уште еднаш на сметка на ''„нероаѕурите“''.<ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2007/08/sezioni/sport/calcio/coppa-italia/finale-partita/finale-partita.html|title=La Coppa Italia è giallorossa, "rivincita" della Roma sull'Inter |date=24 мај 2008}}</ref> Далеку поразочарувачка од претходните била сезоната [[ФК Рома сезона 2008-2009|2008-2009]], која исто така, започнала со натпревар против тимот од Милано во [[Суперкуп на Италија 2008|Суперкупот на Италија]], загубен на [[Изведување пенали (фудбал)|пенали]]:<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Inter/Primo_Piano/2008/08/24/partita.shtml|title=Inter, è subito festa|author=Antonino Morici|date=24 август 2008}}</ref> исклучен од трката за титулата уште на есен поради кризата со резултатите,<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2008/11/04/spalletti-batti-un-colpo-solo-cosi-la.html|title=Spalletti, batti un colpo: solo così la Roma può ripartire|author=Fabrizio Bocca|publisher=la Repubblica|date=4 novembre 2008|p=19}}</ref><ref>{{cite web|url=https://roma.repubblica.it/dettaglio/rossella-sensi:-usciremo-dalla-crisi/1544730|title=Rossella Sensi: "Usciremo dalla crisi"|date=12 ноември 2008|access-date=14 декември 2020|date-archive=7 април 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230407195605/https://roma.repubblica.it/dettaglio/rossella-sensi:-usciremo-dalla-crisi/1544730|dead-link=yes}}</ref> римскиот тим успеал да се опорави од тешкиот почеток со пласман во осминафиналето на [[УЕФА Лига на шампиони 2008-2009|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web |url=https://it.uefa.com/uefachampionsleague/news/01d4-0e70932c7763-b69209a604eb-1000/ |title=Spalletti elogia la Roma: "Grande risultato"|author=Marco Calabresi|date=10 декември 2008}}</ref> Сепак во таа рунда, пеналите уште еднаш биле кобни по играчите на Спалети кои на тој начин биле поразени од {{Fb team (N) Arsenal}}.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Speciali/Italia_Inghilterra/Primo_Piano/2009/02/24/ArsenalRoma.shtml |title=Van Persie lancia l'Arsenal|author=Stefano Cantalupi|date=24 февруари 2009}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2009/03/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-arsenal/diretta-roma-arsenal/diretta-roma-arsenal.html|titlе=La Roma beffata ai calci di rigore |author=Luigi Panella|date=11 март 2009}}</ref> Конечно ''„џалоросите“'' го завршиле [[Серија А 2008-2009|првенството]] на шесттото место, обезбедувајќи квалификација само за прелиминарните рунди на [[УЕФА Лига Европа 2009-2010|УЕФА Лига Европа]].<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Roma/31-05-2009/torino-retrocede-b-50472261290.shtml|title=Il Torino retrocede in B, Totti aggancia Boniperti|author=Livia Taglioli|date=31 мај 2009}}</ref> Откако го предводел тимот до плсаман во групната фаза од гореспоменатото натпреварување,<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/07/31/totti-scaccia-le-paure-della-roma-gent.html|title=Totti scaccia le paure della Roma|author=Alessandro Di Maria |publisher=la Repubblica|date=31 јули 2009|p=53}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/08/07/totti-avvia-la-festa-la-roma-esagera.html|title=Totti avvia la festa, la Roma esagera|author=Alessandro Di Maria |publisher=la Repubblica|date=7 август 2009|page=61}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/08/21/la-solita-roma-senza-difesa-gol-di.html|title=La solita Roma senza difesa|author=Francesca Ferrazza |publisher=la Repubblica|date=21 август 2009|page=61}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/08/28/roma-troppo-facile-passano-anche-lazio-genoa.html|title=Roma, troppo facile. Passano anche Lazio e Genoa |publisher=la Repubblica|date=28 август 2009|page=65}}</ref> на 1 септември 2009 година, Спалети поднел оставка поради несогласувања со клубот и поразите претрпени во првите кола од [[Серија А 2009-2010|првенството]].<ref>{{cite web |URL=https://www.romatoday.it/sport/spalletti-dimissioni-o-esonero-notizie-aggiornamenti-incontro-sensi.html |title=Spalletti dà l'addio: già oggi l'accordo con Ranieri?|author=Carlo Testimonia |date=1 септември 2009}}</ref> На негово место како нов тренер на Рома бил избран, [[Клаудио Раниери]].<ref>{{cite web |url=https://sport.sky.it/calcio/2009/09/01/intervista_esclusiva_spalletti_dimissioni_roma.html |title=Spalletti si confessa: perché ho lasciato la Roma|date=1 септември 2009|dead-link=yes}}</ref> ===Зенит Санкт Петербург=== [[File:Luciano Spalletti 2012 (cropped).jpg|thumb|Спалети со {{Fb team (N) Zenit Saint Petersburg}} во 2012]] На 11 декември 2009 година, било официјализирано неговото потпишување со [[Русија|рускиот]] клуб {{Fb team (N) Zenit Saint Petersburg}}.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/2009/12/sport/calcio/calciomercato/spalletti-russia/spalletti-di-nuovo-in-panca/spalletti-di-nuovo-in-panca.html|title=Spalletti, "disoccupato" solo per tre mesi|author=Francesca Ferrazza|date=11 декември 2009|access-date=13 декември 2009}}</ref> На 16 мај 2010 година, тој го освоил [[Фудбалски куп на Русија 2008-2009|Купот на Русија]]<ref>{{cite web|url=http://football.uk.reuters.com/leagues/european/news/2010/05/16/LDE64F06T.php|titolo=Italian Spalletti leads Zenit to Russian Cup win|language=en|date=16 мај 2010 |dead-link=yes |access-date=16 мај 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100519132543/http://football.uk.reuters.com/leagues/european/news/2010/05/16/LDE64F06T.php|archive-date=19 мај 2010}}</ref> додека, на 14 ноември, тој го освоил [[Премиер лига на Русија 2010|руското првенство]], на две кола пред крајот.<ref>{{cite web|url=http://www.corrieredellosport.it/calcio/calcio_estero/2010/11/14-139074/Spalletti+campione+di+Russia+con+lo+Zenit|title=Festa Spalletti: è campione di Russia con lo Zenit|date=14 декември 2010|dead-url=yes|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304215443/http://www.corrieredellosport.it/calcio/calcio_estero/2010/11/14-139074/Spalletti+campione+di+Russia+con+lo+Zenit|archive-date=4 март 2016}}</ref> На 6 март 2011 година, тој исто така, го освоил и [[Суперкуп на Русија 2011|Суперкупот на Русија]], комплетирајќи ги сите национални трофеи во земјата.<ref>{{cite web|url=https://it.eurosport.yahoo.com/ticker/hub/calcio/index.html?item=2693641|title=Calcio, Supercoppa russa: Zenit-Cska Mosca 1-0|date=6 март 2011}}</ref> По постигнатите резултати, во февруари 2012 година тој го преформулирал договорот со Зенит, преземајќи вистинска улога на „менаџер“ во рамките на клубот.<ref>{{cite web|url=http://en.fc-zenit.ru/main/news/ct3/55199.html|titolo=Luciano Spalletti signs contract extension with Zenit|language=en|dead-link=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120211202759/http://en.fc-zenit.ru/main/news/ct3/55199.html|archivedate=11 февруари 2012}}</ref> На 28 април, тој ја освоил својата втора титула во [[Премиер лига на Русија 2011-2012|рускиот шампионат]] на три кола до крајот.<ref>{{Cite web|author=Lorenzo Nicolini|url=https://www.today.it/sport/zenit-san-pietroburgo-campione-russia-2012.html|title=Russia, Spalletti ancora Zar: lo Zenit è campione|date=29 април 2012}}</ref> Сепак, во [[Фудбалски куп на Русија 2011-2012|Купот на Русија]], нивниот пат завршил во четвртфиналето каде испаднале од {{Fb team (N) Dynamo Moscow}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.calciomercato.com/notizie/russia-spalletti-fuori-dalla-coppa/294044|title=Russia: Spalletti fuori dalla coppa|date=22 март 2012}}</ref> Во сезоната [[ФК Зенит Санкт Петербург сезона 2012-2013|2012-2013]], тие завршиле втори во [[Премиер лига на Русија 2012-2013|Премиер лигата на Русија]], со два бода зад шампионот {{Fb team (N) CSKA Moscow}}; сепак, на крајот се испоставило дека на Зенит ќе му недостасуваат бодовите од натпреварот загубен службено против Динамо Москва, поради нередите предизвикани од неговите навивачи.<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/esteri/2012/11/22/news/incidenti_a_mosca_zenit_sconfitto_0-3_a_tavolino-47188333/|title=Incidenti a Mosca, Zenit sconfitto 0-3 a tavolino|date=22 ноември 2012}}</ref> На 10 март 2014 година, по разочарувачкиот почеток на сезоната, тој бил отпуштен.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/esteri/2014/03/11/news/zenit_esonera_spalletti-80709561|title=Russia: lo Zenit esonera Spalletti|date=11 март 2014}}</ref> ===Враќање во Рома=== На 14 јануари 2016 година, Рома го објавила враќањето на Спалети на својата клупа,<ref>{{cite web|url=http://www.asroma.com/it/notizie/2016/01/luciano-spalletti-torna-alla-guida-della-roma|title=Luciano Spalletti torna alla guida della Roma|date=14 јануари 2016}}</ref> заменувајќи го отпуштениот [[Руди Гарсија]].<ref>{{cite web|url=https://www.calciomercato.com/news/pallotta-possiamo-vincere-con-spalletti-roma-c-e-chi-rifiuta-di--944231|title=Pallotta: 'Possiamo vincere con Spalletti'. Roma, c'è chi rifiuta di indossare i Gps|date=14 јануари 2016}}</ref> Во втората половина од сезоната, тосканскиот тренер ги водел ''„џалоросите“'' до 46 освоени бода (скор од 14 победи, 4 нерешени и еден пораз); на крајот од [[Серија А 2015-2016|првенството]] ова бил најдобриот просек на бодови/натпревар меѓу сите тренери во Серија А: 2,42 наспроти 2,39 на [[Масимилијано Алегри]] (кој со својот Јувентус го освоил првенството). Тимот од главниот град на крајот од првенството го освоил третото место на табелата со 80 бодови,<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcio/roma-spalletti-fatto-il-nostro-dovere-complimenti-al-napoli-_1098348-201602a.shtml|title=Roma, Spalletti: "Fatto il nostro dovere, complimenti al Napoli"|access-date=16 мај 2016}}</ref> со што избориле пласман во [[УЕФА Лига на шампиони 2016-2017#Квалификации|квалификациите за Лигата на шампиони]]; во истото натпреварување, но во [[УЕФА Лига на шампиони 2015-2016|тековната сезона]], Рома била елиминирана во осминафиналето од подоцнежниот европски шампион, Реал Мадрид.<ref>{{Cite web|url=https://www.forzaroma.info/news-as-roma/champions-roma-eliminata-dal-real-quante-occasioni-sprecate-foto/|title=Champions: Roma eliminata dal Real, ma quante occasioni sprecate – FOTO|author=Marco Cantagalli|date=8 март 2016|access-date=31 јануари 2017}}</ref> Сепак, почнувајќи од почетокот на февруари, голем дел од навивачите на Рома застанале на страната против тренерот поради низа расправии меѓу него и капитенот на тимот, [[Франческо Тоти]], предизвикани од недостатокот на минутажа што му била доделена, а исто така и поради физички проблеми и некои изјави дадени од вториот.<ref name=":4" /><ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/roma/2016/04/17/news/roma_totti_e_ancora_determinante_ma_spalletti_non_ci_sta-137827259/|title=Roma, Totti è ancora determinante: ma Spalletti non ci sta. Alta tensione e lite tra i due|date=17 април 2016}}</ref><ref>{{Cite web|author=Marco Beltrami|url=https://www.fanpage.it/sport/calcio/cosa-e-successo-tra-totti-e-spalletti-storia-di-un-rapporto-difficile/|title=Cosa è successo tra Totti e Spalletti, storia di un rapporto difficile|date=16 ноември 2020|access-date=31 март 2021}}</ref> Следната сезона започнала за Рома на Спалети со неуспехот тимот да се квалификува во групната фаза од Лигата на шампионите, откако биле елиминирани од {{Fb team (N) Porto}} во плејофот; првиот натпревар завршил со резултат 1-1, но катастрофалниот пораз од 0-3 во реваншот во Рим му пресудил на тимот на Спалети.<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/champions/2016/08/23/news/roma_battuta_dal_porto-146511389/ |title=Roma-Porto 0-3: disastro giallorosso, addio Champions |date=23 август 2016|access-date=16 февруари 2018}}</ref> Во [[УЕФА Лига Европа 2016-2017|УЕФА Лига Европа]], Рома испаднала во осминафиналето од Олимпик Лион, додека во [[Фудбалски куп на Италија 2016-2017|Купот на Италија]] била елиминирани од Лацио во полуфиналето. Во [[Серија А 2016-2017|првенството]] по спектакуларниот дуел со {{Fb team (N) Napoli}}, избраниците на Спалети успеале да го освојат второто место зад {{Fb team (N) Juventus}}, а исто така ги постигнале рекордите за најмногу освоени бодови (87) и најмногу постигнати голови во една сезона на ФК Рома (90), со што Спалети надминал големи тренери од минатото на ''„џалоросите“'', како што се [[Нилс Лидхолм]] и [[Фабио Капело]].<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/roma/2017/05/15/news/roma_spalletti_numeri_totti_futuro-165535491/|title=Roma, Spalletti numeri da record: superati Capello e Liedholm. Ma il futuro è ancora incerto||date=15 мај 2017|access-date=16 февруари 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.goal.com/it/notizie/roma-campionato-storico-e-record-di-punti-e-goal-realizzati/1iixiqsiclkt91jp8cj07i27h6|title=Roma, campionato 'storico': è record di punti e goal realizzati|access-date=16 февруари 2018}}</ref> На 30 мај 2017 година, тој ја напуштил Рома и бил заменет од [[Еузебио Ди Франческо]].<ref>{{cite web|url=http://www.asroma.com/it/notizie/2017/05/si-chiude-il-rapporto-di-lavoro-tra-as-roma-e-luciano-spalletti|title=Si chiude il rapporto di lavoro tra AS Roma e Luciano Spalletti|date=30 мај 2017}}</ref> ===Интер=== [[Податотека:Luciano Spalletti Inter.jpg|thumb|left|Спалети со {{Fb team (N) Inter}} во 2018]] На 9 јуни 2017 година, тој бил официјално претставен како нов тренер на Интер.<ref>{{cite web|url=http://www.inter.it/it/news/81345/luciano-spalletti-a-il-nuovo-allenatore-dell-inter|title=Luciano Spalletti è il nuovo allenatore dell'Inter|date=9 јуни 2017|access-date=9 јуни 2017|archive-date=29 јуни 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190629063722/https://www.inter.it/it/news/81345/luciano-spalletti-a-il-nuovo-allenatore-dell-inter|dead-link=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/inter/2017/06/09/news/spalletti_allenatore_inter-167685070/|title=Inter, ufficiale: Spalletti è il nuovo allenatore|author=Tiziana Cairati|date=9 јуни 2017}}</ref> Во [[Серија А 2017-2018|првенството]] тимот на ''„нероаѕурите“'' забележал одличен почеток,<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2017/10/25/inter-implacabile-e-affannata-una-notte-da-leader-per-spalletti38.html|title=Inter implacabile e affannata una notte da leader per Spalletti|author=Andrea Sorrentino|publisher=la Repubblica|date=25 октомври 2017|page=38}}</ref> толку многу што на почетокот на декември се нашол сам на врвот на табелата и бил сè уште непоразен.<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2017/12/04/lo-scatto-dellinter-con-perisic-che-preferi-spalletti-a-mou40.html|title=Lo scatto dell'Inter con Perisic che preferì Spalletti a Mou|author=Andrea Sorrentino|publisher=la Repubblica|date=4 dicembre 2017|page=40}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.lastampa.it/2017/12/15/sport/spalletti-in-testa-non-c-spazio-per-rifiatare-restiamo-svegli-V7YOpfbshK3wAYhI9trXiP/pagina.html|title=Spalletti: "In testa non c'è spazio per rifiatare, restiamo svegli"|date=15 dicembre 2017|access-date=28 април 2018|archive-date=28 април 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180428141804/http://www.lastampa.it/2017/12/15/sport/spalletti-in-testa-non-c-spazio-per-rifiatare-restiamo-svegli-V7YOpfbshK3wAYhI9trXiP/pagina.html|dead-link=yes}}</ref> Сепак, со доаѓањето на зимата, перформансите на тимот претрпеле нагло опаѓање, што предизвикало тие да се лизнат од врвните позиции.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/inter/2018/02/04/news/inter_la_crisi_d_inverno_colpisce_anche_spalletti-188032855/|title=Inter, la "crisi d'inverno" colpisce anche Spalletti|author=Tiziana Cairati|date=4 февруари 2018}}</ref> Четвртото место, последната можна позиција и минималната зацртана [[ФК Интер сезона 2017-2018|сезонска]] цел, била постигната во последното коло, со победата над {{Fb team (N) Lazio}} со 2-3 на гостински терен со што истиот противник бил престигнат на табелата благодарение на подобриот оглед во директните средби:<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Lazio/20-05-2018/lazio-inter-2-3-nerazzurri-champions-decide-testa-vecino-270253952947.shtml|title=Lazio-Inter 2-3, nerazzurri in Champions! Decide la testa di Vecino|author=Luca Taidelli|date=20 мај 2018}}</ref> за Интер, ова било нивно враќање во најсилното европско континентално натпреварување по седум години.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Lazio/20-05-2018/lazio-inter-2-3-nerazzurri-champions-decide-testa-vecino-270253952947.shtml|title=Lazio-Inter 2-3, nerazzurri in Champions! Decide la testa di Vecino|author=Luca Taidelli|date=20 мај 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/inter/2018/05/20/news/lazio-inter_2-3_rimonta_nel_finale_nerazzurri_in_champions-196933076/|title=Lazio-Inter 2-3: Vecino chiude la rimonta nel finale, nerazzurri in Champions|author=Antonio Farinola|date=20 мај 2018}}</ref> Во [[Фудбалски куп на Италија 2017-2018|Купот на Италија]], патувањето на ''„нероаѕурите“'' завршило во четвртфиналето со пораз во [[Дерби дела Мадонина|Миланското дерби]] против {{Fb team (N) Milan}}.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Coppa-Italia/Milan/27-12-2017/milan-inter-1-0-cutrone-supplementare-decide-derby-240505807004.shtml|title=Milan-Inter 1-0, Cutrone nel supplementare decide il derby|author=Valerio Clari|date=27 декември 2017}}</ref> Во [[ФК Интер сезона 2018-2019|сезоната 2018-2019]] тимот имал лош старт,<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/27-08-2018/inter-spalletti-come-de-boer-peggio-solo-radice-290504699835.shtml|title=Inter, Spalletti eguaglia De Boer: peggio solo 35 anni fa|author=Daniele Polidoro|date=27 август 2018}}</ref> пред да постигне серија последователни победи што го вратиле во горните ешалони на табелата;<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/2018/11/03/news/inter_genoa_partita_gagliardini_politano-210696305/|title=Inter-Genoa 5-0: show nerazzurro con Gagliardini, Politano, Joao Mario e Nainggolan|date=3 ноември 2018}}</ref> на крајот од првата половина од сезоната, Интер бил трет.<ref>{{cite web|url=https://www.corriere.it/sport/calcio/serie-a/notizie/empoli-inter-0-1-keita-fa-l-icardi-un-colpo-biliardo-db1db3ea-0b72-11e9-aa07-eb4c2c5595dd.shtml|title=Empoli-Inter 0-1, Keita blinda il terzo posto|author=Guido De Carolis|date=29 декември 2018}}</ref> Сепак, ''„нероаѕурите“'' доживеале уште еден пад во формата во текот на зимските месеци, но останале во конкуренција за квалификација во најсилното натпреварување на континентот.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/17-03-2019/milan-inter-2-3-nerazzurri-vincono-derby-contro-sorpassano-3202284149975.shtml|title=Milan-Inter 2-3: i nerazzurri vincono il derby e contro-sorpassano|author=Alessandra Gozzini|date=17 март 2019}}</ref> Уште еднаш, потребно било да се стигне до последното коло за математички целта да биде остварена: победата од 2-1 на домашен терен против Емполи му овозможила на Интер да го потврди четвртото место од претходната година и да се врати во [[УЕФА Лига на шампиони 2019-2020|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/26-05-2019/pazza-inter-ma-fine-keita-ninja-portano-champions-empoli-b-3301960042956.shtml|title=Pazza Inter, ma alla fine Keita e il Ninja la portano in Champions: Empoli in B|author=Valerio Clari|date=26 мај 2019}}</ref> Во тековната сезона, Интер бил елиминиран уште во групната фаза од [[УЕФА Лига на шампиони 2018-2019|Лигата на шампионите]]<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Champions-League/Inter/11-12-2018/inter-psv-1-1-gol-lozano-icardi-nerazzurri-europa-league-3101171061589.shtml|title=Inter-Psv 1-1: gol di Lozano e Icardi, nerazzurri in Europa League|author=Valerio Clari|date=11 декември 2018}}</ref> селејќи се во [[УЕФА Лига Европа 2018-2019|Лига Европа]], каде пак биле елиминирани од [[Ајнтрахт Франкфурт]] во осминафиналето.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/coppe/2019/03/14/news/europa_league_inter-salisburgo-221577559/|title=Inter-Eintracht 0-1, nerazzurri fuori dall'Europa League|author=Diego Costa|date=14 март 2019}}</ref> Во [[Фудбалски куп на Италија 2018-2019|Купот на Италија]] патувањето било прекинато против Лацио во четвртфиналето.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/2019/01/31/news/coppa_italia_inter_lazio_quarti_di_finale-217967959/?refresh_ce|title=Coppa Italia, Inter-Lazio 4-5 ai rigori: biancocelesti in semifinale|author=Diego Costa|date=31 јануари 2019}}</ref> На крајот од првенството, и покрај тоа што ја постигнал минималната сезонска цел, тој не бил повторно потврден од клубот од Милано.<ref>{{cite web|url=https://www.inter.it/it/news/94507/comunicato-ufficiale-di-fc-internazionale-milano|title=Nota del Club in merito al ruolo di allenatore della Prima Squadra|date=30 maggio 2019|access-date=30 мај 2019|archive-date=30 мај 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190530083930/https://www.inter.it/it/news/94507/comunicato-ufficiale-di-fc-internazionale-milano|dead-link=yes}}</ref> ===Наполи=== {{Цитат 2|Силни луѓе, силни судбини, слаби луѓе, слаби судбини. Нема друго објаснување.|Лучано Спалети<ref>{{cite web|https://www.rainews.it/tgr/campania/articoli/2023/04/spalletti-uomini-forti-destini-forti-b77a3c42-fc12-4b81-9652-d3cf223ab64e.html|title=Spalletti, uomini forti destini forti|date=4 мај 2023}}</ref>}} По двегодишна пауза, тој бил назначен за нов тренер на Наполи на 29 мај 2021 година.<ref>{{cite web|url=https://www.sscnapoli.it/static/news/De-Laurentiis-Benvenuto-Luciano-Spalletti,-insieme-faremo-un-grande-lavoro-22905.aspx|title=De Laurentiis: Benvenuto Luciano Spalletti, insieme faremo un gran lavoro|date=29 maggio 2021|access-date=30 мај 2021|archive-date=1 јуни 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210601175538/https://www.sscnapoli.it/static/news/De-Laurentiis-Benvenuto-Luciano-Spalletti,-insieme-faremo-un-grande-lavoro-22905.aspx|dead-link=yes}}</ref> Дебитирал на клупата на ''„партенопеите“'' на 22 август, победувајќи ја со 2-0 Венеција во првото коло од [[Серија А 2021-2022]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Napoli/22-08-2021/osimhen-espulso-rigore-sbagliato-ma-napoli-piu-forte-2-0-venezia-420650846961.shtml|title=Osimhen espulso e un rigore sbagliato, ma il Napoli è più forte: 2-0 al Venezia|date=22 август 2021}}</ref> На 23 септември, победувајќи ја Сампдорија со 4-0 на гостински терен, тој станал првиот тренер кој ги добил своите први пет првенствени натпревари во дебитантската сезона како тренер на Наполи, рекорд што претходно го држел [[Рафаел Бенитес]], кој ги добил првите четири натпревари во [[Серија А 2013-2014|сезоната 2013-2014]].<ref>{{cite web|url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-a/record-per-spalletti-col-napoli-e-il-primo-a-vincere-tutte-le-prime-cinque-partite-1587732|title=Record per Spalletti col Napoli: è il primo a vincere tutte le prime cinque partite|date=23 септември 2021|access-date=23 септември 2021}}</ref> Наполи под водството на Спалети го завршил првенството на третото место, со што се избориле за враќање во Лигата на шампионите по две години отсуство.<ref>{{Cite web|url=https://napoli.repubblica.it/sport/2022/05/02/news/il_napoli_torna_in_champions-347748436/|title=Il Napoli torna in Champions|date=2 мај 2022}}</ref> Во [[Фудбалски куп на Италија 2021-2022|Купот на Италија]] биле елиминирани во осминафиналето од {{Fb team (N) Fiorentina}} (2-5),<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Coppa-Italia/13-01-2022/coppa-italia-napoli-fiorentina-2-4-gol-vlahovic-mertens-biraghi-petagna-venuti-piatek-430899753267.shtml|title=Il Napoli rimonta in 9 al 95', poi ai supplementari è solo Viola. E Piatek segna subito|date=13 јануари 2022}}</ref> додека во Лига Европа настапот им завршил во првата рунда од нокаут фазата, после поразот од {{Fb team (N) Barcelona}} на [[Стадион „Диего Армандо Марадона“|стадионот „Марадона“]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Europa-League/24-02-2022/napoli-barcellona-2-4-catalani-ottavi-europa-league-4301588825714.shtml|title=Troppo Barça per il Napoli: vince 4-2 al Maradona e passa agli ottavi|date=24 февруари 2022}}</ref> Сезоната [[ФК Наполи сезона 2022-2023|2022-2023]] започнала со победа, откако во првото коло на [[Серија А 2022-2023|Серија А]] била совладана {{Fb team (N) Verona}} во гости со 2-5.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Verona/15-08-2022/verona-napoli-2-5-show-azzurro-brilla-stella-kvaratskhelia-4401891810560.shtml|title=Napoli, è subito show: cinquina al Verona, brilla la stella di Kvaratskhelia|date=15 август 2022}}</ref> На 4 октомври 2019 година, со победата над {{Fb team (N) Ajax}} на [[Јохан Кројф Арена]] со 6-1, Спалети ја остварил најголемата победа на Наполи во меѓународните натпреварувања (изедначена со онаа Наполи-[[ФК Влазнија Скадар|Влазнија]] 5-0 во [[Куп на УЕФА 2008-2009|Купот на УЕФА 2008-2009]]), како и нивната најголема победа на гостински терен во нивната клупска историја.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Champions-League/04-10-2022/ajax-napoli-1-6-doppietta-raspadori-lorenzo-zielinski-kvara-simeone-450484915452.shtml|title=Anche in Champions il Napoli è una meraviglia: va sotto ma poi ne segna 6 all'Ajax!|date=4 октомври 2022}}</ref> Единаесет дена подоцна, со тесната победа над Рома (0-1), Спалети го изедначил најголемиот број на последователни добиени натпревари на Наполи помеѓу првенството и куповите (11), рекорд поставен од поранешниот тренер [[Отавио Бјанки]] во [[ФК Наполи сезона 1986-1987|сезоната 1986-1987]], годината во која Наполи го освоил своето прво [[Скудето]].<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/2022/10/24/news/spalletti_napoli_marcia_da_record-371470551/|title=Napoli, Spalletti e una marcia da record: 11 vittorie di fila, come nell'anno del primo scudetto|date=24 октомври 2022}}</ref> Овој рекорд бил надминат на 26 октомври, благодарение на успехот со 3-0 над {{Fb team (N) Rangers}} во групната фаза на Лигата на шампионите.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Champions-League/26-10-2022/napoli-rangers-3-0-doppietta-simeone-ostigard-450824821020.shtml|title=Il Napoli è sempre uno spettacolo: 3-0 ai Rangers. Ma per il primo posto...|date=26 октомври 2022}}</ref> Серијата позитивни резултати (17) била прекината на 1 ноември, за време на натпреварот против [[ФК Ливерпул|Ливерпул]], кој завршил со резултат од 2-0 во корист на Англичаните, но кој немал никакво влијание врз пласманот во групата.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Champions-League/01-11-2022/champions-liverpool-napoli-2-0-spalletti-primo-girone-450914221532.shtml|title=Napoli, ko che non fa male: il Liverpool ne segna due nel finale, ma Spalletti è primo|date=1 ноември 2022}}</ref> На 12 ноември, благодарение на победата од 3-2 на домашен терен против Удинезе, тие стигнале до единаесет последователни победи во Серија А, надминувајќи го клупскиот рекорд поставен во [[Серија А 2017-2018|сезоната 2017-2018]] кога клубот бил предводен од [[Маурицио Сари]] (10).<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Napoli/12-11-2022/napoli-udinese-3-2-decidono-gol-osimhen-zielinski-ed-elmas-4501081406591.shtml|title=Il Napoli è irresistibile: 11 vittorie consecutive. Ma che paura nel finale con l'Udinese|date=12 ноември 2022}}</ref> Првиот пораз во лигата дошол на 4 јануари 2023 година против Интер, кој го добил натпреварот со 1-0.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/04-01-2023/inter-napoli-1-0-gol-dzeko-4501815529883.shtml|title=Dzeko, capocciata al Napoli. L'Inter riapre la corsa scudetto|date=4 јануари 2023}}</ref> На 13 јануари, тимот на Спалети го победил Јувентус со 5-1; последниот пат, кога ''„партенопеите“'' постигнале пет гола против тимот од Торино било во 1990 година, за време на натпреварот од [[Суперкуп на Италија 1990|Суперкупот на Италија]], кој завршил со истиот резултат.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Napoli/13-01-2023/napoli-juve-5-1-osimhen-2-kvaratskhelia-maria-rrahmani-elmas-4501949709248.shtml|title=Kvara e Osimhen schiantano la Juve. Il Napoli vola a +10 e spacca il campionato|date=13 јануари 2023}}</ref> Сепак, само пет дена подоцна, Наполи шокантно бил елиминиран од [[Фудбалски куп на Италија 2022-2023|Купот на Италија]] од страна на {{Fb team (N) Cremonese}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Coppa-Italia/17-01-2023/coppa-italia-napoli-cremonese-finisce-rigori-4502012995473.shtml|title=Clamoroso al Maradona: il Napoli piange, Cremonese avanti ai rigori. Ballardini, che prima!|date=17 јануари 2023}}</ref> На 21 јануари, благодарение на победата на гости против {{Fb team (N) Salernitana}} (0-2), тој станал тренерот со најмногу добиени натпревари во историјата на Серија А (276) во ерата на три бода за победа.<ref name="recordvittorie">{{Cite web|url=https://www.calcioinpillole.com/napoli-arriva-un-grande-record-per-luciano-spalletti-il-dato/|title=Napoli, Luciano Spalletti conquista un grande primato: il dato|date=21 јануари 2023}}</ref> На 17 февруари, за време на победата од 0-2 на гости кај {{Fb team (N) Sassuolo}},<ref>{{Cite web|url=https://www.ilmattino.it/sport/sscnapoli/sassuolo_napoli_0_2_diretta_risultato_gol-7236809.html|title=Sassuolo-Napoli 0-2: dominio anche a Reggio Emilia, si vola a + 18|date=17 февруари 2023}}</ref> го достигнал 1000-тиот натпревар кој го водел од клупата во кариерата.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Napoli/storie/17-02-2023/spalletti-1000-panchine-allenatore-empoli-napoli-460271531210/|title=Dall'Empoli al Napoli passando per Inter e Roma: Spalletti diventa mister 1000 panchine|date=17 февруари 2023}}</ref> На 15 март, благодарение на победата од 3-0 на домашен терен над Ајнтрахт Франкфурт (вкупен резултат 5-0), Наполи се пласирал во четвртфиналето на Лигата на шампионите, подвиг што никогаш претходно клубот не го остварил.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Champions-League/15-03-2023/champions-league-napoli-eintracht-3-0-doppietta-osimhen-rigore-zielinski-460684672680.shtml|title=Il Napoli si diverte, Osimhen di più: comodo tris all'Eintracht, Spalletti ai quarti|date=15 март 2023}}</ref> Европската кампања завршила во четвртфиналето, каде што Милан ги совладал ''„аѕурите“'' со вкупен резултат 2-1.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Napoli/18-04-2023/napoli-milan-1-1-gol-giroud-osimhen-rossoneri-semifinale-champions-4601192233349.shtml|title=Delirio Milan: fa 1-1 a Napoli e vola in semifinale di Champions!|date=18 април 2023}}</ref> На 4 мај, благодарение на ремито во гости против Удинезе (1-1), тој го освоил своето прво скудето во кариерата на дури пет кола пред крајот,<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Napoli/04-05-2023/scudetto-napoli-campione-d-italia-la-terza-volta-4601354295987.shtml|title=Napoli, finalmente festa: campione d'Italia per la terza volta!|date=4 мај 2023}}</ref> станувајќи најстариот тренер кој ја освоил титулата, со 64 години и 58 дена;<ref name=":4" /><ref>{{Cite web|url=https://gianlucadimarzio.com/it/napoli-spalletti-record-scudetto-serie-a-news-2023|title=Napoli, Luciano Spalletti è l'allenatore più anziano di sempre a vincere lo Scudetto|date=5 мај 2023}}</ref> за ''„партенопеите“'', ова било трето Скудето во нивната клупска историја, 33 години по [[Серија А 1989-1990|претходното]].<ref>{{Cite web|url=https://www.corriere.it/sport/calcio/serie-a/speciale-scudetto/notizie/napoli-scudetto-campione-italia-2023-7b109ff8-e66f-11ed-9136-d5229c509a57.shtml|title=Il Napoli ha vinto lo scudetto: è Campione d’Italia 33 anni dopo Maradona. De Laurentiis: «Vittoria assieme»|date=4 мај 2023}}</ref> На крајот од сезоната, Спалети ја освоил наградата за [[Серија А награди#Најдобар тренер|најдобар тренер во Серија А]].<ref>{{Cite web|url=https://www.legaseriea.it/it/media/serie-a/serieas.hiwaymedia.it/media/serie-a/il-coach-of-the-season-2022-2023|title=IL COACH OF THE SEASON 2022/2023|access-date=01 giugno 2023|dead-link=yes}}</ref> По завршувањето на победничката сезоната во Серија А, тренерот ја објавил својата одлука да не ја продолжи својата авантура со Наполи.<ref>{{Cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/serie-a/napoli/2023/05/29-108347676/napoli_spalletti_sono_stanco_mi_fermo_un_anno_e_non_cambio_idea_|title=Napoli, Spalletti lascia: "Sono stanco, mi fermo un anno" e svela il motivo|date=29 мај 2023}}</ref> ==Титули== ===Тренер=== ====Клупски==== =====Емполи===== *'''{{симбол2|Coccarda Coppa Italia LegaPro.svg}} [[Фудбалски куп на Италија Серија Ц|Куп на Италија Серија Ц]]''' : 1 : 1995-1996 =====Рома===== *'''{{Трофеј-Куп на Италија}} [[Фудбалски куп на Италија|Куп на Италија]]''' : 2 : 2006-2007, 2007-2008 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Италија}} [[Суперкуп на Италија 2015|Суперкуп на Италија]]''' : 1 : 2007 =====Зенит Санкт Петербург===== *'''[[Премиер лига на Русија|Руско првенство]]''' : 2 : 2010, 2011-2012 *'''[[Фудбалски куп на Русија|Куп на Русија]]''' : 1 : 2009-2010 *'''[[Суперкуп на Русија]]''' : 1 : 2011 =====Наполи===== *'''{{Скудето}} [[Серија А]]''' : 1 : [[Серија А 2022-2023|2022-2023]] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Италија |image3=Flag of Italy.svg }} *[https://www.transfermarkt.com/spalletti-luciano/profil/trainer/517 Лучано Спалети на transfermarkt] *[https://www.tuttocalciatori.net/allenatori/33-Spalletti_Luciano Лучано Спалети на tuttocalciatori] {{Состав на Јувентус}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал 2024}} {{Navboxes | title = Тренерски ангажмани | list1 = {{Тренери на ФК Наполи}} {{Тренери на ФК Јувентус}} }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Спалети, Лучано}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Италијански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Специја]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Емполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Емполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Сампдорија]] [[Категорија:Тренери на ФК Венеција]] [[Категорија:Тренери на ФК Удинезе]] [[Категорија:Тренери на ФК Анкона]] [[Категорија:Тренери на ФК Рома]] [[Категорија:Тренери на ФК Интер]] [[Категорија:Тренери на ФК Наполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Италијански фудбалски тренери]] [[Категорија:Селектори на италијанската фудбалска репрезентација]] jizr28s7gbjfafvohp8zcz2pft3ckm1 5606132 5606131 2026-08-07T20:41:36Z Carshalton 30527 5606132 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Лучано Спалети | image = [[Податотека:Luciano Spalletti 2024.jpg|250px]] | caption = | fullname = Лучано Спалети<ref>{{cite web |url=http://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/comunicati/comunicati_m/7934/files/allegati/8003/cu185.pdf |title=Comunicato Ufficiale N. 185 |trans-title=Official Press Release No. 185 |publisher=Lega Serie A |page=6 |date=19 March 2019 |access-date=6 December 2020 |archive-date=2020-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201206220858/http://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/comunicati/comunicati_m/7934/files/allegati/8003/cu185.pdf |url-status=dead }}</ref> | height = {{height|m=1.80}} | dateofbirth = {{birth date and age|1959|3|7|df=y}} | cityofbirth = [[Черталдо]] | countryofbirth = [[Италија]] | nationality = {{flagsport|ITA}} [[Италија]] | currentclub = {{Fb team Juventus}} (тренер) | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | retired = 1993 <small>(34 г.)</small> | youthyears1 = 1973–1975 |youthclubs1 = {{Fb team Fiorentina}} | youthyears2 = 1975–1978 |youthclubs2 = {{симбол2|Bisection vertical White HEX-FF0000.svg}} Алабастри Волтера | youthyears3 = 1978–1982 |youthclubs3 = {{Fb team Cuoiopelli}} | years1 = 1982–1985 |caps1 = ? |goals1 = ? |clubs1 = {{Fb team Castelfiorentino}} | years2 = 1985–1986 |caps2 = 27 |goals2 = 2 |clubs2 = {{Fb team Entella Bacezza}} | years3 = 1986–1990 |caps3 = 120 |goals3 = 7 |clubs3 = {{Fb team Spezia}} | years4 = 1990–1991 |caps4 = 29 |goals4 = 1 |clubs4 = {{Fb team Viareggio}} | years5 = 1991–1993 |caps5 = 53 |goals5 = 3 |clubs5 = {{Fb team Empoli}} | manageryears1 = 1993–1994 |managerclubs1 = {{Fb team Empoli}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Млади)</small> | manageryears2 = 1994 |managerclubs2 = {{Fb team Empoli}} | manageryears3 = 1994–1995 |managerclubs3 = {{Fb team Empoli}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Млади)</small> | manageryears4 = 1995–1998 |managerclubs4 = {{Fb team Empoli}} | manageryears5 = 1998–1999 |managerclubs5 = {{Fb team Sampdoria}} | manageryears6 = 1999–2000 |managerclubs6 = {{Fb team Venezia}} | manageryears7 = 2001 |managerclubs7 = {{Fb team Udinese}} | manageryears8 = 2002 |managerclubs8 = {{Fb team Ancona}} | manageryears9 = 2002-2005 |managerclubs9 = {{Fb team Udinese}} | manageryears10 = 2005-2009 |managerclubs10 = {{Fb team Roma}} | manageryears11 = 2009-2014 |managerclubs11 = {{Fb team Zenit Saint Petersburg}} | manageryears12 = 2016-2017 |managerclubs12 = {{Fb team Roma}} | manageryears13 = 2017-2019 |managerclubs13 = {{Fb team Inter}} | manageryears14 = 2021-2023 |managerclubs14 = {{Fb team Napoli}} | manageryears15 = 2023-2025 |managerclubs15 = {{Naz|FUrep|ITA}} | manageryears16 = 2025- |managerclubs16 = {{Fb team Juventus}} }} '''Лучано Спалети''' (роден на {{рн|7|март|1959}}, во [[Черталдо]]) — [[Италија|италијански]] [[Тренер|фудбалски тренер]] и поранешен [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]]. Моментално ја води екипата на {{Fb team (N) Juventus}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/benvenuto-mister-luciano-spalletti|title=Benvenuto, mister Luciano Spalletti|date=30 октомври 2025|access-date=30 октомври 2025}}</ref> ==Биографија== Оженет е со Тамара, која е родена во [[Карпи]] а ја запознал во [[Ла Специја]]. Со неа имаат три деца.<ref>{{Cite web|url=https://www.spazionapoli.it/2021/10/04/spalletti-moglie-tamara/|titolo=Spalletti moglie, la storia di come si sono conosciuti Luciano e Tamara|date=4 октомври 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dilei.it/lifestyle/luciano-spalletti-chi-e-la-sua-compagna-tamara-e-quanti-figli-hanno/1309184/|title=Luciano Spalletti, chi è la sua compagna Tamara e quanti figli hanno|date=18 јуни 2021}}</ref> Тој имал брат по име Марчело, седум години постар, кој починал на 28 мај 2019 година од рак.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcio/lutto-per-spalletti-e-morto-il-fratello-marcello_1277859-201902a.shtml|title=LUTTO PER SPALLETTI: E' MORTO IL FRATELLO MARCELLO|date=28 мај 2019}}</ref> Од 2023 година, тој е [[Почесен граѓанин|Почесен граѓанин]] на [[Неапол]].<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/serie-a/2023/12/07/napoli-spalletti-cittadinanza-onoraria|title=Spalletti: 'Da oggi sono un official scugnizzo'|author=Sky Sport|website=sport.sky.it|date=7 декември 2023|language=it|access-date=7 декември 2023}}</ref><ref>{{YouTube|id=2QKwzbMehTM|title=Cerimonia di conferimento della cittadinanza onoraria a Luciano Spalletti Napoli, 7 dicembre 2023}}</ref> == Играчка кариера == {{dx|[[File:Luciano Spalletti Entella Chiavari 1985-1986.jpg|thumb|upright|left|Спалети со [[Виртус Ентела|Ентела Бакеца]] во сезоната 1985-1986]]}} Откако пораснал во младинските тимови на {{Fb team (N) Fiorentina}} и [[Унионе Калчо Куоиопели|Куоиопели]], Спалети го направил своето деби со екипата на [[Калчо Кастелфјорентино|Кастелфјорентино]] во Серија Д. Следната година, тој се преселил во [[Виртус Ентела|Ентела Бакеца]], каде под водството на [[Џан Пјеро Вентура]],<ref>{{Cite web|url=http://www.corriere.it/foto-gallery/sport/14_settembre_30/come-ti-invecchia-calciatore-d4e51c30-48a2-11e4-a045-76c292c97dcc.shtml|title=Come invecchia il calciatore (e anche il mister)|access-date=20 јули 2016}}</ref> тимот стигнал до 5-тото место во [[Серија Ц2 1985-1986|Серија Ц2 првенството]]. Во 1986 година, тој отишол да игра за {{Fb team (N) Spezia}}, новопромовираниот член во Ц1 лигата: во сезоната [[Серија Ц1 1986-1987|1986-1987]], тој придонел за постигнувањето на опстанокот,<ref name=":0"/> додека во следните две сезони [[Серија Ц1 1987-1988|1987-1988]] и [[Серија Ц1 1988-1989|1988-1989]], Специја го освоила 7-мото и 3-тото место, соодветно.<ref name=":0">{{Cite web |url =http://www.spallettiluciano.it/biografia/il-calciatore/ |title =Il calciatore - Luciano Spalletti |dead-link =yes |archiveurl =https://web.archive.org/web/20160215215957/http://www.spallettiluciano.it/biografia/il-calciatore/|archivedate =15 февруари 2016}}</ref> По една сезона помината во екипата на [[ФК Вијареџо|Вијареџо]], тој се преселил во {{Fb team (N) Empoli}}, каде што ја завршил кариерата на 34-годишна возраст, играјќи го своето последно првенство во сезоната [[Серија Ц1 1992-1993|1992-1993]]. == Тренерска кариера == ===Емполи и Сампдорија=== Во сезоната 1993-1994, тој ја започнал својата кариера како тренер во младинскиот тим на {{Fb team (N) Empoli}}. На шест кола до крајот на [[Серија Ц1 1993-1994|првенството во Серија Ц1]], тој го замени [[Адријано Ломбарди]] како тренер на првиот тим, кој се мачел да излезе од зоната за испаѓање. ''„Аѕурите“'' го завршиле првенството на претпоследното место, спасувајќи се од испаѓање во плејаутот каде што ја совладале {{Fb team (N) Alessandria 1912}}. Следната сезона, Спалети повторно се вратил во младинскиот тим на Емполи, за потоа одново да добие шанса да го тренира првиот тим во [[Серија Ц1 1995-1996]]. Сезоната, полна со успеси, го видела Емполи како го освојува [[Фудбалски куп на Италија Серија Ц|Купот на Италија за екипи од Серија Ц]] и да избори промоција во [[Серија Б]] благодарение на победата во финалето на плејофот над {{Fb team (N) Como}}. Во сезоната [[Серија Б 1996-1997|1996-97]], ''„Аѕурите“'' на Спалети, кои неодамна биле промовирани од втората лига, веднаш заработиле промоција во [[Серија А]], една деценија по претходното искуство на Емполи во највисоката лига. Потврден како тренер на тосканците, на своето деби во Серија А ([[Серија А 1997-1998|1997-1998]]), тренерот го одвел тимот на безбедно место, постигнувајќи опстанок на едно коло пред крајот. Откако ги оставил тосканците во првата лига, тој бил повикан да ја предводи {{Fb team (N) Sampdoria}}.<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1998/luglio/10/incredibile_vero_gia_finito_ritiro_ga_0_9807102756.shtml |titolo=Incredibile ma vero: già finito il ritiro blucerchiato |publisher=La Gazzetta dello Sport|date=10 јули 1998}}</ref> Отпуштен во декември,<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1998/12/14/mihajlovic-scatenato-fa-esonerare-spalletti.html |title=Mihajlovic scatenato fa esonerare Spalletti |author=Corrado Sannucci |publisher=la Repubblica |date=14 декември 1998|page=40}}</ref> тој бил отповикан помалку од два месеци подоцна, по оставката на [[Дејвид Плат]].<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/cmercato/199902/02/36b7202f034a0/ |title=Platt si è dimesso |date=2 февруари 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070609/http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/cmercato/199902/02/36b7202f034a0/|archivedate=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> Во преостанатите 15 кола од [[Серија А 1998-1999|првенството]], тој освоил 21 бод, но не успеал да избегне испаѓање за лигурскиот клуб.<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1999/maggio/22/Mannini_ora_accusa_Spalletti_Colpa_ga_0_9905227612.shtml|title=Mannini ora accusa Spalletti "Colpa sua se la Samp è in B"|author=Enrico Valente|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=22 мај 1999}}</ref> ===Венеција, Удинезе и Анкона=== Во следната сезона. тој седнал на клупата на {{Fb team (N) Venezia}},<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1999/luglio/13/Spalletti_Glerean_Stringara_ecco_tecnici_ga_0_9907134664.shtml |title=Da Spalletti a Glerean e Stringara, ecco i tecnici con la nuova "patente"|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=13 јули 1999}}</ref> освојувајќи само една победа во првите два месеци од [[Серија А 1999-2000|Серија А]].<ref>{{cite web |url=http://www.repubblica.it/online/sport/sesta/milan/milan.html|titolo=Il Milan soffre col Cagliari L'Inter finisce ko a Venezia|data=18 ottobre 1999}}</ref> Лошиот почеток предизвикал негово отпуштање од функцијата,<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/02/381f44dc041e1/ |title=Via Spalletti, ecco Materazzi |date=2 ноември 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070531/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/02/381f44dc041e1/ |archive-date=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> но само привремено, бидејќи по неколку недели тој бил вратен на клупата.<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/29/3842d3eb01170/ |title=Lo stile Venezia |date=29 novembre 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070554/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/29/3842d3eb01170/|archivedate=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> Сепак, конечното отпуштање се случило во февруари 2000 година.<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/200002/07/389f446502a56/ |title=Spalletti esonerato |date=7 февруари 2000 |access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040628233546/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/200002/07/389f446502a56/|archivedate=28 јуни 2004|dead-link=yes}}</ref><ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2000/febbraio/08/Zamparini_inventa_esonero_bis_ga_0_0002086370.shtml |title=Zamparini s'inventa l'esonero bis |author=Michele Contessa|author2=Carlo Laudisa |pubblisher=La Gazzetta dello Sport|date=8 февруари 2000}}</ref> По една година неактивност, во март 2001 година, тој бил повикан на клупата на {{Fb team (N) Udinese}} да го замени [[Лујџи Де Канио]]:<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2001/marzo/20/Udinese_scelto_Spalletti_ga_0_0103205783.shtml |title=L'Udinese ha scelto Spalletti|author=Luca Calamai|author2=Sebastiano Vernazza |author3=Massimo Meroi|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=20 март 2001}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/online/campionato/spalletti/spalletti/spalletti.html |title=Udinese, a Spalletti la panchina di De Canio|date=20 март 2001}}</ref> со 10 освоени бода во 11 кола, фриулијанците ја завршиле сезоната на дванаесеттото место.<ref>{{cite news |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,33/articleid,0392_01_2001_0166_0043_4201357/ |title=Il Vicenza vince e retrocede |author=Andrea Iolme|publisher=[[La Stampa]]|date=18 јуни 2001|page=33}}</ref> Заменет од [[Рој Хоџсон]] за следната сезона,<ref>{{cite web|url=https://m.hbvl.be/cnt/oid130872|title=Roy Hodgson nieuwe trainer van Udinese|author=Tim Vandevelde|date=22 јуни 2001|language=nl|accessdate=2025-11-16|archive-date=2023-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410055110/https://m.hbvl.be/cnt/oid130872|url-status=dead}}</ref> во декември 2001 година, бил ангажиран од [[УС Анкона|Анкона]]:<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2002/01/05/la-doppia-sfida-dell-ex-favo.html|title=La doppia sfida dell'ex Favo|author=Massimo Norrito|publisher=[[la Repubblica (quotidiano)|la Repubblica]]|date=5 јануари 2002|page=13}}</ref> со цел да го одведе клубот на безбедно место во [[Серија Б 2001-2002|Серија Б]],<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2002/gennaio/07/Ancona_Spalletti_parte_operazione_salvezza_ga_0_0201073014.shtml|title=Ancona-Spalletti: parte l'operazione salvezza|author=Vito Maggio|author2=Mimmo Cugini|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=7 јануари 2002}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |url=http://www.spallettiluciano.it/biografia/lallenatore/ |title=L'allenatore - Luciano Spalletti |dead-link=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160215230909/http://www.spallettiluciano.it/biografia/lallenatore/ |archivedate=15 февруари 2016}}</ref> стигајќи дури до осмото место.<ref>{{cite news |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,41/articleid,0281_01_2002_0149_0043_2407143/anews,true/ |title=ATTACCHI SCATENATI: 36 RETI NELL'ULTIMA GIORNATA |publisher=La Stampa|date=3 јуни 2002|page=41}}</ref> Во летото 2002 година, тој се вратил во Удинезе,<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2002/giugno/11/Spalletti_firma_Agostinelli_presenta_ga_0_0206114613.shtml|title=Spalletti firma, Agostinelli si presenta|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=11 јуни 2002}}</ref> за да го освои шесттото место во [[Серија А 2002-2003|првенството]] што му овозможило на клубот пласман во [[Куп на УЕФА 2003-2004|Купот н УЕФА]].<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/online/calcio2002_partite_a/udineselazio/udineselazio/udineselazio.html|title=Udinese, vittoria e Uefa|date=24 мај 2003}}</ref> Следната сезона, тој повторно се квалификувал со клубот за [[Европски фудбалски натпреварувања|Европските турнири]], завршувајќи на седмото место во [[Серија А 2003-2004|првенството]].<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2004/maggio/17/Gilardino_gioca_poker_col_Trap_ga_10_0405178605.shtml|titolo=Gilardino gioca a poker col Trap|author=Luigi Garlando|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=17 мај 2004}}</ref> Најдобриот резултат постигнат на клупата на фриулијанците, сепак, било четвртото место во [[Серија А 2004-2005|сезоната 2004-2005]],<ref name=":2" /> подвиг што му го овозможил на Удинезе првото историско учество во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/2005/e/sezioni/sport/calcio/serie_a/38giornata/udinesemilan1/udinesemilan1.html|title=L'Udinese pareggia con il Milan e conquista la zona Champions|date=29 мај 2005}}</ref> ===Рома=== [[File:Luciano_Spalletti.JPG|thumb|upright|left|Спалети со {{Fb team (N) Roma}} во втората половина на 2000-тите]] По завршувањето на тригодишниот период со Удинезе,<ref name=":2" /> тој станал тренер на {{Fb team (N) Roma}}.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadra/Roma/Primo%20piano/2005/giugno/21spalletti.shtml|title=Spalletti: "Roma, ricominciamo"|date=21 јуни 2005}}</ref> Во текот на својата прва сезона тој остварил 11 последователни победи во [[Серија А 2005-2006|првенството]],<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Lazio/Primo_Piano/2006/02_Febbraio/26/lazioroma.shtml|title=Derby alla Roma: record storico|date=26 февруари 2006}}</ref> кое тимот го завршил на петтото место, пред да биде промовиран на второто место по скандалот ''[[Калчополи]]'';<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Roma/Primo_Piano/2006/05_Maggio/06/totti.shtml|title=Roma, Spalletti: "Totti in campo dal primo minuto"|date=6 мај 2006}}</ref> во [[Фудбалски куп на Италија 2005-2006|Купот на Италија]] ''„џалоросите“'' стигнале до финалето, каде загубиле од {{Fb team (N) Inter}}.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Inter/Primo_Piano/2006/05_Maggio/11/introm.shtml |title=Inter, la Coppa è ancora tua|author=Riccardo Pratesi |date=11 мај 2006}}</ref> Откако се квалификувале за [[Суперкуп на Италија 2006|Суперкупот на Италија]], по службеното доделување на титулата во првенството на ''„нероаѕурите“'', римскиот клуб бил поразен со 4-3 по [[Продолжеток (спорт)|продолженија]] и покрај водството од 3 гола.<ref>{{cite news |url=https://archiviostorico.gazzetta.it//2006/agosto/27/CHE_NOTTE_QUELLA_NOTTE_ga_3_060827004.shtml|title=CHE NOTTE QUELLA NOTTE|author=Alberto Cerruti|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=27 август 2006|p=3}}</ref> Во [[ФК Рома сезона 2006-2007|сезоната 2006-2007]], тој го предводел тимот од главниот град до првата квалификација во нивната историја за „нокаут фазата“ на Лигата на шампионите,<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Roma/Primo_Piano/2006/12_Dicembre/05/RomaVal.shtml|title=Roma promossa senza affanno|author=Gaetano De Stefano|date=5 декември 2006}}</ref> каде го елиминирале {{Fb team (N) Olympique Lyonnais}} во осминафиналето со нерешен резултат дома и победа во гости.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/2007/02/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-lione/roma-lione/roma-lione.html|title=Fra Roma e Lione pari senza reti, si deciderà tutto al ritorno|date=21 февруари 2007}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Roma/Primo_Piano/2007/03_Marzo/06/RomaLione.shtml|title=Roma da impazzire, travolto il Lione|author=Antonino Morici|date=6 март 2007}}</ref> Патот на Рома завршил во четвртфиналето, каде била елиминирана од {{Fb team (N) Manchester United}}, претрпувајќи катастрофален пораз од 7-1 во реваншот кој ја поништил нивната тесна победа постигната во првиот натпревар.<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/04/11/champions-league-disfatta-roma-umiliazione-all-old.html|title==Champions League|author=Mattia Chiusano|publisher=la Repubblica|date=11 април 2007|page=56}}</ref> Во [[Серија А 2006-2007|првенството]] тимот го освоил второто место, со 22 бода зад Интер:<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Roma/Primo_Piano/2007/04_Aprile/17/vigiliaroma.shtml|title=Spalletti: "Inter il top, noi una buona squadra"|author=Massimo Cecchini|date=17 април 2007}}</ref> сепак, избраниците на Спалети биле единствениот противник способен да се наметне над ''„нероаѕурите“'', поразувајќи ги со 3-1 на [[Сан Сиро|Стадионот „Џузепе Меаца“]].<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Inter/Primo_Piano/2007/04_Aprile/18/interroma.shtml|title=Grande Roma a San Siro, l'Inter rinvia la festa|author=Riccardo Pratesi|date=18 април 2007}}</ref> Одмаздата за скудетото и суперкупот против тимот од Милано се случила во [[Фудбалски куп на Италија 2006-2007|Купот на Италија]], каде што тренерот го освоил првиот трофеј во својата кариера:<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/05/10/roma-super-inter-choc-totti.html|title=Roma Super|author=Corrado Sannucci|publisher=la Repubblica |date=10 мај 2007|page=58}}</ref> триумфот од 6-2 во првиот натпревар ја запечатил конечната победа, иако Интер остварил пирова победа од само 2-1 во реваншот.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Roma/Primo_Piano/2007/05_Maggio/18/roma_1805.shtml|title=Notte di delirio a Fiumicino|date=18 мај 2007}}</ref> Тосканскиот тренер дополнително го зголемил својот список на почести на почетокот од [[ФК Рома сезона 2007-2008|следната сезона]], освојувајќи го [[Суперкуп на Италија 2007|Суперкупот на Италија]] повторно против Интер.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Inter/Primo_Piano/2007/08_Agosto/19/supercoppa.shtml |title=La Supercoppa è della Roma|author=Antonino Morici|date=19 август 2007}}</ref> Рома ја минала групната фаза од [[УЕФА Лига на шампиони 2007-2008|Лигата на шампионите]] пласирајќи се зад Манчестер Јунајтед,<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/11/08/palpitazione-roma-alla-fine-pari.html|title=Palpitazione Roma, alla fine è pari|autore=Mattia Chiusano |publisher=la Repubblica |date=8 ноември 2007|page=52}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/11/28/vucinic-fa-il-mattatore-kiev-la-roma.html|title=Vucinic fa il mattatore a Kiev |author=Mattia Chiusano |publisher=la Repubblica |date=28 ноември 2007|page=66}}</ref> потоа победувајќи го {{Fb team (N) Real Madrid}} во осминафиналето со двојна победа од 2-1:<ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2008/02/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-real-madrid/roma-real-madrid/roma-real-madrid.html|title=Pizarro-Mancini, e la Roma sogna|date=19 февруари 2008}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Roma/Primo_Piano/2008/03_Marzo/05/real_roma_0503.shtml |title=Una Roma da impazzire, Real k.o. al Bernabeu (1-2)|author=Riccardo Pratesi |date=5 март 2008}}</ref> елиминацијата повторно дошла во четвртфиналето, пак од Јунајтед.<ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2007/12/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-manchester/gara-olimpico/gara-olimpico.html|title=Roma, l'Olimpico è stregato|date=1 април 2008}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2007/10/sezioni/sport/calcio/champions_league/manchester-roma/roma-fuori/roma-fuori.html|title=La Roma saluta la Champions, giallorossi fuori ma con onore|date=9 април 2008}}</ref> На фронтот [[Серија А 2007-2008|првенство]], по почетното водство, ''„џалоросите“'' биле претекнати од Интер, завршувајќи на второто место.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Catania/Primo_Piano/2008/05_Maggio/18/cataniaroma.shtml|title=Roma, illusione scudetto|author=Stefano Cantalupi|date=18 мај 2008}}</ref> Заостанувајќи три бода на табелата на крајот од првенството,<ref>{{cite news |url=https://archiviostorico.gazzetta.it/2008/maggio/19/Rossi_Campionato_falsato__ga_10_080519065.shtml |title=De Rossi: «Campionato falsato»|author=Alessandro Catapano|author2=Massimo Cecchini |publisher=La Gazzetta dello Sport|date=19 мај 2008}}</ref> римскиот тим морал да се задоволи повторно со освојувањето на [[Фудбалски куп на Италија 2007-2008|Купот на Италија]], уште еднаш на сметка на ''„нероаѕурите“''.<ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2007/08/sezioni/sport/calcio/coppa-italia/finale-partita/finale-partita.html|title=La Coppa Italia è giallorossa, "rivincita" della Roma sull'Inter |date=24 мај 2008}}</ref> Далеку поразочарувачка од претходните била сезоната [[ФК Рома сезона 2008-2009|2008-2009]], која исто така, започнала со натпревар против тимот од Милано во [[Суперкуп на Италија 2008|Суперкупот на Италија]], загубен на [[Изведување пенали (фудбал)|пенали]]:<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Inter/Primo_Piano/2008/08/24/partita.shtml|title=Inter, è subito festa|author=Antonino Morici|date=24 август 2008}}</ref> исклучен од трката за титулата уште на есен поради кризата со резултатите,<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2008/11/04/spalletti-batti-un-colpo-solo-cosi-la.html|title=Spalletti, batti un colpo: solo così la Roma può ripartire|author=Fabrizio Bocca|publisher=la Repubblica|date=4 novembre 2008|p=19}}</ref><ref>{{cite web|url=https://roma.repubblica.it/dettaglio/rossella-sensi:-usciremo-dalla-crisi/1544730|title=Rossella Sensi: "Usciremo dalla crisi"|date=12 ноември 2008|access-date=14 декември 2020|date-archive=7 април 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230407195605/https://roma.repubblica.it/dettaglio/rossella-sensi:-usciremo-dalla-crisi/1544730|dead-link=yes}}</ref> римскиот тим успеал да се опорави од тешкиот почеток со пласман во осминафиналето на [[УЕФА Лига на шампиони 2008-2009|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web |url=https://it.uefa.com/uefachampionsleague/news/01d4-0e70932c7763-b69209a604eb-1000/ |title=Spalletti elogia la Roma: "Grande risultato"|author=Marco Calabresi|date=10 декември 2008}}</ref> Сепак во таа рунда, пеналите уште еднаш биле кобни по играчите на Спалети кои на тој начин биле поразени од {{Fb team (N) Arsenal}}.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Speciali/Italia_Inghilterra/Primo_Piano/2009/02/24/ArsenalRoma.shtml |title=Van Persie lancia l'Arsenal|author=Stefano Cantalupi|date=24 февруари 2009}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2009/03/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-arsenal/diretta-roma-arsenal/diretta-roma-arsenal.html|titlе=La Roma beffata ai calci di rigore |author=Luigi Panella|date=11 март 2009}}</ref> Конечно ''„џалоросите“'' го завршиле [[Серија А 2008-2009|првенството]] на шесттото место, обезбедувајќи квалификација само за прелиминарните рунди на [[УЕФА Лига Европа 2009-2010|УЕФА Лига Европа]].<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Roma/31-05-2009/torino-retrocede-b-50472261290.shtml|title=Il Torino retrocede in B, Totti aggancia Boniperti|author=Livia Taglioli|date=31 мај 2009}}</ref> Откако го предводел тимот до плсаман во групната фаза од гореспоменатото натпреварување,<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/07/31/totti-scaccia-le-paure-della-roma-gent.html|title=Totti scaccia le paure della Roma|author=Alessandro Di Maria |publisher=la Repubblica|date=31 јули 2009|p=53}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/08/07/totti-avvia-la-festa-la-roma-esagera.html|title=Totti avvia la festa, la Roma esagera|author=Alessandro Di Maria |publisher=la Repubblica|date=7 август 2009|page=61}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/08/21/la-solita-roma-senza-difesa-gol-di.html|title=La solita Roma senza difesa|author=Francesca Ferrazza |publisher=la Repubblica|date=21 август 2009|page=61}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/08/28/roma-troppo-facile-passano-anche-lazio-genoa.html|title=Roma, troppo facile. Passano anche Lazio e Genoa |publisher=la Repubblica|date=28 август 2009|page=65}}</ref> на 1 септември 2009 година, Спалети поднел оставка поради несогласувања со клубот и поразите претрпени во првите кола од [[Серија А 2009-2010|првенството]].<ref>{{cite web |URL=https://www.romatoday.it/sport/spalletti-dimissioni-o-esonero-notizie-aggiornamenti-incontro-sensi.html |title=Spalletti dà l'addio: già oggi l'accordo con Ranieri?|author=Carlo Testimonia |date=1 септември 2009}}</ref> На негово место како нов тренер на Рома бил избран, [[Клаудио Раниери]].<ref>{{cite web |url=https://sport.sky.it/calcio/2009/09/01/intervista_esclusiva_spalletti_dimissioni_roma.html |title=Spalletti si confessa: perché ho lasciato la Roma|date=1 септември 2009|dead-link=yes}}</ref> ===Зенит Санкт Петербург=== [[File:Luciano Spalletti 2012 (cropped).jpg|thumb|Спалети со {{Fb team (N) Zenit Saint Petersburg}} во 2012]] На 11 декември 2009 година, било официјализирано неговото потпишување со [[Русија|рускиот]] клуб {{Fb team (N) Zenit Saint Petersburg}}.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/2009/12/sport/calcio/calciomercato/spalletti-russia/spalletti-di-nuovo-in-panca/spalletti-di-nuovo-in-panca.html|title=Spalletti, "disoccupato" solo per tre mesi|author=Francesca Ferrazza|date=11 декември 2009|access-date=13 декември 2009}}</ref> На 16 мај 2010 година, тој го освоил [[Фудбалски куп на Русија 2008-2009|Купот на Русија]]<ref>{{cite web|url=http://football.uk.reuters.com/leagues/european/news/2010/05/16/LDE64F06T.php|titolo=Italian Spalletti leads Zenit to Russian Cup win|language=en|date=16 мај 2010 |dead-link=yes |access-date=16 мај 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100519132543/http://football.uk.reuters.com/leagues/european/news/2010/05/16/LDE64F06T.php|archive-date=19 мај 2010}}</ref> додека, на 14 ноември, тој го освоил [[Премиер лига на Русија 2010|руското првенство]], на две кола пред крајот.<ref>{{cite web|url=http://www.corrieredellosport.it/calcio/calcio_estero/2010/11/14-139074/Spalletti+campione+di+Russia+con+lo+Zenit|title=Festa Spalletti: è campione di Russia con lo Zenit|date=14 декември 2010|dead-url=yes|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304215443/http://www.corrieredellosport.it/calcio/calcio_estero/2010/11/14-139074/Spalletti+campione+di+Russia+con+lo+Zenit|archive-date=4 март 2016}}</ref> На 6 март 2011 година, тој исто така, го освоил и [[Суперкуп на Русија 2011|Суперкупот на Русија]], комплетирајќи ги сите национални трофеи во земјата.<ref>{{cite web|url=https://it.eurosport.yahoo.com/ticker/hub/calcio/index.html?item=2693641|title=Calcio, Supercoppa russa: Zenit-Cska Mosca 1-0|date=6 март 2011}}</ref> По постигнатите резултати, во февруари 2012 година тој го преформулирал договорот со Зенит, преземајќи вистинска улога на „менаџер“ во рамките на клубот.<ref>{{cite web|url=http://en.fc-zenit.ru/main/news/ct3/55199.html|titolo=Luciano Spalletti signs contract extension with Zenit|language=en|dead-link=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120211202759/http://en.fc-zenit.ru/main/news/ct3/55199.html|archivedate=11 февруари 2012}}</ref> На 28 април, тој ја освоил својата втора титула во [[Премиер лига на Русија 2011-2012|рускиот шампионат]] на три кола до крајот.<ref>{{Cite web|author=Lorenzo Nicolini|url=https://www.today.it/sport/zenit-san-pietroburgo-campione-russia-2012.html|title=Russia, Spalletti ancora Zar: lo Zenit è campione|date=29 април 2012}}</ref> Сепак, во [[Фудбалски куп на Русија 2011-2012|Купот на Русија]], нивниот пат завршил во четвртфиналето каде испаднале од {{Fb team (N) Dynamo Moscow}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.calciomercato.com/notizie/russia-spalletti-fuori-dalla-coppa/294044|title=Russia: Spalletti fuori dalla coppa|date=22 март 2012}}</ref> Во сезоната [[ФК Зенит Санкт Петербург сезона 2012-2013|2012-2013]], тие завршиле втори во [[Премиер лига на Русија 2012-2013|Премиер лигата на Русија]], со два бода зад шампионот {{Fb team (N) CSKA Moscow}}; сепак, на крајот се испоставило дека на Зенит ќе му недостасуваат бодовите од натпреварот загубен службено против Динамо Москва, поради нередите предизвикани од неговите навивачи.<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/esteri/2012/11/22/news/incidenti_a_mosca_zenit_sconfitto_0-3_a_tavolino-47188333/|title=Incidenti a Mosca, Zenit sconfitto 0-3 a tavolino|date=22 ноември 2012}}</ref> На 10 март 2014 година, по разочарувачкиот почеток на сезоната, тој бил отпуштен.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/esteri/2014/03/11/news/zenit_esonera_spalletti-80709561|title=Russia: lo Zenit esonera Spalletti|date=11 март 2014}}</ref> ===Враќање во Рома=== На 14 јануари 2016 година, Рома го објавила враќањето на Спалети на својата клупа,<ref>{{cite web|url=http://www.asroma.com/it/notizie/2016/01/luciano-spalletti-torna-alla-guida-della-roma|title=Luciano Spalletti torna alla guida della Roma|date=14 јануари 2016}}</ref> заменувајќи го отпуштениот [[Руди Гарсија]].<ref>{{cite web|url=https://www.calciomercato.com/news/pallotta-possiamo-vincere-con-spalletti-roma-c-e-chi-rifiuta-di--944231|title=Pallotta: 'Possiamo vincere con Spalletti'. Roma, c'è chi rifiuta di indossare i Gps|date=14 јануари 2016}}</ref> Во втората половина од сезоната, тосканскиот тренер ги водел ''„џалоросите“'' до 46 освоени бода (скор од 14 победи, 4 нерешени и еден пораз); на крајот од [[Серија А 2015-2016|првенството]] ова бил најдобриот просек на бодови/натпревар меѓу сите тренери во Серија А: 2,42 наспроти 2,39 на [[Масимилијано Алегри]] (кој со својот Јувентус го освоил првенството). Тимот од главниот град на крајот од првенството го освоил третото место на табелата со 80 бодови,<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcio/roma-spalletti-fatto-il-nostro-dovere-complimenti-al-napoli-_1098348-201602a.shtml|title=Roma, Spalletti: "Fatto il nostro dovere, complimenti al Napoli"|access-date=16 мај 2016}}</ref> со што избориле пласман во [[УЕФА Лига на шампиони 2016-2017#Квалификации|квалификациите за Лигата на шампиони]]; во истото натпреварување, но во [[УЕФА Лига на шампиони 2015-2016|тековната сезона]], Рома била елиминирана во осминафиналето од подоцнежниот европски шампион, Реал Мадрид.<ref>{{Cite web|url=https://www.forzaroma.info/news-as-roma/champions-roma-eliminata-dal-real-quante-occasioni-sprecate-foto/|title=Champions: Roma eliminata dal Real, ma quante occasioni sprecate – FOTO|author=Marco Cantagalli|date=8 март 2016|access-date=31 јануари 2017}}</ref> Сепак, почнувајќи од почетокот на февруари, голем дел од навивачите на Рома застанале на страната против тренерот поради низа расправии меѓу него и капитенот на тимот, [[Франческо Тоти]], предизвикани од недостатокот на минутажа што му била доделена, а исто така и поради физички проблеми и некои изјави дадени од вториот.<ref name=":4" /><ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/roma/2016/04/17/news/roma_totti_e_ancora_determinante_ma_spalletti_non_ci_sta-137827259/|title=Roma, Totti è ancora determinante: ma Spalletti non ci sta. Alta tensione e lite tra i due|date=17 април 2016}}</ref><ref>{{Cite web|author=Marco Beltrami|url=https://www.fanpage.it/sport/calcio/cosa-e-successo-tra-totti-e-spalletti-storia-di-un-rapporto-difficile/|title=Cosa è successo tra Totti e Spalletti, storia di un rapporto difficile|date=16 ноември 2020|access-date=31 март 2021}}</ref> Следната сезона започнала за Рома на Спалети со неуспехот тимот да се квалификува во групната фаза од Лигата на шампионите, откако биле елиминирани од {{Fb team (N) Porto}} во плејофот; првиот натпревар завршил со резултат 1-1, но катастрофалниот пораз од 0-3 во реваншот во Рим му пресудил на тимот на Спалети.<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/champions/2016/08/23/news/roma_battuta_dal_porto-146511389/ |title=Roma-Porto 0-3: disastro giallorosso, addio Champions |date=23 август 2016|access-date=16 февруари 2018}}</ref> Во [[УЕФА Лига Европа 2016-2017|УЕФА Лига Европа]], Рома испаднала во осминафиналето од Олимпик Лион, додека во [[Фудбалски куп на Италија 2016-2017|Купот на Италија]] била елиминирани од Лацио во полуфиналето. Во [[Серија А 2016-2017|првенството]] по спектакуларниот дуел со {{Fb team (N) Napoli}}, избраниците на Спалети успеале да го освојат второто место зад {{Fb team (N) Juventus}}, а исто така ги постигнале рекордите за најмногу освоени бодови (87) и најмногу постигнати голови во една сезона на ФК Рома (90), со што Спалети надминал големи тренери од минатото на ''„џалоросите“'', како што се [[Нилс Лидхолм]] и [[Фабио Капело]].<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/roma/2017/05/15/news/roma_spalletti_numeri_totti_futuro-165535491/|title=Roma, Spalletti numeri da record: superati Capello e Liedholm. Ma il futuro è ancora incerto||date=15 мај 2017|access-date=16 февруари 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.goal.com/it/notizie/roma-campionato-storico-e-record-di-punti-e-goal-realizzati/1iixiqsiclkt91jp8cj07i27h6|title=Roma, campionato 'storico': è record di punti e goal realizzati|access-date=16 февруари 2018}}</ref> На 30 мај 2017 година, тој ја напуштил Рома и бил заменет од [[Еузебио Ди Франческо]].<ref>{{cite web|url=http://www.asroma.com/it/notizie/2017/05/si-chiude-il-rapporto-di-lavoro-tra-as-roma-e-luciano-spalletti|title=Si chiude il rapporto di lavoro tra AS Roma e Luciano Spalletti|date=30 мај 2017}}</ref> ===Интер=== [[Податотека:Luciano Spalletti Inter.jpg|thumb|left|Спалети со {{Fb team (N) Inter}} во 2018]] На 9 јуни 2017 година, тој бил официјално претставен како нов тренер на Интер.<ref>{{cite web|url=http://www.inter.it/it/news/81345/luciano-spalletti-a-il-nuovo-allenatore-dell-inter|title=Luciano Spalletti è il nuovo allenatore dell'Inter|date=9 јуни 2017|access-date=9 јуни 2017|archive-date=29 јуни 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190629063722/https://www.inter.it/it/news/81345/luciano-spalletti-a-il-nuovo-allenatore-dell-inter|dead-link=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/inter/2017/06/09/news/spalletti_allenatore_inter-167685070/|title=Inter, ufficiale: Spalletti è il nuovo allenatore|author=Tiziana Cairati|date=9 јуни 2017}}</ref> Во [[Серија А 2017-2018|првенството]] тимот на ''„нероаѕурите“'' забележал одличен почеток,<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2017/10/25/inter-implacabile-e-affannata-una-notte-da-leader-per-spalletti38.html|title=Inter implacabile e affannata una notte da leader per Spalletti|author=Andrea Sorrentino|publisher=la Repubblica|date=25 октомври 2017|page=38}}</ref> толку многу што на почетокот на декември се нашол сам на врвот на табелата и бил сè уште непоразен.<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2017/12/04/lo-scatto-dellinter-con-perisic-che-preferi-spalletti-a-mou40.html|title=Lo scatto dell'Inter con Perisic che preferì Spalletti a Mou|author=Andrea Sorrentino|publisher=la Repubblica|date=4 dicembre 2017|page=40}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.lastampa.it/2017/12/15/sport/spalletti-in-testa-non-c-spazio-per-rifiatare-restiamo-svegli-V7YOpfbshK3wAYhI9trXiP/pagina.html|title=Spalletti: "In testa non c'è spazio per rifiatare, restiamo svegli"|date=15 dicembre 2017|access-date=28 април 2018|archive-date=28 април 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180428141804/http://www.lastampa.it/2017/12/15/sport/spalletti-in-testa-non-c-spazio-per-rifiatare-restiamo-svegli-V7YOpfbshK3wAYhI9trXiP/pagina.html|dead-link=yes}}</ref> Сепак, со доаѓањето на зимата, перформансите на тимот претрпеле нагло опаѓање, што предизвикало тие да се лизнат од врвните позиции.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/inter/2018/02/04/news/inter_la_crisi_d_inverno_colpisce_anche_spalletti-188032855/|title=Inter, la "crisi d'inverno" colpisce anche Spalletti|author=Tiziana Cairati|date=4 февруари 2018}}</ref> Четвртото место, последната можна позиција и минималната зацртана [[ФК Интер сезона 2017-2018|сезонска]] цел, била постигната во последното коло, со победата над {{Fb team (N) Lazio}} со 2-3 на гостински терен со што истиот противник бил престигнат на табелата благодарение на подобриот оглед во директните средби:<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Lazio/20-05-2018/lazio-inter-2-3-nerazzurri-champions-decide-testa-vecino-270253952947.shtml|title=Lazio-Inter 2-3, nerazzurri in Champions! Decide la testa di Vecino|author=Luca Taidelli|date=20 мај 2018}}</ref> за Интер, ова било нивно враќање во најсилното европско континентално натпреварување по седум години.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Lazio/20-05-2018/lazio-inter-2-3-nerazzurri-champions-decide-testa-vecino-270253952947.shtml|title=Lazio-Inter 2-3, nerazzurri in Champions! Decide la testa di Vecino|author=Luca Taidelli|date=20 мај 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/inter/2018/05/20/news/lazio-inter_2-3_rimonta_nel_finale_nerazzurri_in_champions-196933076/|title=Lazio-Inter 2-3: Vecino chiude la rimonta nel finale, nerazzurri in Champions|author=Antonio Farinola|date=20 мај 2018}}</ref> Во [[Фудбалски куп на Италија 2017-2018|Купот на Италија]], патувањето на ''„нероаѕурите“'' завршило во четвртфиналето со пораз во [[Дерби дела Мадонина|Миланското дерби]] против {{Fb team (N) Milan}}.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Coppa-Italia/Milan/27-12-2017/milan-inter-1-0-cutrone-supplementare-decide-derby-240505807004.shtml|title=Milan-Inter 1-0, Cutrone nel supplementare decide il derby|author=Valerio Clari|date=27 декември 2017}}</ref> Во [[ФК Интер сезона 2018-2019|сезоната 2018-2019]] тимот имал лош старт,<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/27-08-2018/inter-spalletti-come-de-boer-peggio-solo-radice-290504699835.shtml|title=Inter, Spalletti eguaglia De Boer: peggio solo 35 anni fa|author=Daniele Polidoro|date=27 август 2018}}</ref> пред да постигне серија последователни победи што го вратиле во горните ешалони на табелата;<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/2018/11/03/news/inter_genoa_partita_gagliardini_politano-210696305/|title=Inter-Genoa 5-0: show nerazzurro con Gagliardini, Politano, Joao Mario e Nainggolan|date=3 ноември 2018}}</ref> на крајот од првата половина од сезоната, Интер бил трет.<ref>{{cite web|url=https://www.corriere.it/sport/calcio/serie-a/notizie/empoli-inter-0-1-keita-fa-l-icardi-un-colpo-biliardo-db1db3ea-0b72-11e9-aa07-eb4c2c5595dd.shtml|title=Empoli-Inter 0-1, Keita blinda il terzo posto|author=Guido De Carolis|date=29 декември 2018}}</ref> Сепак, ''„нероаѕурите“'' доживеале уште еден пад во формата во текот на зимските месеци, но останале во конкуренција за квалификација во најсилното натпреварување на континентот.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/17-03-2019/milan-inter-2-3-nerazzurri-vincono-derby-contro-sorpassano-3202284149975.shtml|title=Milan-Inter 2-3: i nerazzurri vincono il derby e contro-sorpassano|author=Alessandra Gozzini|date=17 март 2019}}</ref> Уште еднаш, потребно било да се стигне до последното коло за математички целта да биде остварена: победата од 2-1 на домашен терен против Емполи му овозможила на Интер да го потврди четвртото место од претходната година и да се врати во [[УЕФА Лига на шампиони 2019-2020|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/26-05-2019/pazza-inter-ma-fine-keita-ninja-portano-champions-empoli-b-3301960042956.shtml|title=Pazza Inter, ma alla fine Keita e il Ninja la portano in Champions: Empoli in B|author=Valerio Clari|date=26 мај 2019}}</ref> Во тековната сезона, Интер бил елиминиран уште во групната фаза од [[УЕФА Лига на шампиони 2018-2019|Лигата на шампионите]]<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Champions-League/Inter/11-12-2018/inter-psv-1-1-gol-lozano-icardi-nerazzurri-europa-league-3101171061589.shtml|title=Inter-Psv 1-1: gol di Lozano e Icardi, nerazzurri in Europa League|author=Valerio Clari|date=11 декември 2018}}</ref> селејќи се во [[УЕФА Лига Европа 2018-2019|Лига Европа]], каде пак биле елиминирани од [[Ајнтрахт Франкфурт]] во осминафиналето.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/coppe/2019/03/14/news/europa_league_inter-salisburgo-221577559/|title=Inter-Eintracht 0-1, nerazzurri fuori dall'Europa League|author=Diego Costa|date=14 март 2019}}</ref> Во [[Фудбалски куп на Италија 2018-2019|Купот на Италија]] патувањето било прекинато против Лацио во четвртфиналето.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/2019/01/31/news/coppa_italia_inter_lazio_quarti_di_finale-217967959/?refresh_ce|title=Coppa Italia, Inter-Lazio 4-5 ai rigori: biancocelesti in semifinale|author=Diego Costa|date=31 јануари 2019}}</ref> На крајот од првенството, и покрај тоа што ја постигнал минималната сезонска цел, тој не бил повторно потврден од клубот од Милано.<ref>{{cite web|url=https://www.inter.it/it/news/94507/comunicato-ufficiale-di-fc-internazionale-milano|title=Nota del Club in merito al ruolo di allenatore della Prima Squadra|date=30 maggio 2019|access-date=30 мај 2019|archive-date=30 мај 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190530083930/https://www.inter.it/it/news/94507/comunicato-ufficiale-di-fc-internazionale-milano|dead-link=yes}}</ref> ===Наполи=== {{Цитат 2|Силни луѓе, силни судбини, слаби луѓе, слаби судбини. Нема друго објаснување.|Лучано Спалети<ref>{{cite web|https://www.rainews.it/tgr/campania/articoli/2023/04/spalletti-uomini-forti-destini-forti-b77a3c42-fc12-4b81-9652-d3cf223ab64e.html|title=Spalletti, uomini forti destini forti|date=4 мај 2023}}</ref>}} По двегодишна пауза, тој бил назначен за нов тренер на Наполи на 29 мај 2021 година.<ref>{{cite web|url=https://www.sscnapoli.it/static/news/De-Laurentiis-Benvenuto-Luciano-Spalletti,-insieme-faremo-un-grande-lavoro-22905.aspx|title=De Laurentiis: Benvenuto Luciano Spalletti, insieme faremo un gran lavoro|date=29 maggio 2021|access-date=30 мај 2021|archive-date=1 јуни 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210601175538/https://www.sscnapoli.it/static/news/De-Laurentiis-Benvenuto-Luciano-Spalletti,-insieme-faremo-un-grande-lavoro-22905.aspx|dead-link=yes}}</ref> Дебитирал на клупата на ''„партенопеите“'' на 22 август, победувајќи ја со 2-0 Венеција во првото коло од [[Серија А 2021-2022]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Napoli/22-08-2021/osimhen-espulso-rigore-sbagliato-ma-napoli-piu-forte-2-0-venezia-420650846961.shtml|title=Osimhen espulso e un rigore sbagliato, ma il Napoli è più forte: 2-0 al Venezia|date=22 август 2021}}</ref> На 23 септември, победувајќи ја Сампдорија со 4-0 на гостински терен, тој станал првиот тренер кој ги добил своите први пет првенствени натпревари во дебитантската сезона како тренер на Наполи, рекорд што претходно го држел [[Рафаел Бенитес]], кој ги добил првите четири натпревари во [[Серија А 2013-2014|сезоната 2013-2014]].<ref>{{cite web|url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-a/record-per-spalletti-col-napoli-e-il-primo-a-vincere-tutte-le-prime-cinque-partite-1587732|title=Record per Spalletti col Napoli: è il primo a vincere tutte le prime cinque partite|date=23 септември 2021|access-date=23 септември 2021}}</ref> Наполи под водството на Спалети го завршил првенството на третото место, со што се избориле за враќање во Лигата на шампионите по две години отсуство.<ref>{{Cite web|url=https://napoli.repubblica.it/sport/2022/05/02/news/il_napoli_torna_in_champions-347748436/|title=Il Napoli torna in Champions|date=2 мај 2022}}</ref> Во [[Фудбалски куп на Италија 2021-2022|Купот на Италија]] биле елиминирани во осминафиналето од {{Fb team (N) Fiorentina}} (2-5),<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Coppa-Italia/13-01-2022/coppa-italia-napoli-fiorentina-2-4-gol-vlahovic-mertens-biraghi-petagna-venuti-piatek-430899753267.shtml|title=Il Napoli rimonta in 9 al 95', poi ai supplementari è solo Viola. E Piatek segna subito|date=13 јануари 2022}}</ref> додека во Лига Европа настапот им завршил во првата рунда од нокаут фазата, после поразот од {{Fb team (N) Barcelona}} на [[Стадион „Диего Армандо Марадона“|стадионот „Марадона“]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Europa-League/24-02-2022/napoli-barcellona-2-4-catalani-ottavi-europa-league-4301588825714.shtml|title=Troppo Barça per il Napoli: vince 4-2 al Maradona e passa agli ottavi|date=24 февруари 2022}}</ref> Сезоната [[ФК Наполи сезона 2022-2023|2022-2023]] започнала со победа, откако во првото коло на [[Серија А 2022-2023|Серија А]] била совладана {{Fb team (N) Verona}} во гости со 2-5.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Verona/15-08-2022/verona-napoli-2-5-show-azzurro-brilla-stella-kvaratskhelia-4401891810560.shtml|title=Napoli, è subito show: cinquina al Verona, brilla la stella di Kvaratskhelia|date=15 август 2022}}</ref> На 4 октомври 2019 година, со победата над {{Fb team (N) Ajax}} на [[Јохан Кројф Арена]] со 6-1, Спалети ја остварил најголемата победа на Наполи во меѓународните натпреварувања (изедначена со онаа Наполи-[[ФК Влазнија Скадар|Влазнија]] 5-0 во [[Куп на УЕФА 2008-2009|Купот на УЕФА 2008-2009]]), како и нивната најголема победа на гостински терен во нивната клупска историја.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Champions-League/04-10-2022/ajax-napoli-1-6-doppietta-raspadori-lorenzo-zielinski-kvara-simeone-450484915452.shtml|title=Anche in Champions il Napoli è una meraviglia: va sotto ma poi ne segna 6 all'Ajax!|date=4 октомври 2022}}</ref> Единаесет дена подоцна, со тесната победа над Рома (0-1), Спалети го изедначил најголемиот број на последователни добиени натпревари на Наполи помеѓу првенството и куповите (11), рекорд поставен од поранешниот тренер [[Отавио Бјанки]] во [[ФК Наполи сезона 1986-1987|сезоната 1986-1987]], годината во која Наполи го освоил своето прво [[Скудето]].<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/2022/10/24/news/spalletti_napoli_marcia_da_record-371470551/|title=Napoli, Spalletti e una marcia da record: 11 vittorie di fila, come nell'anno del primo scudetto|date=24 октомври 2022}}</ref> Овој рекорд бил надминат на 26 октомври, благодарение на успехот со 3-0 над {{Fb team (N) Rangers}} во групната фаза на Лигата на шампионите.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Champions-League/26-10-2022/napoli-rangers-3-0-doppietta-simeone-ostigard-450824821020.shtml|title=Il Napoli è sempre uno spettacolo: 3-0 ai Rangers. Ma per il primo posto...|date=26 октомври 2022}}</ref> Серијата позитивни резултати (17) била прекината на 1 ноември, за време на натпреварот против [[ФК Ливерпул|Ливерпул]], кој завршил со резултат од 2-0 во корист на Англичаните, но кој немал никакво влијание врз пласманот во групата.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Champions-League/01-11-2022/champions-liverpool-napoli-2-0-spalletti-primo-girone-450914221532.shtml|title=Napoli, ko che non fa male: il Liverpool ne segna due nel finale, ma Spalletti è primo|date=1 ноември 2022}}</ref> На 12 ноември, благодарение на победата од 3-2 на домашен терен против Удинезе, тие стигнале до единаесет последователни победи во Серија А, надминувајќи го клупскиот рекорд поставен во [[Серија А 2017-2018|сезоната 2017-2018]] кога клубот бил предводен од [[Маурицио Сари]] (10).<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Napoli/12-11-2022/napoli-udinese-3-2-decidono-gol-osimhen-zielinski-ed-elmas-4501081406591.shtml|title=Il Napoli è irresistibile: 11 vittorie consecutive. Ma che paura nel finale con l'Udinese|date=12 ноември 2022}}</ref> Првиот пораз во лигата дошол на 4 јануари 2023 година против Интер, кој го добил натпреварот со 1-0.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/04-01-2023/inter-napoli-1-0-gol-dzeko-4501815529883.shtml|title=Dzeko, capocciata al Napoli. L'Inter riapre la corsa scudetto|date=4 јануари 2023}}</ref> На 13 јануари, тимот на Спалети го победил Јувентус со 5-1; последниот пат, кога ''„партенопеите“'' постигнале пет гола против тимот од Торино било во 1990 година, за време на натпреварот од [[Суперкуп на Италија 1990|Суперкупот на Италија]], кој завршил со истиот резултат.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Napoli/13-01-2023/napoli-juve-5-1-osimhen-2-kvaratskhelia-maria-rrahmani-elmas-4501949709248.shtml|title=Kvara e Osimhen schiantano la Juve. Il Napoli vola a +10 e spacca il campionato|date=13 јануари 2023}}</ref> Сепак, само пет дена подоцна, Наполи шокантно бил елиминиран од [[Фудбалски куп на Италија 2022-2023|Купот на Италија]] од страна на {{Fb team (N) Cremonese}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Coppa-Italia/17-01-2023/coppa-italia-napoli-cremonese-finisce-rigori-4502012995473.shtml|title=Clamoroso al Maradona: il Napoli piange, Cremonese avanti ai rigori. Ballardini, che prima!|date=17 јануари 2023}}</ref> На 21 јануари, благодарение на победата на гости против {{Fb team (N) Salernitana}} (0-2), тој станал тренерот со најмногу добиени натпревари во историјата на Серија А (276) во ерата на три бода за победа.<ref name="recordvittorie">{{Cite web|url=https://www.calcioinpillole.com/napoli-arriva-un-grande-record-per-luciano-spalletti-il-dato/|title=Napoli, Luciano Spalletti conquista un grande primato: il dato|date=21 јануари 2023}}</ref> На 17 февруари, за време на победата од 0-2 на гости кај {{Fb team (N) Sassuolo}},<ref>{{Cite web|url=https://www.ilmattino.it/sport/sscnapoli/sassuolo_napoli_0_2_diretta_risultato_gol-7236809.html|title=Sassuolo-Napoli 0-2: dominio anche a Reggio Emilia, si vola a + 18|date=17 февруари 2023}}</ref> го достигнал 1000-тиот натпревар кој го водел од клупата во кариерата.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Napoli/storie/17-02-2023/spalletti-1000-panchine-allenatore-empoli-napoli-460271531210/|title=Dall'Empoli al Napoli passando per Inter e Roma: Spalletti diventa mister 1000 panchine|date=17 февруари 2023}}</ref> На 15 март, благодарение на победата од 3-0 на домашен терен над Ајнтрахт Франкфурт (вкупен резултат 5-0), Наполи се пласирал во четвртфиналето на Лигата на шампионите, подвиг што никогаш претходно клубот не го остварил.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Champions-League/15-03-2023/champions-league-napoli-eintracht-3-0-doppietta-osimhen-rigore-zielinski-460684672680.shtml|title=Il Napoli si diverte, Osimhen di più: comodo tris all'Eintracht, Spalletti ai quarti|date=15 март 2023}}</ref> Европската кампања завршила во четвртфиналето, каде што Милан ги совладал ''„аѕурите“'' со вкупен резултат 2-1.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Napoli/18-04-2023/napoli-milan-1-1-gol-giroud-osimhen-rossoneri-semifinale-champions-4601192233349.shtml|title=Delirio Milan: fa 1-1 a Napoli e vola in semifinale di Champions!|date=18 април 2023}}</ref> На 4 мај, благодарение на ремито во гости против Удинезе (1-1), тој го освоил своето прво скудето во кариерата на дури пет кола пред крајот,<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Napoli/04-05-2023/scudetto-napoli-campione-d-italia-la-terza-volta-4601354295987.shtml|title=Napoli, finalmente festa: campione d'Italia per la terza volta!|date=4 мај 2023}}</ref> станувајќи најстариот тренер кој ја освоил титулата, со 64 години и 58 дена;<ref name=":4" /><ref>{{Cite web|url=https://gianlucadimarzio.com/it/napoli-spalletti-record-scudetto-serie-a-news-2023|title=Napoli, Luciano Spalletti è l'allenatore più anziano di sempre a vincere lo Scudetto|date=5 мај 2023}}</ref> за ''„партенопеите“'', ова било трето Скудето во нивната клупска историја, 33 години по [[Серија А 1989-1990|претходното]].<ref>{{Cite web|url=https://www.corriere.it/sport/calcio/serie-a/speciale-scudetto/notizie/napoli-scudetto-campione-italia-2023-7b109ff8-e66f-11ed-9136-d5229c509a57.shtml|title=Il Napoli ha vinto lo scudetto: è Campione d’Italia 33 anni dopo Maradona. De Laurentiis: «Vittoria assieme»|date=4 мај 2023}}</ref> На крајот од сезоната, Спалети ја освоил наградата за [[Серија А награди#Најдобар тренер|најдобар тренер во Серија А]].<ref>{{Cite web|url=https://www.legaseriea.it/it/media/serie-a/serieas.hiwaymedia.it/media/serie-a/il-coach-of-the-season-2022-2023|title=IL COACH OF THE SEASON 2022/2023|access-date=01 giugno 2023|dead-link=yes}}</ref> По завршувањето на победничката сезоната во Серија А, тренерот ја објавил својата одлука да не ја продолжи својата авантура со Наполи.<ref>{{Cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/serie-a/napoli/2023/05/29-108347676/napoli_spalletti_sono_stanco_mi_fermo_un_anno_e_non_cambio_idea_|title=Napoli, Spalletti lascia: "Sono stanco, mi fermo un anno" e svela il motivo|date=29 мај 2023}}</ref> ===Италија=== На 18 август 2023 година, тој бил официјално назначен за нов селектор на [[Фудбалска репрезентација на Италија|италијанската фудбалска репрезентација]] почнувајќи од 1 септември, заменувајќи го [[Роберто Манчини]] кој поднел оставка.<ref>{{Cite web|url=https://figc.it/it/nazionali/news/luciano-spalletti-%C3%A8-il-nuovo-commissario-tecnico-della-nazionale-gravina-il-suo-entusiasmo-e-la-sua-competenza-saranno-fondamentali/|title=Luciano Spalletti è il nuovo Commissario Tecnico della Nazionale. Gravina: "Il suo entusiasmo e la sua competenza saranno fondamentali"|date=18 август 2023}}</ref> ==Титули== ===Тренер=== ====Клупски==== =====Емполи===== *'''{{симбол2|Coccarda Coppa Italia LegaPro.svg}} [[Фудбалски куп на Италија Серија Ц|Куп на Италија Серија Ц]]''' : 1 : 1995-1996 =====Рома===== *'''{{Трофеј-Куп на Италија}} [[Фудбалски куп на Италија|Куп на Италија]]''' : 2 : 2006-2007, 2007-2008 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Италија}} [[Суперкуп на Италија 2015|Суперкуп на Италија]]''' : 1 : 2007 =====Зенит Санкт Петербург===== *'''[[Премиер лига на Русија|Руско првенство]]''' : 2 : 2010, 2011-2012 *'''[[Фудбалски куп на Русија|Куп на Русија]]''' : 1 : 2009-2010 *'''[[Суперкуп на Русија]]''' : 1 : 2011 =====Наполи===== *'''{{Скудето}} [[Серија А]]''' : 1 : [[Серија А 2022-2023|2022-2023]] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Италија |image3=Flag of Italy.svg }} *[https://www.transfermarkt.com/spalletti-luciano/profil/trainer/517 Лучано Спалети на transfermarkt] *[https://www.tuttocalciatori.net/allenatori/33-Spalletti_Luciano Лучано Спалети на tuttocalciatori] {{Состав на Јувентус}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал 2024}} {{Navboxes | title = Тренерски ангажмани | list1 = {{Тренери на ФК Наполи}} {{Тренери на ФК Јувентус}} }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Спалети, Лучано}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Италијански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Специја]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Емполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Емполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Сампдорија]] [[Категорија:Тренери на ФК Венеција]] [[Категорија:Тренери на ФК Удинезе]] [[Категорија:Тренери на ФК Анкона]] [[Категорија:Тренери на ФК Рома]] [[Категорија:Тренери на ФК Интер]] [[Категорија:Тренери на ФК Наполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Италијански фудбалски тренери]] [[Категорија:Селектори на италијанската фудбалска репрезентација]] ojj6y7e8hrhgbvvoh2knyqwg3vtnvr9 5606158 5606132 2026-08-07T21:57:59Z Carshalton 30527 5606158 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Лучано Спалети | image = [[Податотека:Luciano Spalletti 2024.jpg|250px]] | caption = | fullname = Лучано Спалети<ref>{{cite web |url=http://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/comunicati/comunicati_m/7934/files/allegati/8003/cu185.pdf |title=Comunicato Ufficiale N. 185 |trans-title=Official Press Release No. 185 |publisher=Lega Serie A |page=6 |date=19 March 2019 |access-date=6 December 2020 |archive-date=2020-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201206220858/http://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/comunicati/comunicati_m/7934/files/allegati/8003/cu185.pdf |url-status=dead }}</ref> | height = {{height|m=1.80}} | dateofbirth = {{birth date and age|1959|3|7|df=y}} | cityofbirth = [[Черталдо]] | countryofbirth = [[Италија]] | nationality = {{flagsport|ITA}} [[Италија]] | currentclub = {{Fb team Juventus}} (тренер) | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | retired = 1993 <small>(34 г.)</small> | youthyears1 = 1973–1975 |youthclubs1 = {{Fb team Fiorentina}} | youthyears2 = 1975–1978 |youthclubs2 = {{симбол2|Bisection vertical White HEX-FF0000.svg}} Алабастри Волтера | youthyears3 = 1978–1982 |youthclubs3 = {{Fb team Cuoiopelli}} | years1 = 1982–1985 |caps1 = ? |goals1 = ? |clubs1 = {{Fb team Castelfiorentino}} | years2 = 1985–1986 |caps2 = 27 |goals2 = 2 |clubs2 = {{Fb team Entella Bacezza}} | years3 = 1986–1990 |caps3 = 120 |goals3 = 7 |clubs3 = {{Fb team Spezia}} | years4 = 1990–1991 |caps4 = 29 |goals4 = 1 |clubs4 = {{Fb team Viareggio}} | years5 = 1991–1993 |caps5 = 53 |goals5 = 3 |clubs5 = {{Fb team Empoli}} | manageryears1 = 1993–1994 |managerclubs1 = {{Fb team Empoli}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Млади)</small> | manageryears2 = 1994 |managerclubs2 = {{Fb team Empoli}} | manageryears3 = 1994–1995 |managerclubs3 = {{Fb team Empoli}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Млади)</small> | manageryears4 = 1995–1998 |managerclubs4 = {{Fb team Empoli}} | manageryears5 = 1998–1999 |managerclubs5 = {{Fb team Sampdoria}} | manageryears6 = 1999–2000 |managerclubs6 = {{Fb team Venezia}} | manageryears7 = 2001 |managerclubs7 = {{Fb team Udinese}} | manageryears8 = 2002 |managerclubs8 = {{Fb team Ancona}} | manageryears9 = 2002-2005 |managerclubs9 = {{Fb team Udinese}} | manageryears10 = 2005-2009 |managerclubs10 = {{Fb team Roma}} | manageryears11 = 2009-2014 |managerclubs11 = {{Fb team Zenit Saint Petersburg}} | manageryears12 = 2016-2017 |managerclubs12 = {{Fb team Roma}} | manageryears13 = 2017-2019 |managerclubs13 = {{Fb team Inter}} | manageryears14 = 2021-2023 |managerclubs14 = {{Fb team Napoli}} | manageryears15 = 2023-2025 |managerclubs15 = {{Naz|FUrep|ITA}} | manageryears16 = 2025- |managerclubs16 = {{Fb team Juventus}} }} '''Лучано Спалети''' (роден на {{рн|7|март|1959}}, во [[Черталдо]]) — [[Италија|италијански]] [[Тренер|фудбалски тренер]] и поранешен [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]]. Моментално ја води екипата на {{Fb team (N) Juventus}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/benvenuto-mister-luciano-spalletti|title=Benvenuto, mister Luciano Spalletti|date=30 октомври 2025|access-date=30 октомври 2025}}</ref> ==Биографија== Оженет е со Тамара, која е родена во [[Карпи]] а ја запознал во [[Ла Специја]]. Со неа имаат три деца.<ref>{{Cite web|url=https://www.spazionapoli.it/2021/10/04/spalletti-moglie-tamara/|titolo=Spalletti moglie, la storia di come si sono conosciuti Luciano e Tamara|date=4 октомври 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dilei.it/lifestyle/luciano-spalletti-chi-e-la-sua-compagna-tamara-e-quanti-figli-hanno/1309184/|title=Luciano Spalletti, chi è la sua compagna Tamara e quanti figli hanno|date=18 јуни 2021}}</ref> Тој имал брат по име Марчело, седум години постар, кој починал на 28 мај 2019 година од рак.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcio/lutto-per-spalletti-e-morto-il-fratello-marcello_1277859-201902a.shtml|title=LUTTO PER SPALLETTI: E' MORTO IL FRATELLO MARCELLO|date=28 мај 2019}}</ref> Од 2023 година, тој е [[Почесен граѓанин|Почесен граѓанин]] на [[Неапол]].<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/serie-a/2023/12/07/napoli-spalletti-cittadinanza-onoraria|title=Spalletti: 'Da oggi sono un official scugnizzo'|author=Sky Sport|website=sport.sky.it|date=7 декември 2023|language=it|access-date=7 декември 2023}}</ref><ref>{{YouTube|id=2QKwzbMehTM|title=Cerimonia di conferimento della cittadinanza onoraria a Luciano Spalletti Napoli, 7 dicembre 2023}}</ref> == Играчка кариера == {{dx|[[File:Luciano Spalletti Entella Chiavari 1985-1986.jpg|thumb|upright|left|Спалети со [[Виртус Ентела|Ентела Бакеца]] во сезоната 1985-1986]]}} Откако пораснал во младинските тимови на {{Fb team (N) Fiorentina}} и [[Унионе Калчо Куоиопели|Куоиопели]], Спалети го направил своето деби со екипата на [[Калчо Кастелфјорентино|Кастелфјорентино]] во Серија Д. Следната година, тој се преселил во [[Виртус Ентела|Ентела Бакеца]], каде под водството на [[Џан Пјеро Вентура]],<ref>{{Cite web|url=http://www.corriere.it/foto-gallery/sport/14_settembre_30/come-ti-invecchia-calciatore-d4e51c30-48a2-11e4-a045-76c292c97dcc.shtml|title=Come invecchia il calciatore (e anche il mister)|access-date=20 јули 2016}}</ref> тимот стигнал до 5-тото место во [[Серија Ц2 1985-1986|Серија Ц2 првенството]]. Во 1986 година, тој отишол да игра за {{Fb team (N) Spezia}}, новопромовираниот член во Ц1 лигата: во сезоната [[Серија Ц1 1986-1987|1986-1987]], тој придонел за постигнувањето на опстанокот,<ref name=":0"/> додека во следните две сезони [[Серија Ц1 1987-1988|1987-1988]] и [[Серија Ц1 1988-1989|1988-1989]], Специја го освоила 7-мото и 3-тото место, соодветно.<ref name=":0">{{Cite web |url =http://www.spallettiluciano.it/biografia/il-calciatore/ |title =Il calciatore - Luciano Spalletti |dead-link =yes |archiveurl =https://web.archive.org/web/20160215215957/http://www.spallettiluciano.it/biografia/il-calciatore/|archivedate =15 февруари 2016}}</ref> По една сезона помината во екипата на [[ФК Вијареџо|Вијареџо]], тој се преселил во {{Fb team (N) Empoli}}, каде што ја завршил кариерата на 34-годишна возраст, играјќи го своето последно првенство во сезоната [[Серија Ц1 1992-1993|1992-1993]]. == Тренерска кариера == ===Емполи и Сампдорија=== Во сезоната 1993-1994, тој ја започнал својата кариера како тренер во младинскиот тим на {{Fb team (N) Empoli}}. На шест кола до крајот на [[Серија Ц1 1993-1994|првенството во Серија Ц1]], тој го замени [[Адријано Ломбарди]] како тренер на првиот тим, кој се мачел да излезе од зоната за испаѓање. ''„Аѕурите“'' го завршиле првенството на претпоследното место, спасувајќи се од испаѓање во плејаутот каде што ја совладале {{Fb team (N) Alessandria 1912}}. Следната сезона, Спалети повторно се вратил во младинскиот тим на Емполи, за потоа одново да добие шанса да го тренира првиот тим во [[Серија Ц1 1995-1996]]. Сезоната, полна со успеси, го видела Емполи како го освојува [[Фудбалски куп на Италија Серија Ц|Купот на Италија за екипи од Серија Ц]] и да избори промоција во [[Серија Б]] благодарение на победата во финалето на плејофот над {{Fb team (N) Como}}. Во сезоната [[Серија Б 1996-1997|1996-97]], ''„Аѕурите“'' на Спалети, кои неодамна биле промовирани од втората лига, веднаш заработиле промоција во [[Серија А]], една деценија по претходното искуство на Емполи во највисоката лига. Потврден како тренер на тосканците, на своето деби во Серија А ([[Серија А 1997-1998|1997-1998]]), тренерот го одвел тимот на безбедно место, постигнувајќи опстанок на едно коло пред крајот. Откако ги оставил тосканците во првата лига, тој бил повикан да ја предводи {{Fb team (N) Sampdoria}}.<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1998/luglio/10/incredibile_vero_gia_finito_ritiro_ga_0_9807102756.shtml |titolo=Incredibile ma vero: già finito il ritiro blucerchiato |publisher=La Gazzetta dello Sport|date=10 јули 1998}}</ref> Отпуштен во декември,<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1998/12/14/mihajlovic-scatenato-fa-esonerare-spalletti.html |title=Mihajlovic scatenato fa esonerare Spalletti |author=Corrado Sannucci |publisher=la Repubblica |date=14 декември 1998|page=40}}</ref> тој бил отповикан помалку од два месеци подоцна, по оставката на [[Дејвид Плат]].<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/cmercato/199902/02/36b7202f034a0/ |title=Platt si è dimesso |date=2 февруари 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070609/http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/cmercato/199902/02/36b7202f034a0/|archivedate=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> Во преостанатите 15 кола од [[Серија А 1998-1999|првенството]], тој освоил 21 бод, но не успеал да избегне испаѓање за лигурскиот клуб.<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1999/maggio/22/Mannini_ora_accusa_Spalletti_Colpa_ga_0_9905227612.shtml|title=Mannini ora accusa Spalletti "Colpa sua se la Samp è in B"|author=Enrico Valente|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=22 мај 1999}}</ref> ===Венеција, Удинезе и Анкона=== Во следната сезона. тој седнал на клупата на {{Fb team (N) Venezia}},<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1999/luglio/13/Spalletti_Glerean_Stringara_ecco_tecnici_ga_0_9907134664.shtml |title=Da Spalletti a Glerean e Stringara, ecco i tecnici con la nuova "patente"|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=13 јули 1999}}</ref> освојувајќи само една победа во првите два месеци од [[Серија А 1999-2000|Серија А]].<ref>{{cite web |url=http://www.repubblica.it/online/sport/sesta/milan/milan.html|titolo=Il Milan soffre col Cagliari L'Inter finisce ko a Venezia|data=18 ottobre 1999}}</ref> Лошиот почеток предизвикал негово отпуштање од функцијата,<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/02/381f44dc041e1/ |title=Via Spalletti, ecco Materazzi |date=2 ноември 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070531/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/02/381f44dc041e1/ |archive-date=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> но само привремено, бидејќи по неколку недели тој бил вратен на клупата.<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/29/3842d3eb01170/ |title=Lo stile Venezia |date=29 novembre 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070554/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/29/3842d3eb01170/|archivedate=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> Сепак, конечното отпуштање се случило во февруари 2000 година.<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/200002/07/389f446502a56/ |title=Spalletti esonerato |date=7 февруари 2000 |access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040628233546/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/200002/07/389f446502a56/|archivedate=28 јуни 2004|dead-link=yes}}</ref><ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2000/febbraio/08/Zamparini_inventa_esonero_bis_ga_0_0002086370.shtml |title=Zamparini s'inventa l'esonero bis |author=Michele Contessa|author2=Carlo Laudisa |pubblisher=La Gazzetta dello Sport|date=8 февруари 2000}}</ref> По една година неактивност, во март 2001 година, тој бил повикан на клупата на {{Fb team (N) Udinese}} да го замени [[Лујџи Де Канио]]:<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2001/marzo/20/Udinese_scelto_Spalletti_ga_0_0103205783.shtml |title=L'Udinese ha scelto Spalletti|author=Luca Calamai|author2=Sebastiano Vernazza |author3=Massimo Meroi|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=20 март 2001}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/online/campionato/spalletti/spalletti/spalletti.html |title=Udinese, a Spalletti la panchina di De Canio|date=20 март 2001}}</ref> со 10 освоени бода во 11 кола, фриулијанците ја завршиле сезоната на дванаесеттото место.<ref>{{cite news |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,33/articleid,0392_01_2001_0166_0043_4201357/ |title=Il Vicenza vince e retrocede |author=Andrea Iolme|publisher=[[La Stampa]]|date=18 јуни 2001|page=33}}</ref> Заменет од [[Рој Хоџсон]] за следната сезона,<ref>{{cite web|url=https://m.hbvl.be/cnt/oid130872|title=Roy Hodgson nieuwe trainer van Udinese|author=Tim Vandevelde|date=22 јуни 2001|language=nl|accessdate=2025-11-16|archive-date=2023-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410055110/https://m.hbvl.be/cnt/oid130872|url-status=dead}}</ref> во декември 2001 година, бил ангажиран од [[УС Анкона|Анкона]]:<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2002/01/05/la-doppia-sfida-dell-ex-favo.html|title=La doppia sfida dell'ex Favo|author=Massimo Norrito|publisher=[[la Repubblica (quotidiano)|la Repubblica]]|date=5 јануари 2002|page=13}}</ref> со цел да го одведе клубот на безбедно место во [[Серија Б 2001-2002|Серија Б]],<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2002/gennaio/07/Ancona_Spalletti_parte_operazione_salvezza_ga_0_0201073014.shtml|title=Ancona-Spalletti: parte l'operazione salvezza|author=Vito Maggio|author2=Mimmo Cugini|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=7 јануари 2002}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |url=http://www.spallettiluciano.it/biografia/lallenatore/ |title=L'allenatore - Luciano Spalletti |dead-link=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160215230909/http://www.spallettiluciano.it/biografia/lallenatore/ |archivedate=15 февруари 2016}}</ref> стигајќи дури до осмото место.<ref>{{cite news |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,41/articleid,0281_01_2002_0149_0043_2407143/anews,true/ |title=ATTACCHI SCATENATI: 36 RETI NELL'ULTIMA GIORNATA |publisher=La Stampa|date=3 јуни 2002|page=41}}</ref> Во летото 2002 година, тој се вратил во Удинезе,<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2002/giugno/11/Spalletti_firma_Agostinelli_presenta_ga_0_0206114613.shtml|title=Spalletti firma, Agostinelli si presenta|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=11 јуни 2002}}</ref> за да го освои шесттото место во [[Серија А 2002-2003|првенството]] што му овозможило на клубот пласман во [[Куп на УЕФА 2003-2004|Купот н УЕФА]].<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/online/calcio2002_partite_a/udineselazio/udineselazio/udineselazio.html|title=Udinese, vittoria e Uefa|date=24 мај 2003}}</ref> Следната сезона, тој повторно се квалификувал со клубот за [[Европски фудбалски натпреварувања|Европските турнири]], завршувајќи на седмото место во [[Серија А 2003-2004|првенството]].<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2004/maggio/17/Gilardino_gioca_poker_col_Trap_ga_10_0405178605.shtml|titolo=Gilardino gioca a poker col Trap|author=Luigi Garlando|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=17 мај 2004}}</ref> Најдобриот резултат постигнат на клупата на фриулијанците, сепак, било четвртото место во [[Серија А 2004-2005|сезоната 2004-2005]],<ref name=":2" /> подвиг што му го овозможил на Удинезе првото историско учество во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/2005/e/sezioni/sport/calcio/serie_a/38giornata/udinesemilan1/udinesemilan1.html|title=L'Udinese pareggia con il Milan e conquista la zona Champions|date=29 мај 2005}}</ref> ===Рома=== [[File:Luciano_Spalletti.JPG|thumb|upright|left|Спалети со {{Fb team (N) Roma}} во втората половина на 2000-тите]] По завршувањето на тригодишниот период со Удинезе,<ref name=":2" /> тој станал тренер на {{Fb team (N) Roma}}.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadra/Roma/Primo%20piano/2005/giugno/21spalletti.shtml|title=Spalletti: "Roma, ricominciamo"|date=21 јуни 2005}}</ref> Во текот на својата прва сезона тој остварил 11 последователни победи во [[Серија А 2005-2006|првенството]],<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Lazio/Primo_Piano/2006/02_Febbraio/26/lazioroma.shtml|title=Derby alla Roma: record storico|date=26 февруари 2006}}</ref> кое тимот го завршил на петтото место, пред да биде промовиран на второто место по скандалот ''[[Калчополи]]'';<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Roma/Primo_Piano/2006/05_Maggio/06/totti.shtml|title=Roma, Spalletti: "Totti in campo dal primo minuto"|date=6 мај 2006}}</ref> во [[Фудбалски куп на Италија 2005-2006|Купот на Италија]] ''„џалоросите“'' стигнале до финалето, каде загубиле од {{Fb team (N) Inter}}.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Inter/Primo_Piano/2006/05_Maggio/11/introm.shtml |title=Inter, la Coppa è ancora tua|author=Riccardo Pratesi |date=11 мај 2006}}</ref> Откако се квалификувале за [[Суперкуп на Италија 2006|Суперкупот на Италија]], по службеното доделување на титулата во првенството на ''„нероаѕурите“'', римскиот клуб бил поразен со 4-3 по [[Продолжеток (спорт)|продолженија]] и покрај водството од 3 гола.<ref>{{cite news |url=https://archiviostorico.gazzetta.it//2006/agosto/27/CHE_NOTTE_QUELLA_NOTTE_ga_3_060827004.shtml|title=CHE NOTTE QUELLA NOTTE|author=Alberto Cerruti|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=27 август 2006|p=3}}</ref> Во [[ФК Рома сезона 2006-2007|сезоната 2006-2007]], тој го предводел тимот од главниот град до првата квалификација во нивната историја за „нокаут фазата“ на Лигата на шампионите,<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Roma/Primo_Piano/2006/12_Dicembre/05/RomaVal.shtml|title=Roma promossa senza affanno|author=Gaetano De Stefano|date=5 декември 2006}}</ref> каде го елиминирале {{Fb team (N) Olympique Lyonnais}} во осминафиналето со нерешен резултат дома и победа во гости.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/2007/02/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-lione/roma-lione/roma-lione.html|title=Fra Roma e Lione pari senza reti, si deciderà tutto al ritorno|date=21 февруари 2007}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Roma/Primo_Piano/2007/03_Marzo/06/RomaLione.shtml|title=Roma da impazzire, travolto il Lione|author=Antonino Morici|date=6 март 2007}}</ref> Патот на Рома завршил во четвртфиналето, каде била елиминирана од {{Fb team (N) Manchester United}}, претрпувајќи катастрофален пораз од 7-1 во реваншот кој ја поништил нивната тесна победа постигната во првиот натпревар.<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/04/11/champions-league-disfatta-roma-umiliazione-all-old.html|title==Champions League|author=Mattia Chiusano|publisher=la Repubblica|date=11 април 2007|page=56}}</ref> Во [[Серија А 2006-2007|првенството]] тимот го освоил второто место, со 22 бода зад Интер:<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Roma/Primo_Piano/2007/04_Aprile/17/vigiliaroma.shtml|title=Spalletti: "Inter il top, noi una buona squadra"|author=Massimo Cecchini|date=17 април 2007}}</ref> сепак, избраниците на Спалети биле единствениот противник способен да се наметне над ''„нероаѕурите“'', поразувајќи ги со 3-1 на [[Сан Сиро|Стадионот „Џузепе Меаца“]].<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Inter/Primo_Piano/2007/04_Aprile/18/interroma.shtml|title=Grande Roma a San Siro, l'Inter rinvia la festa|author=Riccardo Pratesi|date=18 април 2007}}</ref> Одмаздата за скудетото и суперкупот против тимот од Милано се случила во [[Фудбалски куп на Италија 2006-2007|Купот на Италија]], каде што тренерот го освоил првиот трофеј во својата кариера:<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/05/10/roma-super-inter-choc-totti.html|title=Roma Super|author=Corrado Sannucci|publisher=la Repubblica |date=10 мај 2007|page=58}}</ref> триумфот од 6-2 во првиот натпревар ја запечатил конечната победа, иако Интер остварил пирова победа од само 2-1 во реваншот.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Roma/Primo_Piano/2007/05_Maggio/18/roma_1805.shtml|title=Notte di delirio a Fiumicino|date=18 мај 2007}}</ref> Тосканскиот тренер дополнително го зголемил својот список на почести на почетокот од [[ФК Рома сезона 2007-2008|следната сезона]], освојувајќи го [[Суперкуп на Италија 2007|Суперкупот на Италија]] повторно против Интер.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Inter/Primo_Piano/2007/08_Agosto/19/supercoppa.shtml |title=La Supercoppa è della Roma|author=Antonino Morici|date=19 август 2007}}</ref> Рома ја минала групната фаза од [[УЕФА Лига на шампиони 2007-2008|Лигата на шампионите]] пласирајќи се зад Манчестер Јунајтед,<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/11/08/palpitazione-roma-alla-fine-pari.html|title=Palpitazione Roma, alla fine è pari|autore=Mattia Chiusano |publisher=la Repubblica |date=8 ноември 2007|page=52}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/11/28/vucinic-fa-il-mattatore-kiev-la-roma.html|title=Vucinic fa il mattatore a Kiev |author=Mattia Chiusano |publisher=la Repubblica |date=28 ноември 2007|page=66}}</ref> потоа победувајќи го {{Fb team (N) Real Madrid}} во осминафиналето со двојна победа од 2-1:<ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2008/02/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-real-madrid/roma-real-madrid/roma-real-madrid.html|title=Pizarro-Mancini, e la Roma sogna|date=19 февруари 2008}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Roma/Primo_Piano/2008/03_Marzo/05/real_roma_0503.shtml |title=Una Roma da impazzire, Real k.o. al Bernabeu (1-2)|author=Riccardo Pratesi |date=5 март 2008}}</ref> елиминацијата повторно дошла во четвртфиналето, пак од Јунајтед.<ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2007/12/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-manchester/gara-olimpico/gara-olimpico.html|title=Roma, l'Olimpico è stregato|date=1 април 2008}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2007/10/sezioni/sport/calcio/champions_league/manchester-roma/roma-fuori/roma-fuori.html|title=La Roma saluta la Champions, giallorossi fuori ma con onore|date=9 април 2008}}</ref> На фронтот [[Серија А 2007-2008|првенство]], по почетното водство, ''„џалоросите“'' биле претекнати од Интер, завршувајќи на второто место.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Catania/Primo_Piano/2008/05_Maggio/18/cataniaroma.shtml|title=Roma, illusione scudetto|author=Stefano Cantalupi|date=18 мај 2008}}</ref> Заостанувајќи три бода на табелата на крајот од првенството,<ref>{{cite news |url=https://archiviostorico.gazzetta.it/2008/maggio/19/Rossi_Campionato_falsato__ga_10_080519065.shtml |title=De Rossi: «Campionato falsato»|author=Alessandro Catapano|author2=Massimo Cecchini |publisher=La Gazzetta dello Sport|date=19 мај 2008}}</ref> римскиот тим морал да се задоволи повторно со освојувањето на [[Фудбалски куп на Италија 2007-2008|Купот на Италија]], уште еднаш на сметка на ''„нероаѕурите“''.<ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2007/08/sezioni/sport/calcio/coppa-italia/finale-partita/finale-partita.html|title=La Coppa Italia è giallorossa, "rivincita" della Roma sull'Inter |date=24 мај 2008}}</ref> Далеку поразочарувачка од претходните била сезоната [[ФК Рома сезона 2008-2009|2008-2009]], која исто така, започнала со натпревар против тимот од Милано во [[Суперкуп на Италија 2008|Суперкупот на Италија]], загубен на [[Изведување пенали (фудбал)|пенали]]:<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Inter/Primo_Piano/2008/08/24/partita.shtml|title=Inter, è subito festa|author=Antonino Morici|date=24 август 2008}}</ref> исклучен од трката за титулата уште на есен поради кризата со резултатите,<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2008/11/04/spalletti-batti-un-colpo-solo-cosi-la.html|title=Spalletti, batti un colpo: solo così la Roma può ripartire|author=Fabrizio Bocca|publisher=la Repubblica|date=4 novembre 2008|p=19}}</ref><ref>{{cite web|url=https://roma.repubblica.it/dettaglio/rossella-sensi:-usciremo-dalla-crisi/1544730|title=Rossella Sensi: "Usciremo dalla crisi"|date=12 ноември 2008|access-date=14 декември 2020|date-archive=7 април 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230407195605/https://roma.repubblica.it/dettaglio/rossella-sensi:-usciremo-dalla-crisi/1544730|dead-link=yes}}</ref> римскиот тим успеал да се опорави од тешкиот почеток со пласман во осминафиналето на [[УЕФА Лига на шампиони 2008-2009|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web |url=https://it.uefa.com/uefachampionsleague/news/01d4-0e70932c7763-b69209a604eb-1000/ |title=Spalletti elogia la Roma: "Grande risultato"|author=Marco Calabresi|date=10 декември 2008}}</ref> Сепак во таа рунда, пеналите уште еднаш биле кобни по играчите на Спалети кои на тој начин биле поразени од {{Fb team (N) Arsenal}}.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Speciali/Italia_Inghilterra/Primo_Piano/2009/02/24/ArsenalRoma.shtml |title=Van Persie lancia l'Arsenal|author=Stefano Cantalupi|date=24 февруари 2009}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2009/03/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-arsenal/diretta-roma-arsenal/diretta-roma-arsenal.html|titlе=La Roma beffata ai calci di rigore |author=Luigi Panella|date=11 март 2009}}</ref> Конечно ''„џалоросите“'' го завршиле [[Серија А 2008-2009|првенството]] на шесттото место, обезбедувајќи квалификација само за прелиминарните рунди на [[УЕФА Лига Европа 2009-2010|УЕФА Лига Европа]].<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Roma/31-05-2009/torino-retrocede-b-50472261290.shtml|title=Il Torino retrocede in B, Totti aggancia Boniperti|author=Livia Taglioli|date=31 мај 2009}}</ref> Откако го предводел тимот до плсаман во групната фаза од гореспоменатото натпреварување,<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/07/31/totti-scaccia-le-paure-della-roma-gent.html|title=Totti scaccia le paure della Roma|author=Alessandro Di Maria |publisher=la Repubblica|date=31 јули 2009|p=53}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/08/07/totti-avvia-la-festa-la-roma-esagera.html|title=Totti avvia la festa, la Roma esagera|author=Alessandro Di Maria |publisher=la Repubblica|date=7 август 2009|page=61}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/08/21/la-solita-roma-senza-difesa-gol-di.html|title=La solita Roma senza difesa|author=Francesca Ferrazza |publisher=la Repubblica|date=21 август 2009|page=61}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/08/28/roma-troppo-facile-passano-anche-lazio-genoa.html|title=Roma, troppo facile. Passano anche Lazio e Genoa |publisher=la Repubblica|date=28 август 2009|page=65}}</ref> на 1 септември 2009 година, Спалети поднел оставка поради несогласувања со клубот и поразите претрпени во првите кола од [[Серија А 2009-2010|првенството]].<ref>{{cite web |URL=https://www.romatoday.it/sport/spalletti-dimissioni-o-esonero-notizie-aggiornamenti-incontro-sensi.html |title=Spalletti dà l'addio: già oggi l'accordo con Ranieri?|author=Carlo Testimonia |date=1 септември 2009}}</ref> На негово место како нов тренер на Рома бил избран, [[Клаудио Раниери]].<ref>{{cite web |url=https://sport.sky.it/calcio/2009/09/01/intervista_esclusiva_spalletti_dimissioni_roma.html |title=Spalletti si confessa: perché ho lasciato la Roma|date=1 септември 2009|dead-link=yes}}</ref> ===Зенит Санкт Петербург=== [[File:Luciano Spalletti 2012 (cropped).jpg|thumb|Спалети со {{Fb team (N) Zenit Saint Petersburg}} во 2012]] На 11 декември 2009 година, било официјализирано неговото потпишување со [[Русија|рускиот]] клуб {{Fb team (N) Zenit Saint Petersburg}}.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/2009/12/sport/calcio/calciomercato/spalletti-russia/spalletti-di-nuovo-in-panca/spalletti-di-nuovo-in-panca.html|title=Spalletti, "disoccupato" solo per tre mesi|author=Francesca Ferrazza|date=11 декември 2009|access-date=13 декември 2009}}</ref> На 16 мај 2010 година, тој го освоил [[Фудбалски куп на Русија 2008-2009|Купот на Русија]]<ref>{{cite web|url=http://football.uk.reuters.com/leagues/european/news/2010/05/16/LDE64F06T.php|titolo=Italian Spalletti leads Zenit to Russian Cup win|language=en|date=16 мај 2010 |dead-link=yes |access-date=16 мај 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100519132543/http://football.uk.reuters.com/leagues/european/news/2010/05/16/LDE64F06T.php|archive-date=19 мај 2010}}</ref> додека, на 14 ноември, тој го освоил [[Премиер лига на Русија 2010|руското првенство]], на две кола пред крајот.<ref>{{cite web|url=http://www.corrieredellosport.it/calcio/calcio_estero/2010/11/14-139074/Spalletti+campione+di+Russia+con+lo+Zenit|title=Festa Spalletti: è campione di Russia con lo Zenit|date=14 декември 2010|dead-url=yes|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304215443/http://www.corrieredellosport.it/calcio/calcio_estero/2010/11/14-139074/Spalletti+campione+di+Russia+con+lo+Zenit|archive-date=4 март 2016}}</ref> На 6 март 2011 година, тој исто така, го освоил и [[Суперкуп на Русија 2011|Суперкупот на Русија]], комплетирајќи ги сите национални трофеи во земјата.<ref>{{cite web|url=https://it.eurosport.yahoo.com/ticker/hub/calcio/index.html?item=2693641|title=Calcio, Supercoppa russa: Zenit-Cska Mosca 1-0|date=6 март 2011}}</ref> По постигнатите резултати, во февруари 2012 година тој го преформулирал договорот со Зенит, преземајќи вистинска улога на „менаџер“ во рамките на клубот.<ref>{{cite web|url=http://en.fc-zenit.ru/main/news/ct3/55199.html|titolo=Luciano Spalletti signs contract extension with Zenit|language=en|dead-link=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120211202759/http://en.fc-zenit.ru/main/news/ct3/55199.html|archivedate=11 февруари 2012}}</ref> На 28 април, тој ја освоил својата втора титула во [[Премиер лига на Русија 2011-2012|рускиот шампионат]] на три кола до крајот.<ref>{{Cite web|author=Lorenzo Nicolini|url=https://www.today.it/sport/zenit-san-pietroburgo-campione-russia-2012.html|title=Russia, Spalletti ancora Zar: lo Zenit è campione|date=29 април 2012}}</ref> Сепак, во [[Фудбалски куп на Русија 2011-2012|Купот на Русија]], нивниот пат завршил во четвртфиналето каде испаднале од {{Fb team (N) Dynamo Moscow}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.calciomercato.com/notizie/russia-spalletti-fuori-dalla-coppa/294044|title=Russia: Spalletti fuori dalla coppa|date=22 март 2012}}</ref> Во сезоната [[ФК Зенит Санкт Петербург сезона 2012-2013|2012-2013]], тие завршиле втори во [[Премиер лига на Русија 2012-2013|Премиер лигата на Русија]], со два бода зад шампионот {{Fb team (N) CSKA Moscow}}; сепак, на крајот се испоставило дека на Зенит ќе му недостасуваат бодовите од натпреварот загубен службено против Динамо Москва, поради нередите предизвикани од неговите навивачи.<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/esteri/2012/11/22/news/incidenti_a_mosca_zenit_sconfitto_0-3_a_tavolino-47188333/|title=Incidenti a Mosca, Zenit sconfitto 0-3 a tavolino|date=22 ноември 2012}}</ref> На 10 март 2014 година, по разочарувачкиот почеток на сезоната, тој бил отпуштен.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/esteri/2014/03/11/news/zenit_esonera_spalletti-80709561|title=Russia: lo Zenit esonera Spalletti|date=11 март 2014}}</ref> ===Враќање во Рома=== На 14 јануари 2016 година, Рома го објавила враќањето на Спалети на својата клупа,<ref>{{cite web|url=http://www.asroma.com/it/notizie/2016/01/luciano-spalletti-torna-alla-guida-della-roma|title=Luciano Spalletti torna alla guida della Roma|date=14 јануари 2016}}</ref> заменувајќи го отпуштениот [[Руди Гарсија]].<ref>{{cite web|url=https://www.calciomercato.com/news/pallotta-possiamo-vincere-con-spalletti-roma-c-e-chi-rifiuta-di--944231|title=Pallotta: 'Possiamo vincere con Spalletti'. Roma, c'è chi rifiuta di indossare i Gps|date=14 јануари 2016}}</ref> Во втората половина од сезоната, тосканскиот тренер ги водел ''„џалоросите“'' до 46 освоени бода (скор од 14 победи, 4 нерешени и еден пораз); на крајот од [[Серија А 2015-2016|првенството]] ова бил најдобриот просек на бодови/натпревар меѓу сите тренери во Серија А: 2,42 наспроти 2,39 на [[Масимилијано Алегри]] (кој со својот Јувентус го освоил првенството). Тимот од главниот град на крајот од првенството го освоил третото место на табелата со 80 бодови,<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcio/roma-spalletti-fatto-il-nostro-dovere-complimenti-al-napoli-_1098348-201602a.shtml|title=Roma, Spalletti: "Fatto il nostro dovere, complimenti al Napoli"|access-date=16 мај 2016}}</ref> со што избориле пласман во [[УЕФА Лига на шампиони 2016-2017#Квалификации|квалификациите за Лигата на шампиони]]; во истото натпреварување, но во [[УЕФА Лига на шампиони 2015-2016|тековната сезона]], Рома била елиминирана во осминафиналето од подоцнежниот европски шампион, Реал Мадрид.<ref>{{Cite web|url=https://www.forzaroma.info/news-as-roma/champions-roma-eliminata-dal-real-quante-occasioni-sprecate-foto/|title=Champions: Roma eliminata dal Real, ma quante occasioni sprecate – FOTO|author=Marco Cantagalli|date=8 март 2016|access-date=31 јануари 2017}}</ref> Сепак, почнувајќи од почетокот на февруари, голем дел од навивачите на Рома застанале на страната против тренерот поради низа расправии меѓу него и капитенот на тимот, [[Франческо Тоти]], предизвикани од недостатокот на минутажа што му била доделена, а исто така и поради физички проблеми и некои изјави дадени од вториот.<ref name=":4" /><ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/roma/2016/04/17/news/roma_totti_e_ancora_determinante_ma_spalletti_non_ci_sta-137827259/|title=Roma, Totti è ancora determinante: ma Spalletti non ci sta. Alta tensione e lite tra i due|date=17 април 2016}}</ref><ref>{{Cite web|author=Marco Beltrami|url=https://www.fanpage.it/sport/calcio/cosa-e-successo-tra-totti-e-spalletti-storia-di-un-rapporto-difficile/|title=Cosa è successo tra Totti e Spalletti, storia di un rapporto difficile|date=16 ноември 2020|access-date=31 март 2021}}</ref> Следната сезона започнала за Рома на Спалети со неуспехот тимот да се квалификува во групната фаза од Лигата на шампионите, откако биле елиминирани од {{Fb team (N) Porto}} во плејофот; првиот натпревар завршил со резултат 1-1, но катастрофалниот пораз од 0-3 во реваншот во Рим му пресудил на тимот на Спалети.<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/champions/2016/08/23/news/roma_battuta_dal_porto-146511389/ |title=Roma-Porto 0-3: disastro giallorosso, addio Champions |date=23 август 2016|access-date=16 февруари 2018}}</ref> Во [[УЕФА Лига Европа 2016-2017|УЕФА Лига Европа]], Рома испаднала во осминафиналето од Олимпик Лион, додека во [[Фудбалски куп на Италија 2016-2017|Купот на Италија]] била елиминирани од Лацио во полуфиналето. Во [[Серија А 2016-2017|првенството]] по спектакуларниот дуел со {{Fb team (N) Napoli}}, избраниците на Спалети успеале да го освојат второто место зад {{Fb team (N) Juventus}}, а исто така ги постигнале рекордите за најмногу освоени бодови (87) и најмногу постигнати голови во една сезона на ФК Рома (90), со што Спалети надминал големи тренери од минатото на ''„џалоросите“'', како што се [[Нилс Лидхолм]] и [[Фабио Капело]].<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/roma/2017/05/15/news/roma_spalletti_numeri_totti_futuro-165535491/|title=Roma, Spalletti numeri da record: superati Capello e Liedholm. Ma il futuro è ancora incerto||date=15 мај 2017|access-date=16 февруари 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.goal.com/it/notizie/roma-campionato-storico-e-record-di-punti-e-goal-realizzati/1iixiqsiclkt91jp8cj07i27h6|title=Roma, campionato 'storico': è record di punti e goal realizzati|access-date=16 февруари 2018}}</ref> На 30 мај 2017 година, тој ја напуштил Рома и бил заменет од [[Еузебио Ди Франческо]].<ref>{{cite web|url=http://www.asroma.com/it/notizie/2017/05/si-chiude-il-rapporto-di-lavoro-tra-as-roma-e-luciano-spalletti|title=Si chiude il rapporto di lavoro tra AS Roma e Luciano Spalletti|date=30 мај 2017}}</ref> ===Интер=== [[Податотека:Luciano Spalletti Inter.jpg|thumb|left|Спалети со {{Fb team (N) Inter}} во 2018]] На 9 јуни 2017 година, тој бил официјално претставен како нов тренер на Интер.<ref>{{cite web|url=http://www.inter.it/it/news/81345/luciano-spalletti-a-il-nuovo-allenatore-dell-inter|title=Luciano Spalletti è il nuovo allenatore dell'Inter|date=9 јуни 2017|access-date=9 јуни 2017|archive-date=29 јуни 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190629063722/https://www.inter.it/it/news/81345/luciano-spalletti-a-il-nuovo-allenatore-dell-inter|dead-link=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/inter/2017/06/09/news/spalletti_allenatore_inter-167685070/|title=Inter, ufficiale: Spalletti è il nuovo allenatore|author=Tiziana Cairati|date=9 јуни 2017}}</ref> Во [[Серија А 2017-2018|првенството]] тимот на ''„нероаѕурите“'' забележал одличен почеток,<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2017/10/25/inter-implacabile-e-affannata-una-notte-da-leader-per-spalletti38.html|title=Inter implacabile e affannata una notte da leader per Spalletti|author=Andrea Sorrentino|publisher=la Repubblica|date=25 октомври 2017|page=38}}</ref> толку многу што на почетокот на декември се нашол сам на врвот на табелата и бил сè уште непоразен.<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2017/12/04/lo-scatto-dellinter-con-perisic-che-preferi-spalletti-a-mou40.html|title=Lo scatto dell'Inter con Perisic che preferì Spalletti a Mou|author=Andrea Sorrentino|publisher=la Repubblica|date=4 dicembre 2017|page=40}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.lastampa.it/2017/12/15/sport/spalletti-in-testa-non-c-spazio-per-rifiatare-restiamo-svegli-V7YOpfbshK3wAYhI9trXiP/pagina.html|title=Spalletti: "In testa non c'è spazio per rifiatare, restiamo svegli"|date=15 dicembre 2017|access-date=28 април 2018|archive-date=28 април 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180428141804/http://www.lastampa.it/2017/12/15/sport/spalletti-in-testa-non-c-spazio-per-rifiatare-restiamo-svegli-V7YOpfbshK3wAYhI9trXiP/pagina.html|dead-link=yes}}</ref> Сепак, со доаѓањето на зимата, перформансите на тимот претрпеле нагло опаѓање, што предизвикало тие да се лизнат од врвните позиции.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/inter/2018/02/04/news/inter_la_crisi_d_inverno_colpisce_anche_spalletti-188032855/|title=Inter, la "crisi d'inverno" colpisce anche Spalletti|author=Tiziana Cairati|date=4 февруари 2018}}</ref> Четвртото место, последната можна позиција и минималната зацртана [[ФК Интер сезона 2017-2018|сезонска]] цел, била постигната во последното коло, со победата над {{Fb team (N) Lazio}} со 2-3 на гостински терен со што истиот противник бил престигнат на табелата благодарение на подобриот оглед во директните средби:<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Lazio/20-05-2018/lazio-inter-2-3-nerazzurri-champions-decide-testa-vecino-270253952947.shtml|title=Lazio-Inter 2-3, nerazzurri in Champions! Decide la testa di Vecino|author=Luca Taidelli|date=20 мај 2018}}</ref> за Интер, ова било нивно враќање во најсилното европско континентално натпреварување по седум години.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Lazio/20-05-2018/lazio-inter-2-3-nerazzurri-champions-decide-testa-vecino-270253952947.shtml|title=Lazio-Inter 2-3, nerazzurri in Champions! Decide la testa di Vecino|author=Luca Taidelli|date=20 мај 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/inter/2018/05/20/news/lazio-inter_2-3_rimonta_nel_finale_nerazzurri_in_champions-196933076/|title=Lazio-Inter 2-3: Vecino chiude la rimonta nel finale, nerazzurri in Champions|author=Antonio Farinola|date=20 мај 2018}}</ref> Во [[Фудбалски куп на Италија 2017-2018|Купот на Италија]], патувањето на ''„нероаѕурите“'' завршило во четвртфиналето со пораз во [[Дерби дела Мадонина|Миланското дерби]] против {{Fb team (N) Milan}}.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Coppa-Italia/Milan/27-12-2017/milan-inter-1-0-cutrone-supplementare-decide-derby-240505807004.shtml|title=Milan-Inter 1-0, Cutrone nel supplementare decide il derby|author=Valerio Clari|date=27 декември 2017}}</ref> Во [[ФК Интер сезона 2018-2019|сезоната 2018-2019]] тимот имал лош старт,<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/27-08-2018/inter-spalletti-come-de-boer-peggio-solo-radice-290504699835.shtml|title=Inter, Spalletti eguaglia De Boer: peggio solo 35 anni fa|author=Daniele Polidoro|date=27 август 2018}}</ref> пред да постигне серија последователни победи што го вратиле во горните ешалони на табелата;<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/2018/11/03/news/inter_genoa_partita_gagliardini_politano-210696305/|title=Inter-Genoa 5-0: show nerazzurro con Gagliardini, Politano, Joao Mario e Nainggolan|date=3 ноември 2018}}</ref> на крајот од првата половина од сезоната, Интер бил трет.<ref>{{cite web|url=https://www.corriere.it/sport/calcio/serie-a/notizie/empoli-inter-0-1-keita-fa-l-icardi-un-colpo-biliardo-db1db3ea-0b72-11e9-aa07-eb4c2c5595dd.shtml|title=Empoli-Inter 0-1, Keita blinda il terzo posto|author=Guido De Carolis|date=29 декември 2018}}</ref> Сепак, ''„нероаѕурите“'' доживеале уште еден пад во формата во текот на зимските месеци, но останале во конкуренција за квалификација во најсилното натпреварување на континентот.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/17-03-2019/milan-inter-2-3-nerazzurri-vincono-derby-contro-sorpassano-3202284149975.shtml|title=Milan-Inter 2-3: i nerazzurri vincono il derby e contro-sorpassano|author=Alessandra Gozzini|date=17 март 2019}}</ref> Уште еднаш, потребно било да се стигне до последното коло за математички целта да биде остварена: победата од 2-1 на домашен терен против Емполи му овозможила на Интер да го потврди четвртото место од претходната година и да се врати во [[УЕФА Лига на шампиони 2019-2020|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/26-05-2019/pazza-inter-ma-fine-keita-ninja-portano-champions-empoli-b-3301960042956.shtml|title=Pazza Inter, ma alla fine Keita e il Ninja la portano in Champions: Empoli in B|author=Valerio Clari|date=26 мај 2019}}</ref> Во тековната сезона, Интер бил елиминиран уште во групната фаза од [[УЕФА Лига на шампиони 2018-2019|Лигата на шампионите]]<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Champions-League/Inter/11-12-2018/inter-psv-1-1-gol-lozano-icardi-nerazzurri-europa-league-3101171061589.shtml|title=Inter-Psv 1-1: gol di Lozano e Icardi, nerazzurri in Europa League|author=Valerio Clari|date=11 декември 2018}}</ref> селејќи се во [[УЕФА Лига Европа 2018-2019|Лига Европа]], каде пак биле елиминирани од [[Ајнтрахт Франкфурт]] во осминафиналето.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/coppe/2019/03/14/news/europa_league_inter-salisburgo-221577559/|title=Inter-Eintracht 0-1, nerazzurri fuori dall'Europa League|author=Diego Costa|date=14 март 2019}}</ref> Во [[Фудбалски куп на Италија 2018-2019|Купот на Италија]] патувањето било прекинато против Лацио во четвртфиналето.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/2019/01/31/news/coppa_italia_inter_lazio_quarti_di_finale-217967959/?refresh_ce|title=Coppa Italia, Inter-Lazio 4-5 ai rigori: biancocelesti in semifinale|author=Diego Costa|date=31 јануари 2019}}</ref> На крајот од првенството, и покрај тоа што ја постигнал минималната сезонска цел, тој не бил повторно потврден од клубот од Милано.<ref>{{cite web|url=https://www.inter.it/it/news/94507/comunicato-ufficiale-di-fc-internazionale-milano|title=Nota del Club in merito al ruolo di allenatore della Prima Squadra|date=30 maggio 2019|access-date=30 мај 2019|archive-date=30 мај 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190530083930/https://www.inter.it/it/news/94507/comunicato-ufficiale-di-fc-internazionale-milano|dead-link=yes}}</ref> ===Наполи=== {{Цитат 2|Силни луѓе, силни судбини, слаби луѓе, слаби судбини. Нема друго објаснување.|Лучано Спалети<ref>{{cite web|https://www.rainews.it/tgr/campania/articoli/2023/04/spalletti-uomini-forti-destini-forti-b77a3c42-fc12-4b81-9652-d3cf223ab64e.html|title=Spalletti, uomini forti destini forti|date=4 мај 2023}}</ref>}} По двегодишна пауза, тој бил назначен за нов тренер на Наполи на 29 мај 2021 година.<ref>{{cite web|url=https://www.sscnapoli.it/static/news/De-Laurentiis-Benvenuto-Luciano-Spalletti,-insieme-faremo-un-grande-lavoro-22905.aspx|title=De Laurentiis: Benvenuto Luciano Spalletti, insieme faremo un gran lavoro|date=29 maggio 2021|access-date=30 мај 2021|archive-date=1 јуни 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210601175538/https://www.sscnapoli.it/static/news/De-Laurentiis-Benvenuto-Luciano-Spalletti,-insieme-faremo-un-grande-lavoro-22905.aspx|dead-link=yes}}</ref> Дебитирал на клупата на ''„партенопеите“'' на 22 август, победувајќи ја со 2-0 Венеција во првото коло од [[Серија А 2021-2022]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Napoli/22-08-2021/osimhen-espulso-rigore-sbagliato-ma-napoli-piu-forte-2-0-venezia-420650846961.shtml|title=Osimhen espulso e un rigore sbagliato, ma il Napoli è più forte: 2-0 al Venezia|date=22 август 2021}}</ref> На 23 септември, победувајќи ја Сампдорија со 4-0 на гостински терен, тој станал првиот тренер кој ги добил своите први пет првенствени натпревари во дебитантската сезона како тренер на Наполи, рекорд што претходно го држел [[Рафаел Бенитес]], кој ги добил првите четири натпревари во [[Серија А 2013-2014|сезоната 2013-2014]].<ref>{{cite web|url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-a/record-per-spalletti-col-napoli-e-il-primo-a-vincere-tutte-le-prime-cinque-partite-1587732|title=Record per Spalletti col Napoli: è il primo a vincere tutte le prime cinque partite|date=23 септември 2021|access-date=23 септември 2021}}</ref> Наполи под водството на Спалети го завршил првенството на третото место, со што се избориле за враќање во Лигата на шампионите по две години отсуство.<ref>{{Cite web|url=https://napoli.repubblica.it/sport/2022/05/02/news/il_napoli_torna_in_champions-347748436/|title=Il Napoli torna in Champions|date=2 мај 2022}}</ref> Во [[Фудбалски куп на Италија 2021-2022|Купот на Италија]] биле елиминирани во осминафиналето од {{Fb team (N) Fiorentina}} (2-5),<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Coppa-Italia/13-01-2022/coppa-italia-napoli-fiorentina-2-4-gol-vlahovic-mertens-biraghi-petagna-venuti-piatek-430899753267.shtml|title=Il Napoli rimonta in 9 al 95', poi ai supplementari è solo Viola. E Piatek segna subito|date=13 јануари 2022}}</ref> додека во Лига Европа настапот им завршил во првата рунда од нокаут фазата, после поразот од {{Fb team (N) Barcelona}} на [[Стадион „Диего Армандо Марадона“|стадионот „Марадона“]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Europa-League/24-02-2022/napoli-barcellona-2-4-catalani-ottavi-europa-league-4301588825714.shtml|title=Troppo Barça per il Napoli: vince 4-2 al Maradona e passa agli ottavi|date=24 февруари 2022}}</ref> Сезоната [[ФК Наполи сезона 2022-2023|2022-2023]] започнала со победа, откако во првото коло на [[Серија А 2022-2023|Серија А]] била совладана {{Fb team (N) Verona}} во гости со 2-5.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Verona/15-08-2022/verona-napoli-2-5-show-azzurro-brilla-stella-kvaratskhelia-4401891810560.shtml|title=Napoli, è subito show: cinquina al Verona, brilla la stella di Kvaratskhelia|date=15 август 2022}}</ref> На 4 октомври 2019 година, со победата над {{Fb team (N) Ajax}} на [[Јохан Кројф Арена]] со 6-1, Спалети ја остварил најголемата победа на Наполи во меѓународните натпреварувања (изедначена со онаа Наполи-[[ФК Влазнија Скадар|Влазнија]] 5-0 во [[Куп на УЕФА 2008-2009|Купот на УЕФА 2008-2009]]), како и нивната најголема победа на гостински терен во нивната клупска историја.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Champions-League/04-10-2022/ajax-napoli-1-6-doppietta-raspadori-lorenzo-zielinski-kvara-simeone-450484915452.shtml|title=Anche in Champions il Napoli è una meraviglia: va sotto ma poi ne segna 6 all'Ajax!|date=4 октомври 2022}}</ref> Единаесет дена подоцна, со тесната победа над Рома (0-1), Спалети го изедначил најголемиот број на последователни добиени натпревари на Наполи помеѓу првенството и куповите (11), рекорд поставен од поранешниот тренер [[Отавио Бјанки]] во [[ФК Наполи сезона 1986-1987|сезоната 1986-1987]], годината во која Наполи го освоил своето прво [[Скудето]].<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/2022/10/24/news/spalletti_napoli_marcia_da_record-371470551/|title=Napoli, Spalletti e una marcia da record: 11 vittorie di fila, come nell'anno del primo scudetto|date=24 октомври 2022}}</ref> Овој рекорд бил надминат на 26 октомври, благодарение на успехот со 3-0 над {{Fb team (N) Rangers}} во групната фаза на Лигата на шампионите.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Champions-League/26-10-2022/napoli-rangers-3-0-doppietta-simeone-ostigard-450824821020.shtml|title=Il Napoli è sempre uno spettacolo: 3-0 ai Rangers. Ma per il primo posto...|date=26 октомври 2022}}</ref> Серијата позитивни резултати (17) била прекината на 1 ноември, за време на натпреварот против [[ФК Ливерпул|Ливерпул]], кој завршил со резултат од 2-0 во корист на Англичаните, но кој немал никакво влијание врз пласманот во групата.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Champions-League/01-11-2022/champions-liverpool-napoli-2-0-spalletti-primo-girone-450914221532.shtml|title=Napoli, ko che non fa male: il Liverpool ne segna due nel finale, ma Spalletti è primo|date=1 ноември 2022}}</ref> На 12 ноември, благодарение на победата од 3-2 на домашен терен против Удинезе, тие стигнале до единаесет последователни победи во Серија А, надминувајќи го клупскиот рекорд поставен во [[Серија А 2017-2018|сезоната 2017-2018]] кога клубот бил предводен од [[Маурицио Сари]] (10).<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Napoli/12-11-2022/napoli-udinese-3-2-decidono-gol-osimhen-zielinski-ed-elmas-4501081406591.shtml|title=Il Napoli è irresistibile: 11 vittorie consecutive. Ma che paura nel finale con l'Udinese|date=12 ноември 2022}}</ref> Првиот пораз во лигата дошол на 4 јануари 2023 година против Интер, кој го добил натпреварот со 1-0.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/04-01-2023/inter-napoli-1-0-gol-dzeko-4501815529883.shtml|title=Dzeko, capocciata al Napoli. L'Inter riapre la corsa scudetto|date=4 јануари 2023}}</ref> На 13 јануари, тимот на Спалети го победил Јувентус со 5-1; последниот пат, кога ''„партенопеите“'' постигнале пет гола против тимот од Торино било во 1990 година, за време на натпреварот од [[Суперкуп на Италија 1990|Суперкупот на Италија]], кој завршил со истиот резултат.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Napoli/13-01-2023/napoli-juve-5-1-osimhen-2-kvaratskhelia-maria-rrahmani-elmas-4501949709248.shtml|title=Kvara e Osimhen schiantano la Juve. Il Napoli vola a +10 e spacca il campionato|date=13 јануари 2023}}</ref> Сепак, само пет дена подоцна, Наполи шокантно бил елиминиран од [[Фудбалски куп на Италија 2022-2023|Купот на Италија]] од страна на {{Fb team (N) Cremonese}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Coppa-Italia/17-01-2023/coppa-italia-napoli-cremonese-finisce-rigori-4502012995473.shtml|title=Clamoroso al Maradona: il Napoli piange, Cremonese avanti ai rigori. Ballardini, che prima!|date=17 јануари 2023}}</ref> На 21 јануари, благодарение на победата на гости против {{Fb team (N) Salernitana}} (0-2), тој станал тренерот со најмногу добиени натпревари во историјата на Серија А (276) во ерата на три бода за победа.<ref name="recordvittorie">{{Cite web|url=https://www.calcioinpillole.com/napoli-arriva-un-grande-record-per-luciano-spalletti-il-dato/|title=Napoli, Luciano Spalletti conquista un grande primato: il dato|date=21 јануари 2023}}</ref> На 17 февруари, за време на победата од 0-2 на гости кај {{Fb team (N) Sassuolo}},<ref>{{Cite web|url=https://www.ilmattino.it/sport/sscnapoli/sassuolo_napoli_0_2_diretta_risultato_gol-7236809.html|title=Sassuolo-Napoli 0-2: dominio anche a Reggio Emilia, si vola a + 18|date=17 февруари 2023}}</ref> го достигнал 1000-тиот натпревар кој го водел од клупата во кариерата.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Napoli/storie/17-02-2023/spalletti-1000-panchine-allenatore-empoli-napoli-460271531210/|title=Dall'Empoli al Napoli passando per Inter e Roma: Spalletti diventa mister 1000 panchine|date=17 февруари 2023}}</ref> На 15 март, благодарение на победата од 3-0 на домашен терен над Ајнтрахт Франкфурт (вкупен резултат 5-0), Наполи се пласирал во четвртфиналето на Лигата на шампионите, подвиг што никогаш претходно клубот не го остварил.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Champions-League/15-03-2023/champions-league-napoli-eintracht-3-0-doppietta-osimhen-rigore-zielinski-460684672680.shtml|title=Il Napoli si diverte, Osimhen di più: comodo tris all'Eintracht, Spalletti ai quarti|date=15 март 2023}}</ref> Европската кампања завршила во четвртфиналето, каде што Милан ги совладал ''„аѕурите“'' со вкупен резултат 2-1.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Napoli/18-04-2023/napoli-milan-1-1-gol-giroud-osimhen-rossoneri-semifinale-champions-4601192233349.shtml|title=Delirio Milan: fa 1-1 a Napoli e vola in semifinale di Champions!|date=18 април 2023}}</ref> На 4 мај, благодарение на ремито во гости против Удинезе (1-1), тој го освоил своето прво скудето во кариерата на дури пет кола пред крајот,<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Napoli/04-05-2023/scudetto-napoli-campione-d-italia-la-terza-volta-4601354295987.shtml|title=Napoli, finalmente festa: campione d'Italia per la terza volta!|date=4 мај 2023}}</ref> станувајќи најстариот тренер кој ја освоил титулата, со 64 години и 58 дена;<ref name=":4" /><ref>{{Cite web|url=https://gianlucadimarzio.com/it/napoli-spalletti-record-scudetto-serie-a-news-2023|title=Napoli, Luciano Spalletti è l'allenatore più anziano di sempre a vincere lo Scudetto|date=5 мај 2023}}</ref> за ''„партенопеите“'', ова било трето Скудето во нивната клупска историја, 33 години по [[Серија А 1989-1990|претходното]].<ref>{{Cite web|url=https://www.corriere.it/sport/calcio/serie-a/speciale-scudetto/notizie/napoli-scudetto-campione-italia-2023-7b109ff8-e66f-11ed-9136-d5229c509a57.shtml|title=Il Napoli ha vinto lo scudetto: è Campione d’Italia 33 anni dopo Maradona. De Laurentiis: «Vittoria assieme»|date=4 мај 2023}}</ref> На крајот од сезоната, Спалети ја освоил наградата за [[Серија А награди#Најдобар тренер|најдобар тренер во Серија А]].<ref>{{Cite web|url=https://www.legaseriea.it/it/media/serie-a/serieas.hiwaymedia.it/media/serie-a/il-coach-of-the-season-2022-2023|title=IL COACH OF THE SEASON 2022/2023|access-date=01 giugno 2023|dead-link=yes}}</ref> По завршувањето на победничката сезоната во Серија А, тренерот ја објавил својата одлука да не ја продолжи својата авантура со Наполи.<ref>{{Cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/serie-a/napoli/2023/05/29-108347676/napoli_spalletti_sono_stanco_mi_fermo_un_anno_e_non_cambio_idea_|title=Napoli, Spalletti lascia: "Sono stanco, mi fermo un anno" e svela il motivo|date=29 мај 2023}}</ref> ===Италија=== [[File:Norway Italy - June 2025 A 44.jpg|thumb|Спалети (десно) како селектор на {{NazNB|FUrep|ITA}} во 2025, заедно со шефот на делегацијата [[Џанлујџи Буфон]] и својот асистент [[Марко Доменикини]]]] На 18 август 2023 година, тој бил официјално назначен за нов селектор на [[Фудбалска репрезентација на Италија|италијанската фудбалска репрезентација]] почнувајќи од 1 септември, заменувајќи го [[Роберто Манчини]] кој поднел оставка.<ref>{{Cite web|url=https://figc.it/it/nazionali/news/luciano-spalletti-%C3%A8-il-nuovo-commissario-tecnico-della-nazionale-gravina-il-suo-entusiasmo-e-la-sua-competenza-saranno-fondamentali/|title=Luciano Spalletti è il nuovo Commissario Tecnico della Nazionale. Gravina: "Il suo entusiasmo e la sua competenza saranno fondamentali"|date=18 август 2023}}</ref> Своето деби на клупата го имал на 9 септември, во ремито 1-1 против {{NazNB|FUrep|MKD}}, во натпревар од [[Квалификации за Европско првенство во фудбал 2024|квалификациите]] за [[Европско првенство во фудбал 2024|Европското првенство 2024]].<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Nazionale/09-09-2023/macedonia-italia-1-1-gol-di-immobile-e-bardhi.shtml|title=Macedonia ancora indigesta, l'Italia pareggia 1-1 e Spalletti si gioca tutto a Milano|date=9 септември 2023|access-date=13 септември 2023}}</ref> На 12 септември, дошла првата победа како селектор на ''„аѕурите“'', на Сан Сиро против {{NazNB|FUrep|UKR}} со 2-1.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Nazionale/12-09-2023/italia-ucraina-2-1-doppietta-frattesi-spalletti-prima-vittoria.shtml|title=L'Italia batte l'Ucraina con super Frattesi: prima gioia azzurra per Spalletti|date=12 септември 2023|access-date=13 септември 2023}}</ref> На 20 ноември, благодарение на ремито на гостински терен во реваншот против Украина (0-0), Спалети успеал да и обезбеди квалификација на Италија за Европското првенство во [[Германија]].<ref>{{cite web |url=https://www.adnkronos.com/sport/diretta-ucraina-italia-match-decisivo-per-euro-2024_5LugdDGkAkUy0xCZV58Pwr|title=Ucraina-Italia 0-0, Nazionale di Spalletti qualificata a Euro 2024|date=20 ноември 2023|access-date=21 ноември 2023}}</ref> Европското првенство, сепак, се покажало како разочарувачко: откако избраниците на Спалети едвај ја поминале [[Европско првенство во фудбал 2024 - група Б|групната фаза]], победувајќи ја {{NazNB|FUrep|ALB}} со 2-1,<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Europei/15-06-2024/italia-albania-bastoni-barella-bajrami-partita-europei-2024.shtml|title=Bajrami ci spaventa, poi Bastoni e Barella ribaltano l'Albania. Italia, è un bell'esordio|date=15 јуни 2024}}</ref> губејќи со 0-1 против {{NazNB|FUrep|ESP}}<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Europei/20-06-2024/spagna-italia-autogol-calafiori-europei-2024.shtml|title=Italia, che lezione dalla Spagna: la Roja domina per 94', Azzurri k.o. per un autogol di Calafiori|date=20 јуни 2024}}</ref> и играјќи нерешено 1-1 со израмнувачки погодок во последните минути против {{NazNB|FUrep|HRV}},<ref>{{Cite web|url=https://tg24.sky.it/sport/2024/06/24/italia-croazia-europei-risultato-gol|title=Euro 2024, Italia-Croazia 1-1: segna Zaccagni, azzurri conquistano ottavi al 98'. VIDEO|date=24 јуни 2024}}</ref> турнирот за италијанците завршил во осминафиналето елиминирани од {{NazNB|FUrep|SUI}}, која победила со 2-0.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Europei/29-06-2024/svizzera-italia-2-0-gol-di-freuler-e-vargas-spalletti-fuori-dall-europeo.shtml|title=L'Italia perde la faccia! La Svizzera passeggia e vince 2-0, Azzurri fuori dall'Europeo|date=29 јуни 2024}}</ref> ==Титули== ===Тренер=== ====Клупски==== =====Емполи===== *'''{{симбол2|Coccarda Coppa Italia LegaPro.svg}} [[Фудбалски куп на Италија Серија Ц|Куп на Италија Серија Ц]]''' : 1 : 1995-1996 =====Рома===== *'''{{Трофеј-Куп на Италија}} [[Фудбалски куп на Италија|Куп на Италија]]''' : 2 : 2006-2007, 2007-2008 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Италија}} [[Суперкуп на Италија 2015|Суперкуп на Италија]]''' : 1 : 2007 =====Зенит Санкт Петербург===== *'''[[Премиер лига на Русија|Руско првенство]]''' : 2 : 2010, 2011-2012 *'''[[Фудбалски куп на Русија|Куп на Русија]]''' : 1 : 2009-2010 *'''[[Суперкуп на Русија]]''' : 1 : 2011 =====Наполи===== *'''{{Скудето}} [[Серија А]]''' : 1 : [[Серија А 2022-2023|2022-2023]] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Италија |image3=Flag of Italy.svg }} *[https://www.transfermarkt.com/spalletti-luciano/profil/trainer/517 Лучано Спалети на transfermarkt] *[https://www.tuttocalciatori.net/allenatori/33-Spalletti_Luciano Лучано Спалети на tuttocalciatori] {{Состав на Јувентус}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал 2024}} {{Navboxes | title = Тренерски ангажмани | list1 = {{Тренери на ФК Наполи}} {{Тренери на ФК Јувентус}} }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Спалети, Лучано}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Италијански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Специја]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Емполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Емполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Сампдорија]] [[Категорија:Тренери на ФК Венеција]] [[Категорија:Тренери на ФК Удинезе]] [[Категорија:Тренери на ФК Анкона]] [[Категорија:Тренери на ФК Рома]] [[Категорија:Тренери на ФК Интер]] [[Категорија:Тренери на ФК Наполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Италијански фудбалски тренери]] [[Категорија:Селектори на италијанската фудбалска репрезентација]] qlinepgvxpby82w2a2zszocf7cz55uh 5606226 5606158 2026-08-08T10:37:23Z Carshalton 30527 5606226 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Лучано Спалети | image = [[Податотека:Luciano Spalletti 2024.jpg|250px]] | caption = | fullname = Лучано Спалети<ref>{{cite web |url=http://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/comunicati/comunicati_m/7934/files/allegati/8003/cu185.pdf |title=Comunicato Ufficiale N. 185 |trans-title=Official Press Release No. 185 |publisher=Lega Serie A |page=6 |date=19 March 2019 |access-date=6 December 2020 |archive-date=2020-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201206220858/http://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/comunicati/comunicati_m/7934/files/allegati/8003/cu185.pdf |url-status=dead }}</ref> | height = {{height|m=1.80}} | dateofbirth = {{birth date and age|1959|3|7|df=y}} | cityofbirth = [[Черталдо]] | countryofbirth = [[Италија]] | nationality = {{flagsport|ITA}} [[Италија]] | currentclub = {{Fb team Juventus}} (тренер) | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | retired = 1993 <small>(34 г.)</small> | youthyears1 = 1973–1975 |youthclubs1 = {{Fb team Fiorentina}} | youthyears2 = 1975–1978 |youthclubs2 = {{симбол2|Bisection vertical White HEX-FF0000.svg}} Алабастри Волтера | youthyears3 = 1978–1982 |youthclubs3 = {{Fb team Cuoiopelli}} | years1 = 1982–1985 |caps1 = ? |goals1 = ? |clubs1 = {{Fb team Castelfiorentino}} | years2 = 1985–1986 |caps2 = 27 |goals2 = 2 |clubs2 = {{Fb team Entella Bacezza}} | years3 = 1986–1990 |caps3 = 120 |goals3 = 7 |clubs3 = {{Fb team Spezia}} | years4 = 1990–1991 |caps4 = 29 |goals4 = 1 |clubs4 = {{Fb team Viareggio}} | years5 = 1991–1993 |caps5 = 53 |goals5 = 3 |clubs5 = {{Fb team Empoli}} | manageryears1 = 1993–1994 |managerclubs1 = {{Fb team Empoli}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Млади)</small> | manageryears2 = 1994 |managerclubs2 = {{Fb team Empoli}} | manageryears3 = 1994–1995 |managerclubs3 = {{Fb team Empoli}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Млади)</small> | manageryears4 = 1995–1998 |managerclubs4 = {{Fb team Empoli}} | manageryears5 = 1998–1999 |managerclubs5 = {{Fb team Sampdoria}} | manageryears6 = 1999–2000 |managerclubs6 = {{Fb team Venezia}} | manageryears7 = 2001 |managerclubs7 = {{Fb team Udinese}} | manageryears8 = 2002 |managerclubs8 = {{Fb team Ancona}} | manageryears9 = 2002-2005 |managerclubs9 = {{Fb team Udinese}} | manageryears10 = 2005-2009 |managerclubs10 = {{Fb team Roma}} | manageryears11 = 2009-2014 |managerclubs11 = {{Fb team Zenit Saint Petersburg}} | manageryears12 = 2016-2017 |managerclubs12 = {{Fb team Roma}} | manageryears13 = 2017-2019 |managerclubs13 = {{Fb team Inter}} | manageryears14 = 2021-2023 |managerclubs14 = {{Fb team Napoli}} | manageryears15 = 2023-2025 |managerclubs15 = {{Naz|FUrep|ITA}} | manageryears16 = 2025- |managerclubs16 = {{Fb team Juventus}} }} '''Лучано Спалети''' (роден на {{рн|7|март|1959}}, во [[Черталдо]]) — [[Италија|италијански]] [[Тренер|фудбалски тренер]] и поранешен [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]]. Моментално ја води екипата на {{Fb team (N) Juventus}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/benvenuto-mister-luciano-spalletti|title=Benvenuto, mister Luciano Spalletti|date=30 октомври 2025|access-date=30 октомври 2025}}</ref> ==Биографија== Оженет е со Тамара, која е родена во [[Карпи]] а ја запознал во [[Ла Специја]]. Со неа имаат три деца.<ref>{{Cite web|url=https://www.spazionapoli.it/2021/10/04/spalletti-moglie-tamara/|titolo=Spalletti moglie, la storia di come si sono conosciuti Luciano e Tamara|date=4 октомври 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dilei.it/lifestyle/luciano-spalletti-chi-e-la-sua-compagna-tamara-e-quanti-figli-hanno/1309184/|title=Luciano Spalletti, chi è la sua compagna Tamara e quanti figli hanno|date=18 јуни 2021}}</ref> Тој имал брат по име Марчело, седум години постар, кој починал на 28 мај 2019 година од рак.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcio/lutto-per-spalletti-e-morto-il-fratello-marcello_1277859-201902a.shtml|title=LUTTO PER SPALLETTI: E' MORTO IL FRATELLO MARCELLO|date=28 мај 2019}}</ref> Од 2023 година, тој е [[Почесен граѓанин|Почесен граѓанин]] на [[Неапол]].<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/serie-a/2023/12/07/napoli-spalletti-cittadinanza-onoraria|title=Spalletti: 'Da oggi sono un official scugnizzo'|author=Sky Sport|website=sport.sky.it|date=7 декември 2023|language=it|access-date=7 декември 2023}}</ref><ref>{{YouTube|id=2QKwzbMehTM|title=Cerimonia di conferimento della cittadinanza onoraria a Luciano Spalletti Napoli, 7 dicembre 2023}}</ref> == Играчка кариера == {{dx|[[File:Luciano Spalletti Entella Chiavari 1985-1986.jpg|thumb|upright|left|Спалети со [[Виртус Ентела|Ентела Бакеца]] во сезоната 1985-1986]]}} Откако пораснал во младинските тимови на {{Fb team (N) Fiorentina}} и [[Унионе Калчо Куоиопели|Куоиопели]], Спалети го направил своето деби со екипата на [[Калчо Кастелфјорентино|Кастелфјорентино]] во Серија Д. Следната година, тој се преселил во [[Виртус Ентела|Ентела Бакеца]], каде под водството на [[Џан Пјеро Вентура]],<ref>{{Cite web|url=http://www.corriere.it/foto-gallery/sport/14_settembre_30/come-ti-invecchia-calciatore-d4e51c30-48a2-11e4-a045-76c292c97dcc.shtml|title=Come invecchia il calciatore (e anche il mister)|access-date=20 јули 2016}}</ref> тимот стигнал до 5-тото место во [[Серија Ц2 1985-1986|Серија Ц2 првенството]]. Во 1986 година, тој отишол да игра за {{Fb team (N) Spezia}}, новопромовираниот член во Ц1 лигата: во сезоната [[Серија Ц1 1986-1987|1986-1987]], тој придонел за постигнувањето на опстанокот,<ref name=":0"/> додека во следните две сезони [[Серија Ц1 1987-1988|1987-1988]] и [[Серија Ц1 1988-1989|1988-1989]], Специја го освоила 7-мото и 3-тото место, соодветно.<ref name=":0">{{Cite web |url =http://www.spallettiluciano.it/biografia/il-calciatore/ |title =Il calciatore - Luciano Spalletti |dead-link =yes |archiveurl =https://web.archive.org/web/20160215215957/http://www.spallettiluciano.it/biografia/il-calciatore/|archivedate =15 февруари 2016}}</ref> По една сезона помината во екипата на [[ФК Вијареџо|Вијареџо]], тој се преселил во {{Fb team (N) Empoli}}, каде што ја завршил кариерата на 34-годишна возраст, играјќи го своето последно првенство во сезоната [[Серија Ц1 1992-1993|1992-1993]]. == Тренерска кариера == ===Емполи и Сампдорија=== Во сезоната 1993-1994, тој ја започнал својата кариера како тренер во младинскиот тим на {{Fb team (N) Empoli}}. На шест кола до крајот на [[Серија Ц1 1993-1994|првенството во Серија Ц1]], тој го замени [[Адријано Ломбарди]] како тренер на првиот тим, кој се мачел да излезе од зоната за испаѓање. ''„Аѕурите“'' го завршиле првенството на претпоследното место, спасувајќи се од испаѓање во плејаутот каде што ја совладале {{Fb team (N) Alessandria 1912}}. Следната сезона, Спалети повторно се вратил во младинскиот тим на Емполи, за потоа одново да добие шанса да го тренира првиот тим во [[Серија Ц1 1995-1996]]. Сезоната, полна со успеси, го видела Емполи како го освојува [[Фудбалски куп на Италија Серија Ц|Купот на Италија за екипи од Серија Ц]] и да избори промоција во [[Серија Б]] благодарение на победата во финалето на плејофот над {{Fb team (N) Como}}. Во сезоната [[Серија Б 1996-1997|1996-97]], ''„Аѕурите“'' на Спалети, кои неодамна биле промовирани од втората лига, веднаш заработиле промоција во [[Серија А]], една деценија по претходното искуство на Емполи во највисоката лига. Потврден како тренер на тосканците, на своето деби во Серија А ([[Серија А 1997-1998|1997-1998]]), тренерот го одвел тимот на безбедно место, постигнувајќи опстанок на едно коло пред крајот. Откако ги оставил тосканците во првата лига, тој бил повикан да ја предводи {{Fb team (N) Sampdoria}}.<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1998/luglio/10/incredibile_vero_gia_finito_ritiro_ga_0_9807102756.shtml |titolo=Incredibile ma vero: già finito il ritiro blucerchiato |publisher=La Gazzetta dello Sport|date=10 јули 1998}}</ref> Отпуштен во декември,<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1998/12/14/mihajlovic-scatenato-fa-esonerare-spalletti.html |title=Mihajlovic scatenato fa esonerare Spalletti |author=Corrado Sannucci |publisher=la Repubblica |date=14 декември 1998|page=40}}</ref> тој бил отповикан помалку од два месеци подоцна, по оставката на [[Дејвид Плат]].<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/cmercato/199902/02/36b7202f034a0/ |title=Platt si è dimesso |date=2 февруари 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070609/http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/cmercato/199902/02/36b7202f034a0/|archivedate=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> Во преостанатите 15 кола од [[Серија А 1998-1999|првенството]], тој освоил 21 бод, но не успеал да избегне испаѓање за лигурскиот клуб.<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1999/maggio/22/Mannini_ora_accusa_Spalletti_Colpa_ga_0_9905227612.shtml|title=Mannini ora accusa Spalletti "Colpa sua se la Samp è in B"|author=Enrico Valente|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=22 мај 1999}}</ref> ===Венеција, Удинезе и Анкона=== Во следната сезона. тој седнал на клупата на {{Fb team (N) Venezia}},<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1999/luglio/13/Spalletti_Glerean_Stringara_ecco_tecnici_ga_0_9907134664.shtml |title=Da Spalletti a Glerean e Stringara, ecco i tecnici con la nuova "patente"|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=13 јули 1999}}</ref> освојувајќи само една победа во првите два месеци од [[Серија А 1999-2000|Серија А]].<ref>{{cite web |url=http://www.repubblica.it/online/sport/sesta/milan/milan.html|titolo=Il Milan soffre col Cagliari L'Inter finisce ko a Venezia|data=18 ottobre 1999}}</ref> Лошиот почеток предизвикал негово отпуштање од функцијата,<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/02/381f44dc041e1/ |title=Via Spalletti, ecco Materazzi |date=2 ноември 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070531/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/02/381f44dc041e1/ |archive-date=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> но само привремено, бидејќи по неколку недели тој бил вратен на клупата.<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/29/3842d3eb01170/ |title=Lo stile Venezia |date=29 novembre 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070554/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/29/3842d3eb01170/|archivedate=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> Сепак, конечното отпуштање се случило во февруари 2000 година.<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/200002/07/389f446502a56/ |title=Spalletti esonerato |date=7 февруари 2000 |access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040628233546/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/200002/07/389f446502a56/|archivedate=28 јуни 2004|dead-link=yes}}</ref><ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2000/febbraio/08/Zamparini_inventa_esonero_bis_ga_0_0002086370.shtml |title=Zamparini s'inventa l'esonero bis |author=Michele Contessa|author2=Carlo Laudisa |pubblisher=La Gazzetta dello Sport|date=8 февруари 2000}}</ref> По една година неактивност, во март 2001 година, тој бил повикан на клупата на {{Fb team (N) Udinese}} да го замени [[Лујџи Де Канио]]:<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2001/marzo/20/Udinese_scelto_Spalletti_ga_0_0103205783.shtml |title=L'Udinese ha scelto Spalletti|author=Luca Calamai|author2=Sebastiano Vernazza |author3=Massimo Meroi|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=20 март 2001}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/online/campionato/spalletti/spalletti/spalletti.html |title=Udinese, a Spalletti la panchina di De Canio|date=20 март 2001}}</ref> со 10 освоени бода во 11 кола, фриулијанците ја завршиле сезоната на дванаесеттото место.<ref>{{cite news |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,33/articleid,0392_01_2001_0166_0043_4201357/ |title=Il Vicenza vince e retrocede |author=Andrea Iolme|publisher=[[La Stampa]]|date=18 јуни 2001|page=33}}</ref> Заменет од [[Рој Хоџсон]] за следната сезона,<ref>{{cite web|url=https://m.hbvl.be/cnt/oid130872|title=Roy Hodgson nieuwe trainer van Udinese|author=Tim Vandevelde|date=22 јуни 2001|language=nl|accessdate=2025-11-16|archive-date=2023-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410055110/https://m.hbvl.be/cnt/oid130872|url-status=dead}}</ref> во декември 2001 година, бил ангажиран од [[УС Анкона|Анкона]]:<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2002/01/05/la-doppia-sfida-dell-ex-favo.html|title=La doppia sfida dell'ex Favo|author=Massimo Norrito|publisher=[[la Repubblica (quotidiano)|la Repubblica]]|date=5 јануари 2002|page=13}}</ref> со цел да го одведе клубот на безбедно место во [[Серија Б 2001-2002|Серија Б]],<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2002/gennaio/07/Ancona_Spalletti_parte_operazione_salvezza_ga_0_0201073014.shtml|title=Ancona-Spalletti: parte l'operazione salvezza|author=Vito Maggio|author2=Mimmo Cugini|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=7 јануари 2002}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |url=http://www.spallettiluciano.it/biografia/lallenatore/ |title=L'allenatore - Luciano Spalletti |dead-link=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160215230909/http://www.spallettiluciano.it/biografia/lallenatore/ |archivedate=15 февруари 2016}}</ref> стигајќи дури до осмото место.<ref>{{cite news |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,41/articleid,0281_01_2002_0149_0043_2407143/anews,true/ |title=ATTACCHI SCATENATI: 36 RETI NELL'ULTIMA GIORNATA |publisher=La Stampa|date=3 јуни 2002|page=41}}</ref> Во летото 2002 година, тој се вратил во Удинезе,<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2002/giugno/11/Spalletti_firma_Agostinelli_presenta_ga_0_0206114613.shtml|title=Spalletti firma, Agostinelli si presenta|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=11 јуни 2002}}</ref> за да го освои шесттото место во [[Серија А 2002-2003|првенството]] што му овозможило на клубот пласман во [[Куп на УЕФА 2003-2004|Купот н УЕФА]].<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/online/calcio2002_partite_a/udineselazio/udineselazio/udineselazio.html|title=Udinese, vittoria e Uefa|date=24 мај 2003}}</ref> Следната сезона, тој повторно се квалификувал со клубот за [[Европски фудбалски натпреварувања|Европските турнири]], завршувајќи на седмото место во [[Серија А 2003-2004|првенството]].<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2004/maggio/17/Gilardino_gioca_poker_col_Trap_ga_10_0405178605.shtml|titolo=Gilardino gioca a poker col Trap|author=Luigi Garlando|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=17 мај 2004}}</ref> Најдобриот резултат постигнат на клупата на фриулијанците, сепак, било четвртото место во [[Серија А 2004-2005|сезоната 2004-2005]],<ref name=":2" /> подвиг што му го овозможил на Удинезе првото историско учество во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/2005/e/sezioni/sport/calcio/serie_a/38giornata/udinesemilan1/udinesemilan1.html|title=L'Udinese pareggia con il Milan e conquista la zona Champions|date=29 мај 2005}}</ref> ===Рома=== [[File:Luciano_Spalletti.JPG|thumb|upright|left|Спалети со {{Fb team (N) Roma}} во втората половина на 2000-тите]] По завршувањето на тригодишниот период со Удинезе,<ref name=":2" /> тој станал тренер на {{Fb team (N) Roma}}.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadra/Roma/Primo%20piano/2005/giugno/21spalletti.shtml|title=Spalletti: "Roma, ricominciamo"|date=21 јуни 2005}}</ref> Во текот на својата прва сезона тој остварил 11 последователни победи во [[Серија А 2005-2006|првенството]],<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Lazio/Primo_Piano/2006/02_Febbraio/26/lazioroma.shtml|title=Derby alla Roma: record storico|date=26 февруари 2006}}</ref> кое тимот го завршил на петтото место, пред да биде промовиран на второто место по скандалот ''[[Калчополи]]'';<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Roma/Primo_Piano/2006/05_Maggio/06/totti.shtml|title=Roma, Spalletti: "Totti in campo dal primo minuto"|date=6 мај 2006}}</ref> во [[Фудбалски куп на Италија 2005-2006|Купот на Италија]] ''„џалоросите“'' стигнале до финалето, каде загубиле од {{Fb team (N) Inter}}.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Inter/Primo_Piano/2006/05_Maggio/11/introm.shtml |title=Inter, la Coppa è ancora tua|author=Riccardo Pratesi |date=11 мај 2006}}</ref> Откако се квалификувале за [[Суперкуп на Италија 2006|Суперкупот на Италија]], по службеното доделување на титулата во првенството на ''„нероаѕурите“'', римскиот клуб бил поразен со 4-3 по [[Продолжеток (спорт)|продолженија]] и покрај водството од 3 гола.<ref>{{cite news |url=https://archiviostorico.gazzetta.it//2006/agosto/27/CHE_NOTTE_QUELLA_NOTTE_ga_3_060827004.shtml|title=CHE NOTTE QUELLA NOTTE|author=Alberto Cerruti|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=27 август 2006|p=3}}</ref> Во [[ФК Рома сезона 2006-2007|сезоната 2006-2007]], тој го предводел тимот од главниот град до првата квалификација во нивната историја за „нокаут фазата“ на Лигата на шампионите,<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Roma/Primo_Piano/2006/12_Dicembre/05/RomaVal.shtml|title=Roma promossa senza affanno|author=Gaetano De Stefano|date=5 декември 2006}}</ref> каде го елиминирале {{Fb team (N) Olympique Lyonnais}} во осминафиналето со нерешен резултат дома и победа во гости.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/2007/02/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-lione/roma-lione/roma-lione.html|title=Fra Roma e Lione pari senza reti, si deciderà tutto al ritorno|date=21 февруари 2007}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Roma/Primo_Piano/2007/03_Marzo/06/RomaLione.shtml|title=Roma da impazzire, travolto il Lione|author=Antonino Morici|date=6 март 2007}}</ref> Патот на Рома завршил во четвртфиналето, каде била елиминирана од {{Fb team (N) Manchester United}}, претрпувајќи катастрофален пораз од 7-1 во реваншот кој ја поништил нивната тесна победа постигната во првиот натпревар.<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/04/11/champions-league-disfatta-roma-umiliazione-all-old.html|title==Champions League|author=Mattia Chiusano|publisher=la Repubblica|date=11 април 2007|page=56}}</ref> Во [[Серија А 2006-2007|првенството]] тимот го освоил второто место, со 22 бода зад Интер:<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Roma/Primo_Piano/2007/04_Aprile/17/vigiliaroma.shtml|title=Spalletti: "Inter il top, noi una buona squadra"|author=Massimo Cecchini|date=17 април 2007}}</ref> сепак, избраниците на Спалети биле единствениот противник способен да се наметне над ''„нероаѕурите“'', поразувајќи ги со 3-1 на [[Сан Сиро|Стадионот „Џузепе Меаца“]].<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Inter/Primo_Piano/2007/04_Aprile/18/interroma.shtml|title=Grande Roma a San Siro, l'Inter rinvia la festa|author=Riccardo Pratesi|date=18 април 2007}}</ref> Одмаздата за скудетото и суперкупот против тимот од Милано се случила во [[Фудбалски куп на Италија 2006-2007|Купот на Италија]], каде што тренерот го освоил првиот трофеј во својата кариера:<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/05/10/roma-super-inter-choc-totti.html|title=Roma Super|author=Corrado Sannucci|publisher=la Repubblica |date=10 мај 2007|page=58}}</ref> триумфот од 6-2 во првиот натпревар ја запечатил конечната победа, иако Интер остварил пирова победа од само 2-1 во реваншот.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Roma/Primo_Piano/2007/05_Maggio/18/roma_1805.shtml|title=Notte di delirio a Fiumicino|date=18 мај 2007}}</ref> Тосканскиот тренер дополнително го зголемил својот список на почести на почетокот од [[ФК Рома сезона 2007-2008|следната сезона]], освојувајќи го [[Суперкуп на Италија 2007|Суперкупот на Италија]] повторно против Интер.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Inter/Primo_Piano/2007/08_Agosto/19/supercoppa.shtml |title=La Supercoppa è della Roma|author=Antonino Morici|date=19 август 2007}}</ref> Рома ја минала групната фаза од [[УЕФА Лига на шампиони 2007-2008|Лигата на шампионите]] пласирајќи се зад Манчестер Јунајтед,<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/11/08/palpitazione-roma-alla-fine-pari.html|title=Palpitazione Roma, alla fine è pari|autore=Mattia Chiusano |publisher=la Repubblica |date=8 ноември 2007|page=52}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/11/28/vucinic-fa-il-mattatore-kiev-la-roma.html|title=Vucinic fa il mattatore a Kiev |author=Mattia Chiusano |publisher=la Repubblica |date=28 ноември 2007|page=66}}</ref> потоа победувајќи го {{Fb team (N) Real Madrid}} во осминафиналето со двојна победа од 2-1:<ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2008/02/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-real-madrid/roma-real-madrid/roma-real-madrid.html|title=Pizarro-Mancini, e la Roma sogna|date=19 февруари 2008}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Roma/Primo_Piano/2008/03_Marzo/05/real_roma_0503.shtml |title=Una Roma da impazzire, Real k.o. al Bernabeu (1-2)|author=Riccardo Pratesi |date=5 март 2008}}</ref> елиминацијата повторно дошла во четвртфиналето, пак од Јунајтед.<ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2007/12/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-manchester/gara-olimpico/gara-olimpico.html|title=Roma, l'Olimpico è stregato|date=1 април 2008}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2007/10/sezioni/sport/calcio/champions_league/manchester-roma/roma-fuori/roma-fuori.html|title=La Roma saluta la Champions, giallorossi fuori ma con onore|date=9 април 2008}}</ref> На фронтот [[Серија А 2007-2008|првенство]], по почетното водство, ''„џалоросите“'' биле претекнати од Интер, завршувајќи на второто место.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Catania/Primo_Piano/2008/05_Maggio/18/cataniaroma.shtml|title=Roma, illusione scudetto|author=Stefano Cantalupi|date=18 мај 2008}}</ref> Заостанувајќи три бода на табелата на крајот од првенството,<ref>{{cite news |url=https://archiviostorico.gazzetta.it/2008/maggio/19/Rossi_Campionato_falsato__ga_10_080519065.shtml |title=De Rossi: «Campionato falsato»|author=Alessandro Catapano|author2=Massimo Cecchini |publisher=La Gazzetta dello Sport|date=19 мај 2008}}</ref> римскиот тим морал да се задоволи повторно со освојувањето на [[Фудбалски куп на Италија 2007-2008|Купот на Италија]], уште еднаш на сметка на ''„нероаѕурите“''.<ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2007/08/sezioni/sport/calcio/coppa-italia/finale-partita/finale-partita.html|title=La Coppa Italia è giallorossa, "rivincita" della Roma sull'Inter |date=24 мај 2008}}</ref> Далеку поразочарувачка од претходните била сезоната [[ФК Рома сезона 2008-2009|2008-2009]], која исто така, започнала со натпревар против тимот од Милано во [[Суперкуп на Италија 2008|Суперкупот на Италија]], загубен на [[Изведување пенали (фудбал)|пенали]]:<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Inter/Primo_Piano/2008/08/24/partita.shtml|title=Inter, è subito festa|author=Antonino Morici|date=24 август 2008}}</ref> исклучен од трката за титулата уште на есен поради кризата со резултатите,<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2008/11/04/spalletti-batti-un-colpo-solo-cosi-la.html|title=Spalletti, batti un colpo: solo così la Roma può ripartire|author=Fabrizio Bocca|publisher=la Repubblica|date=4 novembre 2008|p=19}}</ref><ref>{{cite web|url=https://roma.repubblica.it/dettaglio/rossella-sensi:-usciremo-dalla-crisi/1544730|title=Rossella Sensi: "Usciremo dalla crisi"|date=12 ноември 2008|access-date=14 декември 2020|date-archive=7 април 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230407195605/https://roma.repubblica.it/dettaglio/rossella-sensi:-usciremo-dalla-crisi/1544730|dead-link=yes}}</ref> римскиот тим успеал да се опорави од тешкиот почеток со пласман во осминафиналето на [[УЕФА Лига на шампиони 2008-2009|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web |url=https://it.uefa.com/uefachampionsleague/news/01d4-0e70932c7763-b69209a604eb-1000/ |title=Spalletti elogia la Roma: "Grande risultato"|author=Marco Calabresi|date=10 декември 2008}}</ref> Сепак во таа рунда, пеналите уште еднаш биле кобни по играчите на Спалети кои на тој начин биле поразени од {{Fb team (N) Arsenal}}.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Speciali/Italia_Inghilterra/Primo_Piano/2009/02/24/ArsenalRoma.shtml |title=Van Persie lancia l'Arsenal|author=Stefano Cantalupi|date=24 февруари 2009}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2009/03/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-arsenal/diretta-roma-arsenal/diretta-roma-arsenal.html|titlе=La Roma beffata ai calci di rigore |author=Luigi Panella|date=11 март 2009}}</ref> Конечно ''„џалоросите“'' го завршиле [[Серија А 2008-2009|првенството]] на шесттото место, обезбедувајќи квалификација само за прелиминарните рунди на [[УЕФА Лига Европа 2009-2010|УЕФА Лига Европа]].<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Roma/31-05-2009/torino-retrocede-b-50472261290.shtml|title=Il Torino retrocede in B, Totti aggancia Boniperti|author=Livia Taglioli|date=31 мај 2009}}</ref> Откако го предводел тимот до плсаман во групната фаза од гореспоменатото натпреварување,<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/07/31/totti-scaccia-le-paure-della-roma-gent.html|title=Totti scaccia le paure della Roma|author=Alessandro Di Maria |publisher=la Repubblica|date=31 јули 2009|p=53}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/08/07/totti-avvia-la-festa-la-roma-esagera.html|title=Totti avvia la festa, la Roma esagera|author=Alessandro Di Maria |publisher=la Repubblica|date=7 август 2009|page=61}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/08/21/la-solita-roma-senza-difesa-gol-di.html|title=La solita Roma senza difesa|author=Francesca Ferrazza |publisher=la Repubblica|date=21 август 2009|page=61}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/08/28/roma-troppo-facile-passano-anche-lazio-genoa.html|title=Roma, troppo facile. Passano anche Lazio e Genoa |publisher=la Repubblica|date=28 август 2009|page=65}}</ref> на 1 септември 2009 година, Спалети поднел оставка поради несогласувања со клубот и поразите претрпени во првите кола од [[Серија А 2009-2010|првенството]].<ref>{{cite web |URL=https://www.romatoday.it/sport/spalletti-dimissioni-o-esonero-notizie-aggiornamenti-incontro-sensi.html |title=Spalletti dà l'addio: già oggi l'accordo con Ranieri?|author=Carlo Testimonia |date=1 септември 2009}}</ref> На негово место како нов тренер на Рома бил избран, [[Клаудио Раниери]].<ref>{{cite web |url=https://sport.sky.it/calcio/2009/09/01/intervista_esclusiva_spalletti_dimissioni_roma.html |title=Spalletti si confessa: perché ho lasciato la Roma|date=1 септември 2009|dead-link=yes}}</ref> ===Зенит Санкт Петербург=== [[File:Luciano Spalletti 2012 (cropped).jpg|thumb|Спалети со {{Fb team (N) Zenit Saint Petersburg}} во 2012]] На 11 декември 2009 година, било официјализирано неговото потпишување со [[Русија|рускиот]] клуб {{Fb team (N) Zenit Saint Petersburg}}.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/2009/12/sport/calcio/calciomercato/spalletti-russia/spalletti-di-nuovo-in-panca/spalletti-di-nuovo-in-panca.html|title=Spalletti, "disoccupato" solo per tre mesi|author=Francesca Ferrazza|date=11 декември 2009|access-date=13 декември 2009}}</ref> На 16 мај 2010 година, тој го освоил [[Фудбалски куп на Русија 2008-2009|Купот на Русија]]<ref>{{cite web|url=http://football.uk.reuters.com/leagues/european/news/2010/05/16/LDE64F06T.php|titolo=Italian Spalletti leads Zenit to Russian Cup win|language=en|date=16 мај 2010 |dead-link=yes |access-date=16 мај 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100519132543/http://football.uk.reuters.com/leagues/european/news/2010/05/16/LDE64F06T.php|archive-date=19 мај 2010}}</ref> додека, на 14 ноември, тој го освоил [[Премиер лига на Русија 2010|руското првенство]], на две кола пред крајот.<ref>{{cite web|url=http://www.corrieredellosport.it/calcio/calcio_estero/2010/11/14-139074/Spalletti+campione+di+Russia+con+lo+Zenit|title=Festa Spalletti: è campione di Russia con lo Zenit|date=14 декември 2010|dead-url=yes|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304215443/http://www.corrieredellosport.it/calcio/calcio_estero/2010/11/14-139074/Spalletti+campione+di+Russia+con+lo+Zenit|archive-date=4 март 2016}}</ref> На 6 март 2011 година, тој исто така, го освоил и [[Суперкуп на Русија 2011|Суперкупот на Русија]], комплетирајќи ги сите национални трофеи во земјата.<ref>{{cite web|url=https://it.eurosport.yahoo.com/ticker/hub/calcio/index.html?item=2693641|title=Calcio, Supercoppa russa: Zenit-Cska Mosca 1-0|date=6 март 2011}}</ref> По постигнатите резултати, во февруари 2012 година тој го преформулирал договорот со Зенит, преземајќи вистинска улога на „менаџер“ во рамките на клубот.<ref>{{cite web|url=http://en.fc-zenit.ru/main/news/ct3/55199.html|titolo=Luciano Spalletti signs contract extension with Zenit|language=en|dead-link=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120211202759/http://en.fc-zenit.ru/main/news/ct3/55199.html|archivedate=11 февруари 2012}}</ref> На 28 април, тој ја освоил својата втора титула во [[Премиер лига на Русија 2011-2012|рускиот шампионат]] на три кола до крајот.<ref>{{Cite web|author=Lorenzo Nicolini|url=https://www.today.it/sport/zenit-san-pietroburgo-campione-russia-2012.html|title=Russia, Spalletti ancora Zar: lo Zenit è campione|date=29 април 2012}}</ref> Сепак, во [[Фудбалски куп на Русија 2011-2012|Купот на Русија]], нивниот пат завршил во четвртфиналето каде испаднале од {{Fb team (N) Dynamo Moscow}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.calciomercato.com/notizie/russia-spalletti-fuori-dalla-coppa/294044|title=Russia: Spalletti fuori dalla coppa|date=22 март 2012}}</ref> Во сезоната [[ФК Зенит Санкт Петербург сезона 2012-2013|2012-2013]], тие завршиле втори во [[Премиер лига на Русија 2012-2013|Премиер лигата на Русија]], со два бода зад шампионот {{Fb team (N) CSKA Moscow}}; сепак, на крајот се испоставило дека на Зенит ќе му недостасуваат бодовите од натпреварот загубен службено против Динамо Москва, поради нередите предизвикани од неговите навивачи.<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/esteri/2012/11/22/news/incidenti_a_mosca_zenit_sconfitto_0-3_a_tavolino-47188333/|title=Incidenti a Mosca, Zenit sconfitto 0-3 a tavolino|date=22 ноември 2012}}</ref> На 10 март 2014 година, по разочарувачкиот почеток на сезоната, тој бил отпуштен.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/esteri/2014/03/11/news/zenit_esonera_spalletti-80709561|title=Russia: lo Zenit esonera Spalletti|date=11 март 2014}}</ref> ===Враќање во Рома=== На 14 јануари 2016 година, Рома го објавила враќањето на Спалети на својата клупа,<ref>{{cite web|url=http://www.asroma.com/it/notizie/2016/01/luciano-spalletti-torna-alla-guida-della-roma|title=Luciano Spalletti torna alla guida della Roma|date=14 јануари 2016}}</ref> заменувајќи го отпуштениот [[Руди Гарсија]].<ref>{{cite web|url=https://www.calciomercato.com/news/pallotta-possiamo-vincere-con-spalletti-roma-c-e-chi-rifiuta-di--944231|title=Pallotta: 'Possiamo vincere con Spalletti'. Roma, c'è chi rifiuta di indossare i Gps|date=14 јануари 2016}}</ref> Во втората половина од сезоната, тосканскиот тренер ги водел ''„џалоросите“'' до 46 освоени бода (скор од 14 победи, 4 нерешени и еден пораз); на крајот од [[Серија А 2015-2016|првенството]] ова бил најдобриот просек на бодови/натпревар меѓу сите тренери во Серија А: 2,42 наспроти 2,39 на [[Масимилијано Алегри]] (кој со својот Јувентус го освоил првенството). Тимот од главниот град на крајот од првенството го освоил третото место на табелата со 80 бодови,<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcio/roma-spalletti-fatto-il-nostro-dovere-complimenti-al-napoli-_1098348-201602a.shtml|title=Roma, Spalletti: "Fatto il nostro dovere, complimenti al Napoli"|access-date=16 мај 2016}}</ref> со што избориле пласман во [[УЕФА Лига на шампиони 2016-2017#Квалификации|квалификациите за Лигата на шампиони]]; во истото натпреварување, но во [[УЕФА Лига на шампиони 2015-2016|тековната сезона]], Рома била елиминирана во осминафиналето од подоцнежниот европски шампион, Реал Мадрид.<ref>{{Cite web|url=https://www.forzaroma.info/news-as-roma/champions-roma-eliminata-dal-real-quante-occasioni-sprecate-foto/|title=Champions: Roma eliminata dal Real, ma quante occasioni sprecate – FOTO|author=Marco Cantagalli|date=8 март 2016|access-date=31 јануари 2017}}</ref> Сепак, почнувајќи од почетокот на февруари, голем дел од навивачите на Рома застанале на страната против тренерот поради низа расправии меѓу него и капитенот на тимот, [[Франческо Тоти]], предизвикани од недостатокот на минутажа што му била доделена, а исто така и поради физички проблеми и некои изјави дадени од вториот.<ref name=":4" /><ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/roma/2016/04/17/news/roma_totti_e_ancora_determinante_ma_spalletti_non_ci_sta-137827259/|title=Roma, Totti è ancora determinante: ma Spalletti non ci sta. Alta tensione e lite tra i due|date=17 април 2016}}</ref><ref>{{Cite web|author=Marco Beltrami|url=https://www.fanpage.it/sport/calcio/cosa-e-successo-tra-totti-e-spalletti-storia-di-un-rapporto-difficile/|title=Cosa è successo tra Totti e Spalletti, storia di un rapporto difficile|date=16 ноември 2020|access-date=31 март 2021}}</ref> Следната сезона започнала за Рома на Спалети со неуспехот тимот да се квалификува во групната фаза од Лигата на шампионите, откако биле елиминирани од {{Fb team (N) Porto}} во плејофот; првиот натпревар завршил со резултат 1-1, но катастрофалниот пораз од 0-3 во реваншот во Рим му пресудил на тимот на Спалети.<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/champions/2016/08/23/news/roma_battuta_dal_porto-146511389/ |title=Roma-Porto 0-3: disastro giallorosso, addio Champions |date=23 август 2016|access-date=16 февруари 2018}}</ref> Во [[УЕФА Лига Европа 2016-2017|УЕФА Лига Европа]], Рома испаднала во осминафиналето од Олимпик Лион, додека во [[Фудбалски куп на Италија 2016-2017|Купот на Италија]] била елиминирани од Лацио во полуфиналето. Во [[Серија А 2016-2017|првенството]] по спектакуларниот дуел со {{Fb team (N) Napoli}}, избраниците на Спалети успеале да го освојат второто место зад {{Fb team (N) Juventus}}, а исто така ги постигнале рекордите за најмногу освоени бодови (87) и најмногу постигнати голови во една сезона на ФК Рома (90), со што Спалети надминал големи тренери од минатото на ''„џалоросите“'', како што се [[Нилс Лидхолм]] и [[Фабио Капело]].<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/roma/2017/05/15/news/roma_spalletti_numeri_totti_futuro-165535491/|title=Roma, Spalletti numeri da record: superati Capello e Liedholm. Ma il futuro è ancora incerto||date=15 мај 2017|access-date=16 февруари 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.goal.com/it/notizie/roma-campionato-storico-e-record-di-punti-e-goal-realizzati/1iixiqsiclkt91jp8cj07i27h6|title=Roma, campionato 'storico': è record di punti e goal realizzati|access-date=16 февруари 2018}}</ref> На 30 мај 2017 година, тој ја напуштил Рома и бил заменет од [[Еузебио Ди Франческо]].<ref>{{cite web|url=http://www.asroma.com/it/notizie/2017/05/si-chiude-il-rapporto-di-lavoro-tra-as-roma-e-luciano-spalletti|title=Si chiude il rapporto di lavoro tra AS Roma e Luciano Spalletti|date=30 мај 2017}}</ref> ===Интер=== [[Податотека:Luciano Spalletti Inter.jpg|thumb|left|Спалети со {{Fb team (N) Inter}} во 2018]] На 9 јуни 2017 година, тој бил официјално претставен како нов тренер на Интер.<ref>{{cite web|url=http://www.inter.it/it/news/81345/luciano-spalletti-a-il-nuovo-allenatore-dell-inter|title=Luciano Spalletti è il nuovo allenatore dell'Inter|date=9 јуни 2017|access-date=9 јуни 2017|archive-date=29 јуни 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190629063722/https://www.inter.it/it/news/81345/luciano-spalletti-a-il-nuovo-allenatore-dell-inter|dead-link=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/inter/2017/06/09/news/spalletti_allenatore_inter-167685070/|title=Inter, ufficiale: Spalletti è il nuovo allenatore|author=Tiziana Cairati|date=9 јуни 2017}}</ref> Во [[Серија А 2017-2018|првенството]] тимот на ''„нероаѕурите“'' забележал одличен почеток,<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2017/10/25/inter-implacabile-e-affannata-una-notte-da-leader-per-spalletti38.html|title=Inter implacabile e affannata una notte da leader per Spalletti|author=Andrea Sorrentino|publisher=la Repubblica|date=25 октомври 2017|page=38}}</ref> толку многу што на почетокот на декември се нашол сам на врвот на табелата и бил сè уште непоразен.<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2017/12/04/lo-scatto-dellinter-con-perisic-che-preferi-spalletti-a-mou40.html|title=Lo scatto dell'Inter con Perisic che preferì Spalletti a Mou|author=Andrea Sorrentino|publisher=la Repubblica|date=4 dicembre 2017|page=40}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.lastampa.it/2017/12/15/sport/spalletti-in-testa-non-c-spazio-per-rifiatare-restiamo-svegli-V7YOpfbshK3wAYhI9trXiP/pagina.html|title=Spalletti: "In testa non c'è spazio per rifiatare, restiamo svegli"|date=15 dicembre 2017|access-date=28 април 2018|archive-date=28 април 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180428141804/http://www.lastampa.it/2017/12/15/sport/spalletti-in-testa-non-c-spazio-per-rifiatare-restiamo-svegli-V7YOpfbshK3wAYhI9trXiP/pagina.html|dead-link=yes}}</ref> Сепак, со доаѓањето на зимата, перформансите на тимот претрпеле нагло опаѓање, што предизвикало тие да се лизнат од врвните позиции.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/inter/2018/02/04/news/inter_la_crisi_d_inverno_colpisce_anche_spalletti-188032855/|title=Inter, la "crisi d'inverno" colpisce anche Spalletti|author=Tiziana Cairati|date=4 февруари 2018}}</ref> Четвртото место, последната можна позиција и минималната зацртана [[ФК Интер сезона 2017-2018|сезонска]] цел, била постигната во последното коло, со победата над {{Fb team (N) Lazio}} со 2-3 на гостински терен со што истиот противник бил престигнат на табелата благодарение на подобриот оглед во директните средби:<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Lazio/20-05-2018/lazio-inter-2-3-nerazzurri-champions-decide-testa-vecino-270253952947.shtml|title=Lazio-Inter 2-3, nerazzurri in Champions! Decide la testa di Vecino|author=Luca Taidelli|date=20 мај 2018}}</ref> за Интер, ова било нивно враќање во најсилното европско континентално натпреварување по седум години.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Lazio/20-05-2018/lazio-inter-2-3-nerazzurri-champions-decide-testa-vecino-270253952947.shtml|title=Lazio-Inter 2-3, nerazzurri in Champions! Decide la testa di Vecino|author=Luca Taidelli|date=20 мај 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/inter/2018/05/20/news/lazio-inter_2-3_rimonta_nel_finale_nerazzurri_in_champions-196933076/|title=Lazio-Inter 2-3: Vecino chiude la rimonta nel finale, nerazzurri in Champions|author=Antonio Farinola|date=20 мај 2018}}</ref> Во [[Фудбалски куп на Италија 2017-2018|Купот на Италија]], патувањето на ''„нероаѕурите“'' завршило во четвртфиналето со пораз во [[Дерби дела Мадонина|Миланското дерби]] против {{Fb team (N) Milan}}.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Coppa-Italia/Milan/27-12-2017/milan-inter-1-0-cutrone-supplementare-decide-derby-240505807004.shtml|title=Milan-Inter 1-0, Cutrone nel supplementare decide il derby|author=Valerio Clari|date=27 декември 2017}}</ref> Во [[ФК Интер сезона 2018-2019|сезоната 2018-2019]] тимот имал лош старт,<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/27-08-2018/inter-spalletti-come-de-boer-peggio-solo-radice-290504699835.shtml|title=Inter, Spalletti eguaglia De Boer: peggio solo 35 anni fa|author=Daniele Polidoro|date=27 август 2018}}</ref> пред да постигне серија последователни победи што го вратиле во горните ешалони на табелата;<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/2018/11/03/news/inter_genoa_partita_gagliardini_politano-210696305/|title=Inter-Genoa 5-0: show nerazzurro con Gagliardini, Politano, Joao Mario e Nainggolan|date=3 ноември 2018}}</ref> на крајот од првата половина од сезоната, Интер бил трет.<ref>{{cite web|url=https://www.corriere.it/sport/calcio/serie-a/notizie/empoli-inter-0-1-keita-fa-l-icardi-un-colpo-biliardo-db1db3ea-0b72-11e9-aa07-eb4c2c5595dd.shtml|title=Empoli-Inter 0-1, Keita blinda il terzo posto|author=Guido De Carolis|date=29 декември 2018}}</ref> Сепак, ''„нероаѕурите“'' доживеале уште еден пад во формата во текот на зимските месеци, но останале во конкуренција за квалификација во најсилното натпреварување на континентот.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/17-03-2019/milan-inter-2-3-nerazzurri-vincono-derby-contro-sorpassano-3202284149975.shtml|title=Milan-Inter 2-3: i nerazzurri vincono il derby e contro-sorpassano|author=Alessandra Gozzini|date=17 март 2019}}</ref> Уште еднаш, потребно било да се стигне до последното коло за математички целта да биде остварена: победата од 2-1 на домашен терен против Емполи му овозможила на Интер да го потврди четвртото место од претходната година и да се врати во [[УЕФА Лига на шампиони 2019-2020|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/26-05-2019/pazza-inter-ma-fine-keita-ninja-portano-champions-empoli-b-3301960042956.shtml|title=Pazza Inter, ma alla fine Keita e il Ninja la portano in Champions: Empoli in B|author=Valerio Clari|date=26 мај 2019}}</ref> Во тековната сезона, Интер бил елиминиран уште во групната фаза од [[УЕФА Лига на шампиони 2018-2019|Лигата на шампионите]]<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Champions-League/Inter/11-12-2018/inter-psv-1-1-gol-lozano-icardi-nerazzurri-europa-league-3101171061589.shtml|title=Inter-Psv 1-1: gol di Lozano e Icardi, nerazzurri in Europa League|author=Valerio Clari|date=11 декември 2018}}</ref> селејќи се во [[УЕФА Лига Европа 2018-2019|Лига Европа]], каде пак биле елиминирани од [[Ајнтрахт Франкфурт]] во осминафиналето.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/coppe/2019/03/14/news/europa_league_inter-salisburgo-221577559/|title=Inter-Eintracht 0-1, nerazzurri fuori dall'Europa League|author=Diego Costa|date=14 март 2019}}</ref> Во [[Фудбалски куп на Италија 2018-2019|Купот на Италија]] патувањето било прекинато против Лацио во четвртфиналето.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/2019/01/31/news/coppa_italia_inter_lazio_quarti_di_finale-217967959/?refresh_ce|title=Coppa Italia, Inter-Lazio 4-5 ai rigori: biancocelesti in semifinale|author=Diego Costa|date=31 јануари 2019}}</ref> На крајот од првенството, и покрај тоа што ја постигнал минималната сезонска цел, тој не бил повторно потврден од клубот од Милано.<ref>{{cite web|url=https://www.inter.it/it/news/94507/comunicato-ufficiale-di-fc-internazionale-milano|title=Nota del Club in merito al ruolo di allenatore della Prima Squadra|date=30 maggio 2019|access-date=30 мај 2019|archive-date=30 мај 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190530083930/https://www.inter.it/it/news/94507/comunicato-ufficiale-di-fc-internazionale-milano|dead-link=yes}}</ref> ===Наполи=== {{Цитат 2|Силни луѓе, силни судбини, слаби луѓе, слаби судбини. Нема друго објаснување.|Лучано Спалети<ref>{{cite web|https://www.rainews.it/tgr/campania/articoli/2023/04/spalletti-uomini-forti-destini-forti-b77a3c42-fc12-4b81-9652-d3cf223ab64e.html|title=Spalletti, uomini forti destini forti|date=4 мај 2023}}</ref>}} По двегодишна пауза, тој бил назначен за нов тренер на Наполи на 29 мај 2021 година.<ref>{{cite web|url=https://www.sscnapoli.it/static/news/De-Laurentiis-Benvenuto-Luciano-Spalletti,-insieme-faremo-un-grande-lavoro-22905.aspx|title=De Laurentiis: Benvenuto Luciano Spalletti, insieme faremo un gran lavoro|date=29 maggio 2021|access-date=30 мај 2021|archive-date=1 јуни 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210601175538/https://www.sscnapoli.it/static/news/De-Laurentiis-Benvenuto-Luciano-Spalletti,-insieme-faremo-un-grande-lavoro-22905.aspx|dead-link=yes}}</ref> Дебитирал на клупата на ''„партенопеите“'' на 22 август, победувајќи ја со 2-0 Венеција во првото коло од [[Серија А 2021-2022]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Napoli/22-08-2021/osimhen-espulso-rigore-sbagliato-ma-napoli-piu-forte-2-0-venezia-420650846961.shtml|title=Osimhen espulso e un rigore sbagliato, ma il Napoli è più forte: 2-0 al Venezia|date=22 август 2021}}</ref> На 23 септември, победувајќи ја Сампдорија со 4-0 на гостински терен, тој станал првиот тренер кој ги добил своите први пет првенствени натпревари во дебитантската сезона како тренер на Наполи, рекорд што претходно го држел [[Рафаел Бенитес]], кој ги добил првите четири натпревари во [[Серија А 2013-2014|сезоната 2013-2014]].<ref>{{cite web|url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-a/record-per-spalletti-col-napoli-e-il-primo-a-vincere-tutte-le-prime-cinque-partite-1587732|title=Record per Spalletti col Napoli: è il primo a vincere tutte le prime cinque partite|date=23 септември 2021|access-date=23 септември 2021}}</ref> Наполи под водството на Спалети го завршил првенството на третото место, со што се избориле за враќање во Лигата на шампионите по две години отсуство.<ref>{{Cite web|url=https://napoli.repubblica.it/sport/2022/05/02/news/il_napoli_torna_in_champions-347748436/|title=Il Napoli torna in Champions|date=2 мај 2022}}</ref> Во [[Фудбалски куп на Италија 2021-2022|Купот на Италија]] биле елиминирани во осминафиналето од {{Fb team (N) Fiorentina}} (2-5),<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Coppa-Italia/13-01-2022/coppa-italia-napoli-fiorentina-2-4-gol-vlahovic-mertens-biraghi-petagna-venuti-piatek-430899753267.shtml|title=Il Napoli rimonta in 9 al 95', poi ai supplementari è solo Viola. E Piatek segna subito|date=13 јануари 2022}}</ref> додека во Лига Европа настапот им завршил во првата рунда од нокаут фазата, после поразот од {{Fb team (N) Barcelona}} на [[Стадион „Диего Армандо Марадона“|стадионот „Марадона“]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Europa-League/24-02-2022/napoli-barcellona-2-4-catalani-ottavi-europa-league-4301588825714.shtml|title=Troppo Barça per il Napoli: vince 4-2 al Maradona e passa agli ottavi|date=24 февруари 2022}}</ref> Сезоната [[ФК Наполи сезона 2022-2023|2022-2023]] започнала со победа, откако во првото коло на [[Серија А 2022-2023|Серија А]] била совладана {{Fb team (N) Verona}} во гости со 2-5.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Verona/15-08-2022/verona-napoli-2-5-show-azzurro-brilla-stella-kvaratskhelia-4401891810560.shtml|title=Napoli, è subito show: cinquina al Verona, brilla la stella di Kvaratskhelia|date=15 август 2022}}</ref> На 4 октомври 2019 година, со победата над {{Fb team (N) Ajax}} на [[Јохан Кројф Арена]] со 6-1, Спалети ја остварил најголемата победа на Наполи во меѓународните натпреварувања (изедначена со онаа Наполи-[[ФК Влазнија Скадар|Влазнија]] 5-0 во [[Куп на УЕФА 2008-2009|Купот на УЕФА 2008-2009]]), како и нивната најголема победа на гостински терен во нивната клупска историја.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Champions-League/04-10-2022/ajax-napoli-1-6-doppietta-raspadori-lorenzo-zielinski-kvara-simeone-450484915452.shtml|title=Anche in Champions il Napoli è una meraviglia: va sotto ma poi ne segna 6 all'Ajax!|date=4 октомври 2022}}</ref> Единаесет дена подоцна, со тесната победа над Рома (0-1), Спалети го изедначил најголемиот број на последователни добиени натпревари на Наполи помеѓу првенството и куповите (11), рекорд поставен од поранешниот тренер [[Отавио Бјанки]] во [[ФК Наполи сезона 1986-1987|сезоната 1986-1987]], годината во која Наполи го освоил своето прво [[Скудето]].<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/2022/10/24/news/spalletti_napoli_marcia_da_record-371470551/|title=Napoli, Spalletti e una marcia da record: 11 vittorie di fila, come nell'anno del primo scudetto|date=24 октомври 2022}}</ref> Овој рекорд бил надминат на 26 октомври, благодарение на успехот со 3-0 над {{Fb team (N) Rangers}} во групната фаза на Лигата на шампионите.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Champions-League/26-10-2022/napoli-rangers-3-0-doppietta-simeone-ostigard-450824821020.shtml|title=Il Napoli è sempre uno spettacolo: 3-0 ai Rangers. Ma per il primo posto...|date=26 октомври 2022}}</ref> Серијата позитивни резултати (17) била прекината на 1 ноември, за време на натпреварот против [[ФК Ливерпул|Ливерпул]], кој завршил со резултат од 2-0 во корист на Англичаните, но кој немал никакво влијание врз пласманот во групата.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Champions-League/01-11-2022/champions-liverpool-napoli-2-0-spalletti-primo-girone-450914221532.shtml|title=Napoli, ko che non fa male: il Liverpool ne segna due nel finale, ma Spalletti è primo|date=1 ноември 2022}}</ref> На 12 ноември, благодарение на победата од 3-2 на домашен терен против Удинезе, тие стигнале до единаесет последователни победи во Серија А, надминувајќи го клупскиот рекорд поставен во [[Серија А 2017-2018|сезоната 2017-2018]] кога клубот бил предводен од [[Маурицио Сари]] (10).<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Napoli/12-11-2022/napoli-udinese-3-2-decidono-gol-osimhen-zielinski-ed-elmas-4501081406591.shtml|title=Il Napoli è irresistibile: 11 vittorie consecutive. Ma che paura nel finale con l'Udinese|date=12 ноември 2022}}</ref> Првиот пораз во лигата дошол на 4 јануари 2023 година против Интер, кој го добил натпреварот со 1-0.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/04-01-2023/inter-napoli-1-0-gol-dzeko-4501815529883.shtml|title=Dzeko, capocciata al Napoli. L'Inter riapre la corsa scudetto|date=4 јануари 2023}}</ref> На 13 јануари, тимот на Спалети го победил Јувентус со 5-1; последниот пат, кога ''„партенопеите“'' постигнале пет гола против тимот од Торино било во 1990 година, за време на натпреварот од [[Суперкуп на Италија 1990|Суперкупот на Италија]], кој завршил со истиот резултат.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Napoli/13-01-2023/napoli-juve-5-1-osimhen-2-kvaratskhelia-maria-rrahmani-elmas-4501949709248.shtml|title=Kvara e Osimhen schiantano la Juve. Il Napoli vola a +10 e spacca il campionato|date=13 јануари 2023}}</ref> Сепак, само пет дена подоцна, Наполи шокантно бил елиминиран од [[Фудбалски куп на Италија 2022-2023|Купот на Италија]] од страна на {{Fb team (N) Cremonese}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Coppa-Italia/17-01-2023/coppa-italia-napoli-cremonese-finisce-rigori-4502012995473.shtml|title=Clamoroso al Maradona: il Napoli piange, Cremonese avanti ai rigori. Ballardini, che prima!|date=17 јануари 2023}}</ref> На 21 јануари, благодарение на победата на гости против {{Fb team (N) Salernitana}} (0-2), тој станал тренерот со најмногу добиени натпревари во историјата на Серија А (276) во ерата на три бода за победа.<ref name="recordvittorie">{{Cite web|url=https://www.calcioinpillole.com/napoli-arriva-un-grande-record-per-luciano-spalletti-il-dato/|title=Napoli, Luciano Spalletti conquista un grande primato: il dato|date=21 јануари 2023}}</ref> На 17 февруари, за време на победата од 0-2 на гости кај {{Fb team (N) Sassuolo}},<ref>{{Cite web|url=https://www.ilmattino.it/sport/sscnapoli/sassuolo_napoli_0_2_diretta_risultato_gol-7236809.html|title=Sassuolo-Napoli 0-2: dominio anche a Reggio Emilia, si vola a + 18|date=17 февруари 2023}}</ref> го достигнал 1000-тиот натпревар кој го водел од клупата во кариерата.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Napoli/storie/17-02-2023/spalletti-1000-panchine-allenatore-empoli-napoli-460271531210/|title=Dall'Empoli al Napoli passando per Inter e Roma: Spalletti diventa mister 1000 panchine|date=17 февруари 2023}}</ref> На 15 март, благодарение на победата од 3-0 на домашен терен над Ајнтрахт Франкфурт (вкупен резултат 5-0), Наполи се пласирал во четвртфиналето на Лигата на шампионите, подвиг што никогаш претходно клубот не го остварил.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Champions-League/15-03-2023/champions-league-napoli-eintracht-3-0-doppietta-osimhen-rigore-zielinski-460684672680.shtml|title=Il Napoli si diverte, Osimhen di più: comodo tris all'Eintracht, Spalletti ai quarti|date=15 март 2023}}</ref> Европската кампања завршила во четвртфиналето, каде што Милан ги совладал ''„аѕурите“'' со вкупен резултат 2-1.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Napoli/18-04-2023/napoli-milan-1-1-gol-giroud-osimhen-rossoneri-semifinale-champions-4601192233349.shtml|title=Delirio Milan: fa 1-1 a Napoli e vola in semifinale di Champions!|date=18 април 2023}}</ref> На 4 мај, благодарение на ремито во гости против Удинезе (1-1), тој го освоил своето прво скудето во кариерата на дури пет кола пред крајот,<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Napoli/04-05-2023/scudetto-napoli-campione-d-italia-la-terza-volta-4601354295987.shtml|title=Napoli, finalmente festa: campione d'Italia per la terza volta!|date=4 мај 2023}}</ref> станувајќи најстариот тренер кој ја освоил титулата, со 64 години и 58 дена;<ref name=":4" /><ref>{{Cite web|url=https://gianlucadimarzio.com/it/napoli-spalletti-record-scudetto-serie-a-news-2023|title=Napoli, Luciano Spalletti è l'allenatore più anziano di sempre a vincere lo Scudetto|date=5 мај 2023}}</ref> за ''„партенопеите“'', ова било трето Скудето во нивната клупска историја, 33 години по [[Серија А 1989-1990|претходното]].<ref>{{Cite web|url=https://www.corriere.it/sport/calcio/serie-a/speciale-scudetto/notizie/napoli-scudetto-campione-italia-2023-7b109ff8-e66f-11ed-9136-d5229c509a57.shtml|title=Il Napoli ha vinto lo scudetto: è Campione d’Italia 33 anni dopo Maradona. De Laurentiis: «Vittoria assieme»|date=4 мај 2023}}</ref> На крајот од сезоната, Спалети ја освоил наградата за [[Серија А награди#Најдобар тренер|најдобар тренер во Серија А]].<ref>{{Cite web|url=https://www.legaseriea.it/it/media/serie-a/serieas.hiwaymedia.it/media/serie-a/il-coach-of-the-season-2022-2023|title=IL COACH OF THE SEASON 2022/2023|access-date=01 giugno 2023|dead-link=yes}}</ref> По завршувањето на победничката сезоната во Серија А, тренерот ја објавил својата одлука да не ја продолжи својата авантура со Наполи.<ref>{{Cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/serie-a/napoli/2023/05/29-108347676/napoli_spalletti_sono_stanco_mi_fermo_un_anno_e_non_cambio_idea_|title=Napoli, Spalletti lascia: "Sono stanco, mi fermo un anno" e svela il motivo|date=29 мај 2023}}</ref> ===Италија=== [[File:Norway Italy - June 2025 A 44.jpg|thumb|Спалети (десно) како селектор на {{NazNB|FUrep|ITA}} во 2025, заедно со шефот на делегацијата [[Џанлујџи Буфон]] и својот асистент [[Марко Доменикини]]]] На 18 август 2023 година, тој бил официјално назначен за нов селектор на [[Фудбалска репрезентација на Италија|италијанската фудбалска репрезентација]] почнувајќи од 1 септември, заменувајќи го [[Роберто Манчини]] кој поднел оставка.<ref>{{Cite web|url=https://figc.it/it/nazionali/news/luciano-spalletti-%C3%A8-il-nuovo-commissario-tecnico-della-nazionale-gravina-il-suo-entusiasmo-e-la-sua-competenza-saranno-fondamentali/|title=Luciano Spalletti è il nuovo Commissario Tecnico della Nazionale. Gravina: "Il suo entusiasmo e la sua competenza saranno fondamentali"|date=18 август 2023}}</ref> Своето деби на клупата го имал на 9 септември, во ремито 1-1 против {{NazNB|FUrep|MKD}}, во натпревар од [[Квалификации за Европско првенство во фудбал 2024|квалификациите]] за [[Европско првенство во фудбал 2024|Европското првенство 2024]].<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Nazionale/09-09-2023/macedonia-italia-1-1-gol-di-immobile-e-bardhi.shtml|title=Macedonia ancora indigesta, l'Italia pareggia 1-1 e Spalletti si gioca tutto a Milano|date=9 септември 2023|access-date=13 септември 2023}}</ref> На 12 септември, дошла првата победа како селектор на ''„аѕурите“'', на Сан Сиро против {{NazNB|FUrep|UKR}} со 2-1.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Nazionale/12-09-2023/italia-ucraina-2-1-doppietta-frattesi-spalletti-prima-vittoria.shtml|title=L'Italia batte l'Ucraina con super Frattesi: prima gioia azzurra per Spalletti|date=12 септември 2023|access-date=13 септември 2023}}</ref> На 20 ноември, благодарение на ремито на гостински терен во реваншот против Украина (0-0), Спалети успеал да и обезбеди квалификација на Италија за Европското првенство во [[Германија]].<ref>{{cite web |url=https://www.adnkronos.com/sport/diretta-ucraina-italia-match-decisivo-per-euro-2024_5LugdDGkAkUy0xCZV58Pwr|title=Ucraina-Italia 0-0, Nazionale di Spalletti qualificata a Euro 2024|date=20 ноември 2023|access-date=21 ноември 2023}}</ref> Европското првенство, сепак, се покажало како разочарувачко: откако избраниците на Спалети едвај ја поминале [[Европско првенство во фудбал 2024 - група Б|групната фаза]], победувајќи ја {{NazNB|FUrep|ALB}} со 2-1,<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Europei/15-06-2024/italia-albania-bastoni-barella-bajrami-partita-europei-2024.shtml|title=Bajrami ci spaventa, poi Bastoni e Barella ribaltano l'Albania. Italia, è un bell'esordio|date=15 јуни 2024}}</ref> губејќи со 0-1 против {{NazNB|FUrep|ESP}}<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Europei/20-06-2024/spagna-italia-autogol-calafiori-europei-2024.shtml|title=Italia, che lezione dalla Spagna: la Roja domina per 94', Azzurri k.o. per un autogol di Calafiori|date=20 јуни 2024}}</ref> и играјќи нерешено 1-1 со израмнувачки погодок во последните минути против {{NazNB|FUrep|HRV}},<ref>{{Cite web|url=https://tg24.sky.it/sport/2024/06/24/italia-croazia-europei-risultato-gol|title=Euro 2024, Italia-Croazia 1-1: segna Zaccagni, azzurri conquistano ottavi al 98'. VIDEO|date=24 јуни 2024}}</ref> турнирот за италијанците завршил во осминафиналето елиминирани од {{NazNB|FUrep|SUI}}, која победила со 2-0.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Europei/29-06-2024/svizzera-italia-2-0-gol-di-freuler-e-vargas-spalletti-fuori-dall-europeo.shtml|title=L'Italia perde la faccia! La Svizzera passeggia e vince 2-0, Azzurri fuori dall'Europeo|date=29 јуни 2024}}</ref> Во [[УЕФА Лига на нации 2024-2025|2024-2025]] изданието на [[УЕФА Лига на нации|УЕФА Лигата на нации]], Италија ја завршила групата на второто место, зад {{NazNB|FUrep|FRA}}, но потоа била елиминирана од натпреварувањето во четвртфиналето од {{NazNB|FUrep|GER}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.ansa.it/sito/notizie/sport/calcio/2025/03/23/nations-league-germania-italia-3-3-azzurri-eliminati_0faa26aa-7188-49e6-ac28-bc6f7a8e0e77.html|title=Nations League: Germania-Italia 3-3, azzurri eliminati|access-date=2025-06-08}}</ref> Во последователните [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (УЕФА)|квалификации]] за [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]] ''„аѕурите“'' биле сместени во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (УЕФА) - група И|групата И]], заедно со {{NazNB|FUrep|NOR}}, {{NazNB|FUrep|ISR}}, {{NazNB|FUrep|EST}} и {{NazNB|FUrep|MDA}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympics.com/it/notizie/italia-qualificazioni-mondiali-calcio-2026-programma-calendario-avversarie-dove-vedere|title=Italia alle qualificazioni dei Mondiali di calcio 2026: programma, calendario, avversarie}}</ref> Италија го загубила својот прв квалификациски натпревар со 3-0 од Норвешка во [[Осло]].<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/qualificazioni-mondiali-2026/norvegia-italia-3-0-esordio-da-incubo-crollo-oslo_99278432-202502k.shtml|title=Qualificazioni Mondiali, Norvegia-Italia 3-0: esordio da incubo per gli Azzurri, crollo totale a Oslo}}</ref> Два дена по поразот, на 8 јуни 2025 година, самиот Спалети на прес-конференција објавил дека ќе биде отпуштен по крајот на следниот натпревар против Молдавија,<ref>{{Cite web|url=https://www.figc.it/it/nazionali/news/italia-moldova-sarà-lultima-partita-da-ct-della-nazionale-di-luciano-spalletti-voglio-chiudere-con-una-vittoria/|title=Italia-Moldova sarà l'ultima partita da Ct della Nazionale di Luciano Spalletti: "Voglio chiudere con una vittoria"|date=2025-06-08|access-date=2025-06-08}}</ref> добиен со 2-0.<ref>{{Cite web|url=https://www.rainews.it/maratona/2025/06/calcio-qualificazioni-mondiali-2026-italia-moldavia-ultima-spalletti-diretta-rai1-e-streaming-rainews-it-highlights-gol-cronaca-testuale-cadb3dc6-8d63-44bf-a1e8-824a7c64a11f.html|title=L'Italia batte 2 a 0 la Moldavia, congedo triste per Spalletti|date=2025-06-09|access-date=2025-06-13}}</ref> Тосканскиот тренер го завршил своето селекторско искуство на чело на националниот тим по 24 натпревари, со резултат од 12 победи, 6 нерешени и 6 порази.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/nazionale/italia-si-chiude-l-era-spalletti-da-skopje-a-oslo-storia-di-un-amore-mai-nato_99355602-202502k.shtml|title=Italia, si chiude l'era Spalletti: da Skopje a Oslo, storia di un amore mai nato|date=8 јуни 2025|access-date=9 јуни 2025}}</ref> ==Титули== ===Тренер=== ====Клупски==== =====Емполи===== *'''{{симбол2|Coccarda Coppa Italia LegaPro.svg}} [[Фудбалски куп на Италија Серија Ц|Куп на Италија Серија Ц]]''' : 1 : 1995-1996 =====Рома===== *'''{{Трофеј-Куп на Италија}} [[Фудбалски куп на Италија|Куп на Италија]]''' : 2 : 2006-2007, 2007-2008 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Италија}} [[Суперкуп на Италија 2015|Суперкуп на Италија]]''' : 1 : 2007 =====Зенит Санкт Петербург===== *'''[[Премиер лига на Русија|Руско првенство]]''' : 2 : 2010, 2011-2012 *'''[[Фудбалски куп на Русија|Куп на Русија]]''' : 1 : 2009-2010 *'''[[Суперкуп на Русија]]''' : 1 : 2011 =====Наполи===== *'''{{Скудето}} [[Серија А]]''' : 1 : [[Серија А 2022-2023|2022-2023]] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Италија |image3=Flag of Italy.svg }} *[https://www.transfermarkt.com/spalletti-luciano/profil/trainer/517 Лучано Спалети на transfermarkt] *[https://www.tuttocalciatori.net/allenatori/33-Spalletti_Luciano Лучано Спалети на tuttocalciatori] {{Состав на Јувентус}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал 2024}} {{Navboxes | title = Тренерски ангажмани | list1 = {{Тренери на ФК Наполи}} {{Тренери на ФК Јувентус}} }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Спалети, Лучано}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Италијански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Специја]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Емполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Емполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Сампдорија]] [[Категорија:Тренери на ФК Венеција]] [[Категорија:Тренери на ФК Удинезе]] [[Категорија:Тренери на ФК Анкона]] [[Категорија:Тренери на ФК Рома]] [[Категорија:Тренери на ФК Интер]] [[Категорија:Тренери на ФК Наполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Италијански фудбалски тренери]] [[Категорија:Селектори на италијанската фудбалска репрезентација]] ptj21oe82zfz4qcc8hnqgp9wmwx6z5k 5606228 5606226 2026-08-08T10:40:08Z Carshalton 30527 5606228 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Лучано Спалети | image = [[Податотека:Luciano Spalletti 2024.jpg|250px]] | caption = | fullname = Лучано Спалети<ref>{{cite web |url=http://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/comunicati/comunicati_m/7934/files/allegati/8003/cu185.pdf |title=Comunicato Ufficiale N. 185 |trans-title=Official Press Release No. 185 |publisher=Lega Serie A |page=6 |date=19 March 2019 |access-date=6 December 2020 |archive-date=2020-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201206220858/http://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/comunicati/comunicati_m/7934/files/allegati/8003/cu185.pdf |url-status=dead }}</ref> | height = {{height|m=1.80}} | dateofbirth = {{birth date and age|1959|3|7|df=y}} | cityofbirth = [[Черталдо]] | countryofbirth = [[Италија]] | nationality = {{flagsport|ITA}} [[Италија]] | currentclub = {{Fb team Juventus}} (тренер) | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | retired = 1993 <small>(34 г.)</small> | youthyears1 = 1973–1975 |youthclubs1 = {{Fb team Fiorentina}} | youthyears2 = 1975–1978 |youthclubs2 = {{симбол2|Bisection vertical White HEX-FF0000.svg}} Алабастри Волтера | youthyears3 = 1978–1982 |youthclubs3 = {{Fb team Cuoiopelli}} | years1 = 1982–1985 |caps1 = ? |goals1 = ? |clubs1 = {{Fb team Castelfiorentino}} | years2 = 1985–1986 |caps2 = 27 |goals2 = 2 |clubs2 = {{Fb team Entella Bacezza}} | years3 = 1986–1990 |caps3 = 120 |goals3 = 7 |clubs3 = {{Fb team Spezia}} | years4 = 1990–1991 |caps4 = 29 |goals4 = 1 |clubs4 = {{Fb team Viareggio}} | years5 = 1991–1993 |caps5 = 53 |goals5 = 3 |clubs5 = {{Fb team Empoli}} | manageryears1 = 1993–1994 |managerclubs1 = {{Fb team Empoli}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Млади)</small> | manageryears2 = 1994 |managerclubs2 = {{Fb team Empoli}} | manageryears3 = 1994–1995 |managerclubs3 = {{Fb team Empoli}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Млади)</small> | manageryears4 = 1995–1998 |managerclubs4 = {{Fb team Empoli}} | manageryears5 = 1998–1999 |managerclubs5 = {{Fb team Sampdoria}} | manageryears6 = 1999–2000 |managerclubs6 = {{Fb team Venezia}} | manageryears7 = 2001 |managerclubs7 = {{Fb team Udinese}} | manageryears8 = 2002 |managerclubs8 = {{Fb team Ancona}} | manageryears9 = 2002-2005 |managerclubs9 = {{Fb team Udinese}} | manageryears10 = 2005-2009 |managerclubs10 = {{Fb team Roma}} | manageryears11 = 2009-2014 |managerclubs11 = {{Fb team Zenit Saint Petersburg}} | manageryears12 = 2016-2017 |managerclubs12 = {{Fb team Roma}} | manageryears13 = 2017-2019 |managerclubs13 = {{Fb team Inter}} | manageryears14 = 2021-2023 |managerclubs14 = {{Fb team Napoli}} | manageryears15 = 2023-2025 |managerclubs15 = {{Naz|FUrep|ITA}} | manageryears16 = 2025- |managerclubs16 = {{Fb team Juventus}} }} '''Лучано Спалети''' (роден на {{рн|7|март|1959}}, во [[Черталдо]]) — [[Италија|италијански]] [[Тренер|фудбалски тренер]] и поранешен [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]]. Моментално ја води екипата на {{Fb team (N) Juventus}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/benvenuto-mister-luciano-spalletti|title=Benvenuto, mister Luciano Spalletti|date=30 октомври 2025|access-date=30 октомври 2025}}</ref> ==Биографија== Оженет е со Тамара, која е родена во [[Карпи]] а ја запознал во [[Ла Специја]]. Со неа имаат три деца.<ref>{{Cite web|url=https://www.spazionapoli.it/2021/10/04/spalletti-moglie-tamara/|titolo=Spalletti moglie, la storia di come si sono conosciuti Luciano e Tamara|date=4 октомври 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dilei.it/lifestyle/luciano-spalletti-chi-e-la-sua-compagna-tamara-e-quanti-figli-hanno/1309184/|title=Luciano Spalletti, chi è la sua compagna Tamara e quanti figli hanno|date=18 јуни 2021}}</ref> Тој имал брат по име Марчело, седум години постар, кој починал на 28 мај 2019 година од рак.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcio/lutto-per-spalletti-e-morto-il-fratello-marcello_1277859-201902a.shtml|title=LUTTO PER SPALLETTI: E' MORTO IL FRATELLO MARCELLO|date=28 мај 2019}}</ref> Од 2023 година, тој е [[Почесен граѓанин|Почесен граѓанин]] на [[Неапол]].<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/serie-a/2023/12/07/napoli-spalletti-cittadinanza-onoraria|title=Spalletti: 'Da oggi sono un official scugnizzo'|author=Sky Sport|website=sport.sky.it|date=7 декември 2023|language=it|access-date=7 декември 2023}}</ref><ref>{{YouTube|id=2QKwzbMehTM|title=Cerimonia di conferimento della cittadinanza onoraria a Luciano Spalletti Napoli, 7 dicembre 2023}}</ref> == Играчка кариера == {{dx|[[File:Luciano Spalletti Entella Chiavari 1985-1986.jpg|thumb|upright|left|Спалети со [[Виртус Ентела|Ентела Бакеца]] во сезоната 1985-1986]]}} Откако пораснал во младинските тимови на {{Fb team (N) Fiorentina}} и [[Унионе Калчо Куоиопели|Куоиопели]], Спалети го направил своето деби со екипата на [[Калчо Кастелфјорентино|Кастелфјорентино]] во Серија Д. Следната година, тој се преселил во [[Виртус Ентела|Ентела Бакеца]], каде под водството на [[Џан Пјеро Вентура]],<ref>{{Cite web|url=http://www.corriere.it/foto-gallery/sport/14_settembre_30/come-ti-invecchia-calciatore-d4e51c30-48a2-11e4-a045-76c292c97dcc.shtml|title=Come invecchia il calciatore (e anche il mister)|access-date=20 јули 2016}}</ref> тимот стигнал до 5-тото место во [[Серија Ц2 1985-1986|Серија Ц2 првенството]]. Во 1986 година, тој отишол да игра за {{Fb team (N) Spezia}}, новопромовираниот член во Ц1 лигата: во сезоната [[Серија Ц1 1986-1987|1986-1987]], тој придонел за постигнувањето на опстанокот,<ref name=":0"/> додека во следните две сезони [[Серија Ц1 1987-1988|1987-1988]] и [[Серија Ц1 1988-1989|1988-1989]], Специја го освоила 7-мото и 3-тото место, соодветно.<ref name=":0">{{Cite web |url =http://www.spallettiluciano.it/biografia/il-calciatore/ |title =Il calciatore - Luciano Spalletti |dead-link =yes |archiveurl =https://web.archive.org/web/20160215215957/http://www.spallettiluciano.it/biografia/il-calciatore/|archivedate =15 февруари 2016}}</ref> По една сезона помината во екипата на [[ФК Вијареџо|Вијареџо]], тој се преселил во {{Fb team (N) Empoli}}, каде што ја завршил кариерата на 34-годишна возраст, играјќи го своето последно првенство во сезоната [[Серија Ц1 1992-1993|1992-1993]]. == Тренерска кариера == ===Емполи и Сампдорија=== Во сезоната 1993-1994, тој ја започнал својата кариера како тренер во младинскиот тим на {{Fb team (N) Empoli}}. На шест кола до крајот на [[Серија Ц1 1993-1994|првенството во Серија Ц1]], тој го замени [[Адријано Ломбарди]] како тренер на првиот тим, кој се мачел да излезе од зоната за испаѓање. ''„Аѕурите“'' го завршиле првенството на претпоследното место, спасувајќи се од испаѓање во плејаутот каде што ја совладале {{Fb team (N) Alessandria 1912}}. Следната сезона, Спалети повторно се вратил во младинскиот тим на Емполи, за потоа одново да добие шанса да го тренира првиот тим во [[Серија Ц1 1995-1996]]. Сезоната, полна со успеси, го видела Емполи како го освојува [[Фудбалски куп на Италија Серија Ц|Купот на Италија за екипи од Серија Ц]] и да избори промоција во [[Серија Б]] благодарение на победата во финалето на плејофот над {{Fb team (N) Como}}. Во сезоната [[Серија Б 1996-1997|1996-97]], ''„Аѕурите“'' на Спалети, кои неодамна биле промовирани од втората лига, веднаш заработиле промоција во [[Серија А]], една деценија по претходното искуство на Емполи во највисоката лига. Потврден како тренер на тосканците, на своето деби во Серија А ([[Серија А 1997-1998|1997-1998]]), тренерот го одвел тимот на безбедно место, постигнувајќи опстанок на едно коло пред крајот. Откако ги оставил тосканците во првата лига, тој бил повикан да ја предводи {{Fb team (N) Sampdoria}}.<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1998/luglio/10/incredibile_vero_gia_finito_ritiro_ga_0_9807102756.shtml |titolo=Incredibile ma vero: già finito il ritiro blucerchiato |publisher=La Gazzetta dello Sport|date=10 јули 1998}}</ref> Отпуштен во декември,<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1998/12/14/mihajlovic-scatenato-fa-esonerare-spalletti.html |title=Mihajlovic scatenato fa esonerare Spalletti |author=Corrado Sannucci |publisher=la Repubblica |date=14 декември 1998|page=40}}</ref> тој бил отповикан помалку од два месеци подоцна, по оставката на [[Дејвид Плат]].<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/cmercato/199902/02/36b7202f034a0/ |title=Platt si è dimesso |date=2 февруари 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070609/http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/cmercato/199902/02/36b7202f034a0/|archivedate=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> Во преостанатите 15 кола од [[Серија А 1998-1999|првенството]], тој освоил 21 бод, но не успеал да избегне испаѓање за лигурскиот клуб.<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1999/maggio/22/Mannini_ora_accusa_Spalletti_Colpa_ga_0_9905227612.shtml|title=Mannini ora accusa Spalletti "Colpa sua se la Samp è in B"|author=Enrico Valente|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=22 мај 1999}}</ref> ===Венеција, Удинезе и Анкона=== Во следната сезона. тој седнал на клупата на {{Fb team (N) Venezia}},<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1999/luglio/13/Spalletti_Glerean_Stringara_ecco_tecnici_ga_0_9907134664.shtml |title=Da Spalletti a Glerean e Stringara, ecco i tecnici con la nuova "patente"|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=13 јули 1999}}</ref> освојувајќи само една победа во првите два месеци од [[Серија А 1999-2000|Серија А]].<ref>{{cite web |url=http://www.repubblica.it/online/sport/sesta/milan/milan.html|titolo=Il Milan soffre col Cagliari L'Inter finisce ko a Venezia|data=18 ottobre 1999}}</ref> Лошиот почеток предизвикал негово отпуштање од функцијата,<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/02/381f44dc041e1/ |title=Via Spalletti, ecco Materazzi |date=2 ноември 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070531/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/02/381f44dc041e1/ |archive-date=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> но само привремено, бидејќи по неколку недели тој бил вратен на клупата.<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/29/3842d3eb01170/ |title=Lo stile Venezia |date=29 novembre 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070554/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/29/3842d3eb01170/|archivedate=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> Сепак, конечното отпуштање се случило во февруари 2000 година.<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/200002/07/389f446502a56/ |title=Spalletti esonerato |date=7 февруари 2000 |access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040628233546/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/200002/07/389f446502a56/|archivedate=28 јуни 2004|dead-link=yes}}</ref><ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2000/febbraio/08/Zamparini_inventa_esonero_bis_ga_0_0002086370.shtml |title=Zamparini s'inventa l'esonero bis |author=Michele Contessa|author2=Carlo Laudisa |pubblisher=La Gazzetta dello Sport|date=8 февруари 2000}}</ref> По една година неактивност, во март 2001 година, тој бил повикан на клупата на {{Fb team (N) Udinese}} да го замени [[Лујџи Де Канио]]:<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2001/marzo/20/Udinese_scelto_Spalletti_ga_0_0103205783.shtml |title=L'Udinese ha scelto Spalletti|author=Luca Calamai|author2=Sebastiano Vernazza |author3=Massimo Meroi|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=20 март 2001}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/online/campionato/spalletti/spalletti/spalletti.html |title=Udinese, a Spalletti la panchina di De Canio|date=20 март 2001}}</ref> со 10 освоени бода во 11 кола, фриулијанците ја завршиле сезоната на дванаесеттото место.<ref>{{cite news |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,33/articleid,0392_01_2001_0166_0043_4201357/ |title=Il Vicenza vince e retrocede |author=Andrea Iolme|publisher=[[La Stampa]]|date=18 јуни 2001|page=33}}</ref> Заменет од [[Рој Хоџсон]] за следната сезона,<ref>{{cite web|url=https://m.hbvl.be/cnt/oid130872|title=Roy Hodgson nieuwe trainer van Udinese|author=Tim Vandevelde|date=22 јуни 2001|language=nl|accessdate=2025-11-16|archive-date=2023-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410055110/https://m.hbvl.be/cnt/oid130872|url-status=dead}}</ref> во декември 2001 година, бил ангажиран од [[УС Анкона|Анкона]]:<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2002/01/05/la-doppia-sfida-dell-ex-favo.html|title=La doppia sfida dell'ex Favo|author=Massimo Norrito|publisher=[[la Repubblica (quotidiano)|la Repubblica]]|date=5 јануари 2002|page=13}}</ref> со цел да го одведе клубот на безбедно место во [[Серија Б 2001-2002|Серија Б]],<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2002/gennaio/07/Ancona_Spalletti_parte_operazione_salvezza_ga_0_0201073014.shtml|title=Ancona-Spalletti: parte l'operazione salvezza|author=Vito Maggio|author2=Mimmo Cugini|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=7 јануари 2002}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |url=http://www.spallettiluciano.it/biografia/lallenatore/ |title=L'allenatore - Luciano Spalletti |dead-link=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160215230909/http://www.spallettiluciano.it/biografia/lallenatore/ |archivedate=15 февруари 2016}}</ref> стигајќи дури до осмото место.<ref>{{cite news |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,41/articleid,0281_01_2002_0149_0043_2407143/anews,true/ |title=ATTACCHI SCATENATI: 36 RETI NELL'ULTIMA GIORNATA |publisher=La Stampa|date=3 јуни 2002|page=41}}</ref> Во летото 2002 година, тој се вратил во Удинезе,<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2002/giugno/11/Spalletti_firma_Agostinelli_presenta_ga_0_0206114613.shtml|title=Spalletti firma, Agostinelli si presenta|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=11 јуни 2002}}</ref> за да го освои шесттото место во [[Серија А 2002-2003|првенството]] што му овозможило на клубот пласман во [[Куп на УЕФА 2003-2004|Купот н УЕФА]].<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/online/calcio2002_partite_a/udineselazio/udineselazio/udineselazio.html|title=Udinese, vittoria e Uefa|date=24 мај 2003}}</ref> Следната сезона, тој повторно се квалификувал со клубот за [[Европски фудбалски натпреварувања|Европските турнири]], завршувајќи на седмото место во [[Серија А 2003-2004|првенството]].<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2004/maggio/17/Gilardino_gioca_poker_col_Trap_ga_10_0405178605.shtml|titolo=Gilardino gioca a poker col Trap|author=Luigi Garlando|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=17 мај 2004}}</ref> Најдобриот резултат постигнат на клупата на фриулијанците, сепак, било четвртото место во [[Серија А 2004-2005|сезоната 2004-2005]],<ref name=":2" /> подвиг што му го овозможил на Удинезе првото историско учество во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/2005/e/sezioni/sport/calcio/serie_a/38giornata/udinesemilan1/udinesemilan1.html|title=L'Udinese pareggia con il Milan e conquista la zona Champions|date=29 мај 2005}}</ref> ===Рома=== [[File:Luciano_Spalletti.JPG|thumb|upright|left|Спалети со {{Fb team (N) Roma}} во втората половина на 2000-тите]] По завршувањето на тригодишниот период со Удинезе,<ref name=":2" /> тој станал тренер на {{Fb team (N) Roma}}.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadra/Roma/Primo%20piano/2005/giugno/21spalletti.shtml|title=Spalletti: "Roma, ricominciamo"|date=21 јуни 2005}}</ref> Во текот на својата прва сезона тој остварил 11 последователни победи во [[Серија А 2005-2006|првенството]],<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Lazio/Primo_Piano/2006/02_Febbraio/26/lazioroma.shtml|title=Derby alla Roma: record storico|date=26 февруари 2006}}</ref> кое тимот го завршил на петтото место, пред да биде промовиран на второто место по скандалот ''[[Калчополи]]'';<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Roma/Primo_Piano/2006/05_Maggio/06/totti.shtml|title=Roma, Spalletti: "Totti in campo dal primo minuto"|date=6 мај 2006}}</ref> во [[Фудбалски куп на Италија 2005-2006|Купот на Италија]] ''„џалоросите“'' стигнале до финалето, каде загубиле од {{Fb team (N) Inter}}.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Inter/Primo_Piano/2006/05_Maggio/11/introm.shtml |title=Inter, la Coppa è ancora tua|author=Riccardo Pratesi |date=11 мај 2006}}</ref> Откако се квалификувале за [[Суперкуп на Италија 2006|Суперкупот на Италија]], по службеното доделување на титулата во првенството на ''„нероаѕурите“'', римскиот клуб бил поразен со 4-3 по [[Продолжеток (спорт)|продолженија]] и покрај водството од 3 гола.<ref>{{cite news |url=https://archiviostorico.gazzetta.it//2006/agosto/27/CHE_NOTTE_QUELLA_NOTTE_ga_3_060827004.shtml|title=CHE NOTTE QUELLA NOTTE|author=Alberto Cerruti|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=27 август 2006|p=3}}</ref> Во [[ФК Рома сезона 2006-2007|сезоната 2006-2007]], тој го предводел тимот од главниот град до првата квалификација во нивната историја за „нокаут фазата“ на Лигата на шампионите,<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Roma/Primo_Piano/2006/12_Dicembre/05/RomaVal.shtml|title=Roma promossa senza affanno|author=Gaetano De Stefano|date=5 декември 2006}}</ref> каде го елиминирале {{Fb team (N) Olympique Lyonnais}} во осминафиналето со нерешен резултат дома и победа во гости.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/2007/02/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-lione/roma-lione/roma-lione.html|title=Fra Roma e Lione pari senza reti, si deciderà tutto al ritorno|date=21 февруари 2007}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Roma/Primo_Piano/2007/03_Marzo/06/RomaLione.shtml|title=Roma da impazzire, travolto il Lione|author=Antonino Morici|date=6 март 2007}}</ref> Патот на Рома завршил во четвртфиналето, каде била елиминирана од {{Fb team (N) Manchester United}}, претрпувајќи катастрофален пораз од 7-1 во реваншот кој ја поништил нивната тесна победа постигната во првиот натпревар.<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/04/11/champions-league-disfatta-roma-umiliazione-all-old.html|title==Champions League|author=Mattia Chiusano|publisher=la Repubblica|date=11 април 2007|page=56}}</ref> Во [[Серија А 2006-2007|првенството]] тимот го освоил второто место, со 22 бода зад Интер:<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Roma/Primo_Piano/2007/04_Aprile/17/vigiliaroma.shtml|title=Spalletti: "Inter il top, noi una buona squadra"|author=Massimo Cecchini|date=17 април 2007}}</ref> сепак, избраниците на Спалети биле единствениот противник способен да се наметне над ''„нероаѕурите“'', поразувајќи ги со 3-1 на [[Сан Сиро|Стадионот „Џузепе Меаца“]].<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Inter/Primo_Piano/2007/04_Aprile/18/interroma.shtml|title=Grande Roma a San Siro, l'Inter rinvia la festa|author=Riccardo Pratesi|date=18 април 2007}}</ref> Одмаздата за скудетото и суперкупот против тимот од Милано се случила во [[Фудбалски куп на Италија 2006-2007|Купот на Италија]], каде што тренерот го освоил првиот трофеј во својата кариера:<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/05/10/roma-super-inter-choc-totti.html|title=Roma Super|author=Corrado Sannucci|publisher=la Repubblica |date=10 мај 2007|page=58}}</ref> триумфот од 6-2 во првиот натпревар ја запечатил конечната победа, иако Интер остварил пирова победа од само 2-1 во реваншот.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Roma/Primo_Piano/2007/05_Maggio/18/roma_1805.shtml|title=Notte di delirio a Fiumicino|date=18 мај 2007}}</ref> Тосканскиот тренер дополнително го зголемил својот список на почести на почетокот од [[ФК Рома сезона 2007-2008|следната сезона]], освојувајќи го [[Суперкуп на Италија 2007|Суперкупот на Италија]] повторно против Интер.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Inter/Primo_Piano/2007/08_Agosto/19/supercoppa.shtml |title=La Supercoppa è della Roma|author=Antonino Morici|date=19 август 2007}}</ref> Рома ја минала групната фаза од [[УЕФА Лига на шампиони 2007-2008|Лигата на шампионите]] пласирајќи се зад Манчестер Јунајтед,<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/11/08/palpitazione-roma-alla-fine-pari.html|title=Palpitazione Roma, alla fine è pari|autore=Mattia Chiusano |publisher=la Repubblica |date=8 ноември 2007|page=52}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/11/28/vucinic-fa-il-mattatore-kiev-la-roma.html|title=Vucinic fa il mattatore a Kiev |author=Mattia Chiusano |publisher=la Repubblica |date=28 ноември 2007|page=66}}</ref> потоа победувајќи го {{Fb team (N) Real Madrid}} во осминафиналето со двојна победа од 2-1:<ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2008/02/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-real-madrid/roma-real-madrid/roma-real-madrid.html|title=Pizarro-Mancini, e la Roma sogna|date=19 февруари 2008}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Roma/Primo_Piano/2008/03_Marzo/05/real_roma_0503.shtml |title=Una Roma da impazzire, Real k.o. al Bernabeu (1-2)|author=Riccardo Pratesi |date=5 март 2008}}</ref> елиминацијата повторно дошла во четвртфиналето, пак од Јунајтед.<ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2007/12/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-manchester/gara-olimpico/gara-olimpico.html|title=Roma, l'Olimpico è stregato|date=1 април 2008}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2007/10/sezioni/sport/calcio/champions_league/manchester-roma/roma-fuori/roma-fuori.html|title=La Roma saluta la Champions, giallorossi fuori ma con onore|date=9 април 2008}}</ref> На фронтот [[Серија А 2007-2008|првенство]], по почетното водство, ''„џалоросите“'' биле претекнати од Интер, завршувајќи на второто место.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Catania/Primo_Piano/2008/05_Maggio/18/cataniaroma.shtml|title=Roma, illusione scudetto|author=Stefano Cantalupi|date=18 мај 2008}}</ref> Заостанувајќи три бода на табелата на крајот од првенството,<ref>{{cite news |url=https://archiviostorico.gazzetta.it/2008/maggio/19/Rossi_Campionato_falsato__ga_10_080519065.shtml |title=De Rossi: «Campionato falsato»|author=Alessandro Catapano|author2=Massimo Cecchini |publisher=La Gazzetta dello Sport|date=19 мај 2008}}</ref> римскиот тим морал да се задоволи повторно со освојувањето на [[Фудбалски куп на Италија 2007-2008|Купот на Италија]], уште еднаш на сметка на ''„нероаѕурите“''.<ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2007/08/sezioni/sport/calcio/coppa-italia/finale-partita/finale-partita.html|title=La Coppa Italia è giallorossa, "rivincita" della Roma sull'Inter |date=24 мај 2008}}</ref> Далеку поразочарувачка од претходните била сезоната [[ФК Рома сезона 2008-2009|2008-2009]], која исто така, започнала со натпревар против тимот од Милано во [[Суперкуп на Италија 2008|Суперкупот на Италија]], загубен на [[Изведување пенали (фудбал)|пенали]]:<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Inter/Primo_Piano/2008/08/24/partita.shtml|title=Inter, è subito festa|author=Antonino Morici|date=24 август 2008}}</ref> исклучен од трката за титулата уште на есен поради кризата со резултатите,<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2008/11/04/spalletti-batti-un-colpo-solo-cosi-la.html|title=Spalletti, batti un colpo: solo così la Roma può ripartire|author=Fabrizio Bocca|publisher=la Repubblica|date=4 novembre 2008|p=19}}</ref><ref>{{cite web|url=https://roma.repubblica.it/dettaglio/rossella-sensi:-usciremo-dalla-crisi/1544730|title=Rossella Sensi: "Usciremo dalla crisi"|date=12 ноември 2008|access-date=14 декември 2020|date-archive=7 април 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230407195605/https://roma.repubblica.it/dettaglio/rossella-sensi:-usciremo-dalla-crisi/1544730|dead-link=yes}}</ref> римскиот тим успеал да се опорави од тешкиот почеток со пласман во осминафиналето на [[УЕФА Лига на шампиони 2008-2009|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web |url=https://it.uefa.com/uefachampionsleague/news/01d4-0e70932c7763-b69209a604eb-1000/ |title=Spalletti elogia la Roma: "Grande risultato"|author=Marco Calabresi|date=10 декември 2008}}</ref> Сепак во таа рунда, пеналите уште еднаш биле кобни по играчите на Спалети кои на тој начин биле поразени од {{Fb team (N) Arsenal}}.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Speciali/Italia_Inghilterra/Primo_Piano/2009/02/24/ArsenalRoma.shtml |title=Van Persie lancia l'Arsenal|author=Stefano Cantalupi|date=24 февруари 2009}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2009/03/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-arsenal/diretta-roma-arsenal/diretta-roma-arsenal.html|titlе=La Roma beffata ai calci di rigore |author=Luigi Panella|date=11 март 2009}}</ref> Конечно ''„џалоросите“'' го завршиле [[Серија А 2008-2009|првенството]] на шесттото место, обезбедувајќи квалификација само за прелиминарните рунди на [[УЕФА Лига Европа 2009-2010|УЕФА Лига Европа]].<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Roma/31-05-2009/torino-retrocede-b-50472261290.shtml|title=Il Torino retrocede in B, Totti aggancia Boniperti|author=Livia Taglioli|date=31 мај 2009}}</ref> Откако го предводел тимот до плсаман во групната фаза од гореспоменатото натпреварување,<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/07/31/totti-scaccia-le-paure-della-roma-gent.html|title=Totti scaccia le paure della Roma|author=Alessandro Di Maria |publisher=la Repubblica|date=31 јули 2009|p=53}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/08/07/totti-avvia-la-festa-la-roma-esagera.html|title=Totti avvia la festa, la Roma esagera|author=Alessandro Di Maria |publisher=la Repubblica|date=7 август 2009|page=61}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/08/21/la-solita-roma-senza-difesa-gol-di.html|title=La solita Roma senza difesa|author=Francesca Ferrazza |publisher=la Repubblica|date=21 август 2009|page=61}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/08/28/roma-troppo-facile-passano-anche-lazio-genoa.html|title=Roma, troppo facile. Passano anche Lazio e Genoa |publisher=la Repubblica|date=28 август 2009|page=65}}</ref> на 1 септември 2009 година, Спалети поднел оставка поради несогласувања со клубот и поразите претрпени во првите кола од [[Серија А 2009-2010|првенството]].<ref>{{cite web |URL=https://www.romatoday.it/sport/spalletti-dimissioni-o-esonero-notizie-aggiornamenti-incontro-sensi.html |title=Spalletti dà l'addio: già oggi l'accordo con Ranieri?|author=Carlo Testimonia |date=1 септември 2009}}</ref> На негово место како нов тренер на Рома бил избран, [[Клаудио Раниери]].<ref>{{cite web |url=https://sport.sky.it/calcio/2009/09/01/intervista_esclusiva_spalletti_dimissioni_roma.html |title=Spalletti si confessa: perché ho lasciato la Roma|date=1 септември 2009|dead-link=yes}}</ref> ===Зенит Санкт Петербург=== [[File:Luciano Spalletti 2012 (cropped).jpg|thumb|Спалети со {{Fb team (N) Zenit Saint Petersburg}} во 2012]] На 11 декември 2009 година, било официјализирано неговото потпишување со [[Русија|рускиот]] клуб {{Fb team (N) Zenit Saint Petersburg}}.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/2009/12/sport/calcio/calciomercato/spalletti-russia/spalletti-di-nuovo-in-panca/spalletti-di-nuovo-in-panca.html|title=Spalletti, "disoccupato" solo per tre mesi|author=Francesca Ferrazza|date=11 декември 2009|access-date=13 декември 2009}}</ref> На 16 мај 2010 година, тој го освоил [[Фудбалски куп на Русија 2008-2009|Купот на Русија]]<ref>{{cite web|url=http://football.uk.reuters.com/leagues/european/news/2010/05/16/LDE64F06T.php|titolo=Italian Spalletti leads Zenit to Russian Cup win|language=en|date=16 мај 2010 |dead-link=yes |access-date=16 мај 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100519132543/http://football.uk.reuters.com/leagues/european/news/2010/05/16/LDE64F06T.php|archive-date=19 мај 2010}}</ref> додека, на 14 ноември, тој го освоил [[Премиер лига на Русија 2010|руското првенство]], на две кола пред крајот.<ref>{{cite web|url=http://www.corrieredellosport.it/calcio/calcio_estero/2010/11/14-139074/Spalletti+campione+di+Russia+con+lo+Zenit|title=Festa Spalletti: è campione di Russia con lo Zenit|date=14 декември 2010|dead-url=yes|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304215443/http://www.corrieredellosport.it/calcio/calcio_estero/2010/11/14-139074/Spalletti+campione+di+Russia+con+lo+Zenit|archive-date=4 март 2016}}</ref> На 6 март 2011 година, тој исто така, го освоил и [[Суперкуп на Русија 2011|Суперкупот на Русија]], комплетирајќи ги сите национални трофеи во земјата.<ref>{{cite web|url=https://it.eurosport.yahoo.com/ticker/hub/calcio/index.html?item=2693641|title=Calcio, Supercoppa russa: Zenit-Cska Mosca 1-0|date=6 март 2011}}</ref> По постигнатите резултати, во февруари 2012 година тој го преформулирал договорот со Зенит, преземајќи вистинска улога на „менаџер“ во рамките на клубот.<ref>{{cite web|url=http://en.fc-zenit.ru/main/news/ct3/55199.html|titolo=Luciano Spalletti signs contract extension with Zenit|language=en|dead-link=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120211202759/http://en.fc-zenit.ru/main/news/ct3/55199.html|archivedate=11 февруари 2012}}</ref> На 28 април, тој ја освоил својата втора титула во [[Премиер лига на Русија 2011-2012|рускиот шампионат]] на три кола до крајот.<ref>{{Cite web|author=Lorenzo Nicolini|url=https://www.today.it/sport/zenit-san-pietroburgo-campione-russia-2012.html|title=Russia, Spalletti ancora Zar: lo Zenit è campione|date=29 април 2012}}</ref> Сепак, во [[Фудбалски куп на Русија 2011-2012|Купот на Русија]], нивниот пат завршил во четвртфиналето каде испаднале од {{Fb team (N) Dynamo Moscow}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.calciomercato.com/notizie/russia-spalletti-fuori-dalla-coppa/294044|title=Russia: Spalletti fuori dalla coppa|date=22 март 2012}}</ref> Во сезоната [[ФК Зенит Санкт Петербург сезона 2012-2013|2012-2013]], тие завршиле втори во [[Премиер лига на Русија 2012-2013|Премиер лигата на Русија]], со два бода зад шампионот {{Fb team (N) CSKA Moscow}}; сепак, на крајот се испоставило дека на Зенит ќе му недостасуваат бодовите од натпреварот загубен службено против Динамо Москва, поради нередите предизвикани од неговите навивачи.<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/esteri/2012/11/22/news/incidenti_a_mosca_zenit_sconfitto_0-3_a_tavolino-47188333/|title=Incidenti a Mosca, Zenit sconfitto 0-3 a tavolino|date=22 ноември 2012}}</ref> На 10 март 2014 година, по разочарувачкиот почеток на сезоната, тој бил отпуштен.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/esteri/2014/03/11/news/zenit_esonera_spalletti-80709561|title=Russia: lo Zenit esonera Spalletti|date=11 март 2014}}</ref> ===Враќање во Рома=== На 14 јануари 2016 година, Рома го објавила враќањето на Спалети на својата клупа,<ref>{{cite web|url=http://www.asroma.com/it/notizie/2016/01/luciano-spalletti-torna-alla-guida-della-roma|title=Luciano Spalletti torna alla guida della Roma|date=14 јануари 2016}}</ref> заменувајќи го отпуштениот [[Руди Гарсија]].<ref>{{cite web|url=https://www.calciomercato.com/news/pallotta-possiamo-vincere-con-spalletti-roma-c-e-chi-rifiuta-di--944231|title=Pallotta: 'Possiamo vincere con Spalletti'. Roma, c'è chi rifiuta di indossare i Gps|date=14 јануари 2016}}</ref> Во втората половина од сезоната, тосканскиот тренер ги водел ''„џалоросите“'' до 46 освоени бода (скор од 14 победи, 4 нерешени и еден пораз); на крајот од [[Серија А 2015-2016|првенството]] ова бил најдобриот просек на бодови/натпревар меѓу сите тренери во Серија А: 2,42 наспроти 2,39 на [[Масимилијано Алегри]] (кој со својот Јувентус го освоил првенството). Тимот од главниот град на крајот од првенството го освоил третото место на табелата со 80 бодови,<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcio/roma-spalletti-fatto-il-nostro-dovere-complimenti-al-napoli-_1098348-201602a.shtml|title=Roma, Spalletti: "Fatto il nostro dovere, complimenti al Napoli"|access-date=16 мај 2016}}</ref> со што избориле пласман во [[УЕФА Лига на шампиони 2016-2017#Квалификации|квалификациите за Лигата на шампиони]]; во истото натпреварување, но во [[УЕФА Лига на шампиони 2015-2016|тековната сезона]], Рома била елиминирана во осминафиналето од подоцнежниот европски шампион, Реал Мадрид.<ref>{{Cite web|url=https://www.forzaroma.info/news-as-roma/champions-roma-eliminata-dal-real-quante-occasioni-sprecate-foto/|title=Champions: Roma eliminata dal Real, ma quante occasioni sprecate – FOTO|author=Marco Cantagalli|date=8 март 2016|access-date=31 јануари 2017}}</ref> Сепак, почнувајќи од почетокот на февруари, голем дел од навивачите на Рома застанале на страната против тренерот поради низа расправии меѓу него и капитенот на тимот, [[Франческо Тоти]], предизвикани од недостатокот на минутажа што му била доделена, а исто така и поради физички проблеми и некои изјави дадени од вториот.<ref name=":4" /><ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/roma/2016/04/17/news/roma_totti_e_ancora_determinante_ma_spalletti_non_ci_sta-137827259/|title=Roma, Totti è ancora determinante: ma Spalletti non ci sta. Alta tensione e lite tra i due|date=17 април 2016}}</ref><ref>{{Cite web|author=Marco Beltrami|url=https://www.fanpage.it/sport/calcio/cosa-e-successo-tra-totti-e-spalletti-storia-di-un-rapporto-difficile/|title=Cosa è successo tra Totti e Spalletti, storia di un rapporto difficile|date=16 ноември 2020|access-date=31 март 2021}}</ref> Следната сезона започнала за Рома на Спалети со неуспехот тимот да се квалификува во групната фаза од Лигата на шампионите, откако биле елиминирани од {{Fb team (N) Porto}} во плејофот; првиот натпревар завршил со резултат 1-1, но катастрофалниот пораз од 0-3 во реваншот во Рим му пресудил на тимот на Спалети.<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/champions/2016/08/23/news/roma_battuta_dal_porto-146511389/ |title=Roma-Porto 0-3: disastro giallorosso, addio Champions |date=23 август 2016|access-date=16 февруари 2018}}</ref> Во [[УЕФА Лига Европа 2016-2017|УЕФА Лига Европа]], Рома испаднала во осминафиналето од Олимпик Лион, додека во [[Фудбалски куп на Италија 2016-2017|Купот на Италија]] била елиминирани од Лацио во полуфиналето. Во [[Серија А 2016-2017|првенството]] по спектакуларниот дуел со {{Fb team (N) Napoli}}, избраниците на Спалети успеале да го освојат второто место зад {{Fb team (N) Juventus}}, а исто така ги постигнале рекордите за најмногу освоени бодови (87) и најмногу постигнати голови во една сезона на ФК Рома (90), со што Спалети надминал големи тренери од минатото на ''„џалоросите“'', како што се [[Нилс Лидхолм]] и [[Фабио Капело]].<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/roma/2017/05/15/news/roma_spalletti_numeri_totti_futuro-165535491/|title=Roma, Spalletti numeri da record: superati Capello e Liedholm. Ma il futuro è ancora incerto||date=15 мај 2017|access-date=16 февруари 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.goal.com/it/notizie/roma-campionato-storico-e-record-di-punti-e-goal-realizzati/1iixiqsiclkt91jp8cj07i27h6|title=Roma, campionato 'storico': è record di punti e goal realizzati|access-date=16 февруари 2018}}</ref> На 30 мај 2017 година, тој ја напуштил Рома и бил заменет од [[Еузебио Ди Франческо]].<ref>{{cite web|url=http://www.asroma.com/it/notizie/2017/05/si-chiude-il-rapporto-di-lavoro-tra-as-roma-e-luciano-spalletti|title=Si chiude il rapporto di lavoro tra AS Roma e Luciano Spalletti|date=30 мај 2017}}</ref> ===Интер=== [[Податотека:Luciano Spalletti Inter.jpg|thumb|left|Спалети со {{Fb team (N) Inter}} во 2018]] На 9 јуни 2017 година, тој бил официјално претставен како нов тренер на Интер.<ref>{{cite web|url=http://www.inter.it/it/news/81345/luciano-spalletti-a-il-nuovo-allenatore-dell-inter|title=Luciano Spalletti è il nuovo allenatore dell'Inter|date=9 јуни 2017|access-date=9 јуни 2017|archive-date=29 јуни 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190629063722/https://www.inter.it/it/news/81345/luciano-spalletti-a-il-nuovo-allenatore-dell-inter|dead-link=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/inter/2017/06/09/news/spalletti_allenatore_inter-167685070/|title=Inter, ufficiale: Spalletti è il nuovo allenatore|author=Tiziana Cairati|date=9 јуни 2017}}</ref> Во [[Серија А 2017-2018|првенството]] тимот на ''„нероаѕурите“'' забележал одличен почеток,<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2017/10/25/inter-implacabile-e-affannata-una-notte-da-leader-per-spalletti38.html|title=Inter implacabile e affannata una notte da leader per Spalletti|author=Andrea Sorrentino|publisher=la Repubblica|date=25 октомври 2017|page=38}}</ref> толку многу што на почетокот на декември се нашол сам на врвот на табелата и бил сè уште непоразен.<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2017/12/04/lo-scatto-dellinter-con-perisic-che-preferi-spalletti-a-mou40.html|title=Lo scatto dell'Inter con Perisic che preferì Spalletti a Mou|author=Andrea Sorrentino|publisher=la Repubblica|date=4 dicembre 2017|page=40}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.lastampa.it/2017/12/15/sport/spalletti-in-testa-non-c-spazio-per-rifiatare-restiamo-svegli-V7YOpfbshK3wAYhI9trXiP/pagina.html|title=Spalletti: "In testa non c'è spazio per rifiatare, restiamo svegli"|date=15 dicembre 2017|access-date=28 април 2018|archive-date=28 април 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180428141804/http://www.lastampa.it/2017/12/15/sport/spalletti-in-testa-non-c-spazio-per-rifiatare-restiamo-svegli-V7YOpfbshK3wAYhI9trXiP/pagina.html|dead-link=yes}}</ref> Сепак, со доаѓањето на зимата, перформансите на тимот претрпеле нагло опаѓање, што предизвикало тие да се лизнат од врвните позиции.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/inter/2018/02/04/news/inter_la_crisi_d_inverno_colpisce_anche_spalletti-188032855/|title=Inter, la "crisi d'inverno" colpisce anche Spalletti|author=Tiziana Cairati|date=4 февруари 2018}}</ref> Четвртото место, последната можна позиција и минималната зацртана [[ФК Интер сезона 2017-2018|сезонска]] цел, била постигната во последното коло, со победата над {{Fb team (N) Lazio}} со 2-3 на гостински терен со што истиот противник бил престигнат на табелата благодарение на подобриот оглед во директните средби:<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Lazio/20-05-2018/lazio-inter-2-3-nerazzurri-champions-decide-testa-vecino-270253952947.shtml|title=Lazio-Inter 2-3, nerazzurri in Champions! Decide la testa di Vecino|author=Luca Taidelli|date=20 мај 2018}}</ref> за Интер, ова било нивно враќање во најсилното европско континентално натпреварување по седум години.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Lazio/20-05-2018/lazio-inter-2-3-nerazzurri-champions-decide-testa-vecino-270253952947.shtml|title=Lazio-Inter 2-3, nerazzurri in Champions! Decide la testa di Vecino|author=Luca Taidelli|date=20 мај 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/inter/2018/05/20/news/lazio-inter_2-3_rimonta_nel_finale_nerazzurri_in_champions-196933076/|title=Lazio-Inter 2-3: Vecino chiude la rimonta nel finale, nerazzurri in Champions|author=Antonio Farinola|date=20 мај 2018}}</ref> Во [[Фудбалски куп на Италија 2017-2018|Купот на Италија]], патувањето на ''„нероаѕурите“'' завршило во четвртфиналето со пораз во [[Дерби дела Мадонина|Миланското дерби]] против {{Fb team (N) Milan}}.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Coppa-Italia/Milan/27-12-2017/milan-inter-1-0-cutrone-supplementare-decide-derby-240505807004.shtml|title=Milan-Inter 1-0, Cutrone nel supplementare decide il derby|author=Valerio Clari|date=27 декември 2017}}</ref> Во [[ФК Интер сезона 2018-2019|сезоната 2018-2019]] тимот имал лош старт,<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/27-08-2018/inter-spalletti-come-de-boer-peggio-solo-radice-290504699835.shtml|title=Inter, Spalletti eguaglia De Boer: peggio solo 35 anni fa|author=Daniele Polidoro|date=27 август 2018}}</ref> пред да постигне серија последователни победи што го вратиле во горните ешалони на табелата;<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/2018/11/03/news/inter_genoa_partita_gagliardini_politano-210696305/|title=Inter-Genoa 5-0: show nerazzurro con Gagliardini, Politano, Joao Mario e Nainggolan|date=3 ноември 2018}}</ref> на крајот од првата половина од сезоната, Интер бил трет.<ref>{{cite web|url=https://www.corriere.it/sport/calcio/serie-a/notizie/empoli-inter-0-1-keita-fa-l-icardi-un-colpo-biliardo-db1db3ea-0b72-11e9-aa07-eb4c2c5595dd.shtml|title=Empoli-Inter 0-1, Keita blinda il terzo posto|author=Guido De Carolis|date=29 декември 2018}}</ref> Сепак, ''„нероаѕурите“'' доживеале уште еден пад во формата во текот на зимските месеци, но останале во конкуренција за квалификација во најсилното натпреварување на континентот.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/17-03-2019/milan-inter-2-3-nerazzurri-vincono-derby-contro-sorpassano-3202284149975.shtml|title=Milan-Inter 2-3: i nerazzurri vincono il derby e contro-sorpassano|author=Alessandra Gozzini|date=17 март 2019}}</ref> Уште еднаш, потребно било да се стигне до последното коло за математички целта да биде остварена: победата од 2-1 на домашен терен против Емполи му овозможила на Интер да го потврди четвртото место од претходната година и да се врати во [[УЕФА Лига на шампиони 2019-2020|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/26-05-2019/pazza-inter-ma-fine-keita-ninja-portano-champions-empoli-b-3301960042956.shtml|title=Pazza Inter, ma alla fine Keita e il Ninja la portano in Champions: Empoli in B|author=Valerio Clari|date=26 мај 2019}}</ref> Во тековната сезона, Интер бил елиминиран уште во групната фаза од [[УЕФА Лига на шампиони 2018-2019|Лигата на шампионите]]<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Champions-League/Inter/11-12-2018/inter-psv-1-1-gol-lozano-icardi-nerazzurri-europa-league-3101171061589.shtml|title=Inter-Psv 1-1: gol di Lozano e Icardi, nerazzurri in Europa League|author=Valerio Clari|date=11 декември 2018}}</ref> селејќи се во [[УЕФА Лига Европа 2018-2019|Лига Европа]], каде пак биле елиминирани од [[Ајнтрахт Франкфурт]] во осминафиналето.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/coppe/2019/03/14/news/europa_league_inter-salisburgo-221577559/|title=Inter-Eintracht 0-1, nerazzurri fuori dall'Europa League|author=Diego Costa|date=14 март 2019}}</ref> Во [[Фудбалски куп на Италија 2018-2019|Купот на Италија]] патувањето било прекинато против Лацио во четвртфиналето.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/2019/01/31/news/coppa_italia_inter_lazio_quarti_di_finale-217967959/?refresh_ce|title=Coppa Italia, Inter-Lazio 4-5 ai rigori: biancocelesti in semifinale|author=Diego Costa|date=31 јануари 2019}}</ref> На крајот од првенството, и покрај тоа што ја постигнал минималната сезонска цел, тој не бил повторно потврден од клубот од Милано.<ref>{{cite web|url=https://www.inter.it/it/news/94507/comunicato-ufficiale-di-fc-internazionale-milano|title=Nota del Club in merito al ruolo di allenatore della Prima Squadra|date=30 maggio 2019|access-date=30 мај 2019|archive-date=30 мај 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190530083930/https://www.inter.it/it/news/94507/comunicato-ufficiale-di-fc-internazionale-milano|dead-link=yes}}</ref> ===Наполи=== {{Цитат 2|Силни луѓе, силни судбини, слаби луѓе, слаби судбини. Нема друго објаснување.|Лучано Спалети<ref>{{cite web|https://www.rainews.it/tgr/campania/articoli/2023/04/spalletti-uomini-forti-destini-forti-b77a3c42-fc12-4b81-9652-d3cf223ab64e.html|title=Spalletti, uomini forti destini forti|date=4 мај 2023}}</ref>}} По двегодишна пауза, тој бил назначен за нов тренер на Наполи на 29 мај 2021 година.<ref>{{cite web|url=https://www.sscnapoli.it/static/news/De-Laurentiis-Benvenuto-Luciano-Spalletti,-insieme-faremo-un-grande-lavoro-22905.aspx|title=De Laurentiis: Benvenuto Luciano Spalletti, insieme faremo un gran lavoro|date=29 maggio 2021|access-date=30 мај 2021|archive-date=1 јуни 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210601175538/https://www.sscnapoli.it/static/news/De-Laurentiis-Benvenuto-Luciano-Spalletti,-insieme-faremo-un-grande-lavoro-22905.aspx|dead-link=yes}}</ref> Дебитирал на клупата на ''„партенопеите“'' на 22 август, победувајќи ја со 2-0 Венеција во првото коло од [[Серија А 2021-2022]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Napoli/22-08-2021/osimhen-espulso-rigore-sbagliato-ma-napoli-piu-forte-2-0-venezia-420650846961.shtml|title=Osimhen espulso e un rigore sbagliato, ma il Napoli è più forte: 2-0 al Venezia|date=22 август 2021}}</ref> На 23 септември, победувајќи ја Сампдорија со 4-0 на гостински терен, тој станал првиот тренер кој ги добил своите први пет првенствени натпревари во дебитантската сезона како тренер на Наполи, рекорд што претходно го држел [[Рафаел Бенитес]], кој ги добил првите четири натпревари во [[Серија А 2013-2014|сезоната 2013-2014]].<ref>{{cite web|url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-a/record-per-spalletti-col-napoli-e-il-primo-a-vincere-tutte-le-prime-cinque-partite-1587732|title=Record per Spalletti col Napoli: è il primo a vincere tutte le prime cinque partite|date=23 септември 2021|access-date=23 септември 2021}}</ref> Наполи под водството на Спалети го завршил првенството на третото место, со што се избориле за враќање во Лигата на шампионите по две години отсуство.<ref>{{Cite web|url=https://napoli.repubblica.it/sport/2022/05/02/news/il_napoli_torna_in_champions-347748436/|title=Il Napoli torna in Champions|date=2 мај 2022}}</ref> Во [[Фудбалски куп на Италија 2021-2022|Купот на Италија]] биле елиминирани во осминафиналето од {{Fb team (N) Fiorentina}} (2-5),<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Coppa-Italia/13-01-2022/coppa-italia-napoli-fiorentina-2-4-gol-vlahovic-mertens-biraghi-petagna-venuti-piatek-430899753267.shtml|title=Il Napoli rimonta in 9 al 95', poi ai supplementari è solo Viola. E Piatek segna subito|date=13 јануари 2022}}</ref> додека во Лига Европа настапот им завршил во првата рунда од нокаут фазата, после поразот од {{Fb team (N) Barcelona}} на [[Стадион „Диего Армандо Марадона“|стадионот „Марадона“]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Europa-League/24-02-2022/napoli-barcellona-2-4-catalani-ottavi-europa-league-4301588825714.shtml|title=Troppo Barça per il Napoli: vince 4-2 al Maradona e passa agli ottavi|date=24 февруари 2022}}</ref> Сезоната [[ФК Наполи сезона 2022-2023|2022-2023]] започнала со победа, откако во првото коло на [[Серија А 2022-2023|Серија А]] била совладана {{Fb team (N) Verona}} во гости со 2-5.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Verona/15-08-2022/verona-napoli-2-5-show-azzurro-brilla-stella-kvaratskhelia-4401891810560.shtml|title=Napoli, è subito show: cinquina al Verona, brilla la stella di Kvaratskhelia|date=15 август 2022}}</ref> На 4 октомври 2019 година, со победата над {{Fb team (N) Ajax}} на [[Јохан Кројф Арена]] со 6-1, Спалети ја остварил најголемата победа на Наполи во меѓународните натпреварувања (изедначена со онаа Наполи-[[ФК Влазнија Скадар|Влазнија]] 5-0 во [[Куп на УЕФА 2008-2009|Купот на УЕФА 2008-2009]]), како и нивната најголема победа на гостински терен во нивната клупска историја.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Champions-League/04-10-2022/ajax-napoli-1-6-doppietta-raspadori-lorenzo-zielinski-kvara-simeone-450484915452.shtml|title=Anche in Champions il Napoli è una meraviglia: va sotto ma poi ne segna 6 all'Ajax!|date=4 октомври 2022}}</ref> Единаесет дена подоцна, со тесната победа над Рома (0-1), Спалети го изедначил најголемиот број на последователни добиени натпревари на Наполи помеѓу првенството и куповите (11), рекорд поставен од поранешниот тренер [[Отавио Бјанки]] во [[ФК Наполи сезона 1986-1987|сезоната 1986-1987]], годината во која Наполи го освоил своето прво [[Скудето]].<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/2022/10/24/news/spalletti_napoli_marcia_da_record-371470551/|title=Napoli, Spalletti e una marcia da record: 11 vittorie di fila, come nell'anno del primo scudetto|date=24 октомври 2022}}</ref> Овој рекорд бил надминат на 26 октомври, благодарение на успехот со 3-0 над {{Fb team (N) Rangers}} во групната фаза на Лигата на шампионите.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Champions-League/26-10-2022/napoli-rangers-3-0-doppietta-simeone-ostigard-450824821020.shtml|title=Il Napoli è sempre uno spettacolo: 3-0 ai Rangers. Ma per il primo posto...|date=26 октомври 2022}}</ref> Серијата позитивни резултати (17) била прекината на 1 ноември, за време на натпреварот против [[ФК Ливерпул|Ливерпул]], кој завршил со резултат од 2-0 во корист на Англичаните, но кој немал никакво влијание врз пласманот во групата.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Champions-League/01-11-2022/champions-liverpool-napoli-2-0-spalletti-primo-girone-450914221532.shtml|title=Napoli, ko che non fa male: il Liverpool ne segna due nel finale, ma Spalletti è primo|date=1 ноември 2022}}</ref> На 12 ноември, благодарение на победата од 3-2 на домашен терен против Удинезе, тие стигнале до единаесет последователни победи во Серија А, надминувајќи го клупскиот рекорд поставен во [[Серија А 2017-2018|сезоната 2017-2018]] кога клубот бил предводен од [[Маурицио Сари]] (10).<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Napoli/12-11-2022/napoli-udinese-3-2-decidono-gol-osimhen-zielinski-ed-elmas-4501081406591.shtml|title=Il Napoli è irresistibile: 11 vittorie consecutive. Ma che paura nel finale con l'Udinese|date=12 ноември 2022}}</ref> Првиот пораз во лигата дошол на 4 јануари 2023 година против Интер, кој го добил натпреварот со 1-0.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/04-01-2023/inter-napoli-1-0-gol-dzeko-4501815529883.shtml|title=Dzeko, capocciata al Napoli. L'Inter riapre la corsa scudetto|date=4 јануари 2023}}</ref> На 13 јануари, тимот на Спалети го победил Јувентус со 5-1; последниот пат, кога ''„партенопеите“'' постигнале пет гола против тимот од Торино било во 1990 година, за време на натпреварот од [[Суперкуп на Италија 1990|Суперкупот на Италија]], кој завршил со истиот резултат.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Napoli/13-01-2023/napoli-juve-5-1-osimhen-2-kvaratskhelia-maria-rrahmani-elmas-4501949709248.shtml|title=Kvara e Osimhen schiantano la Juve. Il Napoli vola a +10 e spacca il campionato|date=13 јануари 2023}}</ref> Сепак, само пет дена подоцна, Наполи шокантно бил елиминиран од [[Фудбалски куп на Италија 2022-2023|Купот на Италија]] од страна на {{Fb team (N) Cremonese}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Coppa-Italia/17-01-2023/coppa-italia-napoli-cremonese-finisce-rigori-4502012995473.shtml|title=Clamoroso al Maradona: il Napoli piange, Cremonese avanti ai rigori. Ballardini, che prima!|date=17 јануари 2023}}</ref> На 21 јануари, благодарение на победата на гости против {{Fb team (N) Salernitana}} (0-2), тој станал тренерот со најмногу добиени натпревари во историјата на Серија А (276) во ерата на три бода за победа.<ref name="recordvittorie">{{Cite web|url=https://www.calcioinpillole.com/napoli-arriva-un-grande-record-per-luciano-spalletti-il-dato/|title=Napoli, Luciano Spalletti conquista un grande primato: il dato|date=21 јануари 2023}}</ref> На 17 февруари, за време на победата од 0-2 на гости кај {{Fb team (N) Sassuolo}},<ref>{{Cite web|url=https://www.ilmattino.it/sport/sscnapoli/sassuolo_napoli_0_2_diretta_risultato_gol-7236809.html|title=Sassuolo-Napoli 0-2: dominio anche a Reggio Emilia, si vola a + 18|date=17 февруари 2023}}</ref> го достигнал 1000-тиот натпревар кој го водел од клупата во кариерата.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Napoli/storie/17-02-2023/spalletti-1000-panchine-allenatore-empoli-napoli-460271531210/|title=Dall'Empoli al Napoli passando per Inter e Roma: Spalletti diventa mister 1000 panchine|date=17 февруари 2023}}</ref> На 15 март, благодарение на победата од 3-0 на домашен терен над Ајнтрахт Франкфурт (вкупен резултат 5-0), Наполи се пласирал во четвртфиналето на Лигата на шампионите, подвиг што никогаш претходно клубот не го остварил.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Champions-League/15-03-2023/champions-league-napoli-eintracht-3-0-doppietta-osimhen-rigore-zielinski-460684672680.shtml|title=Il Napoli si diverte, Osimhen di più: comodo tris all'Eintracht, Spalletti ai quarti|date=15 март 2023}}</ref> Европската кампања завршила во четвртфиналето, каде што Милан ги совладал ''„аѕурите“'' со вкупен резултат 2-1.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Napoli/18-04-2023/napoli-milan-1-1-gol-giroud-osimhen-rossoneri-semifinale-champions-4601192233349.shtml|title=Delirio Milan: fa 1-1 a Napoli e vola in semifinale di Champions!|date=18 април 2023}}</ref> На 4 мај, благодарение на ремито во гости против Удинезе (1-1), тој го освоил своето прво скудето во кариерата на дури пет кола пред крајот,<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Napoli/04-05-2023/scudetto-napoli-campione-d-italia-la-terza-volta-4601354295987.shtml|title=Napoli, finalmente festa: campione d'Italia per la terza volta!|date=4 мај 2023}}</ref> станувајќи најстариот тренер кој ја освоил титулата, со 64 години и 58 дена;<ref name=":4" /><ref>{{Cite web|url=https://gianlucadimarzio.com/it/napoli-spalletti-record-scudetto-serie-a-news-2023|title=Napoli, Luciano Spalletti è l'allenatore più anziano di sempre a vincere lo Scudetto|date=5 мај 2023}}</ref> за ''„партенопеите“'', ова било трето Скудето во нивната клупска историја, 33 години по [[Серија А 1989-1990|претходното]].<ref>{{Cite web|url=https://www.corriere.it/sport/calcio/serie-a/speciale-scudetto/notizie/napoli-scudetto-campione-italia-2023-7b109ff8-e66f-11ed-9136-d5229c509a57.shtml|title=Il Napoli ha vinto lo scudetto: è Campione d’Italia 33 anni dopo Maradona. De Laurentiis: «Vittoria assieme»|date=4 мај 2023}}</ref> На крајот од сезоната, Спалети ја освоил наградата за [[Серија А награди#Најдобар тренер|најдобар тренер во Серија А]].<ref>{{Cite web|url=https://www.legaseriea.it/it/media/serie-a/serieas.hiwaymedia.it/media/serie-a/il-coach-of-the-season-2022-2023|title=IL COACH OF THE SEASON 2022/2023|access-date=01 giugno 2023|dead-link=yes}}</ref> По завршувањето на победничката сезоната во Серија А, тренерот ја објавил својата одлука да не ја продолжи својата авантура со Наполи.<ref>{{Cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/serie-a/napoli/2023/05/29-108347676/napoli_spalletti_sono_stanco_mi_fermo_un_anno_e_non_cambio_idea_|title=Napoli, Spalletti lascia: "Sono stanco, mi fermo un anno" e svela il motivo|date=29 мај 2023}}</ref> ===Италија=== [[File:Norway Italy - June 2025 A 44.jpg|thumb|Спалети (десно) како селектор на {{NazNB|FUrep|ITA}} во 2025, заедно со шефот на делегацијата [[Џанлујџи Буфон]] и својот асистент [[Марко Доменикини]]]] На 18 август 2023 година, тој бил официјално назначен за нов селектор на [[Фудбалска репрезентација на Италија|италијанската фудбалска репрезентација]] почнувајќи од 1 септември, заменувајќи го [[Роберто Манчини]] кој поднел оставка.<ref>{{Cite web|url=https://figc.it/it/nazionali/news/luciano-spalletti-%C3%A8-il-nuovo-commissario-tecnico-della-nazionale-gravina-il-suo-entusiasmo-e-la-sua-competenza-saranno-fondamentali/|title=Luciano Spalletti è il nuovo Commissario Tecnico della Nazionale. Gravina: "Il suo entusiasmo e la sua competenza saranno fondamentali"|date=18 август 2023}}</ref> Своето деби на клупата го имал на 9 септември, во ремито 1-1 против {{NazNB|FUrep|MKD}}, во натпревар од [[Квалификации за Европско првенство во фудбал 2024|квалификациите]] за [[Европско првенство во фудбал 2024|Европското првенство 2024]].<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Nazionale/09-09-2023/macedonia-italia-1-1-gol-di-immobile-e-bardhi.shtml|title=Macedonia ancora indigesta, l'Italia pareggia 1-1 e Spalletti si gioca tutto a Milano|date=9 септември 2023|access-date=13 септември 2023}}</ref> На 12 септември, дошла првата победа како селектор на ''„аѕурите“'', на Сан Сиро против {{NazNB|FUrep|UKR}} со 2-1.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Nazionale/12-09-2023/italia-ucraina-2-1-doppietta-frattesi-spalletti-prima-vittoria.shtml|title=L'Italia batte l'Ucraina con super Frattesi: prima gioia azzurra per Spalletti|date=12 септември 2023|access-date=13 септември 2023}}</ref> На 20 ноември, благодарение на ремито на гостински терен во реваншот против Украина (0-0), Спалети успеал да и обезбеди квалификација на Италија за Европското првенство во [[Германија]].<ref>{{cite web |url=https://www.adnkronos.com/sport/diretta-ucraina-italia-match-decisivo-per-euro-2024_5LugdDGkAkUy0xCZV58Pwr|title=Ucraina-Italia 0-0, Nazionale di Spalletti qualificata a Euro 2024|date=20 ноември 2023|access-date=21 ноември 2023}}</ref> Европското првенство, сепак, се покажало како разочарувачко: откако избраниците на Спалети едвај ја поминале [[Европско првенство во фудбал 2024 - група Б|групната фаза]], победувајќи ја {{NazNB|FUrep|ALB}} со 2-1,<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Europei/15-06-2024/italia-albania-bastoni-barella-bajrami-partita-europei-2024.shtml|title=Bajrami ci spaventa, poi Bastoni e Barella ribaltano l'Albania. Italia, è un bell'esordio|date=15 јуни 2024}}</ref> губејќи со 0-1 против {{NazNB|FUrep|ESP}}<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Europei/20-06-2024/spagna-italia-autogol-calafiori-europei-2024.shtml|title=Italia, che lezione dalla Spagna: la Roja domina per 94', Azzurri k.o. per un autogol di Calafiori|date=20 јуни 2024}}</ref> и играјќи нерешено 1-1 со израмнувачки погодок во последните минути против {{NazNB|FUrep|HRV}},<ref>{{Cite web|url=https://tg24.sky.it/sport/2024/06/24/italia-croazia-europei-risultato-gol|title=Euro 2024, Italia-Croazia 1-1: segna Zaccagni, azzurri conquistano ottavi al 98'. VIDEO|date=24 јуни 2024}}</ref> турнирот за италијанците завршил во осминафиналето елиминирани од {{NazNB|FUrep|SUI}}, која победила со 2-0.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Europei/29-06-2024/svizzera-italia-2-0-gol-di-freuler-e-vargas-spalletti-fuori-dall-europeo.shtml|title=L'Italia perde la faccia! La Svizzera passeggia e vince 2-0, Azzurri fuori dall'Europeo|date=29 јуни 2024}}</ref> Во [[УЕФА Лига на нации 2024-2025|2024-2025]] изданието на [[УЕФА Лига на нации|УЕФА Лигата на нации]], Италија ја завршила групата на второто место, зад {{NazNB|FUrep|FRA}}, но потоа била елиминирана од натпреварувањето во четвртфиналето од {{NazNB|FUrep|GER}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.ansa.it/sito/notizie/sport/calcio/2025/03/23/nations-league-germania-italia-3-3-azzurri-eliminati_0faa26aa-7188-49e6-ac28-bc6f7a8e0e77.html|title=Nations League: Germania-Italia 3-3, azzurri eliminati|access-date=2025-06-08}}</ref> Во последователните [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (УЕФА)|квалификации]] за [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]] ''„аѕурите“'' биле сместени во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (УЕФА) - група И|групата И]], заедно со {{NazNB|FUrep|NOR}}, {{NazNB|FUrep|ISR}}, {{NazNB|FUrep|EST}} и {{NazNB|FUrep|MDA}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympics.com/it/notizie/italia-qualificazioni-mondiali-calcio-2026-programma-calendario-avversarie-dove-vedere|title=Italia alle qualificazioni dei Mondiali di calcio 2026: programma, calendario, avversarie}}</ref> Италија го загубила својот прв квалификациски натпревар со 3-0 од Норвешка во [[Осло]].<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/qualificazioni-mondiali-2026/norvegia-italia-3-0-esordio-da-incubo-crollo-oslo_99278432-202502k.shtml|title=Qualificazioni Mondiali, Norvegia-Italia 3-0: esordio da incubo per gli Azzurri, crollo totale a Oslo}}</ref> Два дена по поразот, на 8 јуни 2025 година, самиот Спалети на прес-конференција објавил дека ќе биде отпуштен по крајот на следниот натпревар против Молдавија,<ref>{{Cite web|url=https://www.figc.it/it/nazionali/news/italia-moldova-sarà-lultima-partita-da-ct-della-nazionale-di-luciano-spalletti-voglio-chiudere-con-una-vittoria/|title=Italia-Moldova sarà l'ultima partita da Ct della Nazionale di Luciano Spalletti: "Voglio chiudere con una vittoria"|date=2025-06-08|access-date=2025-06-08}}</ref> добиен со 2-0.<ref>{{Cite web|url=https://www.rainews.it/maratona/2025/06/calcio-qualificazioni-mondiali-2026-italia-moldavia-ultima-spalletti-diretta-rai1-e-streaming-rainews-it-highlights-gol-cronaca-testuale-cadb3dc6-8d63-44bf-a1e8-824a7c64a11f.html|title=L'Italia batte 2 a 0 la Moldavia, congedo triste per Spalletti|date=2025-06-09|access-date=2025-06-13}}</ref> Тосканскиот тренер го завршил своето селекторско искуство на чело на националниот тим по 24 натпревари, со резултат од 12 победи, 6 нерешени и 6 порази.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/nazionale/italia-si-chiude-l-era-spalletti-da-skopje-a-oslo-storia-di-un-amore-mai-nato_99355602-202502k.shtml|title=Italia, si chiude l'era Spalletti: da Skopje a Oslo, storia di un amore mai nato|date=8 јуни 2025|access-date=9 јуни 2025}}</ref> === Јувентус === По отпуштањето на [[Игор Тудор]], на 30 октомври 2025 година, тој станал нов тренер на Јувентус, потпишувајќи договор со важност до крајот на [[ФК Јувентус сезона 2025-2026|сезоната]].<ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/benvenuto-mister-luciano-spalletti|title=Benvenuto, mister Luciano Spalletti|date=30 октомври 2025|access-date=30 октомври 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/juventus/2025/10/31/news/spalletti_juventus_ufficiale-424949566/|title=Spalletti e la Juventus ripartono insieme: “Scriviamo la storia”|date=31 октомври 2025|access-date=31 октомври 2025}}</ref> ==Титули== ===Тренер=== ====Клупски==== =====Емполи===== *'''{{симбол2|Coccarda Coppa Italia LegaPro.svg}} [[Фудбалски куп на Италија Серија Ц|Куп на Италија Серија Ц]]''' : 1 : 1995-1996 =====Рома===== *'''{{Трофеј-Куп на Италија}} [[Фудбалски куп на Италија|Куп на Италија]]''' : 2 : 2006-2007, 2007-2008 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Италија}} [[Суперкуп на Италија 2015|Суперкуп на Италија]]''' : 1 : 2007 =====Зенит Санкт Петербург===== *'''[[Премиер лига на Русија|Руско првенство]]''' : 2 : 2010, 2011-2012 *'''[[Фудбалски куп на Русија|Куп на Русија]]''' : 1 : 2009-2010 *'''[[Суперкуп на Русија]]''' : 1 : 2011 =====Наполи===== *'''{{Скудето}} [[Серија А]]''' : 1 : [[Серија А 2022-2023|2022-2023]] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Италија |image3=Flag of Italy.svg }} *[https://www.transfermarkt.com/spalletti-luciano/profil/trainer/517 Лучано Спалети на transfermarkt] *[https://www.tuttocalciatori.net/allenatori/33-Spalletti_Luciano Лучано Спалети на tuttocalciatori] {{Состав на Јувентус}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал 2024}} {{Navboxes | title = Тренерски ангажмани | list1 = {{Тренери на ФК Наполи}} {{Тренери на ФК Јувентус}} }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Спалети, Лучано}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Италијански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Специја]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Емполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Емполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Сампдорија]] [[Категорија:Тренери на ФК Венеција]] [[Категорија:Тренери на ФК Удинезе]] [[Категорија:Тренери на ФК Анкона]] [[Категорија:Тренери на ФК Рома]] [[Категорија:Тренери на ФК Интер]] [[Категорија:Тренери на ФК Наполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Италијански фудбалски тренери]] [[Категорија:Селектори на италијанската фудбалска репрезентација]] 82255ccqt27cn4jrkm8crr12032l3u0 5606233 5606228 2026-08-08T10:55:44Z Carshalton 30527 5606233 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Лучано Спалети | image = [[Податотека:Luciano Spalletti 2024.jpg|250px]] | caption = | fullname = Лучано Спалети<ref>{{cite web |url=http://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/comunicati/comunicati_m/7934/files/allegati/8003/cu185.pdf |title=Comunicato Ufficiale N. 185 |trans-title=Official Press Release No. 185 |publisher=Lega Serie A |page=6 |date=19 March 2019 |access-date=6 December 2020 |archive-date=2020-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201206220858/http://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/comunicati/comunicati_m/7934/files/allegati/8003/cu185.pdf |url-status=dead }}</ref> | height = {{height|m=1.80}} | dateofbirth = {{birth date and age|1959|3|7|df=y}} | cityofbirth = [[Черталдо]] | countryofbirth = [[Италија]] | nationality = {{flagsport|ITA}} [[Италија]] | currentclub = {{Fb team Juventus}} (тренер) | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | retired = 1993 <small>(34 г.)</small> | youthyears1 = 1973–1975 |youthclubs1 = {{Fb team Fiorentina}} | youthyears2 = 1975–1978 |youthclubs2 = {{симбол2|Bisection vertical White HEX-FF0000.svg}} Алабастри Волтера | youthyears3 = 1978–1982 |youthclubs3 = {{Fb team Cuoiopelli}} | years1 = 1982–1985 |caps1 = ? |goals1 = ? |clubs1 = {{Fb team Castelfiorentino}} | years2 = 1985–1986 |caps2 = 27 |goals2 = 2 |clubs2 = {{Fb team Entella Bacezza}} | years3 = 1986–1990 |caps3 = 120 |goals3 = 7 |clubs3 = {{Fb team Spezia}} | years4 = 1990–1991 |caps4 = 29 |goals4 = 1 |clubs4 = {{Fb team Viareggio}} | years5 = 1991–1993 |caps5 = 53 |goals5 = 3 |clubs5 = {{Fb team Empoli}} | manageryears1 = 1993–1994 |managerclubs1 = {{Fb team Empoli}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Млади)</small> | manageryears2 = 1994 |managerclubs2 = {{Fb team Empoli}} | manageryears3 = 1994–1995 |managerclubs3 = {{Fb team Empoli}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Млади)</small> | manageryears4 = 1995–1998 |managerclubs4 = {{Fb team Empoli}} | manageryears5 = 1998–1999 |managerclubs5 = {{Fb team Sampdoria}} | manageryears6 = 1999–2000 |managerclubs6 = {{Fb team Venezia}} | manageryears7 = 2001 |managerclubs7 = {{Fb team Udinese}} | manageryears8 = 2002 |managerclubs8 = {{Fb team Ancona}} | manageryears9 = 2002-2005 |managerclubs9 = {{Fb team Udinese}} | manageryears10 = 2005-2009 |managerclubs10 = {{Fb team Roma}} | manageryears11 = 2009-2014 |managerclubs11 = {{Fb team Zenit Saint Petersburg}} | manageryears12 = 2016-2017 |managerclubs12 = {{Fb team Roma}} | manageryears13 = 2017-2019 |managerclubs13 = {{Fb team Inter}} | manageryears14 = 2021-2023 |managerclubs14 = {{Fb team Napoli}} | manageryears15 = 2023-2025 |managerclubs15 = {{Naz|FUrep|ITA}} | manageryears16 = 2025- |managerclubs16 = {{Fb team Juventus}} }} '''Лучано Спалети''' (роден на {{рн|7|март|1959}}, во [[Черталдо]]) — [[Италија|италијански]] [[Тренер|фудбалски тренер]] и поранешен [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]]. Моментално ја води екипата на {{Fb team (N) Juventus}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/benvenuto-mister-luciano-spalletti|title=Benvenuto, mister Luciano Spalletti|date=30 октомври 2025|access-date=30 октомври 2025}}</ref> ==Биографија== Оженет е со Тамара, која е родена во [[Карпи]] а ја запознал во [[Ла Специја]]. Со неа имаат три деца.<ref>{{Cite web|url=https://www.spazionapoli.it/2021/10/04/spalletti-moglie-tamara/|titolo=Spalletti moglie, la storia di come si sono conosciuti Luciano e Tamara|date=4 октомври 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dilei.it/lifestyle/luciano-spalletti-chi-e-la-sua-compagna-tamara-e-quanti-figli-hanno/1309184/|title=Luciano Spalletti, chi è la sua compagna Tamara e quanti figli hanno|date=18 јуни 2021}}</ref> Тој имал брат по име Марчело, седум години постар, кој починал на 28 мај 2019 година од рак.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcio/lutto-per-spalletti-e-morto-il-fratello-marcello_1277859-201902a.shtml|title=LUTTO PER SPALLETTI: E' MORTO IL FRATELLO MARCELLO|date=28 мај 2019}}</ref> Од 2023 година, тој е [[Почесен граѓанин|Почесен граѓанин]] на [[Неапол]].<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/serie-a/2023/12/07/napoli-spalletti-cittadinanza-onoraria|title=Spalletti: 'Da oggi sono un official scugnizzo'|author=Sky Sport|website=sport.sky.it|date=7 декември 2023|language=it|access-date=7 декември 2023}}</ref><ref>{{YouTube|id=2QKwzbMehTM|title=Cerimonia di conferimento della cittadinanza onoraria a Luciano Spalletti Napoli, 7 dicembre 2023}}</ref> == Играчка кариера == {{dx|[[File:Luciano Spalletti Entella Chiavari 1985-1986.jpg|thumb|upright|left|Спалети со [[Виртус Ентела|Ентела Бакеца]] во сезоната 1985-1986]]}} Откако пораснал во младинските тимови на {{Fb team (N) Fiorentina}} и [[Унионе Калчо Куоиопели|Куоиопели]], Спалети го направил своето деби со екипата на [[Калчо Кастелфјорентино|Кастелфјорентино]] во Серија Д. Следната година, тој се преселил во [[Виртус Ентела|Ентела Бакеца]], каде под водството на [[Џан Пјеро Вентура]],<ref>{{Cite web|url=http://www.corriere.it/foto-gallery/sport/14_settembre_30/come-ti-invecchia-calciatore-d4e51c30-48a2-11e4-a045-76c292c97dcc.shtml|title=Come invecchia il calciatore (e anche il mister)|access-date=20 јули 2016}}</ref> тимот стигнал до 5-тото место во [[Серија Ц2 1985-1986|Серија Ц2 првенството]]. Во 1986 година, тој отишол да игра за {{Fb team (N) Spezia}}, новопромовираниот член во Ц1 лигата: во сезоната [[Серија Ц1 1986-1987|1986-1987]], тој придонел за постигнувањето на опстанокот,<ref name=":0"/> додека во следните две сезони [[Серија Ц1 1987-1988|1987-1988]] и [[Серија Ц1 1988-1989|1988-1989]], Специја го освоила 7-мото и 3-тото место, соодветно.<ref name=":0">{{Cite web |url =http://www.spallettiluciano.it/biografia/il-calciatore/ |title =Il calciatore - Luciano Spalletti |dead-link =yes |archiveurl =https://web.archive.org/web/20160215215957/http://www.spallettiluciano.it/biografia/il-calciatore/|archivedate =15 февруари 2016}}</ref> По една сезона помината во екипата на [[ФК Вијареџо|Вијареџо]], тој се преселил во {{Fb team (N) Empoli}}, каде што ја завршил кариерата на 34-годишна возраст, играјќи го своето последно првенство во сезоната [[Серија Ц1 1992-1993|1992-1993]]. == Тренерска кариера == ===Емполи и Сампдорија=== Во сезоната 1993-1994, тој ја започнал својата кариера како тренер во младинскиот тим на {{Fb team (N) Empoli}}. На шест кола до крајот на [[Серија Ц1 1993-1994|првенството во Серија Ц1]], тој го замени [[Адријано Ломбарди]] како тренер на првиот тим, кој се мачел да излезе од зоната за испаѓање. ''„Аѕурите“'' го завршиле првенството на претпоследното место, спасувајќи се од испаѓање во плејаутот каде што ја совладале {{Fb team (N) Alessandria 1912}}. Следната сезона, Спалети повторно се вратил во младинскиот тим на Емполи, за потоа одново да добие шанса да го тренира првиот тим во [[Серија Ц1 1995-1996]]. Сезоната, полна со успеси, го видела Емполи како го освојува [[Фудбалски куп на Италија Серија Ц|Купот на Италија за екипи од Серија Ц]] и да избори промоција во [[Серија Б]] благодарение на победата во финалето на плејофот над {{Fb team (N) Como}}. Во сезоната [[Серија Б 1996-1997|1996-97]], ''„Аѕурите“'' на Спалети, кои неодамна биле промовирани од втората лига, веднаш заработиле промоција во [[Серија А]], една деценија по претходното искуство на Емполи во највисоката лига. Потврден како тренер на тосканците, на своето деби во Серија А ([[Серија А 1997-1998|1997-1998]]), тренерот го одвел тимот на безбедно место, постигнувајќи опстанок на едно коло пред крајот. Откако ги оставил тосканците во првата лига, тој бил повикан да ја предводи {{Fb team (N) Sampdoria}}.<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1998/luglio/10/incredibile_vero_gia_finito_ritiro_ga_0_9807102756.shtml |titolo=Incredibile ma vero: già finito il ritiro blucerchiato |publisher=La Gazzetta dello Sport|date=10 јули 1998}}</ref> Отпуштен во декември,<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1998/12/14/mihajlovic-scatenato-fa-esonerare-spalletti.html |title=Mihajlovic scatenato fa esonerare Spalletti |author=Corrado Sannucci |publisher=la Repubblica |date=14 декември 1998|page=40}}</ref> тој бил отповикан помалку од два месеци подоцна, по оставката на [[Дејвид Плат]].<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/cmercato/199902/02/36b7202f034a0/ |title=Platt si è dimesso |date=2 февруари 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070609/http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/cmercato/199902/02/36b7202f034a0/|archivedate=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> Во преостанатите 15 кола од [[Серија А 1998-1999|првенството]], тој освоил 21 бод, но не успеал да избегне испаѓање за лигурскиот клуб.<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1999/maggio/22/Mannini_ora_accusa_Spalletti_Colpa_ga_0_9905227612.shtml|title=Mannini ora accusa Spalletti "Colpa sua se la Samp è in B"|author=Enrico Valente|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=22 мај 1999}}</ref> ===Венеција, Удинезе и Анкона=== Во следната сезона. тој седнал на клупата на {{Fb team (N) Venezia}},<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1999/luglio/13/Spalletti_Glerean_Stringara_ecco_tecnici_ga_0_9907134664.shtml |title=Da Spalletti a Glerean e Stringara, ecco i tecnici con la nuova "patente"|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=13 јули 1999}}</ref> освојувајќи само една победа во првите два месеци од [[Серија А 1999-2000|Серија А]].<ref>{{cite web |url=http://www.repubblica.it/online/sport/sesta/milan/milan.html|titolo=Il Milan soffre col Cagliari L'Inter finisce ko a Venezia|data=18 ottobre 1999}}</ref> Лошиот почеток предизвикал негово отпуштање од функцијата,<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/02/381f44dc041e1/ |title=Via Spalletti, ecco Materazzi |date=2 ноември 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070531/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/02/381f44dc041e1/ |archive-date=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> но само привремено, бидејќи по неколку недели тој бил вратен на клупата.<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/29/3842d3eb01170/ |title=Lo stile Venezia |date=29 novembre 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070554/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/29/3842d3eb01170/|archivedate=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> Сепак, конечното отпуштање се случило во февруари 2000 година.<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/200002/07/389f446502a56/ |title=Spalletti esonerato |date=7 февруари 2000 |access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040628233546/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/200002/07/389f446502a56/|archivedate=28 јуни 2004|dead-link=yes}}</ref><ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2000/febbraio/08/Zamparini_inventa_esonero_bis_ga_0_0002086370.shtml |title=Zamparini s'inventa l'esonero bis |author=Michele Contessa|author2=Carlo Laudisa |pubblisher=La Gazzetta dello Sport|date=8 февруари 2000}}</ref> По една година неактивност, во март 2001 година, тој бил повикан на клупата на {{Fb team (N) Udinese}} да го замени [[Лујџи Де Канио]]:<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2001/marzo/20/Udinese_scelto_Spalletti_ga_0_0103205783.shtml |title=L'Udinese ha scelto Spalletti|author=Luca Calamai|author2=Sebastiano Vernazza |author3=Massimo Meroi|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=20 март 2001}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/online/campionato/spalletti/spalletti/spalletti.html |title=Udinese, a Spalletti la panchina di De Canio|date=20 март 2001}}</ref> со 10 освоени бода во 11 кола, фриулијанците ја завршиле сезоната на дванаесеттото место.<ref>{{cite news |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,33/articleid,0392_01_2001_0166_0043_4201357/ |title=Il Vicenza vince e retrocede |author=Andrea Iolme|publisher=[[La Stampa]]|date=18 јуни 2001|page=33}}</ref> Заменет од [[Рој Хоџсон]] за следната сезона,<ref>{{cite web|url=https://m.hbvl.be/cnt/oid130872|title=Roy Hodgson nieuwe trainer van Udinese|author=Tim Vandevelde|date=22 јуни 2001|language=nl|accessdate=2025-11-16|archive-date=2023-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410055110/https://m.hbvl.be/cnt/oid130872|url-status=dead}}</ref> во декември 2001 година, бил ангажиран од [[УС Анкона|Анкона]]:<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2002/01/05/la-doppia-sfida-dell-ex-favo.html|title=La doppia sfida dell'ex Favo|author=Massimo Norrito|publisher=[[la Repubblica (quotidiano)|la Repubblica]]|date=5 јануари 2002|page=13}}</ref> со цел да го одведе клубот на безбедно место во [[Серија Б 2001-2002|Серија Б]],<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2002/gennaio/07/Ancona_Spalletti_parte_operazione_salvezza_ga_0_0201073014.shtml|title=Ancona-Spalletti: parte l'operazione salvezza|author=Vito Maggio|author2=Mimmo Cugini|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=7 јануари 2002}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |url=http://www.spallettiluciano.it/biografia/lallenatore/ |title=L'allenatore - Luciano Spalletti |dead-link=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160215230909/http://www.spallettiluciano.it/biografia/lallenatore/ |archivedate=15 февруари 2016}}</ref> стигајќи дури до осмото место.<ref>{{cite news |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,41/articleid,0281_01_2002_0149_0043_2407143/anews,true/ |title=ATTACCHI SCATENATI: 36 RETI NELL'ULTIMA GIORNATA |publisher=La Stampa|date=3 јуни 2002|page=41}}</ref> Во летото 2002 година, тој се вратил во Удинезе,<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2002/giugno/11/Spalletti_firma_Agostinelli_presenta_ga_0_0206114613.shtml|title=Spalletti firma, Agostinelli si presenta|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=11 јуни 2002}}</ref> за да го освои шесттото место во [[Серија А 2002-2003|првенството]] што му овозможило на клубот пласман во [[Куп на УЕФА 2003-2004|Купот н УЕФА]].<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/online/calcio2002_partite_a/udineselazio/udineselazio/udineselazio.html|title=Udinese, vittoria e Uefa|date=24 мај 2003}}</ref> Следната сезона, тој повторно се квалификувал со клубот за [[Европски фудбалски натпреварувања|Европските турнири]], завршувајќи на седмото место во [[Серија А 2003-2004|првенството]].<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2004/maggio/17/Gilardino_gioca_poker_col_Trap_ga_10_0405178605.shtml|titolo=Gilardino gioca a poker col Trap|author=Luigi Garlando|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=17 мај 2004}}</ref> Најдобриот резултат постигнат на клупата на фриулијанците, сепак, било четвртото место во [[Серија А 2004-2005|сезоната 2004-2005]],<ref name=":2" /> подвиг што му го овозможил на Удинезе првото историско учество во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/2005/e/sezioni/sport/calcio/serie_a/38giornata/udinesemilan1/udinesemilan1.html|title=L'Udinese pareggia con il Milan e conquista la zona Champions|date=29 мај 2005}}</ref> ===Рома=== [[File:Luciano_Spalletti.JPG|thumb|upright|left|Спалети со {{Fb team (N) Roma}} во втората половина на 2000-тите]] По завршувањето на тригодишниот период со Удинезе,<ref name=":2" /> тој станал тренер на {{Fb team (N) Roma}}.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadra/Roma/Primo%20piano/2005/giugno/21spalletti.shtml|title=Spalletti: "Roma, ricominciamo"|date=21 јуни 2005}}</ref> Во текот на својата прва сезона тој остварил 11 последователни победи во [[Серија А 2005-2006|првенството]],<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Lazio/Primo_Piano/2006/02_Febbraio/26/lazioroma.shtml|title=Derby alla Roma: record storico|date=26 февруари 2006}}</ref> кое тимот го завршил на петтото место, пред да биде промовиран на второто место по скандалот ''[[Калчополи]]'';<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Roma/Primo_Piano/2006/05_Maggio/06/totti.shtml|title=Roma, Spalletti: "Totti in campo dal primo minuto"|date=6 мај 2006}}</ref> во [[Фудбалски куп на Италија 2005-2006|Купот на Италија]] ''„џалоросите“'' стигнале до финалето, каде загубиле од {{Fb team (N) Inter}}.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Inter/Primo_Piano/2006/05_Maggio/11/introm.shtml |title=Inter, la Coppa è ancora tua|author=Riccardo Pratesi |date=11 мај 2006}}</ref> Откако се квалификувале за [[Суперкуп на Италија 2006|Суперкупот на Италија]], по службеното доделување на титулата во првенството на ''„нероаѕурите“'', римскиот клуб бил поразен со 4-3 по [[Продолжеток (спорт)|продолженија]] и покрај водството од 3 гола.<ref>{{cite news |url=https://archiviostorico.gazzetta.it//2006/agosto/27/CHE_NOTTE_QUELLA_NOTTE_ga_3_060827004.shtml|title=CHE NOTTE QUELLA NOTTE|author=Alberto Cerruti|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=27 август 2006|p=3}}</ref> Во [[ФК Рома сезона 2006-2007|сезоната 2006-2007]], тој го предводел тимот од главниот град до првата квалификација во нивната историја за „нокаут фазата“ на Лигата на шампионите,<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Roma/Primo_Piano/2006/12_Dicembre/05/RomaVal.shtml|title=Roma promossa senza affanno|author=Gaetano De Stefano|date=5 декември 2006}}</ref> каде го елиминирале {{Fb team (N) Olympique Lyonnais}} во осминафиналето со нерешен резултат дома и победа во гости.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/2007/02/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-lione/roma-lione/roma-lione.html|title=Fra Roma e Lione pari senza reti, si deciderà tutto al ritorno|date=21 февруари 2007}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Roma/Primo_Piano/2007/03_Marzo/06/RomaLione.shtml|title=Roma da impazzire, travolto il Lione|author=Antonino Morici|date=6 март 2007}}</ref> Патот на Рома завршил во четвртфиналето, каде била елиминирана од {{Fb team (N) Manchester United}}, претрпувајќи катастрофален пораз од 7-1 во реваншот кој ја поништил нивната тесна победа постигната во првиот натпревар.<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/04/11/champions-league-disfatta-roma-umiliazione-all-old.html|title==Champions League|author=Mattia Chiusano|publisher=la Repubblica|date=11 април 2007|page=56}}</ref> Во [[Серија А 2006-2007|првенството]] тимот го освоил второто место, со 22 бода зад Интер:<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Roma/Primo_Piano/2007/04_Aprile/17/vigiliaroma.shtml|title=Spalletti: "Inter il top, noi una buona squadra"|author=Massimo Cecchini|date=17 април 2007}}</ref> сепак, избраниците на Спалети биле единствениот противник способен да се наметне над ''„нероаѕурите“'', поразувајќи ги со 3-1 на [[Сан Сиро|Стадионот „Џузепе Меаца“]].<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Inter/Primo_Piano/2007/04_Aprile/18/interroma.shtml|title=Grande Roma a San Siro, l'Inter rinvia la festa|author=Riccardo Pratesi|date=18 април 2007}}</ref> Одмаздата за скудетото и суперкупот против тимот од Милано се случила во [[Фудбалски куп на Италија 2006-2007|Купот на Италија]], каде што тренерот го освоил првиот трофеј во својата кариера:<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/05/10/roma-super-inter-choc-totti.html|title=Roma Super|author=Corrado Sannucci|publisher=la Repubblica |date=10 мај 2007|page=58}}</ref> триумфот од 6-2 во првиот натпревар ја запечатил конечната победа, иако Интер остварил пирова победа од само 2-1 во реваншот.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Roma/Primo_Piano/2007/05_Maggio/18/roma_1805.shtml|title=Notte di delirio a Fiumicino|date=18 мај 2007}}</ref> Тосканскиот тренер дополнително го зголемил својот список на почести на почетокот од [[ФК Рома сезона 2007-2008|следната сезона]], освојувајќи го [[Суперкуп на Италија 2007|Суперкупот на Италија]] повторно против Интер.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Inter/Primo_Piano/2007/08_Agosto/19/supercoppa.shtml |title=La Supercoppa è della Roma|author=Antonino Morici|date=19 август 2007}}</ref> Рома ја минала групната фаза од [[УЕФА Лига на шампиони 2007-2008|Лигата на шампионите]] пласирајќи се зад Манчестер Јунајтед,<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/11/08/palpitazione-roma-alla-fine-pari.html|title=Palpitazione Roma, alla fine è pari|autore=Mattia Chiusano |publisher=la Repubblica |date=8 ноември 2007|page=52}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/11/28/vucinic-fa-il-mattatore-kiev-la-roma.html|title=Vucinic fa il mattatore a Kiev |author=Mattia Chiusano |publisher=la Repubblica |date=28 ноември 2007|page=66}}</ref> потоа победувајќи го {{Fb team (N) Real Madrid}} во осминафиналето со двојна победа од 2-1:<ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2008/02/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-real-madrid/roma-real-madrid/roma-real-madrid.html|title=Pizarro-Mancini, e la Roma sogna|date=19 февруари 2008}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Roma/Primo_Piano/2008/03_Marzo/05/real_roma_0503.shtml |title=Una Roma da impazzire, Real k.o. al Bernabeu (1-2)|author=Riccardo Pratesi |date=5 март 2008}}</ref> елиминацијата повторно дошла во четвртфиналето, пак од Јунајтед.<ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2007/12/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-manchester/gara-olimpico/gara-olimpico.html|title=Roma, l'Olimpico è stregato|date=1 април 2008}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2007/10/sezioni/sport/calcio/champions_league/manchester-roma/roma-fuori/roma-fuori.html|title=La Roma saluta la Champions, giallorossi fuori ma con onore|date=9 април 2008}}</ref> На фронтот [[Серија А 2007-2008|првенство]], по почетното водство, ''„џалоросите“'' биле претекнати од Интер, завршувајќи на второто место.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Catania/Primo_Piano/2008/05_Maggio/18/cataniaroma.shtml|title=Roma, illusione scudetto|author=Stefano Cantalupi|date=18 мај 2008}}</ref> Заостанувајќи три бода на табелата на крајот од првенството,<ref>{{cite news |url=https://archiviostorico.gazzetta.it/2008/maggio/19/Rossi_Campionato_falsato__ga_10_080519065.shtml |title=De Rossi: «Campionato falsato»|author=Alessandro Catapano|author2=Massimo Cecchini |publisher=La Gazzetta dello Sport|date=19 мај 2008}}</ref> римскиот тим морал да се задоволи повторно со освојувањето на [[Фудбалски куп на Италија 2007-2008|Купот на Италија]], уште еднаш на сметка на ''„нероаѕурите“''.<ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2007/08/sezioni/sport/calcio/coppa-italia/finale-partita/finale-partita.html|title=La Coppa Italia è giallorossa, "rivincita" della Roma sull'Inter |date=24 мај 2008}}</ref> Далеку поразочарувачка од претходните била сезоната [[ФК Рома сезона 2008-2009|2008-2009]], која исто така, започнала со натпревар против тимот од Милано во [[Суперкуп на Италија 2008|Суперкупот на Италија]], загубен на [[Изведување пенали (фудбал)|пенали]]:<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Inter/Primo_Piano/2008/08/24/partita.shtml|title=Inter, è subito festa|author=Antonino Morici|date=24 август 2008}}</ref> исклучен од трката за титулата уште на есен поради кризата со резултатите,<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2008/11/04/spalletti-batti-un-colpo-solo-cosi-la.html|title=Spalletti, batti un colpo: solo così la Roma può ripartire|author=Fabrizio Bocca|publisher=la Repubblica|date=4 novembre 2008|p=19}}</ref><ref>{{cite web|url=https://roma.repubblica.it/dettaglio/rossella-sensi:-usciremo-dalla-crisi/1544730|title=Rossella Sensi: "Usciremo dalla crisi"|date=12 ноември 2008|access-date=14 декември 2020|date-archive=7 април 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230407195605/https://roma.repubblica.it/dettaglio/rossella-sensi:-usciremo-dalla-crisi/1544730|dead-link=yes}}</ref> римскиот тим успеал да се опорави од тешкиот почеток со пласман во осминафиналето на [[УЕФА Лига на шампиони 2008-2009|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web |url=https://it.uefa.com/uefachampionsleague/news/01d4-0e70932c7763-b69209a604eb-1000/ |title=Spalletti elogia la Roma: "Grande risultato"|author=Marco Calabresi|date=10 декември 2008}}</ref> Сепак во таа рунда, пеналите уште еднаш биле кобни по играчите на Спалети кои на тој начин биле поразени од {{Fb team (N) Arsenal}}.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Speciali/Italia_Inghilterra/Primo_Piano/2009/02/24/ArsenalRoma.shtml |title=Van Persie lancia l'Arsenal|author=Stefano Cantalupi|date=24 февруари 2009}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2009/03/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-arsenal/diretta-roma-arsenal/diretta-roma-arsenal.html|titlе=La Roma beffata ai calci di rigore |author=Luigi Panella|date=11 март 2009}}</ref> Конечно ''„џалоросите“'' го завршиле [[Серија А 2008-2009|првенството]] на шесттото место, обезбедувајќи квалификација само за прелиминарните рунди на [[УЕФА Лига Европа 2009-2010|УЕФА Лига Европа]].<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Roma/31-05-2009/torino-retrocede-b-50472261290.shtml|title=Il Torino retrocede in B, Totti aggancia Boniperti|author=Livia Taglioli|date=31 мај 2009}}</ref> Откако го предводел тимот до плсаман во групната фаза од гореспоменатото натпреварување,<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/07/31/totti-scaccia-le-paure-della-roma-gent.html|title=Totti scaccia le paure della Roma|author=Alessandro Di Maria |publisher=la Repubblica|date=31 јули 2009|p=53}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/08/07/totti-avvia-la-festa-la-roma-esagera.html|title=Totti avvia la festa, la Roma esagera|author=Alessandro Di Maria |publisher=la Repubblica|date=7 август 2009|page=61}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/08/21/la-solita-roma-senza-difesa-gol-di.html|title=La solita Roma senza difesa|author=Francesca Ferrazza |publisher=la Repubblica|date=21 август 2009|page=61}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/08/28/roma-troppo-facile-passano-anche-lazio-genoa.html|title=Roma, troppo facile. Passano anche Lazio e Genoa |publisher=la Repubblica|date=28 август 2009|page=65}}</ref> на 1 септември 2009 година, Спалети поднел оставка поради несогласувања со клубот и поразите претрпени во првите кола од [[Серија А 2009-2010|првенството]].<ref>{{cite web |URL=https://www.romatoday.it/sport/spalletti-dimissioni-o-esonero-notizie-aggiornamenti-incontro-sensi.html |title=Spalletti dà l'addio: già oggi l'accordo con Ranieri?|author=Carlo Testimonia |date=1 септември 2009}}</ref> На негово место како нов тренер на Рома бил избран, [[Клаудио Раниери]].<ref>{{cite web |url=https://sport.sky.it/calcio/2009/09/01/intervista_esclusiva_spalletti_dimissioni_roma.html |title=Spalletti si confessa: perché ho lasciato la Roma|date=1 септември 2009|dead-link=yes}}</ref> ===Зенит Санкт Петербург=== [[File:Luciano Spalletti 2012 (cropped).jpg|thumb|Спалети со {{Fb team (N) Zenit Saint Petersburg}} во 2012]] На 11 декември 2009 година, било официјализирано неговото потпишување со [[Русија|рускиот]] клуб {{Fb team (N) Zenit Saint Petersburg}}.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/2009/12/sport/calcio/calciomercato/spalletti-russia/spalletti-di-nuovo-in-panca/spalletti-di-nuovo-in-panca.html|title=Spalletti, "disoccupato" solo per tre mesi|author=Francesca Ferrazza|date=11 декември 2009|access-date=13 декември 2009}}</ref> На 16 мај 2010 година, тој го освоил [[Фудбалски куп на Русија 2008-2009|Купот на Русија]]<ref>{{cite web|url=http://football.uk.reuters.com/leagues/european/news/2010/05/16/LDE64F06T.php|titolo=Italian Spalletti leads Zenit to Russian Cup win|language=en|date=16 мај 2010 |dead-link=yes |access-date=16 мај 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100519132543/http://football.uk.reuters.com/leagues/european/news/2010/05/16/LDE64F06T.php|archive-date=19 мај 2010}}</ref> додека, на 14 ноември, тој го освоил [[Премиер лига на Русија 2010|руското првенство]], на две кола пред крајот.<ref>{{cite web|url=http://www.corrieredellosport.it/calcio/calcio_estero/2010/11/14-139074/Spalletti+campione+di+Russia+con+lo+Zenit|title=Festa Spalletti: è campione di Russia con lo Zenit|date=14 декември 2010|dead-url=yes|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304215443/http://www.corrieredellosport.it/calcio/calcio_estero/2010/11/14-139074/Spalletti+campione+di+Russia+con+lo+Zenit|archive-date=4 март 2016}}</ref> На 6 март 2011 година, тој исто така, го освоил и [[Суперкуп на Русија 2011|Суперкупот на Русија]], комплетирајќи ги сите национални трофеи во земјата.<ref>{{cite web|url=https://it.eurosport.yahoo.com/ticker/hub/calcio/index.html?item=2693641|title=Calcio, Supercoppa russa: Zenit-Cska Mosca 1-0|date=6 март 2011}}</ref> По постигнатите резултати, во февруари 2012 година тој го преформулирал договорот со Зенит, преземајќи вистинска улога на „менаџер“ во рамките на клубот.<ref>{{cite web|url=http://en.fc-zenit.ru/main/news/ct3/55199.html|titolo=Luciano Spalletti signs contract extension with Zenit|language=en|dead-link=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120211202759/http://en.fc-zenit.ru/main/news/ct3/55199.html|archivedate=11 февруари 2012}}</ref> На 28 април, тој ја освоил својата втора титула во [[Премиер лига на Русија 2011-2012|рускиот шампионат]] на три кола до крајот.<ref>{{Cite web|author=Lorenzo Nicolini|url=https://www.today.it/sport/zenit-san-pietroburgo-campione-russia-2012.html|title=Russia, Spalletti ancora Zar: lo Zenit è campione|date=29 април 2012}}</ref> Сепак, во [[Фудбалски куп на Русија 2011-2012|Купот на Русија]], нивниот пат завршил во четвртфиналето каде испаднале од {{Fb team (N) Dynamo Moscow}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.calciomercato.com/notizie/russia-spalletti-fuori-dalla-coppa/294044|title=Russia: Spalletti fuori dalla coppa|date=22 март 2012}}</ref> Во сезоната [[ФК Зенит Санкт Петербург сезона 2012-2013|2012-2013]], тие завршиле втори во [[Премиер лига на Русија 2012-2013|Премиер лигата на Русија]], со два бода зад шампионот {{Fb team (N) CSKA Moscow}}; сепак, на крајот се испоставило дека на Зенит ќе му недостасуваат бодовите од натпреварот загубен службено против Динамо Москва, поради нередите предизвикани од неговите навивачи.<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/esteri/2012/11/22/news/incidenti_a_mosca_zenit_sconfitto_0-3_a_tavolino-47188333/|title=Incidenti a Mosca, Zenit sconfitto 0-3 a tavolino|date=22 ноември 2012}}</ref> На 10 март 2014 година, по разочарувачкиот почеток на сезоната, тој бил отпуштен.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/esteri/2014/03/11/news/zenit_esonera_spalletti-80709561|title=Russia: lo Zenit esonera Spalletti|date=11 март 2014}}</ref> ===Враќање во Рома=== На 14 јануари 2016 година, Рома го објавила враќањето на Спалети на својата клупа,<ref>{{cite web|url=http://www.asroma.com/it/notizie/2016/01/luciano-spalletti-torna-alla-guida-della-roma|title=Luciano Spalletti torna alla guida della Roma|date=14 јануари 2016}}</ref> заменувајќи го отпуштениот [[Руди Гарсија]].<ref>{{cite web|url=https://www.calciomercato.com/news/pallotta-possiamo-vincere-con-spalletti-roma-c-e-chi-rifiuta-di--944231|title=Pallotta: 'Possiamo vincere con Spalletti'. Roma, c'è chi rifiuta di indossare i Gps|date=14 јануари 2016}}</ref> Во втората половина од сезоната, тосканскиот тренер ги водел ''„џалоросите“'' до 46 освоени бода (скор од 14 победи, 4 нерешени и еден пораз); на крајот од [[Серија А 2015-2016|првенството]] ова бил најдобриот просек на бодови/натпревар меѓу сите тренери во Серија А: 2,42 наспроти 2,39 на [[Масимилијано Алегри]] (кој со својот Јувентус го освоил првенството). Тимот од главниот град на крајот од првенството го освоил третото место на табелата со 80 бодови,<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcio/roma-spalletti-fatto-il-nostro-dovere-complimenti-al-napoli-_1098348-201602a.shtml|title=Roma, Spalletti: "Fatto il nostro dovere, complimenti al Napoli"|access-date=16 мај 2016}}</ref> со што избориле пласман во [[УЕФА Лига на шампиони 2016-2017#Квалификации|квалификациите за Лигата на шампиони]]; во истото натпреварување, но во [[УЕФА Лига на шампиони 2015-2016|тековната сезона]], Рома била елиминирана во осминафиналето од подоцнежниот европски шампион, Реал Мадрид.<ref>{{Cite web|url=https://www.forzaroma.info/news-as-roma/champions-roma-eliminata-dal-real-quante-occasioni-sprecate-foto/|title=Champions: Roma eliminata dal Real, ma quante occasioni sprecate – FOTO|author=Marco Cantagalli|date=8 март 2016|access-date=31 јануари 2017}}</ref> Сепак, почнувајќи од почетокот на февруари, голем дел од навивачите на Рома застанале на страната против тренерот поради низа расправии меѓу него и капитенот на тимот, [[Франческо Тоти]], предизвикани од недостатокот на минутажа што му била доделена, а исто така и поради физички проблеми и некои изјави дадени од вториот.<ref name=":4" /><ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/roma/2016/04/17/news/roma_totti_e_ancora_determinante_ma_spalletti_non_ci_sta-137827259/|title=Roma, Totti è ancora determinante: ma Spalletti non ci sta. Alta tensione e lite tra i due|date=17 април 2016}}</ref><ref>{{Cite web|author=Marco Beltrami|url=https://www.fanpage.it/sport/calcio/cosa-e-successo-tra-totti-e-spalletti-storia-di-un-rapporto-difficile/|title=Cosa è successo tra Totti e Spalletti, storia di un rapporto difficile|date=16 ноември 2020|access-date=31 март 2021}}</ref> Следната сезона започнала за Рома на Спалети со неуспехот тимот да се квалификува во групната фаза од Лигата на шампионите, откако биле елиминирани од {{Fb team (N) Porto}} во плејофот; првиот натпревар завршил со резултат 1-1, но катастрофалниот пораз од 0-3 во реваншот во Рим му пресудил на тимот на Спалети.<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/champions/2016/08/23/news/roma_battuta_dal_porto-146511389/ |title=Roma-Porto 0-3: disastro giallorosso, addio Champions |date=23 август 2016|access-date=16 февруари 2018}}</ref> Во [[УЕФА Лига Европа 2016-2017|УЕФА Лига Европа]], Рома испаднала во осминафиналето од Олимпик Лион, додека во [[Фудбалски куп на Италија 2016-2017|Купот на Италија]] била елиминирани од Лацио во полуфиналето. Во [[Серија А 2016-2017|првенството]] по спектакуларниот дуел со {{Fb team (N) Napoli}}, избраниците на Спалети успеале да го освојат второто место зад {{Fb team (N) Juventus}}, а исто така ги постигнале рекордите за најмногу освоени бодови (87) и најмногу постигнати голови во една сезона на ФК Рома (90), со што Спалети надминал големи тренери од минатото на ''„џалоросите“'', како што се [[Нилс Лидхолм]] и [[Фабио Капело]].<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/roma/2017/05/15/news/roma_spalletti_numeri_totti_futuro-165535491/|title=Roma, Spalletti numeri da record: superati Capello e Liedholm. Ma il futuro è ancora incerto||date=15 мај 2017|access-date=16 февруари 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.goal.com/it/notizie/roma-campionato-storico-e-record-di-punti-e-goal-realizzati/1iixiqsiclkt91jp8cj07i27h6|title=Roma, campionato 'storico': è record di punti e goal realizzati|access-date=16 февруари 2018}}</ref> На 30 мај 2017 година, тој ја напуштил Рома и бил заменет од [[Еузебио Ди Франческо]].<ref>{{cite web|url=http://www.asroma.com/it/notizie/2017/05/si-chiude-il-rapporto-di-lavoro-tra-as-roma-e-luciano-spalletti|title=Si chiude il rapporto di lavoro tra AS Roma e Luciano Spalletti|date=30 мај 2017}}</ref> ===Интер=== [[Податотека:Luciano Spalletti Inter.jpg|thumb|left|Спалети со {{Fb team (N) Inter}} во 2018]] На 9 јуни 2017 година, тој бил официјално претставен како нов тренер на Интер.<ref>{{cite web|url=http://www.inter.it/it/news/81345/luciano-spalletti-a-il-nuovo-allenatore-dell-inter|title=Luciano Spalletti è il nuovo allenatore dell'Inter|date=9 јуни 2017|access-date=9 јуни 2017|archive-date=29 јуни 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190629063722/https://www.inter.it/it/news/81345/luciano-spalletti-a-il-nuovo-allenatore-dell-inter|dead-link=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/inter/2017/06/09/news/spalletti_allenatore_inter-167685070/|title=Inter, ufficiale: Spalletti è il nuovo allenatore|author=Tiziana Cairati|date=9 јуни 2017}}</ref> Во [[Серија А 2017-2018|првенството]] тимот на ''„нероаѕурите“'' забележал одличен почеток,<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2017/10/25/inter-implacabile-e-affannata-una-notte-da-leader-per-spalletti38.html|title=Inter implacabile e affannata una notte da leader per Spalletti|author=Andrea Sorrentino|publisher=la Repubblica|date=25 октомври 2017|page=38}}</ref> толку многу што на почетокот на декември се нашол сам на врвот на табелата и бил сè уште непоразен.<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2017/12/04/lo-scatto-dellinter-con-perisic-che-preferi-spalletti-a-mou40.html|title=Lo scatto dell'Inter con Perisic che preferì Spalletti a Mou|author=Andrea Sorrentino|publisher=la Repubblica|date=4 dicembre 2017|page=40}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.lastampa.it/2017/12/15/sport/spalletti-in-testa-non-c-spazio-per-rifiatare-restiamo-svegli-V7YOpfbshK3wAYhI9trXiP/pagina.html|title=Spalletti: "In testa non c'è spazio per rifiatare, restiamo svegli"|date=15 dicembre 2017|access-date=28 април 2018|archive-date=28 април 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180428141804/http://www.lastampa.it/2017/12/15/sport/spalletti-in-testa-non-c-spazio-per-rifiatare-restiamo-svegli-V7YOpfbshK3wAYhI9trXiP/pagina.html|dead-link=yes}}</ref> Сепак, со доаѓањето на зимата, перформансите на тимот претрпеле нагло опаѓање, што предизвикало тие да се лизнат од врвните позиции.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/inter/2018/02/04/news/inter_la_crisi_d_inverno_colpisce_anche_spalletti-188032855/|title=Inter, la "crisi d'inverno" colpisce anche Spalletti|author=Tiziana Cairati|date=4 февруари 2018}}</ref> Четвртото место, последната можна позиција и минималната зацртана [[ФК Интер сезона 2017-2018|сезонска]] цел, била постигната во последното коло, со победата над {{Fb team (N) Lazio}} со 2-3 на гостински терен со што истиот противник бил престигнат на табелата благодарение на подобриот оглед во директните средби:<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Lazio/20-05-2018/lazio-inter-2-3-nerazzurri-champions-decide-testa-vecino-270253952947.shtml|title=Lazio-Inter 2-3, nerazzurri in Champions! Decide la testa di Vecino|author=Luca Taidelli|date=20 мај 2018}}</ref> за Интер, ова било нивно враќање во најсилното европско континентално натпреварување по седум години.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Lazio/20-05-2018/lazio-inter-2-3-nerazzurri-champions-decide-testa-vecino-270253952947.shtml|title=Lazio-Inter 2-3, nerazzurri in Champions! Decide la testa di Vecino|author=Luca Taidelli|date=20 мај 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/inter/2018/05/20/news/lazio-inter_2-3_rimonta_nel_finale_nerazzurri_in_champions-196933076/|title=Lazio-Inter 2-3: Vecino chiude la rimonta nel finale, nerazzurri in Champions|author=Antonio Farinola|date=20 мај 2018}}</ref> Во [[Фудбалски куп на Италија 2017-2018|Купот на Италија]], патувањето на ''„нероаѕурите“'' завршило во четвртфиналето со пораз во [[Дерби дела Мадонина|Миланското дерби]] против {{Fb team (N) Milan}}.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Coppa-Italia/Milan/27-12-2017/milan-inter-1-0-cutrone-supplementare-decide-derby-240505807004.shtml|title=Milan-Inter 1-0, Cutrone nel supplementare decide il derby|author=Valerio Clari|date=27 декември 2017}}</ref> Во [[ФК Интер сезона 2018-2019|сезоната 2018-2019]] тимот имал лош старт,<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/27-08-2018/inter-spalletti-come-de-boer-peggio-solo-radice-290504699835.shtml|title=Inter, Spalletti eguaglia De Boer: peggio solo 35 anni fa|author=Daniele Polidoro|date=27 август 2018}}</ref> пред да постигне серија последователни победи што го вратиле во горните ешалони на табелата;<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/2018/11/03/news/inter_genoa_partita_gagliardini_politano-210696305/|title=Inter-Genoa 5-0: show nerazzurro con Gagliardini, Politano, Joao Mario e Nainggolan|date=3 ноември 2018}}</ref> на крајот од првата половина од сезоната, Интер бил трет.<ref>{{cite web|url=https://www.corriere.it/sport/calcio/serie-a/notizie/empoli-inter-0-1-keita-fa-l-icardi-un-colpo-biliardo-db1db3ea-0b72-11e9-aa07-eb4c2c5595dd.shtml|title=Empoli-Inter 0-1, Keita blinda il terzo posto|author=Guido De Carolis|date=29 декември 2018}}</ref> Сепак, ''„нероаѕурите“'' доживеале уште еден пад во формата во текот на зимските месеци, но останале во конкуренција за квалификација во најсилното натпреварување на континентот.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/17-03-2019/milan-inter-2-3-nerazzurri-vincono-derby-contro-sorpassano-3202284149975.shtml|title=Milan-Inter 2-3: i nerazzurri vincono il derby e contro-sorpassano|author=Alessandra Gozzini|date=17 март 2019}}</ref> Уште еднаш, потребно било да се стигне до последното коло за математички целта да биде остварена: победата од 2-1 на домашен терен против Емполи му овозможила на Интер да го потврди четвртото место од претходната година и да се врати во [[УЕФА Лига на шампиони 2019-2020|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/26-05-2019/pazza-inter-ma-fine-keita-ninja-portano-champions-empoli-b-3301960042956.shtml|title=Pazza Inter, ma alla fine Keita e il Ninja la portano in Champions: Empoli in B|author=Valerio Clari|date=26 мај 2019}}</ref> Во тековната сезона, Интер бил елиминиран уште во групната фаза од [[УЕФА Лига на шампиони 2018-2019|Лигата на шампионите]]<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Champions-League/Inter/11-12-2018/inter-psv-1-1-gol-lozano-icardi-nerazzurri-europa-league-3101171061589.shtml|title=Inter-Psv 1-1: gol di Lozano e Icardi, nerazzurri in Europa League|author=Valerio Clari|date=11 декември 2018}}</ref> селејќи се во [[УЕФА Лига Европа 2018-2019|Лига Европа]], каде пак биле елиминирани од [[Ајнтрахт Франкфурт]] во осминафиналето.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/coppe/2019/03/14/news/europa_league_inter-salisburgo-221577559/|title=Inter-Eintracht 0-1, nerazzurri fuori dall'Europa League|author=Diego Costa|date=14 март 2019}}</ref> Во [[Фудбалски куп на Италија 2018-2019|Купот на Италија]] патувањето било прекинато против Лацио во четвртфиналето.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/2019/01/31/news/coppa_italia_inter_lazio_quarti_di_finale-217967959/?refresh_ce|title=Coppa Italia, Inter-Lazio 4-5 ai rigori: biancocelesti in semifinale|author=Diego Costa|date=31 јануари 2019}}</ref> На крајот од првенството, и покрај тоа што ја постигнал минималната сезонска цел, тој не бил повторно потврден од клубот од Милано.<ref>{{cite web|url=https://www.inter.it/it/news/94507/comunicato-ufficiale-di-fc-internazionale-milano|title=Nota del Club in merito al ruolo di allenatore della Prima Squadra|date=30 maggio 2019|access-date=30 мај 2019|archive-date=30 мај 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190530083930/https://www.inter.it/it/news/94507/comunicato-ufficiale-di-fc-internazionale-milano|dead-link=yes}}</ref> ===Наполи=== {{Цитат 2|Силни луѓе, силни судбини, слаби луѓе, слаби судбини. Нема друго објаснување.|Лучано Спалети<ref>{{cite web|https://www.rainews.it/tgr/campania/articoli/2023/04/spalletti-uomini-forti-destini-forti-b77a3c42-fc12-4b81-9652-d3cf223ab64e.html|title=Spalletti, uomini forti destini forti|date=4 мај 2023}}</ref>}} По двегодишна пауза, тој бил назначен за нов тренер на Наполи на 29 мај 2021 година.<ref>{{cite web|url=https://www.sscnapoli.it/static/news/De-Laurentiis-Benvenuto-Luciano-Spalletti,-insieme-faremo-un-grande-lavoro-22905.aspx|title=De Laurentiis: Benvenuto Luciano Spalletti, insieme faremo un gran lavoro|date=29 maggio 2021|access-date=30 мај 2021|archive-date=1 јуни 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210601175538/https://www.sscnapoli.it/static/news/De-Laurentiis-Benvenuto-Luciano-Spalletti,-insieme-faremo-un-grande-lavoro-22905.aspx|dead-link=yes}}</ref> Дебитирал на клупата на ''„партенопеите“'' на 22 август, победувајќи ја со 2-0 Венеција во првото коло од [[Серија А 2021-2022]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Napoli/22-08-2021/osimhen-espulso-rigore-sbagliato-ma-napoli-piu-forte-2-0-venezia-420650846961.shtml|title=Osimhen espulso e un rigore sbagliato, ma il Napoli è più forte: 2-0 al Venezia|date=22 август 2021}}</ref> На 23 септември, победувајќи ја Сампдорија со 4-0 на гостински терен, тој станал првиот тренер кој ги добил своите први пет првенствени натпревари во дебитантската сезона како тренер на Наполи, рекорд што претходно го држел [[Рафаел Бенитес]], кој ги добил првите четири натпревари во [[Серија А 2013-2014|сезоната 2013-2014]].<ref>{{cite web|url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-a/record-per-spalletti-col-napoli-e-il-primo-a-vincere-tutte-le-prime-cinque-partite-1587732|title=Record per Spalletti col Napoli: è il primo a vincere tutte le prime cinque partite|date=23 септември 2021|access-date=23 септември 2021}}</ref> Наполи под водството на Спалети го завршил првенството на третото место, со што се избориле за враќање во Лигата на шампионите по две години отсуство.<ref>{{Cite web|url=https://napoli.repubblica.it/sport/2022/05/02/news/il_napoli_torna_in_champions-347748436/|title=Il Napoli torna in Champions|date=2 мај 2022}}</ref> Во [[Фудбалски куп на Италија 2021-2022|Купот на Италија]] биле елиминирани во осминафиналето од {{Fb team (N) Fiorentina}} (2-5),<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Coppa-Italia/13-01-2022/coppa-italia-napoli-fiorentina-2-4-gol-vlahovic-mertens-biraghi-petagna-venuti-piatek-430899753267.shtml|title=Il Napoli rimonta in 9 al 95', poi ai supplementari è solo Viola. E Piatek segna subito|date=13 јануари 2022}}</ref> додека во Лига Европа настапот им завршил во првата рунда од нокаут фазата, после поразот од {{Fb team (N) Barcelona}} на [[Стадион „Диего Армандо Марадона“|стадионот „Марадона“]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Europa-League/24-02-2022/napoli-barcellona-2-4-catalani-ottavi-europa-league-4301588825714.shtml|title=Troppo Barça per il Napoli: vince 4-2 al Maradona e passa agli ottavi|date=24 февруари 2022}}</ref> Сезоната [[ФК Наполи сезона 2022-2023|2022-2023]] започнала со победа, откако во првото коло на [[Серија А 2022-2023|Серија А]] била совладана {{Fb team (N) Verona}} во гости со 2-5.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Verona/15-08-2022/verona-napoli-2-5-show-azzurro-brilla-stella-kvaratskhelia-4401891810560.shtml|title=Napoli, è subito show: cinquina al Verona, brilla la stella di Kvaratskhelia|date=15 август 2022}}</ref> На 4 октомври 2019 година, со победата над {{Fb team (N) Ajax}} на [[Јохан Кројф Арена]] со 6-1, Спалети ја остварил најголемата победа на Наполи во меѓународните натпреварувања (изедначена со онаа Наполи-[[ФК Влазнија Скадар|Влазнија]] 5-0 во [[Куп на УЕФА 2008-2009|Купот на УЕФА 2008-2009]]), како и нивната најголема победа на гостински терен во нивната клупска историја.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Champions-League/04-10-2022/ajax-napoli-1-6-doppietta-raspadori-lorenzo-zielinski-kvara-simeone-450484915452.shtml|title=Anche in Champions il Napoli è una meraviglia: va sotto ma poi ne segna 6 all'Ajax!|date=4 октомври 2022}}</ref> Единаесет дена подоцна, со тесната победа над Рома (0-1), Спалети го изедначил најголемиот број на последователни добиени натпревари на Наполи помеѓу првенството и куповите (11), рекорд поставен од поранешниот тренер [[Отавио Бјанки]] во [[ФК Наполи сезона 1986-1987|сезоната 1986-1987]], годината во која Наполи го освоил своето прво [[Скудето]].<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/2022/10/24/news/spalletti_napoli_marcia_da_record-371470551/|title=Napoli, Spalletti e una marcia da record: 11 vittorie di fila, come nell'anno del primo scudetto|date=24 октомври 2022}}</ref> Овој рекорд бил надминат на 26 октомври, благодарение на успехот со 3-0 над {{Fb team (N) Rangers}} во групната фаза на Лигата на шампионите.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Champions-League/26-10-2022/napoli-rangers-3-0-doppietta-simeone-ostigard-450824821020.shtml|title=Il Napoli è sempre uno spettacolo: 3-0 ai Rangers. Ma per il primo posto...|date=26 октомври 2022}}</ref> Серијата позитивни резултати (17) била прекината на 1 ноември, за време на натпреварот против [[ФК Ливерпул|Ливерпул]], кој завршил со резултат од 2-0 во корист на Англичаните, но кој немал никакво влијание врз пласманот во групата.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Champions-League/01-11-2022/champions-liverpool-napoli-2-0-spalletti-primo-girone-450914221532.shtml|title=Napoli, ko che non fa male: il Liverpool ne segna due nel finale, ma Spalletti è primo|date=1 ноември 2022}}</ref> На 12 ноември, благодарение на победата од 3-2 на домашен терен против Удинезе, тие стигнале до единаесет последователни победи во Серија А, надминувајќи го клупскиот рекорд поставен во [[Серија А 2017-2018|сезоната 2017-2018]] кога клубот бил предводен од [[Маурицио Сари]] (10).<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Napoli/12-11-2022/napoli-udinese-3-2-decidono-gol-osimhen-zielinski-ed-elmas-4501081406591.shtml|title=Il Napoli è irresistibile: 11 vittorie consecutive. Ma che paura nel finale con l'Udinese|date=12 ноември 2022}}</ref> Првиот пораз во лигата дошол на 4 јануари 2023 година против Интер, кој го добил натпреварот со 1-0.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/04-01-2023/inter-napoli-1-0-gol-dzeko-4501815529883.shtml|title=Dzeko, capocciata al Napoli. L'Inter riapre la corsa scudetto|date=4 јануари 2023}}</ref> На 13 јануари, тимот на Спалети го победил Јувентус со 5-1; последниот пат, кога ''„партенопеите“'' постигнале пет гола против тимот од Торино било во 1990 година, за време на натпреварот од [[Суперкуп на Италија 1990|Суперкупот на Италија]], кој завршил со истиот резултат.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Napoli/13-01-2023/napoli-juve-5-1-osimhen-2-kvaratskhelia-maria-rrahmani-elmas-4501949709248.shtml|title=Kvara e Osimhen schiantano la Juve. Il Napoli vola a +10 e spacca il campionato|date=13 јануари 2023}}</ref> Сепак, само пет дена подоцна, Наполи шокантно бил елиминиран од [[Фудбалски куп на Италија 2022-2023|Купот на Италија]] од страна на {{Fb team (N) Cremonese}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Coppa-Italia/17-01-2023/coppa-italia-napoli-cremonese-finisce-rigori-4502012995473.shtml|title=Clamoroso al Maradona: il Napoli piange, Cremonese avanti ai rigori. Ballardini, che prima!|date=17 јануари 2023}}</ref> На 21 јануари, благодарение на победата на гости против {{Fb team (N) Salernitana}} (0-2), тој станал тренерот со најмногу добиени натпревари во историјата на Серија А (276) во ерата на три бода за победа.<ref name="recordvittorie">{{Cite web|url=https://www.calcioinpillole.com/napoli-arriva-un-grande-record-per-luciano-spalletti-il-dato/|title=Napoli, Luciano Spalletti conquista un grande primato: il dato|date=21 јануари 2023}}</ref> На 17 февруари, за време на победата од 0-2 на гости кај {{Fb team (N) Sassuolo}},<ref>{{Cite web|url=https://www.ilmattino.it/sport/sscnapoli/sassuolo_napoli_0_2_diretta_risultato_gol-7236809.html|title=Sassuolo-Napoli 0-2: dominio anche a Reggio Emilia, si vola a + 18|date=17 февруари 2023}}</ref> го достигнал 1000-тиот натпревар кој го водел од клупата во кариерата.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Napoli/storie/17-02-2023/spalletti-1000-panchine-allenatore-empoli-napoli-460271531210/|title=Dall'Empoli al Napoli passando per Inter e Roma: Spalletti diventa mister 1000 panchine|date=17 февруари 2023}}</ref> На 15 март, благодарение на победата од 3-0 на домашен терен над Ајнтрахт Франкфурт (вкупен резултат 5-0), Наполи се пласирал во четвртфиналето на Лигата на шампионите, подвиг што никогаш претходно клубот не го остварил.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Champions-League/15-03-2023/champions-league-napoli-eintracht-3-0-doppietta-osimhen-rigore-zielinski-460684672680.shtml|title=Il Napoli si diverte, Osimhen di più: comodo tris all'Eintracht, Spalletti ai quarti|date=15 март 2023}}</ref> Европската кампања завршила во четвртфиналето, каде што Милан ги совладал ''„аѕурите“'' со вкупен резултат 2-1.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Napoli/18-04-2023/napoli-milan-1-1-gol-giroud-osimhen-rossoneri-semifinale-champions-4601192233349.shtml|title=Delirio Milan: fa 1-1 a Napoli e vola in semifinale di Champions!|date=18 април 2023}}</ref> На 4 мај, благодарение на ремито во гости против Удинезе (1-1), тој го освоил своето прво скудето во кариерата на дури пет кола пред крајот,<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Napoli/04-05-2023/scudetto-napoli-campione-d-italia-la-terza-volta-4601354295987.shtml|title=Napoli, finalmente festa: campione d'Italia per la terza volta!|date=4 мај 2023}}</ref> станувајќи најстариот тренер кој ја освоил титулата, со 64 години и 58 дена;<ref name=":4" /><ref>{{Cite web|url=https://gianlucadimarzio.com/it/napoli-spalletti-record-scudetto-serie-a-news-2023|title=Napoli, Luciano Spalletti è l'allenatore più anziano di sempre a vincere lo Scudetto|date=5 мај 2023}}</ref> за ''„партенопеите“'', ова било трето Скудето во нивната клупска историја, 33 години по [[Серија А 1989-1990|претходното]].<ref>{{Cite web|url=https://www.corriere.it/sport/calcio/serie-a/speciale-scudetto/notizie/napoli-scudetto-campione-italia-2023-7b109ff8-e66f-11ed-9136-d5229c509a57.shtml|title=Il Napoli ha vinto lo scudetto: è Campione d’Italia 33 anni dopo Maradona. De Laurentiis: «Vittoria assieme»|date=4 мај 2023}}</ref> На крајот од сезоната, Спалети ја освоил наградата за [[Серија А награди#Најдобар тренер|најдобар тренер во Серија А]].<ref>{{Cite web|url=https://www.legaseriea.it/it/media/serie-a/serieas.hiwaymedia.it/media/serie-a/il-coach-of-the-season-2022-2023|title=IL COACH OF THE SEASON 2022/2023|access-date=01 giugno 2023|dead-link=yes}}</ref> По завршувањето на победничката сезоната во Серија А, тренерот ја објавил својата одлука да не ја продолжи својата авантура со Наполи.<ref>{{Cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/serie-a/napoli/2023/05/29-108347676/napoli_spalletti_sono_stanco_mi_fermo_un_anno_e_non_cambio_idea_|title=Napoli, Spalletti lascia: "Sono stanco, mi fermo un anno" e svela il motivo|date=29 мај 2023}}</ref> ===Италија=== [[File:Norway Italy - June 2025 A 44.jpg|thumb|Спалети (десно) како селектор на {{NazNB|FUrep|ITA}} во 2025, заедно со шефот на делегацијата [[Џанлујџи Буфон]] и својот асистент [[Марко Доменикини]]]] На 18 август 2023 година, тој бил официјално назначен за нов селектор на [[Фудбалска репрезентација на Италија|италијанската фудбалска репрезентација]] почнувајќи од 1 септември, заменувајќи го [[Роберто Манчини]] кој поднел оставка.<ref>{{Cite web|url=https://figc.it/it/nazionali/news/luciano-spalletti-%C3%A8-il-nuovo-commissario-tecnico-della-nazionale-gravina-il-suo-entusiasmo-e-la-sua-competenza-saranno-fondamentali/|title=Luciano Spalletti è il nuovo Commissario Tecnico della Nazionale. Gravina: "Il suo entusiasmo e la sua competenza saranno fondamentali"|date=18 август 2023}}</ref> Своето деби на клупата го имал на 9 септември, во ремито 1-1 против {{NazNB|FUrep|MKD}}, во натпревар од [[Квалификации за Европско првенство во фудбал 2024|квалификациите]] за [[Европско првенство во фудбал 2024|Европското првенство 2024]].<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Nazionale/09-09-2023/macedonia-italia-1-1-gol-di-immobile-e-bardhi.shtml|title=Macedonia ancora indigesta, l'Italia pareggia 1-1 e Spalletti si gioca tutto a Milano|date=9 септември 2023|access-date=13 септември 2023}}</ref> На 12 септември, дошла првата победа како селектор на ''„аѕурите“'', на Сан Сиро против {{NazNB|FUrep|UKR}} со 2-1.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Nazionale/12-09-2023/italia-ucraina-2-1-doppietta-frattesi-spalletti-prima-vittoria.shtml|title=L'Italia batte l'Ucraina con super Frattesi: prima gioia azzurra per Spalletti|date=12 септември 2023|access-date=13 септември 2023}}</ref> На 20 ноември, благодарение на ремито на гостински терен во реваншот против Украина (0-0), Спалети успеал да и обезбеди квалификација на Италија за Европското првенство во [[Германија]].<ref>{{cite web |url=https://www.adnkronos.com/sport/diretta-ucraina-italia-match-decisivo-per-euro-2024_5LugdDGkAkUy0xCZV58Pwr|title=Ucraina-Italia 0-0, Nazionale di Spalletti qualificata a Euro 2024|date=20 ноември 2023|access-date=21 ноември 2023}}</ref> Европското првенство, сепак, се покажало како разочарувачко: откако избраниците на Спалети едвај ја поминале [[Европско првенство во фудбал 2024 - група Б|групната фаза]], победувајќи ја {{NazNB|FUrep|ALB}} со 2-1,<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Europei/15-06-2024/italia-albania-bastoni-barella-bajrami-partita-europei-2024.shtml|title=Bajrami ci spaventa, poi Bastoni e Barella ribaltano l'Albania. Italia, è un bell'esordio|date=15 јуни 2024}}</ref> губејќи со 0-1 против {{NazNB|FUrep|ESP}}<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Europei/20-06-2024/spagna-italia-autogol-calafiori-europei-2024.shtml|title=Italia, che lezione dalla Spagna: la Roja domina per 94', Azzurri k.o. per un autogol di Calafiori|date=20 јуни 2024}}</ref> и играјќи нерешено 1-1 со израмнувачки погодок во последните минути против {{NazNB|FUrep|HRV}},<ref>{{Cite web|url=https://tg24.sky.it/sport/2024/06/24/italia-croazia-europei-risultato-gol|title=Euro 2024, Italia-Croazia 1-1: segna Zaccagni, azzurri conquistano ottavi al 98'. VIDEO|date=24 јуни 2024}}</ref> турнирот за италијанците завршил во осминафиналето елиминирани од {{NazNB|FUrep|SUI}}, која победила со 2-0.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Europei/29-06-2024/svizzera-italia-2-0-gol-di-freuler-e-vargas-spalletti-fuori-dall-europeo.shtml|title=L'Italia perde la faccia! La Svizzera passeggia e vince 2-0, Azzurri fuori dall'Europeo|date=29 јуни 2024}}</ref> Во [[УЕФА Лига на нации 2024-2025|2024-2025]] изданието на [[УЕФА Лига на нации|УЕФА Лигата на нации]], Италија ја завршила групата на второто место, зад {{NazNB|FUrep|FRA}}, но потоа била елиминирана од натпреварувањето во четвртфиналето од {{NazNB|FUrep|GER}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.ansa.it/sito/notizie/sport/calcio/2025/03/23/nations-league-germania-italia-3-3-azzurri-eliminati_0faa26aa-7188-49e6-ac28-bc6f7a8e0e77.html|title=Nations League: Germania-Italia 3-3, azzurri eliminati|access-date=2025-06-08}}</ref> Во последователните [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (УЕФА)|квалификации]] за [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]] ''„аѕурите“'' биле сместени во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (УЕФА) - група И|групата И]], заедно со {{NazNB|FUrep|NOR}}, {{NazNB|FUrep|ISR}}, {{NazNB|FUrep|EST}} и {{NazNB|FUrep|MDA}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympics.com/it/notizie/italia-qualificazioni-mondiali-calcio-2026-programma-calendario-avversarie-dove-vedere|title=Italia alle qualificazioni dei Mondiali di calcio 2026: programma, calendario, avversarie}}</ref> Италија го загубила својот прв квалификациски натпревар со 3-0 од Норвешка во [[Осло]].<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/qualificazioni-mondiali-2026/norvegia-italia-3-0-esordio-da-incubo-crollo-oslo_99278432-202502k.shtml|title=Qualificazioni Mondiali, Norvegia-Italia 3-0: esordio da incubo per gli Azzurri, crollo totale a Oslo}}</ref> Два дена по поразот, на 8 јуни 2025 година, самиот Спалети на прес-конференција објавил дека ќе биде отпуштен по крајот на следниот натпревар против Молдавија,<ref>{{Cite web|url=https://www.figc.it/it/nazionali/news/italia-moldova-sarà-lultima-partita-da-ct-della-nazionale-di-luciano-spalletti-voglio-chiudere-con-una-vittoria/|title=Italia-Moldova sarà l'ultima partita da Ct della Nazionale di Luciano Spalletti: "Voglio chiudere con una vittoria"|date=2025-06-08|access-date=2025-06-08}}</ref> добиен со 2-0.<ref>{{Cite web|url=https://www.rainews.it/maratona/2025/06/calcio-qualificazioni-mondiali-2026-italia-moldavia-ultima-spalletti-diretta-rai1-e-streaming-rainews-it-highlights-gol-cronaca-testuale-cadb3dc6-8d63-44bf-a1e8-824a7c64a11f.html|title=L'Italia batte 2 a 0 la Moldavia, congedo triste per Spalletti|date=2025-06-09|access-date=2025-06-13}}</ref> Тосканскиот тренер го завршил своето селекторско искуство на чело на националниот тим по 24 натпревари, со резултат од 12 победи, 6 нерешени и 6 порази.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/nazionale/italia-si-chiude-l-era-spalletti-da-skopje-a-oslo-storia-di-un-amore-mai-nato_99355602-202502k.shtml|title=Italia, si chiude l'era Spalletti: da Skopje a Oslo, storia di un amore mai nato|date=8 јуни 2025|access-date=9 јуни 2025}}</ref> === Јувентус === По отпуштањето на [[Игор Тудор]], на 30 октомври 2025 година, тој станал нов тренер на Јувентус, потпишувајќи договор со важност до крајот на [[ФК Јувентус сезона 2025-2026|сезоната]].<ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/benvenuto-mister-luciano-spalletti|title=Benvenuto, mister Luciano Spalletti|date=30 октомври 2025|access-date=30 октомври 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/juventus/2025/10/31/news/spalletti_juventus_ufficiale-424949566/|title=Spalletti e la Juventus ripartono insieme: “Scriviamo la storia”|date=31 октомври 2025|access-date=31 октомври 2025}}</ref> Неговото деби на клупата на ''„бјанконерите“'' дошло два дена подоцна, во натпреварот од [[Серија А 2025-2026|првенството]] добиен со 1-2 во гости против Кремонезе.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/01-11-2025/cremonese-juve-live-risultato-e-gol-in-diretta-serie-a.shtml|title=Kostic e Cambiaso lanciano la Juve di Spalletti, alla Cremonese non basta Vardy|date=1 ноември 2025|access-date=1 ноември 2025}}</ref> Три дена подоцна, го имал своето деби со Јувентус во [[УЕФА Лига на шампиони 2025-2026|Лигата на шампионите]], со нерешен резултат 1-1 на домашен терен против {{Fb team (N) Sporting Lisboa}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/04-11-2025/juve-sporting-live-risultato-e-gol-in-diretta-champions-league.shtml|title=La Juve ritrova un grande Vlahovic, ma con lo Sporting è solo 1-1. E la Champions resta dura|date=4 ноември 2025|access-date=4 ноември 2025}}</ref> Почетокот бил карактеризиран со одлични резултати и одлична игра, особено помеѓу декември и јануари.<ref>{{Cite web|author=Emanuele Gamba|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/juventus/2026/01/08/news/juventus_spalletti_recupero_punti_juve-425081268/|title=La psicologia di Spalletti ha risollevato la Juve|access-date=27 јануари 2026|date=7 декември 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/juventus/juventus-spalletti-statistiche-champions-rinnovo-contratto_108343882-202602k.shtml|title=Punti, gioco e capitali rivalutati: ecco perché Spalletti è l'uomo giusto per il presente e il futuro Juve|access-date=27 јануари 2026|date=27 јануари 2026}}</ref> Екипата претрпела мал пад во однос на резултатите во февруари, сепак, првата посериозна криза дошла со елиминациите, во четвртфиналето на [[Фудбалски куп на Италија 2025-2026|Купот на Италија]] од {{Fb team (N) Atalanta}} (натпреварот бил изгубен со 3-0)<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Atalanta/05-02-2026/atalanta-juve-live-risultato-e-gol-in-diretta-coppa-italia.shtml|title=Atalanta-show, Juve shock: Spalletti ne prende tre, Dea in semifinale di Coppa Italia|date=5 февруари 2026|access-date=6 февруари 2026}}</ref> и во плејоф рундата на Лигата на шампионите од {{Fb team (N) Galatasaray}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/17-02-2026/galatasaray-juve-live-risultato-e-gol-in-diretta-champions-league.shtml|title=Juve, è una figuraccia storica: il Galatasaray la schianta 5-2, ora per gli ottavi servirà un'impresa|date=17 февруари 2026|access-date=26 февруари 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/25-02-2026/juventus-galatasaray-live-risultato-e-gol-in-diretta-champions-league.shtml|title=La Juve rimonta il Gala e si illude, poi crolla ai supplementari: Spalletti è fuori dalla Champions|date=25 февруари 2026|accesso=26 февруари 2026}}</ref> ==Титули== ===Тренер=== ====Клупски==== =====Емполи===== *'''{{симбол2|Coccarda Coppa Italia LegaPro.svg}} [[Фудбалски куп на Италија Серија Ц|Куп на Италија Серија Ц]]''' : 1 : 1995-1996 =====Рома===== *'''{{Трофеј-Куп на Италија}} [[Фудбалски куп на Италија|Куп на Италија]]''' : 2 : 2006-2007, 2007-2008 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Италија}} [[Суперкуп на Италија 2015|Суперкуп на Италија]]''' : 1 : 2007 =====Зенит Санкт Петербург===== *'''[[Премиер лига на Русија|Руско првенство]]''' : 2 : 2010, 2011-2012 *'''[[Фудбалски куп на Русија|Куп на Русија]]''' : 1 : 2009-2010 *'''[[Суперкуп на Русија]]''' : 1 : 2011 =====Наполи===== *'''{{Скудето}} [[Серија А]]''' : 1 : [[Серија А 2022-2023|2022-2023]] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Италија |image3=Flag of Italy.svg }} *[https://www.transfermarkt.com/spalletti-luciano/profil/trainer/517 Лучано Спалети на transfermarkt] *[https://www.tuttocalciatori.net/allenatori/33-Spalletti_Luciano Лучано Спалети на tuttocalciatori] {{Состав на Јувентус}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал 2024}} {{Navboxes | title = Тренерски ангажмани | list1 = {{Тренери на ФК Наполи}} {{Тренери на ФК Јувентус}} }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Спалети, Лучано}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Италијански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Специја]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Емполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Емполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Сампдорија]] [[Категорија:Тренери на ФК Венеција]] [[Категорија:Тренери на ФК Удинезе]] [[Категорија:Тренери на ФК Анкона]] [[Категорија:Тренери на ФК Рома]] [[Категорија:Тренери на ФК Интер]] [[Категорија:Тренери на ФК Наполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Италијански фудбалски тренери]] [[Категорија:Селектори на италијанската фудбалска репрезентација]] hgozwbrl17onbzbzx3qvlzrt14lfa7c 0 1223793 5606028 5466919 2026-08-07T13:41:40Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5606028 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Paul und Paula MG 1268 fahrendes bett singerstrasse Berlin Entwurf Harry Leupold Foto Matthias Leupold.jpg|мини|Груб сториборд на сцената со подвижниот кревет што не бил вклучен во филмот.]] '''''Легендата за Паул и Паула''''' ( [[Англиски јазик|на англиски јазик]] : ''Легендата на Павле и Пола)'' е [[трагикомедија]] од 1973 година во [[режија]] на Хајнер Каров. Еден од романите на [[Ulrich Plenzdorf|Улрих Пленздорф]] е заснован на овој филм.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fluter.de/de/freundfeind/lesetipp/9621/|title=Архивиран примерок|archive-url=https://web.archive.org/web/20130425222410/http://www.fluter.de/de/freundfeind/lesetipp/9621/|archive-date=2013-04-25|url-status=dead|accessdate=2013-04-23}}</ref> Филмот бил исклучително популарен по објавувањето и привлекол 3 294 985 гледачи <ref>[http://www.insidekino.de/DJahr/DDRAlltimeDeutsch.htm List of the 50 highest-grossing DEFA films.]</ref> ([[ГДР]] имала население во тоа време од околу 17 милиони). Меѓутоа, поради политичките прилози во филмот речиси да не бил објавен. Источногерманскиот водач Ерих Хонекер лично одлучил да се дозволи да биде прикажан. Денес овој филм е еден од најпознатите источногермански филмови. == Заплет == Пол е низок бирократ во Источен Берлин, каде што живее со сопругата и нивниот син во модерна висококатница. Иако е добро образован и професионално амбициозен, животот му е генерално досадно. Тој не може да се поврзе со својата несофистицирана сопруга, која постојано го изневерува, дури и ги носи мажите дома во нивниот стан кога Пол е отсутен. Пола, касиерка во самопослуга и самохрана мајка на две деца, живее во запуштена предвоена зграда директно спроти модерната висококатница на Пол. Откако го исфрлила својот жив љубовник (и татко на нејзиното помладо дете), таа бара повеќе среќа во својот мачен живот. Пол и Пола се среќаваат во ноќен клуб и веднаш се поврзуваат. Пола се вљубува во Пол и страсно го гони. Тој ја посакува, но не сака да ја загрози кариерата и бракот. Кога едно од децата на Пола ќе биде убиено во несреќа, Пол сфаќа дека Пола е поважна од неговата кариера и неговиот брак, но таа е толку здробена од нејзината загуба што го отфрла. Барајќи сигурност, таа сериозно размислува за брак со постар, успешен, но досаден бизнисмен, а Пол мора да направи се за да ја врати Паула. На крајот, тој успева и тие се вселуваат заедно, но таа умира раѓајќи го нивното дете. == Надворешни врски == *{{IMDb title|id=0070299|title=Die Legende von Paul und Paula}} *[http://www.umass.edu/defa/films/legend.shtml DEFA summary (in English)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250114105642/https://www.umass.edu/defa/films/legend.shtml |date=2025-01-14 }} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Филмови на германски јазик]] [[Категорија:Филмови од 1973 година]] [[Категорија:Германски филмови]] lpo4wt1n8tct4aj2u1k01jn7xo9e3io 0 1231671 5606141 5581351 2026-08-07T21:22:53Z ~2026-43397-40 135719 5606141 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Данило | image = | fullname = Данило Луис да Силва<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.premierleague.com/news/465277|title=Squads for 2017/18 Premier League confirmed|publisher=Premier League|date=1 September 2017|access-date=9 September 2017}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=y|1991|7|15}}<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF|title=FIFA World Cup Russia 2018: List of players: Brazil|publisher=FIFA|page=4|format=PDF|date=15 July 2018|access-date=21 January 2019|archive-date=2018-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180619164139/https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF|url-status=dead}}</ref> | cityofbirth = {{роден во|Бикас|}} | countryofbirth = [[Бразил]] | nationality = {{flagsport|BRA}} [[Бразил]] | height = {{height|m=1.84}} | position = {{Football/DF}} | currentclub = {{Fb team Flamengo}} | clubnumber = 13 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team America Mineiro}} | years1 = 2009-2010 | caps1 = 15 | goals1 = 0 | clubs1 = {{Fb team America Mineiro}} | years2 = 2010-2011 | caps2 = 49 | goals2 = 5 | clubs2 = {{Fb team Santos}} | years3 = 2012-2015 | caps3 = 91 | goals3 = 11 | clubs3 = {{Fb team Porto}} | years4 = 2015-2017 | caps4 = 41 | goals4 = 3 | clubs4 = {{Fb team Real Madrid}} | years5 = 2017-2019 | caps5 = 34 | goals5 = 4 | clubs5 = {{Fb team Manchester City}} | years6 = 2019-2025 | caps6 = 156 | goals6 = 8 | clubs6 = {{Fb team Juventus}} | years7 = 2025- | caps7 = 3 | goals7 = 0 | clubs7 = {{Fb team Flamengo}} | nationalyears1 = 2011 | nationalcaps1 = 12 | nationalgoals1 = 2 | nationalteam1 = {{flagsport|BRA}} [[Фудбалска репрезентација на Бразил под 20 години|Бразил 20]] | nationalyears2 = 2012 | nationalcaps2 = 5 | nationalgoals2 = 1 | nationalteam2 = {{flagsport|BRA}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил 23]] | nationalyears3 = 2011-2026 | nationalcaps3 = 65 | nationalgoals3 = 1 | nationalteam3 = {{flagsport|BRA}} [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]] }} '''Данило Луис да Силва''' (роден на [[15 јули]] [[1991]] во [[Бикас]]) — [[бразил]]ски [[фудбалер]], [[Одбрана (фудбал)|играч од одбраната]] на {{Fb team (N) Flamengo}} и на [[Фудбалска репрезентација на Бразил|бразилската репрезентација]]. ==Технички карактeристики== [[Одбрана (фудбал)#Страничен бек|Бек]] кој може подеднакво добро да игра на двете страни,<ref>{{Наведена мрежна страница| url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Calciomercato/Estero/25-06-2011/big-italiane-sud-america-801750294316.shtml |title= Big italiane in Sud America. Per Danilo, Martinuccio, Dedè...}}</ref> опремен со одлични тркачки способности и добра поединечна техника, во младоста способен да игра и како [[Среден ред (фудбал)#Крило|десно крило]].<ref name=:0 /> Под водството на [[Андреа Пирло]] во {{Fb team (N) Juventus}}, тој бил користен како трет централен дефанзивец, покажувајќи визија и способност за долги додавања и ефективно да стане дополнителен играч во средниот ред во фазата на градење на акциите.<ref>{{Cite web|url=https://www.transfermarkt.it/danilo/leistungsdaten/spieler/145707|title=Rendimento dettagliato Danilo Luiz da Silva|access-date=14 јули 2024}}</ref> Покрај тоа, тој бил користен и како [[Среден ред (фудбал)#Дефанзивен играч од среден ред|медијано]] кога било потребно, со должности за рушење на играта на противникот и враќање на топката и како чист централен дефанзивец во одбрана со 4 играчи.<ref name=:0 /> ==Кариера== ===Почетоци и Сантос=== Данило е роден во [[Бикас]], [[Минас Жераис]]. Во младинските години од својата кариера тој играл за екипите на Тупинамбас и [[ФК Америка Минеиро|Америка Минеиро]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://globoesporte.globo.com/mg/zona-da-mata-centro-oeste/futebol/noticia/apos-faturar-com-venda-para-real-time-de-mg-pode-lucrar-com-ida-de-danilo-para-o-city.ghtml|title=Após faturar com venda para Real, time de MG pode lucrar com ida de Danilo para o City|trans-title=After cashing in with sale to Real, MG team can make money with Danilo's departure to City|website=Globo Esporte|publisher=[[Grupo Globo]]|first=Bruno|last=Ribeiro|language=pt|date=25 July 2017|access-date=25 July 2017}}</ref> а со вториот клуб се натпреварувал и на сениорско ниво во [[Кампеонато Минеиро]] и во [[Кампеонато Бразелеиро Серија Ц|бразилската Серија Ц]], [[Кампеонато Бразилеиро Серија Ц 2009|која ја освоиле во 2009 година и избориле промоција]].<ref name=Multichampion>{{наведени вести|url=http://g1.globo.com/jornal-nacional/noticia/2018/06/danilo-sonhava-em-ser-goleiro-mas-virou-lateral-multicampeao.html|title=Danilo sonhava em ser goleiro, mas virou lateral multicampeão|trans-title=Danilo dreamt of being a goalkeeper, but turned multichampion full-back|newspaper=[[O Globo]]|language=pt|date=9 June 2018|access-date=22 January 2019}}</ref> [[File:Danilo Santos (cropped).jpg|thumb|right|Данило со Сантос во финалето на [[Копа Либертадорес 2011]]]] Во мај 2010 година, Данило се преселил во [[ФК Сантос|Сантос]]. Своето деби за новиот клуб го направил на 21 јули 2010, влегувајќи како замена на полувремето на местото на [[Марањао (фудбалер 1995)|Марањао]], во поразот со 2-0 од [[ФК Атлетико Паранаенсе|Атлетико Паранаенсе]] во [[Кампеонато Бразилеиро Серија А 2010|лигата]]. Својата прва сезона во клубот ја завршил со 26 настапи и 4 гола во лигата. Во 2011 година, Данило ја освоил [[Кампеонато Паулиста]] - неговиот прв трофеј со клубот - и дебитирал во [[Копа Либертадорес]]. Во април 2011 година, тој постигнал гол во три последователни натпревари од Копа Либертадорес против екипите на [[ФК Коло Коло|Коло Коло]], [[ФК Серо Портењо|Серо Портењо]] и [[ФК Депортиво Тачира|Депортиво Тачира]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tuttomercatoweb.com/inter/?action=read&idnet=ZmNpbnRlcm5ld3MuaXQtNDQ5MTE|title=Danilo impressiona: terzo sigillo consecutivo!|date=22 април 2011|language=англиски}}</ref> Данило ги одиграл комплетните 90 минути од двата натпревари од [[Финале на Копа Либертадорес во 2011 година|Финалето на Копа Либертадорес 2011]] против уругвајскиот [[ФК Пењарол|Пењарол]], првиот како [[Среден ред (фудбал)#Централен играч од средниот ред|централен играч од средниот ред]] а вториот како десен бек, и го постигнал решавачкиот гол во победата со 2-1 на домашен терен по ремито без голови во првиот натпревар одигран во [[Монтевидео]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://globoesporte.globo.com/jogo/libertadores-2011/22-06-2011/santos-penarol.html|title=Neymar brilha, meninos da vila fazem história e Peixe leva tri da Libertadores|trans-title=Neymar shines, local lads make history and Fish lifts third Libertadores|website=Globo Esporte|publisher=Grupo Globo|first1=Adilson|last1=Barros|first2=Julyana|last2=Travaglia|language=pt|date=22 June 2011|access-date=2 April 2015}}</ref> ===Порто=== [[File:Valais Cup 2013 - OM-FC Porto 13-07-2013 - Fernando, Danilo et Jordan Ayew.jpg|thumb|left|Данило (во средина) во акција со Порто во летото 2013.]] На 19 јули 2011 година, Данило бил купен од [[ФК Порто|Порто]] за 13 милиони [[евра]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fcporto.pt/IncFCP/PDF/Investor_Relations/FactosRelevantes/CompraDanilo19072011.pdf|title=Comunicado|language=pt|format=PDF|date=19 јули 2011|access-date=13 септември 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111224082414/http://www.fcporto.pt/IncFCP/PDF/Investor_Relations/FactosRelevantes/CompraDanilo19072011.pdf|archivedate=24 декември 2011}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://it.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=1652042.html|title=Anche Danilo per il Porto|date=19 јули 2011|access-date=13 септември 2011|language=италијански}}</ref> а во договорот кој тој го потпишал со клубот била вметната откупна клаузула од 50 милиони евра.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fcporto.pt/IncFCP/PDF/Investor_Relations/FactosRelevantes/ir_CompraDaniloActualizacao28072011.pdf|title=Comunicado|language=pt|format=PDF|date=28 јули 2011|access-date=13 септември 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111215231503/http://www.fcporto.pt/IncFCP/PDF/Investor_Relations/FactosRelevantes/ir_CompraDaniloActualizacao28072011.pdf|archivedate=15 декември 2011}}</ref> Данило останал во Сантос до декември 2011 година за да се натпреварува на [[Светко клупско првенство во фудбал 2011|Светското клупско првенство]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://globoesporte.globo.com/futebol/futebol-internacional/futebol-portugues/noticia/2011/09/santista-danilo-diz-que-mostrara-por-que-o-porto-pagou-tanto-por-ele.html|title=Santista Danilo diz que mostrará por que o Porto pagou ‘tanto’ por ele|language=pt|date=5 септември 2011|access-date=13 септември 2011}}</ref> Своето деби за португалците го направил на 22 јануари 2012, влагувајќи како замена во второто полувреме во победата на домашен терен со 3-1 над [[Виторија Гимараеш]].<ref>[https://www.transfermarkt.com/spielbericht/index/spielbericht/1177809 Porto - Vitória Guimarães 3-1] transfermarkt.com</ref> Првично, тој бил замена на [[Кристијан Сапунару]], но наскоро се утврдил како прв избор и заедно со неговиот сонародник [[Алекс Сандро]] (кој пристигнал во клубот исто така од Сантос во исто време како и Данило), кој бил прв избор по левата страна, претставувале едни од најдобрите бековски тандеми во Европа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://desporto.sapo.pt/futebol/primeira-liga/artigos/danilo-e-alex-sandro-companheiros-de-todas-as-ocasioes|title=Danilo e Alex Sandro, companheiros de todas as ocasiões|trans-title=Danilo and Alex Sandro, buddies for every occasion|publisher=[[SAPO (company)|SAPO]]|language=pt|date=2 September 2014|access-date=11 June 2018}}</ref> Со Порто, Данило освоил две титули во [[Примеира лига|португалското првенство]] (2011–2012, 2012–2013) и два [[Суперкуп на Португалија|Суперкупа на Португалија]] (2012 и 2013). ===Реал Мадрид и Манчестер Сити=== На 31 март 2015, било објавено дека Данило во јули 2015 ќе му се приклучи на {{Fb team (N) Real Madrid}} откако потпишал шестгодишен договор со клубот во трансфер вреден 31.5 милиони евра.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://web3.cmvm.pt/sdi2004/emitentes/docs/FR54631.pdf|title=Comunicado|trans-title=Announcement|publisher=[[Portuguese Securities Market Commission]]|language=pt|date=31 March 2015|access-date=31 March 2015|archive-date=2015-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402121603/http://web3.cmvm.pt/sdi2004/emitentes/docs/FR54631.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.realmadrid.com/en/news/2015/03/official-announcement-danilo|title=Official announcement: Danilo|publisher=Real Madrid CF|date=1 April 2015|access-date=1 April 2015}}</ref> Своето деби за ''кралевите'' го имал на 23 август, во ремито без голови против новакот во лигата [[Спортинг Хихон]], во првото коло од [[Примера Дивисион (Шпанија) 2015–2016|новата сезона]] во [[Примера Дивисион (Шпанија)|шпанското првенство]].<ref>{{наведени вести|url=http://www.marca.com/en/2015/08/23/en/football/real_madrid/1440360649.html|title=Sporting spoil Benítez debut|newspaper=[[Marca (newspaper)|Marca]]|location=Madrid|first=Arch|last=Bell|date=23 August 2015|access-date=23 August 2015}}</ref> На 24 октомври го постигнал својот прв гол за Реал, во гостинската победа со 3-1 над [[ФК Селта Виго|Селта]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.goal.com/en/match/celta-de-vigo-vs-real-madrid/2086347/report?ICID=MP_MS_5|title=Celta Vigo 1–3 Real Madrid: Ronaldo on target as Los Blancos clear at the top|website=[[Goal (website)|Goal.com]]|publisher=Perform Group|date=24 October 2015|access-date=24 October 2015}}</ref> Во неговата прва сезона во Мадрид, Данило придонел во освојувањето на [[УЕФА Лига на шампиони 2015/16|Лигата на шампионите]], забележувајќи 7 настапи за Реал Мадрид во ова натпреварување. Во [[Финале на УЕФА Лигата на шампионите во 2016 година|финалето]] против {{Fb team (N) Atletico Madrid}}, тој влегол како замена за повредениот [[Дани Карвахал]] во почетните минути од второто полувреме, а по конечните 1-1 Реал ја освоил титулата поразувајќи ги градските соперници по [[Изведување на пенали (фудбал)|изведување на пенали]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2016/matches/round=2000638/match=2015789/postmatch/report/index.html|title=Spot-on Real Madrid defeat Atlético in final again|publisher=UEFA|date=28 May 2016|access-date=29 May 2016}}</ref> Следната сезона Данило забележал 17 настапи и еден гол помагајќи му на Реал Мадрид да ја освои шампионската титула во [[Примера Дивисион (Шпанија) 2016-2017|Примера Дивисион]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/sport/football/37318711|title=Real Madrid 5–2 Osasuna|website=[[BBC Sport]]|date=10 September 2016|access-date=22 May 2017}}</ref> за првпат во последните пет години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.laliga.es/noticias/real-madrid-campeon-de-laliga-santander-2016-17|title=El Real Madrid, campeón de LaLiga Santander 2016/17|trans-title=Real Madrid, LaLiga Santander champions 2016/17|publisher=[[La Liga]]|language=es|date=21 May 2017|access-date=22 May 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/sport/football/39926301|title=Malaga 0–2 Real Madrid|website=BBC Sport|date=21 May 2017|access-date=22 May 2017}}</ref> Тој исто така одиграл и три натпревари во [[УЕФА Лига на шампиони 2016/17|Лигата на шампионите]], каде кралевите успеале да ја одбранат титулата победувајќи го {{Fb team (N) Juventus}} во [[Финале на УЕФА Лигата на шампионите во 2017 година|финалето]], во кое Данило останал на клупата како неискоритена замена. [[File:Danilo Man City 2017 (36471169962) (cropped).jpg|thumb|right|Данило со Манчестер Сити во летото 2017.]] На 23 јули 2017 година, Данило потпишал петгодишен договор со англискиот [[ФК Манчестер Сити|Манчестер Сити]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mancity.com/news/first-team/first-team-news/2017/July/danilo-joins-manchester-city|title=Danilo joins Manchester City|publisher=Manchester City F.C.|date=23 July 2017|access-date=23 July 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.realmadrid.com/en/news/2017/07/official-announcement-danilo|title=Official announcement: Danilo|publisher=Real Madrid CF|date=23 July 2017|access-date=23 July 2017}}</ref> а сумата на трансферот изнесувала 26.5&nbsp;милиони фунти.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/40686943|title=Danilo: Manchester City sign Real Madrid defender for £26.5m|website=BBC Sport|first=Simon|last=Stone|date=23 July 2017|access-date=23 July 2017}}</ref> Својот прв гол за Сити го постигнал на 23 декември, во победата со 4-0 на домашен терен против {{Fb team (N) AFC Bournemouth}}.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/42375904|title=Manchester City 4–0 AFC Bournemouth|website=BBC Sport|first=Chris|last=Bevan|date=23 December 2017|access-date=23 December 2017}}</ref> Во двете сезони како фудбалер на Манчестер Сити, Данило освоил две титули во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]] ([[Премиер лига на Англија 2017-2018|2017-2018]], [[Премиер лига на Англија 2018-2019|2018-2019]]), два [[Фудбалски Лига куп на Англија|Лига купа]] (2017-2018, 2018-2019) и еден [[ФА Куп]] (2018-2019), но времето поминато во клубот најчесто го поминувал на клупата како резерва на [[Кајл Вокер]]. ===Јувентус=== На 7 август 2019, Данило се преселил во {{Fb team (N) Juventus}} за 37 милиони евра, потпишувајќи петгодишен договор со клубот од [[Торино]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.juventus.com/en/news/news/2019/official-danilo-is-bianconero.php |title=Official: Danilo is Bianconero! |publisher=Juventus F.C. |date=7 August 2019 |access-date=8 August 2019}}</ref> Во договорот бил вклучен и [[Жоао Кансело]], кој се преселил во спротивна насока од Јувентус во Манчестер Сити.<ref>{{Наведена мрежна страница|language=en|url=https://www.mancity.com/news/first-team/first-team-news/2019/August/danilo-man-city-transfer-news-juventus-signing-announcement|title=Danilo joins Juventus|date=7 август 2019|access-date=8 август 2019}}</ref> Своето деби за Јувентус го направил на 31 август, во натпреварот против {{Fb team (N) Napoli}} (4-3) во [[Серија А]] заменувајќи го повредениот [[Матија Де Шиљо]] во 15-тата минута, а само 28 секунди подоцна го постигнал својот прв гол за клубот; голот бил најбрзиот постигнат од страна на странски играч во историјата на Серија А.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.football-italia.net/SerieA/match/142381|title=Juventus 4 - 3 Napoli|publisher=Football Italia|date=31 August 2019}}</ref> Во вториот дел од сезоната, тој постигнал уште еден одлучувачки гол на гостувањето кај {{Fb team (N) Sassuolo}} на 15 јули 2020 година во ремито 3-3 на [[Стадион Мапеи|Стадионот Мапеи]], а на крајот на сезоната ја освоил својата прва титула во италијанското првенство. [[Податотека:Матч «Динамо» - «Ювентус» 0-2. 20 октября 2020 года — 1154169.jpg|thumb|left|Данило (десно) со {{Fb team (N) Juventus}} во 2020 година, прегрнат од соиграчот [[Леонардо Бонучи]], од кого подоцна во 2023 година, ќе ја наследи [[Капитен|капитенската лента]].]] Во втората сезона од неговата црно-бела авантура, дошло до промена во тренерското водство од [[Маурицио Сари]] во [[Андреја Пирло]] што му помагнало на Бразилецот, кој во новата улога на трет централен дефанзивец составува низа убедливи изведби, кои го прават еден од камен-темелниците во составот на ''бјанконерите'' и незаменлив шраф на тактичко ниво. На 10 јануари 2021 година, тој го пронашол својот прв гол за сезоната, погодувајќи ја мрежата на Сасуоло со прекрасен удар од далечина со што го отворил резултатот во натпреварот за потоа да даде и асистенција за голот на [[Кристијано Роналдо]] со кој бил поставен конечниот резултат 3-1 за Јувентус.<ref name=":0">{{Cite web|author=Giuseppe Nigro|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/05-02-2021/danilo-giocatore-piu-usato-pirlo-ecco-perche-difesa-juventus-400421783162.shtml|title=Ripiego? Non esce più dal campo: ecco perché Danilo è inamovibile per Pirlo|date=5 февруари 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/serie-a/juve/2021/01/29-78653629/juve_danilo_e_il_miglior_periodo_della_mia_carriera_pirlo_ha_le_idee_chiare_|title=Danilo: "È il miglior periodo della mia carriera. Pirlo? Ha le idee chiare"|date=29 јануари 2021}}</ref> Десет дена подоцна, го освоил својот втор италијански трофеј, со победата во [[Суперкуп на Италија 2020|Суперкупот на Италија]] со 2-0 против Наполи.<ref>{{Cite web|url=https://www.oasport.it/2021/01/calcio-supercoppa-italiana-2021-juventus-napoli-2-0-cristiano-ronaldo-e-morata-in-gol/|title=Supercoppa Italiana 2021: Juventus-Napoli 2-0. Cristiano Ronaldo e Morata in gol}}</ref> На 19 мај, со Јувентус го освоил и [[Фудбалски куп на Италија 2020-2021|Купот на Италија]], победувајќи ја [[ФК Аталанта|Аталанта]] во финалето.<ref>{{Cite web|url=https://www.legaseriea.it/it/sala-stampa/notizie/info/la-juventus-vince-la-timvision-cup|title=La Juventus vince la TimVision Cup|date=19 мај 2021|access-date=20 јуни 2021|archive-date=2022-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220525121559/https://www.legaseriea.it/it/sala-stampa/notizie/info/la-juventus-vince-la-timvision-cup|url-status=dead}}</ref> Во [[ФК Јувентус сезона 2021-2022|сезоната 2021-2022]] Јувентус не го започнал најдобро патувањето во лигата и бил принуден уште од првите денови да ги брка директните противници. Во оваа клима, дополнително комплицирана со продажбата на [[Кристијано Роналдо]] откако сезоната веќе почнала, како и со третата промена на тренерот во три години, со враќањето во Торино на [[Масимилијано Алегри]], Данило се потврдува како еден од најважните играчи во соблекувалната, вистински „сенатор“ на тимот.<ref>{{Cite web|author=Giovanni Albanese|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/15-02-2022/juve-danilo-oltre-gol-all-atalanta-maglia-scirea-ruolo-futuro-4301418382501.shtml|title=Il 6 di Scirea e qualsiasi ruolo serva, Danilo senatore oggi e domani: "Qui sono felice"|date=15 февруари 2022}}</ref> На 6 ноември 2021 година, за време на победата на домашен терен од 1-0 против Фјорентина, во последните минути, кога [[Пауло Дибала]] го напуштил теренот, за првпат Данило ја добил и ја носел капитенската лента на Јувентус.<ref>{{Cite web|url=https://www.ilbianconero.com/a/danilo-la-prima-volta-da-capitano-della-juve-orgoglioso-che-mome-39231|title=Danilo, la prima volta da Capitano della Juve: 'Orgoglioso, che momento'|date=7 ноември 2021|access-date=12 март 2022}}</ref> На 13 февруари 2022 година, го постигнал својот прв гол во сезоната спасувајќи го својот тим од пораз во судиското надополнување од натпреварот на гостински терен против {{Fb team (N) Atalanta}},<ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/danilo-risponde-a-malinovskyi-1-1-tra-juve-e-atalanta|title=DANILO RISPONDE A MALINOVSKYI. 1-1 TRA JUVE E ATALANTA|date=13 февруари 2022|access-date=12 март 2022}}</ref> додека на 12 март стигнал до бројката од 100 настапи во црно-белиот дрес во сите натпреварувања.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/12-03-2022/samp-juve-danilo-fa-100-presenze-maglia-juve-strizza-l-occhio-il-rinnovo-4301799803826.shtml|title=Danilo fa 100 presenze con la Juve. E strizza l’occhio al rinnovo|author=Giovanni Albanese|date=12 март 2022|access-date=12 март 2022}}</ref> Во [[ФК Јувентус сезона 2022-2023|сезоната 2022-2023]], со оглед на збогувањата на [[Џорџо Кјелини]] и [[Пауло Дибала]], како и физичките проблеми што го принудуваат новиот капитен [[Леонардо Бонучи]] да пропушти голем број натпревари од сезоната, Данило, сега веќе препознаен како харизматичен „водач“ од соблекувалната на Јувентус, често излегува на теренот со [[Капитен|капитенската лента]] на раката.<ref>{{cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/serie-a/juve/2022/11/09-99644332/danilo_capitano_della_juve_per_un_motivo_allegri_svela_un_retroscena_su_cuadrado|title=Danilo capitano della Juve per un motivo: Allegri svela un retroscena su Cuadrado|date=2022-11-09}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.itasportpress.it/calcio/serie-a/juventus-danilo-racconta-ecco-come-sono-diventato-capitano/|title=Juventus, Danilo racconta: “Ecco come sono diventato capitano”|date=2023-02-14|accessdate=2023-07-10|archive-date=2023-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20230527001306/https://www.itasportpress.it/calcio/serie-a/juventus-danilo-racconta-ecco-come-sono-diventato-capitano/|url-status=dead}}</ref> На 7 јануари 2023 година, Данило го постигнал победничкиот гол во натпреварот на домашен терен против {{Fb team (N) Udinese}} (1-0), помагајќи им на Јувентус да ја продолжат победничката серија и да стигнат до осмата победа во низа во првенството.<ref>{{cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/seriea/serie-a-juventus-udinese-1-0-decide-danilo_59488374-202302k.shtml|title=Serie A, Juventus-Udinese 1-0: Danilo decisivo nel finale|author=|publisher=sportmediaset|date=7 јануари 2023|access-date=10 јули 2023}}</ref> Во вториот дел од сезоната, Данило продолжил да биде лидер на Јувентус иако клубот зафатен со проблеми надвор од теренот (им биле одземени 10 бодови) не бил конкурентен завршувајќи само на седмото место. Данило пропуштил само еден натпревар во Серија А и ја одиграл сезоната со најмногу настапи по доаѓањето во Европа со 54 одиграни натпревари. Во [[ФК Јувентус сезона 2023-2024|сезоната 2023-2024]], тој дефинитивно бил промовиран во нов капитен на Јувентус:<ref>{{cite web|author=Giovanni Albanese|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Calciomercato/Juventus/14-07-2023/juve-bonucci-out-danilo-il-nuovo-capitano-chi-sara-il-vice.shtml|title=Out Bonucci, Danilo il nuovo capitano della Juve. Chi sarà il vice?|date=2023-07-14}}</ref> на тој начин, бразилецот станал, со исклучок на [[Ориундо|ориундите]] [[Луис Монти|Монти]] и [[Омар Сивори|Сивори]], првиот странски капитен во историјата на клубот од Торино. Во оваа улога, на крајот на сезоната тој го подигнал трофејот во [[Фудбалски куп на Италија 2023-2024|Купот на Италија]], негов втор во кариерата, по победата со 0-1 над {{Fb team (N) Atalanta}} во финалето во Рим.<ref>{{cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/coppa-italia-atalanta-juventus-finale-racconto-partita|title=La Coppa Italia è nostra!|date=2024-05-15}}</ref> Промената на тренерската клупа со заминувањето на Алегри и доаѓањето на [[Тијаго Мота]] во летото 2024 година, и покрај ветувачкиот почеток, довела до тоа Данило постепено да се спушти во хиерархијата при одбранбениот оддел на Јувентус.<ref>{{citе web|url=https://www.eurosport.it/calcio/qualificazioni-mondiali-america-del-sud/2026/danilo-annata-da-dimenticare-riserva-nella-juventus-di-motta-e-ora-anche-criticato-in-brasile-dopo-lerrore-col-cile_sto20044586/story.shtml|title=Danilo, annata da dimenticare: riserva nella Juventus di Motta, e ora anche criticato in Brasile dopo l'errore col Cile|date=11 октомври 2024}}</ref> Така, наоѓајќи се надвор од идните планови на клубот,<ref>{{cite web|author=Gabriele Stragapede|url=https://www.calciomercato.com/news/juventus-thiago-motta-danilo-puo-partire-siamo-stati-chiari-decisione-presa-per-il-bene-di-tutti-22800|title=Juventus, Thiago Motta: "Danilo? Può partire, siamo stati chiari. Decisione presa per il bene di tutti"|date=2 јануари 2025}}</ref> нему му била одземена лентата во корист на новиот капитен [[Мануел Локатели]],<ref>{{cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/thiago-motta-a-napoli-per-fare-la-nostra-partita|title=Thiago Motta: «A Napoli per fare la nostra partita»|date=24 јануари 2025}}</ref> а на 27 јануари 2025 година, го раскинал договорот шест месеци пред неговиот истек. Данило го напуштил Јувентус по пет и пол години, во кои настапил на 213 натпревари за клубот и постигнал 9 гола, освојувајќи една титула во [[Серија А]], еден [[Суперкуп на Италија]] и два [[Фудбалски куп на Италија|Купа на Италија]].<ref>{{cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/ufficiale-danilo-e-la-juventus-si-salutano|title=Ufficiale {{!}} Danilo e la Juventus si salutano|date=27 јануари 2025}}</ref> === Фламенго === На 29 јануари 2025 година, Данило се вратил во Бразил по тринаесет години, приклучувајќи му се на {{Fb team (N) Flamengo}}.<ref>{{cite web|url=https://www.flamengo.com.br/noticias/futebol/bem-vindo--danilo-|title=Bem-vindo, Danilo!|date=29 јануари 2025|access-date=29 јануари 2025|language=pt}}</ref> == Репрезентативна кариера == [[Податотека:20141118 1935 AUTBRA 5345.jpg|thumb|right|225px|Данило (лево) играјќи за [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]] против [[Фудбалска репрезентација на Австрија|Австрија]] во 2014.]] Данило најпрво настапувал за [[Фудбалска репрезентација на Бразил под 20 години|бразилската репрезентација под 20 години]]. Во 2011 година, со оваа репрезентација тој го освоил [[Јужноамериканско првенство во фудбал за играчи под 20 години 2011|Јужноамериканското првенство за играчи под 20 години 2011]], исто така, постигнувајќи гол во последната победа со 6-0 против [[Фудбалска репрезентација на Уругвај под 20 години|Уругвај]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.goal.com/es-la/match/56909/uruguay-vs-brasil/report|title=6 a 0 Brasil-Uruguay|language=en|date=13 февруари 2011}}</ref> На 17 јуни 2011, селекторот на репрезентацијата под 20 години [[Неј Франко]] го повикал Данило за [[Светско првенство во фудбал за играчи под 20 години 2011|Светското првенство под 20 години 2011]] кое се одржало во [[Колумбија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tuttomercatoweb.com/inter/?action=read&idtmw=275028|title=Brasile, i pre-convocati per il mondiale Under 20|date=17 јуни 2011}}</ref> На 29 јули во првиот натпревар на ''караоките'' на турнирот тој постигнал гол во ремито 1-1 против [[Фудбалска репрезентација на Египет под 20 години|Египет]]. На 14 август тој бил еден од четворицата прецизни изведувачи на пенали во победата над [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 20 години|Шпанија]], откако по 120 минути натпреварот завршил нерешено 2-2 Бразил бил поуспешен при изведувањето на пеналите и се пласирал во полуфиналето каде три дена подоцна го совладале [[Фудбалска репрезентација на Мексико под 20 години|Мексико]]. На 20 август, на стадионот [[Стадион Немесио Камачо|Ел Кампин]] во [[Богота]], Бразил ја освоил светската титула во категоријата до 20 години победувајќи ја [[Фудбалска репрезентација на Португалија под 20 години|Португалија]] во финалето со 2-3 по продолженија. Севкупно, тој собрал 15 настапи за [[Фудбалска репрезентација на Бразил под 20 години|бразилската репрезентација под 20 години]]: 8 на [[Јужноамериканско првенство во фудбал за играчи под 20 години 2011|Јужноамериканското првенство]] и 7 на [[Светско првенство во фудбал за играчи под 20 години 2011|Светското првенство]], со два постигнати гола постигнати против Уругвај и Египет. Во септември 2011, тој за првпат бил повикан од [[Мано Менезес]], селекторот на [[Фудбалска репрезентација на Бразил|сениорската репрезентација]], започнувајќи како стартер во [[Фудбалски натпревари Аргентина - Бразил|дербито]] против [[Фудбалската репрезентација на Аргентина|Аргентина]] во [[Суперкласико де лас Америкас]] што завршил 0-0 на стадионот [[Стадион Марио Алберто Кемпес|Кемпес]] во [[Кордоба (Аргентина)|Кордоба]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.afa.org.ar/index.php?option=com_content&view=article&id=15078:juegan-argentina-y-brasil-en-cordoba&catid=164:seleccion-Mayor&Itemid=66|title=Argentina y Brasil igualaron 0–0 en Córdoba|trans-title=Argentina and Brasil went for 0–0 in Córdoba|publisher=[[Argentine Football Association]]|language=es|date=14 September 2011|access-date=14 November 2013}}</ref> Тој исто така играл и во вториот натпревар кој се одиграл 14 дена подоцна, во кој Бразил ја победил Аргентина со 2-0 на [[Стадион Олимпико до Пара|Олимпико до Пара]] во [[Белем]]. На 6 јули 2012 година, тој бил повикан во [[Олимписка фудбалска репрезентација на Бразил|олимписката репрезентација]] за [[Фудбал на Летните олимписки игри 2012|Летните олимписки игри 2012]] во [[Лондон]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.super-calcio.it/olimpiadi-2012-2/olimpiadi-di-calcio-2012-le-convocazioni-della-nazionale-brasiliana/|title=Olimpiadi di calcio 2012: le convocazioni della nazionale brasiliana|date=6-07-12|access-date=12-07-12|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131205010245/http://www.super-calcio.it/calcio-olimpiadi-2012/olimpiadi-di-calcio-2012-le-convocazioni-della-nazionale-brasiliana/|archivedate=5 декември 2013}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.golmania.it/?action=read&idnotizia=37341|title=Olimpiadi, Brasile: i convocati di Menezes|date=6-07-12|access-date=12-07-12|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160315015906/http://www.golmania.it/altre-notizie/olimpiadi-brasile-i-convocati-di-menezes-37341|archivedate=15 март 2016}}</ref> Одиграл четири натпревари на турнирот и постигнал еден гол против [[Олимписка фудбалска репрезентација на Нов Зеланд|Нов Зеланд]] во групната фаза.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fifa.com/mensolympic/matches/round=256009/match=300197683/summary.html|title=Three and easy for Brazil|publisher=FIFA|date=1 August 2012|access-date=14 November 2013|archive-date=2012-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20121107185041/http://www.fifa.com/mensolympic/matches/round=256009/match=300197683/summary.html|url-status=dead}}</ref> На крајот, Бразил го освоил сребрениот медал откако во борбата за [[Фудбал на Летните олимписки игри 2012 (мажи)#злато|златниот]] на 11 август биле поразени од [[Олимписка фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]] со 2-1 на [[Вембли (стадион)|Вембли]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.london2012.com/news/articles/peralta-nets-match-winning-brace-for-mexico.html|title=Peralta nets match-winning brace for Mexico|language=en|access-date=13 август 2012|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120822123505/http://www.london2012.com/news/articles/peralta-nets-match-winning-brace-for-mexico.html|archivedate=22 август 2012}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tuttosport.com/olimpiadi/calcio/2012/08/11-206195/Messico+oro,+battuto+2-1+il+Brasile+in+finale|title=Messico oro, battuto 2-1 il Brasile in finale|date=11-08-12|access-date=13-08-12|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120813040241/http://www.tuttosport.com/olimpiadi/calcio/2012/08/11-206195/Messico+oro%2C+battuto+2-1+il+Brasile+in+finale|archivedate=13 август 2012}}</ref> Во мај 2018, Данило бил повикан од селекторот [[Тите (фудбалски тренер)|Тите]] за својот прв турнир со сениорската репрезентација, [[Светско првенство во фудбал 2018|Светското првенство 2018]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/sport/football/44116590|title=World Cup: Neymar named in Brazil's 23-man squad|website=BBC Sport|date=14 May 2018|access-date=15 May 2018}}</ref> Сепак, тој играл (како стартер) само во првиот натпревар на репрезентацијата, ремито 1-1 против [[Фудбалска репрезентација на Швајцарија|Швајцарија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/sport/football/44427968|title=Brazil 1–1 Switzerland|website=BBC Sport|first=Luke|last=Reddy|date=17 June 2018|access-date=17 June 2018}}</ref> Подоцна, тој се здобил со повреда на 6 јули, ден пред четвртфиналниот судир со [[Фудбалска репрезентација на Белгија|Белгија]], со што бил надвор од комбинација за остатокот од турнирот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://soccer.nbcsports.com/2018/07/06/brazil-says-danilo-out-of-world-cup-with-ankle-injury/|title=Brazil says Danilo out of World Cup with ankle injury|website=[[NBC Sports]]|date=6 July 2018|access-date=6 July 2018}}</ref> На 19 ноември 2019 година, тој го постигнал својот прв гол за ''Селесао'' во победата со 3-0 против {{NazNB|FUrep|KOR}} во пријателски натпревар.<ref>[https://www.cbf.com.br/cbf-tv/danilo-festeja-seu-primeiro-gol-pela-selecao-brasileira Danilo comenta seu primeiro gol pela Seleção Brasileira] cbf.com</ref><ref>[https://sport.sky.it/calcio/2019/11/19/brasile-corea-sud-risultato-gol/amp Brasile-Corea del Sud 3-0: Paquetà e Danilo trascinano la Seleção] sport.sky.it</ref> Во ноември 2022 година, тој бил повикан од селекторот Тите во тимот што учествуваше на [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство]] во [[Катар]].<ref>{{Cite web|url=https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/selecao-brasileira-esta-convocada-para-a-copa-do-mundo-fifa-qatar-2022|title=Seleção Brasileira está convocada para a Copa do Mundo FIFA Qatar 2022|website=Confederação Brasileira de Futebol|date=2022-11-07|language=pt-BR|access-date=2022-11-07}}</ref> ==Хронологија на репрезентативните настапи== ===Сениорска репрезентација=== {{Репрезентативни настапи|BRA}} {{Cronopar|14-9-2011|Кордоба|ARG|0|0|BRA|-|[[Суперкласико де лас Америкас 2011]]|14=Кордоба (Аргентина)}} {{Cronopar|28-9-2011|Белем|BRA|2|0|ARG|-|[[Суперкласико де лас Америкас 2011]]|13={{yel|84}}}} {{Cronopar|26-5-2012|Хамбург|DEN|1|3|BRA|-|Пријателска|13={{suboff|72}}}} {{Cronopar|30-5-2012|Ист Ратерфорд|USA|1|4|BRA|-|Пријателска}} {{Cronopar|3-6-2012|Арлингтон|BRA|0|2|MEX|-|Пријателска|14=Арлингтон (Тексас)}} {{Cronopar|9-6-2012|Њујорк|ARG|4|3|BRA|-|Пријателска|13={{subon|80}} - {{yel|82}}}} {{Cronopar|9-9-2014|Ист Ратерфорд|BRA|1|0|ECU|-|Пријателска|13={{suboff|90}}}} {{Cronopar|11-10-2014|Пекинг|BRA|2|0|ARG|-|Пријателска|13={{yel|40}}}} {{Cronopar|14-10-2014|Сингапур|JPN|0|4|BRA|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|12-11-2014|Истанбул|TUR|0|4|BRA|-|Пријателска}} {{Cronopar|18-11-2014|Виена|AUT|1|2|BRA|-|Пријателска}} {{Cronopar|26-3-2015|Сен Дени|FRA|1|3|BRA|-|Пријателска}} {{Cronopar|29-3-2015|Лондон|BRA|1|0|CHL|-|Пријателска}} {{Cronopar|7-6-2015|Саун Пауло|BRA|2|0|MEX|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|5-9-2015|Харисон|BRA|1|0|CRI|-|Пријателска|14=Харисон (Њу Џерзи)}} {{Cronopar|10-11-2017|Лил|JPN|1|3|BRA|-|Пријателска}} {{Cronopar|3-6-2018|Ливерпул|BRA|2|0|HRV|-|Пријателска}} {{Cronopar|10-6-2018|Виена|AUT|0|3|BRA|-|Пријателска}} {{Cronopar|17-6-2018|Ростов|BRA|1|1|CHE|-|Светско првенство|2018|Прва фаза|14=Ростов на Дон|15=[[Светско првенство во фудбал 2018 - група Е#Бразил - Швајцарија|дет.]]}} {{Cronopar|16-10-2018|Џеда|BRA|1|0|ARG|-|Пријателска|13={{suboff|53}}}} {{Cronopar|16-11-2018|Лондон|BRA|1|0|URU|-|Пријателска}} {{Cronopar|20-11-2018|Милтон Кинс|BRA|1|0|CMR|-|Пријателска}} {{Cronopar|26-3-2019|Прага|CZE|1|3|BRA|-|Пријателска}} {{Cronopar|15-11-2019|Ријад|BRA|0|1|ARG|-|Пријателска|13={{yel|27}}}} {{Cronopar|19-11-2019|Абу Даби|BRA|3|0|KOR|1|Пријателска}} {{Cronopar|9-10-2020|Саун Пауло|BRA|5|0|BOL|-|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|13-10-2020|Лима|PER|2|4|BRA|-|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|13-11-2020|Саун Пауло|BRA|1|0|VEN|-|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|17-11-2020|Монтевидео|URU|0|2|BRA|-|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|3-6-2021|Порто Алегре|BRA|2|0|ECU|-|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|8-6-2021|Асунсион|PAR|0|2|BRA|-|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|13-6-2021|Бразилија|BRA|3|0|VEN|-|Копа Америка|2021|Прва фаза}} {{Cronopar|17-6-2021|Рио де Жанеиро|BRA|4|0|PER|-|Копа Америка|2021|Прва фаза|13={{suboff|84}}}} {{Cronopar|23-6-2021|Рио де Жанеиро|BRA|2|1|COL|-|Копа Америка|2021|Прва фаза}} {{Cronopar|27-6-2021|Гојанија|BRA|1|1|ECU|-|Копа Америка|2021|Прва фаза|13={{subon|49}}}} {{Cronopar|2-7-2021|Рио де Жанеиро|BRA|1|0|CHL|-|Копа Америка|2021|Четвртфинале}} {{Cronopar|5-7-2021|Рио де Жанеиро|BRA|1|0|PER|-|Копа Америка|2021|Полуфинале}} {{Cronopar|10-7-2021|Рио де Жанеиро|ARG|1|0|BRA|-|Копа Америка|2021|Финале}} {{Cronopar|2-9-2021|Сантјаго|CHL|0|1|BRA|-|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|9-9-2021|Ресифе|BRA|2|0|PER|-|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|7-10-2021|Каракас|VEN|1|3|BRA|-|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|10-10-2021|Баранкиља|COL|0|0|BRA|-|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|11-11-2021|San Paolo|BRA|1|0|COL|-|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|16-11-2021|Сан Хуан|ARG|0|0|BRA|-|Квал. за СП|2022|14=Сан Хуан (Аргентина)}} {{Cronopar|24-3-2022|Рио де Жанеиро|BRA|4|0|CHL|-|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|27-9-2022|Париз|BRA|5|1|TUN|-|Пријателска}} {{Cronopar|24-11-2022|Лусаил|BRA|2|0|SRB|-|Светско првенство|2022|Прва фаза}} {{Cronopar|5-12-2022|Доха|BRA|4|1|KOR|-|Светско првенство|2022|Осминафинале|13={{suboff|72}}||15=[[Светско првенство во фудбал 2022 - нокаут фаза#Бразил - Јужна Кореја|дет.]]}} {{Cronopar|9-12-2022|Ал Рајан|HRV|1|1|BRA|-|Светско првенство|2022|Четвртфинале|dts|4 – 2|13={{yel|25}}|15=[[Светско првенство во фудбал 2022 - нокаут фаза#Хрватска - Бразил|дет.]]}} {{Cronopar|17-6-2023|Корнеља де Љобрегат|BRA|4|1|GUI|-|Пријателска|13={{suboff|90+2}}}} {{Cronopar|20-6-2023|Лисабон|BRA|2|4|SEN|-|Пријателска|13={{yel|90}}}} {{Cronofin|23|0}} ===Олимписка репрезентација=== {{Репрезентативни настапиО|BRA}} {{CronoparO|20-7-2012|Мидлзбро|GBR|0|2|BRA|-|Пријателска}} {{CronoparO|26-7-2012|Кардиф|EGY|2|3|BRA|-|[[Фудбал на Летните олимписки игри 2012 (мажи)|Олимписки игри 2012 - <small>Прва фаза</small>]]}} {{CronoparO|29-7-2012|Манчестер|BRA|3|1|BLR|-|[[Фудбал на Летните олимписки игри 2012 (мажи)|Олимписки игри 2012 - <small>Прва фаза</small>]]}} {{CronoparO|1-8-2012|Њукасл на Тајна|BRA|3|0|NZL|1|[[Фудбал на Летните олимписки игри 2012 (мажи)|Олимписки игри 2012 - <small>Прва фаза</small>]]|13={{yel|90+2}}}} {{CronoparO|4-8-2012|Њукасл на Тајна|BRA|3|2|HON|-|[[Фудбал на Летните олимписки игри 2012 (мажи)|Олимписки игри 2012 - <small>Четвртфинале</small>]]}} {{Cronofin|5|1}} ==Статистика на кариерата== ===Клупска статистика=== ''Статистиката е ажурирана на 5 ноември 2019.'' {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- | 2009 || rowspan=2|{{flagsport|BRA}} [[ФК Америка Минеиро|Америка Минеиро]] || [[Кампеонато Минеиро|МИ/МЖ]]+[[Кампеонато Бразилеиро Серија Ц|Ц]] || 2+8 || 0 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 10 || 0 |- | јан-мај. 2010 || [[Кампеонато Минеиро|МИ/МЖ]]+[[Кампеонато Бразилеиро Серија Б|Б]] || 12+7 || 2+0 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 19 || 2 |- !colspan=3|Вкупно Америка Минеиро || 14+15 || 2+0 || || - || - || || - || - || || - || - || 29 || 2 |- | мај.-дек. 2010 || rowspan=2|{{flagsport|BRA}} [[ФК Сантос|Сантос]] || [[Кампеонато Паулиста 2010|A1/СП]]+[[Кампеонато Бразилеиро Серија А 2010|А]] || 0+26 || 0+4 || [[Фудбалски куп на Бразил 2010|КБ]] || 0 || 0 || [[Копа Судамерикана 2010|КС]] || 0 || 0 || - || - || - || 26 || 4 |- |[[ФК Сантос сезона 2011|2011]] || [[Кампеонато Паулиста 2011|A1/СП]]+[[Кампеонато Бразилеиро Серија А 2011|A]] || 14+23 || 0+1 || - || - || - || [[Копа Либертадорес 2011|КЛ]] || 14 || 4 || [[Светско клупско првенство во фудбал 2011|Скп]] || 2 || 1 || 53 || 6 |- !colspan=3|Вкупно Сантос || 14+49 || 0+5 || || 0 || 0 || || 14 || 4 || || 2 || 1 || 79 || 10 |- || [[ФК Порто сезона 2011-2012|јан.-јун. 2012]] || rowspan=4|{{flagsport|POR}} {{Fb team (N) Porto}} || [[Примеира лига 2011-2012|ПЛ]] || 6 || 0 || [[Фудбалски куп на Португалија 2011-2012|КП]]+[[Лига куп на Португалија 2011-2012|ЛКП]] || 0+1 || 0 || [[УЕФА Лига Европа 2011-2012|ЛЕ]] || 1 || 0 || - || - || - || 8 || 0 |- || [[ФК Порто сезона 2012-2013|2012-2013]] || [[Примеира лига 2012-2013|ПЛ]] || 28 || 2 || [[Фудбалски куп на Португалија 2012-2013|КП]]+[[Лига куп на Португалија 2012-2013|ЛКП]] || 2+5 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2012/13|ЛШ]] || 7 || 0 || [[Суперкуп на Португалија|СП]] || 0 || 0 || 42 || 2 |- || [[ФК Порто сезона 2013-2014|2013-2014]] || [[Примеира лига 2013-2014|ПЛ]] || 28 || 3 || [[Фудбалски куп на Португалија 2013-2014|КП]]+[[Лига куп на Португалија 2013-2014|ЛКП]] || 6+3 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2013/14|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2013-2014|ЛЕ]] || 6+6 || 0 || [[Суперкуп на Португалија|СП]] || 0 || 0 || 49 || 3 |- || [[ФК Порто сезона 2014-2015|2014-2015]] || [[Примеира лига 2014-2015|ПЛ]] || 29 || 6 || [[Фудбалски куп на Португалија 2014-2015|КП]]+[[Лига куп на Португалија 2014-2015|ЛКП]] || 1+1 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2014/15|ЛШ]] || 10 || 1 || - || - || - || 41 || 7 |- !colspan="3"|Вкупно Порто || 91 || 11 || || 19 || 0 || || 30 || 1 || || 0 || 0 || 140 || 12 |- | [[ФК Реал Мадрид сезона 2015-2016|2015-2016]] || rowspan=2|{{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Real Madrid}} || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2015-2016|ПД]] || 24 || 2 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2015-2016|КШ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2015/16|ЛШ]] || 7 || 0 || - || - || - || 31 || 2 |- | [[ФК Реал Мадрид сезона 2016-2017|2016-2017]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2016-2017|ПД]] || 17 || 1 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2016-2017|КШ]] || 5 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2016/17|ЛШ]] || 3 || 0 || [[Суперкуп на УЕФА 2016|СУ]]+[[Светско клупско првенство во фудбал 2016|Скп]] || 0 || 0 || 25 || 1 |- !colspan="3"|Вкупно Реал Мадрид || 41 || 3 || || 5 || 0 || || 10 || 0 || || 0 || 0 || 56 || 3 |- || [[ФК Манчестер Сити сезона 2017-2018|2017-2018]] || rowspan=2|{{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Manchester City}} || [[Премиер лига на Англија 2017-2018|ПЛ]] || 23 || 3 || [[ФА Куп 2017-2018|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2017-2018|ЛК]] || 3+6 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2017/18|ЛШ]] || 6 || 0 || - || - || - || 38 || 3 |- || [[ФК Манчестер Сити сезона 2018-2019|2018-2019]] || [[Премиер лига на Англија 2018-2019|ПЛ]] || 11 || 1 || [[ФА Куп 2018-2019|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2018-2019|ЛК]] || 4+5 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2018/19|ЛШ]] || 2 || 0 || [[ФА Комјунити Шилд 2018|КШ]] || 0 || 0 || 22 || 1 |- !colspan=3|Вкупно Манчестер Сити || 34 || 4 || || 18 || 0 || || 8 || 0 || || 0 || 0 || 60 || 4 |- | [[ФК Јувентус сезона 2019-2020|2019-2020]] || rowspan="4" |{{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Juventus}} || [[Серија А 2019-2020|А]] || 22 || 2 || [[Фудбалски куп на Италија 2019-2020|КИ]] || 4 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2019/20|ЛШ]] || 6 || 0 || [[Суперкуп на Италија 2019|СИ]] || 0 || 0 || 32 || 2 |- |[[ФК Јувентус сезона 2020-2021|2020-2021]] || [[Серија А 2020-2021|А]] || 34 || 1 || [[Фудбалски куп на Италија 2020-2021|КИ]] || 4 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2020/21|ЛШ]] || 7 || 0 ||[[Суперкуп на Италија 2020|СИ]] || 1 || 0 || 46 || 1 |- | [[ФК Јувентус сезона 2021-2022|2021-2022]] || [[Серија А 2021-2022|А]] || 22 || 1 || [[Фудбалски куп на Италија 2021-2022|КИ]] || 4 || 1 || [[УЕФА Лига на шампиони 2021/22|ЛШ]] || 5 || 0 || [[Суперкуп на Италија 2021|СИ]] || 0 || 0 || 31 || 2 |- | [[ФК Јувентус сезона 2022-2023|2022-2023]] || [[Серија А 2022-2023|А]] || 37 || 3 || [[Фудбалски куп на Италија 2022-2023|КИ]] || 4 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2022/23|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2022-2023|ЛЕ]] || 5+8 || 0 || - || - || - || 54 || 3 |- !colspan=3|Вкупно Јувентус || 115 || 7 || || 16 || 1 || || 31 || 0 || || 1 || 0 || 163 || 8 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 373 || 32 || || 58 || 1 || || 93 || 5 || || 3 || 1 || 527 || 39 |} ===Репрезентативна статистика=== {{updated|26 март 2019}} {| class=wikitable style=text-align:center |- !Репрезентација!!Година!!Наст!!Гол |- |rowspan=7|{{Naz|FUrep|BRA}} |2011||2||0 |- |2012||4||0 |- |2014||5||0 |- |2015||4||0 |- |2017||1||0 |- |2018||6||0 |- |2019||1||0 |- !colspan=2|Вкупно||23||0 |} == Титули == {{Col-begin|width=90%}} {{col-2}} ===Клупски=== ====Америка Минеиро==== *'''[[Кампеонато Бразилеиро Серија Ц|Серија Ц]]''' : 1 : 2009 ====Сантос==== *'''[[Кампеонато Паулиста]]''' : 1 : 2011 *'''[[Копа Либертадорес]]''' : 1 : 2011 ====Порто==== * '''{{Трофеј-Португалија (Примеира лига)}} [[Примеира лига]]''' : 2 : 2011–2012, 2012–2013 * '''{{Трофеј-Суперкуп на Португалија}} [[Суперкуп на Португалија]]''' : 2 : 2012, 2013 ====Реал Мадрид==== *'''{{Трофеј-Шпанија (Примера Дивисион)}} [[Примера Дивисион (Шпанија)|Примера Дивисион]]''' : 1 : 2016-2017 *'''{{Трофеј-Лига на шампиони}} [[Лига на Шампиони]]''' : 2 : 2015-2016, 2016-2017 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Европа}} [[Суперкуп на Европа|Суперкуп на УЕФА]]''' : 3 : 2016 *'''{{Трофеј-Светско клупско првенство}} [[Светско клупско првенство во фудбал|Светско клупско првенство]]''' : 1 : 2016 ====Манчестер Сити==== *'''{{Трофеј-Англија (Премиер лига)}} [[Премиер лига]]''' : 2 : [[Премиер лига на Англија 2017-2018|2017-2018]], [[Премиер лига на Англија 2018-2019|2018-2019]] *'''{{Трофеј-Англија (Лига куп)}} [[Фудбалски Лига куп на Англија|ЕФЛ куп]]''' : 2 : 2017-2018, 2018-2019 *'''{{Трофеј-ФА куп}} [[ФА Куп]]''' : 1 : 2018-2019 ====Јувентус ==== *'''{{Трофеј-Скудето}} [[Серија А]]''' : 1 : [[Серија А 2019-2020|2019-2020]] *'''{{Трофеј-Куп на Италија}} [[Фудбалски куп на Италија|Куп на Италија]]''' : 2 : [[Фудбалски куп на Италија 2020-2021|2020-2021]], [[Фудбалски куп на Италија 2023-2024|2023-2024]] *'''{{Трофеј-Суперкуп на Италија}} [[Суперкуп на Италија]]''' : 1 : [[Суперкуп на Италија 2020|2020]] {{col-2}} ===Репрезентативни=== ====Бразил==== *'''[[Младинско фудбалско првенство на Јужна Америка|Младинско првенство на Јужна Америка]]''' : 1 : 2011 *'''[[Светско првенство во фудбал за играчи под 20 години|Светско првенство до 20 години]]''' : 1 : 2011 *[[Летни олимписки игри]]: [[Податотека:Silver medal.svg|20px]] Сребрен медал [[Фудбал на Летните олимписки игри 2012|2012]] {{col-end}} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рв|Danilo Luiz da Silva}} {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Бразил |image3=Flag of Brazil.svg }} *[https://us.soccerway.com/players/danilo-luiz-da-silva/75848/ Данило Луис да Силва на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/danilo/profil/spieler/145707 Данило Луис да Силва на transfermarkt] *[https://www.whoscored.com/Players/88300/Show/Danilo Данило Луис да Силва на whoscored] *[https://www.tuttocalciatori.net/Danilo_Luiz_da_Silva Данило Луис да Силва на tuttocalciatori] {{Состав на Бразил на СП фудбал 2018}} {{Состав на Бразил на СП фудбал 2022}} {{Состав на Бразил на СП фудбал 2026}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Данило, Луис да Силва}} [[Категорија:Бразилски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Сантос]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Порто]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Реал Мадрид]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Манчестер Сити]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Фламенго]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1991 година]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] 1zpatfjktwwgf393tnvgbzr5iuxo4lz 5606146 5606141 2026-08-07T21:39:52Z ~2026-43397-40 135719 5606146 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Данило | image = | fullname = Данило Луис да Силва<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.premierleague.com/news/465277|title=Squads for 2017/18 Premier League confirmed|publisher=Premier League|date=1 September 2017|access-date=9 September 2017}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=y|1991|7|15}}<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF|title=FIFA World Cup Russia 2018: List of players: Brazil|publisher=FIFA|page=4|format=PDF|date=15 July 2018|access-date=21 January 2019|archive-date=2018-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180619164139/https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF|url-status=dead}}</ref> | cityofbirth = {{роден во|Бикас|}} | countryofbirth = [[Бразил]] | nationality = {{flagsport|BRA}} [[Бразил]] | height = {{height|m=1.84}} | position = {{Football/DF}} | currentclub = {{Fb team Flamengo}} | clubnumber = 13 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team America Mineiro}} | years1 = 2009-2010 | caps1 = 15 | goals1 = 0 | clubs1 = {{Fb team America Mineiro}} | years2 = 2010-2011 | caps2 = 49 | goals2 = 5 | clubs2 = {{Fb team Santos}} | years3 = 2012-2015 | caps3 = 91 | goals3 = 11 | clubs3 = {{Fb team Porto}} | years4 = 2015-2017 | caps4 = 41 | goals4 = 3 | clubs4 = {{Fb team Real Madrid}} | years5 = 2017-2019 | caps5 = 34 | goals5 = 4 | clubs5 = {{Fb team Manchester City}} | years6 = 2019-2025 | caps6 = 156 | goals6 = 8 | clubs6 = {{Fb team Juventus}} | years7 = 2025-2026 | caps7 = 3 | goals7 = 0 | clubs7 = {{Fb team Flamengo}} | nationalyears1 = 2011 | nationalcaps1 = 12 | nationalgoals1 = 2 | nationalteam1 = {{flagsport|BRA}} [[Фудбалска репрезентација на Бразил под 20 години|Бразил 20]] | nationalyears2 = 2012 | nationalcaps2 = 5 | nationalgoals2 = 1 | nationalteam2 = {{flagsport|BRA}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил 23]] | nationalyears3 = 2011-2026 | nationalcaps3 = 65 | nationalgoals3 = 1 | nationalteam3 = {{flagsport|BRA}} [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]] }} '''Данило Луис да Силва''' (роден на [[15 јули]] [[1991]] во [[Бикас]]) — [[бразил]]ски [[фудбалер]], [[Одбрана (фудбал)|играч од одбраната]] на {{Fb team (N) Flamengo}} и на [[Фудбалска репрезентација на Бразил|бразилската репрезентација]]. ==Технички карактeристики== [[Одбрана (фудбал)#Страничен бек|Бек]] кој може подеднакво добро да игра на двете страни,<ref>{{Наведена мрежна страница| url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Calciomercato/Estero/25-06-2011/big-italiane-sud-america-801750294316.shtml |title= Big italiane in Sud America. Per Danilo, Martinuccio, Dedè...}}</ref> опремен со одлични тркачки способности и добра поединечна техника, во младоста способен да игра и како [[Среден ред (фудбал)#Крило|десно крило]].<ref name=:0 /> Под водството на [[Андреа Пирло]] во {{Fb team (N) Juventus}}, тој бил користен како трет централен дефанзивец, покажувајќи визија и способност за долги додавања и ефективно да стане дополнителен играч во средниот ред во фазата на градење на акциите.<ref>{{Cite web|url=https://www.transfermarkt.it/danilo/leistungsdaten/spieler/145707|title=Rendimento dettagliato Danilo Luiz da Silva|access-date=14 јули 2024}}</ref> Покрај тоа, тој бил користен и како [[Среден ред (фудбал)#Дефанзивен играч од среден ред|медијано]] кога било потребно, со должности за рушење на играта на противникот и враќање на топката и како чист централен дефанзивец во одбрана со 4 играчи.<ref name=:0 /> ==Кариера== ===Почетоци и Сантос=== Данило е роден во [[Бикас]], [[Минас Жераис]]. Во младинските години од својата кариера тој играл за екипите на Тупинамбас и [[ФК Америка Минеиро|Америка Минеиро]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://globoesporte.globo.com/mg/zona-da-mata-centro-oeste/futebol/noticia/apos-faturar-com-venda-para-real-time-de-mg-pode-lucrar-com-ida-de-danilo-para-o-city.ghtml|title=Após faturar com venda para Real, time de MG pode lucrar com ida de Danilo para o City|trans-title=After cashing in with sale to Real, MG team can make money with Danilo's departure to City|website=Globo Esporte|publisher=[[Grupo Globo]]|first=Bruno|last=Ribeiro|language=pt|date=25 July 2017|access-date=25 July 2017}}</ref> а со вториот клуб се натпреварувал и на сениорско ниво во [[Кампеонато Минеиро]] и во [[Кампеонато Бразелеиро Серија Ц|бразилската Серија Ц]], [[Кампеонато Бразилеиро Серија Ц 2009|која ја освоиле во 2009 година и избориле промоција]].<ref name=Multichampion>{{наведени вести|url=http://g1.globo.com/jornal-nacional/noticia/2018/06/danilo-sonhava-em-ser-goleiro-mas-virou-lateral-multicampeao.html|title=Danilo sonhava em ser goleiro, mas virou lateral multicampeão|trans-title=Danilo dreamt of being a goalkeeper, but turned multichampion full-back|newspaper=[[O Globo]]|language=pt|date=9 June 2018|access-date=22 January 2019}}</ref> [[File:Danilo Santos (cropped).jpg|thumb|right|Данило со Сантос во финалето на [[Копа Либертадорес 2011]]]] Во мај 2010 година, Данило се преселил во [[ФК Сантос|Сантос]]. Своето деби за новиот клуб го направил на 21 јули 2010, влегувајќи како замена на полувремето на местото на [[Марањао (фудбалер 1995)|Марањао]], во поразот со 2-0 од [[ФК Атлетико Паранаенсе|Атлетико Паранаенсе]] во [[Кампеонато Бразилеиро Серија А 2010|лигата]]. Својата прва сезона во клубот ја завршил со 26 настапи и 4 гола во лигата. Во 2011 година, Данило ја освоил [[Кампеонато Паулиста]] - неговиот прв трофеј со клубот - и дебитирал во [[Копа Либертадорес]]. Во април 2011 година, тој постигнал гол во три последователни натпревари од Копа Либертадорес против екипите на [[ФК Коло Коло|Коло Коло]], [[ФК Серо Портењо|Серо Портењо]] и [[ФК Депортиво Тачира|Депортиво Тачира]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tuttomercatoweb.com/inter/?action=read&idnet=ZmNpbnRlcm5ld3MuaXQtNDQ5MTE|title=Danilo impressiona: terzo sigillo consecutivo!|date=22 април 2011|language=англиски}}</ref> Данило ги одиграл комплетните 90 минути од двата натпревари од [[Финале на Копа Либертадорес во 2011 година|Финалето на Копа Либертадорес 2011]] против уругвајскиот [[ФК Пењарол|Пењарол]], првиот како [[Среден ред (фудбал)#Централен играч од средниот ред|централен играч од средниот ред]] а вториот како десен бек, и го постигнал решавачкиот гол во победата со 2-1 на домашен терен по ремито без голови во првиот натпревар одигран во [[Монтевидео]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://globoesporte.globo.com/jogo/libertadores-2011/22-06-2011/santos-penarol.html|title=Neymar brilha, meninos da vila fazem história e Peixe leva tri da Libertadores|trans-title=Neymar shines, local lads make history and Fish lifts third Libertadores|website=Globo Esporte|publisher=Grupo Globo|first1=Adilson|last1=Barros|first2=Julyana|last2=Travaglia|language=pt|date=22 June 2011|access-date=2 April 2015}}</ref> ===Порто=== [[File:Valais Cup 2013 - OM-FC Porto 13-07-2013 - Fernando, Danilo et Jordan Ayew.jpg|thumb|left|Данило (во средина) во акција со Порто во летото 2013.]] На 19 јули 2011 година, Данило бил купен од [[ФК Порто|Порто]] за 13 милиони [[евра]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fcporto.pt/IncFCP/PDF/Investor_Relations/FactosRelevantes/CompraDanilo19072011.pdf|title=Comunicado|language=pt|format=PDF|date=19 јули 2011|access-date=13 септември 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111224082414/http://www.fcporto.pt/IncFCP/PDF/Investor_Relations/FactosRelevantes/CompraDanilo19072011.pdf|archivedate=24 декември 2011}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://it.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=1652042.html|title=Anche Danilo per il Porto|date=19 јули 2011|access-date=13 септември 2011|language=италијански}}</ref> а во договорот кој тој го потпишал со клубот била вметната откупна клаузула од 50 милиони евра.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fcporto.pt/IncFCP/PDF/Investor_Relations/FactosRelevantes/ir_CompraDaniloActualizacao28072011.pdf|title=Comunicado|language=pt|format=PDF|date=28 јули 2011|access-date=13 септември 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111215231503/http://www.fcporto.pt/IncFCP/PDF/Investor_Relations/FactosRelevantes/ir_CompraDaniloActualizacao28072011.pdf|archivedate=15 декември 2011}}</ref> Данило останал во Сантос до декември 2011 година за да се натпреварува на [[Светко клупско првенство во фудбал 2011|Светското клупско првенство]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://globoesporte.globo.com/futebol/futebol-internacional/futebol-portugues/noticia/2011/09/santista-danilo-diz-que-mostrara-por-que-o-porto-pagou-tanto-por-ele.html|title=Santista Danilo diz que mostrará por que o Porto pagou ‘tanto’ por ele|language=pt|date=5 септември 2011|access-date=13 септември 2011}}</ref> Своето деби за португалците го направил на 22 јануари 2012, влагувајќи како замена во второто полувреме во победата на домашен терен со 3-1 над [[Виторија Гимараеш]].<ref>[https://www.transfermarkt.com/spielbericht/index/spielbericht/1177809 Porto - Vitória Guimarães 3-1] transfermarkt.com</ref> Првично, тој бил замена на [[Кристијан Сапунару]], но наскоро се утврдил како прв избор и заедно со неговиот сонародник [[Алекс Сандро]] (кој пристигнал во клубот исто така од Сантос во исто време како и Данило), кој бил прв избор по левата страна, претставувале едни од најдобрите бековски тандеми во Европа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://desporto.sapo.pt/futebol/primeira-liga/artigos/danilo-e-alex-sandro-companheiros-de-todas-as-ocasioes|title=Danilo e Alex Sandro, companheiros de todas as ocasiões|trans-title=Danilo and Alex Sandro, buddies for every occasion|publisher=[[SAPO (company)|SAPO]]|language=pt|date=2 September 2014|access-date=11 June 2018}}</ref> Со Порто, Данило освоил две титули во [[Примеира лига|португалското првенство]] (2011–2012, 2012–2013) и два [[Суперкуп на Португалија|Суперкупа на Португалија]] (2012 и 2013). ===Реал Мадрид и Манчестер Сити=== На 31 март 2015, било објавено дека Данило во јули 2015 ќе му се приклучи на {{Fb team (N) Real Madrid}} откако потпишал шестгодишен договор со клубот во трансфер вреден 31.5 милиони евра.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://web3.cmvm.pt/sdi2004/emitentes/docs/FR54631.pdf|title=Comunicado|trans-title=Announcement|publisher=[[Portuguese Securities Market Commission]]|language=pt|date=31 March 2015|access-date=31 March 2015|archive-date=2015-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402121603/http://web3.cmvm.pt/sdi2004/emitentes/docs/FR54631.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.realmadrid.com/en/news/2015/03/official-announcement-danilo|title=Official announcement: Danilo|publisher=Real Madrid CF|date=1 April 2015|access-date=1 April 2015}}</ref> Своето деби за ''кралевите'' го имал на 23 август, во ремито без голови против новакот во лигата [[Спортинг Хихон]], во првото коло од [[Примера Дивисион (Шпанија) 2015–2016|новата сезона]] во [[Примера Дивисион (Шпанија)|шпанското првенство]].<ref>{{наведени вести|url=http://www.marca.com/en/2015/08/23/en/football/real_madrid/1440360649.html|title=Sporting spoil Benítez debut|newspaper=[[Marca (newspaper)|Marca]]|location=Madrid|first=Arch|last=Bell|date=23 August 2015|access-date=23 August 2015}}</ref> На 24 октомври го постигнал својот прв гол за Реал, во гостинската победа со 3-1 над [[ФК Селта Виго|Селта]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.goal.com/en/match/celta-de-vigo-vs-real-madrid/2086347/report?ICID=MP_MS_5|title=Celta Vigo 1–3 Real Madrid: Ronaldo on target as Los Blancos clear at the top|website=[[Goal (website)|Goal.com]]|publisher=Perform Group|date=24 October 2015|access-date=24 October 2015}}</ref> Во неговата прва сезона во Мадрид, Данило придонел во освојувањето на [[УЕФА Лига на шампиони 2015/16|Лигата на шампионите]], забележувајќи 7 настапи за Реал Мадрид во ова натпреварување. Во [[Финале на УЕФА Лигата на шампионите во 2016 година|финалето]] против {{Fb team (N) Atletico Madrid}}, тој влегол како замена за повредениот [[Дани Карвахал]] во почетните минути од второто полувреме, а по конечните 1-1 Реал ја освоил титулата поразувајќи ги градските соперници по [[Изведување на пенали (фудбал)|изведување на пенали]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2016/matches/round=2000638/match=2015789/postmatch/report/index.html|title=Spot-on Real Madrid defeat Atlético in final again|publisher=UEFA|date=28 May 2016|access-date=29 May 2016}}</ref> Следната сезона Данило забележал 17 настапи и еден гол помагајќи му на Реал Мадрид да ја освои шампионската титула во [[Примера Дивисион (Шпанија) 2016-2017|Примера Дивисион]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/sport/football/37318711|title=Real Madrid 5–2 Osasuna|website=[[BBC Sport]]|date=10 September 2016|access-date=22 May 2017}}</ref> за првпат во последните пет години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.laliga.es/noticias/real-madrid-campeon-de-laliga-santander-2016-17|title=El Real Madrid, campeón de LaLiga Santander 2016/17|trans-title=Real Madrid, LaLiga Santander champions 2016/17|publisher=[[La Liga]]|language=es|date=21 May 2017|access-date=22 May 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/sport/football/39926301|title=Malaga 0–2 Real Madrid|website=BBC Sport|date=21 May 2017|access-date=22 May 2017}}</ref> Тој исто така одиграл и три натпревари во [[УЕФА Лига на шампиони 2016/17|Лигата на шампионите]], каде кралевите успеале да ја одбранат титулата победувајќи го {{Fb team (N) Juventus}} во [[Финале на УЕФА Лигата на шампионите во 2017 година|финалето]], во кое Данило останал на клупата како неискоритена замена. [[File:Danilo Man City 2017 (36471169962) (cropped).jpg|thumb|right|Данило со Манчестер Сити во летото 2017.]] На 23 јули 2017 година, Данило потпишал петгодишен договор со англискиот [[ФК Манчестер Сити|Манчестер Сити]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mancity.com/news/first-team/first-team-news/2017/July/danilo-joins-manchester-city|title=Danilo joins Manchester City|publisher=Manchester City F.C.|date=23 July 2017|access-date=23 July 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.realmadrid.com/en/news/2017/07/official-announcement-danilo|title=Official announcement: Danilo|publisher=Real Madrid CF|date=23 July 2017|access-date=23 July 2017}}</ref> а сумата на трансферот изнесувала 26.5&nbsp;милиони фунти.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/40686943|title=Danilo: Manchester City sign Real Madrid defender for £26.5m|website=BBC Sport|first=Simon|last=Stone|date=23 July 2017|access-date=23 July 2017}}</ref> Својот прв гол за Сити го постигнал на 23 декември, во победата со 4-0 на домашен терен против {{Fb team (N) AFC Bournemouth}}.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/42375904|title=Manchester City 4–0 AFC Bournemouth|website=BBC Sport|first=Chris|last=Bevan|date=23 December 2017|access-date=23 December 2017}}</ref> Во двете сезони како фудбалер на Манчестер Сити, Данило освоил две титули во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]] ([[Премиер лига на Англија 2017-2018|2017-2018]], [[Премиер лига на Англија 2018-2019|2018-2019]]), два [[Фудбалски Лига куп на Англија|Лига купа]] (2017-2018, 2018-2019) и еден [[ФА Куп]] (2018-2019), но времето поминато во клубот најчесто го поминувал на клупата како резерва на [[Кајл Вокер]]. ===Јувентус=== На 7 август 2019, Данило се преселил во {{Fb team (N) Juventus}} за 37 милиони евра, потпишувајќи петгодишен договор со клубот од [[Торино]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.juventus.com/en/news/news/2019/official-danilo-is-bianconero.php |title=Official: Danilo is Bianconero! |publisher=Juventus F.C. |date=7 August 2019 |access-date=8 August 2019}}</ref> Во договорот бил вклучен и [[Жоао Кансело]], кој се преселил во спротивна насока од Јувентус во Манчестер Сити.<ref>{{Наведена мрежна страница|language=en|url=https://www.mancity.com/news/first-team/first-team-news/2019/August/danilo-man-city-transfer-news-juventus-signing-announcement|title=Danilo joins Juventus|date=7 август 2019|access-date=8 август 2019}}</ref> Своето деби за Јувентус го направил на 31 август, во натпреварот против {{Fb team (N) Napoli}} (4-3) во [[Серија А]] заменувајќи го повредениот [[Матија Де Шиљо]] во 15-тата минута, а само 28 секунди подоцна го постигнал својот прв гол за клубот; голот бил најбрзиот постигнат од страна на странски играч во историјата на Серија А.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.football-italia.net/SerieA/match/142381|title=Juventus 4 - 3 Napoli|publisher=Football Italia|date=31 August 2019}}</ref> Во вториот дел од сезоната, тој постигнал уште еден одлучувачки гол на гостувањето кај {{Fb team (N) Sassuolo}} на 15 јули 2020 година во ремито 3-3 на [[Стадион Мапеи|Стадионот Мапеи]], а на крајот на сезоната ја освоил својата прва титула во италијанското првенство. [[Податотека:Матч «Динамо» - «Ювентус» 0-2. 20 октября 2020 года — 1154169.jpg|thumb|left|Данило (десно) со {{Fb team (N) Juventus}} во 2020 година, прегрнат од соиграчот [[Леонардо Бонучи]], од кого подоцна во 2023 година, ќе ја наследи [[Капитен|капитенската лента]].]] Во втората сезона од неговата црно-бела авантура, дошло до промена во тренерското водство од [[Маурицио Сари]] во [[Андреја Пирло]] што му помагнало на Бразилецот, кој во новата улога на трет централен дефанзивец составува низа убедливи изведби, кои го прават еден од камен-темелниците во составот на ''бјанконерите'' и незаменлив шраф на тактичко ниво. На 10 јануари 2021 година, тој го пронашол својот прв гол за сезоната, погодувајќи ја мрежата на Сасуоло со прекрасен удар од далечина со што го отворил резултатот во натпреварот за потоа да даде и асистенција за голот на [[Кристијано Роналдо]] со кој бил поставен конечниот резултат 3-1 за Јувентус.<ref name=":0">{{Cite web|author=Giuseppe Nigro|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/05-02-2021/danilo-giocatore-piu-usato-pirlo-ecco-perche-difesa-juventus-400421783162.shtml|title=Ripiego? Non esce più dal campo: ecco perché Danilo è inamovibile per Pirlo|date=5 февруари 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/serie-a/juve/2021/01/29-78653629/juve_danilo_e_il_miglior_periodo_della_mia_carriera_pirlo_ha_le_idee_chiare_|title=Danilo: "È il miglior periodo della mia carriera. Pirlo? Ha le idee chiare"|date=29 јануари 2021}}</ref> Десет дена подоцна, го освоил својот втор италијански трофеј, со победата во [[Суперкуп на Италија 2020|Суперкупот на Италија]] со 2-0 против Наполи.<ref>{{Cite web|url=https://www.oasport.it/2021/01/calcio-supercoppa-italiana-2021-juventus-napoli-2-0-cristiano-ronaldo-e-morata-in-gol/|title=Supercoppa Italiana 2021: Juventus-Napoli 2-0. Cristiano Ronaldo e Morata in gol}}</ref> На 19 мај, со Јувентус го освоил и [[Фудбалски куп на Италија 2020-2021|Купот на Италија]], победувајќи ја [[ФК Аталанта|Аталанта]] во финалето.<ref>{{Cite web|url=https://www.legaseriea.it/it/sala-stampa/notizie/info/la-juventus-vince-la-timvision-cup|title=La Juventus vince la TimVision Cup|date=19 мај 2021|access-date=20 јуни 2021|archive-date=2022-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220525121559/https://www.legaseriea.it/it/sala-stampa/notizie/info/la-juventus-vince-la-timvision-cup|url-status=dead}}</ref> Во [[ФК Јувентус сезона 2021-2022|сезоната 2021-2022]] Јувентус не го започнал најдобро патувањето во лигата и бил принуден уште од првите денови да ги брка директните противници. Во оваа клима, дополнително комплицирана со продажбата на [[Кристијано Роналдо]] откако сезоната веќе почнала, како и со третата промена на тренерот во три години, со враќањето во Торино на [[Масимилијано Алегри]], Данило се потврдува како еден од најважните играчи во соблекувалната, вистински „сенатор“ на тимот.<ref>{{Cite web|author=Giovanni Albanese|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/15-02-2022/juve-danilo-oltre-gol-all-atalanta-maglia-scirea-ruolo-futuro-4301418382501.shtml|title=Il 6 di Scirea e qualsiasi ruolo serva, Danilo senatore oggi e domani: "Qui sono felice"|date=15 февруари 2022}}</ref> На 6 ноември 2021 година, за време на победата на домашен терен од 1-0 против Фјорентина, во последните минути, кога [[Пауло Дибала]] го напуштил теренот, за првпат Данило ја добил и ја носел капитенската лента на Јувентус.<ref>{{Cite web|url=https://www.ilbianconero.com/a/danilo-la-prima-volta-da-capitano-della-juve-orgoglioso-che-mome-39231|title=Danilo, la prima volta da Capitano della Juve: 'Orgoglioso, che momento'|date=7 ноември 2021|access-date=12 март 2022}}</ref> На 13 февруари 2022 година, го постигнал својот прв гол во сезоната спасувајќи го својот тим од пораз во судиското надополнување од натпреварот на гостински терен против {{Fb team (N) Atalanta}},<ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/danilo-risponde-a-malinovskyi-1-1-tra-juve-e-atalanta|title=DANILO RISPONDE A MALINOVSKYI. 1-1 TRA JUVE E ATALANTA|date=13 февруари 2022|access-date=12 март 2022}}</ref> додека на 12 март стигнал до бројката од 100 настапи во црно-белиот дрес во сите натпреварувања.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/12-03-2022/samp-juve-danilo-fa-100-presenze-maglia-juve-strizza-l-occhio-il-rinnovo-4301799803826.shtml|title=Danilo fa 100 presenze con la Juve. E strizza l’occhio al rinnovo|author=Giovanni Albanese|date=12 март 2022|access-date=12 март 2022}}</ref> Во [[ФК Јувентус сезона 2022-2023|сезоната 2022-2023]], со оглед на збогувањата на [[Џорџо Кјелини]] и [[Пауло Дибала]], како и физичките проблеми што го принудуваат новиот капитен [[Леонардо Бонучи]] да пропушти голем број натпревари од сезоната, Данило, сега веќе препознаен како харизматичен „водач“ од соблекувалната на Јувентус, често излегува на теренот со [[Капитен|капитенската лента]] на раката.<ref>{{cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/serie-a/juve/2022/11/09-99644332/danilo_capitano_della_juve_per_un_motivo_allegri_svela_un_retroscena_su_cuadrado|title=Danilo capitano della Juve per un motivo: Allegri svela un retroscena su Cuadrado|date=2022-11-09}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.itasportpress.it/calcio/serie-a/juventus-danilo-racconta-ecco-come-sono-diventato-capitano/|title=Juventus, Danilo racconta: “Ecco come sono diventato capitano”|date=2023-02-14|accessdate=2023-07-10|archive-date=2023-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20230527001306/https://www.itasportpress.it/calcio/serie-a/juventus-danilo-racconta-ecco-come-sono-diventato-capitano/|url-status=dead}}</ref> На 7 јануари 2023 година, Данило го постигнал победничкиот гол во натпреварот на домашен терен против {{Fb team (N) Udinese}} (1-0), помагајќи им на Јувентус да ја продолжат победничката серија и да стигнат до осмата победа во низа во првенството.<ref>{{cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/seriea/serie-a-juventus-udinese-1-0-decide-danilo_59488374-202302k.shtml|title=Serie A, Juventus-Udinese 1-0: Danilo decisivo nel finale|author=|publisher=sportmediaset|date=7 јануари 2023|access-date=10 јули 2023}}</ref> Во вториот дел од сезоната, Данило продолжил да биде лидер на Јувентус иако клубот зафатен со проблеми надвор од теренот (им биле одземени 10 бодови) не бил конкурентен завршувајќи само на седмото место. Данило пропуштил само еден натпревар во Серија А и ја одиграл сезоната со најмногу настапи по доаѓањето во Европа со 54 одиграни натпревари. Во [[ФК Јувентус сезона 2023-2024|сезоната 2023-2024]], тој дефинитивно бил промовиран во нов капитен на Јувентус:<ref>{{cite web|author=Giovanni Albanese|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Calciomercato/Juventus/14-07-2023/juve-bonucci-out-danilo-il-nuovo-capitano-chi-sara-il-vice.shtml|title=Out Bonucci, Danilo il nuovo capitano della Juve. Chi sarà il vice?|date=2023-07-14}}</ref> на тој начин, бразилецот станал, со исклучок на [[Ориундо|ориундите]] [[Луис Монти|Монти]] и [[Омар Сивори|Сивори]], првиот странски капитен во историјата на клубот од Торино. Во оваа улога, на крајот на сезоната тој го подигнал трофејот во [[Фудбалски куп на Италија 2023-2024|Купот на Италија]], негов втор во кариерата, по победата со 0-1 над {{Fb team (N) Atalanta}} во финалето во Рим.<ref>{{cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/coppa-italia-atalanta-juventus-finale-racconto-partita|title=La Coppa Italia è nostra!|date=2024-05-15}}</ref> Промената на тренерската клупа со заминувањето на Алегри и доаѓањето на [[Тијаго Мота]] во летото 2024 година, и покрај ветувачкиот почеток, довела до тоа Данило постепено да се спушти во хиерархијата при одбранбениот оддел на Јувентус.<ref>{{citе web|url=https://www.eurosport.it/calcio/qualificazioni-mondiali-america-del-sud/2026/danilo-annata-da-dimenticare-riserva-nella-juventus-di-motta-e-ora-anche-criticato-in-brasile-dopo-lerrore-col-cile_sto20044586/story.shtml|title=Danilo, annata da dimenticare: riserva nella Juventus di Motta, e ora anche criticato in Brasile dopo l'errore col Cile|date=11 октомври 2024}}</ref> Така, наоѓајќи се надвор од идните планови на клубот,<ref>{{cite web|author=Gabriele Stragapede|url=https://www.calciomercato.com/news/juventus-thiago-motta-danilo-puo-partire-siamo-stati-chiari-decisione-presa-per-il-bene-di-tutti-22800|title=Juventus, Thiago Motta: "Danilo? Può partire, siamo stati chiari. Decisione presa per il bene di tutti"|date=2 јануари 2025}}</ref> нему му била одземена лентата во корист на новиот капитен [[Мануел Локатели]],<ref>{{cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/thiago-motta-a-napoli-per-fare-la-nostra-partita|title=Thiago Motta: «A Napoli per fare la nostra partita»|date=24 јануари 2025}}</ref> а на 27 јануари 2025 година, го раскинал договорот шест месеци пред неговиот истек. Данило го напуштил Јувентус по пет и пол години, во кои настапил на 213 натпревари за клубот и постигнал 9 гола, освојувајќи една титула во [[Серија А]], еден [[Суперкуп на Италија]] и два [[Фудбалски куп на Италија|Купа на Италија]].<ref>{{cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/ufficiale-danilo-e-la-juventus-si-salutano|title=Ufficiale {{!}} Danilo e la Juventus si salutano|date=27 јануари 2025}}</ref> === Фламенго === На 29 јануари 2025 година, Данило се вратил во Бразил по тринаесет години, приклучувајќи му се на {{Fb team (N) Flamengo}}.<ref>{{cite web|url=https://www.flamengo.com.br/noticias/futebol/bem-vindo--danilo-|title=Bem-vindo, Danilo!|date=29 јануари 2025|access-date=29 јануари 2025|language=pt}}</ref> == Репрезентативна кариера == [[Податотека:20141118 1935 AUTBRA 5345.jpg|thumb|right|225px|Данило (лево) играјќи за [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]] против [[Фудбалска репрезентација на Австрија|Австрија]] во 2014.]] Данило најпрво настапувал за [[Фудбалска репрезентација на Бразил под 20 години|бразилската репрезентација под 20 години]]. Во 2011 година, со оваа репрезентација тој го освоил [[Јужноамериканско првенство во фудбал за играчи под 20 години 2011|Јужноамериканското првенство за играчи под 20 години 2011]], исто така, постигнувајќи гол во последната победа со 6-0 против [[Фудбалска репрезентација на Уругвај под 20 години|Уругвај]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.goal.com/es-la/match/56909/uruguay-vs-brasil/report|title=6 a 0 Brasil-Uruguay|language=en|date=13 февруари 2011}}</ref> На 17 јуни 2011, селекторот на репрезентацијата под 20 години [[Неј Франко]] го повикал Данило за [[Светско првенство во фудбал за играчи под 20 години 2011|Светското првенство под 20 години 2011]] кое се одржало во [[Колумбија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tuttomercatoweb.com/inter/?action=read&idtmw=275028|title=Brasile, i pre-convocati per il mondiale Under 20|date=17 јуни 2011}}</ref> На 29 јули во првиот натпревар на ''караоките'' на турнирот тој постигнал гол во ремито 1-1 против [[Фудбалска репрезентација на Египет под 20 години|Египет]]. На 14 август тој бил еден од четворицата прецизни изведувачи на пенали во победата над [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 20 години|Шпанија]], откако по 120 минути натпреварот завршил нерешено 2-2 Бразил бил поуспешен при изведувањето на пеналите и се пласирал во полуфиналето каде три дена подоцна го совладале [[Фудбалска репрезентација на Мексико под 20 години|Мексико]]. На 20 август, на стадионот [[Стадион Немесио Камачо|Ел Кампин]] во [[Богота]], Бразил ја освоил светската титула во категоријата до 20 години победувајќи ја [[Фудбалска репрезентација на Португалија под 20 години|Португалија]] во финалето со 2-3 по продолженија. Севкупно, тој собрал 15 настапи за [[Фудбалска репрезентација на Бразил под 20 години|бразилската репрезентација под 20 години]]: 8 на [[Јужноамериканско првенство во фудбал за играчи под 20 години 2011|Јужноамериканското првенство]] и 7 на [[Светско првенство во фудбал за играчи под 20 години 2011|Светското првенство]], со два постигнати гола постигнати против Уругвај и Египет. Во септември 2011, тој за првпат бил повикан од [[Мано Менезес]], селекторот на [[Фудбалска репрезентација на Бразил|сениорската репрезентација]], започнувајќи како стартер во [[Фудбалски натпревари Аргентина - Бразил|дербито]] против [[Фудбалската репрезентација на Аргентина|Аргентина]] во [[Суперкласико де лас Америкас]] што завршил 0-0 на стадионот [[Стадион Марио Алберто Кемпес|Кемпес]] во [[Кордоба (Аргентина)|Кордоба]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.afa.org.ar/index.php?option=com_content&view=article&id=15078:juegan-argentina-y-brasil-en-cordoba&catid=164:seleccion-Mayor&Itemid=66|title=Argentina y Brasil igualaron 0–0 en Córdoba|trans-title=Argentina and Brasil went for 0–0 in Córdoba|publisher=[[Argentine Football Association]]|language=es|date=14 September 2011|access-date=14 November 2013}}</ref> Тој исто така играл и во вториот натпревар кој се одиграл 14 дена подоцна, во кој Бразил ја победил Аргентина со 2-0 на [[Стадион Олимпико до Пара|Олимпико до Пара]] во [[Белем]]. На 6 јули 2012 година, тој бил повикан во [[Олимписка фудбалска репрезентација на Бразил|олимписката репрезентација]] за [[Фудбал на Летните олимписки игри 2012|Летните олимписки игри 2012]] во [[Лондон]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.super-calcio.it/olimpiadi-2012-2/olimpiadi-di-calcio-2012-le-convocazioni-della-nazionale-brasiliana/|title=Olimpiadi di calcio 2012: le convocazioni della nazionale brasiliana|date=6-07-12|access-date=12-07-12|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131205010245/http://www.super-calcio.it/calcio-olimpiadi-2012/olimpiadi-di-calcio-2012-le-convocazioni-della-nazionale-brasiliana/|archivedate=5 декември 2013}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.golmania.it/?action=read&idnotizia=37341|title=Olimpiadi, Brasile: i convocati di Menezes|date=6-07-12|access-date=12-07-12|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160315015906/http://www.golmania.it/altre-notizie/olimpiadi-brasile-i-convocati-di-menezes-37341|archivedate=15 март 2016}}</ref> Одиграл четири натпревари на турнирот и постигнал еден гол против [[Олимписка фудбалска репрезентација на Нов Зеланд|Нов Зеланд]] во групната фаза.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fifa.com/mensolympic/matches/round=256009/match=300197683/summary.html|title=Three and easy for Brazil|publisher=FIFA|date=1 August 2012|access-date=14 November 2013|archive-date=2012-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20121107185041/http://www.fifa.com/mensolympic/matches/round=256009/match=300197683/summary.html|url-status=dead}}</ref> На крајот, Бразил го освоил сребрениот медал откако во борбата за [[Фудбал на Летните олимписки игри 2012 (мажи)#злато|златниот]] на 11 август биле поразени од [[Олимписка фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]] со 2-1 на [[Вембли (стадион)|Вембли]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.london2012.com/news/articles/peralta-nets-match-winning-brace-for-mexico.html|title=Peralta nets match-winning brace for Mexico|language=en|access-date=13 август 2012|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120822123505/http://www.london2012.com/news/articles/peralta-nets-match-winning-brace-for-mexico.html|archivedate=22 август 2012}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tuttosport.com/olimpiadi/calcio/2012/08/11-206195/Messico+oro,+battuto+2-1+il+Brasile+in+finale|title=Messico oro, battuto 2-1 il Brasile in finale|date=11-08-12|access-date=13-08-12|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120813040241/http://www.tuttosport.com/olimpiadi/calcio/2012/08/11-206195/Messico+oro%2C+battuto+2-1+il+Brasile+in+finale|archivedate=13 август 2012}}</ref> Во мај 2018, Данило бил повикан од селекторот [[Тите (фудбалски тренер)|Тите]] за својот прв турнир со сениорската репрезентација, [[Светско првенство во фудбал 2018|Светското првенство 2018]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/sport/football/44116590|title=World Cup: Neymar named in Brazil's 23-man squad|website=BBC Sport|date=14 May 2018|access-date=15 May 2018}}</ref> Сепак, тој играл (како стартер) само во првиот натпревар на репрезентацијата, ремито 1-1 против [[Фудбалска репрезентација на Швајцарија|Швајцарија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/sport/football/44427968|title=Brazil 1–1 Switzerland|website=BBC Sport|first=Luke|last=Reddy|date=17 June 2018|access-date=17 June 2018}}</ref> Подоцна, тој се здобил со повреда на 6 јули, ден пред четвртфиналниот судир со [[Фудбалска репрезентација на Белгија|Белгија]], со што бил надвор од комбинација за остатокот од турнирот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://soccer.nbcsports.com/2018/07/06/brazil-says-danilo-out-of-world-cup-with-ankle-injury/|title=Brazil says Danilo out of World Cup with ankle injury|website=[[NBC Sports]]|date=6 July 2018|access-date=6 July 2018}}</ref> На 19 ноември 2019 година, тој го постигнал својот прв гол за ''Селесао'' во победата со 3-0 против {{NazNB|FUrep|KOR}} во пријателски натпревар.<ref>[https://www.cbf.com.br/cbf-tv/danilo-festeja-seu-primeiro-gol-pela-selecao-brasileira Danilo comenta seu primeiro gol pela Seleção Brasileira] cbf.com</ref><ref>[https://sport.sky.it/calcio/2019/11/19/brasile-corea-sud-risultato-gol/amp Brasile-Corea del Sud 3-0: Paquetà e Danilo trascinano la Seleção] sport.sky.it</ref> Во ноември 2022 година, тој бил повикан од селекторот Тите во тимот што учествуваше на [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство]] во [[Катар]].<ref>{{Cite web|url=https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/selecao-brasileira-esta-convocada-para-a-copa-do-mundo-fifa-qatar-2022|title=Seleção Brasileira está convocada para a Copa do Mundo FIFA Qatar 2022|website=Confederação Brasileira de Futebol|date=2022-11-07|language=pt-BR|access-date=2022-11-07}}</ref> ==Хронологија на репрезентативните настапи== ===Сениорска репрезентација=== {{Репрезентативни настапи|BRA}} {{Cronopar|14-9-2011|Кордоба|ARG|0|0|BRA|-|[[Суперкласико де лас Америкас 2011]]|14=Кордоба (Аргентина)}} {{Cronopar|28-9-2011|Белем|BRA|2|0|ARG|-|[[Суперкласико де лас Америкас 2011]]|13={{yel|84}}}} {{Cronopar|26-5-2012|Хамбург|DEN|1|3|BRA|-|Пријателска|13={{suboff|72}}}} {{Cronopar|30-5-2012|Ист Ратерфорд|USA|1|4|BRA|-|Пријателска}} {{Cronopar|3-6-2012|Арлингтон|BRA|0|2|MEX|-|Пријателска|14=Арлингтон (Тексас)}} {{Cronopar|9-6-2012|Њујорк|ARG|4|3|BRA|-|Пријателска|13={{subon|80}} - {{yel|82}}}} {{Cronopar|9-9-2014|Ист Ратерфорд|BRA|1|0|ECU|-|Пријателска|13={{suboff|90}}}} {{Cronopar|11-10-2014|Пекинг|BRA|2|0|ARG|-|Пријателска|13={{yel|40}}}} {{Cronopar|14-10-2014|Сингапур|JPN|0|4|BRA|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|12-11-2014|Истанбул|TUR|0|4|BRA|-|Пријателска}} {{Cronopar|18-11-2014|Виена|AUT|1|2|BRA|-|Пријателска}} {{Cronopar|26-3-2015|Сен Дени|FRA|1|3|BRA|-|Пријателска}} {{Cronopar|29-3-2015|Лондон|BRA|1|0|CHL|-|Пријателска}} {{Cronopar|7-6-2015|Саун Пауло|BRA|2|0|MEX|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|5-9-2015|Харисон|BRA|1|0|CRI|-|Пријателска|14=Харисон (Њу Џерзи)}} {{Cronopar|10-11-2017|Лил|JPN|1|3|BRA|-|Пријателска}} {{Cronopar|3-6-2018|Ливерпул|BRA|2|0|HRV|-|Пријателска}} {{Cronopar|10-6-2018|Виена|AUT|0|3|BRA|-|Пријателска}} {{Cronopar|17-6-2018|Ростов|BRA|1|1|CHE|-|Светско првенство|2018|Прва фаза|14=Ростов на Дон|15=[[Светско првенство во фудбал 2018 - група Е#Бразил - Швајцарија|дет.]]}} {{Cronopar|16-10-2018|Џеда|BRA|1|0|ARG|-|Пријателска|13={{suboff|53}}}} {{Cronopar|16-11-2018|Лондон|BRA|1|0|URU|-|Пријателска}} {{Cronopar|20-11-2018|Милтон Кинс|BRA|1|0|CMR|-|Пријателска}} {{Cronopar|26-3-2019|Прага|CZE|1|3|BRA|-|Пријателска}} {{Cronopar|15-11-2019|Ријад|BRA|0|1|ARG|-|Пријателска|13={{yel|27}}}} {{Cronopar|19-11-2019|Абу Даби|BRA|3|0|KOR|1|Пријателска}} {{Cronopar|9-10-2020|Саун Пауло|BRA|5|0|BOL|-|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|13-10-2020|Лима|PER|2|4|BRA|-|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|13-11-2020|Саун Пауло|BRA|1|0|VEN|-|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|17-11-2020|Монтевидео|URU|0|2|BRA|-|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|3-6-2021|Порто Алегре|BRA|2|0|ECU|-|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|8-6-2021|Асунсион|PAR|0|2|BRA|-|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|13-6-2021|Бразилија|BRA|3|0|VEN|-|Копа Америка|2021|Прва фаза}} {{Cronopar|17-6-2021|Рио де Жанеиро|BRA|4|0|PER|-|Копа Америка|2021|Прва фаза|13={{suboff|84}}}} {{Cronopar|23-6-2021|Рио де Жанеиро|BRA|2|1|COL|-|Копа Америка|2021|Прва фаза}} {{Cronopar|27-6-2021|Гојанија|BRA|1|1|ECU|-|Копа Америка|2021|Прва фаза|13={{subon|49}}}} {{Cronopar|2-7-2021|Рио де Жанеиро|BRA|1|0|CHL|-|Копа Америка|2021|Четвртфинале}} {{Cronopar|5-7-2021|Рио де Жанеиро|BRA|1|0|PER|-|Копа Америка|2021|Полуфинале}} {{Cronopar|10-7-2021|Рио де Жанеиро|ARG|1|0|BRA|-|Копа Америка|2021|Финале}} {{Cronopar|2-9-2021|Сантјаго|CHL|0|1|BRA|-|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|9-9-2021|Ресифе|BRA|2|0|PER|-|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|7-10-2021|Каракас|VEN|1|3|BRA|-|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|10-10-2021|Баранкиља|COL|0|0|BRA|-|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|11-11-2021|San Paolo|BRA|1|0|COL|-|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|16-11-2021|Сан Хуан|ARG|0|0|BRA|-|Квал. за СП|2022|14=Сан Хуан (Аргентина)}} {{Cronopar|24-3-2022|Рио де Жанеиро|BRA|4|0|CHL|-|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|27-9-2022|Париз|BRA|5|1|TUN|-|Пријателска}} {{Cronopar|24-11-2022|Лусаил|BRA|2|0|SRB|-|Светско првенство|2022|Прва фаза}} {{Cronopar|5-12-2022|Доха|BRA|4|1|KOR|-|Светско првенство|2022|Осминафинале|13={{suboff|72}}||15=[[Светско првенство во фудбал 2022 - нокаут фаза#Бразил - Јужна Кореја|дет.]]}} {{Cronopar|9-12-2022|Ал Рајан|HRV|1|1|BRA|-|Светско првенство|2022|Четвртфинале|dts|4 – 2|13={{yel|25}}|15=[[Светско првенство во фудбал 2022 - нокаут фаза#Хрватска - Бразил|дет.]]}} {{Cronopar|17-6-2023|Корнеља де Љобрегат|BRA|4|1|GUI|-|Пријателска|13={{suboff|90+2}}}} {{Cronopar|20-6-2023|Лисабон|BRA|2|4|SEN|-|Пријателска|13={{yel|90}}}} {{Cronofin|23|0}} ===Олимписка репрезентација=== {{Репрезентативни настапиО|BRA}} {{CronoparO|20-7-2012|Мидлзбро|GBR|0|2|BRA|-|Пријателска}} {{CronoparO|26-7-2012|Кардиф|EGY|2|3|BRA|-|[[Фудбал на Летните олимписки игри 2012 (мажи)|Олимписки игри 2012 - <small>Прва фаза</small>]]}} {{CronoparO|29-7-2012|Манчестер|BRA|3|1|BLR|-|[[Фудбал на Летните олимписки игри 2012 (мажи)|Олимписки игри 2012 - <small>Прва фаза</small>]]}} {{CronoparO|1-8-2012|Њукасл на Тајна|BRA|3|0|NZL|1|[[Фудбал на Летните олимписки игри 2012 (мажи)|Олимписки игри 2012 - <small>Прва фаза</small>]]|13={{yel|90+2}}}} {{CronoparO|4-8-2012|Њукасл на Тајна|BRA|3|2|HON|-|[[Фудбал на Летните олимписки игри 2012 (мажи)|Олимписки игри 2012 - <small>Четвртфинале</small>]]}} {{Cronofin|5|1}} ==Статистика на кариерата== ===Клупска статистика=== ''Статистиката е ажурирана на 5 ноември 2019.'' {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- | 2009 || rowspan=2|{{flagsport|BRA}} [[ФК Америка Минеиро|Америка Минеиро]] || [[Кампеонато Минеиро|МИ/МЖ]]+[[Кампеонато Бразилеиро Серија Ц|Ц]] || 2+8 || 0 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 10 || 0 |- | јан-мај. 2010 || [[Кампеонато Минеиро|МИ/МЖ]]+[[Кампеонато Бразилеиро Серија Б|Б]] || 12+7 || 2+0 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 19 || 2 |- !colspan=3|Вкупно Америка Минеиро || 14+15 || 2+0 || || - || - || || - || - || || - || - || 29 || 2 |- | мај.-дек. 2010 || rowspan=2|{{flagsport|BRA}} [[ФК Сантос|Сантос]] || [[Кампеонато Паулиста 2010|A1/СП]]+[[Кампеонато Бразилеиро Серија А 2010|А]] || 0+26 || 0+4 || [[Фудбалски куп на Бразил 2010|КБ]] || 0 || 0 || [[Копа Судамерикана 2010|КС]] || 0 || 0 || - || - || - || 26 || 4 |- |[[ФК Сантос сезона 2011|2011]] || [[Кампеонато Паулиста 2011|A1/СП]]+[[Кампеонато Бразилеиро Серија А 2011|A]] || 14+23 || 0+1 || - || - || - || [[Копа Либертадорес 2011|КЛ]] || 14 || 4 || [[Светско клупско првенство во фудбал 2011|Скп]] || 2 || 1 || 53 || 6 |- !colspan=3|Вкупно Сантос || 14+49 || 0+5 || || 0 || 0 || || 14 || 4 || || 2 || 1 || 79 || 10 |- || [[ФК Порто сезона 2011-2012|јан.-јун. 2012]] || rowspan=4|{{flagsport|POR}} {{Fb team (N) Porto}} || [[Примеира лига 2011-2012|ПЛ]] || 6 || 0 || [[Фудбалски куп на Португалија 2011-2012|КП]]+[[Лига куп на Португалија 2011-2012|ЛКП]] || 0+1 || 0 || [[УЕФА Лига Европа 2011-2012|ЛЕ]] || 1 || 0 || - || - || - || 8 || 0 |- || [[ФК Порто сезона 2012-2013|2012-2013]] || [[Примеира лига 2012-2013|ПЛ]] || 28 || 2 || [[Фудбалски куп на Португалија 2012-2013|КП]]+[[Лига куп на Португалија 2012-2013|ЛКП]] || 2+5 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2012/13|ЛШ]] || 7 || 0 || [[Суперкуп на Португалија|СП]] || 0 || 0 || 42 || 2 |- || [[ФК Порто сезона 2013-2014|2013-2014]] || [[Примеира лига 2013-2014|ПЛ]] || 28 || 3 || [[Фудбалски куп на Португалија 2013-2014|КП]]+[[Лига куп на Португалија 2013-2014|ЛКП]] || 6+3 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2013/14|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2013-2014|ЛЕ]] || 6+6 || 0 || [[Суперкуп на Португалија|СП]] || 0 || 0 || 49 || 3 |- || [[ФК Порто сезона 2014-2015|2014-2015]] || [[Примеира лига 2014-2015|ПЛ]] || 29 || 6 || [[Фудбалски куп на Португалија 2014-2015|КП]]+[[Лига куп на Португалија 2014-2015|ЛКП]] || 1+1 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2014/15|ЛШ]] || 10 || 1 || - || - || - || 41 || 7 |- !colspan="3"|Вкупно Порто || 91 || 11 || || 19 || 0 || || 30 || 1 || || 0 || 0 || 140 || 12 |- | [[ФК Реал Мадрид сезона 2015-2016|2015-2016]] || rowspan=2|{{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Real Madrid}} || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2015-2016|ПД]] || 24 || 2 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2015-2016|КШ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2015/16|ЛШ]] || 7 || 0 || - || - || - || 31 || 2 |- | [[ФК Реал Мадрид сезона 2016-2017|2016-2017]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2016-2017|ПД]] || 17 || 1 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2016-2017|КШ]] || 5 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2016/17|ЛШ]] || 3 || 0 || [[Суперкуп на УЕФА 2016|СУ]]+[[Светско клупско првенство во фудбал 2016|Скп]] || 0 || 0 || 25 || 1 |- !colspan="3"|Вкупно Реал Мадрид || 41 || 3 || || 5 || 0 || || 10 || 0 || || 0 || 0 || 56 || 3 |- || [[ФК Манчестер Сити сезона 2017-2018|2017-2018]] || rowspan=2|{{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Manchester City}} || [[Премиер лига на Англија 2017-2018|ПЛ]] || 23 || 3 || [[ФА Куп 2017-2018|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2017-2018|ЛК]] || 3+6 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2017/18|ЛШ]] || 6 || 0 || - || - || - || 38 || 3 |- || [[ФК Манчестер Сити сезона 2018-2019|2018-2019]] || [[Премиер лига на Англија 2018-2019|ПЛ]] || 11 || 1 || [[ФА Куп 2018-2019|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2018-2019|ЛК]] || 4+5 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2018/19|ЛШ]] || 2 || 0 || [[ФА Комјунити Шилд 2018|КШ]] || 0 || 0 || 22 || 1 |- !colspan=3|Вкупно Манчестер Сити || 34 || 4 || || 18 || 0 || || 8 || 0 || || 0 || 0 || 60 || 4 |- | [[ФК Јувентус сезона 2019-2020|2019-2020]] || rowspan="4" |{{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Juventus}} || [[Серија А 2019-2020|А]] || 22 || 2 || [[Фудбалски куп на Италија 2019-2020|КИ]] || 4 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2019/20|ЛШ]] || 6 || 0 || [[Суперкуп на Италија 2019|СИ]] || 0 || 0 || 32 || 2 |- |[[ФК Јувентус сезона 2020-2021|2020-2021]] || [[Серија А 2020-2021|А]] || 34 || 1 || [[Фудбалски куп на Италија 2020-2021|КИ]] || 4 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2020/21|ЛШ]] || 7 || 0 ||[[Суперкуп на Италија 2020|СИ]] || 1 || 0 || 46 || 1 |- | [[ФК Јувентус сезона 2021-2022|2021-2022]] || [[Серија А 2021-2022|А]] || 22 || 1 || [[Фудбалски куп на Италија 2021-2022|КИ]] || 4 || 1 || [[УЕФА Лига на шампиони 2021/22|ЛШ]] || 5 || 0 || [[Суперкуп на Италија 2021|СИ]] || 0 || 0 || 31 || 2 |- | [[ФК Јувентус сезона 2022-2023|2022-2023]] || [[Серија А 2022-2023|А]] || 37 || 3 || [[Фудбалски куп на Италија 2022-2023|КИ]] || 4 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2022/23|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2022-2023|ЛЕ]] || 5+8 || 0 || - || - || - || 54 || 3 |- !colspan=3|Вкупно Јувентус || 115 || 7 || || 16 || 1 || || 31 || 0 || || 1 || 0 || 163 || 8 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 373 || 32 || || 58 || 1 || || 93 || 5 || || 3 || 1 || 527 || 39 |} ===Репрезентативна статистика=== {{updated|26 март 2019}} {| class=wikitable style=text-align:center |- !Репрезентација!!Година!!Наст!!Гол |- |rowspan=7|{{Naz|FUrep|BRA}} |2011||2||0 |- |2012||4||0 |- |2014||5||0 |- |2015||4||0 |- |2017||1||0 |- |2018||6||0 |- |2019||1||0 |- !colspan=2|Вкупно||23||0 |} == Титули == {{Col-begin|width=90%}} {{col-2}} ===Клупски=== ====Америка Минеиро==== *'''[[Кампеонато Бразилеиро Серија Ц|Серија Ц]]''' : 1 : 2009 ====Сантос==== *'''[[Кампеонато Паулиста]]''' : 1 : 2011 *'''[[Копа Либертадорес]]''' : 1 : 2011 ====Порто==== * '''{{Трофеј-Португалија (Примеира лига)}} [[Примеира лига]]''' : 2 : 2011–2012, 2012–2013 * '''{{Трофеј-Суперкуп на Португалија}} [[Суперкуп на Португалија]]''' : 2 : 2012, 2013 ====Реал Мадрид==== *'''{{Трофеј-Шпанија (Примера Дивисион)}} [[Примера Дивисион (Шпанија)|Примера Дивисион]]''' : 1 : 2016-2017 *'''{{Трофеј-Лига на шампиони}} [[Лига на Шампиони]]''' : 2 : 2015-2016, 2016-2017 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Европа}} [[Суперкуп на Европа|Суперкуп на УЕФА]]''' : 3 : 2016 *'''{{Трофеј-Светско клупско првенство}} [[Светско клупско првенство во фудбал|Светско клупско првенство]]''' : 1 : 2016 ====Манчестер Сити==== *'''{{Трофеј-Англија (Премиер лига)}} [[Премиер лига]]''' : 2 : [[Премиер лига на Англија 2017-2018|2017-2018]], [[Премиер лига на Англија 2018-2019|2018-2019]] *'''{{Трофеј-Англија (Лига куп)}} [[Фудбалски Лига куп на Англија|ЕФЛ куп]]''' : 2 : 2017-2018, 2018-2019 *'''{{Трофеј-ФА куп}} [[ФА Куп]]''' : 1 : 2018-2019 ====Јувентус ==== *'''{{Трофеј-Скудето}} [[Серија А]]''' : 1 : [[Серија А 2019-2020|2019-2020]] *'''{{Трофеј-Куп на Италија}} [[Фудбалски куп на Италија|Куп на Италија]]''' : 2 : [[Фудбалски куп на Италија 2020-2021|2020-2021]], [[Фудбалски куп на Италија 2023-2024|2023-2024]] *'''{{Трофеј-Суперкуп на Италија}} [[Суперкуп на Италија]]''' : 1 : [[Суперкуп на Италија 2020|2020]] {{col-2}} ===Репрезентативни=== ====Бразил==== *'''[[Младинско фудбалско првенство на Јужна Америка|Младинско првенство на Јужна Америка]]''' : 1 : 2011 *'''[[Светско првенство во фудбал за играчи под 20 години|Светско првенство до 20 години]]''' : 1 : 2011 *[[Летни олимписки игри]]: [[Податотека:Silver medal.svg|20px]] Сребрен медал [[Фудбал на Летните олимписки игри 2012|2012]] {{col-end}} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рв|Danilo Luiz da Silva}} {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Бразил |image3=Flag of Brazil.svg }} *[https://us.soccerway.com/players/danilo-luiz-da-silva/75848/ Данило Луис да Силва на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/danilo/profil/spieler/145707 Данило Луис да Силва на transfermarkt] *[https://www.whoscored.com/Players/88300/Show/Danilo Данило Луис да Силва на whoscored] *[https://www.tuttocalciatori.net/Danilo_Luiz_da_Silva Данило Луис да Силва на tuttocalciatori] {{Состав на Бразил на СП фудбал 2018}} {{Состав на Бразил на СП фудбал 2022}} {{Состав на Бразил на СП фудбал 2026}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Данило, Луис да Силва}} [[Категорија:Бразилски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Сантос]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Порто]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Реал Мадрид]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Манчестер Сити]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Фламенго]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1991 година]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] k12tweyunujsr4zdhuo5nwotovhccq0 0 1231829 5606138 5447006 2026-08-07T21:05:27Z Carshalton 30527 /* Животопис */ 5606138 wikitext text/x-wiki {{Infobox Football biography-retired | playername = Џанкарло Берчелино | image = [[Податотека:Giancarlo Bercellino - 1960s - Juventus FC.jpg|180px]] | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1941|10|9}} | cityofbirth = [[Гатинара]] | countryofbirth = [[Италија]] | nationality = {{flagsport|ITA}} [[Италија]] | height = {{height|m=1.83}} | currentclub = | clubnumber = | retired = 1970 (30 години) - како играч | position = {{Football/DF}} | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Borgosesia}} | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Juventus}} | years1 = 1960&ndash;1969 | caps1 = 154 | goals1 = 10 | clubs1 = {{Fb team Juventus}} | years2 = 1960&ndash;1961 | caps2 = 36 | goals2 = 2 | clubs2 = →{{Fb team Alessandria 1912}} | years3 = 1969&ndash;1970 | caps3 = 22 | goals3 = 0 | clubs3 = {{Fb team Brescia}} | nationalyears1 = 1963 | nationalcaps1 = 6 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија под 21 година|Италија 21]] | nationalyears2 = 1965&ndash;1968 | nationalcaps2 = 6 | nationalgoals2 = 0 | nationalteam2 = {{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија|Италија]] | manageryears1 = 1978 | managerclubs1 = {{симбол2|Bianco e Nero.svg}} Гатинара | manageryears2 = 1978&ndash;1980 | managerclubs2 = {{Fb team Borgosesia}} | manageryears3 = 1980&ndash;1982 | managerclubs3 = {{симбол2|Flag blue HEX-539ADE.svg}} Косатезе }} '''Џанкарло Берчелино''' ([[италијански]]: ''Giancarlo Bercellino''; роден на [[9 октомври]] [[1941]], во [[Гатинара]]) — [[италија]]нски поранешен [[фудбал]]ски тренер и фудбалер, [[Одбрана (фудбал)|играч од одбраната]]. Тој бил [[Европско првенство во фудбал|Европски шампион]] со [[Фудбалска репрезентација на Италија|италијанската репрезентација]] на [[Европско првенство во фудбал 1968|првенството во 1968 година]]. Џанкарло Берчелино понекогаш се среќава и како '''Берчелино I''' за да се разликува од неговиот брат [[Силвино Берчелино|Силвино]], кој исто така бил фудбалер.<ref>{{Наведена книга|author=Marco Sappino|title=Dizionario del calcio italiano|date=ноември 2000|publisher=Baldini & Castoldi|volume = 1|page=69}}</ref> ==Биографија== Тој е син на [[Терезио Берчелино]], фудбалер кој играл во Серија А кон крајот на 1930-тите години. ==Клупска кариера== [[Податотека:Giancarlo Bercellino - Juventus FC 1965-66.jpg|thumb|200px|left|Берчелино во дресот на {{Fb team (N) Juventus}} во сезоната 1965-1966.]] Тој ја започнал својата кариера под водството на неговиот татко Терезио, кој во тој период бил тренер на [[АСД Боргосезија Калчо|Боргосезија]]. Сепак, три години подоцна тој бил забележан од скаути на [[ФК Јувентус|Јувентус]], и бил ангажиран од страна на клубот од [[Торино]]. Својата професионална кариера ја започнал на позајмица во [[УС Алесандрдија 1912|Алесандрија]], во [[Серија Б]], во сезоната [[Серија Б 1960-1961|1960-1961]], додека веќе следната година се нашол во почетната постава на Јуве во [[Серија А]], забележувајќи го своето деби на 27 август 1961 година во ремито 1-1 со {{Fb team (N) Mantova}}. Тој останал во Јувентус до 1969 година, правејќи впечатливо партнерство во центарот на одбраната заедно со [[Ернесто Кастано]]. Во август 1965 година, тој го освоил својот прв трофеј со клубот, [[Фудбалски куп на Италија 1964-1965|Купот на Италија]]. Две години подоцна, на крајот на сезоната [[Серија А 1966-1967|1966-1967]] тој го освоил своето прво и единствено [[скудето]]. Во 1969 година Берчелино се преселил во [[Бреша Калчо|Бреша]], а во ноември 1970 година клубот се договорил со {{Fb team (N) Lazio}} за позајмица на играчот, кој сепак никогаш не го облекол "бјанкочелестиот" дрес заради разни договорни проблеми и проблеми со членството; тој се посветил на семејниот бизнис и ја завршил својата фудбалска кариера на возраст од 30 години. Потоа, сепак тој се вратил во фудбалот и бил тренер на неколку аматерски клубови во [[Пиемонт]]. ==Репрезентативна кариера== Своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Италија|италијанската репрезентација]], Берчелино го направил на 1 мај 1965 година во победата со 4-1 над [[Фудбалска репрезентација на Велс|Велс]] во пријателски натпревар. Потоа тој одиграл неколку натпревари во [[Квалификации за Европско првенство во фудбал 1968|квалификациите за Европското првенство 1968]]. Конечно, тој бил меѓу играчите повикани од страна за селекторот [[Феручо Валкареџи|Валкареџи]] за самото [[Европско првенство во фудбал 1968|Европско првенство 1968 година]] на кое Италија била шампион. Тој одиграл само еден натпревар на турнирот во полуфиналето против [[Фудбалска репрезентација на Советски Сојуз|СССР]] кое по 120 минути игра без постигнат гол (0-0) на крајот Италија го добила после фрлање на паричка. ===Хронологија на репрезентативни настапи=== {{Репрезентативни настапи|ITA}} {{Cronopar|1-5-1965|Фиренца|ITA|4|1|WAL||Пријателска}} {{Cronopar|1-11-1967|Козенца|ITA|5|0|CYP||Квалификации за Евро|1968}} {{Cronopar|18-11-1967|Берн|CHE|2|2|ITA||Квалификации за Евро|1968}} {{Cronopar|23-12-1967|Каљари|ITA|4|0|CHE||Квалификации за Евро|1968}} {{Cronopar|6-4-1968|Софија|BUL (1967-1971)|3|2|ITA||Квалификации за Евро|1968}} {{Cronopar|5-6-1968|Неапол|ITA|0|0|SOV (1955-1980)||Евро|1968|Полуфинале|dts}} {{Cronofin|6|0}} ==Титули== ===Клупски=== ===={{flagsport|ITA}} Јувентус ==== *'''{{Трофеј-Скудето}} [[Серија А]]''' : 1 : [[Серија А 1966-1967|1966-1967]] *'''{{Трофеј-Куп на Италија}} [[Фудбалски куп на Италија|Куп на Италија]]''' : 1 : [[Фудбалски куп на Италија 1964-1965|1964-1965]] ===Репрезентативни=== ===={{flagsport|ITA}} Италија ==== *'''{{Трофеј-Европско првенство во фудбал}} [[Европско првенство во фудбал|Европско првенство]]''' : 1 : [[Европско првенство во фудбал 1968|1968]] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рв|Giancarlo Bercellino}} {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Италија |image3=Flag of Italy.svg }} *[https://ca.soccerway.com/players/giancarlo-bercellino/221193/ Џанкарло Берчелино на soccerway] *[https://www.transfermarkt.it/giancarlo-bercellino/profil/spieler/215891 Џанкарло Берчелино на transfermarkt] *[http://www.enciclopediadelcalcio.it/BercellinoG.html Џанкарло Берчелино на enciclopediadelcalcio.it] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130630091118/http://www.enciclopediadelcalcio.it/BercellinoG.html |date=2013-06-30 }} *[https://www.national-football-teams.com/player/17710/Giancarlo_Bercellino.html Џанкарло Берчелино на national-football-teams] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Берчелино, Џанкарло}} [[Категорија:Италијански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бреша]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1941 година]] qidnl81dxh0k9kqhyu5mju858jniml7 0 1233416 5606053 4993751 2026-08-07T14:02:25Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5606053 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Нибелунзи | image = Nibelung.jpg | caption = Оригинален постер од 1924 година. | director = [[Фриц Ланг]] | producer = [[Ерих Помер]] | screenplay = Фриц Ланг<br>[[Теа фон Харбоу]] | based on = ''[[Песна за Нибелунзите]]'' | starring = [[Паул Рихтер]]<br>[[Маргарет Шен]]<br>[[Хана Ралф]]<br>[[Бернард Гецке]]<br>[[Теодор Лос]]<br>[[Рудолф Клајн-Роге]]<br>[[Рудолф Ритнер]]<br>[[Ханс Адалберт Шлетов]]<br>Георг Аугуст Кох<br>[[Георг Јон]]<br>Гертруд Арнолд<br>Ханс Карл Милер<br>Ервин Бисвагер<br>[[Фриц Алберти]]<br>Ани Ретген | music = [[Готфрид Хупертц]] | cinematography = [[Карл Хофман]]<br>[[Гунтер Ритау]]<br>[[Волтер Рутман]] | editing = | studio = [[Декла-Биоскоп]] | distributor = [[Универзум Филм АГ|УФА]] | released = {{Film date|df=yes|1924|2|14|I дел |1924|4|26|II дел}} | runtime = 143 минути<br>{{small|(I дел)}}<br>145 минути<br>{{small|(II дел)}} | country = Weimar Republic | language = [[Нем филм]]<br>[[германски јазик|германски]] записи }} [[Податотека:Die Nibelungen. 1. Film Siegfried.jpg|мини|Нибелунзите. Филм ]] '''''Нибелунзи''''' (''Die Nibelungen'') — два [[нем филм|неми]] [[фантазија|фантазиски]] филмови, дела на [[Австија|австрискиот]] режисер [[Фриц Ланг]] од 1924 година насловени како: '''''Нибелунзи: Зигфрид''''' и '''''Нибелунзи: Кримхилдовата одмазда'''''. Сценаријата за двата филма биле соавторство на Ланг и тогашната негова сопруга [[Теа фон Харбоу]], засновани на [[еп]]от ''[[Песна за Нибелунзите]]'' напишана околу 1200 година.<ref name="Laserrot">{{Наведена мрежна страница | url = http://www.laserrot.com/ldreviews/us/d/id7395ds.html | accessdate =7 December 2006 | author = Jeff Krispow | title = DIE NIBELUNGEN: SIEGFRIED | publisher = http://www.laserrot.com/| date = 10-91}}</ref> Во Британија ''Нибелунзите'' својата премиера ја имал во Кралската сала Алберт во Лондон, каде се одржале четириесет прикажувања во периодот меѓу 29 април-20 јуни 1924 година.<ref>http://catalogue.royalalberthall.com/Record.aspx?src=CalmView.Performance&id=Obyv_Giraimeax&pos=1</ref> Во САД ''Зигфрид'' нил прикажуван на 25 август 1925 година, со премиера при [[Вековен театар (Њујорк)|Вековниот театар]] во [[Њујорк]] со краткоживотниот процес на нанесување на звук [[фонофилм]]. ''Кримхилдината одмазда'' во САД имала премиера во 1928 година. ==Заплет== ===Нибелунзи: Зигфриед=== ===Нибелунзи: Кримхилдината одмазда=== ==Улоги== * [[Паул Рихтер]] како [[Зигурд|кралот Зигфрид Ксантенски]] * [[Маргарет Шен]] како [[Кримхилда|Кримхилда Бургундска]] * [[Ханс Алберт Шлетов]] како [[Хаген (митологија)|Хаген Троњски]] * [[Теодор Лос]] како [[Гунтер|кралот Гунтер Бургундски]] * [[Хана Ралф]] како [[Брунхилда|кралицата Брунхилда Исенландска]] * [[Рудолф Клајн-Роге]] како кралот [[Атила|Ецел]] * [[Бернард Гецке]] како [[Фолкер фон Алцеј|Фолкер Алцејски]] * [[Рудолф Ритнер]] како Марграв Ридигер Бехларнска * [[Георг Јон]] како златарот Миме/ [[Алберих|џуџето Алберих]] / Блаодел (Ецеловиот брат) * [[Гертруда Арнолд]] како кралицата Уте Бургундска, Гунтеровата мајка * Ханс Карл Милер како [[Гундомар I|Геренот Бургондски]], Гунтеровиот брат * [[Ервин Бисвангер]] како [[Гиселхер|Гиселхер Бург]], Гунтеровиот брат * [[Фриц Алберти]] како [[Дитрих Бернски]] * [[Георг Аугуст Кох]] како [[Хилдебранд]], Дитриховиот слуга * Ани Ретген како Дитлинд Бехларн * [[Фрида Рихард]] како Рунемагд, куртизана во Бургундскиот двор * Георг Јуровски како свештеникот во Бургундскиот двор ==Прием== Во 2010 година, филмскиот критичар [[Леонард Малтин]] му додели на филмот четири од можни четири ѕвезди, нарекувајќи го „епско мајсторско дело“. Во неговата критика тој запиша, „Вистинско богатство од фолклор и магија, во кое Ланг создава мистичен геометриски универзум во кој глумците глумат во бројните архитектонски пејзажи.“<ref name="MaltinGreen2005">{{Наведена книга|author1=Leonard Maltin|author2=Spencer Green|author3=Luke Sader|title=Leonard Maltin's Classic Movie Guide|url=http://leonardmaltin.com/|year=2010|publisher=Plume|isbn=978-0-452-29577-3|page=166}}</ref> == Наводи == {{Reflist}} ==Надворешни врски== {{рв|Die Nibelungen (1924 film)}} * [http://www.silentera.com/PSFL/data/N/Nibelungen1924.html ''Die Nibelungen'' at SilentEra] * {{Amg movie|44604|Die Nibelungen: Siegfried}} * {{Amg movie|27697|Die Nibelungen: Kriemhilds Rache}} * {{IMDb title|0015175|Die Nibelungen: Siegfried}} * {{IMDb title|0015174|Die Nibelungen: Kriemhilds Rache}} * {{rotten-tomatoes|1044213-siegfried|Die Nibelungen: Siegfried}} * {{rotten-tomatoes|kriemhilds_revenge|Die Nibelungen: Kriemhilds Rache}} {{Фриц Ланг}} {{теа фон Харбоу}} {{Песна за Нибелунзите}} {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:Нибелунзи (филм)}} [[Категорија:Филмови од 1924 година]] [[Категорија:Фантастични филмови од 1920-ите]] [[Категорија:Германски црно-бели филмови]] [[Категорија:Филмови на Фриц Ланг]] [[Категорија:Филмови од Вејмарската Република]] [[Категорија:Германски неми филмови]] [[Категорија:Германски филмови]] [[Категорија:Германски фантастични филмови]] [[Категорија:Филмови со магија и мечување]] [[Категорија:Авантуристичко фантастични филмови]] [[Категорија:Германски епски филмови]] [[Категорија:Филмови за змејови]] [[Категорија:Филмови засновани на северната митологија]] [[Категорија:Филмови засновани на епови]] [[Категорија:Филмови со дејство во 5 век]] [[Категорија:Германија во фантастиката]] [[Категорија:Германски експресионистички филмови]] [[Категорија:Филмови на студио Бабелберг]] [[Категорија:Филмови снимени во студијата на Темпелхоф]] [[Категорија:Филмови по сценарио на Теа фон Харбоу]] [[Категорија:Филмови по сценарио на Фриц Ланг]] [[Категорија:Филмови во продукција на Ерих Помер]] [[Категорија:Филмски серии]] [[Категорија:Филмови прикажувани како одделни делови]] 9i36xauzpoqqtsto91dhxvoa8o03h41 0 1233521 5606063 5586671 2026-08-07T15:06:35Z Aprilija50.A.D 119801 /* Филмографија */ 5606063 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Јордан Симонов | портрет = Јордан Симонов (2).jpg | px = | опис = Јордан Симонов во претставата „Мој термин“ | родено-име = | роден-дата = {{роден на и возраст|df=yes|1966|9|10}} | роден-место = [[Скопје]], [[СР Македонија]], [[СФРЈ]] | починал-дата = | починал-место = | починал-причина = | националност = [[Македонија|Македонец]] | народност = [[Македонци|Македонец]] | познат = | занимање = [[глумец]] | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = }} '''Јордан Симонов''' (10 септември 1966, [[Скопје]]) — [[Македонија|македонски]] театарски, филмски и телевизиски [[глумец]] и [[режисер]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://mnt.mk/mk/za-mnt/mnt/akteri/jordan-simonov-2 |title=Профил на МНТ |accessdate=2019-11-22 |archive-date=2019-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191223090451/https://mnt.mk/mk/za-mnt/mnt/akteri/jordan-simonov-2 |url-status=dead }}</ref> ==Животопис== Јордан Симонов дипломирал на [[Факултет за драмски уметности - Скопје|факултетот за драмски уметности]] во [[Скопје]], отсек: [[глумец]], во класата на [[професор]]от [[Димитрие Османли|Димитрие Рули Османли]], во 1992 година, а во 2015 г завршил постдипломски студии на Факултетот за Драмски уметности во Скопје, отсек: театарска режија, во класата на проф. [[Слободан Унковски]]. Има снимено голем број радио-драми, надсинхронизација на ТВ серии и филмови, Acting coach во филмовите „[[Балканот не е мртов (филм)|''Балканот не е мртов'']]“ и „[[Трето полувреме (филм)|''Трето полувреме'']]“. [[Податотека:Јордан_Симонов_(1).jpg|мини|300x300пкс|Јордан Симонов во претставата „''Мој термин''“.]] ==Театарски остварувања== *1989 Медеја Вито Тауфер Драмски Театар *1991 Надвор од умот Васил Христов МНТ - 25-Мај *1992 Окото на мајката Владе Цветановски МКЦ *1992 Троил и Кресида Златко Славенски МНТ *1992 Спиро Пирчев - Царо Златко Славенски МКЦ *1993 Евангелие по Јуда Горан Тренчовски НТ Антон Панов Струмица *1994 Црно писмо Владе Цветановски МКЦ - Охридско лето *1994 Приказна од дивиот запад Димитар Христов Театар за деца и младинци *1995 Буре Барут Сашо Миленковски МНТ *1995 Сонот предизвикан од летот на пчелата околу една калинка, секунда пред будење, Златко Славенски, Горан Тренчовски, Александра Ковачевиќ, МКЦ *1995 Кројач за дами Димитрие Османли МНТ *1996 Глембаеви Љубиша Георгиевски МНТ *1996 Лаж и паралаж Егон Савин МНТ *1996 Вишнова градина Љубиша Георгиевски МНТ *1996 Роденден Васил Христов МНТ *1997 Обѕрни се во гнев Васил Христов МНТ *1997 Гленгери Глен Роуз Васил Христов Независна *1997 Носорог Љубиша Георгиевски МНТ *1997 Хамлет Машина Кристијан Ристевски МНТ – Скопско лето *1997 Демони Владимир Милчин МНТ *1998 Шопинг и Факинг Срѓан Јанаќиевиќ МНТ *1998 Црнила Вилоета Џолева МКЦ *1999 Немушт јазик Бранко Ставрев МНТ *1999 1999 Експеримент Синиша Ефтимов МКЦ *1999 Будење на пролетта Златко Славенски МНТ *2000 Плеј Шекспир Љубиша Георгиевски МНТ *2000 Гроф Миливој Димитрие Османли МНТ *2000 Македонски Фауст Сашо Миленковски МКЦ *2000 Окото на ѓаволот Југослав Петровски МКЦ *2000 Професионалци Синиша Ефтимов МКЦ *2001 Пер Гинт Златко Славенски МНТ *2002 Павињони Срѓан Јанаќиевиќ МНТ *2003 Папокот на светот Златко Славенски МНТ *2003 Белите коњи Виолета Џолева МНТ *2003 Ослободување на Скопје Срѓан Јанаќиевиќ МНТ *2003 Жена ми се вика Борис Коле Ангеловски Независна *2004 Сцени од животот Филип Лемоан МНТ *2005 Црнила 005 Слободан Унковски МНТ *2006 Ревизор Владимир Милчин МНТ *2007 Болва во уво Бранко Ставрев МНТ *2007 Сомнително лице Синиша Ефтимов МНТ *2007 Кралот Иби Бојан Трифуновски МНТ *2008 Дракула Срѓан Јанаќиевиќ МНТ *2008 Мара Сад Васил Христов МНТ *2009 Троил и Кресида Љубиша Ристиќ МНТ *2010 Така било пишано Синиша Ефтимов МНТ *2012 Изгубени Германци Слободан Унковски МНТ *2013 Вечна куќа Дејан Пројковски МНТ *2013 Подемот и падот на кабарето Владимир Милчин МНТ *2014 Аферата Елсинор Љубиша Георгиевски МНТ *2015 Мајсторот и Маргарита Иван Поповски МНТ *2017 Дух Срѓан Јанаќиевиќ МНТ *2019 Мој термин Синиша Ефтимов МНТ *2019 Бесачи Јавор Грдев МНТ *2022 Лагата Бесфорт Идризи МНТ == Филмографија == {| border=1 cellspacing=0 cellpadding=3 | '''Година''' | '''Филм''' | '''Улога''' |- | 1989 || [[Бумбари]] ТВ серија || |- | 1991 || [[Стрес или погрешна нота]] ТВ-филм || |- | 1994 || [[Еурека]] ТВ-серија || Хорист 3 |- | 1994 || [[Прекалени]] ТВ-серија || |- | 1994 || [[Сон предизвикан од летот на калинка, пред да се разбуди]] ТВ-филм || |- | 1994-1995 || [[Бумбари (ТВ-серија) |Бумбари]] ТВ-серија || Муцка |- | 1995 || [[Ангели на отпад]] ТВ-филм || |- | 2001 || [[Прашина (филм)|Прашина]] ТВ-филм || Јорго |- | 2002 || [[Наше маало]] ТВ-серија || |- | 2006 || [[Мост (филм)|Мост]] ТВ филм || Пројо |- | 2007 || [[Превтрено]] ТВ-филм || |- | 2007 || [[Сенки (филм)|Сенки]] ТВ-филм || Панче |- | 2009 || [[На изгрејсонце]] ТВ-филм || |- | 2010 || [[Некои други приказни]] ТВ-серија || Директор |- | 2011 || [[Панкот не е мртов (филм)|Панкот не е мртов]] ТВ-филм || Мирса |- | 2011 || [[Синот]] ТВ-филм || Таткото |- | 2011 || Violent youth Марко ТВ-филм || |- | 2012 || [[Скопје ремикс]] ТВ-филм || глас |- | 2012 || [[Балканот не е мртов (филм)|Балканот не е мртов]] ТВ-филм || Расим |- | 2012 || [[Последно лето на Балканот]] ТВ-серија || |- | 2012 || [[Трето полувреме (филм)|Трето полувреме]] ТВ-филм || Капетанот |- | 2013 || [[Изгубени Германци]] ТВ-филм || Адолф |- | 2014 || [[До балчак]] ТВ-филм || Веле |- | 2015 || [[Пепи и Муто]] ТВ-филм || Васил |- | 2016 || Елена Дина Дума ТВ-филм || Давид |- | 2016 || [[Црно-Бело]] ТВ-филм || |- | 2016 || [[Преспав (телевизиска серија)|Преспав]] ТВ-серија || Видул |- | 2017 || [[Фамилија Марковски (телевизиска серија)|Фамилија Марковски]] ТВ-серија || др. Воислав |- | 2017 || [[Инсајдер (телевизиска серија)|Инсајдер]] ТВ-серија || Тихомир |- | 2017 || [[Исцелител (филм)|Исцелител]] ТВ-филм || Иван |- | 2018 || [[Еј]] ТВ-филм || Кепо |- | 2020 || [[Хомо (филм од 2020)|Хомо]] ТВ-филм || Адвокат |- | 2021 || [[Проблем на Тина]] ТВ-филм || Гинеколог |- | 2022-2023 || [[Дајте музика]] ТВ-серија || Крсте |- | 2024 || [[Црвениот поет (серија) |Црвениот поет]] ТВ-серија || Панко Брашнаров |- | 2026 || [[Симфонија на Скопје]] ТВ-филм || Пензионер |- | 2026 || [[Клупата]] ТВ-филм || |- | 2026 || [[Збогум, Копакабано]] ТВ-филм || Панче |} ==Режисерски остварувања== *2015 Тероризам Олег и Владимир Пресњакови *2017 Кец на десетка (заедно со Драган Спасов) Митко Бојаџиски *2018 Црнила ремикс Коле Чашуле == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *{{IMDb name|1176602}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Симонов, Јордан}} [[Категорија:Глумци од Скопје]] [[Категорија:Глумци во Македонскиот народен театар]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски телевизиски глумци]] [[Категорија:Македонски режисери]] [[Категорија:Југословенски глумци]] [[Категорија:Добитници на наградата „Ристо Шишков“]] [[Категорија:Апсолвенти на Факултетот за драмски уметности - Скопје]] ojfywgbv4yb5zydxxlif6kwhxay3zw8 5606229 5606063 2026-08-08T10:42:36Z Aprilija50.A.D 119801 5606229 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Јордан Симонов | портрет = Јордан Симонов (2).jpg | px = | опис = Јордан Симонов во претставата „Мој термин“ | родено-име = | роден-дата = {{роден на и возраст|df=yes|1966|9|10}} | роден-место = [[Скопје]], [[СР Македонија]], [[СФРЈ]] | починал-дата = | починал-место = | починал-причина = | националност = [[Македонија|Македонец]] | народност = [[Македонци|Македонец]] | познат = | занимање = [[глумец]] | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = }} '''Јордан Симонов''' (10 септември 1966, [[Скопје]]) — [[Македонија|македонски]] театарски, филмски и телевизиски [[глумец]] и [[режисер]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://mnt.mk/mk/za-mnt/mnt/akteri/jordan-simonov-2 |title=Профил на МНТ |accessdate=2019-11-22 |archive-date=2019-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191223090451/https://mnt.mk/mk/za-mnt/mnt/akteri/jordan-simonov-2 |url-status=dead }}</ref> ==Животопис== Јордан Симонов дипломирал на [[Факултет за драмски уметности - Скопје|факултетот за драмски уметности]] во [[Скопје]], отсек: [[глумец]], во класата на [[професор]]от [[Димитрие Османли|Димитрие Рули Османли]], во 1992 година, а во 2015 г завршил постдипломски студии на Факултетот за Драмски уметности во Скопје, отсек: театарска режија, во класата на проф. [[Слободан Унковски]]. Има снимено голем број радио-драми, надсинхронизација на ТВ серии и филмови, Acting coach во филмовите „[[Балканот не е мртов (филм)|''Балканот не е мртов'']]“ и „[[Трето полувреме (филм)|''Трето полувреме'']]“. [[Податотека:Јордан_Симонов_(1).jpg|мини|300x300пкс|Јордан Симонов во претставата „''Мој термин''“.]] ==Театарски остварувања== *1989 Медеја Вито Тауфер Драмски Театар *1991 Надвор од умот Васил Христов МНТ - 25-Мај *1992 Окото на мајката Владе Цветановски МКЦ *1992 Троил и Кресида Златко Славенски МНТ *1992 Спиро Пирчев - Царо Златко Славенски МКЦ *1993 Евангелие по Јуда Горан Тренчовски НТ Антон Панов Струмица *1994 Црно писмо Владе Цветановски МКЦ - Охридско лето *1994 Приказна од дивиот запад Димитар Христов Театар за деца и младинци *1995 Буре Барут Сашо Миленковски МНТ *1995 Сонот предизвикан од летот на пчелата околу една калинка, секунда пред будење, Златко Славенски, Горан Тренчовски, Александра Ковачевиќ, МКЦ *1995 Кројач за дами Димитрие Османли МНТ *1996 Глембаеви Љубиша Георгиевски МНТ *1996 Лаж и паралаж Егон Савин МНТ *1996 Вишнова градина Љубиша Георгиевски МНТ *1996 Роденден Васил Христов МНТ *1997 Обѕрни се во гнев Васил Христов МНТ *1997 Гленгери Глен Роуз Васил Христов Независна *1997 Носорог Љубиша Георгиевски МНТ *1997 Хамлет Машина Кристијан Ристевски МНТ – Скопско лето *1997 Демони Владимир Милчин МНТ *1998 Шопинг и Факинг Срѓан Јанаќиевиќ МНТ *1998 Црнила Вилоета Џолева МКЦ *1999 Немушт јазик Бранко Ставрев МНТ *1999 1999 Експеримент Синиша Ефтимов МКЦ *1999 Будење на пролетта Златко Славенски МНТ *2000 Плеј Шекспир Љубиша Георгиевски МНТ *2000 Гроф Миливој Димитрие Османли МНТ *2000 Македонски Фауст Сашо Миленковски МКЦ *2000 Окото на ѓаволот Југослав Петровски МКЦ *2000 Професионалци Синиша Ефтимов МКЦ *2001 Пер Гинт Златко Славенски МНТ *2002 Павињони Срѓан Јанаќиевиќ МНТ *2003 Папокот на светот Златко Славенски МНТ *2003 Белите коњи Виолета Џолева МНТ *2003 Ослободување на Скопје Срѓан Јанаќиевиќ МНТ *2003 Жена ми се вика Борис Коле Ангеловски Независна *2004 Сцени од животот Филип Лемоан МНТ *2005 Црнила 005 Слободан Унковски МНТ *2006 Ревизор Владимир Милчин МНТ *2007 Болва во уво Бранко Ставрев МНТ *2007 Сомнително лице Синиша Ефтимов МНТ *2007 Кралот Иби Бојан Трифуновски МНТ *2008 Дракула Срѓан Јанаќиевиќ МНТ *2008 Мара Сад Васил Христов МНТ *2009 Троил и Кресида Љубиша Ристиќ МНТ *2010 Така било пишано Синиша Ефтимов МНТ *2012 Изгубени Германци Слободан Унковски МНТ *2013 Вечна куќа Дејан Пројковски МНТ *2013 Подемот и падот на кабарето Владимир Милчин МНТ *2014 Аферата Елсинор Љубиша Георгиевски МНТ *2015 Мајсторот и Маргарита Иван Поповски МНТ *2017 Дух Срѓан Јанаќиевиќ МНТ *2019 Мој термин Синиша Ефтимов МНТ *2019 Бесачи Јавор Грдев МНТ *2022 Лагата Бесфорт Идризи МНТ == Филмографија == {| border=1 cellspacing=0 cellpadding=3 | '''Година''' | '''Филм''' | '''Улога''' |- | 1989 || [[Бумбари]] ТВ серија || |- | 1991 || [[Стрес или погрешна нота]] ТВ-филм || |- | 1994 || [[Еурека]] ТВ-серија || Хорист 3 |- | 1994 || [[Прекалени]] ТВ-серија || |- | 1994 || [[Сон предизвикан од летот на калинка, пред да се разбуди]] ТВ-филм || |- | 1994-1995 || [[Бумбари (ТВ-серија) |Бумбари]] ТВ-серија || Муцка |- | 1995 || [[Ангели на отпад]] ТВ-филм || |- | 2001 || [[Прашина (филм)|Прашина]] ТВ-филм || Јорго |- | 2002 || [[Наше маало]] ТВ-серија || |- | 2006 || [[Мост (филм)|Мост]] ТВ филм || Пројо |- | 2007 || [[Превтрено]] ТВ-филм || |- | 2007 || [[Сенки (филм)|Сенки]] ТВ-филм || Панче |- | 2009 || [[На изгрејсонце]] ТВ-филм || |- | 2010 || [[Некои други приказни]] ТВ-серија || Директор |- | 2011 || [[Панкот не е мртов (филм)|Панкот не е мртов]] ТВ-филм || Мирса |- | 2011 || [[Синот]] ТВ-филм || Таткото |- | 2011 || Violent youth Марко ТВ-филм || |- | 2012 || [[Скопје ремикс]] ТВ-филм || глас |- | 2012 || [[Балканот не е мртов (филм)|Балканот не е мртов]] ТВ-филм || Расим |- | 2012 || [[Последно лето на Балканот]] ТВ-серија || |- | 2012 || [[Трето полувреме (филм)|Трето полувреме]] ТВ-филм || Капетанот |- | 2013 || [[Изгубени Германци]] ТВ-филм || Адолф |- | 2014 || [[До балчак]] ТВ-филм || Веле |- | 2015 || [[Пепи и Муто]] ТВ-филм || Васил |- | 2016 || Елена Дина Дума ТВ-филм || Давид |- | 2016 || [[Црно-Бело]] ТВ-филм || |- | 2016 || [[Преспав (телевизиска серија)|Преспав]] ТВ-серија || Видул |- | 2017 || [[Фамилија Марковски (телевизиска серија)|Фамилија Марковски]] ТВ-серија || др. Воислав |- | 2017 || [[Инсајдер (телевизиска серија)|Инсајдер]] ТВ-серија || Тихомир |- | 2017 || [[Исцелител (филм)|Исцелител]] ТВ-филм || Иван |- | 2018 || [[Еј]] ТВ-филм || Кепо |- | 2020 || [[Хомо (филм од 2020)|Хомо]] ТВ-филм || Адвокат |- | 2021 || [[Проблем на Тина]] ТВ-филм || Гинеколог |- | 2022-2023 || [[Дајте музика]] ТВ-серија || Крсте |- | 2024 || [[Црвениот поет (серија) |Црвениот поет]] ТВ-серија || Панко Брашнаров |- | 2026 || [[Симфонија на Скопје]] ТВ-филм || Пензионер |- | 2026 || [[Клупата]] ТВ-филм || Ристо |- | 2026 || [[Збогум, Копакабано]] ТВ-филм || Панче |} ==Режисерски остварувања== *2015 Тероризам Олег и Владимир Пресњакови *2017 Кец на десетка (заедно со Драган Спасов) Митко Бојаџиски *2018 Црнила ремикс Коле Чашуле == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *{{IMDb name|1176602}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Симонов, Јордан}} [[Категорија:Глумци од Скопје]] [[Категорија:Глумци во Македонскиот народен театар]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски телевизиски глумци]] [[Категорија:Македонски режисери]] [[Категорија:Југословенски глумци]] [[Категорија:Добитници на наградата „Ристо Шишков“]] [[Категорија:Апсолвенти на Факултетот за драмски уметности - Скопје]] 4aihxlnisobc38tz3yocqj6vqielh5t 0 1233536 5606023 4431378 2026-08-07T13:37:16Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5606023 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Lensch Paul Grab.jpg|мини|Гроб на Паул Ленч на Југозападните гробишта во Штансдорф]] '''Паул Ленч''' ([[германски]]: ''Paul Lensch''; 1873-1926) - германски [[новинар]] и [[економист]]. ==Животопис== Пред [[Првата светска војна]], Ленч бил член на [[марксизам|марксистичкото]] крило на германската [[Социјалдемократска партија на Германија|социјалдемократска партија]] во [[Рајхстаг]]от, но за време на војната станал близок до десничарската [[идеологија]] и поради неговата критика на партијата бил исклучен од нејзините редови во 1922 година.<ref name="A. Hayek, 2007">F. A. Hayek, ''The Road to Serfdom: Text and Documents (The Definitive Edition)''. Chicago: The University of Chicago Press, 2007, стр. 187.</ref> ==Творештво== Во 1915 година, Ленч ги објавил книгите „[[Германската социјалдемократија за време на Светската војна|Германската социјалдемократија за време на Светската војна: политичка студија]]“ (''Die deutsche Sozialdemokratie under der Weltkrieg: eine politische Studie'') и „[[Англиското светско царство]]“ (''Das englische Weltreich'') во кои Првата светска војна ја нарекол „бегство на англиската [[буржоазија]] пред налетот на социјализмот“, објаснувајќи ги разликите меѓу социјалистичката идеја за [[слобода]]та и англиската концепција. Подоцна се појавила неговата трета, најуспешна книга, „[[Три години на светската револуција]]“ во која неговите идеи биле целосно развиени. Според него, [[Бизмарк]]овиот [[протекционизам]] бил заслужен за индустриската концентрација во [[Германија]] која, на тој начин, се одликувала со „повисок и понапреден степен [[економски систем]] во споредба со другите земји“.<ref name="A. Hayek, 2007"/> Оттука, според него, во Првата светска војна, Германија ја претставувала „[[револуционер]]ната, а нејзиниот најголем противник, [[Англија]], контрареволуционерната страна“. За него, тоа покажува колку малку, од гледна точка на историскиот развој, [[устав]]ното уредување на некоја земја ([[република]] или [[монархија]]) определува дали земјата ќе се смета за револуцинерна или не.<ref>Paul Lensch, ''Three Years of World Revolution''. London: Constable and Co., Ltd., 1918, стр. 25-26.</ref> Во тој поглед, Ленч тврди дека во Германија, борбата за воспоставување социјализам била во голема мера поедноставена поради тоа што сите неопходни предуслови за социјализмот веќе биле присутни таму. Поради тоа, „...Германија треба триумфално да се држи против нејзините непријатели и така да биде способна да ја оствари нејзината историска мисија да го револуционизира светот. Поради тоа, војната на [[Антанта]]та против Германија наликува на обидот на ситната [[буржоазија]] во [[капитализам|преткапиталистичката]] ера да ја спречи пропаста на нејзината класа.“<ref>Paul Lensch, ''Three Years of World Revolution''. London: Constable and Co., Ltd., 1918, стр. 67-68.</ref> Според Ленч, процесот на организација на капиталот во Германија, „започна спонтано пред Првата светска војна, а за време на војната продолжи свесно и систематски ќе продолжи по војната... Социјализмот доаѓа, а всушност, во определна смисла, веќе пристигна, зашто не можеме повеќе да живееме без него.“<ref>Paul Lensch, ''Three Years of World Revolution''. London: Constable and Co., Ltd., 1918, стр. 240.</ref> Застапувајќи го напредокот на социјализмот, Ленч го критикува англискиот [[либерализам]], поддржуван од образованата германска буржоазија во 1850-тите, 1860-тите и 1870-тите. Притоа, Ленч ги нарекува либералните стандарди старомодни, порачувајќи дека останува „да се ослободиме од овие наследени политички идеи и да го помогнеме растежот на новата концепција на [[држава]]та и [[општество]]то. Во оваа сфера, социјализмот мора да претставува свесна и одлучна опозиција на индивидуализмот.“<ref>Paul Lensch, ''Three Years of World Revolution''. London: Constable and Co., Ltd., 1918, стр. 208.</ref> Најпосле, Ленч заклучува дека „државата помина низ процесот на социјализација, а социјал-демократијата помина низ процес на национализација.“<ref>Paul Lensch, ''Three Years of World Revolution''. London: Constable and Co., Ltd., 1918, стр. 210.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Германски новинари]] [[Категорија:Германски социјалисти]] [[Категорија:Германски економисти]] [[Категорија:Родени во 1873 година]] [[Категорија:Починати во 1926 година]] [[Категорија:Луѓе од Потсдам]] 35icisk5h64awxllzwxegds1y7gnyze 0 1235068 5606058 5564290 2026-08-07T14:28:05Z Aprilija50.A.D 119801 /* Филмографија */ 5606058 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Александар Микиќ | портрет = Александар Микиќ.jpg | px = | опис = Микиќ во 2019 година | родено-име = | роден-дата = {{роден на и возраст|df=yes|1966|2|9}} | роден-место = [[Скопје]], [[СР Македонија]], [[СФРЈ]] | починал-дата = | починал-место = | починал-причина = | националност = [[Македонија|Македонец]] | познат = по улогата: <br>[[Фамилија Марковски (телевизиска серија)|Фамилија Марковски]]<br>[[Македонски народни приказни]]<br>[[Ах, љубов моја (филм)|Ах, љубов моја]]<br>[[Во светот на бајките (телевизиска серија)|Во светот на бајките]]<br>[[Преспав (телевизиска серија)|Преспав]]<br>[[Деца на сонцето (филм)|Деца на сонцето]]<br>[[Бог да ги убие шпионите (филм)|Бог да ги убие шпионите]]<br>[[Кајмак (филм)|Кајмак]] | занимање = [[глумец]] | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | деца = }} '''Александар Микиќ''' ([[Скопје]], [[9 февруари]] [[1966]]) — [[Македонија|македонски]] театарски, филмски и телевизиски [[глумец]]. Дипломирал на [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|Универзитетот  „Св. Кирил и Методиј“]], [[Факултет за драмски уметности - Скопје|Факулет за драмски уметности, Скопје]] на отсекот за глумечка игра во класата на [[професор]]от [[Димитрие Османли]], во 1992 година. Од 1997 година, работи во [[Македонски народен театар|Македонски народен театар - Скопје]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mnt.mk/produkcija/produkcija-mnt/akteri/aleksandar-mikikj-2|title=|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20210422195830/https://mnt.mk/produkcija/produkcija-mnt/akteri/aleksandar-mikikj-2|archive-date=2021-04-22|dead-url=|accessdate=|url-status=dead}}</ref>. == Филмографија == {| border=1 cellspacing=0 cellpadding=3 | '''Година''' | '''Филм''' | '''Улога''' |- | 1993 || [[Бог да ги убие шпионите (филм)|Бог да ги убие шпионите]] ТВ-филм || Заптија |- | 1993 || [[Еурека]] ТВ-серија || |- | 1993 || [[Македонска сага]] ТВ-филм || |- | 1993 || [[Крик на немиот индијанец]] ТВ-филм || |- | 1994 || [[Пред дождот (филм)|Пред дождот]] ТВ-филм || Атанас |- | 1994-1995 || [[Бумбари (ТВ-серија)|Бумбари]] ТВ-серија || Цуфа |- | 1995 || [[Ангели на отпад]] ТВ-филм || |- | 1997 || [[Светлини и бои]] ТВ-филм || |- | 1998 || [[Салон Хармони]] || Инспекторот |- | 1998 || [[Денес, утре]] ТВ-филм || Инспектор |- | 2001 || [[Во светот на бајките (телевизиска серија)|Во светот на бајките]] ТВ-серија || |- | 2001 || [[Одмазда (филм)|Одмазда]] ТВ-филм || |- | 2001 || [[Народен пратеник]] ТВ-филм || |- | 2002 || [[Наше маало]] ТВ-серија || Молерот |- | 2002 || [[Заведени]] ТВ-серија || |- | 2002-2003 || [[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || |- | 2003 || [[Нежната прашина на заборавот]] ТВ-серија || Ефрем |- | 2004 || [[Големата вода (филм)|Големата вода]] ТВ-филм || Прв војник |- | 2006 || [[Стрмоглави]] ТВ-филм || Губитник |- | 2006-2009 || [[Македонски стари приказни]] ТВ-серија || |- | 2010 || [[Царската е последна]] ТВ-филм || Царот |- | 2010 || [[Од денес за утре]] ТВ-серија || Докторот |- | 2010 || [[Како да не сум таму]] ТВ-филм || Трет силувач |- | 2010-2012 || [[Македонски стари приказни]] ТВ-серија || |- | 2011 || [[Ова не е американски филм]] ТВ-филм || Иван |- | 2012 || [[Скопје ремикс]] ТВ-филм || |- | 2013-2014 || [[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]] ТВ-серија || |- | 2014-2015 || [[Македонски приказни]] ТВ-серија || |- | 2014 || [[Деца на сонцето (филм)|Деца на сонцето]] ТВ-филм || Цуцла |- | 2015 || [[Незрели цреши]] ТВ-филм || |- | 2015 || [[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || |- | 2015 || [[Медена ноќ]] ТВ-филм || Симо |- | 2015 || [[Три дена во септември]] ТВ-филм || Инспекторот |- | 2016-2024 || [[Преспав (телевизиска серија)|Преспав]] ТВ-серија || Попот |- | 2017 || [[Ах, љубов моја (филм)|Ах, љубов моја]] ТВ-серија || Генерал Курчовиќ |- | 2017 || [[Исцелител (филм)|Исцелител]] ТВ-филм || Мрсни |- | 2017-2019 || [[Фамилија Марковски (телевизиска серија)|Фамилија Марковски]] ТВ-серија || Иван |- | 2018 || [[Еј]] ТВ-филм || |- | 2018 || [[Мејкинг оф (филм)|Мејкинг оф]] ТВ-филм || Продуцентот |- | 2019 || [[Ефектот на Среќа]] ТВ-филм || Адвокат |- | 2020-2022 || [[Дајте музика]] ТВ-серија || Бездомник |- | 2020 || [[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || |- | 2021 || [[Соло режим]] ТВ-филм || Таткото |- | 2022 || [[Мими]] ТВ-филм || |- | 2022 || [[Кајмак (филм)|Кајмак]] ТВ-филм || Карамба |- | 2022 || [[Снежана на крајот умира]] ТВ-филм || Сале |- | 2022 || [[Бесценета]] ТВ-филм || Драгомир |- | 2022-2023 || [[Бистра вода (серија)|Бистра вода]] ТВ-серија || Стамен |- | 2023 || [[Нешто слатко]] ТВ-филм || Водител Ристо<ref name="Нешто слатко">[https://www.imdb.com/title/tt21797492/fullcredits Nekaj sladkega (2023)] {{en}}</ref> |- | 2023 || [[Дали си маж]] ТВ-филм || Миле |- | 2024 || [[Убиј ги прво децата]] ТВ-филм || Јани |- | 2025 || [[Утре наутро (филм)|Утре наутро]] ТВ-филм || Началникот |- | 2025 || [[Бунтовната Принцеза]] ТВ-филм || Бјорн |- | 2025 || [[Калуп 2 - Смола]] ТВ-серија || |- | 2025 || [[Не заборавајте да се насмевнете]] ТВ-филн || Господинот |- | 2026 || [[Утре наутро (серија)|Утре наутро]] ТВ-серија || Началникот |- | 2026 || [[Човек против јато]] ТВ-филм || |- | 2026 || [[Можеби]] ТВ-филм || |- | 2027 || [[Голиот рид]] ТВ-филм || |} == Награди == * Награда АМФИ - актер за најмногу одиграни претстави на матичната сцена (2008) * Награда АМФИ - актер за најмногу одиграни претстави на матичната сцена (2009) * Награда за најдобра улога во претставата '''Ах љубов моја''' на Театар Комедија во режија на [[Коле Ангеловски]] на фестивалот за комедија "Мостарска лиска", Мостар (2013) * Награда за актер за 2014 година на [[Златна бубамара на популарноста]] (2014) * Награда за актер за 2017 година на [[Златна бубамара на популарноста]] (2017) * Награда за актер на годината на [[Златна бубамара на популарноста]] (2023) * Награда за најдобар актер на одбележувањето 18 години Backstage, (2025) * Специјална награда за колективна игра во претставата „12“ на 59. МТФ „Војдан Чернодрински“, (2025) * Специјалната Стериина награда за колективна актерска игра – му припадна на ансамблот на претставата „Народен пратеник“ од Бранислав Нушиќ, во режија на Егон Савин, а во продукција на Македонскиот народен театар – Скопје, (2025) == Надворешни врски == * {{IMDb name|4042077}} == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Микиќ, Александар}} [[Категорија:Глумци од Скопје]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски телевизиски глумци]] [[Категорија:Глумци во Македонскиот народен театар]] [[Категорија:Апсолвенти на Факултетот за драмски уметности - Скопје]] 1krg7zkwm59z7b47dg6ca7le0d5bpds 0 1237704 5606084 5469950 2026-08-07T17:15:58Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5606084 wikitext text/x-wiki {{внимание}} [[Податотека:Sm lucy stone 3d02055r.jpg|мини|Луси Стоун]] '''Луси Стоун''' ({{родена на|13|август|1818}} – {{почината на|18|октомври|1893}}) — познат американски говорник и организатор која ги промовирала женските права. Во 1847 година, Стоун стана првата жена од [[Масачусетс]] која добила диплома од факултет. Таа зборувала за правата на жените и против ропство во времето кога жените биле обесхрабрени и не им било дозволено да зборуваат пред народот. Стоун била позната по користење на своето моминско презиме после венчавката, иако матичниот инсистирал да го земе презимето на сопругот. Организациските активности на Стоун за правата на жените, дадоа заплеткани добивки во тешката политичка средина на 19 век. Таа помагала да се иницира првата Конвенција за националните права на жените во Вустер-Масачусетс, таа ги поддржувала и одржувала годишно, заедно со бројот на други локални,државни и регионални активистички конвенции. Стоун зборувала пред голем број на законодавни тела за да ги промовира законите што даваат повеќе права за жените. Таа асистирала во воспоставување на лигата за правата на жените за да помогне да се помине тринаесеттиот амандман и укинувањето на ропството, откако таа помогнала да се состави Американската Асоцијација за страдање на жените,изградила поддршка за Уставниот амандман за страдање на жените со победа на женското страдање во државни и локални нивоа. Стоун опширно напишала за широкиот опсег на женските права, објавувала и дистрибутирала говори сама и со помош од други и продолжувала со конвенциите. {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Стоун, Луси}} [[Категорија:Американски феминистки]] [[Категорија:Американски суфражетки]] [[Категорија:Родени во 1818 година]] [[Категорија:Починати во 1893 година]] kjsl9o65kqdjzhpy9rgf3k779ik8asr 0 1239755 5606024 4858427 2026-08-07T13:38:34Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5606024 wikitext text/x-wiki [[Податотека:The Golem 1915 Film Poster.webp|мини|Постер на филмот]] '''Голем''' ([[германски]]: ''Der Golem'') - германски [[филм]] од 1915 година, во [[режија]] на [[Хенрик Гален]] (Henrik Galeen) и Паул Вегенер (Paul Wegener), кои се автори и на [[сценарио]]то. Главните улоги ги играат: [[Паул Вегенер]], Хенрик Гален и [[Лида Салмонова]]. ==Синопсис== На почетокот на [[XX век]], во урнатините на една [[синагога]] е пронајдена статуата на легендарното суштество [[Голем]] (го игра Вегенер). Трговецот со антиквитети (го игра Гален) го оживува Голем, кој станува негов верен слуга. Меѓутоа, Голем се вљубува во ќерката на [[Трговија|трговецот]], Џесика (ја игра Салмонова), а по невозвратената [[љубов]], тој побеснува и почнува да убива. На крајот, тој паѓа од врвот на една [[кула]] и умира.<ref>[https://www.imdb.com/title/tt0004026/ IMDb, The Golem (1915) (пристапено на 31.3.2020)]</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Филмови на Паул Вегенер]] [[Категорија:Филмови на Хенрик Гален]] [[Категорија:Филмови со Паул Вегенер]] [[Категорија:Филмови со Хенрик Гален]] [[Категорија:Филмови со Лида Салмонова]] [[Категорија:Неми филмови]] [[Категорија:Црно-бели филмови]] [[Категорија:Германски филмови]] [[Категорија:Филмови за Голем]] [[Категорија:Филмови од 1915 година]] 7h0fqhnn0elr58j6wjma1boi5fewnfh 0 1239975 5606044 5502416 2026-08-07T13:53:44Z Gurther 105215 5606044 wikitext text/x-wiki {{short description|Eye-shaped amulet believed to protect against the evil eye}} [[File:Nazars Greek evil eye charms.jpg|thumb|Назарите (амајлија против [[уроклив поглед]]) во продавница во [[Квинси маркет]], [[Бостон]], [[Масачусетс]], [[САД]]. Модификации на едноставната традиционална форма, како и поставување во мотиви како пеперутки или христијански слики.]] [[File:Eyebeads from Pichvnari, Batumi museum.jpg|thumb|мониста на очите]] '''Назар''' ({{Langx|tr|nazar boncuğu или gökçe munçuk}}) име за [[амајлија]] во форма на око, која има за цел да заштитува од уроклив поглед. Потекнува од [[Турција]], а целосното име значи: назар (урокливо око) и банџугу (амајлија). Се среќава во [[Турција]], [[Албанија]], [[Босна и Херцеговина]], [[Бугарија]], [[Грција]], [[Кипар]], [[Сирија]], [[Либан]], [[Израел]], [[Египет]], [[Ерменија]], [[Иран]], [[Авганистан]], [[Пакистан]], [[Ирак]], [[Алжир]], [[Мароко]], [[Тунис]] и други<ref>[https://www.aier.org/article/every-house-needs-a-nazar-amulet/ nazar]</ref>. Име му е изведено од арапскиот збор nazara (арап. نظر), што значи поглед. Покрај потковиците, лукот, волчјите заби, животинскиот рог, оловото и камењата, кристалното сино око е еден од заштитните симболи во [[Тенгриз]], античката религија на турските народи. Најчесто е поставено да виси во домовите, канцелариите, автомобилите или се поставува во накит и украсите. Типичниот Назар е изработен од рачно изработено стакло. Цртежите се во темна сина, бела, светлосина и црна боја, со што се создаваат концентрични кругови или вид на солзи во форма на елипсоидни форми. Понекогаш темносивата боја се заменува со златна<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ancientpages.com/2018/03/13/nazar-amulet-blue-color-wards-off-the-evil-eye-according-to-ancient-belief/ |title=amulet blue |accessdate=2020-04-04 |archive-date=2020-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200506175233/http://www.ancientpages.com/2018/03/13/nazar-amulet-blue-color-wards-off-the-evil-eye-according-to-ancient-belief/ |url-status=dead }}</ref>. Овој симбол се користи и на друго место, во вид на лого, како што е на пример турската приватна авиокомпанија Флај ер . Исто така, тој е симбол на Крајегин, основачот на производителот на игри Крајтек, основана од тројца браќа со турско потекло. Назаритскиот еквивалент кај семитските народи е хамса, додека кај христијанските е крстот<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://amulets.fandom.com/wiki/Nazar_(Amulet)/ |title=Nazar |accessdate=2020-04-04 |archive-date=2019-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190721213658/https://amulets.fandom.com/wiki/Nazar_(Amulet) |url-status=dead }}</ref>. ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== * http://www.ancientpages.com/2018/03/13/nazar-amulet-blue-color-wards-off-the-evil-eye-according-to-ancient-belief/ {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200506175233/http://www.ancientpages.com/2018/03/13/nazar-amulet-blue-color-wards-off-the-evil-eye-according-to-ancient-belief/ |date=2020-05-06 }} * https://www.wemystic.com/nazar/ [[Категорија:Талисмани]] [[Категорија:Амајлии]] [[Категорија:Турцизми]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] [[Категорија:Магиски симболи]] pevwenko8rg9nv6th242efl57hi2cfj 5606046 5606044 2026-08-07T13:53:57Z Gurther 105215 5606046 wikitext text/x-wiki {{short description|Eye-shaped amulet believed to protect against the evil eye}} [[File:Nazars Greek evil eye charms.jpg|thumb|Назарите (амајлија против [[уроклив поглед]]) во продавница во [[Квинси маркет]], [[Бостон]], [[Масачусетс]], [[САД]]. Модификации на едноставната традиционална форма, како и поставување во мотиви како пеперутки или христијански слики.]] [[File:Eyebeads from Pichvnari, Batumi museum.jpg|thumb|мониста на очите]] '''Назар''' ({{Langx|tr|nazar boncuğu или gökçe munçuk}}) — име за [[амајлија]] во форма на око, која има за цел да заштитува од уроклив поглед. Потекнува од [[Турција]], а целосното име значи: назар (урокливо око) и банџугу (амајлија). Се среќава во [[Турција]], [[Албанија]], [[Босна и Херцеговина]], [[Бугарија]], [[Грција]], [[Кипар]], [[Сирија]], [[Либан]], [[Израел]], [[Египет]], [[Ерменија]], [[Иран]], [[Авганистан]], [[Пакистан]], [[Ирак]], [[Алжир]], [[Мароко]], [[Тунис]] и други<ref>[https://www.aier.org/article/every-house-needs-a-nazar-amulet/ nazar]</ref>. Име му е изведено од арапскиот збор nazara (арап. نظر), што значи поглед. Покрај потковиците, лукот, волчјите заби, животинскиот рог, оловото и камењата, кристалното сино око е еден од заштитните симболи во [[Тенгриз]], античката религија на турските народи. Најчесто е поставено да виси во домовите, канцелариите, автомобилите или се поставува во накит и украсите. Типичниот Назар е изработен од рачно изработено стакло. Цртежите се во темна сина, бела, светлосина и црна боја, со што се создаваат концентрични кругови или вид на солзи во форма на елипсоидни форми. Понекогаш темносивата боја се заменува со златна<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ancientpages.com/2018/03/13/nazar-amulet-blue-color-wards-off-the-evil-eye-according-to-ancient-belief/ |title=amulet blue |accessdate=2020-04-04 |archive-date=2020-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200506175233/http://www.ancientpages.com/2018/03/13/nazar-amulet-blue-color-wards-off-the-evil-eye-according-to-ancient-belief/ |url-status=dead }}</ref>. Овој симбол се користи и на друго место, во вид на лого, како што е на пример турската приватна авиокомпанија Флај ер . Исто така, тој е симбол на Крајегин, основачот на производителот на игри Крајтек, основана од тројца браќа со турско потекло. Назаритскиот еквивалент кај семитските народи е хамса, додека кај христијанските е крстот<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://amulets.fandom.com/wiki/Nazar_(Amulet)/ |title=Nazar |accessdate=2020-04-04 |archive-date=2019-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190721213658/https://amulets.fandom.com/wiki/Nazar_(Amulet) |url-status=dead }}</ref>. ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== * http://www.ancientpages.com/2018/03/13/nazar-amulet-blue-color-wards-off-the-evil-eye-according-to-ancient-belief/ {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200506175233/http://www.ancientpages.com/2018/03/13/nazar-amulet-blue-color-wards-off-the-evil-eye-according-to-ancient-belief/ |date=2020-05-06 }} * https://www.wemystic.com/nazar/ [[Категорија:Талисмани]] [[Категорија:Амајлии]] [[Категорија:Турцизми]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] [[Категорија:Магиски симболи]] j03x4b7i5dh38uxhe4bce2kytijcbdm 5606047 5606046 2026-08-07T13:54:06Z Gurther 105215 5606047 wikitext text/x-wiki [[File:Nazars Greek evil eye charms.jpg|thumb|Назарите (амајлија против [[уроклив поглед]]) во продавница во [[Квинси маркет]], [[Бостон]], [[Масачусетс]], [[САД]]. Модификации на едноставната традиционална форма, како и поставување во мотиви како пеперутки или христијански слики.]] [[File:Eyebeads from Pichvnari, Batumi museum.jpg|thumb|мониста на очите]] '''Назар''' ({{Langx|tr|nazar boncuğu или gökçe munçuk}}) — име за [[амајлија]] во форма на око, која има за цел да заштитува од уроклив поглед. Потекнува од [[Турција]], а целосното име значи: назар (урокливо око) и банџугу (амајлија). Се среќава во [[Турција]], [[Албанија]], [[Босна и Херцеговина]], [[Бугарија]], [[Грција]], [[Кипар]], [[Сирија]], [[Либан]], [[Израел]], [[Египет]], [[Ерменија]], [[Иран]], [[Авганистан]], [[Пакистан]], [[Ирак]], [[Алжир]], [[Мароко]], [[Тунис]] и други<ref>[https://www.aier.org/article/every-house-needs-a-nazar-amulet/ nazar]</ref>. Име му е изведено од арапскиот збор nazara (арап. نظر), што значи поглед. Покрај потковиците, лукот, волчјите заби, животинскиот рог, оловото и камењата, кристалното сино око е еден од заштитните симболи во [[Тенгриз]], античката религија на турските народи. Најчесто е поставено да виси во домовите, канцелариите, автомобилите или се поставува во накит и украсите. Типичниот Назар е изработен од рачно изработено стакло. Цртежите се во темна сина, бела, светлосина и црна боја, со што се создаваат концентрични кругови или вид на солзи во форма на елипсоидни форми. Понекогаш темносивата боја се заменува со златна<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ancientpages.com/2018/03/13/nazar-amulet-blue-color-wards-off-the-evil-eye-according-to-ancient-belief/ |title=amulet blue |accessdate=2020-04-04 |archive-date=2020-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200506175233/http://www.ancientpages.com/2018/03/13/nazar-amulet-blue-color-wards-off-the-evil-eye-according-to-ancient-belief/ |url-status=dead }}</ref>. Овој симбол се користи и на друго место, во вид на лого, како што е на пример турската приватна авиокомпанија Флај ер . Исто така, тој е симбол на Крајегин, основачот на производителот на игри Крајтек, основана од тројца браќа со турско потекло. Назаритскиот еквивалент кај семитските народи е хамса, додека кај христијанските е крстот<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://amulets.fandom.com/wiki/Nazar_(Amulet)/ |title=Nazar |accessdate=2020-04-04 |archive-date=2019-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190721213658/https://amulets.fandom.com/wiki/Nazar_(Amulet) |url-status=dead }}</ref>. ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== * http://www.ancientpages.com/2018/03/13/nazar-amulet-blue-color-wards-off-the-evil-eye-according-to-ancient-belief/ {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200506175233/http://www.ancientpages.com/2018/03/13/nazar-amulet-blue-color-wards-off-the-evil-eye-according-to-ancient-belief/ |date=2020-05-06 }} * https://www.wemystic.com/nazar/ [[Категорија:Талисмани]] [[Категорија:Амајлии]] [[Категорија:Турцизми]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] [[Категорија:Магиски симболи]] kzi4g7pu8wcma3h2x02a6zrgvzgt8bt 0 1251152 5606010 5435171 2026-08-07T13:24:22Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5606010 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Chor der Berliner Liedertafel 1884.jpg|мини|Хорот на Берлинскиот Лидертафел 1884]] '''Берлинер Лидертафел''' или '''Берлински Лидертафел''' ({{langx|de|Liedertafel}}; хорско друштво во Берлин) — германска ознака за аматерски пејачки друштва - пред сè машки хорови - кои во голем број се создале во XIX век и биле еден од носителите, не само во општествениот културен живот, туку и во националните стремежи во Германија и пошироко. Тоа условило настанување на богата хорска литература, претежно романтично-национално обоена, а по техничките барања приспособена на можностите на [[Аматерски хорови|аматерските хорови]]. Како име за '''машки''' '''гласен''' хор, првпат беше употребен во декември 1808 година од [[Карл Фридрих Зелтер]],<ref name="Bodley" /> кој го воспостави првиот северногермански прототип за такви хорови со машки глас.<ref>{{наведена книга|last=Smither|first=Howard E.|title=The Oratorio in the Nineteenth and Twentieth Centuries, Vol. 4|year=2000|publisher=The University of North Carolina Press|isbn=0-8078-2511-5|pages=38|url=https://books.google.com/books?id=Khz3kZNd0Z8C&pg=PA38&dq=berliner+liedertafel+choir+society&hl=en&ei=hZwuTsPtMcyr8AO729hH&sa=X&oi=book_result&ct=book-preview-link&resnum=5&ved=0CDoQuwUwBA#v=onepage&q&f=false}}</ref> Во 1819 година е основано друго општество од [[Лудвиг Бергер (композитор)|Лудвиг Бергер]], [[Бернхард Клајн]], [[Густав Рајхард]] и [[Лудвиг Релстаб]] и во 1884 година, [[Адолф Зандер|Адолф Зандер го]] основа сè уште активниот машки пејачки клуб Берлинер Лидертафел е. В. == Историја == === (Оригиналниот) Берлински Лидертафел од 1809 година === Првото берлинско хорско друштво познато уште како „Зелтер Лидертафел“, именувано по неговиот основач [[Карл Фридрих Зелтер]], беше првото машко хорско друштво од ваков вид и модел за слични групи.<ref name="Samson" /> Составени од 25 мажи кои пишувале и изведувале дела едни за други,<ref name="Bodley">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=HNmjI63APvEC&pg=PA26&dq=berliner+liedertafel+choir+society&hl=en&ei=4aUuTrSUFcq58gPTx9lj&sa=X&oi=book_result&ct=book-preview-link&resnum=7&ved=0CEYQuwUwBjgK#v=onepage&q&f=false|title=Goethe and Zelter: musical dialogues|last=Bodley|first=Lorraine Byrne|publisher=Ashgate Publishing, Limited|year=2009|isbn=0-7546-5520-2|pages=26}}</ref> користеле ''Дас Енглише Хаус'' (Англиската куќа) на ''[[Моренстраше|Моренстраже]]'' како свое место за средба. === (Помладиот) берлинец Лидертафел од 1819 година === „Помладиот Берлин Лидертафел“ од 1819 година (или дури и помладиот Лиедертафел од Берлин) основан од Лудвиг Бергер, Бернхард Клајн,<ref name="Samson">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=6tK4l7lEepcC&pg=PA675&dq=berliner+liedertafel+choir+society&hl=en&ei=hZwuTsPtMcyr8AO729hH&sa=X&oi=book_result&ct=book-preview-link&resnum=1&ved=0CCsQuwUwAA#v=onepage&q&f=false|title=The Cambridge history of nineteenth-century music|last=Samson|first=Jim|publisher=Cambridge University Press|year=2001|isbn=0-521-59017-5|pages=675}}</ref> Густав Рајхард и Лудвиг Релстаб, ја продолжи традицијата на популарна хорска музика во градот. Радикално се разликуваше од елитистичката, романтична [[Витези на тркалезната маса|Тркалезна маса]] на Зелтер, откако се засноваше и на демократски статут. Тука се собра генерацијата на млади ветерани од [[Прва светска војна|Првата светска војна]], носејќи ги своите либерални и патриотски идеи. === (Новиот) берлински Лидертафел од 1884 година === Во 1884 година, ново берлинско хорско друштво, основано од Адолф Зандер, настанало преку спојување на неколку помали хорови. Хорот броеше веќе со 117 пејачи до крајот на основачката година. Во ерата на ''Вилхелмијан Лидертафел'', Берлинскиот Лидертафел броеше со повеќе од 250 пејачи, што беше најголемиот машки глас во Германија. Хорот направи долги патувања во странство ([[Австрија]], [[Романија]], [[Шведска]], [[Франција]], [[Балтички држави|балтичките држави]], [[Италија]], [[Русија]], [[Египет]], [[САД]], [[Јапонија]]), а заедно со [[Оркестар на филхармонијата во Берлин|Берлинската филхармонија]] одржа одлични концерти. Ова општество родило друго, Лехергесангвереин од 1886 година.<ref name="Samson"/> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.berliner-liedertafel.de Официјално мрежно место] {{de}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Германска музика]] igz0ayoyi38sz1g63a80reby5syjnng 0 1252850 5606168 5599777 2026-08-07T22:04:09Z Andrew012p 85224 5606168 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија аниманга/Наслов | name = ''БЕРСЕРК'' | image = [[Податотека:Берсерк, 1-10 танкобан, Dark Horse Comics.jpg|центар|300п]] | caption = | ja_kanji = ベルセルク | ja_romaji = ''BERSERK'' | genre = [[темна фантастика]], [[трагедија]], [[драма]] {{Инфокутија аниманга/Манга | title = БЕРСЕРК (единечно издание) | author = [[Кентаро Миура]] | demographic = [[Seinen манга|Seinen]] | magazine = {{знамеикона|Japan}} ''[[Young Animal (списание)|Young Animal]]''<br>{{знамеикона|United States}} ''[[Dark Horse Comics (издавачка куќа)|Dark Horse Comics]]'' | published = 1989 - | volumes = 40 тома }} }}'''''Берсерк''''' ({{langx|ja|ベルセルク}}) — фантастична [[манга]] напишана и илустрирана од [[Кентаро Миура]]. Дејството е во [[Мрачна фантазија|темно фантастичен]] свет, вдахнат од [[Среден век|Средновековна]] [[Европа]], а централната фигура на приказната најчесто е [[Гатс (Berserk)|Гатс]] (од англиски „храброст“), кој е номадски наклонет осамен [[платеник]], и [[Грифит (Berserk)|Грифит]], војвода на платеници наречени „Банда на Јастребот“. Миура претставил прототип на ''Berserk'' во 1988. Серијалот сепак започнал следната година во моментално непостоечкото манга списание „''Monthly Animal House“'', кое било заменето во 1992 со двомесечното списание ''„[[Young Animal (списание)|Young]] Animal“'', во кое ''Berserk'' продолжува да се публикува повремено. Мангата е адаптирана во [[Берсерк (аниме)|аниме ТВ-серија]] од 25 епизоди што ја опфаќа арката „''Златното доба“.'' Адаптацијата е на ''„[[OLM, Inc.|Oriental Light and Magic]]“'', која што се емитувала од октомври 1997 година до март 1998 година. Трилогија на филмови наречени ''[[Berserk: Златното доба]]'', била објавена со почеток во 2012 година. Втора [[Берсерк (аниме)|аниме ТВ адаптација]] била емитувана во 2016 и 2017 година со вкупно 24 епизоди. Од јануари 2016 година, ''Berserk'' имала во оптек над 40 милиони примероци. == Приказна == {{Јапонски|[[Гатс (Berserk)|Гатс]]|[[јапонски јазик|јап.]] ガッツ|Га-т'-тсу}} е воин кој се соочува со невозможното уште откако е пронајден од сопругата на случаен платеник во калта до мртво дрво на кое што над него виси обесена неговата биолошка мајка. Платеникот, со име Гамбино, се согласува да го посвои, но по смртта на неговата сопруга, Гамбино го принудува Гатс да се бори како платеник уште како дете. Откако ја губи ногата во битка, Гамбино ја губи својата суровост, и го продава Гатс на силувач на деца за три монети. Гатс бега откако го убива Гамбино во самоодбрана, а кратко подоцна и силувачот, за на крајот да прерасне во млад платеник со страшна репутација. Гатс на крајот го привлекува вниманието на Грифит, ангелски харизматичен војвода на платеничката {{nihongo|„Банда на Јастребот“|鷹の団|Така но Дан}}. Грифит го принудува Гатс да им се придружи на неговите сили откако ќе го порази во двобој. Гатс брзо се издигнува низ редовите на платеничката банда, на крајот станувајќи најпознат рациски водач на „Јастребите“ и најсмртоносен заменик на Грифит. Бандата е ангажирана од кралството Мидленд да помогнат во победата на стогодишната војна против империјата Тудор. За тоа време, Гатс се зближува со Јастребите и дознава за мистериозниот приврзок на Грифит, „Крвавиот Бехелит“, и сонот на Грифит да биде монарх на сопствено кралство. Кога Јастребите наидуваат на монструозното бесмртно битие „Носферату Зод“, се додава дополнителна мистерија за „Бехелитот“, бидејќи Зод ги поштедува Гатс и Грифит кога ќе го види приврзокот, предупредувајќи го Гатс за неговата претстојна смрт, доколку тој стане вистински пријател на Грифит. Со текот на времето, Јастребите играат важна улога во ставањето крај на Стогодишната војна на Мидленд со нацијата Тудор, за на крајот да бидат надградени во витези од кралот на Мидленд. Гатс развива и љубовна врска со командантот на единицата на Грифит, Каска, единствената жена член на Јастребите. Каска и Гатс првично се непријателски расположени едни кон други, но на крајот почнуваат да се заљубуваат откако Гатс го спасува животот на Каска и успешно се бори сам против сто војници за да ја спаси. Кога Гатс ќе го слушне Грифит велејќи дека може да го смета некого за вистински пријател само ако има свој сон, Гатс, тажен од изјавата на Грифит, ќе се обиде да ги напушти Јастребите во момент кога војната завршува и Грифит ги поразува своите политички непријатели. Грифит одбива да го пушти Гатс да ја напушти бандата на јастребот, тврдејќи дека тој го поседува. Во неизбежен двобој, Гатс победува со еден удар. Не можејќи да се справи со губењето од Гатс, Грифит ја губи својата среќна судбина кога ќе се дознае дека ја заведува ќерката на кралот, Шарлот. Тој завршува во затвор, со осуда да биде мачен бесконечно, додека јастребите се обележани да бидат усмртени. За време на заробеништвото на Грифит, неговиот мачител го фрла неговиот „Бехелит“. Гатс ја минува следната година од својот живот тренирајќи да стане подобар мечувалец, но во првата вечер го предупредува мистериозно, навидум демонско суштество наречено „Витез на черепот“, дека неговите постапки го педизвикале „Затемнувањето“, што ќе се случи за една година. Откако дознава за потешкотиите на Јастербите при борбен турнир, тој привремено се враќа во нив и дознава за судбината на Грифит и остатокот на приказната. Тој повторно се обединува и започнува романтична врска со Каска и им помага на одметнатите остатоци од „Јастребите“ да го спасат Грифит, за да го пронајдат ужасно осакатен и сведен на нема сенка од . Иако групата успешно бега преку границите на кралството со Грифит, станува јасно дека повредите на Грифит се премногу големи и тој никогаш повеќе нема да може физички да се движи самостојно или да го исполни својот сон за владеење со кралството. Гатс исто така наскоро планира да ги напушти Јастребите повторно, носејќи ја Каска со себе, иако таа одбива да замине, презаситена од вината за моменталната состојба на Грифит. Преку судбоносни настани, очајниот Грифит го наоѓа својот „Бехелит“ и несвесно го активира за време на [[Сончево затемнување]]. Ова ги пренесува Јастребите во друга реалност каде што наидуваат на архдемони заедно познати како „Божјата рака“ во церемонија наречена „Затемнувањето“. Повикан од вон световните суштества да стане еден од нив за да го оствари својот сон, Грифит ги жртвува своите војници на „апостолите“ на Божјата рака — обични луѓе како Носферату Зод, станале моќни демони жртвувајќи ги своите најблиски или човештвото за моќ — секој од Јастребите се „жигосани“ со симбол на нивното тело идентификувајќи ги како жртви. Додека Грифит има визии од Божјата рака што му покажува дека секогаш му било судбина да дојде на Затемнувањето, Гатс и Каска очајно се борат за својот живот додека се сведоци на бруталното колење на нивните другари. На крајот, целата банда на јастребот е заклана и изедена од демоните. Сепак, со тоа што Каска е единствената присутна жена, демоните ја измачуваат гола. Грифит конечно се препородува како петти и последен член на Божјата рака — „Фемто“. Првиот чин на Грифит по неговото вознесение е силувањето на Каска пред очите на Гатс. Гатс го губи десното око и ја отсекува сопствената лева подлактица за да се ослободи од демоните во бесен обид да го убие Грифит и да ја спаси Каска пред да ја изгуби свеста. Гатс и Каска се спасени од смрт и повторно се враќаат во физичкиот свет во последен момент со интервенцијата на мистериозниот и моќен Витез на черепот. Сепак, штетата е направена, бидејќи Каска станува луда од нејзините ужасни искуства. Гатс дознава дека ќртвените белези што ги имаат тој и Каска ги прават мета на духови и други зли натприродни суштества секоја ноќ. Каска е оставена под грижата на ковачот Годо и Рикерт, единствениот член на Јастребите кој избегнува да е жртвуван затоа што не е присутен на активирањето на „Крвавиот Бехелит“. Гатс одбира огромен меч од Годо познат како ''Ламјоубиец (Dragonslayer)'' и добива протетичка лева рака што содржи скриен топ дизајниран од Рикерт и започнува да ги лови „апостолите“ во потрага за одмазда против Грифит. За тоа време, етерично деформиран фетус започнува да се појавува пред Гатс, коешто е неродено дете што би било негово и на Каска, извалкано од силувањето на Фемто (Грифит). Две години подоцна, на Гатс му се придружува самовила-елф по име Пак и младиот крадец по име Исидро. Каска наскоро бега од Рикерт, испраќајќи го Гатс во луд лов за да ја најде. Гатс подоцна се соединува со Каска, кога замалку ќе биде изгорена како вештерка во градот Св. Албион. Таму, заедно со Пак и Исидро, се среќаваат со Фарнезе и Серпико од „Витезите на Светиот Железен Синџир“ на црквата Свето Море. Гатс претрпува кошмарно искушение, кое завршува со тоа што Грифит се инкарнира во нова физичка форма, обновувајќи се преку деформиран Апостол чиј сон бил да „создаде“ Нов Свет. Овој Апостол исто така го проголтува деформираниот фетус, нероденото дете на Гатс откако случајно го наоѓа неговото изнемоштено и скоро умрено тело моменти пред „Воплотувачката“ церемонијата, што резултира во новото тело на Грифит да носи некакво влијание од доенчето. == Продукција == Пред почетокот на серијализацијата, Миура на 18 години работел како асистент на [[Џорџ Морикава]], познат од ''[[Hajime no Ippo]]''. Морикава брзо го препознал високото уметничко ниво на Миура и престанал да работи со него.<ref name="animeland">{{Наведена мрежна страница|url=https://animeland.fr/2019/04/16/personnalite-de-la-semaine-kentaro-miura/|title=Personnalité de la semaine : Kentarô Miura|last=Pinon|first=Matthieu|date=April 16, 2019|work=Animeland|language=fr|archive-url=https://web.archive.org/web/20190416211857/https://animeland.fr/2019/04/16/personnalite-de-la-semaine-kentaro-miura/|archive-date=April 16, 2019|accessdate=June 29, 2020}}</ref> Во 1985 година, Миура аплицирал за приемен испит на уметнички колеџ на [[Универзитет Нихон|Нихон универзитетот]]. Тој го доставил својот проект ''Futanabi'' на испитување и добил прием. Овој проект подоцна бил номиниран за најдобар нов автор во ''[[Неделно Shōnen списание|Неделниот Shōnen Magazine]]''. Неговото прво серијализирано дело, ''Noa'', било објавено во списанието, но не се покажало како успешно.<ref name="madman">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.madman.com.au/news/reelanime-miura-berserk/|title=REEL ANIME: Kentaro Miura and how a manga epic went Berserk|last=C, Ben|date=September 21, 2012|publisher=[[Madman Entertainment]]|accessdate=December 2, 2019}}</ref> Во 1988 година, додека работел за [[Јошијуки Окамура|Буронсон]] во проект насловен {{Јапонски|''Orō''|[[јапонски јазик|јап.]] 王狼||"Кралот на Волците"}} Миура објавил прототип на ''Berserk'' во „''Gekkan ComiComi“'' списание на [[Hakusensha]]<ref name="Natalie-Miura">{{Наведена мрежна страница|url=https://natalie.mu/comic/artist/3679|work=[[Natalie (website)|Natalie]]|language=ja|script-title=ja:三浦建太郎|accessdate=June 29, 2020|archive-date=2020-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011210101/https://natalie.mu/comic/artist/3679|url-status=dead}}</ref><ref name="livedoor">{{Наведена мрежна страница|url=http://news.livedoor.com/article/detail/8233300/?|date=November 8, 2013|work=[[Livedoor]]|language=ja|script-title=ja:「ベルセルク」三浦建太郎氏、24年ぶりの完全オリジナル新作―その間ベルセルクは連載お休み|accessdate=December 2, 2019}}</ref> Овој прототип од 48 страници се нашол на 2-то место на 7-та ''ComiComi'' манга-школа награда.<ref name="TezukaAward">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.asahi.com/shimbun/award/tezuka/02b.html|publisher=[[Asahi Shimbun]]|script-title=ja:第6回 マンガ優秀賞 三浦建太郎　『ベルセルク』|accessdate=July 18, 2010}}</ref> Серизализацијата на ''Berserk'' започнала во ''Monthly Animal House'' на [[Hakusensha]] во 1989 година. Во интервју со [[Јукари Фуџимото]], Миура ги спомнал манга уметниците [[Јошиказу Јасухико]] и [[Фуџихико Хосоно]] како рани влијанија врз неговиот стил, како и манга серијалите ''[[Violence Jack (манга)|Violence Jack]]'' од [[Го Нагаи]] и ''[[Guin Saga (манга)|Guin Saga]]'' од [[Каору Куримото]] конкретно за приказната и атмосферата во ''Berserk''. ''[[Fist of the North Star (манга)|Fist of the North Star]]'' од Буронсон и [[Тетсуо Хара]] влијаела на Миура да го развие неговиот уметнички стил. ''Ranpo'' од Масатоши Учизаки му служела како референца за пејсажните цртежи. ''Pygmalio'' од [[Шинџи Вада]] и ''The Snow Queen'' ([[спин-оф]] на ''Guin Saga'') ја инспирирале големината на мечот на Гатс мешајќи ги мечевите на ликовите од двете серии.<ref name="YukariInterview">{{Наведена книга|url=http://www.s-book.com/plsql/com2_detail?isbn=4592731786|title=Shōjo Manga Damashii 少女まんが魂 [The Spirit of Shōjo Manga]|last=[[Yukari Fujimoto|Fujimoto, Yukari]]|date=December 15, 2000|publisher=[[Hakusensha]]|isbn=4-592-73178-6|language=ja|archive-url=https://web.archive.org/web/20060711204448/http://www.s-book.com/plsql/com2_detail?isbn=4592731786|archive-date=July 11, 2006}}</ref> Миура, исто така, коментирал за влијанието на [[Shōjo манга|''Shōjo'' мангата]] врз ''Berserk''. Особено, тој споменал дека аниме адаптациите на „''[[The Rose of Versailles (манга)|The Rose of Versailles]]“'' и „''[[Aim for the Ace! (манга)|Aim for the Ace!]]“'', и двете во режија на [[Осаму Дезаки]], го инспирирале да ја прочита мангата ''„The Rose of Versailles“'', како и делото на [[Кеико Такемија]].<ref name="Miura-Kakur-interview">{{Наведена мрежна страница|url=http://mini-sites.kaze.fr/hellsparadise-x-berserk/|title=Berserk × Hell's Paradise|date=November 12, 2019|work=[[Kazé]]|language=fr|archive-url=https://archive.today/20200627235521/http://mini-sites.kaze.fr/hellsparadise-x-berserk/|archive-date=June 27, 2020|accessdate=June 28, 2020}}</ref> ''Berserk'' е позната по своите чести и често проширени прекини,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.animenewsnetwork.com/interest/2017-09-19/berserk-creator-reveals-he-based-band-of-the-hawk-on-high-school-friendship/.121503|title=Berserk Creator Reveals He Based Band of the Hawk on High School Friendship|last=Sherman|first=Jennifer|date=September 19, 2017|work=[[Anime News Network]]|accessdate=December 2, 2019}}</ref> кои датираат од крајот на 2006 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.comipress.com/news/2006/12/23/1202.html|title=Berserk Resumes Serialization|date=December 23, 2006|work=ComiPress|accessdate=December 2, 2019}}</ref> По 10-месечна пауза од септември 2014 година, мангата се вратила во јули 2015 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2015-07-08/berserk-manga-confirmed-to-resume-as-monthly-series-this-month/.90187|title=Berserk Manga Confirmed to Resume as Monthly Series This Month|last=Pineda|first=Rafael Antonio|date=July 8, 2015|work=[[Anime News Network]]|accessdate=April 9, 2019}}</ref> и сè до декември 2015 година, се објавувала месечно пред да се врати во неправилен распоред.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2015-12-21/berserk-gets-new-anime-project-featuring-guts-as-black-swordsman/.96773|title=Berserk Gets New Anime Project Featuring Guts as 'Black Swordsman'|last=Pineda|first=Rafael Antonio|date=December 21, 2015|work=[[Anime News Network]]|accessdate=April 9, 2019}}</ref> Се објавувала месечно од јуни до септември 2016 година, пред да влезе во друг прекин.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.animenewsnetwork.com/daily-briefs/2016-06-09/berserk-manga-returns-on-june-24-as-monthly-series/.103024|title=Berserk Manga Returns on June 24 As Monthly Series|last=Hodgkins|first=Crystalyn|date=June 9, 2016|work=[[Anime News Network]]|accessdate=June 9, 2016}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2016-09-21/berserk-manga-goes-on-hiatus-until-early-2017/.106725|title=Berserk Manga Goes on Hiatus Until Early 2017|last=Pineda|first=Rafael Antonio|date=September 21, 2016|work=[[Anime News Network]]|accessdate=April 9, 2019}}</ref> Мангата продолжила од март до јуни 2017 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2017-03-09/kentarou-miura-resumes-berserk-manga-on-march-24/.113178|title=Kentarou Miura Resumes Berserk Manga on March 24|last=Hodgkins|first=Crystalyn|date=March 9, 2017|work=[[Anime News Network]]|accessdate=April 9, 2019}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2017-06-22/berserk-manga-goes-back-on-hiatus-until-winter/.117831|title=Berserk Manga Goes Back on Hiatus Until Winter|last=Hodgkins|first=Crystalyn|date=June 22, 2017|work=[[Anime News Network]]|accessdate=April 9, 2019}}</ref> а потоа од декември 2017 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2017-12-07/berserk-manga-returns-from-hiatus-on-december-22/.124930|title=Berserk Manga Returns From Hiatus on December 22|last=Pineda|first=Rafael Antonio|date=December 7, 2017|work=[[Anime News Network]]|accessdate=April 9, 2019}}</ref> била објавувана на редовно до мај 2018 година, и скоро три месеци подоцна, ново поглавје било објавено во август пред да влезе во прекин од 8 месеци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://natalie.mu/comic/news/296817|date=August 24, 2018|work=[[Natalie (website)|Natalie]]|language=ja|script-title=ja:天原×クール教信者「平穏世代の韋駄天達」始動、「ベルセルク」40巻は9月発売|accessdate=May 21, 2020}}</ref> Две поглавја биле објавени во април и август 2019 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2019-04-13/berserk-manga-resumes-after-8-month-hiatus/.145550|title=Berserk Manga Resumes After 8-Month Hiatus|last=Pineda|first=Rafael Antonio|date=April 13, 2019|work=[[Anime News Network]]|accessdate=April 13, 2019}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2019-08-08/berserk-manga-gets-new-chapter-on-august-23/.149829|title=Berserk Manga Gets New Chapter on August 23|last=Rafael Antonio Pineda|date=August 8, 2019|work=[[Anime News Network]]|accessdate=December 2, 2019}}</ref> Две нови поглавја била последно објавени во април и јули 2020 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hakusensha.co.jp/news/57518/|date=April 24, 2020|publisher=[[Hakusensha]]|language=ja|script-title=ja:ヤングアニマル9・10合併号　20年4月24日発売！|archive-url=https://web.archive.org/web/20200428054257/https://www.hakusensha.co.jp/news/57518/|archive-date=2020-04-28|accessdate=May 22, 2020|url-status=bot: unknown}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hakusensha.co.jp/news/58113/|date=July 22, 2020|publisher=[[Hakusensha]]|language=ja|script-title=ja:ヤングアニマル15号　20年7月22日発売！|archive-url=https://web.archive.org/web/20201023015751/https://www.hakusensha.co.jp/news/58113/|archive-date=2020-10-23|accessdate=May 22, 2020|url-status=bot: unknown}}</ref> == Прием == Заклучно со јули 2015 година, мангата имала над 27 милиони примероци во Јапонија и 8 милиони во странство.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.animenewsnetwork.com/daily-briefs/2015-07-24/berserk-manga-has-27-million-copies-in-print-in-japan-8-million-overseas/.90845|title=Berserk Manga Has 27 Million Copies in Print in Japan, 8 Million Overseas|date=2015-07-24|work=[[Anime News Network]]|accessdate=2015-07-24}}</ref> Заклучно со јануари 2016 година, мангата имала во оптек над 40 милиони примероци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://animeanime.jp/article/2016/02/04/26821.html|title=ＴＶアニメ「ベルセルク」7月スタート発表　WOWOW先行、MBS"アニメイズム"で放送|date=2016-02-04|work=animeanime.jp|accessdate=2016-02-04}}</ref> Во 2016 година, ''Berserk'' се нашла на 38-то место на 17-тата листа „Книга на годината“ од списанието ''Da Vinci''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2016-12-06/march-comes-in-like-a-lion-tops-da-vinci-magazine-rankings-for-2nd-year/.109547|title=March comes in like a lion Tops Da Vinci Magazine's Rankings for 2nd Year|last=Rafael Antonio Pineda|date=December 6, 2016|work=[[Anime News Network]]|accessdate=December 6, 2019}}</ref> ''Berserk'' томовите редовно се на првите места на јапонските листи за манга, а том 40 дебитирал како најпродавана манга за неделата на нејзиното објавување.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2018-10-03/japanese-comic-ranking-september-24-30/.137655|title=Japanese Comic Ranking, September 24–30|last=Ressler|first=Karen|date=October 3, 2018|work=[[Anime News Network]]|accessdate=March 9, 2019}}</ref> Во септември 2018 година, било објавено дека ''Berserk'' е најпродаван производ на издавачот [[Dark Horse Comics (издавачка куќа)|Dark Horse Comics]] на сите времиња со продадени над 2 милиони примероци.<ref name="deluxeed">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.darkhorse.com/Blog/2783/behemoth-manga-berserk-receive-deluxe-editions-dar|title=The Behemoth of Manga "Berserk" to Receive Deluxe Editions at Dark Horse|date=September 19, 2018|publisher=[[Dark Horse Comics]]|accessdate=March 9, 2019}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.crunchyroll.com/es/anime-feature/2017/05/21-1/feature-interview-with-dark-horses-michael-gombos-on-berserk-and-more|title=FEATURE: Interview with Dark Horse's Michael Gombos on "Berserk" and More|last=Vincent|first=Brittany|date=May 21, 2017|work=[[Crunchyroll]]|accessdate=March 9, 2019|archive-date=2020-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129112402/https://www.crunchyroll.com/es/anime-feature/2017/05/21-1/feature-interview-with-dark-horses-michael-gombos-on-berserk-and-more|url-status=dead}}</ref> Поглавјето од прототипот од 1988 година добило 2 место на 7-та ''ComiComi'' манга-школа награда. ''Berserk'' ја освоила наградата Тезука Осаму за извонредност на 6-та инстанца од [[„Тезука Осаму“ културна награда|Културната награда „Тезука Осаму“]] во 2002 година.<ref name="TezukaAward"/> == Наследство == ''Berserk'' инспирирала голем број [[Видеоигра|видео игри]], особено серијалите „''[[Dynasty Warriors (видео игри)|Dynasty Warriors]]''“ и „''[[Souls (видео игри)|Souls]]''“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.pcgamer.com/you-can-now-play-as-berserks-guts-in-dark-souls/|title=You can now play as Berserk's Guts in Dark Souls|last=Donnelly|first=Joe|date=July 21, 2017|work=[[PC Gamer]]}}</ref> Финскиот хеви метал бенд [[Battle Beast (бенд)|Battle Beast]] имаат напишано песни за ''Berserk'', вклучувајќи неколку на нивниот [[Battle Beast (албум)|истоимен албум]] од 2013 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://metaldivas.wordpress.com/2013/06/10/interview-noora-louhimo-battle-beast/|title=INTERVIEW: Noora Louhimo (Battle Beast)|date=June 10, 2013|work=Metal Divas|publisher=[[WordPress.com]]|accessdate=August 30, 2019}}</ref> Кога гитаристот Антон Кабанен ги напуштил Battle Beast во 2015 година, тој го формирал [[Beast in Black (бенд)|Beast in Black]] и продолжил да пишува песни за серијалот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://distortedsoundmag.com/interview-anton-kabanen-beast-in-black/|title=INTERVIEW: Anton Kabanen – Beast In Black|date=November 24, 2017|work=Distorted Sound|accessdate=August 30, 2019}}</ref> [[Деткор]] бендот Brand of Sacrifice го издале албумот God Hand во 2019 година. И бендот и албумот се огромно инспирирани од ''Berserk''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kerrang.com/features/brand-of-sacrifice-slam-through-the-death-metal-of-anime-in-new-video/|title=Brand Of Sacrifice Slam Through "The Death Metal of Anime" In New Video|last=Zorgdrager|first=Bradley|date=July 31, 2019|work=[[Kerrang!]]|accessdate=May 22, 2020}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Матична|http://www.younganimal.com/berserk/|''Berserk'' официјално мрежно место на ''Young Animal''}} * [https://web.archive.org/web/20110924105129/http://www.dmpbooks.com/books/?author=157 Објавувачка страница на дигитална манга за Берсерк] * [https://web.archive.org/web/20070907235212/http://www.art-of-war.co.jp/english/index.php Уметност на војната] - Официјални Берсерк производи [[Категорија:Статии со текст на јапонски]] [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:Манга од 1989 година]] dqkla4ivp7rh5zu784gr6wy676ep1fv 5606169 5606168 2026-08-07T22:04:37Z Andrew012p 85224 5606169 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија аниманга/Наслов | name = ''БЕРСЕРК'' | image = [[Податотека:Берсерк, 1-10 танкобан, Dark Horse Comics.jpg|центар|300п]] | caption = | ja_kanji = ベルセルク | ja_romaji = ''BERSERK'' | genre = [[темна фантастика]], [[трагедија]], [[драма]] {{Инфокутија аниманга/Манга | title = БЕРСЕРК (единечно издание) | author = [[Кентаро Миура]] | demographic = [[Seinen манга|Seinen]] | magazine = {{знамеикона|Japan}} ''[[Young Animal (списание)|Young Animal]]''<br>{{знамеикона|United States}} ''[[Dark Horse Comics (издавачка куќа)|Dark Horse Comics]]'' | published = 1989 - | volumes = 40 тома }} }}{{Закосен наслов}}'''''Берсерк''''' ({{langx|ja|ベルセルク}}) — фантастична [[манга]] напишана и илустрирана од [[Кентаро Миура]]. Дејството е во [[Мрачна фантазија|темно фантастичен]] свет, вдахнат од [[Среден век|Средновековна]] [[Европа]], а централната фигура на приказната најчесто е [[Гатс (Berserk)|Гатс]] (од англиски „храброст“), кој е номадски наклонет осамен [[платеник]], и [[Грифит (Berserk)|Грифит]], војвода на платеници наречени „Банда на Јастребот“. Миура претставил прототип на ''Berserk'' во 1988. Серијалот сепак започнал следната година во моментално непостоечкото манга списание „''Monthly Animal House“'', кое било заменето во 1992 со двомесечното списание ''„[[Young Animal (списание)|Young]] Animal“'', во кое ''Berserk'' продолжува да се публикува повремено. Мангата е адаптирана во [[Берсерк (аниме)|аниме ТВ-серија]] од 25 епизоди што ја опфаќа арката „''Златното доба“.'' Адаптацијата е на ''„[[OLM, Inc.|Oriental Light and Magic]]“'', која што се емитувала од октомври 1997 година до март 1998 година. Трилогија на филмови наречени ''[[Berserk: Златното доба]]'', била објавена со почеток во 2012 година. Втора [[Берсерк (аниме)|аниме ТВ адаптација]] била емитувана во 2016 и 2017 година со вкупно 24 епизоди. Од јануари 2016 година, ''Berserk'' имала во оптек над 40 милиони примероци. == Приказна == {{Јапонски|[[Гатс (Berserk)|Гатс]]|[[јапонски јазик|јап.]] ガッツ|Га-т'-тсу}} е воин кој се соочува со невозможното уште откако е пронајден од сопругата на случаен платеник во калта до мртво дрво на кое што над него виси обесена неговата биолошка мајка. Платеникот, со име Гамбино, се согласува да го посвои, но по смртта на неговата сопруга, Гамбино го принудува Гатс да се бори како платеник уште како дете. Откако ја губи ногата во битка, Гамбино ја губи својата суровост, и го продава Гатс на силувач на деца за три монети. Гатс бега откако го убива Гамбино во самоодбрана, а кратко подоцна и силувачот, за на крајот да прерасне во млад платеник со страшна репутација. Гатс на крајот го привлекува вниманието на Грифит, ангелски харизматичен војвода на платеничката {{nihongo|„Банда на Јастребот“|鷹の団|Така но Дан}}. Грифит го принудува Гатс да им се придружи на неговите сили откако ќе го порази во двобој. Гатс брзо се издигнува низ редовите на платеничката банда, на крајот станувајќи најпознат рациски водач на „Јастребите“ и најсмртоносен заменик на Грифит. Бандата е ангажирана од кралството Мидленд да помогнат во победата на стогодишната војна против империјата Тудор. За тоа време, Гатс се зближува со Јастребите и дознава за мистериозниот приврзок на Грифит, „Крвавиот Бехелит“, и сонот на Грифит да биде монарх на сопствено кралство. Кога Јастребите наидуваат на монструозното бесмртно битие „Носферату Зод“, се додава дополнителна мистерија за „Бехелитот“, бидејќи Зод ги поштедува Гатс и Грифит кога ќе го види приврзокот, предупредувајќи го Гатс за неговата претстојна смрт, доколку тој стане вистински пријател на Грифит. Со текот на времето, Јастребите играат важна улога во ставањето крај на Стогодишната војна на Мидленд со нацијата Тудор, за на крајот да бидат надградени во витези од кралот на Мидленд. Гатс развива и љубовна врска со командантот на единицата на Грифит, Каска, единствената жена член на Јастребите. Каска и Гатс првично се непријателски расположени едни кон други, но на крајот почнуваат да се заљубуваат откако Гатс го спасува животот на Каска и успешно се бори сам против сто војници за да ја спаси. Кога Гатс ќе го слушне Грифит велејќи дека може да го смета некого за вистински пријател само ако има свој сон, Гатс, тажен од изјавата на Грифит, ќе се обиде да ги напушти Јастребите во момент кога војната завршува и Грифит ги поразува своите политички непријатели. Грифит одбива да го пушти Гатс да ја напушти бандата на јастребот, тврдејќи дека тој го поседува. Во неизбежен двобој, Гатс победува со еден удар. Не можејќи да се справи со губењето од Гатс, Грифит ја губи својата среќна судбина кога ќе се дознае дека ја заведува ќерката на кралот, Шарлот. Тој завршува во затвор, со осуда да биде мачен бесконечно, додека јастребите се обележани да бидат усмртени. За време на заробеништвото на Грифит, неговиот мачител го фрла неговиот „Бехелит“. Гатс ја минува следната година од својот живот тренирајќи да стане подобар мечувалец, но во првата вечер го предупредува мистериозно, навидум демонско суштество наречено „Витез на черепот“, дека неговите постапки го педизвикале „Затемнувањето“, што ќе се случи за една година. Откако дознава за потешкотиите на Јастербите при борбен турнир, тој привремено се враќа во нив и дознава за судбината на Грифит и остатокот на приказната. Тој повторно се обединува и започнува романтична врска со Каска и им помага на одметнатите остатоци од „Јастребите“ да го спасат Грифит, за да го пронајдат ужасно осакатен и сведен на нема сенка од . Иако групата успешно бега преку границите на кралството со Грифит, станува јасно дека повредите на Грифит се премногу големи и тој никогаш повеќе нема да може физички да се движи самостојно или да го исполни својот сон за владеење со кралството. Гатс исто така наскоро планира да ги напушти Јастребите повторно, носејќи ја Каска со себе, иако таа одбива да замине, презаситена од вината за моменталната состојба на Грифит. Преку судбоносни настани, очајниот Грифит го наоѓа својот „Бехелит“ и несвесно го активира за време на [[Сончево затемнување]]. Ова ги пренесува Јастребите во друга реалност каде што наидуваат на архдемони заедно познати како „Божјата рака“ во церемонија наречена „Затемнувањето“. Повикан од вон световните суштества да стане еден од нив за да го оствари својот сон, Грифит ги жртвува своите војници на „апостолите“ на Божјата рака — обични луѓе како Носферату Зод, станале моќни демони жртвувајќи ги своите најблиски или човештвото за моќ — секој од Јастребите се „жигосани“ со симбол на нивното тело идентификувајќи ги како жртви. Додека Грифит има визии од Божјата рака што му покажува дека секогаш му било судбина да дојде на Затемнувањето, Гатс и Каска очајно се борат за својот живот додека се сведоци на бруталното колење на нивните другари. На крајот, целата банда на јастребот е заклана и изедена од демоните. Сепак, со тоа што Каска е единствената присутна жена, демоните ја измачуваат гола. Грифит конечно се препородува како петти и последен член на Божјата рака — „Фемто“. Првиот чин на Грифит по неговото вознесение е силувањето на Каска пред очите на Гатс. Гатс го губи десното око и ја отсекува сопствената лева подлактица за да се ослободи од демоните во бесен обид да го убие Грифит и да ја спаси Каска пред да ја изгуби свеста. Гатс и Каска се спасени од смрт и повторно се враќаат во физичкиот свет во последен момент со интервенцијата на мистериозниот и моќен Витез на черепот. Сепак, штетата е направена, бидејќи Каска станува луда од нејзините ужасни искуства. Гатс дознава дека ќртвените белези што ги имаат тој и Каска ги прават мета на духови и други зли натприродни суштества секоја ноќ. Каска е оставена под грижата на ковачот Годо и Рикерт, единствениот член на Јастребите кој избегнува да е жртвуван затоа што не е присутен на активирањето на „Крвавиот Бехелит“. Гатс одбира огромен меч од Годо познат како ''Ламјоубиец (Dragonslayer)'' и добива протетичка лева рака што содржи скриен топ дизајниран од Рикерт и започнува да ги лови „апостолите“ во потрага за одмазда против Грифит. За тоа време, етерично деформиран фетус започнува да се појавува пред Гатс, коешто е неродено дете што би било негово и на Каска, извалкано од силувањето на Фемто (Грифит). Две години подоцна, на Гатс му се придружува самовила-елф по име Пак и младиот крадец по име Исидро. Каска наскоро бега од Рикерт, испраќајќи го Гатс во луд лов за да ја најде. Гатс подоцна се соединува со Каска, кога замалку ќе биде изгорена како вештерка во градот Св. Албион. Таму, заедно со Пак и Исидро, се среќаваат со Фарнезе и Серпико од „Витезите на Светиот Железен Синџир“ на црквата Свето Море. Гатс претрпува кошмарно искушение, кое завршува со тоа што Грифит се инкарнира во нова физичка форма, обновувајќи се преку деформиран Апостол чиј сон бил да „создаде“ Нов Свет. Овој Апостол исто така го проголтува деформираниот фетус, нероденото дете на Гатс откако случајно го наоѓа неговото изнемоштено и скоро умрено тело моменти пред „Воплотувачката“ церемонијата, што резултира во новото тело на Грифит да носи некакво влијание од доенчето. == Производство == Пред почетокот на серијализацијата, Миура на 18 години работел како асистент на [[Џорџ Морикава]], познат од ''[[Hajime no Ippo]]''. Морикава брзо го препознал високото уметничко ниво на Миура и престанал да работи со него.<ref name="animeland">{{Наведена мрежна страница|url=https://animeland.fr/2019/04/16/personnalite-de-la-semaine-kentaro-miura/|title=Personnalité de la semaine : Kentarô Miura|last=Pinon|first=Matthieu|date=April 16, 2019|work=Animeland|language=fr|archive-url=https://web.archive.org/web/20190416211857/https://animeland.fr/2019/04/16/personnalite-de-la-semaine-kentaro-miura/|archive-date=April 16, 2019|accessdate=June 29, 2020}}</ref> Во 1985 година, Миура аплицирал за приемен испит на уметнички колеџ на [[Универзитет Нихон|Нихон универзитетот]]. Тој го доставил својот проект ''Futanabi'' на испитување и добил прием. Овој проект подоцна бил номиниран за најдобар нов автор во ''[[Неделно Shōnen списание|Неделниот Shōnen Magazine]]''. Неговото прво серијализирано дело, ''Noa'', било објавено во списанието, но не се покажало како успешно.<ref name="madman">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.madman.com.au/news/reelanime-miura-berserk/|title=REEL ANIME: Kentaro Miura and how a manga epic went Berserk|last=C, Ben|date=September 21, 2012|publisher=[[Madman Entertainment]]|accessdate=December 2, 2019}}</ref> Во 1988 година, додека работел за [[Јошијуки Окамура|Буронсон]] во проект насловен {{Јапонски|''Orō''|[[јапонски јазик|јап.]] 王狼||"Кралот на Волците"}} Миура објавил прототип на ''Berserk'' во „''Gekkan ComiComi“'' списание на [[Hakusensha]]<ref name="Natalie-Miura">{{Наведена мрежна страница|url=https://natalie.mu/comic/artist/3679|work=[[Natalie (website)|Natalie]]|language=ja|script-title=ja:三浦建太郎|accessdate=June 29, 2020|archive-date=2020-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011210101/https://natalie.mu/comic/artist/3679|url-status=dead}}</ref><ref name="livedoor">{{Наведена мрежна страница|url=http://news.livedoor.com/article/detail/8233300/?|date=November 8, 2013|work=[[Livedoor]]|language=ja|script-title=ja:「ベルセルク」三浦建太郎氏、24年ぶりの完全オリジナル新作―その間ベルセルクは連載お休み|accessdate=December 2, 2019}}</ref> Овој прототип од 48 страници се нашол на 2-то место на 7-та ''ComiComi'' манга-школа награда.<ref name="TezukaAward">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.asahi.com/shimbun/award/tezuka/02b.html|publisher=[[Asahi Shimbun]]|script-title=ja:第6回 マンガ優秀賞 三浦建太郎　『ベルセルク』|accessdate=July 18, 2010}}</ref> Серизализацијата на ''Berserk'' започнала во ''Monthly Animal House'' на [[Hakusensha]] во 1989 година. Во интервју со [[Јукари Фуџимото]], Миура ги спомнал манга уметниците [[Јошиказу Јасухико]] и [[Фуџихико Хосоно]] како рани влијанија врз неговиот стил, како и манга серијалите ''[[Violence Jack (манга)|Violence Jack]]'' од [[Го Нагаи]] и ''[[Guin Saga (манга)|Guin Saga]]'' од [[Каору Куримото]] конкретно за приказната и атмосферата во ''Berserk''. ''[[Fist of the North Star (манга)|Fist of the North Star]]'' од Буронсон и [[Тетсуо Хара]] влијаела на Миура да го развие неговиот уметнички стил. ''Ranpo'' од Масатоши Учизаки му служела како референца за пејсажните цртежи. ''Pygmalio'' од [[Шинџи Вада]] и ''The Snow Queen'' ([[спин-оф]] на ''Guin Saga'') ја инспирирале големината на мечот на Гатс мешајќи ги мечевите на ликовите од двете серии.<ref name="YukariInterview">{{Наведена книга|url=http://www.s-book.com/plsql/com2_detail?isbn=4592731786|title=Shōjo Manga Damashii 少女まんが魂 [The Spirit of Shōjo Manga]|last=[[Yukari Fujimoto|Fujimoto, Yukari]]|date=December 15, 2000|publisher=[[Hakusensha]]|isbn=4-592-73178-6|language=ja|archive-url=https://web.archive.org/web/20060711204448/http://www.s-book.com/plsql/com2_detail?isbn=4592731786|archive-date=July 11, 2006}}</ref> Миура, исто така, коментирал за влијанието на [[Shōjo манга|''Shōjo'' мангата]] врз ''Berserk''. Особено, тој споменал дека аниме адаптациите на „''[[The Rose of Versailles (манга)|The Rose of Versailles]]“'' и „''[[Aim for the Ace! (манга)|Aim for the Ace!]]“'', и двете во режија на [[Осаму Дезаки]], го инспирирале да ја прочита мангата ''„The Rose of Versailles“'', како и делото на [[Кеико Такемија]].<ref name="Miura-Kakur-interview">{{Наведена мрежна страница|url=http://mini-sites.kaze.fr/hellsparadise-x-berserk/|title=Berserk × Hell's Paradise|date=November 12, 2019|work=[[Kazé]]|language=fr|archive-url=https://archive.today/20200627235521/http://mini-sites.kaze.fr/hellsparadise-x-berserk/|archive-date=June 27, 2020|accessdate=June 28, 2020}}</ref> ''Berserk'' е позната по своите чести и често проширени прекини,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.animenewsnetwork.com/interest/2017-09-19/berserk-creator-reveals-he-based-band-of-the-hawk-on-high-school-friendship/.121503|title=Berserk Creator Reveals He Based Band of the Hawk on High School Friendship|last=Sherman|first=Jennifer|date=September 19, 2017|work=[[Anime News Network]]|accessdate=December 2, 2019}}</ref> кои датираат од крајот на 2006 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.comipress.com/news/2006/12/23/1202.html|title=Berserk Resumes Serialization|date=December 23, 2006|work=ComiPress|accessdate=December 2, 2019}}</ref> По 10-месечна пауза од септември 2014 година, мангата се вратила во јули 2015 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2015-07-08/berserk-manga-confirmed-to-resume-as-monthly-series-this-month/.90187|title=Berserk Manga Confirmed to Resume as Monthly Series This Month|last=Pineda|first=Rafael Antonio|date=July 8, 2015|work=[[Anime News Network]]|accessdate=April 9, 2019}}</ref> и сè до декември 2015 година, се објавувала месечно пред да се врати во неправилен распоред.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2015-12-21/berserk-gets-new-anime-project-featuring-guts-as-black-swordsman/.96773|title=Berserk Gets New Anime Project Featuring Guts as 'Black Swordsman'|last=Pineda|first=Rafael Antonio|date=December 21, 2015|work=[[Anime News Network]]|accessdate=April 9, 2019}}</ref> Се објавувала месечно од јуни до септември 2016 година, пред да влезе во друг прекин.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.animenewsnetwork.com/daily-briefs/2016-06-09/berserk-manga-returns-on-june-24-as-monthly-series/.103024|title=Berserk Manga Returns on June 24 As Monthly Series|last=Hodgkins|first=Crystalyn|date=June 9, 2016|work=[[Anime News Network]]|accessdate=June 9, 2016}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2016-09-21/berserk-manga-goes-on-hiatus-until-early-2017/.106725|title=Berserk Manga Goes on Hiatus Until Early 2017|last=Pineda|first=Rafael Antonio|date=September 21, 2016|work=[[Anime News Network]]|accessdate=April 9, 2019}}</ref> Мангата продолжила од март до јуни 2017 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2017-03-09/kentarou-miura-resumes-berserk-manga-on-march-24/.113178|title=Kentarou Miura Resumes Berserk Manga on March 24|last=Hodgkins|first=Crystalyn|date=March 9, 2017|work=[[Anime News Network]]|accessdate=April 9, 2019}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2017-06-22/berserk-manga-goes-back-on-hiatus-until-winter/.117831|title=Berserk Manga Goes Back on Hiatus Until Winter|last=Hodgkins|first=Crystalyn|date=June 22, 2017|work=[[Anime News Network]]|accessdate=April 9, 2019}}</ref> а потоа од декември 2017 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2017-12-07/berserk-manga-returns-from-hiatus-on-december-22/.124930|title=Berserk Manga Returns From Hiatus on December 22|last=Pineda|first=Rafael Antonio|date=December 7, 2017|work=[[Anime News Network]]|accessdate=April 9, 2019}}</ref> била објавувана на редовно до мај 2018 година, и скоро три месеци подоцна, ново поглавје било објавено во август пред да влезе во прекин од 8 месеци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://natalie.mu/comic/news/296817|date=August 24, 2018|work=[[Natalie (website)|Natalie]]|language=ja|script-title=ja:天原×クール教信者「平穏世代の韋駄天達」始動、「ベルセルク」40巻は9月発売|accessdate=May 21, 2020}}</ref> Две поглавја биле објавени во април и август 2019 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2019-04-13/berserk-manga-resumes-after-8-month-hiatus/.145550|title=Berserk Manga Resumes After 8-Month Hiatus|last=Pineda|first=Rafael Antonio|date=April 13, 2019|work=[[Anime News Network]]|accessdate=April 13, 2019}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2019-08-08/berserk-manga-gets-new-chapter-on-august-23/.149829|title=Berserk Manga Gets New Chapter on August 23|last=Rafael Antonio Pineda|date=August 8, 2019|work=[[Anime News Network]]|accessdate=December 2, 2019}}</ref> Две нови поглавја била последно објавени во април и јули 2020 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hakusensha.co.jp/news/57518/|date=April 24, 2020|publisher=[[Hakusensha]]|language=ja|script-title=ja:ヤングアニマル9・10合併号　20年4月24日発売！|archive-url=https://web.archive.org/web/20200428054257/https://www.hakusensha.co.jp/news/57518/|archive-date=2020-04-28|accessdate=May 22, 2020|url-status=bot: unknown}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hakusensha.co.jp/news/58113/|date=July 22, 2020|publisher=[[Hakusensha]]|language=ja|script-title=ja:ヤングアニマル15号　20年7月22日発売！|archive-url=https://web.archive.org/web/20201023015751/https://www.hakusensha.co.jp/news/58113/|archive-date=2020-10-23|accessdate=May 22, 2020|url-status=bot: unknown}}</ref> == Прием == Заклучно со јули 2015 година, мангата имала над 27 милиони примероци во Јапонија и 8 милиони во странство.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.animenewsnetwork.com/daily-briefs/2015-07-24/berserk-manga-has-27-million-copies-in-print-in-japan-8-million-overseas/.90845|title=Berserk Manga Has 27 Million Copies in Print in Japan, 8 Million Overseas|date=2015-07-24|work=[[Anime News Network]]|accessdate=2015-07-24}}</ref> Заклучно со јануари 2016 година, мангата имала во оптек над 40 милиони примероци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://animeanime.jp/article/2016/02/04/26821.html|title=ＴＶアニメ「ベルセルク」7月スタート発表　WOWOW先行、MBS"アニメイズム"で放送|date=2016-02-04|work=animeanime.jp|accessdate=2016-02-04}}</ref> Во 2016 година, ''Berserk'' се нашла на 38-то место на 17-тата листа „Книга на годината“ од списанието ''Da Vinci''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2016-12-06/march-comes-in-like-a-lion-tops-da-vinci-magazine-rankings-for-2nd-year/.109547|title=March comes in like a lion Tops Da Vinci Magazine's Rankings for 2nd Year|last=Rafael Antonio Pineda|date=December 6, 2016|work=[[Anime News Network]]|accessdate=December 6, 2019}}</ref> ''Berserk'' томовите редовно се на првите места на јапонските листи за манга, а том 40 дебитирал како најпродавана манга за неделата на нејзиното објавување.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2018-10-03/japanese-comic-ranking-september-24-30/.137655|title=Japanese Comic Ranking, September 24–30|last=Ressler|first=Karen|date=October 3, 2018|work=[[Anime News Network]]|accessdate=March 9, 2019}}</ref> Во септември 2018 година, било објавено дека ''Berserk'' е најпродаван производ на издавачот [[Dark Horse Comics (издавачка куќа)|Dark Horse Comics]] на сите времиња со продадени над 2 милиони примероци.<ref name="deluxeed">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.darkhorse.com/Blog/2783/behemoth-manga-berserk-receive-deluxe-editions-dar|title=The Behemoth of Manga "Berserk" to Receive Deluxe Editions at Dark Horse|date=September 19, 2018|publisher=[[Dark Horse Comics]]|accessdate=March 9, 2019}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.crunchyroll.com/es/anime-feature/2017/05/21-1/feature-interview-with-dark-horses-michael-gombos-on-berserk-and-more|title=FEATURE: Interview with Dark Horse's Michael Gombos on "Berserk" and More|last=Vincent|first=Brittany|date=May 21, 2017|work=[[Crunchyroll]]|accessdate=March 9, 2019|archive-date=2020-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129112402/https://www.crunchyroll.com/es/anime-feature/2017/05/21-1/feature-interview-with-dark-horses-michael-gombos-on-berserk-and-more|url-status=dead}}</ref> Поглавјето од прототипот од 1988 година добило 2 место на 7-та ''ComiComi'' манга-школа награда. ''Berserk'' ја освоила наградата Тезука Осаму за извонредност на 6-та инстанца од [[„Тезука Осаму“ културна награда|Културната награда „Тезука Осаму“]] во 2002 година.<ref name="TezukaAward"/> == Наследство == ''Berserk'' инспирирала голем број [[Видеоигра|видео игри]], особено серијалите „''[[Dynasty Warriors (видео игри)|Dynasty Warriors]]''“ и „''[[Souls (видео игри)|Souls]]''“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.pcgamer.com/you-can-now-play-as-berserks-guts-in-dark-souls/|title=You can now play as Berserk's Guts in Dark Souls|last=Donnelly|first=Joe|date=July 21, 2017|work=[[PC Gamer]]}}</ref> Финскиот хеви метал бенд [[Battle Beast (бенд)|Battle Beast]] имаат напишано песни за ''Berserk'', вклучувајќи неколку на нивниот [[Battle Beast (албум)|истоимен албум]] од 2013 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://metaldivas.wordpress.com/2013/06/10/interview-noora-louhimo-battle-beast/|title=INTERVIEW: Noora Louhimo (Battle Beast)|date=June 10, 2013|work=Metal Divas|publisher=[[WordPress.com]]|accessdate=August 30, 2019}}</ref> Кога гитаристот Антон Кабанен ги напуштил Battle Beast во 2015 година, тој го формирал [[Beast in Black (бенд)|Beast in Black]] и продолжил да пишува песни за серијалот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://distortedsoundmag.com/interview-anton-kabanen-beast-in-black/|title=INTERVIEW: Anton Kabanen – Beast In Black|date=November 24, 2017|work=Distorted Sound|accessdate=August 30, 2019}}</ref> [[Деткор]] бендот Brand of Sacrifice го издале албумот God Hand во 2019 година. И бендот и албумот се огромно инспирирани од ''Berserk''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kerrang.com/features/brand-of-sacrifice-slam-through-the-death-metal-of-anime-in-new-video/|title=Brand Of Sacrifice Slam Through "The Death Metal of Anime" In New Video|last=Zorgdrager|first=Bradley|date=July 31, 2019|work=[[Kerrang!]]|accessdate=May 22, 2020}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Матична|http://www.younganimal.com/berserk/|''Berserk'' официјално мрежно место на ''Young Animal''}} * [https://web.archive.org/web/20110924105129/http://www.dmpbooks.com/books/?author=157 Објавувачка страница на дигитална манга за Берсерк] * [https://web.archive.org/web/20070907235212/http://www.art-of-war.co.jp/english/index.php Уметност на војната] - Официјални Берсерк производи [[Категорија:Статии со текст на јапонски]] [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:Манга од 1989 година]] hzmzeespbme1lrcneokolc1hdno46nz 0 1253326 5606064 5288293 2026-08-07T15:08:31Z Aprilija50.A.D 119801 /* Филмографија */ 5606064 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Стојан Велков | портрет = Стојан Велков Трн2.jpg | px = | опис = | родено-име = | роден-дата = | роден-место = {{роден во|Струмица}}<br> | починал-дата = | починал-место = | починал-причина = | националност = [[Македонец]] | познат = | занимање = глумец<br>активист | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = }} '''Стојан Велков''' (роден во [[Струмица]]) — македонски театарски, филмски и телевизиски глумец и активист. == Филмографија == {{Филмографија-домаћи|глумца=Стојан Велков}}|- style="background: Lavender; text-align:center; " |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2000-ти[[#1|&#9650;]]<div id="2000"/> |- | 2006 || [[Кандидати (телевизиска серија)|Кандидати]] ТВ серија || Детето |- | 2009-2010 || [[Народни приказни]] ТВ-серија || |- |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2010-ти[[#1|&#9650;]]<div id="2010"/> |- | 2014 || [[Среќна Нова 1903 (филм)|Среќна Нова 1903]] ТВ-филм || Питу |- | 2014 || [[Приказни од животот]] ТВ-серија || Јоцо |- | 2014-2015 || [[Македонски приказни]] ТВ-серија || |- | 2016 || [[Златна петорка (филм)|Златна петорка]] ТВ серија || Попот |- | 2017 || [[Љубов и Предавство]] ТВ-серија || Монах |- | 2019 || [[Преспав (телевизиска серија)|Преспав]] ТВ серија || Столе |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2020-ти[[#1|&#9650;]]<div id="2020"/> |- | 2026 || [[Клупата]] ТВ-филм || |} == Надворешни врски == * {{IMDb name|4737682}} {{рв|Stojan Velkov}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Велков, Стојан}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] [[Категорија:Македонски телевизиски глумци]] [[Категорија:Глумци од Струмица]] 5psaatbsmns14bp5yutuxvft87d1bsj 5606227 5606064 2026-08-08T10:37:59Z Aprilija50.A.D 119801 /* Филмографија */ 5606227 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Стојан Велков | портрет = Стојан Велков Трн2.jpg | px = | опис = | родено-име = | роден-дата = | роден-место = {{роден во|Струмица}}<br> | починал-дата = | починал-место = | починал-причина = | националност = [[Македонец]] | познат = | занимање = глумец<br>активист | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = }} '''Стојан Велков''' (роден во [[Струмица]]) — македонски театарски, филмски и телевизиски глумец и активист. == Филмографија == {{Филмографија-домаћи|глумца=Стојан Велков}}|- style="background: Lavender; text-align:center; " |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2000-ти[[#1|&#9650;]]<div id="2000"/> |- | 2006 || [[Кандидати (телевизиска серија)|Кандидати]] ТВ серија || Детето |- | 2009-2010 || [[Народни приказни]] ТВ-серија || |- |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2010-ти[[#1|&#9650;]]<div id="2010"/> |- | 2014 || [[Среќна Нова 1903 (филм)|Среќна Нова 1903]] ТВ-филм || Питу |- | 2014 || [[Приказни од животот]] ТВ-серија || Јоцо |- | 2014-2015 || [[Македонски приказни]] ТВ-серија || |- | 2016 || [[Златна петорка (филм)|Златна петорка]] ТВ серија || Попот |- | 2017 || [[Љубов и Предавство]] ТВ-серија || Монах |- | 2019 || [[Преспав (телевизиска серија)|Преспав]] ТВ серија || Столе |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2020-ти[[#1|&#9650;]]<div id="2020"/> |- | 2026 || [[Клупата]] ТВ-филм || Попот |} == Надворешни врски == * {{IMDb name|4737682}} {{рв|Stojan Velkov}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Велков, Стојан}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] [[Категорија:Македонски телевизиски глумци]] [[Категорија:Глумци од Струмица]] 6q0kth4h1qfv9mf4y7l0zqjd3pwyu0x 0 1253440 5606060 5488785 2026-08-07T14:32:15Z Aprilija50.A.D 119801 /* Филмографија */ 5606060 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност |име=Жарко Димоски |портрет=Жарко Димоски (2).jpg |px=|опис= |родено-име= |роден-дата={{роден на и возраст|df=yes|1989|7|29}} |роден-место=[[Прилеп]], [[СР Македонија]], [[СФРЈ]] |починал-дата=|починал-место=|починал-причина= | националност = [[Македонија|Македонец]] | народност = [[Македонци|Македонец]] |познат=|занимање=[[глумец]] |сопружник=|татко=|мајка=|родители=|роднини=|деца=}} '''Жарко Димоски''' ([[29 јули]] [[1989]], [[Прилеп]]) – [[Македонија|македонски]] [[глумец]]. == Кариера == Димоски е вработен во [[Театар Комедија|НУ Театар Комедија]] во [[Скопје]]. == Филмографија == [[Податотека:Жарко_Димоски_(4).jpg|мини|Жарко Димоски]] [[Податотека:Жарко_Димоски(1).jpg|мини|Жарко Димоски]] [[Податотека:Жарко_Димоски_(3).jpg|мини|Жарко Димоски]] {| border=1 cellspacing=0 cellpadiing=3 | '''Година''' | '''Филм''' | '''Улога''' |- | 2013 || [[Триумф]] ТВ-филм || Виктор |- | 2013-2014 || [[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]] ТВ-серија || [[Васил Чакаларов]] |- | 2015 || [[Последниот Македонец]] ТВ-филм || Пере Тошев |- | 2015 || [[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || Мажот |- | 2017 || [[Бушави глави]] ТВ-серија || |- | 2017 || [[Ах, љубов моја (филм)|Ах, љубов моја]] ТВ-серија || Фидан |- | 2017 || [[Човекот што не беше таму]] ТВ-филм || |- | 2017 || [[5+ фамилија]] ТВ-серија || |- | 2018 || [[Црно и бело]] ТВ-филм || |- | 2019-2022 || [[Преспав (телевизиска серија)|Преспав]] ТВ-серија || Американецот |- | 2022-2023 || [[Бистра вода (серија)|Бистра вода]] ТВ-серија || |- | 2023-2024 || [[Закопани тајни]] ТВ-серија || Маре Илијевски |- | 2024 || [[Јон Вардар против Галаксијата]] ТВ-филм || Јон Вардар |- | 2025-2026 || [[Наследство]] ТВ-серија || Карло |- | 2026 || [[Можеби]] ТВ-филм || |} == Надворешни врски == * {{IMDb name|6012095}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Димоски, Жарко}} [[Категорија:Глумци од Прилеп]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски телевизиски глумци]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] 4n96c30twr14ker1ut3vn7lbhrwlzip 0 1256027 5606097 4853823 2026-08-07T19:09:52Z Gurther 105215 5606097 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} [[File:Edouard_Manet_-_Stéphane_Mallarmé_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|350px]] ''''' Портрет на Стефан Маларме ''''' е слика на [[Едуар Мане]] создадена во [[1876]] година<ref>[https://www.musee-orsay.fr/en/collections/works-in-focus/search/commentaire/commentaire_id/stephane-mallarme-319.html?no_cache=1/ Stéphane Mallarmé]{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Делото, со својата „извонредна природност и експресивна сила“ е „еден од највисоките и најмодерни резултати во целата кариера на Мане“, таа го претставува [[Стефан Маларме|Маларме]] во многу жива, домашна и неконвенционална поза. Човекот со писмата покрај него, всушност, има многу спонтан и опуштен став и удобно лежи на некои перничиња во ателјето што Мане го имал во близина на станицата [[станица Сен Лазар|Сен Лазар]]. Покрај познанството со [[Емил Зола]] и [[Шарл Бодлер]], Мане преку портретот на поетот [[Стефан Маларме|Маларме]], ја предочил севкупната повеќеслојност на ликовните дела особено на оние кои започнале да ги откриваат [[импресионизам|импресионистички]]те ликовни и поетски доблести<ref>[https://www.wga.hu/html_m/m/manet/4/4manet01.html/ Portrait of Stéphane Mallarmé]</ref>. ==Наводи== {{наводи}} == Литература== * Ina Conzen: ''Edouard Manet und die Impressionisten''. Hatje Cantz Verlag, 2002, ISBN 3-7757-1201-1. * Hajo Düchting: ''Manet, Pariser Leben''. Prestel Verlag, München 1995, ISBN 3-7913-1445-9. * Pierre Courthion: ''Manet''. DuMont Buchverlag, Köln 1990, ISBN 3-7701-2598-3. * Georges Bataille [http://www.fabula.org/actualites/article15736.php über das Porträt Stéphane Mallarmé] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210410202449/https://www.fabula.org/actualites/article15736.php |date=2021-04-10 }} bei ''Fabula - la recherche en litérature'' {{Едуар Мане |state=expanded}} [[Категорија:Слики од Едуар Мане]] [[Категорија:Уметнички слики од 1876]] [[Категорија:Француски сликари]] [[Категорија:Француско сликарство]] [[Категорија:Француска уметност]] [[Категорија:Француски уметнички слики]] [[Категорија:француски уметници]] q2xrg6f6e5u2syc6wv84hhp3ffbqwec 5606098 5606097 2026-08-07T19:10:09Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Уметнички слики од 1876]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5606098 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} [[File:Edouard_Manet_-_Stéphane_Mallarmé_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|350px]] ''''' Портрет на Стефан Маларме ''''' е слика на [[Едуар Мане]] создадена во [[1876]] година<ref>[https://www.musee-orsay.fr/en/collections/works-in-focus/search/commentaire/commentaire_id/stephane-mallarme-319.html?no_cache=1/ Stéphane Mallarmé]{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Делото, со својата „извонредна природност и експресивна сила“ е „еден од највисоките и најмодерни резултати во целата кариера на Мане“, таа го претставува [[Стефан Маларме|Маларме]] во многу жива, домашна и неконвенционална поза. Човекот со писмата покрај него, всушност, има многу спонтан и опуштен став и удобно лежи на некои перничиња во ателјето што Мане го имал во близина на станицата [[станица Сен Лазар|Сен Лазар]]. Покрај познанството со [[Емил Зола]] и [[Шарл Бодлер]], Мане преку портретот на поетот [[Стефан Маларме|Маларме]], ја предочил севкупната повеќеслојност на ликовните дела особено на оние кои започнале да ги откриваат [[импресионизам|импресионистички]]те ликовни и поетски доблести<ref>[https://www.wga.hu/html_m/m/manet/4/4manet01.html/ Portrait of Stéphane Mallarmé]</ref>. ==Наводи== {{наводи}} == Литература== * Ina Conzen: ''Edouard Manet und die Impressionisten''. Hatje Cantz Verlag, 2002, ISBN 3-7757-1201-1. * Hajo Düchting: ''Manet, Pariser Leben''. Prestel Verlag, München 1995, ISBN 3-7913-1445-9. * Pierre Courthion: ''Manet''. DuMont Buchverlag, Köln 1990, ISBN 3-7701-2598-3. * Georges Bataille [http://www.fabula.org/actualites/article15736.php über das Porträt Stéphane Mallarmé] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210410202449/https://www.fabula.org/actualites/article15736.php |date=2021-04-10 }} bei ''Fabula - la recherche en litérature'' {{Едуар Мане |state=expanded}} [[Категорија:Слики од Едуар Мане]] [[Категорија:Француски сликари]] [[Категорија:Француско сликарство]] [[Категорија:Француска уметност]] [[Категорија:Француски уметнички слики]] [[Категорија:француски уметници]] qh10hy3bh25gtq553613v36f6xhgn6n 0 1256051 5606147 4369478 2026-08-07T21:40:32Z Gurther 105215 5606147 wikitext text/x-wiki {{italic title}} {{short description|Painting by Édouard Manet}} [[Податотека:MANET_Le_Christ_Jardinier.jpg|299x299px|alt=|мини|''Христос градинарот''.]] '''''Христос градинарот''''' – слика од францускиот сликар [[Едуар Мане]], една од неколкуте дела со религиозна тема.<ref>{{нмс|url=http://www.ipernity.com/doc/1654608/42847316|title=Peter Russell, Delphi Complete Works of Édouard Manet, Delphi Classics, 28 August 2016}}</ref> На сликата е прикажан воскреснатиот Христос во епизодата [[Noli me tangere]], но невообичаено не е прикажана [[Марија Магдалена]].<ref>{{нмс|url=http://www.artnet.fr/artistes/édouard-manet/le-christ-jardinier-CNKXy1OqUGQAyxk53oKFZw2|title=Le Christ Jardinier par ÉdouardManet|website=www.artnet.fr}}</ref> Денес се наоѓа во приватна колекција. == Наводи == {{наводи}} {{Едуар Мане|state=expanded}} [[Категорија:Слики од 1850-тите]] [[Категорија:Слики од Едуар Мане]] [[Категорија:Слики со Исус]] {{никулец}} b1hbqicstdkylouiguk6oy07aindv2f 5606148 5606147 2026-08-07T21:40:49Z Gurther 105215 5606148 wikitext text/x-wiki {{italic title}} [[Податотека:MANET_Le_Christ_Jardinier.jpg|299x299px|alt=|мини|''Христос градинарот''.]] '''''Христос градинарот''''' – слика од францускиот сликар [[Едуар Мане]], една од неколкуте дела со религиозна тема.<ref>{{нмс|url=http://www.ipernity.com/doc/1654608/42847316|title=Peter Russell, Delphi Complete Works of Édouard Manet, Delphi Classics, 28 August 2016}}</ref> На сликата е прикажан воскреснатиот Христос во епизодата [[Noli me tangere]], но невообичаено не е прикажана [[Марија Магдалена]].<ref>{{нмс|url=http://www.artnet.fr/artistes/édouard-manet/le-christ-jardinier-CNKXy1OqUGQAyxk53oKFZw2|title=Le Christ Jardinier par ÉdouardManet|website=www.artnet.fr}}</ref> Денес се наоѓа во приватна колекција. == Наводи == {{наводи}} {{Едуар Мане|state=expanded}} [[Категорија:Слики од 1850-тите]] [[Категорија:Слики од Едуар Мане]] [[Категорија:Слики со Исус]] {{никулец}} 2fe2q6qtt2e0gd3lx38w0so2hnbh96q 0 1258644 5606144 4877896 2026-08-07T21:39:38Z Gurther 105215 5606144 wikitext text/x-wiki {{Infobox writing system |name=Хиератско писмо<br/> |type=логографски |time=[[Накада III]] – трет век н.е. |languages=[[Египетски јазик]] |fam1=[[Египетски хиероглифи]] |children=[[Демотско писмо]]<br /> [[Библоска писменост]] |unicode= |sample=A page from the Ebers Papyrus, written circa 1500 B.C. Wellcome M0008455.jpg }} '''Хиератско писмо''' е [[курзив]]но писмо, коое го користеле службениците на [[фараон]]ите во [[Египет]] и [[Нубија]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.britannica.com/topic/hieratic-script/ |title=Hieratic script |accessdate=2021-01-28 |archive-date=2021-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203112750/https://www.britannica.com/topic/hieratic-script |url-status=dead }}</ref>. Тоа се развивало паралелно со [[Египетски хиероглифи|египетското хиероглифско писмо]], со кое било блиско поврзано. Најчесто било пишувано со [[мастило]] и [[четка]] од [[трска]] врз [[папирус]], тоа им овозможувало на писарите да пишуваат многу побрзо отколку со хиероглифското писмо. Во 2 век од нашата ера, терминот „хиератско“ за прв пат било употребено од [[Климент Александриски|Свети Климент Александриски]]. Овој збор потекнувал од грчката фраза „γράμματα ἱερατικά“, што буквално значело „свештеничко писмо“. Во тоа време, хиератското писмо се користело за пишување на религиозни текстови, што и било негова основна употреба во претходните илјадници години<ref>[https://omniglot.com/writing/egyptian_hieratic.htm/ Ancient Egyptian scripts]</ref>. == Развој == Во [[преддинастички период|преддинастичкиот период]] во [[Египет]], хиератското писмо се развивало напоредно со [[египетски хиероглифи|египетските хиероглифи]]. Хиератското писмо не произлегло од хиероглифското. Најстарите египетски напишани текстови биле напишани со мастило и четки, и нема индикации дека овие симболи потекнуваат од хиероглифите. Монументалните хиероглифи врежани во камен не се појавиле сè до [[Прва египетска династија]], хиератското писмо во тоа време веќе долго време се користело. Овие два система за пишување се развиваале паралелно и не биле поврзани<ref>[https://www.merriam-webster.com/dictionary/hieratic/ History and Etymology for hieratic]</ref>. ==Наводи== {{наводи}} [[Категорија:Стар Египет]] [[Категорија:Писма]] [[Категорија:Писма од бронзеното време]] 9pjgejw1605jc4k4ibvs9ex95kp7rc4 5606145 5606144 2026-08-07T21:39:49Z Gurther 105215 5606145 wikitext text/x-wiki {{Infobox writing system |name=Хиератско писмо<br/> |type=логографски |time=[[Накада III]] – трет век н.е. |languages=[[Египетски јазик]] |fam1=[[Египетски хиероглифи]] |children=[[Демотско писмо]]<br /> [[Библоска писменост]] |unicode= |sample=A page from the Ebers Papyrus, written circa 1500 B.C. Wellcome M0008455.jpg }} '''Хиератско писмо''' — [[курзив]]но писмо, коое го користеле службениците на [[фараон]]ите во [[Египет]] и [[Нубија]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.britannica.com/topic/hieratic-script/ |title=Hieratic script |accessdate=2021-01-28 |archive-date=2021-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203112750/https://www.britannica.com/topic/hieratic-script |url-status=dead }}</ref>. Тоа се развивало паралелно со [[Египетски хиероглифи|египетското хиероглифско писмо]], со кое било блиско поврзано. Најчесто било пишувано со [[мастило]] и [[четка]] од [[трска]] врз [[папирус]], тоа им овозможувало на писарите да пишуваат многу побрзо отколку со хиероглифското писмо. Во 2 век од нашата ера, терминот „хиератско“ за прв пат било употребено од [[Климент Александриски|Свети Климент Александриски]]. Овој збор потекнувал од грчката фраза „γράμματα ἱερατικά“, што буквално значело „свештеничко писмо“. Во тоа време, хиератското писмо се користело за пишување на религиозни текстови, што и било негова основна употреба во претходните илјадници години<ref>[https://omniglot.com/writing/egyptian_hieratic.htm/ Ancient Egyptian scripts]</ref>. == Развој == Во [[преддинастички период|преддинастичкиот период]] во [[Египет]], хиератското писмо се развивало напоредно со [[египетски хиероглифи|египетските хиероглифи]]. Хиератското писмо не произлегло од хиероглифското. Најстарите египетски напишани текстови биле напишани со мастило и четки, и нема индикации дека овие симболи потекнуваат од хиероглифите. Монументалните хиероглифи врежани во камен не се појавиле сè до [[Прва египетска династија]], хиератското писмо во тоа време веќе долго време се користело. Овие два система за пишување се развиваале паралелно и не биле поврзани<ref>[https://www.merriam-webster.com/dictionary/hieratic/ History and Etymology for hieratic]</ref>. ==Наводи== {{наводи}} [[Категорија:Стар Египет]] [[Категорија:Писма]] [[Категорија:Писма од бронзеното време]] 03bmthpx5mgvhleqieoxy1cwn78v0gs 0 1265274 5606011 5033913 2026-08-07T13:24:48Z Gurther 105215 5606011 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | name = Константин Данил | native_name = Константин Данил | image = Danil, Nova iskra (1899).jpg | birth_date = 1798 или 1802 | birth_place = [[Лугој]] or [[Ечка]] | death_date = 25 May 1873 (75 или 77 години) | death_place = [[Зрењанин]], [[Австроунгарија]], денес [[Србија]] | nationality = | field = [[Сликар]] | movement = [[Класицизам]], [[Бидермаер]] | works = '' Портрет на сопругата Софија Дели '' | patrons = | awards = }} ''' Константин Данил ''' (околу 1798 или 1802 година, [[Лугош]], [[Банат]], денес во [[Романија]] - 13-25 / 5 1873 година, [[Велики Бечекрек]]) бил српски сликар, иконограф и портретист. Тој останува мистериозен човек и уметник, бидејќи полемиките поврзани со неговото име и презиме, потекло, националност, квалификации не се решени.<ref>[ http://srpskaenciklopedija.org/doku.php?id=%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD_%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BB / Константин Данил]</ref>. == Животопис == Според Феликс Каниц, тој е роден во српско семејство како Данило Петровиќ. Други извори наведуваат дека неговото потекло и родното место е нејасно. Роден е или во [[Лугој]] или во [[Ека]]. На возраст од тринаесет години го напуштил Лугој за [[Темишвар]], каде што бил примен во школата на Арсеније Теодоровиќ. Теодоровиќ бил директор на училиште за цртање и преку тоа тој влијаел на цела нова генерација помлади уметници.Еден од нив беше Константин Данил. Тука Константин Данил студирал неколку години и покрај другите дела, создал и и портрет на [[Свети Сава која привлкол големо внимание. На седумнаесетгодишна возраст, тој заминал од кај Теодоровиќ и отишол во ателјето на еден од тројцата виенски академици, а потоа работел во Темишвар. Данил исто така земал лекции од патувачки сликари на портрети и потоа се запишал на Академијата за уметности во [[Виена]] и во [[Минхен]]. Данил одлично ги владеел скоросите жанрови, вклучувајќи портрети, пејзажи, слики на цвеќиња, сцени од модерниот живот и фигурални претстави. Од Минхен, Данил се врати во [[Велики Бечкерек]] (денешен [[Зрењанин]]), каде го продолжи стилот на Теодоровиќ, а набргу потоа овој град станал негова постојан престој. Се оженил со германската благородничка Софија Дели во 1827 година. Поминал многу време со воените единици и бил со австриските трупи во вистинска војна, тој изработувал портрети на офицерите и граничарите на Воените граници. Во исто време, тој создал серија илустрации од историјата на [[Стариот завет]]. Од 1834 до 1873 година Данил се посветил на сликање во бидермаерскиот стил и во сакралното сликарство инспирирано од движењето на Назаренско училиште во Виена и станал еден од неговите регионални водачи. Тој работел во сопственото ателје на улицата [[Цар Душан 37 во Велики Бекерек каде учеле бројни српски уметници, вклучувајќи ги и поетот-сликар [[Ѓураа Јакшиќ]] и уметникот Лазар Николиќ, кој напишал биографија за неговиот учител<ref>[ https://artsandculture.google.com/entity/konstantin-danil/m09fxv0/{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Константин Данил]</ref>. == Творештво == Неговите главни дела се „Мадона“, „Машки портрет“, „Мртва природа“, „Станци Дели“ (неговиот свекор), „Архангел Гаврил,“ „г-ѓа Вајлинг“, „г-ѓа Тетеси“ и, најпознат од сите, „Генерал Стеван Книжанин“ и „Портрет на Марија“ (1872). Портретите на неговата сопруга „Софија Дели“ (1840), „Петар Јагодиќ“ и „Дама со крст“ се едни од неговите најдобри остварувања, Данил насликал и голем број портрети на семејството Јагодиќ. Портретот на „Капетанот Кjуновиќ и неговата сопруга“ го импресионирале српскиот православен свештеник Арсеновиќ, кој го избрал Данил за украсување на куполата и иконостасот на новата српска православна црква во Панчево со фигури на светци. Иконостаси насликани од Данил можеле да се најдат и во Тимишвара, Уздин, Добрица и Јарковац.<ref>[https://peoplepill.com/people/konstantin-danil/ Konstantin Danil]</ref>. == Колекции == Негови дела се застапени во следните колекции: * [[Национален музеј на Србија]] * [[Галерија на Матица Српска]] * [[Музеј на уметноста во Темишвар]] * [[Национален музеј на Панчево]] * [[Национален музеј на Зрењанин]] Голем дел од неговите дела порано се наоѓала во приватни колекции. == Легати == Данил е запаметен како мајстор кој владеел совршена мајсторска техника, а неговите портрети откриваат извонредна студија за ликовите на неговите модели. Како и да е, веќе некое време по неговата смрт, неговото име било скоро заборавено во јавноста, и дури во дваесеттиот век му е отстапена позицијата меѓу мајсторите на современото српско сликарство Врз основа на неговото рано уметничко дело во Темишвар, Константин Данил го вбројуваат и како претставник во сликарството на [[Романија]], [[Австрија]] и [[Унгарија]]. Тој е вклучен во 100-те најистакнати Срби. ==Галерија== <gallery class="center" widths="200" heights="200"> File:Portret Pavla Kenđelca - Konstantin Danil, 1832-1834.jpg|„Портрет на Павел Конглец “, 1832-1834 File:Portrait of Madame Tőtössy.jpg|"Портрет на мадам Тетоси",1835-1840 File:Konstantin danil.jpg|"Портрет на сопругата Софија Дели" File:Konstantin Danil, portrait of Mrs. Vailgling, after 1840, National museum of Serbia.jpg|'' Портрет на г-ѓа. Ваилглинг '' File:Danil-Young.jpg|'' Данил Јагодиќ '', 1873 File:Danil-Gloves.jpg|'' Човек во бели ракавици '', 1873 </gallery> ==Наводи== {{наводи}} ==Поврзано== * Euphrosine, Nemzeti Újság, 1840 * Pesti Hirlap, Temesvarer Wochenblatt (1841), 45, 1845. 49); * Lazar Nikolić, Srpski slikari, 1895 * Dr. István Berkeszi, Temišvarski slikari, 1909 * Sendrej-Sentivany, Leksikon ugarskih likovnih umjetnika, 1915 * {{наведена енциклопедија|last=Petrović|first= Veljko|year=1927|title = Konstantin Danil |encyclopedia= Narodna enciklopedija |publisher= Bibliografski zavod |location= [[Zagreb]]}} * Adrian Negru, Constantin Daniel, Libertatea, Panciova;, 1996 * Adrijan Negru, Slikarske radionice u Banatu u XVIII i XIX veku, Viša škola za obrazovanje vaspitača, Vršac, 2003 ==Надворешни врски== {{commonscat|Konstantin Danil}} *[https://web.archive.org/web/20120211111300/http://www.terminartors.com/artistprofile/Danil_Konstantin Terminartors.com] * {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20060213194315/http://www.mng.com.mk/eng/amamizlozba.html |date=February 13, 2006 |title=Portrait of Maria }} *[https://web.archive.org/web/20160303172304/http://www.rastko.org.rs/isk/images/konstantin_danil.jpg Portrait of Petar Jagodic] {{Нормативна контрола}} {{портал|Биографија}} {{DEFAULTSORT:Данил, Константин}} [[Категорија:Српски сликари]] [[Категорија:Родени во 1802 година]] [[Категорија:Починати во 1873 година]] ncbzjf3mj39ny7dprq9qy2s2816so9g 0 1272985 5606020 5419624 2026-08-07T13:28:45Z Gurther 105215 5606020 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} __NOTOC__ {{Infobox book | name = Кавкаскиот заробеник | author = [[Александар Пушкин]] | language = [[руски јазик|Руски]] | country = [[Руско Царство]] | genre = [[Наративна поезија|поема]] | title_orig = Кавказский пленник |orig_lang_code= ru | translator = | release_date = 1822 | media_type = }} [[File:Горец, иллюстрация к поэме А. С. Пушкина Кавказский пленник.jpg|thumb|270px|справа|Илустрација на поемата на Александар Пушкин „Кавкаскиот заробеник “. Автор '' [[Алексеј Чернишев]]'' (1852)]] ''''' Кавкаскиот заробеник ''''' ({{langx|ru|«Кавказский пленник»}} ''Kavkázskiy plénnik''), исто така преведен како '''''Заробеник на Кавказ''''' — [[наративна поезија|наративна поема]] напишана од [[Александар Пушкин]] во 1820–21 и објавено во 1822 година. Посветена на неговиот пријател генералот [[Николај Раевски]], инспирирана е од времето поминато во [[Пјатигорск]] за време на Пушкиновиот егзил на југ.<ref>[https://ilibrary.ru/text/441/p.1/index.html/ КАВКАЗСКИЙ ПЛЕННИК]</ref> Таа е од првите во циклусот јужни песни на Пушкин. Започнал да ја пишува на Гурзуф, а ја завршил на 20 февруари 1821 година, во градот Каменка (тогаш имот на Василиј Давидов). „Кавкаскиот затвореник“, заедно со следната негова поема, „[[Бахчисарајска чешма]]“, биле негови најпопуларни дела. Заплетот се базира на романтичната, страсна љубов, на разочараниот, бунтовен херој (заробен руски офицер) и девојката, претставник на Черкезите, кои биле далеку од расипаната цивилизација, исконски, природни, искрени. Оваа лирска тема е претставена наспроти величествениот предел: убавината на огромниот Кавказ, егзотичниот живот на населението, кавкаската војна.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://rvb.ru/pushkin/01text/02poems/01poems/0785.htm/ |title=КАВКАЗСКИЙ ПЛЕННИК Повесть |accessdate=2021-08-05 |archive-date=2021-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210811031351/https://rvb.ru/pushkin/01text/02poems/01poems/0785.htm |url-status=dead }}</ref> За огромниот успех на поемата сведочел фактот дека дури и за време на престојот на поетот во јужниот егзил, Дидлот поставил балет во [[Санкт Петербург]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.britannica.com/topic/The-Prisoner-of-the-Caucasus/ |title=The Prisoner of the Caucasus |accessdate=2021-08-05 |archive-date=2021-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210417004449/https://www.britannica.com/topic/The-Prisoner-of-the-Caucasus |url-status=dead }}</ref>, каде што главната улога ја имала славната Истомина. Меѓу многуте дела, инспирирани од оваа поема била творбата со исто име од 14-годишниот Лермонтов, во која позајмува цели фрагменти од текстот од оригиналниот извор.<ref>[https://reshator.com/sprav/literatura/analiz/kavkazskij-plennik-pushkin/ Анализ поэмы «Кавказский пленник» Пушкина]{{Мртва_врска|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://faculty.washington.edu/jdwest/russ430/prisoner.pdf/Prisoner of the Caucasus]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Нормативна контрола}} {{Александар Пушкин}} [[Категорија:Дела на Александар Пушкин]] i63w4d8mo0a92m2pe8pphea69ffynzy 0 1273369 5606082 4589337 2026-08-07T17:10:31Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5606082 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Kinema-Junpo-1964-February-Special-8.jpg|мини|„Пукај во пијанистот“]] '''„Пукај во пијанистот“''' ([[француски]]: ''Tirez sur le pianiste'') — француски [[филм]] од 1960 година, во [[режија]] на [[Франсоа Трифо]], кој е автор и на [[сценарио]]то, заедно со Марсел Муси. Главните улоги ги играат: [[Шарл Азнавур]], [[Мари Дибоа]], [[Никол Бергер]], [[Мишел Мерсие]], [[Серж Даври]], [[Албер Реми]] и Даниел Буланже.<ref>[https://www.imdb.com/title/tt0054389/ IMBd, Shoot the Piano Player (пристапено на 10.8.2021)]</ref> ==Синопсис== Едуар Саројан (го игра Азнавур) е познат [[пијанист]] од [[Париз]]. Во еден разговор, неговата сопруга Тереза (ја игра Бергер) му кажува дека неговата слава се должи на нејзината љубовна врска со неговиот менаџер. Едуар го напушта станот, но веднаш се враќа назад, а во меѓувреме Тереза извршува [[самоубиство]]. Тогаш, тој се откажува од свирењето и се вработува во еден бар каде работи под лажното име Шарли Колер. Келнерката Лена, која го знае неговото вистинско име, се вљубува во него и тие почнуваат љубовна врска. Во меѓувреме, неговите двајца браќа имаат проблеми со гангстерите, а последиците ги трпи и Шарли. Откако сопственикот на барот (го игра Даври) им дава на гангстерите информации за Шарли, тој оди во барот и по кратка расправа го [[Убиство|убива]] сопственикот, а потоа, заедно со Лена бегаат надвор од градот. Истовремено, ганстерите го киднапираат малиот Фидо, синот на Шарли. Шарли и Лена заминуваат во една планинска куќа во која се кријат неговите браќа, но таму доаѓаат и гангстерите. Фидо успева да им побегне, но гангстерите ја убиваат Лена. По престрелката со нив, Шарли и браќата успеваат да побегнат, но гангстерите ги бркаат. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Филмови од 1960 година]] [[Категорија:Филмови на француски јазик]] [[Категорија:Филмови на Франсоа Трифо]] [[Категорија:Црно-бели филмови]] [[Категорија:Криминалистички филмови]] [[Категорија:Филмови со Албер Реми]] [[Категорија:Филмови со Серж Даври]] [[Категорија:Филмови со Шарл Азнавур]] [[Категорија:Филмови со Мари Дибоа]] [[Категорија:Филмови со Никол Бергер]] [[Категорија:Филмови со Мишел Мерсие]] [[Категорија:Филмови со Даниел Буланже]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Париз]] [[Категорија:Филмови засновани на романи]] crw68plm8pv29nfdy9w25cgabxsb1ju 0 1275872 5606101 5420063 2026-08-07T19:19:03Z Gurther 105215 5606101 wikitext text/x-wiki {{other uses}} {{Infobox book <!-- See Wikipedia:WikiProject_Novels or Wikipedia:WikiProject_Books --> | name = Таинствениот остров | title_orig = L'Île mystérieuse | translator = | image = Ile Mysterieuse 02.jpg | caption = Насловна страница на „Мистериозниот остров“ | author = [[Жил Верн]] | illustrator = [[Жил Фера]] | cover_artist = | country = Франција | language = Француски | series = [[Необични патувања]] #12 | genre = [[Авантуристички роман]] | publisher = [[Пјер-Жил Етцел]] | release_date = 1875 | english_pub_date = 1875 | media_type = Print ([[Hardcover|Хардбек]]) | pages = | preceded_by = [[Пат околу светот за 80 дена]] | followed_by = | wikisource = Таинствениот остров }} ''''' Таинствениот остров ''''' ({{langx|fr|L'Île mystérieuse}}) — [[роман]] од [[Жил Верн]], објавен во 1875 година. Книгата ја раскажува приказната за пет американски воени затвореници, кои за време на Граѓанската војна успеале да избегаат со балон што го однел ураганот до ненаселен остров, каде што почнале да се случуваат необични работи. Верн долго време планирал да создаде приказна инспирирана од [[Робинзон Крусо]], за група луѓе напуштени на осамен остров. Неговото прво искуство на ова поле бил „Чичко Робинсон“, отфрлен од неговиот издавач Пјер Етцел поради недостаток на фантастични елементи. Вториот обид на Верн повеќе го задоволува Етцел, а Таинствениот остров бил објавен'<ref>[https://livre.fnac.com/a9883166/Jules-Verne-L-Ile-mysterieuse/L'Ile mystérieuse]</ref>. == Содржина == Пет американски воени затвореници успеале да избегаат од опколениот [[Ричмонд]], [[Вирџинија]], со помош на балон за време на Граѓанската војна. Балон го однел ураган на отворен [[Тихи Океан ]]. Патниците едвај успеваат да стигнат до непознат остров во близина на поголем остров. За време на слетувањето, еден од патниците - инженерот Сајрус Смит, заедно со неговото куче Тод, паднале и исчезнале во водата. Нед, верниот црн слуга на Смит, не можел да се помири со загубата на својот господар. Заедно со дописникот Једеон Спилет, тие организирале неуспешна потрага, додека морнарот Пенкрофт и младиот Херберт наоѓаат храна и привремено засолниште на другиот остров...<ref>[https://www.payot.ch/Detail/lile_mysterieuse-jules_verne-9782253160861/ L'île mystérieuse Jules Verne]{{Мртва_врска|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://jv.gilead.org.il/kravitz/ ''The Mysterious Island'']{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}—Sidney Kravitz's unedited unabridged translation (2001). The extensive introduction and notes for this volume are at [http://www.ibiblio.org/julesverne/books/mi%20crit%20mat.pdf ''Mysterious Island Introduction'']. * [http://mysteryisland.narod.ru ''The Mysterious Island'']—Interactive 3D model on CryEngine 1 by Crytek * [http://najvs.org North American Jules Verne Society] * [http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:The_Mysterious_Island Link to a map of Lincoln Island with English labels] * [https://www.bbc.co.uk/programmes/b0bd7bm4 ''The Mysterious Island'']—BBC Radio 4 drama adaptation {{Жил Верн}} {{coord|34|57|S|150|30|W|display=title}} [[Категорија:Романи на Жил Верн]] [[Категорија:Дела на Жил Верн]] [[Категорија:Книги од 1875 година]] 4rj9czkuyzaam5ykmvt7fqpi782nt0u 0 1279170 5606022 5582156 2026-08-07T13:33:13Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5606022 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Fragment of a violin sonata (La Guerra) by Johann Paul von Westhoff, in Johann Helmich Romans hand.jpg|мини|Фрагмент од виолинската соната La Guerra од Јохан Пол фон Вестхоф, напишана од Јохан Хелмих Роман]] '''Јохан Хелмих Роман''' (26 октомври 1694 - 20 ноември 1758) бил [[Шведска|шведски]] [[барок]]ен [[композитор]]. Тој бил наречен „татко на шведската музика“ или „шведскиот [[Георг Фридрих Хендл|Хендел]]“. Роман бил водач на шведската опера низ поголемиот дел од ерата на слободата на Шведската опера. == Живот == Роман е роден во [[Стокхолм]] во семејството на Јохан Роман, член на шведската кралска капела. Презимето „Роман“ може да потекнува од [[Финска|финското]] име Раума, бидејќи предците на Јохан живееле во Финска. Момчето најверојатно ги добило првите музички лекции од неговиот татко. Се приклучил во кралската капела во 1711 година како [[Виолина|виолинист]] и [[Обоа|обоист]]. Околу 1715 година, [[Карл XII|кралот]] му дал дозвола на Роман да студира во странство, а младиот композитор поминал околу шест години во [[Лондон]].Студирал под Јохан Кристоф Пепуш, ги запознал Франческо Геминијани, Џовани Бонончини и што е најважно, [[Георг Фридрих Хендл|Џорџ Фридерик Хендел]], чија музика оставила траен впечаток кај Роман. Роман се вратил назад во Шведска во 1721 година. Наскоро тој бил назначен за заменик маестро на кралската капела, а шест години подоцна станал главен маестро на шведскиот кралски оркестар. Животот на Роман во текот на 1720 тите години бил полн со организациска активност што довела до зголемени стандарди во капелата и во 1731 година првите јавни концерти во Шведска. Единственото објавено дело на Роман била колекција од 12 сонати за флејта, виолона и чембало, објавена во 1727 година. Во 1730 година Роман се оженил, но неговата сопруга починала четири години подоцна. Во 1734 година, композиторот ја напуштил Шведска за да посети неколку европски земји - [[Австрија]], [[Англија]], [[Франција]], [[Германија]] и [[Италија]]. Се вратил во Стокхолм во 1737 година, носејќи многу композиции и мелодии напишани од различни композитори, за да се исвират во кралската капела. Во 1738 година Роман повторно се оженил. Во 1740 година, бил избран за член на новоформираната [[Кралска академија на науките (Шведска)|Кралска академија на науките]]. Успешната кариера на Роман се свртела кон полошо во раните 1740 тите. Најголемата покровителка на композиторот, кралицата Улрика Елеонора од Шведска, починала кон крајот на 1741 година. Во 1742 година, активноста на Роман била спречена поради повеќе здравствени проблеми. Во 1744 година, Роман компонирал едно од неговите најдобри дела, кој бил изведуван со оркестар за венчавката на престолонаследникот Адолф Фредерик од Шведска и Луиза Улрика од Прусија. Иронично, поради Адолф и Луиза кариерата на Роман настрадала. Новата принцеза имала различен вкус, а нејзиниот сопруг поставил многу силна конкурентна капела. Конечно, втората сопруга на Роман, Марија Елизабет Баумгарт починала во 1744 година, оставајќи го композиторот со пет деца. Во 1745 година, Роман се повлекол од водачката функција на кралската капела поради глувост, која брзо напреднала во текот на претходните години. Се населил во парохијата Рисби, на имотот ''Лила Харалдсмала'', во близина на градот Калмар во југоисточна Шведска. Освен една посета на Стокхолм во 1751–52 година за директирање на музиката за погребот и крунисувањето по приемот на Адолф Фредерик, последните години на Роман биле посветени на превод на европски теоретски трактати на шведски и адаптација на свети текстови на шведски јазик. Тој починал во Харалдсмала, во 1758 година. Неговите дела никогаш не се заборавени, веќе девет години по неговата смрт, Кралската академија на науките одржала комеморативна церемонија, каде што биле документирани достигнувањата на Роман; копии од делата на Роман се наоѓаат во ракописи од 1810 година. == Музика == Една од најпознатите композиции на Роман е „Дротнингхолм музика“, или „Музика за кралска свадба“. Се состои од збирка од 24 кратки парчиња со должина од околу една до шест минути. Роман ја напишал оваа музика за свадбата во август 1744 година на престолонаследникот Адолф Фредерик од Шведска и неговата невеста Луиза Улрика од Прусија. Нивната венчавка се одржала во палатата Дротнинхолм (оттука и модерната титула). Прославата траела четири дена. Делата на „Дротнингхолм музика“ очигледно биле избрани и наредени како што одговара на приликата. Роман, исто така, чувал осум дела во резерва. Овие дела се познати како Суит во Д мајор. Во ракопис останува миса, мотети, повеќе од 80 псалми, 21 симфонија, 6 увертири, повеќе од 20 сонати за виолина, дванаесет сонати од чембала и разни други дела. == Користена литература == *Bengtsson, Ingmar & van Boer, Bertil H. (2001). "Johan Helmich Roman". In Root, Deane L. (ed.). The New Grove Dictionary of Music and Musicians. Oxford University Press.‎ *Keefe, Simon P., 1968. The Cambridge History of Eighteenth-Century Music. Cambridge: Cambridge University Press, 2011. Page 421. == Надворешни врски == * (на Шведски) [https://web.archive.org/web/20100811162356/http://www.muslib.se/ebibliotek/roman/ Римска колекција на Јохан Хелмих на Музичката библиотека на Шведска] * {{ChoralWiki}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Р}} [[Категорија:Членови на Кралската шведска академија на науките]] [[Категорија:Починати во 1758 година]] [[Категорија:Родени во 1694 година]] [[Категорија:Шведски композитори]] 7ctd3cklj45y2dyhfcnm5eezse8o3cz 0 1281796 5606080 5593101 2026-08-07T17:06:44Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5606080 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Lena Einhorn 02.jpg|мини|Лена Ајнхорн 2018]] '''Лена Ајнхорн''' (родена на 19 мај 1954 година) е шведска режисерка и писателка и поранешен лекар. == Ран живот и семејството == Ајнхорн е родена на 19 мај 1954 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.svd.se/lena-einhorn|title=Lena Einhorn|date=27 February 2005|work=Svenska Dagbladet|language=sv|accessdate=16 October 2020}}</ref> во Спанга, Шведска. Нејзината мајка, Нина, избегала од варшавското гето за време на Втората светска војна и се населила во Шведска, а нејзиниот татко Јержи бил специјалист за рак, политичар и [[Холокауст|преживеан од Холокаустот]], кој во 1966 година напишал книга за она што го доживеал. Нејзиниот помлад брат е доктор и автор, Стефан Ајнхорн.<ref name="Liska">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=lcDRzEIdjPYC&pg=PA70|title=Contemporary Jewish Writing in Europe: A Guide|last=Liska|first=Vivian|last2=Nolden|first2=Thomas|date=5 December 2007|publisher=Indiana University Press|isbn=978-0-253-00007-1|page=70|language=en}}</ref> == Кариера == Откако дипломирала на Институтот Каролинска во Стокхолм со докторат по вирусологија и биологија на тумори, таа работела како лекар, специјализирана за туморски вируси и причинители на рак кај фетуси и новороденчиња. <ref name="Einhorn">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nordicwomeninfilm.com/person/lena-einhorn/|title=Lena Einhorn {{!}} Nordic Women in Film|work=nordicwomeninfilm|language=sv|accessdate=23 August 2020}}</ref> Својата кариерата ја променила кога живеела во Соединетите држави во 1980-тите и почнала да работи како медицински уредник во Лајфтајм телевизија, каде што исто така продуцирала и пишувала медицински документарни филмови. Исто така, продуцирала научни и медицински документарни филмови за независни компании и за ПБС додека не се вратила во Шведска во 1994 година.<ref name="Einhorn"/> По враќањето во Шведска, станала независна филмаџика. Нејзиниот драмски документарец од 1998 година, ''Патувачки продавач во животот'', се фокусира на спасувачките напори за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] и била основата на нејзиниот прв роман, исто така наречен ''Патувачки продавач во животот'', кој бил објавен во 1999 година.<ref name="Einhorn"/> Еден месец откако на двајцата родители на Ајнхорн им бил дијагностициран неизлечлив рак кон крајот на 1999 година, таа направила снимено интервју со нејзината мајка за нејзините искуства од гетото во Варшава за време на [[Холокауст|Холокаустот]]. Планот на Ајнхорн бил да сними игран филм со нејзината мајка како наратор, меѓутоа, таа не можела да обезбеди финансии пред нејзината мајка да умре во 2002 година, па наместо тоа решила да напише книга. Таа успеала да обезбеди финансирање шест месеци подоцна и објави и филм и книга наречена ''„Патувањето на Нина“''. Филмот ја освоила наградата Гулдбаге за најдобар филм и за најдобро сценарио<ref name="Einhorn"/> и книгата ја освоија наградата Август 2005 година. <ref name="Liska"/> Ајнхорн ја напишала својата прва драма, ''Дневна соба'' со Анет Салмандер. Премиерата била прикажана во 2008 година во Културхусет во Стокхолм.<ref name="Einhorn"/> Таа го објавила филмот ''„Изгубено уметничко дело'' “ во 2012 година, што следела по двегодишната потрага по шест слики кои биле ограбени од нацистите од детскиот дом на нејзиниот татко во Јужна Полска.<ref name="Einhorn"/> Ајнхорн напишала две книги со хипотеза за алтернативно разбирање на животот, смртта и воскресението на Исус - ''Мистеријата на Исус'' во 2007 година,<ref>{{Наведена книга|title=The Jesus mystery : astonishing clues to the true identities of Jesus and Paul|url=https://archive.org/details/jesusmystery00lena|last=Einhorn|first=Lena|date=2007|publisher=Lyons Press|isbn=978-1-59921-148-0|location=Guilford, Conn.}}</ref> и ''Промена во времето'' во 2016 година.<ref>{{Наведена книга|title=A shift in time : how historical documents reveal the surprising truth about Jesus|last=Einhorn|first=Lena|date=2016|isbn=978-1-63158-099-4|location=New York, NY}}</ref> Ајнхорн е член на Научен форум Ковид 19, група која го критикувала одговорот на шведската влада на пандемијата Ковид 19 во Шведска. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sciencemag.org/news/2020/10/it-s-been-so-so-surreal-critics-sweden-s-lax-pandemic-policies-face-fierce-backlash|title=‘It’s been so, so surreal.’ Critics of Sweden’s lax pandemic policies face fierce backlash|last=Vogel|first=Gretchen|date=2020-10-06|work=Science {{!}} AAAS|language=en|accessdate=2020-11-05}}</ref> == Наводи == {{наводи}}   {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ајнхорн, Лена}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1954 година]] [[Категорија:Шведски режисерки]] [[Категорија:Шведски писателки]] kd9mjb9f5wif6ed5duyqtibig6mfmcg 0 1286298 5605923 5605085 2026-08-07T12:40:38Z Gurther 105215 Одбиена последната промена (од [[Специјална:Придонеси/Kotzaztzikli|Kotzaztzikli]]) и ја поврати преработката 5570707 на Bjankuloski06 5605923 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Portrait_of_a_volunteer_officer_of_the_Ottoman_Civilian_Battalion.jpg|мини|279x279пкс|Портрет на волонтерски офицер на баталјонот за државни служби (''Asâkir-i Mülkiye Taburu''), кој бил основан во [[Солун]] на 23 декември 1876 година. Ататурк рекол дека ''тоа не е мојот татко'' кога ја покажале сликата.<ref name="Çankaya17">Falih Rıfkı Atay, ''Çankaya: Atatürk'ün doğumundan ölümüne kadar'', Betaş, İstanbul, 1984, p. 17. {{Tr}}</ref> Овој портрет бил предложен од Илхан Сунгу во неговата статија со наслов „Таткото на Ататурк Али Ефенди и баталјонот Асакир-и Мулкије во Солун во кој тој бил член“<ref>Şevket Süreyya Aydemir, ''Tek Adam: Mustafa Kemal'', Birinci Cilt: 1881 - 1919, 14th edition, Remzi Kitabevi, 1997, {{ISBN|975-14-0212-3}}, p. 32.</ref> и почнал да се објавува како портрет на Али Риза во 1939 година.]] '''Али Риза Ефенди''' (1839 &ndash; 1888) ― татко на [[Мустафа Кемал Ататурк]] и сопруг на Зубејде Ханим. Роден бил во [[Солун]], (денешна [[Егејска Македонија]]), но тогаш најважниот град во [[Отоманско Царство|Отоманската Империја]] во [[Европа]] по [[Константинопол]] ([[Истанбул]]). Работел како цариник и починал во 1888 година на 49-годишна возраст, кога неговиот син имал 7 години. На раѓањето на Мустафа, Али Риза го закачи својот меч над лулката на неговиот син, посветувајќи го на воената служба. Што е најважно, Али Риза се погрижил најраното образование на неговиот син да се одвива во современо секуларно училиште.<ref>Ataturk Rebirth of a nation Lord Kinross</ref> Тој ја напуштил работата на слабо платениот службеник за да започне дрвниот бизнис, но бандитите му ја запалиле залихата откако му изнудиле пари. Тој се обидел повторно да се приклучи на државната служба без успех. Потоа почнал да пие многу, што можеби придонело за неговата рана смрт.<ref>Atatutk The rebirth of a nation Lord Kinross</ref> Се смета дека тој има месно потекло: [[Албанци|албанско]] или словенско (н.з. словеногласно; [[Македонци|македонско]]) од некои научници како Ендру Манго, Лу Џафо, Ернст Џек, итн.<ref>Andrew Mango ''Atatürk: The Biography of the Founder of Modern Turkey'', Overlook Press, 2002, {{ISBN|978-1-58567-334-6}}, [https://books.google.com/books?ei=ZhvATKOVHcelcN3GoPkL&ct=result&id=nu68vd_AmuYC&dq=Andrew+Mango&q=Turkish+speaking+family+#search_anchor p. 25]; p.27. „За Фејзуловото семејство е кажано дека има дојдено од [[Воден]] (денешна [[Егејска Македонија]]). Презимето Софузаде, значејќи „син на благочестив човек“, предложува дека предците Зубејде и Али Риза има слична позадина. Џемил Бозок, син на Салих Бозок, кој бил далечен братучед на Ататурк, тврдел дека имал роднина со обете семејства на Али Риза и Зубејде. Ова би значе дека семејствата на Ататурковите роднини биле сродени. Џемил Бозок исто така забележува дека неговиот дедо од татко, Сафер Ефенди, бил од албанско потекло. Ова може да има врска со мачното прашање за етничкото потекло на Ататурк. Ататурковите родители роднини сите користеле турски како нивни мајчин јазик. Ова предложува дека некои барем од нивните предци првично од Турција, бидејќи месните муслимани од албанско и словенско (н.з. словеногласно; македонско) потекло кои немале народносна врска со Турција, говореле албански, српскохрватски или бугарски (македонски), барем толку долго колку што останале во нивната домородна земја.'', ''Но во изгледот Ататурк личек на месните Албанци и Словени (н.з. словеногласни; Македонци).[...] Но нема доказ дека или Али Риза или Зубејде потекнувале од такви турски номади.“ страница 28; „Поверојатно е дека Ататурк го наследил неговиот изглед од неговите балкански предци.[...] Но Албанците и Словените (н.з. словеногласни; Македонци) веројатно сфатиле помеѓу неговите предци.“</ref><ref>Lou Giaffo: Albania: Eye of the Balkan Vortex{{Page needed|date=September 2010}}</ref><ref>Jackh, Ernest, ''The Rising Crescent'', (Goemaere Press, 2007), [https://books.google.com/books?id=Pxs-DAIVxqYC&printsec=frontcover&dq=The+Rising+Crescent&hl=tr&ei=bI7GTNu-J4i8vgPS0dzQDw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCcQ6AEwAA#v=onepage&q=Turkish%20mother&f=false p. 31, ''Turkish mother and Albanian father'']</ref><ref>Isaac Frederick Marcosson, ''Turbulent years'', Ayer Publishing, 1969, [https://books.google.com/books?id=399LkTqBLdAC&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Isaac+Frederick+Marcosson%22&hl=tr&ei=inXGTMnzJYSuvgPPvLTZDw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCcQ6AEwAA#v=onepage&q=Ali%20Riza&f=false p. 144.]</ref><ref>Richmond, Yale, ''From Da to Yes: understanding the East Europeans'', (Intercultural Press Inc., 1995), 212.</ref> Новинарот Фалих Рифки Атај, близок пријател на [[Мустафа Кемал Ататурк|Ататурк]], тврди дека предците на Али Риза Ефенди биле [[Турција|Турци]] кои дошле во [[Солун]] од областа Шеке во [[Ајдин (покраина)|Ајдин]].<ref name="Çankaya17"/><ref>Vamik D. Volkan, Norman Itzkowitz, ''Ölümsüz Atatürk'' (''Immortal Ataturk''), Bağlam Yayınları, 1998, {{ISBN|975-7696-97-8}}, p. 37, dipnote no. 6 (Atay, 1980, s. 17).</ref> Според други историчари како што се Вамик Д. Волкан, Норман Ицковиц, Хасан Изетин Динамо итн.: Предците на Али Риза биле [[Турци]], кои на крајот потекнуваат од Соке во покраината [[Ајдин (покраина)|Ајдин]] во [[Мала Азија|Анадолија]].<ref name="Çankaya17" /><ref>Vamik D. Volkan & Norman Itzkowitz, ''Ölümsüz Atatürk'' (''Immortal Atatürk''), Bağlam Yayınları, 1998, {{ISBN|975-7696-97-8}}, p. 37, dipnote no. 6 (Atay, 1980, s. 17)</ref><ref>Cunbur, Müjgân. ''Türk dünyası edebiyatçıları ansiklopedisi, 2. cilt'' (2004), Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı: "Babası Ali Rıza Efendi (doğ. 1839), annesi Zübeyde Hanımdır, baba dedesi Hafız Ahmet Efendi, 14–15. yy.da Anadolu'dan göç ederek Makedonya'ya yerleşen Kocacık Yörüklerindendir."</ref><ref>Kartal, Numan. ''Atatürk ve Kocacık Türkleri'' (2002), T.C. Kültür Bakanlığı: "Aile Selânik'e Manastır ilinin Debrei Bâlâ sancağına bağlı Kocacık bucağından gelmişti. Ali Rıza Efendi'nin doğum yeri olan Kocacık bucağı halkı da Anadolu'dan gitme ve tamamıyla Türk, Müslüman Oğuzların Türkmen boylarındandırlar."</ref><ref>Dinamo, Hasan İzzettin.''Kutsal isyan: Millî Kurtuluş savaşı'nın gerçek hikâyesi, 2. cilt'' (1986), Tekin Yayınevi.</ref><ref>[http://www.whereismacedonia.org/en/where-to-go-in-macedonia/museums-in-macedonia/327-mustafa-kemal-ataturk-memorial-museum-in-village-kodzadzik-in-municipality-centar-zupa Mustafa Kemal Atatürk – memorial museum in village Kodzadzik in Municipality Centar Zupa] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20141104163319/http://whereismacedonia.org/en/where-to-go-in-macedonia/museums-in-macedonia/327-mustafa-kemal-ataturk-memorial-museum-in-village-kodzadzik-in-municipality-centar-zupa |date=2014-11-04 }}.</ref> Сепак, нема докази за докажување на овие тврдења.<ref>Mango 2004, s. 27.</ref> Семејството на Али Риза потекнува од [[Коџаџик]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Census of population and dwellings in Macedonia 2002|page=326|accessdate=20 декември 2021}}</ref><ref name="fmv.edu.tr">[http://www.fmv.edu.tr/web/11-49-1-1/fmv_tr/ataturk_kosesi/ataturk_kosesi/soyagaci] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161126132057/http://www.fmv.edu.tr/web/11-49-1-1/fmv_tr/ataturk_kosesi/ataturk_kosesi/soyagaci|date=26 ноември 2016}} ATATÜRK'ÜN BABA SOYU (KIZIL OĞUZ veya KOCACIK YÖRÜKLERİ)</ref> во [[Општина Центар Жупа]], [[Македонија]], каде што има спомен-куќа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.vlada.mk/?q=node%2F3638|title=Memorial house of Ataturk in Kodžadžik|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306001850/http://vlada.mk/?q=node%2F3638|archive-date=6 март 2016|accessdate=20 декември 2021}}</ref> [[Податотека:Ali_Riza_Efendi_memorial_house_in_Kodzadzik,_Macedonia.JPG|десно|мини| Реконструираната куќа на семејството на Али Риза Ефенди, во [[Коџаџик]],<ref name="fmv.edu.tr"/><ref>{{cite web|title=Census of population and dwellings in Macedonia 2002|url=http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|accessdate=20 декември 2021|page=326}}</ref> [[Македонија]].]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Македонски Турци]] [[Категорија:Мустафа Кемал Ататурк]] [[Категорија:Отомански чиновници]] [[Категорија:Луѓе од Солун]] [[Категорија:Починати во 1888 година]] [[Категорија:Родени во 1839 година]] [[Категорија:Луѓе со потекло од Коџаџик]] 6pbmshe1xhcf2k91xppwtb4b6bjg1px 0 1292485 5606150 5519351 2026-08-07T21:47:31Z Aprilija50.A.D 119801 /* Филмографија */ 5606150 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име Стефан Вујисиќ | портрет = | рх = | опис = | роден-дата = {{роден на и возраст|df=yes|1992|4|25}} | роден-место = [[Скопје]], [[Македонија]] | националност = [[Македонија|Македонец]] | народност = [[Македонци|Македонец]] | познат = по улогите во: <br>[[Преспав (телевизиска серија) |Преспав]]<br>[[Господ постои, името ѝ е Петрунија]]<br>[[Фамилија Марковски (телевизиска серија) |Фамилија Марковски]] | занимање = [[глумец]] }} '''Стефан Вујисиќ''' (р. {{роден на |25|април|1992}} во [[Скопје]]) — [[Македонија|македонски]] театарски, филмски и телевизиски [[глумец]]. == Филмографија == Вујисиќ ги остварил филмските улоги:<ref>{{нмс| title=Stefan Vujisic | url=https://www.imdb.com/name/nm6915284/ | work= | publisher=IMDb | date= | accessdate=23 јануари 2023}}</ref> {| border=1 cellspacing=0 cellpadding=3 | '''Година''' | '''Филм''' | '''Улога''' |- | 2014 || [[Кум (серија) |Кум]] ТВ-серија || Поп |- | 2015 || [[Скора]] ТВ-филм || |- | 2017 || [[Преспав (телевизиска серија) |Преспав]] ТВ-серија || Џулијано |- | 2019 || [[Големи или ситно]] ТВ-филм || Марко |- | 2019 || [[Господ постои, името ѝ е Петрунија]] ТВ-филм || Офицер Дарко |- | 2019 || [[Фамилија Марковски (телевизиска серија) |Фамилија Марковски]] ТВ-серија || Дамјан |- | 2021 || [[Прашина цвеќе]] ТВ-филм || Јосиф |- | 2022 || [[Моето име е Горан Стефановски]] ТВ-филм || |- | 2023 || [[Лена и Владимир]] ТВ-филм || Диме |- | 2024 || [[Убиј ги прво децата]] ТВ-филм || Мрсул |- | 2025 || [[Шест]] ТВ-филм || Стефан |- | 2025 || [[Бојата на темнината]] ТВ-филм || Денис |- | 2026 || [[Голиот рид]] ТВ-филм || |} == Театрографија == * [[Јордан Плевнеш]] (Вечната куќа) [[Режија]]: [[Дејан Пројковски]] [[Македонски народен театар]] - [[Скопје]] 2013. * [[Блаже Миневски]] (Лет над кандитатското гнездо) [[Режија]]: [[Андреј Цветановски]] [[Театар Комедија]] - [[Скопје]] 2013. * Нин-Моме Штокман (Човекот што го изеде светот) [[Режија]]: Билјана Радиновска [[Драмски театар - Скопје]] 2014. * (Мајсорот и Маргарита) [[Режија]]: Иван Поповски [[Македонски народен театар]] - [[Скопје]] 2015. * [[Вилијам Шекспир]] (Венецијанскиот трговец) [[Режија]]: [[Наташа Поплавска]] [[Драмски театар - Скопје]] 2017. * Мишел Де Гелдерод (Пантаглез) [[Режија]]: [[Владимир Милчин]] [[Драмски театар - Скопје]] 2019. * Сајмон Стивенс (Чудна случка со кучето во ноќта) [[Режија]]: [[Зоја Бузалковска]] [[Драмски театар - Скопје]] 2021. * [[Коле Ангеловски]] (Птица со главата меѓу нозе) [[Режија]]: [[Коле Ангеловски]] [[Драмски театар - Скопје]] 2021. * [[Горан Стефановски]] (My name is Goran Stefanovski) [[Режија]]: Бранислав Миќуновиќ [[Драмски театар - Скопје]] 2022. * Вацлав Хавел (Така зборуваше Гертруда) [[Режија]]: Ангелчо Илиевски [[Драмски театар - Скопје]] 2022. * Жан Пуаре (Кафез кај кокони) [[Режија]]: Димче Николовски [[Драмски театар - Скопје]] 2023. * Роланд Шимелфенинг (Фирма) [[Режија]]: [[Нела Витошевиќ]] [[Драмски театар - Скопје]] 2023. * Фернардо Арабал (Пикник на фронтот) [[Режија]]: Андреј Цветановски [[Драмски театар - Скопје]] 2023. * Ана Ристоска (Парови) [[Режија]]: Ивана Ангеловска [[Драмски театар - Скопје]] 2024. * (Ифигенија за ништо) [[Режија]]: Филип Петковски [[Драмски театар - Скопје]] 2025. == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Вујисиќ, Стефан}} [[Категорија:Глумци од Скопје]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски телевизиски глумци]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] 41fvflm2ycjjy06vp2ng722twx1i9d5 5606152 5606150 2026-08-07T21:48:52Z Aprilija50.A.D 119801 5606152 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име Стефан Вујисиќ | портрет = | рх = | опис = | роден-дата = {{роден на и возраст|df=yes|1992|4|25}} | роден-место = [[Скопје]], [[Македонија]] | националност = [[Македонија|Македонец]] | народност = [[Македонци|Македонец]] | познат = по улогите во: <br>[[Преспав (телевизиска серија) |Преспав]]<br>[[Господ постои, името ѝ е Петрунија]]<br>[[Фамилија Марковски (телевизиска серија) |Фамилија Марковски]] | занимање = [[глумец]] }} '''Стефан Вујисиќ''' (р. {{роден на |25|април|1992}} во [[Скопје]]) — [[Македонија|македонски]] театарски, филмски и телевизиски [[глумец]]. == Филмографија == Вујисиќ ги остварил филмските улоги:<ref>{{нмс| title=Stefan Vujisic | url=https://www.imdb.com/name/nm6915284/ | work= | publisher=IMDb | date= | accessdate=23 јануари 2023}}</ref> {| border=1 cellspacing=0 cellpadding=3 | '''Година''' | '''Филм''' | '''Улога''' |- | 2014 || [[Кум (серија) |Кум]] ТВ-серија || Поп |- | 2015 || [[Скора]] ТВ-филм || |- | 2017 || [[Преспав (телевизиска серија) |Преспав]] ТВ-серија || Џулијано |- | 2019 || [[Големи или ситно]] ТВ-филм || Марко |- | 2019 || [[Господ постои, името ѝ е Петрунија]] ТВ-филм || Офицер Дарко |- | 2019 || [[Фамилија Марковски (телевизиска серија) |Фамилија Марковски]] ТВ-серија || Дамјан |- | 2021 || [[Прашина цвеќе]] ТВ-филм || Јосиф |- | 2022 || [[Моето име е Горан Стефановски]] ТВ-филм || |- | 2023 || [[Лена и Владимир]] ТВ-филм || Диме |- | 2024 || [[Убиј ги прво децата]] ТВ-филм || Мрсул |- | 2025 || [[Шест]] ТВ-филм || Стефан |- | 2025 || [[Бојата на темнината]] ТВ-филм || Денис |- | 2027 || [[Голиот рид]] ТВ-филм || |} == Театрографија == * [[Јордан Плевнеш]] (Вечната куќа) [[Режија]]: [[Дејан Пројковски]] [[Македонски народен театар]] - [[Скопје]] 2013. * [[Блаже Миневски]] (Лет над кандитатското гнездо) [[Режија]]: [[Андреј Цветановски]] [[Театар Комедија]] - [[Скопје]] 2013. * Нин-Моме Штокман (Човекот што го изеде светот) [[Режија]]: Билјана Радиновска [[Драмски театар - Скопје]] 2014. * (Мајсорот и Маргарита) [[Режија]]: Иван Поповски [[Македонски народен театар]] - [[Скопје]] 2015. * [[Вилијам Шекспир]] (Венецијанскиот трговец) [[Режија]]: [[Наташа Поплавска]] [[Драмски театар - Скопје]] 2017. * Мишел Де Гелдерод (Пантаглез) [[Режија]]: [[Владимир Милчин]] [[Драмски театар - Скопје]] 2019. * Сајмон Стивенс (Чудна случка со кучето во ноќта) [[Режија]]: [[Зоја Бузалковска]] [[Драмски театар - Скопје]] 2021. * [[Коле Ангеловски]] (Птица со главата меѓу нозе) [[Режија]]: [[Коле Ангеловски]] [[Драмски театар - Скопје]] 2021. * [[Горан Стефановски]] (My name is Goran Stefanovski) [[Режија]]: Бранислав Миќуновиќ [[Драмски театар - Скопје]] 2022. * Вацлав Хавел (Така зборуваше Гертруда) [[Режија]]: Ангелчо Илиевски [[Драмски театар - Скопје]] 2022. * Жан Пуаре (Кафез кај кокони) [[Режија]]: Димче Николовски [[Драмски театар - Скопје]] 2023. * Роланд Шимелфенинг (Фирма) [[Режија]]: [[Нела Витошевиќ]] [[Драмски театар - Скопје]] 2023. * Фернардо Арабал (Пикник на фронтот) [[Режија]]: Андреј Цветановски [[Драмски театар - Скопје]] 2023. * Ана Ристоска (Парови) [[Режија]]: Ивана Ангеловска [[Драмски театар - Скопје]] 2024. * (Ифигенија за ништо) [[Режија]]: Филип Петковски [[Драмски театар - Скопје]] 2025. == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Вујисиќ, Стефан}} [[Категорија:Глумци од Скопје]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски телевизиски глумци]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] muwdefdxe2m18xcmkh6ex9h8yszsim6 0 1296158 5606211 5603553 2026-08-08T09:41:41Z P.Nedelkovski 47736 ситна поправка 5606211 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former subdivision | native_name = {{lang|ru|قضاءٔ پرله‌په}}<br />{{lang|ru-Latn|Kazâ-i Pirlepe}} | conventional_long_name = Прилепска Каза | common_name = Прилепска Каза | subdivision = [[Каза]] | nation = [[Османлиската Империја]] | status_text = | year_start = | year_end = | event_start = | event_end = | date_start = | date_end = 1912 | p1 = | s1 = | flag_s1 = | image_flag = | flag_type = | flag = | flag_size = | image_coat = | symbol_type = | coa_size = | anthem = | image_map = Vk_kaza37.jpg | image_map_caption = Границите на Прилепската Каза (во жолто). | image_map2 = | image_map2_caption = | capital = [[Прилеп]] | government_type = | title_leader = | leader1 = | year_leader1 = | leader2 = | year_leader2 = | representative1 = | representative2 = | year_representative1 = | year_representative2 = | title_representative = | today = [[Македонија]] | demonym = }} '''Прилепска Каза''' — пониска [[Административна поделба на Отоманското Царство|административна единица]] во [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Била дел од [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] и [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]]. Средиштето на [[каза]]та, односно [[кадилак]]от бил во [[Прилеп]]. Се состоела од две [[Нахија|нахии]], [[Прилепска Нахија|Прилепската]] и [[Мариовска Нахија|Мариовската Нахија]]<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_37.htm Makedonija. Etnografija i statistika - 2.37{{Ботовски наслов}}]</ref> Во состав на казата имало вкупно 140 [[Села во Македонија|села]] и [[Градови во Македонија|градот]] Прилеп. На почетокот на 20 век, [[население]]то било мешано во верски и [[Народност|народносен]] поглед. Меѓу [[муслиман]]ите во казата живееле [[Турци]], [[Албанци]], [[Македонци муслимани|Македонци]] и [[Роми]], додека христијаните по народносно потекло биле [[Македонци]] и [[Власи]]. Христијаните биле поделени на [[Вселенска патријаршија|патријаршисти]] и [[Бугарска егзархија|егзархисти]], односно понатаму на [[србомани]], [[гркомани]] и [[бугарофили]].<ref>[https://archive.org/stream/lamacdoineetsap01mishgoog#page/n159/mode/2up La Macédoine et sa population chrétienne, avec deux cartes ethnogtaphiques{{Ботовски наслов}}]</ref> == Демографија == Во текот на XIX и почетокот на XX век, Прилепската Каза била една од поголемите административни области во Битолскиот вилает на Османлиската империја. Нејзиното население било етнички и верски разновидно, составено главно од христијанско словенско население, муслимани (првенствено Турци, но и други муслимански групи), Власи и Роми. Османлиските статистики најчесто го регистрирале населението според верска припадност, додека подоцнежните етнографски статистики од балканските автори користеле национални категории. Според османлиската статистика објавена во '''„'''''Етнографија на вилаетите Адрианопол, Монастир и Салоника'''''“''' (1878), која се темелела на податоци од 1873 година, во Прилепската Каза живеело мешано население од христијани, муслимани и Роми. Овие податоци главно го опфаќале машкото население и затоа не претставуваат целосен попис на сите жители. Во статистиката на [[Васил К’нчов]] („''[[Македонија. Етнографија и статистика]]''“, 1900), Прилепската Каза била прикажана како област со доминантно христијанско словенско население. К’нчов ги распределувал жителите според етнографски категории што ги користел во своето време, при што најголем дел од словенското население го запишал како „Бугари“. Неговата статистика е еден од најкористените извори за демографијата на Македонија од крајот на XIX век, но категориите треба да се разгледуваат во контекстот на тогашните национални движења. Според [[Димитар Мишев]] (D. M. Brancoff) во делото ''La Macédoine et sa population chrétienne'' (1905), кое претставува статистика на христијанското население и било изработено од страна на секретарот на [[Бугарската егзархија]], во Прилепската Каза живеело околу 43.000 христијани. Од нив, најголемиот дел биле заведени како егзархисти, додека помал број биле патријаршисти, Власи и Грци. Книгата дава детални податоци за населените места, училиштата и црковната припадност на христијанското население. За самиот град Прилеп, Мишев наведува дека во 1905 година христијанското население броело околу 17.795 жители, од кои најголемиот дел биле заведени како егзархисти, со помал број патријаршисти, Власи и Грци. Демографската слика на Прилепската Каза во ова раздобје била резултат на повеќевековниот развој на земјоделската економија, трговијата и црковните поделби во рамките на Османлиската империја. Особено во втората половина на XIX век, припадноста кон [[Бугарската егзархија]] или [[Цариградската патријаршија]] станала главен показател преку кој балканските статистичари и политички организации го прикажувале населението. == Наводи == {{наводи}} {{Управна поделба во отоманска Македонија}} [[Категорија:Кази во Битолскиот Санџак]] js98hoh92qztu7foh5sz3gh446wjtuq 0 1299623 5606015 5527567 2026-08-07T13:26:53Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5606015 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Bundesarchiv Bild 146-2005-0119, Kurt Weill.jpg|мини|Композиторот во 1932 година]] '''''Залогот ({{Јаз|de|Die Bürgschaft}}'')''' е [[опера]] во три чина од [[Курт Вајл]]. [[Каспар Нехер]] го напишал германското [[либрето]] по [[Парабола (книжевност)|параболата]] ''Африканска пресуда'' од [[Јохан Готфрид Хердер]]. Компонирана од август до октомври 1931 година, премиерно била прикажана на 10 март [[1932 во музиката|1932 година]] во [[Дојче опер Берлин|Штадтише опера]] во [[Берлин]], [[Германија]]. == Намера == Операта датира од годините непосредно пред [[иселување|емиграцијата]] на Вајл во Соединетите држави. Претставувајќи го „збирот на кариерата на Вајл како оперски композитор во Европа“,<ref name="Hinton">[[Stephen Hinton]]: "''Die Bürgschaft''", Grove Music Online, ed. L. Macy (Accessed 13 November 2007)>.</ref> дава увид во композицискиот пат што Вајл можеби би го следел доколку останел во Европа.<ref name="AMG">{{Allmusic|class=work|id=c382891|label=''Die Bürgschaft''|accessdate=13 November 2007}}</ref> ''Залогот'' е опера со широки амбиции и опсег, со многу помрачен тон од претходните сценски дела на Вајл.<ref name="AMG" /> Делото е делумно резултат на растечкото растојание на Вајл од [[Бертолт Брехт|Брехт]] за време на работата на ''[[Подемот и падот на градот Махагони]]'', што го натерало композиторот да се сврти кон сценскиот дизајнер [[Каспар Нехер]], неговиот долгогодишен соработник како сценски режисер, за либретото.<ref name="Kowalke">Kim H. Kowalke: "Kurt Weill's ''Die Bürgschaft''", Liner Notes to the EMI Classics 2000 Recording of ''Die Bürgschaft'' (2000).</ref> ''Залогот'' е, понатаму, производ на неговата политичка клима, наречена од Вајл опера која што „се обидува да заземе став за работите што нè засегаат сите нас“, и едно од многуте сценски дела на Вајл од овој период „се однесува на проблемот на моралната одговорност, во една култура која што се распаѓа, предадена на алчноста, моќта и нечовечноста“.<ref name="Kowalke" /> Како што напишал Вајл во реакцијата на прегледот на премиерата на операта, „работата на операта денес се состои во посегнување надвор од судбината на приватни лица кон универзалност“.<ref name="Hinton" /> Покрај трезвеноста и политичкиот призвук, ''Залогот'' е музички пресврт за Вајл. Тој го окарактеризирал како „враќање кон вистинското создавање музика“.<ref name="Kowalke" /> Научниците го забележале неговото отстапување од формулата „[[опера со број]]“ на дела како што се ''[[Операта со три гроша|Операта за три гроша]]'' и ''Подемот и падот на градот Махагони'' во замена за поконтинуиран звук, како и минимизирање на сатирата и иронијата.<ref name="Hinton" /><ref name="AMG" /><ref name="Kowalke" /> Неколку од овие научници, исто така, забележале влијанија кои се движат од [[Георг Фридрих Хендл|Хендл]] и [[Џузепе Верди|Верди]] во неговите одлики слични на [[ораториум]] до одвоен и неемотивен лик должен на ''[[Едип Рекс (опера)|Кралот Едип]]'' на [[Игор Стравински|Стравински]].<ref name="Hinton" /><ref name="Kowalke" /> ''Залогот'' се однесува на доаѓањето на власт на диктатурата управувана од парите, која што со себе носи алчност и уништување. Заплетот има јасни паралели со подемот на [[Националсоцијализам|нацизмот]] во Германија во тоа време, но како што е спомнато погоре, тој дејствува и како поголема социјална парабола што се занимава со улогата на човекот во општеството.<ref name="AMG"/> Навистина, изворот за Хердеровата приказна ''Африканска пресуда'', на која се базира либретото на Нехер, е делот „[[Бава Мециа]]“ од [[Талмуд]]от. Според тоа, општествената парабола на ''Залогот'' е завет на рабинското учење: врските меѓу луѓето, меѓу луѓето и нивната заедница и меѓу силите во заедницата на луѓето како што се законот, државата и владата.<ref name="Kowalke"/> == Историја на изведба == По неговата премиера во Берлин во [[1932]] година (во режија на [[Карл Еберт]]), ''Залогот'' била прикажана во два дополнителни германски града во [[1932]] година, [[Висбаден]] и [[Диселдорф]] (12 април 1932 година; во режија на [[Валтер Бруно Илц]], диригент: [[Јаша Хоренштајн]]), пред политичките настани да доведат до нејзино отстранување од германската сцена.<ref name="Kowalke"/> По две радио оживувања на силно уредувани, ако не и осакатени, верзии на операта во [[1957]] и [[1980]] година, соодветно, оригиналната верзија била изведена со хорот [[Vrije Universiteit Амстердам|Vrije Universiteit Amsterdam]] и под диригентство на Жан-Мари тен Велден во февруари [[1987]] година во [[Парадизо (Амстердам)|концертната сала Парадизо]] во Амстердам; и од операта во Билефелд под диригентство на Рајнер Кох и [[Џефри Мол]] во [[1998]] година.<ref name="Kowalke" /> Еден германски критичар забележал за продукцијата во Билефелд дека „сите интенденти на германските оперски куќи треба да бидат обврзани да присуствуваат на претставата“.<ref name="Kowalke" /> Набргу потоа, оригиналната верзија ја добила својата американска премиера и првото снимање, на фестивалот Сполето во САД во [[1999]] година во [[Чарлстон, Јужна Каролина]], под водство на [[Јулиус Рудел]].<ref name="Kowalke" /> Музичкиот критичар за ''[[Волстрит журнал|The Wall Street Journal]]'', Хајди Валесон, напишал за операта, во прегледот на продукцијата на фестивалот Сполето, дека ''Залогот'' е „неверојатно дело што ги спојува интензивните општествени и политички грижи на Вајл со композициска вештина и изум од највисок ред.<ref name="Kowalke" /> == Улоги == {| class="wikitable" !Улога ! Тип на глас ! Премиерна екипа, 10 март 1932 година<br />(Диригент: Фриц Стидри ) |- | Јохан Матес, ''трговец со говеда во градот Урб'' | баритон | Ханс Едуард Вочинц („Ханс Рајнмар“) |- | Ана Матес, ''сопругата на Јохан'' | мецосопран | Лоте Лења |- | Дејвид Орт, ''трговец со жито во градот Урб'' | бас | Вилхелм Роде |- | Јакоб Орт, ''синот на Давид'' | [[тенор]] | Хенк Норт |- | Луиз Матес, ''ќерката на Јохан и Ана'' | [[сопран]] | Ајрин Ајзинџер |- | Судијата на Урб | [[тенор]] | Бјорн Тален |- | Градскиот плач | тенор | |- | Елис, ''комесарот'' | тенор | |- | Банда од тројца доверители/автопатари/уценувачи/агенти | тенор, баритон, бас | |- | Алто соло | алт | |} == Снимки == * Прво комплетно снимање: Јулиус Рудел, фестивалски оркестар на Сполето, со Ен Панагулијас (сопран), Маргарет Томпсон (мецосопран), Кетрин Сиесински (алт), Џоел Соренсен (тенор), Фредерик Бурчинал (баритон), Дејл Тревис (бас), Хорот Вестминстер == Наводи == '''Белешки''' {{Наводи}} '''Извори''' * Casaglia, Gherardo (2005)."Die Bürgschaft, 10 March 1932". L'Almanacco di Gherardo Casaglia (in Italian). {{Портал-кутија|Opera}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Опери]] [[Категорија:Опери на германски јазик]] [[Категорија:Статии со текст на германски]] fc5bn8bvp3fy42bqqv357t9keqby10u 0 1300366 5606185 5600379 2026-08-08T08:08:51Z Bjankuloski06 332 5606185 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Koeh-018.jpg|image_caption=[[Botanical illustration|Illustration]] from ''[[Köhler's Medicinal Plants]]'' 1887|genus=Atropa|species=belladonna|authority=[[Carl Linnaeus|L.]]}} {| class="infobox biota" style="text-align: left; width: 200px; font-size: 100%" ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |''Atropa belladonna'' |- | colspan="2" style="text-align: center" | |- | colspan="2" style="text-align: center; font-size: 88%" |[[Botanical illustration|Illustration]] from ''[[Köhler's Medicinal Plants]]'' 1887 |- style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |- ! colspan="2" style="min-width:15em; text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |[[Taxonomy (biology)|Научна класификација]] <span class="plainlinks" style="font-size:smaller; float:right; padding-right:0.4em; margin-left:-3em;">[[File:Red_Pencil_Icon.png|врска=Template:Taxonomy/Atropa|edit]]</span> |- |Царство: |[[Plant]]ae |- |Оддел: |[[Vascular plant|Tracheophytes]] |- |Оддел: |[[Flowering plant|Angiosperms]] |- |Оддел: |[[Eudicots]] |- |Оддел: |[[Asterids]] |- |Ред: |[[Solanales]] |- |Фамилија: |[[Solanaceae]] |- |Род: |''[[Atropa]]'' |- |Вид: |<div class="species" style="display:inline">'''''A.&nbsp;belladonna'''''</div> |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |Биномен назив |- | colspan="2" style="text-align: center" |'''<span class="binomial">''Atropa belladonna''</span>'''<br /><br /><div style="font-size: 85%;">[[Carl Linnaeus|L.]]</div> |- style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |} '''Помамница''' или '''обичен балан''' ([[Латински јазик|латински]]: ''Atropa belladonna,'' попозната како '''беладона''' или '''смртоносна ноќница)''', е токсично [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[Тревесто растение|тревно растение]] од семејството на [[зрнци]],<ref name="Kennedy 2014">{{Наведена книга|title=Plants and the Human Brain|last=Kennedy|first=David O.|publisher=Oxford University Press|year=2014|isbn=9780199914012|location=[[New York City|New York]]|pages=131–137|chapter=The Deliriants - The Nightshade (''Solanaceae'') Family|lccn=2013031617|chapter-url=https://books.google.com/books?id=YUNDAgAAQBAJ&pg=PA131}}</ref> кое вклучува и [[домат]]и, [[компир]]и и [[модар патлиџан]]. Домородно е во [[Европа]], [[Северна Африка]] и [[Југозападна Азија|Западна Азија]]. Неговата распространетост се протега од [[Велика Британија (остров)|Велика Британија]] на запад, до западна [[Украина]] и [[иран]]ската провинција [[Гилан]] на исток. Исто така е одомаќинет или воведен во некои делови на Канада и САД. Зеленилото и [[Бобинка|бобинките]] се екстремно токсични кога се внесуваат, а содржат и тропански алкалоиди.<ref name="Kennedy 2014"/><ref name="nsreview">{{Наведено списание|last=Ulbricht|first=C|last2=Basch|first2=E|last3=Hammerness|first3=P|last4=Vora|first4=M|last5=Wylie Jr|first5=J|last6=Woods|first6=J|year=2004|title=An evidence-based systematic review of belladonna by the natural standard research collaboration|url=http://webspace.pugetsound.edu/facultypages/bdasher/Chem361/Review_Articles_files/Belladonna.pdf|journal=Journal of Herbal Pharmacotherapy|volume=4|issue=4|pages=61–90|doi=10.1080/J157v04n04_06|pmid=15927926}}</ref><ref name="mp2015">{{Наведена мрежна страница|url=https://medlineplus.gov/druginfo/natural/531.html|title=Belladonna|date=23 February 2015|publisher=MedlinePlus, US National Institutes of Health|accessdate=17 October 2017}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Fatur|first=Karsten|last2=Kreft|first2=Samo|date=April 2020|title=Common anticholinergic solanaceaous plants of temperate Europe - A review of intoxications from the literature (1966–2018)|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0041010120300362|journal=Toxicon|language=en|volume=177|pages=52–88|doi=10.1016/j.toxicon.2020.02.005|pmid=32217234}}</ref> Овие токсини вклучуваат [[атропин]], скополамин и хиосциамин, кои предизвикуваат [[делириум]] и [[Халуцинација|халуцинации]],<ref name="Kennedy 2014" /><ref name="nsreview" /><ref name="mp2015" /><ref name="Wilson2008">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=0SjhNDtBerYC&q=hallucinogenic++Atropa+belladonna&pg=PA107|title=Buzzed. The Straight Facts about the Most Used and Abused Drugs from Alcohol to Ecstasy|last=Kuhn|first=Cynthia|last2=Swartzwelder|first2=Scott|last3=Wilson|first3=Wilkie|last4=Wilson|first4=Leigh Heather|last5=Foster|first5=Jeremy|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2008|isbn=978-0-393-32985-8|location=New York|page=107}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Fatur|first=Karsten|last2=Kreft|first2=Samo|date=April 2020|title=Common anticholinergic solanaceaous plants of temperate Europe - A review of intoxications from the literature (1966–2018)|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0041010120300362|journal=Toxicon|language=en|volume=177|pages=52–88|doi=10.1016/j.toxicon.2020.02.005|pmid=32217234}}</ref> и исто така се користат како фармацевтски антихолинергици.<ref name="Kennedy 2014" /> Тропанските алкалоиди се честа појава, и сите тие припаѓаат на семејството зрнци.<ref name="Kennedy 2014" /> Помамницата има непредвидливи ефекти.<ref name="nsreview" /> Противотров за труење со помамница е физостигмин или пилокарпин, исто како и за [[атропин]].<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/ahandbookmateri00pottgoog|title=A Handbook of Materia Medica Pharmacy and Therapeutics|last=Potter|first=Samuel O.L.|publisher=P. Blakiston's|year=1893|location=London|pages=[https://archive.org/details/ahandbookmateri00pottgoog/page/n58 53]|quote=the antidote for belladonna is physostigmine or pilocarpine the same as for atropine.}}</ref> == Историја == Помамницата има долга историја на употреба како лек, козметика и како отров.<ref name="nsreview" /><ref name="mp2015" /><ref name="Fatur 140–158">{{Наведено списание|last=Fatur|first=Karsten|date=June 2020|title="Hexing Herbs" in Ethnobotanical Perspective: A Historical Review of the Uses of Anticholinergic Solanaceae Plants in Europe|url=http://link.springer.com/10.1007/s12231-020-09498-w|journal=Economic Botany|language=en|volume=74|issue=2|pages=140–158|doi=10.1007/s12231-020-09498-w|issn=0013-0001}}</ref> Растението е познато под различни народни имиња (како што е „смртоносен ноќник“ на англиски). Латинското име на билката, ''Atropa Belladonna'' го добила од [[Карл Линеј]] (1707–1778) кога го осмислил својот систем за класификација. Линеј го избрал името на родот ''Атропа'' поради отровните својства на овие растенија. Се вели дека Атропос, една од Трите судбини во грчката митологија, го земала животот на една личност откако нејзините сестри ја предале и изневериле. Линеј го избрал името на видот ''беладона'' („убава жена“ на италијански) во однос на козметичката употреба на растението за време на [[ренесанса]]та, кога жените го користеле сокот од бобинки во капки за очи наменети да ги прошират зениците и да направат очите да изгледаат позаводливи.<ref name="mp2015" /><ref>''Goodman and Gilman's Pharmacological Basis of Therapeutics'', q.v. – "Muscarinic receptor antagonists – History", e.g. p. 163 in the 2001 edition.</ref><ref name="Hofmann">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/plantsofgodsorig00schu/page/88|title=Plants of the Gods: Origins of Hallucinogenic Use|last=Hofmann, Albert|last2=Schultes, Richard Evans|publisher=Van der Marck Editions|year=1987|isbn=0-912383-37-2|location=New York|pages=[https://archive.org/details/plantsofgodsorig00schu/page/88 88]}}</ref><ref name="Tombs">{{Наведено списание|year=2004|title=Pupillometry: A sexual selection approach|journal=Evolution and Human Behavior|volume=25|issue=4|pages=211–228|doi=10.1016/j.evolhumbehav.2004.05.001}}</ref> Екстрактите од [[Зрнци|растенијата од семејството на зрнците,]] се користат најмалку од 4 век п.н.е., кога ''мандрагора'' (мандраке) била препорачана од [[Теофраст]] за лекување на рани, гихт и несоница, како и љубовна напивка. Во првиот век п.н.е., [[Клеопатра]] користела екстракти богати со атропин од египетското растение [[буника]] (уште еден вид на помамница) за гореспоменатата цел да ги прошири зениците на нејзините очи. Употребата на помамниците како отров била позната во Стариот Рим, како што е потврдено од гласините дека римската царица [[Ливија Друсила]] користела сок од бобинки од ова растение за да го убие својот сопруг, императорот [[Октавијан Август]]. Во првиот век од нашата ера, [[Диоскорид]] го препознал виното од мандраке како анестезија, што треба да се дава пред операција или каутеризација.<ref name="holzman">{{Наведено списание|last=Robert S. Holzman, MD|date=July 1998|title=The Legacy of Atropos|url=http://www.anesthesiology.org/pt/re/anes/fulltext.00000542-199807000-00030.htm;jsessionid=GSJKLv9vLCdQSmpp6vH3xdhnzWN1hy3s7JqMNFpWkHhLbKJT5vLM!741375937!-949856145!8091!-1#P89|journal=Anesthesiology|volume=89|issue=1|pages=241–249|doi=10.1097/00000542-199807000-00030|pmid=9667313|access-date=2007-05-21}}{{Мртва_врска|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} citing J. Arena, Poisoning: Toxicology-Symptoms-Treatments, 3rd edition. Springfield, Charles C. Thomas, 1974, p 345</ref> Употребата на препарати за анестезија, често во комбинација со [[опиум]], опстојувала низ Римската и Исламската Империја и продолжила во Европа сè додека не била заменета во 19 век со современи анестетици. Современата фармаколошка студија на екстрактите од помамница ја започнал [[Германија|германскиот]] хемичар Фридлиб Фердинанд Рунге (1795–1867). Во 1831<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ostfriesischelandschaft.de/fileadmin/php/side.php?news_id=997&part_id=0&navi=11|title=Heinrich Friedrich Georg Mein|work=ostfriesischelandschaft.de|language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20130511031004/http://www.ostfriesischelandschaft.de/fileadmin/php/side.php?news_id=997&part_id=0&navi=11|archive-date=2013-05-11|accessdate=2019-10-20}}</ref>, германскиот фармацевт ''Хајнрих'' Ф. Г. Мејн успеал да подготви чист кристалин од активната субстанца.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=tT09AAAAcAAJ&pg=PA67|title=Annalen der Pharmacie|last=Heinrich Friedrich Georg Mein|year=1833|edition=1|volume=6|pages=67–72|language=de|chapter=Ueber die Darstellung des Atropins in weissen Kristallen|trans-chapter=On the preparation of atropine as white crystals}}</ref><ref>Atropine was also independently isolated in 1833 by Geiger and Hesse: </ref> == Опис == [[Податотека:Atropa_bella-donna1.jpg|мини|Помамница]] ''Atropa Belladonna'' е разгранет [[Тревесто растение|тревест]] повеќегодишен [[ризом]]атозен хемикриптофит, кој често расте како [[полугрмушка]] од нејзиниот месест корен. Растенијата растат до 2м во височина, со овални листови кои се 18см. [[Цвет]]овите во форма на ѕвонче се нечисто виолетови со зелени нијанси и имаат слаба арома. [[Плод]]овите се [[Бобинка|бобинки]], кои се зелени, зреат до сјајна црна боја и приближно 1.5см во пречник. Бобинките се слатки и ги консумираат животни кои ги распрснуваат [[Семе|семињата]] со нивниот измет, иако тие содржат токсични [[алкалоид]]и.<ref>{{Наведено списание|last=Kay QON|year=2008|title=Edible fruits in a cool climate: the evolution and ecology of endozoochory in the European flora|journal=Fruit and Seed Production: Aspects of Development, Environmental Physiology and Ecology (Society for Experimental Biology Seminar Series)|location=Cambridge, UK|publisher=Cambridge University Press|pages=240|isbn=978-0-521-05045-6}}</ref> Постои бледо-жолта цветна форма наречена '''''Atropa belladonna'' var. ''lutea''''' со бледо жолто овошје. Помамницата понекогаш може да се помеша со многу помалку отровната црна ноќница, ''Solanum nigrum'', која припаѓа на различен род во [[Зрнци|Solanaceae]].<ref>{{Наведено списание|last=Fatur|first=Karsten|last2=Kreft|first2=Samo|date=2021-02-22|editor-last=Mehanathan|editor-first=Muthamilarasan|title=Nixing the nightshades: Traditional knowledge of intoxicating members of the Solanaceae among hallucinogenic plant and mushroom users in Slovenia|journal=PLOS ONE|language=en|volume=16|issue=2|pages=e0247688|bibcode=2021PLoSO..1647688F|doi=10.1371/journal.pone.0247688|issn=1932-6203|pmc=7899348|pmid=33617573|doi-access=free}}</ref> Споредбата на овошјето покажува дека црните бобинки од ноќница растат во гроздови, додека смртоносните бобинки од помамницата растат поединечно. Друга разлика е дека црните цветови на ноќницата се со бели ливчиња. == Распространетост == Помамницата потекнува од јужна, Средна и Источна Европа; [[Северна Африка]], [[Турција]], [[Иран]] и [[Кавказ]], но се одгледува и воведе надвор од нејзиниот домороден опсег. Во јужна Шведска е забележана како дел од флората што се наоѓа во Сконе во 1870 година како одгледуван во аптекарски градини во близина на Малме.<ref name="Hylander">{{Наведено списание|last=Hylander|first=N.|date=1971|title=Prima loca plantarum vascularium Sueciae. Första litteraturuppgift för Sveriges vildväxande kärlväxter jämte uppgifter om första svenska fynd. Förvildade eller i senare tid inkomna växter.|journal=Svensk Botanisk Tidskrift|volume=64|pages=332}}</ref> Во Британија е домородно само на варовнички почви, на нарушена почва, рабови на полиња, жива ограда и отворени шуми. Семето се шири главно од птици.<ref name="BSBI">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.brc.ac.uk/plantatlas/index.php?q=plant/atropa-belladonna|title=Online Atlas of the British and Irish Flora: Atropa belladonna (Deadly nightshade)|publisher=Botanical Society of Britain and Ireland (BSBI)}}</ref> Одомаќинето е во делови од [[Северна Америка]], каде што често се наоѓа на засенчени, влажни места со [[Почва|почви]] богати со [[варовник]]. Се смета за вид [[плевел]] во делови од светот,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ATBE|title=PLANTS Profile for ''Atropa bella-donna'' (belladonna) &#124; USDA PLANTS|archive-url=https://web.archive.org/web/20130430081959/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ATBE|archive-date=2013-04-30|accessdate=2008-07-08}}</ref> каде што колонизира области со нарушена почва.<ref>{{Наведено списание|last=Stepp JR|date=June 2004|title=The role of weeds as sources of pharmaceuticals|journal=J Ethnopharmacol|volume=92|issue=2–3|pages=163–6|doi=10.1016/j.jep.2004.03.002|pmid=15137997}}</ref> == Одгледување == [[Податотека:Belladonna_cultivation_Hand_book_of_pharmacy_and_therapeutics_b1007511_005_tif_5x21tg304.tiff|десно|мини| Одгледување Беладона, Ели Лили и компанија, 1919 година]] Ова растение ретко се користи во градините, но, кога се одгледува, обично е поради исправениот [[Облик на растенијата|облик]] и ефектните бобинки.<ref>{{Наведена книга|title=Dangerous garden: the quest for plants to change our lives|url=https://archive.org/details/dangerousgardenq0000stua_t0a8|last=Stuart, David|publisher=Harvard University Press|year=2004|isbn=0-674-01104-X|location=Cambridge|pages=[https://archive.org/details/dangerousgardenq0000stua_t0a8/page/49 49]}}</ref> Ртењето на малите семиња честопати е тешко, поради тврдите облоги на семиња. Ртењето трае неколку недели под наизменични температурни услови, но може да се забрза со употреба на [[гиберелинска киселина]].<ref>{{Наведено списание|year=1997|title=Study on the germination of ''Atropa Bella-donna'' L. seeds|url=http://www.bio21.bas.bg/ipp/gapbfiles/v-23/97_1-2_61-66.pdf|journal=Bulgarian Journal of Plant Physiology|volume=23|issue=1–2|pages=61–66|access-date=2008-07-08}}</ref> На садниците им е потребна стерилна [[почва]] за да се спречи придушување и нарушување на коренот за време на пресадувањето. == Таксономија == ''Atropa belladonna'' е во семејството на ''[[Зрнци|Solanaceae (зрнци)]],'' кое го дели со [[компир]]и, [[домат]]и, [[Модар патлиџан|модри патлиџани]], [[татула]], [[тутун]] и [[Чили пиперка|чили пиперки]]. Вообичаените имиња за овој вид вклучуваат беладона, дивале, двејл,<ref name="spiegl">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=_CbA5a0u5E0C&q=belladonna&pg=PA21|title=Fritz Spiegl's Sick Notes: An Alphabetical Browsing-Book of Derivatives, Abbreviations, Mnemonics and Slang for Amusement and Edification of Medics, Nurses, Patients and Hypochondriacs|last=Spiegl, Fritz|publisher=Taylor & Francis|year=1996|isbn=1-85070-627-1|location=Washington, DC|pages=21–22}}</ref> баневорт, ѓаволски бобинки, цреши на смртта, убава смрт, ѓаволска билка итн.<ref name="Grieve">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=KgfHxvGFHAoC&q=The+berries+are+full+of+a+dark,+inky+juice&pg=PA584|title=Modern Herbal|last=Grieve|first=Margaret|last2=Leyel, C. F.|publisher=[[Courier Dover Publications]]|year=1971|isbn=0-486-22799-5|pages=584|access-date=2008-07-08}}</ref> == Токсичност == [[Податотека:IMG_8023_Atropa_belladonna_L._Single_fruit.jpg|мини|Атрактивно слатко и налик на цреша плод на ''Атропа беладона'']] Беладона е едно од најотровните растенија познати,<ref name="drugs">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.drugs.com/monograph/belladonna.html|title=Belladonna|date=18 April 2019|publisher=Drugs.com|accessdate=28 August 2019}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://herbarium.freehostia.com/index.php|title=Herbarium of toxic plants|work=herbarium.freehostia.com|accessdate=May 31, 2020}}</ref> и ако се конзумира орално, го зголемува ризикот во бројни клинички состојби, како што се компликации од бременоста, [[Срцеви заболувања|кардиоваскуларни болести]], гастроинтестинални нарушувања и психијатриски нарушувања, меѓу другото<ref name="nsreview" /><ref name="mp2015" /> Сите делови на растението содржат тропан алкалоиди .<ref name="nsreview" /><ref name="veterinary">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.emea.europa.eu/pdfs/vet/mrls/054098en.pdf|title=Committee for Veterinary Medicinal Products, ''Atropa Belladonna'', Summary Report|year=1998|publisher=The European Agency for the Evaluation of Medicinal Products|archive-url=https://web.archive.org/web/20060718184838/http://www.emea.europa.eu/pdfs/vet/mrls/054098en.pdf|archive-date=2006-07-18|accessdate=2008-07-08}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Fatur|first=Karsten|last2=Kreft|first2=Samo|date=April 2020|title=Common anticholinergic solanaceaous plants of temperate Europe - A review of intoxications from the literature (1966–2018)|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0041010120300362|journal=Toxicon|language=en|volume=177|pages=52–88|doi=10.1016/j.toxicon.2020.02.005|pmid=32217234}}</ref> Корените имаат до 1,3%, листовите 1,2%, стебленцата 0,65%, цветовите 0,6%, зрелите бобинки 0,7%, а семките 0,4% тропан алкалоиди. Листовите достигнуваат максимална содржина на алкалоид кога растението пупнува и цвета, корените се најотровни на крајот од вегетацискиот период на растението.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=The encyclopedia of psychoactive plants: ethnopharmacology and its applications|url=https://archive.org/details/encyclopediaofps0000rats|last=Raetsch|first=Ch.|publisher=US: Park Street Press|year=2005|pages=[https://archive.org/details/encyclopediaofps0000rats/page/80 80]–85}}</ref> Нектар од беладона пчелите го трансформираат во мед кој содржи и тропан алкалоиди.<ref>{{Наведено списание|last=Hazlinsky|first=B.|date=1956|title=Poisonous honey from deadly nightshade|journal=Zeitschrift für Bienenforschung|issue=3|pages=93–96}}</ref> Бобинките претставуваат најголема опасност за децата бидејќи изгледаат привлечно и имаат малку сладок вкус.<ref name="Grieve" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.thepoisongarden.co.uk/atoz/atropa_belladonna.htm|title=The poison garden website}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.wellness.com/reference/herb/belladonna-atropa-belladonna-l-or-its-variety-acuminata-royle-ex-lindl/dosing-and-safety|title=Belladonna (''Atropa belladonna'' L. or its variety ''acuminata'' Royle ex Lindl)|date=2014-06-14|publisher=Wellness.com}}</ref> Коренот на растението е генерално најтоксичниот дел, иако тоа може да варира од еден примерок до друг.<ref name="Grieve" /><ref name="veterinary" /> Помамница е исто така токсична за многу домашни животни, предизвикувајќи [[Наркоманија|наркоза]] и [[парализа]].<ref name="NC_State">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cals.ncsu.edu/plantbiology/ncsc/Poisonplants/Vascular_plants.htm|title=Poisonous Vascular Plants|last=North Carolina State University Department of Plant Biology|year=2000|publisher=NC State University|archive-url=https://web.archive.org/web/20080706170159/http://www.cals.ncsu.edu/plantbiology/ncsc/Poisonplants/Vascular_plants.htm|archive-date=6 July 2008|accessdate=2008-07-07}}</ref> Сепак, говедата и [[Зајак|зајаците]] го јадат растението навидум без да претрпат штетни ефекти.<ref name="pmid17575737">{{Наведено списание|last=Lee MR|date=March 2007|title=Solanaceae IV: Atropa belladonna, deadly nightshade|url=http://www.rcpe.ac.uk/publications/articles/journal_37_1/R-lee.pdf|journal=J R Coll Physicians Edinb|volume=37|issue=1|pages=77–84|pmid=17575737}}</ref> Кај луѓето, неговите антихолинергични својства ќе предизвикаат нарушување на когнитивните капацитети, како што се меморијата и учењето.<ref name="giancarlo">{{Наведена книга|title=From messengers to molecules: memories are made of these|last=Giancarlo Pepeu|last2=Maria Grazia Giovannini|publisher=Springer|year=2004|isbn=978-0-306-47862-8|editor-last=Gernot Riedel|edition=illustrated|chapter=Acetylcholine: I. Muscarinic Receptors|editor-last2=Bettina Platt|chapter-url=https://books.google.com/books?id=dCyscToVVJkC&q=belladonna+acetylcholine+anticholinergic&pg=RA1-PA90}}</ref> == правен статус == Одгледувањето Помамница е легално во Јужна и Источна Европа, Пакистан, Северна Америка и Бразил.<ref name=":0" /> Листовите и корените можат да се купат со [[лекарски рецепт]] во аптеките низ Германија.<ref>{{Наведена книга|title=Haegers Handbuch der pharmazeutischen Praxis|last=Lindequist|first=U.|publisher=Berlin: Springer|year=1992|edition=5|page=429|language=de|chapter=Atropa}}</ref> Во Соединетите Американски Држави, постои само еден одобрен [[лек на рецепт]] кој содржи беладона алкалоиди, како што е атропин, а ФДА смета дека сите производи што се издаваат без рецепт и кои тврдат дека се ефикасност и безбедност како антихолинергичен лек, се нелегални.<ref name="fda">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.accessdata.fda.gov/scripts/cdrh/cfdocs/cfcfr/CFRSearch.cfm?fr=310.533|title=Sec. 310.533 Drug products containing active ingredients offered over-the-counter (OTC) for human use as an anticholinergic in cough-cold drug products.|date=1 April 2018|publisher=Code of Federal Regulations, Title 21, US Food and Drug Administration|accessdate=28 August 2019}}</ref> == Корист == === Козметика === Заедничкото име ''беладона'' потекнува од неговата историска употреба од страна на жените, бидејќи ''bella donna'' е [[Италијански јазик|италијански]] за „убава жена“. Капките подготвени од растението беладона се користеа за проширување на женските зеници, ефект кој се смета за привлечен и заводлив.<ref name="Fatur 140–158" /><ref name="Hofmann" /> Капките Беладона делуваат како мускарински антагонист, блокирајќи ги рецепторите во мускулите на окото кои ја стеснуваат големината на зеницата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.netdoctor.co.uk/medicines/100002958.html|title=Atropine Eye Drops|archive-url=https://web.archive.org/web/20080708050653/http://www.netdoctor.co.uk/medicines/100002958.html|archive-date=8 July 2008|accessdate=2008-07-08}}</ref> Беладона во моментов ретко се користи козметички, бидејќи ги носи негативните ефекти на предизвикување мали визуелни нарушувања, неможност да се фокусира на блиски предмети и зголемен пулс. Се верува дека продолжената употреба може да предизвикува слепило.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=hw0DAAAAQAAJ&q=%22in+one,+producing+blindness+with+large+dilatation+of+the+pupil%22&pg=PA792|title=A Treatise on Therapeutics, and Pharmacology or Materia Medica|last=Wood, George Bacon|publisher=J.B. Lippincott & Co|year=1867|volume=1|location=Philadelphia|pages=792–795}}</ref> === Додатоци во исхраната === Во Соединетите Американски Држави, беладона се продава како [[додаток во исхрана]]та, обично како состојка на [[атропин]] во лекови за настинки кои се продаваат без рецепт.<ref name="drugs" /><ref name="fda" /> Иако таквите лекови за настинка се веројатно безбедни за орална употреба во типични дози на атропин (0,2 милиграми), нема соодветни научни докази за да се обезбеди нивната ефикасност.<ref name="fda" /> Според упатствата на ФДА за суплементи, не постојат регулирани стандарди за производство за лекови за настинка што содржат атропин, при што е откриено дека некои додатоци на беладона содржат загадувачи.<ref name="drugs" /> Беладона со векови се користи во хербалната медицина како ублажувач на болка, мускулен релаксатор и антиинфламаторен лек, и за лекување на менструални проблеми, хистаминска реакција и болест на движење.<ref name="nsreview" /><ref name="mp2015" /><ref name="Fatur 140–158" /><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=CMJKgfhCKzIC&pg=PA203|title=Pharmacodynamic Basis of Herbal Medicine|last=Ebadi, Manuchair|publisher=CRC Press|year=2007|isbn=9780849370502|page=203}}</ref><ref name="oxfordbook">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/oxfordbookofheal0000vaug_y3v1|title=The Oxford Book of Health Foods|last=Vaughan|first=John Griffith|last2=Patricia Ann Judd|last3=David Bellamy|publisher=Oxford University Press|year=2003|isbn=0-19-850459-4|pages=[https://archive.org/details/oxfordbookofheal0000vaug_y3v1/page/59 59]|quote=deadly nightshade homeopathic.|url-access=registration}}</ref> === Отров === Тропанските алкалоиди на ''A. belladonna'' се користеле како отрови, а раните луѓе правеле отровни стрели од растението.<ref name="Fatur 140–158" /><ref name="Michael1998">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=bMCzyrAtrvYC&q=hallucinogenic++Atropa+belladonna&pg=PA20|title=Alkaloids : biochemistry, ecology, and medicinal applications|last=Michael|publisher=Plenum Press|year=1998|isbn=0-306-45465-3|location=New York|pages=20}}</ref> Во [[Римски период|Стариот Рим]], како отров го користела [[Агрипина Помладата]], сопругата на императорот [[Клавдиј]] по совет на Локуста, жена специјализирана за отрови, и [[Ливија Друсила|Ливија]], за која се шпекулира дека го користела за да го убие својот сопруг императорот [[Октавијан Август]].<ref name="Michael1998" /><ref name="Timbrell2005">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/poisonparadoxche0000timb|title=The poison paradox : chemicals as friends and foes|last=Timbrell|first=John|publisher=Oxford Univ. Pr.|year=2005|isbn=0-19-280495-2|location=Oxford|pages=[https://archive.org/details/poisonparadoxche0000timb/page/2 2]|quote=poisons used my the wife of Claudius.|url-access=registration}}</ref> Магбет од Шкотска, кога сè уште беше еден од поручниците на кралот Данкан I од Шкотска, го користела растението како отров за време на примирјето, за да ги отруе трупите на напаѓачот [[Харолд Брзоногиот]], кралот на Англија, до тој степен што англиските трупи не биле во можност да издржат и биле приморани да се повлечат на своите бродови.<ref name="Fatur 140–158" /><ref name="groombridge">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=vfsWAAAAYAAJ&q=belladonna+atropos+date:0-1900&pg=PA193|title=The Naturalist: Illustrative of the Animal, Vegetable, and Mineral Kingdoms|publisher=R. Groombridge|year=1839|editor-last=R. Groombridge|page=193}} Notes: v.4–5 (1838–1839)</ref> Медицинските историчари исто така се сомневаат дека Соломон Нортап, црнец кој бил киднапиран и продаден во ропство во 1841 година, бил отруен со комбинација на б''еладона'' и лауданум.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/twelveyearsasla00nortgoog|title=Twelve years a slave|last=Northup|first=Solomon|date=1975|publisher=Louisiana State University Press|isbn=9780807101506|edition=Louisiana pbk.|location=Baton Rouge|oclc=804847817}}</ref> [[Податотека:Atropa_Bella-donna2.jpg|мини|Листови од ''беладона'']] == Галерија == <gallery> Податотека:Atropa belladonna L. longipedicellate flower.jpg|Цвеќе на кое се гледа долга пенила која извира од пазувите на листот. Податотека:IMG 8028 Atropa belladonna L. Single flower in profile.jpg|Atropa belladonna L. Корола и чашка од еден цвет во профил. Податотека:IMG 8052 Atropa belladonna L. Single flower Exterior & Interior.jpg|Atropa belladonna L. Единечно цвеќе под агол за да се прикаже и надворешноста и внатрешноста. Податотека:IMG 8017 Atropa belladonna L. Heart of Single Flower.jpg|Atropa belladonna L. преглед на цветот Податотека:Atropa belladonna 074.jpg|Едно цвеќе, лице од три четвртини, покажува фини детали од пуберулентната стигма Податотека:Atropa belladonna L. back-lit corolla reticulation.jpg|Atropa belladonna L. единечен цвет осветлен со силна сончева светлина за да се открие виолетова ретикулација на жолтеникаво-зелена корола цевка. Податотека:IMG 8073 Atropa belladonna L. Back of Calyxj.jpg|Atropa belladonna L. Обратна страна на плодната чашка, која покажува конкавна задна страна на лобуси на чашката со нечистотија од загадениот воздух прекривки со лепливи трихоми. Податотека:Atropa belladonna 'Lutea' Pokrzyk wilcza jagoda 2019-10-26 01.jpg|Проѕирните жолти бобинки на ''Atropa belladonna lutea''. </gallery> == Поврзано == * [[Список на отровни растенија]] * [[Список на растенија отровни за коњите]] == Наводи == {{наводи|2}} [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Ентеогени]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] nzrbmzyj8pz4d7ibsurlauc7yap5jp6 5606186 5606185 2026-08-08T08:09:52Z Bjankuloski06 332 5606186 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Koeh-018.jpg|image_caption=[[Botanical illustration|Illustration]] from ''[[Köhler's Medicinal Plants]]'' 1887|genus=Atropa|species=belladonna|authority=[[Carl Linnaeus|L.]]}} {| class="infobox biota" style="text-align: left; width: 200px; font-size: 100%" ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |''Atropa belladonna'' |- | colspan="2" style="text-align: center" | |- | colspan="2" style="text-align: center; font-size: 88%" |[[Botanical illustration|Illustration]] from ''[[Köhler's Medicinal Plants]]'' 1887 |- style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |- ! colspan="2" style="min-width:15em; text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |[[Taxonomy (biology)|Научна класификација]] <span class="plainlinks" style="font-size:smaller; float:right; padding-right:0.4em; margin-left:-3em;">[[File:Red_Pencil_Icon.png|врска=Template:Taxonomy/Atropa|edit]]</span> |- |Царство: |[[Plant]]ae |- |Оддел: |[[Vascular plant|Tracheophytes]] |- |Оддел: |[[Flowering plant|Angiosperms]] |- |Оддел: |[[Eudicots]] |- |Оддел: |[[Asterids]] |- |Ред: |[[Solanales]] |- |Фамилија: |[[Solanaceae]] |- |Род: |''[[Atropa]]'' |- |Вид: |<div class="species" style="display:inline">'''''A.&nbsp;belladonna'''''</div> |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |Биномен назив |- | colspan="2" style="text-align: center" |'''<span class="binomial">''Atropa belladonna''</span>'''<br /><br /><div style="font-size: 85%;">[[Carl Linnaeus|L.]]</div> |- style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |} '''Помамница''' или '''обичен балан''' ({{науч|Atropa belladonna}}) — токсично [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[Тревесто растение|тревно растение]] од семејството на [[зрнци]]те,<ref name="Kennedy 2014">{{Наведена книга|title=Plants and the Human Brain|last=Kennedy|first=David O.|publisher=Oxford University Press|year=2014|isbn=9780199914012|location=[[New York City|New York]]|pages=131–137|chapter=The Deliriants - The Nightshade (''Solanaceae'') Family|lccn=2013031617|chapter-url=https://books.google.com/books?id=YUNDAgAAQBAJ&pg=PA131}}</ref> кое вклучува и [[домат]]и, [[компир]]и и [[модар патлиџан]]. Домородно е во [[Европа]], [[Северна Африка]] и [[Југозападна Азија|Западна Азија]]. Неговата распространетост се протега од [[Велика Британија (остров)|Велика Британија]] на запад, до западна [[Украина]] и [[иран]]ската провинција [[Гилан]] на исток. Исто така е одомаќинет или воведен во некои делови на Канада и САД. Зеленилото и [[Бобинка|бобинките]] се екстремно токсични кога се внесуваат, а содржат и тропански алкалоиди.<ref name="Kennedy 2014"/><ref name="nsreview">{{Наведено списание|last=Ulbricht|first=C|last2=Basch|first2=E|last3=Hammerness|first3=P|last4=Vora|first4=M|last5=Wylie Jr|first5=J|last6=Woods|first6=J|year=2004|title=An evidence-based systematic review of belladonna by the natural standard research collaboration|url=http://webspace.pugetsound.edu/facultypages/bdasher/Chem361/Review_Articles_files/Belladonna.pdf|journal=Journal of Herbal Pharmacotherapy|volume=4|issue=4|pages=61–90|doi=10.1080/J157v04n04_06|pmid=15927926}}</ref><ref name="mp2015">{{Наведена мрежна страница|url=https://medlineplus.gov/druginfo/natural/531.html|title=Belladonna|date=23 February 2015|publisher=MedlinePlus, US National Institutes of Health|accessdate=17 October 2017}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Fatur|first=Karsten|last2=Kreft|first2=Samo|date=April 2020|title=Common anticholinergic solanaceaous plants of temperate Europe - A review of intoxications from the literature (1966–2018)|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0041010120300362|journal=Toxicon|language=en|volume=177|pages=52–88|doi=10.1016/j.toxicon.2020.02.005|pmid=32217234}}</ref> Овие токсини вклучуваат [[атропин]], скополамин и хиосциамин, кои предизвикуваат [[делириум]] и [[Халуцинација|халуцинации]],<ref name="Kennedy 2014" /><ref name="nsreview" /><ref name="mp2015" /><ref name="Wilson2008">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=0SjhNDtBerYC&q=hallucinogenic++Atropa+belladonna&pg=PA107|title=Buzzed. The Straight Facts about the Most Used and Abused Drugs from Alcohol to Ecstasy|last=Kuhn|first=Cynthia|last2=Swartzwelder|first2=Scott|last3=Wilson|first3=Wilkie|last4=Wilson|first4=Leigh Heather|last5=Foster|first5=Jeremy|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2008|isbn=978-0-393-32985-8|location=New York|page=107}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Fatur|first=Karsten|last2=Kreft|first2=Samo|date=April 2020|title=Common anticholinergic solanaceaous plants of temperate Europe - A review of intoxications from the literature (1966–2018)|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0041010120300362|journal=Toxicon|language=en|volume=177|pages=52–88|doi=10.1016/j.toxicon.2020.02.005|pmid=32217234}}</ref> и исто така се користат како фармацевтски антихолинергици.<ref name="Kennedy 2014" /> Тропанските алкалоиди се честа појава, и сите тие припаѓаат на семејството зрнци.<ref name="Kennedy 2014" /> Помамницата има непредвидливи ефекти.<ref name="nsreview" /> Противотров за труење со помамница е физостигмин или пилокарпин, исто како и за [[атропин]].<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/ahandbookmateri00pottgoog|title=A Handbook of Materia Medica Pharmacy and Therapeutics|last=Potter|first=Samuel O.L.|publisher=P. Blakiston's|year=1893|location=London|pages=[https://archive.org/details/ahandbookmateri00pottgoog/page/n58 53]|quote=the antidote for belladonna is physostigmine or pilocarpine the same as for atropine.}}</ref> == Историја == Помамницата има долга историја на употреба како лек, козметика и како отров.<ref name="nsreview" /><ref name="mp2015" /><ref name="Fatur 140–158">{{Наведено списание|last=Fatur|first=Karsten|date=June 2020|title="Hexing Herbs" in Ethnobotanical Perspective: A Historical Review of the Uses of Anticholinergic Solanaceae Plants in Europe|url=http://link.springer.com/10.1007/s12231-020-09498-w|journal=Economic Botany|language=en|volume=74|issue=2|pages=140–158|doi=10.1007/s12231-020-09498-w|issn=0013-0001}}</ref> Растението е познато под различни народни имиња (како што е „смртоносен ноќник“ на англиски). Латинското име на билката, ''Atropa Belladonna'' го добила од [[Карл Линеј]] (1707–1778) кога го осмислил својот систем за класификација. Линеј го избрал името на родот ''Атропа'' поради отровните својства на овие растенија. Се вели дека Атропос, една од Трите судбини во грчката митологија, го земала животот на една личност откако нејзините сестри ја предале и изневериле. Линеј го избрал името на видот ''беладона'' („убава жена“ на италијански) во однос на козметичката употреба на растението за време на [[ренесанса]]та, кога жените го користеле сокот од бобинки во капки за очи наменети да ги прошират зениците и да направат очите да изгледаат позаводливи.<ref name="mp2015" /><ref>''Goodman and Gilman's Pharmacological Basis of Therapeutics'', q.v. – "Muscarinic receptor antagonists – History", e.g. p. 163 in the 2001 edition.</ref><ref name="Hofmann">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/plantsofgodsorig00schu/page/88|title=Plants of the Gods: Origins of Hallucinogenic Use|last=Hofmann, Albert|last2=Schultes, Richard Evans|publisher=Van der Marck Editions|year=1987|isbn=0-912383-37-2|location=New York|pages=[https://archive.org/details/plantsofgodsorig00schu/page/88 88]}}</ref><ref name="Tombs">{{Наведено списание|year=2004|title=Pupillometry: A sexual selection approach|journal=Evolution and Human Behavior|volume=25|issue=4|pages=211–228|doi=10.1016/j.evolhumbehav.2004.05.001}}</ref> Екстрактите од [[Зрнци|растенијата од семејството на зрнците,]] се користат најмалку од 4 век п.н.е., кога ''мандрагора'' (мандраке) била препорачана од [[Теофраст]] за лекување на рани, гихт и несоница, како и љубовна напивка. Во првиот век п.н.е., [[Клеопатра]] користела екстракти богати со атропин од египетското растение [[буника]] (уште еден вид на помамница) за гореспоменатата цел да ги прошири зениците на нејзините очи. Употребата на помамниците како отров била позната во Стариот Рим, како што е потврдено од гласините дека римската царица [[Ливија Друсила]] користела сок од бобинки од ова растение за да го убие својот сопруг, императорот [[Октавијан Август]]. Во првиот век од нашата ера, [[Диоскорид]] го препознал виното од мандраке како анестезија, што треба да се дава пред операција или каутеризација.<ref name="holzman">{{Наведено списание|last=Robert S. Holzman, MD|date=July 1998|title=The Legacy of Atropos|url=http://www.anesthesiology.org/pt/re/anes/fulltext.00000542-199807000-00030.htm;jsessionid=GSJKLv9vLCdQSmpp6vH3xdhnzWN1hy3s7JqMNFpWkHhLbKJT5vLM!741375937!-949856145!8091!-1#P89|journal=Anesthesiology|volume=89|issue=1|pages=241–249|doi=10.1097/00000542-199807000-00030|pmid=9667313|access-date=2007-05-21}}{{Мртва_врска|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} citing J. Arena, Poisoning: Toxicology-Symptoms-Treatments, 3rd edition. Springfield, Charles C. Thomas, 1974, p 345</ref> Употребата на препарати за анестезија, често во комбинација со [[опиум]], опстојувала низ Римската и Исламската Империја и продолжила во Европа сè додека не била заменета во 19 век со современи анестетици. Современата фармаколошка студија на екстрактите од помамница ја започнал [[Германија|германскиот]] хемичар Фридлиб Фердинанд Рунге (1795–1867). Во 1831<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ostfriesischelandschaft.de/fileadmin/php/side.php?news_id=997&part_id=0&navi=11|title=Heinrich Friedrich Georg Mein|work=ostfriesischelandschaft.de|language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20130511031004/http://www.ostfriesischelandschaft.de/fileadmin/php/side.php?news_id=997&part_id=0&navi=11|archive-date=2013-05-11|accessdate=2019-10-20}}</ref>, германскиот фармацевт ''Хајнрих'' Ф. Г. Мејн успеал да подготви чист кристалин од активната субстанца.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=tT09AAAAcAAJ&pg=PA67|title=Annalen der Pharmacie|last=Heinrich Friedrich Georg Mein|year=1833|edition=1|volume=6|pages=67–72|language=de|chapter=Ueber die Darstellung des Atropins in weissen Kristallen|trans-chapter=On the preparation of atropine as white crystals}}</ref><ref>Atropine was also independently isolated in 1833 by Geiger and Hesse: </ref> == Опис == [[Податотека:Atropa_bella-donna1.jpg|мини|Помамница]] ''Atropa Belladonna'' е разгранет [[Тревесто растение|тревест]] повеќегодишен [[ризом]]атозен хемикриптофит, кој често расте како [[полугрмушка]] од нејзиниот месест корен. Растенијата растат до 2м во височина, со овални листови кои се 18см. [[Цвет]]овите во форма на ѕвонче се нечисто виолетови со зелени нијанси и имаат слаба арома. [[Плод]]овите се [[Бобинка|бобинки]], кои се зелени, зреат до сјајна црна боја и приближно 1.5см во пречник. Бобинките се слатки и ги консумираат животни кои ги распрснуваат [[Семе|семињата]] со нивниот измет, иако тие содржат токсични [[алкалоид]]и.<ref>{{Наведено списание|last=Kay QON|year=2008|title=Edible fruits in a cool climate: the evolution and ecology of endozoochory in the European flora|journal=Fruit and Seed Production: Aspects of Development, Environmental Physiology and Ecology (Society for Experimental Biology Seminar Series)|location=Cambridge, UK|publisher=Cambridge University Press|pages=240|isbn=978-0-521-05045-6}}</ref> Постои бледо-жолта цветна форма наречена '''''Atropa belladonna'' var. ''lutea''''' со бледо жолто овошје. Помамницата понекогаш може да се помеша со многу помалку отровната црна ноќница, ''Solanum nigrum'', која припаѓа на различен род во [[Зрнци|Solanaceae]].<ref>{{Наведено списание|last=Fatur|first=Karsten|last2=Kreft|first2=Samo|date=2021-02-22|editor-last=Mehanathan|editor-first=Muthamilarasan|title=Nixing the nightshades: Traditional knowledge of intoxicating members of the Solanaceae among hallucinogenic plant and mushroom users in Slovenia|journal=PLOS ONE|language=en|volume=16|issue=2|pages=e0247688|bibcode=2021PLoSO..1647688F|doi=10.1371/journal.pone.0247688|issn=1932-6203|pmc=7899348|pmid=33617573|doi-access=free}}</ref> Споредбата на овошјето покажува дека црните бобинки од ноќница растат во гроздови, додека смртоносните бобинки од помамницата растат поединечно. Друга разлика е дека црните цветови на ноќницата се со бели ливчиња. == Распространетост == Помамницата потекнува од јужна, Средна и Источна Европа; [[Северна Африка]], [[Турција]], [[Иран]] и [[Кавказ]], но се одгледува и воведе надвор од нејзиниот домороден опсег. Во јужна Шведска е забележана како дел од флората што се наоѓа во Сконе во 1870 година како одгледуван во аптекарски градини во близина на Малме.<ref name="Hylander">{{Наведено списание|last=Hylander|first=N.|date=1971|title=Prima loca plantarum vascularium Sueciae. Första litteraturuppgift för Sveriges vildväxande kärlväxter jämte uppgifter om första svenska fynd. Förvildade eller i senare tid inkomna växter.|journal=Svensk Botanisk Tidskrift|volume=64|pages=332}}</ref> Во Британија е домородно само на варовнички почви, на нарушена почва, рабови на полиња, жива ограда и отворени шуми. Семето се шири главно од птици.<ref name="BSBI">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.brc.ac.uk/plantatlas/index.php?q=plant/atropa-belladonna|title=Online Atlas of the British and Irish Flora: Atropa belladonna (Deadly nightshade)|publisher=Botanical Society of Britain and Ireland (BSBI)}}</ref> Одомаќинето е во делови од [[Северна Америка]], каде што често се наоѓа на засенчени, влажни места со [[Почва|почви]] богати со [[варовник]]. Се смета за вид [[плевел]] во делови од светот,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ATBE|title=PLANTS Profile for ''Atropa bella-donna'' (belladonna) &#124; USDA PLANTS|archive-url=https://web.archive.org/web/20130430081959/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ATBE|archive-date=2013-04-30|accessdate=2008-07-08}}</ref> каде што колонизира области со нарушена почва.<ref>{{Наведено списание|last=Stepp JR|date=June 2004|title=The role of weeds as sources of pharmaceuticals|journal=J Ethnopharmacol|volume=92|issue=2–3|pages=163–6|doi=10.1016/j.jep.2004.03.002|pmid=15137997}}</ref> == Одгледување == [[Податотека:Belladonna_cultivation_Hand_book_of_pharmacy_and_therapeutics_b1007511_005_tif_5x21tg304.tiff|десно|мини| Одгледување Беладона, Ели Лили и компанија, 1919 година]] Ова растение ретко се користи во градините, но, кога се одгледува, обично е поради исправениот [[Облик на растенијата|облик]] и ефектните бобинки.<ref>{{Наведена книга|title=Dangerous garden: the quest for plants to change our lives|url=https://archive.org/details/dangerousgardenq0000stua_t0a8|last=Stuart, David|publisher=Harvard University Press|year=2004|isbn=0-674-01104-X|location=Cambridge|pages=[https://archive.org/details/dangerousgardenq0000stua_t0a8/page/49 49]}}</ref> Ртењето на малите семиња честопати е тешко, поради тврдите облоги на семиња. Ртењето трае неколку недели под наизменични температурни услови, но може да се забрза со употреба на [[гиберелинска киселина]].<ref>{{Наведено списание|year=1997|title=Study on the germination of ''Atropa Bella-donna'' L. seeds|url=http://www.bio21.bas.bg/ipp/gapbfiles/v-23/97_1-2_61-66.pdf|journal=Bulgarian Journal of Plant Physiology|volume=23|issue=1–2|pages=61–66|access-date=2008-07-08}}</ref> На садниците им е потребна стерилна [[почва]] за да се спречи придушување и нарушување на коренот за време на пресадувањето. == Таксономија == ''Atropa belladonna'' е во семејството на ''[[Зрнци|Solanaceae (зрнци)]],'' кое го дели со [[компир]]и, [[домат]]и, [[Модар патлиџан|модри патлиџани]], [[татула]], [[тутун]] и [[Чили пиперка|чили пиперки]]. Вообичаените имиња за овој вид вклучуваат беладона, дивале, двејл,<ref name="spiegl">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=_CbA5a0u5E0C&q=belladonna&pg=PA21|title=Fritz Spiegl's Sick Notes: An Alphabetical Browsing-Book of Derivatives, Abbreviations, Mnemonics and Slang for Amusement and Edification of Medics, Nurses, Patients and Hypochondriacs|last=Spiegl, Fritz|publisher=Taylor & Francis|year=1996|isbn=1-85070-627-1|location=Washington, DC|pages=21–22}}</ref> баневорт, ѓаволски бобинки, цреши на смртта, убава смрт, ѓаволска билка итн.<ref name="Grieve">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=KgfHxvGFHAoC&q=The+berries+are+full+of+a+dark,+inky+juice&pg=PA584|title=Modern Herbal|last=Grieve|first=Margaret|last2=Leyel, C. F.|publisher=[[Courier Dover Publications]]|year=1971|isbn=0-486-22799-5|pages=584|access-date=2008-07-08}}</ref> == Токсичност == [[Податотека:IMG_8023_Atropa_belladonna_L._Single_fruit.jpg|мини|Атрактивно слатко и налик на цреша плод на ''Атропа беладона'']] Беладона е едно од најотровните растенија познати,<ref name="drugs">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.drugs.com/monograph/belladonna.html|title=Belladonna|date=18 April 2019|publisher=Drugs.com|accessdate=28 August 2019}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://herbarium.freehostia.com/index.php|title=Herbarium of toxic plants|work=herbarium.freehostia.com|accessdate=May 31, 2020}}</ref> и ако се конзумира орално, го зголемува ризикот во бројни клинички состојби, како што се компликации од бременоста, [[Срцеви заболувања|кардиоваскуларни болести]], гастроинтестинални нарушувања и психијатриски нарушувања, меѓу другото<ref name="nsreview" /><ref name="mp2015" /> Сите делови на растението содржат тропан алкалоиди .<ref name="nsreview" /><ref name="veterinary">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.emea.europa.eu/pdfs/vet/mrls/054098en.pdf|title=Committee for Veterinary Medicinal Products, ''Atropa Belladonna'', Summary Report|year=1998|publisher=The European Agency for the Evaluation of Medicinal Products|archive-url=https://web.archive.org/web/20060718184838/http://www.emea.europa.eu/pdfs/vet/mrls/054098en.pdf|archive-date=2006-07-18|accessdate=2008-07-08}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Fatur|first=Karsten|last2=Kreft|first2=Samo|date=April 2020|title=Common anticholinergic solanaceaous plants of temperate Europe - A review of intoxications from the literature (1966–2018)|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0041010120300362|journal=Toxicon|language=en|volume=177|pages=52–88|doi=10.1016/j.toxicon.2020.02.005|pmid=32217234}}</ref> Корените имаат до 1,3%, листовите 1,2%, стебленцата 0,65%, цветовите 0,6%, зрелите бобинки 0,7%, а семките 0,4% тропан алкалоиди. Листовите достигнуваат максимална содржина на алкалоид кога растението пупнува и цвета, корените се најотровни на крајот од вегетацискиот период на растението.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=The encyclopedia of psychoactive plants: ethnopharmacology and its applications|url=https://archive.org/details/encyclopediaofps0000rats|last=Raetsch|first=Ch.|publisher=US: Park Street Press|year=2005|pages=[https://archive.org/details/encyclopediaofps0000rats/page/80 80]–85}}</ref> Нектар од беладона пчелите го трансформираат во мед кој содржи и тропан алкалоиди.<ref>{{Наведено списание|last=Hazlinsky|first=B.|date=1956|title=Poisonous honey from deadly nightshade|journal=Zeitschrift für Bienenforschung|issue=3|pages=93–96}}</ref> Бобинките претставуваат најголема опасност за децата бидејќи изгледаат привлечно и имаат малку сладок вкус.<ref name="Grieve" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.thepoisongarden.co.uk/atoz/atropa_belladonna.htm|title=The poison garden website}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.wellness.com/reference/herb/belladonna-atropa-belladonna-l-or-its-variety-acuminata-royle-ex-lindl/dosing-and-safety|title=Belladonna (''Atropa belladonna'' L. or its variety ''acuminata'' Royle ex Lindl)|date=2014-06-14|publisher=Wellness.com}}</ref> Коренот на растението е генерално најтоксичниот дел, иако тоа може да варира од еден примерок до друг.<ref name="Grieve" /><ref name="veterinary" /> Помамница е исто така токсична за многу домашни животни, предизвикувајќи [[Наркоманија|наркоза]] и [[парализа]].<ref name="NC_State">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cals.ncsu.edu/plantbiology/ncsc/Poisonplants/Vascular_plants.htm|title=Poisonous Vascular Plants|last=North Carolina State University Department of Plant Biology|year=2000|publisher=NC State University|archive-url=https://web.archive.org/web/20080706170159/http://www.cals.ncsu.edu/plantbiology/ncsc/Poisonplants/Vascular_plants.htm|archive-date=6 July 2008|accessdate=2008-07-07}}</ref> Сепак, говедата и [[Зајак|зајаците]] го јадат растението навидум без да претрпат штетни ефекти.<ref name="pmid17575737">{{Наведено списание|last=Lee MR|date=March 2007|title=Solanaceae IV: Atropa belladonna, deadly nightshade|url=http://www.rcpe.ac.uk/publications/articles/journal_37_1/R-lee.pdf|journal=J R Coll Physicians Edinb|volume=37|issue=1|pages=77–84|pmid=17575737}}</ref> Кај луѓето, неговите антихолинергични својства ќе предизвикаат нарушување на когнитивните капацитети, како што се меморијата и учењето.<ref name="giancarlo">{{Наведена книга|title=From messengers to molecules: memories are made of these|last=Giancarlo Pepeu|last2=Maria Grazia Giovannini|publisher=Springer|year=2004|isbn=978-0-306-47862-8|editor-last=Gernot Riedel|edition=illustrated|chapter=Acetylcholine: I. Muscarinic Receptors|editor-last2=Bettina Platt|chapter-url=https://books.google.com/books?id=dCyscToVVJkC&q=belladonna+acetylcholine+anticholinergic&pg=RA1-PA90}}</ref> == правен статус == Одгледувањето Помамница е легално во Јужна и Источна Европа, Пакистан, Северна Америка и Бразил.<ref name=":0" /> Листовите и корените можат да се купат со [[лекарски рецепт]] во аптеките низ Германија.<ref>{{Наведена книга|title=Haegers Handbuch der pharmazeutischen Praxis|last=Lindequist|first=U.|publisher=Berlin: Springer|year=1992|edition=5|page=429|language=de|chapter=Atropa}}</ref> Во Соединетите Американски Држави, постои само еден одобрен [[лек на рецепт]] кој содржи беладона алкалоиди, како што е атропин, а ФДА смета дека сите производи што се издаваат без рецепт и кои тврдат дека се ефикасност и безбедност како антихолинергичен лек, се нелегални.<ref name="fda">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.accessdata.fda.gov/scripts/cdrh/cfdocs/cfcfr/CFRSearch.cfm?fr=310.533|title=Sec. 310.533 Drug products containing active ingredients offered over-the-counter (OTC) for human use as an anticholinergic in cough-cold drug products.|date=1 April 2018|publisher=Code of Federal Regulations, Title 21, US Food and Drug Administration|accessdate=28 August 2019}}</ref> == Корист == === Козметика === Заедничкото име ''беладона'' потекнува од неговата историска употреба од страна на жените, бидејќи ''bella donna'' е [[Италијански јазик|италијански]] за „убава жена“. Капките подготвени од растението беладона се користеа за проширување на женските зеници, ефект кој се смета за привлечен и заводлив.<ref name="Fatur 140–158" /><ref name="Hofmann" /> Капките Беладона делуваат како мускарински антагонист, блокирајќи ги рецепторите во мускулите на окото кои ја стеснуваат големината на зеницата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.netdoctor.co.uk/medicines/100002958.html|title=Atropine Eye Drops|archive-url=https://web.archive.org/web/20080708050653/http://www.netdoctor.co.uk/medicines/100002958.html|archive-date=8 July 2008|accessdate=2008-07-08}}</ref> Беладона во моментов ретко се користи козметички, бидејќи ги носи негативните ефекти на предизвикување мали визуелни нарушувања, неможност да се фокусира на блиски предмети и зголемен пулс. Се верува дека продолжената употреба може да предизвикува слепило.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=hw0DAAAAQAAJ&q=%22in+one,+producing+blindness+with+large+dilatation+of+the+pupil%22&pg=PA792|title=A Treatise on Therapeutics, and Pharmacology or Materia Medica|last=Wood, George Bacon|publisher=J.B. Lippincott & Co|year=1867|volume=1|location=Philadelphia|pages=792–795}}</ref> === Додатоци во исхраната === Во Соединетите Американски Држави, беладона се продава како [[додаток во исхрана]]та, обично како состојка на [[атропин]] во лекови за настинки кои се продаваат без рецепт.<ref name="drugs" /><ref name="fda" /> Иако таквите лекови за настинка се веројатно безбедни за орална употреба во типични дози на атропин (0,2 милиграми), нема соодветни научни докази за да се обезбеди нивната ефикасност.<ref name="fda" /> Според упатствата на ФДА за суплементи, не постојат регулирани стандарди за производство за лекови за настинка што содржат атропин, при што е откриено дека некои додатоци на беладона содржат загадувачи.<ref name="drugs" /> Беладона со векови се користи во хербалната медицина како ублажувач на болка, мускулен релаксатор и антиинфламаторен лек, и за лекување на менструални проблеми, хистаминска реакција и болест на движење.<ref name="nsreview" /><ref name="mp2015" /><ref name="Fatur 140–158" /><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=CMJKgfhCKzIC&pg=PA203|title=Pharmacodynamic Basis of Herbal Medicine|last=Ebadi, Manuchair|publisher=CRC Press|year=2007|isbn=9780849370502|page=203}}</ref><ref name="oxfordbook">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/oxfordbookofheal0000vaug_y3v1|title=The Oxford Book of Health Foods|last=Vaughan|first=John Griffith|last2=Patricia Ann Judd|last3=David Bellamy|publisher=Oxford University Press|year=2003|isbn=0-19-850459-4|pages=[https://archive.org/details/oxfordbookofheal0000vaug_y3v1/page/59 59]|quote=deadly nightshade homeopathic.|url-access=registration}}</ref> === Отров === Тропанските алкалоиди на ''A. belladonna'' се користеле како отрови, а раните луѓе правеле отровни стрели од растението.<ref name="Fatur 140–158" /><ref name="Michael1998">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=bMCzyrAtrvYC&q=hallucinogenic++Atropa+belladonna&pg=PA20|title=Alkaloids : biochemistry, ecology, and medicinal applications|last=Michael|publisher=Plenum Press|year=1998|isbn=0-306-45465-3|location=New York|pages=20}}</ref> Во [[Римски период|Стариот Рим]], како отров го користела [[Агрипина Помладата]], сопругата на императорот [[Клавдиј]] по совет на Локуста, жена специјализирана за отрови, и [[Ливија Друсила|Ливија]], за која се шпекулира дека го користела за да го убие својот сопруг императорот [[Октавијан Август]].<ref name="Michael1998" /><ref name="Timbrell2005">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/poisonparadoxche0000timb|title=The poison paradox : chemicals as friends and foes|last=Timbrell|first=John|publisher=Oxford Univ. Pr.|year=2005|isbn=0-19-280495-2|location=Oxford|pages=[https://archive.org/details/poisonparadoxche0000timb/page/2 2]|quote=poisons used my the wife of Claudius.|url-access=registration}}</ref> Магбет од Шкотска, кога сè уште беше еден од поручниците на кралот Данкан I од Шкотска, го користела растението како отров за време на примирјето, за да ги отруе трупите на напаѓачот [[Харолд Брзоногиот]], кралот на Англија, до тој степен што англиските трупи не биле во можност да издржат и биле приморани да се повлечат на своите бродови.<ref name="Fatur 140–158" /><ref name="groombridge">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=vfsWAAAAYAAJ&q=belladonna+atropos+date:0-1900&pg=PA193|title=The Naturalist: Illustrative of the Animal, Vegetable, and Mineral Kingdoms|publisher=R. Groombridge|year=1839|editor-last=R. Groombridge|page=193}} Notes: v.4–5 (1838–1839)</ref> Медицинските историчари исто така се сомневаат дека Соломон Нортап, црнец кој бил киднапиран и продаден во ропство во 1841 година, бил отруен со комбинација на б''еладона'' и лауданум.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/twelveyearsasla00nortgoog|title=Twelve years a slave|last=Northup|first=Solomon|date=1975|publisher=Louisiana State University Press|isbn=9780807101506|edition=Louisiana pbk.|location=Baton Rouge|oclc=804847817}}</ref> [[Податотека:Atropa_Bella-donna2.jpg|мини|Листови од ''беладона'']] == Галерија == <gallery> Податотека:Atropa belladonna L. longipedicellate flower.jpg|Цвеќе на кое се гледа долга пенила која извира од пазувите на листот. Податотека:IMG 8028 Atropa belladonna L. Single flower in profile.jpg|Atropa belladonna L. Корола и чашка од еден цвет во профил. Податотека:IMG 8052 Atropa belladonna L. Single flower Exterior & Interior.jpg|Atropa belladonna L. Единечно цвеќе под агол за да се прикаже и надворешноста и внатрешноста. Податотека:IMG 8017 Atropa belladonna L. Heart of Single Flower.jpg|Atropa belladonna L. преглед на цветот Податотека:Atropa belladonna 074.jpg|Едно цвеќе, лице од три четвртини, покажува фини детали од пуберулентната стигма Податотека:Atropa belladonna L. back-lit corolla reticulation.jpg|Atropa belladonna L. единечен цвет осветлен со силна сончева светлина за да се открие виолетова ретикулација на жолтеникаво-зелена корола цевка. Податотека:IMG 8073 Atropa belladonna L. Back of Calyxj.jpg|Atropa belladonna L. Обратна страна на плодната чашка, која покажува конкавна задна страна на лобуси на чашката со нечистотија од загадениот воздух прекривки со лепливи трихоми. Податотека:Atropa belladonna 'Lutea' Pokrzyk wilcza jagoda 2019-10-26 01.jpg|Проѕирните жолти бобинки на ''Atropa belladonna lutea''. </gallery> == Поврзано == * [[Список на отровни растенија]] * [[Список на растенија отровни за коњите]] == Наводи == {{наводи|2}} [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Ентеогени]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] omook6fse2n38pzc3eqqhkshv0uyoi9 0 1304460 5606057 5520753 2026-08-07T14:23:09Z Aprilija50.A.D 119801 5606057 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Симеон Мони Дамевски | портрет = 46th ICFF “Manaki Brothers” - Simeon Moni Damevski (Actor).jpg | рх = | опис = | роден-дата = {{роден на и возраст|df=yes|1958|9|6}} | роден-место = [[Скопје]], [[НР Македонија]], [[ФНРЈ]] | националност = [[Македонија|Македонец]] | народност = [[Македонци|Македонец]] | познат = по улогите во: <br>[[Пред дождот]]<br>[[Зоки Поки (телевизиска серија)|Зоки Поки]]<br>[[Исцелител (филм) |Исцелител]]<br>[[Бистра вода (серија) |Бистра вода]]<br>[[Јазол (филм) |Јазол]] | занимање = [[глумец]] | татко = [[Дарко Дамески]] | прекар = Мони | родено-име = Симеон Дамевски }} '''Симеон Мони Дамевски''' (р. {{роден на |6|септември|1958}} во [[Скопје]]) — [[Македонија|македонски]] [[театар]]ски, [[филм]]ски и [[Телевизија|телевизиски]] [[глумец]]. Тој е директор на [[Меѓународен фестивал на филмската камера „Браќа Манаки“]], веќе неколку години. == Филмографија == {| border=1 cellspacing=0 cellpadding=3 | '''Година''' | '''Филм''' | '''Улога''' |- | 1984 || [[Лет во место (филм) |Лет во место]] ТВ-филм || Гаврил |- | 1984 || [[Го мемираше мојот јастреб]] ТВ-филм || Војник |- | 1985 || [[Од зад грб (ТВ-филм) |Од зад грб]] ТВ-филм || Гаврил |- | 1985 || [[Јазол (филм) |Јазол]] ТВ-филм || |- | 1994 || [[Пред дождот]] ТВ-филм || Ѓеорги |- | 1996 || [[5 мртви на темноцрвеното платно]] ТВ-филм || Ричард Стриб |- | 2005 || [[Остани исправен]] ТВ-филм || |- | 2010 || [[Пилот]] ТВ-филм || |- | 2013 || [[409]] ТВ-филм || Мажот |- | 2016 || [[Болка на Душата]] ТВ-серија || |- | 2016 || [[Црвената соба]] ТВ-филм || Милорад |- | 2017 || [[Сечи тука]] ТВ-филм || Пластичен хирург |- | 2017 || [[Исцелител (филм) |Исцелител]] ТВ-филм || Доктор Златко |- | 2017 || [[Коливо]] ТВ-филм || Марко |- | 2017 || [[Македонија]] ТВ-серија || |- | 2018 || [[Сведокот]] ТВ-филм || |- | 2018 || [[Еј]] ТВ-филм || |- | 2019 || [[Господ постои, името ѝ е Петрунија]] ТВ-филм || Инспектор Милан |- | 2019 || [[Неонски срца]] ТВ-филм || Детектив |- | 2019 || [[Налепница]] ТВ-филм || |- | 2020 || [[Стела (филм) |Стела]] ТВ-филм || Тошо |- | 2020 || [[Зоки Поки (телевизиска серија)|Зоки Поки]] ТВ-серија || Стоматолог |- | 2020 || [[Хомо (филм од 2020) |Хомо]] ТВ-филм || Вујко |- | 2020 || [[Преспав]] ТВ-серија || Аљоша |- | 2022 || [[Скриптата]] ТВ-филм || |- | 2022 || [[Снежана на крајот умира]] ТВ-филм || Продавач на волници |- | 2022-2023 || [[Бистра вода (серија) |Бистра вода]] ТВ-серија || Александар |- | 2023 || [[Кома]] ТВ-филм || |- | 2025 || [[Утре наутро (филм)|Утре наутро]] ТВ-филм || УС Амбасадор |- | 2026 || [[17 (филм)|17]] ТВ-филм || Рецепционер |- | 2026 || [[Утре наутро (серија)|Утре наутро]] ТВ-серија || УС Амбасадор |- | 2026 || [[Можеби]] ТВ-филм || |- | 2027 || [[Голиот рид]] ТВ-филм || |} == Надворешни врски == * {{IMDb name|0198732}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Дамески, Симеон}} [[Категорија:Глумци од Скопје]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] [[Категорија:Македонски телевизиски глумци]] jn5gvpud3owylzrstoamoc54u940u1y 0 1305939 5606035 5444922 2026-08-07T13:50:59Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Француски романи од 1897 година]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5606035 wikitext text/x-wiki {{Short description|1897 novel by Jules Verne}} {{Infobox book | name = Мистерија на Антарктикот | title_orig = Ледената сфинга | translator = [[Френсис Кашел Хои|Госпоѓа. Кешел Хои]] | image = La esfinge de los hielos.jpg | caption = Предлог на француско издание | author = [[Жил Верн]] | illustrator = [[Жорж Ру (илустратор)|Жорж Ру]] | cover_artist = | country = Франција | language = Франција | series = [[Вонредни патувања]] #44 | subject = | genre =[[Авантуристички роман|Авантура]], [[Научна фантастика]] | publisher = [[Пјер-Жил Хецел]] | pub_date = 1897 | english_pub_date = 1898 | media_type = Печатење ([[Тврден корица|Тврда корица]]) | pages = | isbn = | oclc = | preceded_by = [[Кловис Дардентор]] | followed_by = [[Моќниот Ориноко]] }} '''''Мистерија на Антарктикот''''' ({{langx|fr|Le Sphinx des glaces}}, ''The Sphinx of the Ice Fields'') е роман во два тома на [[Жил Верн]]. Напишан во [[1897 во литературата|1897]], тој е одговор на романот на [[Едгар Алан По]] од 1838 година „[[Авантурите на Артур Гордон Пим]]“. Ги следи авантурите на нараторот и неговото патување од островите [[Кергелен]] на бродот „Халбране“.<ref>[https://www.gutenberg.org/files/10339/10339-h/10339-h.htm/ The Project Gutenberg eBook of An Antarctic Mystery, by Jules Verne ]</ref> Ниту По ниту Верн всушност не ги посетиле оддалечениот архипелаг Кергелен, сместени на југ [[Индиски Океан]], но нивните дела се некои од ретките литературни (за разлика од истражувачките) референци на архипелагот<ref>[https://www.goodreads.com/book/show/719181.An_Antarctic_Mystery/ An Antarctic Mystery]</ref>. ==Содржина== [[File:Verne-sfinga-mapa.jpg|thumb|left|Карта на регионот на Антарктикот, според Верн]] === Том 1 === Приказната е сместена во 1839 година, единаесет години по настаните во [[Наративот на Артур Гордон Пим од Нантакет|''Авантурите на Артур Гордон Пим'']], една година по објавувањето на таа книга. Нараторот е богат Американец „Џорлинг“, кој се забавувал со приватни студии за дивиот свет на островската група [[Кергелен]] и сега бара премин назад во Соединетите Држави. „Халбране“ е еден од првите бродови што пристигна во Кергелен, а неговиот капетан „Лен Гај“ донекаде неволно се согласува да го има Џеорлинг како патник до [[Тристан да Куња]]. Понатаму, тие среќаваат залутана санта мраз на која има мртво тело, за кое се испоставува дека е морнар од „Џејн“. Белешката пронајдена кај него покажува дека тој и неколку други, вклучително и капетанот на Џејн, Вилијам Гај, го преживеале обидот за атентат во Цалал и се уште се живи. Гај, кој претходно разговарал со Џеорлинг за темата Пим, открива дека е брат на Вилијам Гај. Тој решава да се обиде да ја спаси екипажот на ''Џејн''. Откако ги преземаа одредбите за Тристан да Куња и [[Фокландските Острови|Фокландите]], тие се упатуваат на југ со Јеорлинг сè уште на бродот. Тие, исто така, преземаат на друг мистериозен морнар по име „Лов“ кој е желен да се приклучи во потрагата по неоткриени причини. Извонредно благото време му дозволува на „Халбране“ да напредува добро, и тие ја пробиваат бариерата од мраз, која го опкружува антарктичкиот океан без мраз, на почетокот на летото. Тие го наоѓаат прво островчето на Бене, каде што застанала „Џејн“, и на крајот Цалал. Но, островот е целосно уништен, очигледно од неодамнешниот силен земјотрес, и напуштен. Тие ги наоѓаат останките на домородците на Цалал, кои очигледно умреле долго „пред“ земјотресот, и јаката на кучето на Пим, „Тигар“, но нема трага од „Џејн“. === Том 2 === Во овој момент, се открива дека Хант е „Дирк Питерс“. На нивното патување јужно од Цалал, тој и Пим се разделија и само Питерс безбедно се врати во државите каде што тој, а не Пим, го поттикна објавувањето на нивното патување. Дневникот на Пим, кој го поседувал Питерс, очигледно бил значително украсен од По. По враќањето дома, Питерс доби нов идентитет, бидејќи се срамеше што прибегна кон канибализам на потонатиот брод „Грампус“. Гај и Питерс решаваат да се туркаат понатаму на југ, на големо негодување на дел од екипажот предводен од еден морнар „Херн“, кој смета дека треба да го напуштат обидот за спасување и да се упатат дома пред почетокот на зимата. [[File:Verne-Sphinx1.jpg|thumb|right|Потонатиот брод „Халбране“]] Не многу подоцна, во чудна несреќа, „Халбране“ е фрлен на санта мраз и последователно изгубен. Екипажот безбедно се качува на сантата мраз, но со само еден мал чамец преостанат, тој е осуден да лебди понатаму. Ледениот брег се оддалечува дури и покрај Јужниот пол, пред да биде исфрлена на брегот на досега непозната копнена маса сè уште во ледената бариера. Херн и неговите другари го крадат последниот преостанат чамец, обидувајќи се сами да стигнат до отворено море и ја прават ситуацијата уште помрачна за оние што останаа зад себе, а сега се соочуваат со изгледите за презимување на Антарктикот. Сепак, тие имаат среќа, бидејќи набргу потоа гледаат мал брод од абориџински стил како плови покрај него. Питерс е првиот што реагира додека плива кон чамецот и го обезбедува. Но Питерс открива повеќе: во чамецот се капетанот Вилијам Гај и тројцата преживеани морнари од неговата екипа, полусвесни и блиску до смрт од глад. Питерс ги носи на брегот, а мажите од „Халбране“ ги дојат во живот. Вилијам Гај потоа ја раскажува нивната приказна. Набргу по експлозијата на „Џејн“ (и веројатно заминувањето на компанијата на Пим), Тајгер повторно се појави. Бесни, ги каснал и ги заразил домородците кои брзо станале жртви на новата болест. Оние кои можеа побегнаа на соседните острови, каде што загинаа подоцна во текот на земјотресот. До овој момент, Вилијам Гај и неговите луѓе живееја прилично удобно на Цалал, кој сега беше нивен, но по земјотресот нивната позиција беше неодржлива и направија очајнички обид во чамецот да избегаат на север. [[File:'The Sphinx of the Ice Fields' by George Roux 69a.jpg|thumb|right|Сфингата]] Комбинираните посади на ''Халбрајн'' и ''Џејн'' решаваат да се обидат да стигнат на север со нивниот ново купен брод. Тие добро напредуваат, додека не забележат појава на силни магнетни сили. Тие го наоѓаат изворот на тоа, Ледената Сфинга: Огромна планина магнетно „наполнета“ од струите на честички кои се фокусираат на половите преку магнетното поле на Земјата. Овде, тие ги наоѓаат остатоците од тимот на Херн, кој доживеал тага кога огромните магнетни сили на Ледената Сфинга ги привлекле нивните железни алатки и компоненти на бродот кон неа и ги скршиле на нејзините карпи. Бродот на Џорлинг и другите избегна само уништување бидејќи, изграден од домородците, не содржеше железни делови. Во подножјето на Сфингата, тие го наоѓаат и телото на Пим, која умрела на ист начин. Питерс умира од тага на истото место. Останатите повторно се качуваат во нивниот чамец и конечно стигнуваат до отворениот океан и се спасени. ==Поврзано== *''[[Чудно откритие]]'' ==Наводи== {{наводи}} == Литература == * [[Heinrich Pleticha]]=Jules Verne Handbuch * [[Volker Dehs]], Ralf Junkerjürgen *Volker Dehs -Jules Verne. Eine kritische Biographie ==Надворешни врски== * [http://www.zeno.org/Literatur/M/Verne,+Jules/Romane/Die+Eissphinx ''Die Eissphinx''.] zeno.org * [http://www.j-verne.de/verne51.html ''Die Eissphinx''.] In: ''Andreas Fehrmann’s Collection Jules Verne''. {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Мистерија на Антарктикот}} [[Категорија:Научнофанатастични романи 1897 година]] [[Категорија:Романи сместени во 1830-тите]] [[Категорија:Наративот на Артур Гордон Пим од Нантакет]] [[Категорија:Романи на Жил Верн]] [[Категорија:Романи сместени на Антарктикот]] [[Категорија:Романи за изгубениот свет]] [[Категорија:Кергелен]] [[Категорија:Фикција сместена во 1839 година]] 8z9fbo50kcuxb96xle80ryr8b14odx5 5606036 5606035 2026-08-07T13:51:08Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Научнофанатастични романи 1897 година]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5606036 wikitext text/x-wiki {{Short description|1897 novel by Jules Verne}} {{Infobox book | name = Мистерија на Антарктикот | title_orig = Ледената сфинга | translator = [[Френсис Кашел Хои|Госпоѓа. Кешел Хои]] | image = La esfinge de los hielos.jpg | caption = Предлог на француско издание | author = [[Жил Верн]] | illustrator = [[Жорж Ру (илустратор)|Жорж Ру]] | cover_artist = | country = Франција | language = Франција | series = [[Вонредни патувања]] #44 | subject = | genre =[[Авантуристички роман|Авантура]], [[Научна фантастика]] | publisher = [[Пјер-Жил Хецел]] | pub_date = 1897 | english_pub_date = 1898 | media_type = Печатење ([[Тврден корица|Тврда корица]]) | pages = | isbn = | oclc = | preceded_by = [[Кловис Дардентор]] | followed_by = [[Моќниот Ориноко]] }} '''''Мистерија на Антарктикот''''' ({{langx|fr|Le Sphinx des glaces}}, ''The Sphinx of the Ice Fields'') е роман во два тома на [[Жил Верн]]. Напишан во [[1897 во литературата|1897]], тој е одговор на романот на [[Едгар Алан По]] од 1838 година „[[Авантурите на Артур Гордон Пим]]“. Ги следи авантурите на нараторот и неговото патување од островите [[Кергелен]] на бродот „Халбране“.<ref>[https://www.gutenberg.org/files/10339/10339-h/10339-h.htm/ The Project Gutenberg eBook of An Antarctic Mystery, by Jules Verne ]</ref> Ниту По ниту Верн всушност не ги посетиле оддалечениот архипелаг Кергелен, сместени на југ [[Индиски Океан]], но нивните дела се некои од ретките литературни (за разлика од истражувачките) референци на архипелагот<ref>[https://www.goodreads.com/book/show/719181.An_Antarctic_Mystery/ An Antarctic Mystery]</ref>. ==Содржина== [[File:Verne-sfinga-mapa.jpg|thumb|left|Карта на регионот на Антарктикот, според Верн]] === Том 1 === Приказната е сместена во 1839 година, единаесет години по настаните во [[Наративот на Артур Гордон Пим од Нантакет|''Авантурите на Артур Гордон Пим'']], една година по објавувањето на таа книга. Нараторот е богат Американец „Џорлинг“, кој се забавувал со приватни студии за дивиот свет на островската група [[Кергелен]] и сега бара премин назад во Соединетите Држави. „Халбране“ е еден од првите бродови што пристигна во Кергелен, а неговиот капетан „Лен Гај“ донекаде неволно се согласува да го има Џеорлинг како патник до [[Тристан да Куња]]. Понатаму, тие среќаваат залутана санта мраз на која има мртво тело, за кое се испоставува дека е морнар од „Џејн“. Белешката пронајдена кај него покажува дека тој и неколку други, вклучително и капетанот на Џејн, Вилијам Гај, го преживеале обидот за атентат во Цалал и се уште се живи. Гај, кој претходно разговарал со Џеорлинг за темата Пим, открива дека е брат на Вилијам Гај. Тој решава да се обиде да ја спаси екипажот на ''Џејн''. Откако ги преземаа одредбите за Тристан да Куња и [[Фокландските Острови|Фокландите]], тие се упатуваат на југ со Јеорлинг сè уште на бродот. Тие, исто така, преземаат на друг мистериозен морнар по име „Лов“ кој е желен да се приклучи во потрагата по неоткриени причини. Извонредно благото време му дозволува на „Халбране“ да напредува добро, и тие ја пробиваат бариерата од мраз, која го опкружува антарктичкиот океан без мраз, на почетокот на летото. Тие го наоѓаат прво островчето на Бене, каде што застанала „Џејн“, и на крајот Цалал. Но, островот е целосно уништен, очигледно од неодамнешниот силен земјотрес, и напуштен. Тие ги наоѓаат останките на домородците на Цалал, кои очигледно умреле долго „пред“ земјотресот, и јаката на кучето на Пим, „Тигар“, но нема трага од „Џејн“. === Том 2 === Во овој момент, се открива дека Хант е „Дирк Питерс“. На нивното патување јужно од Цалал, тој и Пим се разделија и само Питерс безбедно се врати во државите каде што тој, а не Пим, го поттикна објавувањето на нивното патување. Дневникот на Пим, кој го поседувал Питерс, очигледно бил значително украсен од По. По враќањето дома, Питерс доби нов идентитет, бидејќи се срамеше што прибегна кон канибализам на потонатиот брод „Грампус“. Гај и Питерс решаваат да се туркаат понатаму на југ, на големо негодување на дел од екипажот предводен од еден морнар „Херн“, кој смета дека треба да го напуштат обидот за спасување и да се упатат дома пред почетокот на зимата. [[File:Verne-Sphinx1.jpg|thumb|right|Потонатиот брод „Халбране“]] Не многу подоцна, во чудна несреќа, „Халбране“ е фрлен на санта мраз и последователно изгубен. Екипажот безбедно се качува на сантата мраз, но со само еден мал чамец преостанат, тој е осуден да лебди понатаму. Ледениот брег се оддалечува дури и покрај Јужниот пол, пред да биде исфрлена на брегот на досега непозната копнена маса сè уште во ледената бариера. Херн и неговите другари го крадат последниот преостанат чамец, обидувајќи се сами да стигнат до отворено море и ја прават ситуацијата уште помрачна за оние што останаа зад себе, а сега се соочуваат со изгледите за презимување на Антарктикот. Сепак, тие имаат среќа, бидејќи набргу потоа гледаат мал брод од абориџински стил како плови покрај него. Питерс е првиот што реагира додека плива кон чамецот и го обезбедува. Но Питерс открива повеќе: во чамецот се капетанот Вилијам Гај и тројцата преживеани морнари од неговата екипа, полусвесни и блиску до смрт од глад. Питерс ги носи на брегот, а мажите од „Халбране“ ги дојат во живот. Вилијам Гај потоа ја раскажува нивната приказна. Набргу по експлозијата на „Џејн“ (и веројатно заминувањето на компанијата на Пим), Тајгер повторно се појави. Бесни, ги каснал и ги заразил домородците кои брзо станале жртви на новата болест. Оние кои можеа побегнаа на соседните острови, каде што загинаа подоцна во текот на земјотресот. До овој момент, Вилијам Гај и неговите луѓе живееја прилично удобно на Цалал, кој сега беше нивен, но по земјотресот нивната позиција беше неодржлива и направија очајнички обид во чамецот да избегаат на север. [[File:'The Sphinx of the Ice Fields' by George Roux 69a.jpg|thumb|right|Сфингата]] Комбинираните посади на ''Халбрајн'' и ''Џејн'' решаваат да се обидат да стигнат на север со нивниот ново купен брод. Тие добро напредуваат, додека не забележат појава на силни магнетни сили. Тие го наоѓаат изворот на тоа, Ледената Сфинга: Огромна планина магнетно „наполнета“ од струите на честички кои се фокусираат на половите преку магнетното поле на Земјата. Овде, тие ги наоѓаат остатоците од тимот на Херн, кој доживеал тага кога огромните магнетни сили на Ледената Сфинга ги привлекле нивните железни алатки и компоненти на бродот кон неа и ги скршиле на нејзините карпи. Бродот на Џорлинг и другите избегна само уништување бидејќи, изграден од домородците, не содржеше железни делови. Во подножјето на Сфингата, тие го наоѓаат и телото на Пим, која умрела на ист начин. Питерс умира од тага на истото место. Останатите повторно се качуваат во нивниот чамец и конечно стигнуваат до отворениот океан и се спасени. ==Поврзано== *''[[Чудно откритие]]'' ==Наводи== {{наводи}} == Литература == * [[Heinrich Pleticha]]=Jules Verne Handbuch * [[Volker Dehs]], Ralf Junkerjürgen *Volker Dehs -Jules Verne. Eine kritische Biographie ==Надворешни врски== * [http://www.zeno.org/Literatur/M/Verne,+Jules/Romane/Die+Eissphinx ''Die Eissphinx''.] zeno.org * [http://www.j-verne.de/verne51.html ''Die Eissphinx''.] In: ''Andreas Fehrmann’s Collection Jules Verne''. {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Мистерија на Антарктикот}} [[Категорија:Романи сместени во 1830-тите]] [[Категорија:Наративот на Артур Гордон Пим од Нантакет]] [[Категорија:Романи на Жил Верн]] [[Категорија:Романи сместени на Антарктикот]] [[Категорија:Романи за изгубениот свет]] [[Категорија:Кергелен]] [[Категорија:Фикција сместена во 1839 година]] 0avx85am8v4j1fomatqk8d3baxei5cf 5606037 5606036 2026-08-07T13:51:20Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Романи сместени во 1830-тите]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5606037 wikitext text/x-wiki {{Short description|1897 novel by Jules Verne}} {{Infobox book | name = Мистерија на Антарктикот | title_orig = Ледената сфинга | translator = [[Френсис Кашел Хои|Госпоѓа. Кешел Хои]] | image = La esfinge de los hielos.jpg | caption = Предлог на француско издание | author = [[Жил Верн]] | illustrator = [[Жорж Ру (илустратор)|Жорж Ру]] | cover_artist = | country = Франција | language = Франција | series = [[Вонредни патувања]] #44 | subject = | genre =[[Авантуристички роман|Авантура]], [[Научна фантастика]] | publisher = [[Пјер-Жил Хецел]] | pub_date = 1897 | english_pub_date = 1898 | media_type = Печатење ([[Тврден корица|Тврда корица]]) | pages = | isbn = | oclc = | preceded_by = [[Кловис Дардентор]] | followed_by = [[Моќниот Ориноко]] }} '''''Мистерија на Антарктикот''''' ({{langx|fr|Le Sphinx des glaces}}, ''The Sphinx of the Ice Fields'') е роман во два тома на [[Жил Верн]]. Напишан во [[1897 во литературата|1897]], тој е одговор на романот на [[Едгар Алан По]] од 1838 година „[[Авантурите на Артур Гордон Пим]]“. Ги следи авантурите на нараторот и неговото патување од островите [[Кергелен]] на бродот „Халбране“.<ref>[https://www.gutenberg.org/files/10339/10339-h/10339-h.htm/ The Project Gutenberg eBook of An Antarctic Mystery, by Jules Verne ]</ref> Ниту По ниту Верн всушност не ги посетиле оддалечениот архипелаг Кергелен, сместени на југ [[Индиски Океан]], но нивните дела се некои од ретките литературни (за разлика од истражувачките) референци на архипелагот<ref>[https://www.goodreads.com/book/show/719181.An_Antarctic_Mystery/ An Antarctic Mystery]</ref>. ==Содржина== [[File:Verne-sfinga-mapa.jpg|thumb|left|Карта на регионот на Антарктикот, според Верн]] === Том 1 === Приказната е сместена во 1839 година, единаесет години по настаните во [[Наративот на Артур Гордон Пим од Нантакет|''Авантурите на Артур Гордон Пим'']], една година по објавувањето на таа книга. Нараторот е богат Американец „Џорлинг“, кој се забавувал со приватни студии за дивиот свет на островската група [[Кергелен]] и сега бара премин назад во Соединетите Држави. „Халбране“ е еден од првите бродови што пристигна во Кергелен, а неговиот капетан „Лен Гај“ донекаде неволно се согласува да го има Џеорлинг како патник до [[Тристан да Куња]]. Понатаму, тие среќаваат залутана санта мраз на која има мртво тело, за кое се испоставува дека е морнар од „Џејн“. Белешката пронајдена кај него покажува дека тој и неколку други, вклучително и капетанот на Џејн, Вилијам Гај, го преживеале обидот за атентат во Цалал и се уште се живи. Гај, кој претходно разговарал со Џеорлинг за темата Пим, открива дека е брат на Вилијам Гај. Тој решава да се обиде да ја спаси екипажот на ''Џејн''. Откако ги преземаа одредбите за Тристан да Куња и [[Фокландските Острови|Фокландите]], тие се упатуваат на југ со Јеорлинг сè уште на бродот. Тие, исто така, преземаат на друг мистериозен морнар по име „Лов“ кој е желен да се приклучи во потрагата по неоткриени причини. Извонредно благото време му дозволува на „Халбране“ да напредува добро, и тие ја пробиваат бариерата од мраз, која го опкружува антарктичкиот океан без мраз, на почетокот на летото. Тие го наоѓаат прво островчето на Бене, каде што застанала „Џејн“, и на крајот Цалал. Но, островот е целосно уништен, очигледно од неодамнешниот силен земјотрес, и напуштен. Тие ги наоѓаат останките на домородците на Цалал, кои очигледно умреле долго „пред“ земјотресот, и јаката на кучето на Пим, „Тигар“, но нема трага од „Џејн“. === Том 2 === Во овој момент, се открива дека Хант е „Дирк Питерс“. На нивното патување јужно од Цалал, тој и Пим се разделија и само Питерс безбедно се врати во државите каде што тој, а не Пим, го поттикна објавувањето на нивното патување. Дневникот на Пим, кој го поседувал Питерс, очигледно бил значително украсен од По. По враќањето дома, Питерс доби нов идентитет, бидејќи се срамеше што прибегна кон канибализам на потонатиот брод „Грампус“. Гај и Питерс решаваат да се туркаат понатаму на југ, на големо негодување на дел од екипажот предводен од еден морнар „Херн“, кој смета дека треба да го напуштат обидот за спасување и да се упатат дома пред почетокот на зимата. [[File:Verne-Sphinx1.jpg|thumb|right|Потонатиот брод „Халбране“]] Не многу подоцна, во чудна несреќа, „Халбране“ е фрлен на санта мраз и последователно изгубен. Екипажот безбедно се качува на сантата мраз, но со само еден мал чамец преостанат, тој е осуден да лебди понатаму. Ледениот брег се оддалечува дури и покрај Јужниот пол, пред да биде исфрлена на брегот на досега непозната копнена маса сè уште во ледената бариера. Херн и неговите другари го крадат последниот преостанат чамец, обидувајќи се сами да стигнат до отворено море и ја прават ситуацијата уште помрачна за оние што останаа зад себе, а сега се соочуваат со изгледите за презимување на Антарктикот. Сепак, тие имаат среќа, бидејќи набргу потоа гледаат мал брод од абориџински стил како плови покрај него. Питерс е првиот што реагира додека плива кон чамецот и го обезбедува. Но Питерс открива повеќе: во чамецот се капетанот Вилијам Гај и тројцата преживеани морнари од неговата екипа, полусвесни и блиску до смрт од глад. Питерс ги носи на брегот, а мажите од „Халбране“ ги дојат во живот. Вилијам Гај потоа ја раскажува нивната приказна. Набргу по експлозијата на „Џејн“ (и веројатно заминувањето на компанијата на Пим), Тајгер повторно се појави. Бесни, ги каснал и ги заразил домородците кои брзо станале жртви на новата болест. Оние кои можеа побегнаа на соседните острови, каде што загинаа подоцна во текот на земјотресот. До овој момент, Вилијам Гај и неговите луѓе живееја прилично удобно на Цалал, кој сега беше нивен, но по земјотресот нивната позиција беше неодржлива и направија очајнички обид во чамецот да избегаат на север. [[File:'The Sphinx of the Ice Fields' by George Roux 69a.jpg|thumb|right|Сфингата]] Комбинираните посади на ''Халбрајн'' и ''Џејн'' решаваат да се обидат да стигнат на север со нивниот ново купен брод. Тие добро напредуваат, додека не забележат појава на силни магнетни сили. Тие го наоѓаат изворот на тоа, Ледената Сфинга: Огромна планина магнетно „наполнета“ од струите на честички кои се фокусираат на половите преку магнетното поле на Земјата. Овде, тие ги наоѓаат остатоците од тимот на Херн, кој доживеал тага кога огромните магнетни сили на Ледената Сфинга ги привлекле нивните железни алатки и компоненти на бродот кон неа и ги скршиле на нејзините карпи. Бродот на Џорлинг и другите избегна само уништување бидејќи, изграден од домородците, не содржеше железни делови. Во подножјето на Сфингата, тие го наоѓаат и телото на Пим, која умрела на ист начин. Питерс умира од тага на истото место. Останатите повторно се качуваат во нивниот чамец и конечно стигнуваат до отворениот океан и се спасени. ==Поврзано== *''[[Чудно откритие]]'' ==Наводи== {{наводи}} == Литература == * [[Heinrich Pleticha]]=Jules Verne Handbuch * [[Volker Dehs]], Ralf Junkerjürgen *Volker Dehs -Jules Verne. Eine kritische Biographie ==Надворешни врски== * [http://www.zeno.org/Literatur/M/Verne,+Jules/Romane/Die+Eissphinx ''Die Eissphinx''.] zeno.org * [http://www.j-verne.de/verne51.html ''Die Eissphinx''.] In: ''Andreas Fehrmann’s Collection Jules Verne''. {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Мистерија на Антарктикот}} [[Категорија:Наративот на Артур Гордон Пим од Нантакет]] [[Категорија:Романи на Жил Верн]] [[Категорија:Романи сместени на Антарктикот]] [[Категорија:Романи за изгубениот свет]] [[Категорија:Кергелен]] [[Категорија:Фикција сместена во 1839 година]] 05qwd4i6up8pmkeo62tfflqxrzme2q5 5606038 5606037 2026-08-07T13:51:41Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Наративот на Артур Гордон Пим од Нантакет]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5606038 wikitext text/x-wiki {{Short description|1897 novel by Jules Verne}} {{Infobox book | name = Мистерија на Антарктикот | title_orig = Ледената сфинга | translator = [[Френсис Кашел Хои|Госпоѓа. Кешел Хои]] | image = La esfinge de los hielos.jpg | caption = Предлог на француско издание | author = [[Жил Верн]] | illustrator = [[Жорж Ру (илустратор)|Жорж Ру]] | cover_artist = | country = Франција | language = Франција | series = [[Вонредни патувања]] #44 | subject = | genre =[[Авантуристички роман|Авантура]], [[Научна фантастика]] | publisher = [[Пјер-Жил Хецел]] | pub_date = 1897 | english_pub_date = 1898 | media_type = Печатење ([[Тврден корица|Тврда корица]]) | pages = | isbn = | oclc = | preceded_by = [[Кловис Дардентор]] | followed_by = [[Моќниот Ориноко]] }} '''''Мистерија на Антарктикот''''' ({{langx|fr|Le Sphinx des glaces}}, ''The Sphinx of the Ice Fields'') е роман во два тома на [[Жил Верн]]. Напишан во [[1897 во литературата|1897]], тој е одговор на романот на [[Едгар Алан По]] од 1838 година „[[Авантурите на Артур Гордон Пим]]“. Ги следи авантурите на нараторот и неговото патување од островите [[Кергелен]] на бродот „Халбране“.<ref>[https://www.gutenberg.org/files/10339/10339-h/10339-h.htm/ The Project Gutenberg eBook of An Antarctic Mystery, by Jules Verne ]</ref> Ниту По ниту Верн всушност не ги посетиле оддалечениот архипелаг Кергелен, сместени на југ [[Индиски Океан]], но нивните дела се некои од ретките литературни (за разлика од истражувачките) референци на архипелагот<ref>[https://www.goodreads.com/book/show/719181.An_Antarctic_Mystery/ An Antarctic Mystery]</ref>. ==Содржина== [[File:Verne-sfinga-mapa.jpg|thumb|left|Карта на регионот на Антарктикот, според Верн]] === Том 1 === Приказната е сместена во 1839 година, единаесет години по настаните во [[Наративот на Артур Гордон Пим од Нантакет|''Авантурите на Артур Гордон Пим'']], една година по објавувањето на таа книга. Нараторот е богат Американец „Џорлинг“, кој се забавувал со приватни студии за дивиот свет на островската група [[Кергелен]] и сега бара премин назад во Соединетите Држави. „Халбране“ е еден од првите бродови што пристигна во Кергелен, а неговиот капетан „Лен Гај“ донекаде неволно се согласува да го има Џеорлинг како патник до [[Тристан да Куња]]. Понатаму, тие среќаваат залутана санта мраз на која има мртво тело, за кое се испоставува дека е морнар од „Џејн“. Белешката пронајдена кај него покажува дека тој и неколку други, вклучително и капетанот на Џејн, Вилијам Гај, го преживеале обидот за атентат во Цалал и се уште се живи. Гај, кој претходно разговарал со Џеорлинг за темата Пим, открива дека е брат на Вилијам Гај. Тој решава да се обиде да ја спаси екипажот на ''Џејн''. Откако ги преземаа одредбите за Тристан да Куња и [[Фокландските Острови|Фокландите]], тие се упатуваат на југ со Јеорлинг сè уште на бродот. Тие, исто така, преземаат на друг мистериозен морнар по име „Лов“ кој е желен да се приклучи во потрагата по неоткриени причини. Извонредно благото време му дозволува на „Халбране“ да напредува добро, и тие ја пробиваат бариерата од мраз, која го опкружува антарктичкиот океан без мраз, на почетокот на летото. Тие го наоѓаат прво островчето на Бене, каде што застанала „Џејн“, и на крајот Цалал. Но, островот е целосно уништен, очигледно од неодамнешниот силен земјотрес, и напуштен. Тие ги наоѓаат останките на домородците на Цалал, кои очигледно умреле долго „пред“ земјотресот, и јаката на кучето на Пим, „Тигар“, но нема трага од „Џејн“. === Том 2 === Во овој момент, се открива дека Хант е „Дирк Питерс“. На нивното патување јужно од Цалал, тој и Пим се разделија и само Питерс безбедно се врати во државите каде што тој, а не Пим, го поттикна објавувањето на нивното патување. Дневникот на Пим, кој го поседувал Питерс, очигледно бил значително украсен од По. По враќањето дома, Питерс доби нов идентитет, бидејќи се срамеше што прибегна кон канибализам на потонатиот брод „Грампус“. Гај и Питерс решаваат да се туркаат понатаму на југ, на големо негодување на дел од екипажот предводен од еден морнар „Херн“, кој смета дека треба да го напуштат обидот за спасување и да се упатат дома пред почетокот на зимата. [[File:Verne-Sphinx1.jpg|thumb|right|Потонатиот брод „Халбране“]] Не многу подоцна, во чудна несреќа, „Халбране“ е фрлен на санта мраз и последователно изгубен. Екипажот безбедно се качува на сантата мраз, но со само еден мал чамец преостанат, тој е осуден да лебди понатаму. Ледениот брег се оддалечува дури и покрај Јужниот пол, пред да биде исфрлена на брегот на досега непозната копнена маса сè уште во ледената бариера. Херн и неговите другари го крадат последниот преостанат чамец, обидувајќи се сами да стигнат до отворено море и ја прават ситуацијата уште помрачна за оние што останаа зад себе, а сега се соочуваат со изгледите за презимување на Антарктикот. Сепак, тие имаат среќа, бидејќи набргу потоа гледаат мал брод од абориџински стил како плови покрај него. Питерс е првиот што реагира додека плива кон чамецот и го обезбедува. Но Питерс открива повеќе: во чамецот се капетанот Вилијам Гај и тројцата преживеани морнари од неговата екипа, полусвесни и блиску до смрт од глад. Питерс ги носи на брегот, а мажите од „Халбране“ ги дојат во живот. Вилијам Гај потоа ја раскажува нивната приказна. Набргу по експлозијата на „Џејн“ (и веројатно заминувањето на компанијата на Пим), Тајгер повторно се појави. Бесни, ги каснал и ги заразил домородците кои брзо станале жртви на новата болест. Оние кои можеа побегнаа на соседните острови, каде што загинаа подоцна во текот на земјотресот. До овој момент, Вилијам Гај и неговите луѓе живееја прилично удобно на Цалал, кој сега беше нивен, но по земјотресот нивната позиција беше неодржлива и направија очајнички обид во чамецот да избегаат на север. [[File:'The Sphinx of the Ice Fields' by George Roux 69a.jpg|thumb|right|Сфингата]] Комбинираните посади на ''Халбрајн'' и ''Џејн'' решаваат да се обидат да стигнат на север со нивниот ново купен брод. Тие добро напредуваат, додека не забележат појава на силни магнетни сили. Тие го наоѓаат изворот на тоа, Ледената Сфинга: Огромна планина магнетно „наполнета“ од струите на честички кои се фокусираат на половите преку магнетното поле на Земјата. Овде, тие ги наоѓаат остатоците од тимот на Херн, кој доживеал тага кога огромните магнетни сили на Ледената Сфинга ги привлекле нивните железни алатки и компоненти на бродот кон неа и ги скршиле на нејзините карпи. Бродот на Џорлинг и другите избегна само уништување бидејќи, изграден од домородците, не содржеше железни делови. Во подножјето на Сфингата, тие го наоѓаат и телото на Пим, која умрела на ист начин. Питерс умира од тага на истото место. Останатите повторно се качуваат во нивниот чамец и конечно стигнуваат до отворениот океан и се спасени. ==Поврзано== *''[[Чудно откритие]]'' ==Наводи== {{наводи}} == Литература == * [[Heinrich Pleticha]]=Jules Verne Handbuch * [[Volker Dehs]], Ralf Junkerjürgen *Volker Dehs -Jules Verne. Eine kritische Biographie ==Надворешни врски== * [http://www.zeno.org/Literatur/M/Verne,+Jules/Romane/Die+Eissphinx ''Die Eissphinx''.] zeno.org * [http://www.j-verne.de/verne51.html ''Die Eissphinx''.] In: ''Andreas Fehrmann’s Collection Jules Verne''. {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Мистерија на Антарктикот}} [[Категорија:Романи на Жил Верн]] [[Категорија:Романи сместени на Антарктикот]] [[Категорија:Романи за изгубениот свет]] [[Категорија:Кергелен]] [[Категорија:Фикција сместена во 1839 година]] 2qi552tj2mlqnj9lmfqq8idk4ic8boq 5606039 5606038 2026-08-07T13:51:52Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Романи за изгубениот свет]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5606039 wikitext text/x-wiki {{Short description|1897 novel by Jules Verne}} {{Infobox book | name = Мистерија на Антарктикот | title_orig = Ледената сфинга | translator = [[Френсис Кашел Хои|Госпоѓа. Кешел Хои]] | image = La esfinge de los hielos.jpg | caption = Предлог на француско издание | author = [[Жил Верн]] | illustrator = [[Жорж Ру (илустратор)|Жорж Ру]] | cover_artist = | country = Франција | language = Франција | series = [[Вонредни патувања]] #44 | subject = | genre =[[Авантуристички роман|Авантура]], [[Научна фантастика]] | publisher = [[Пјер-Жил Хецел]] | pub_date = 1897 | english_pub_date = 1898 | media_type = Печатење ([[Тврден корица|Тврда корица]]) | pages = | isbn = | oclc = | preceded_by = [[Кловис Дардентор]] | followed_by = [[Моќниот Ориноко]] }} '''''Мистерија на Антарктикот''''' ({{langx|fr|Le Sphinx des glaces}}, ''The Sphinx of the Ice Fields'') е роман во два тома на [[Жил Верн]]. Напишан во [[1897 во литературата|1897]], тој е одговор на романот на [[Едгар Алан По]] од 1838 година „[[Авантурите на Артур Гордон Пим]]“. Ги следи авантурите на нараторот и неговото патување од островите [[Кергелен]] на бродот „Халбране“.<ref>[https://www.gutenberg.org/files/10339/10339-h/10339-h.htm/ The Project Gutenberg eBook of An Antarctic Mystery, by Jules Verne ]</ref> Ниту По ниту Верн всушност не ги посетиле оддалечениот архипелаг Кергелен, сместени на југ [[Индиски Океан]], но нивните дела се некои од ретките литературни (за разлика од истражувачките) референци на архипелагот<ref>[https://www.goodreads.com/book/show/719181.An_Antarctic_Mystery/ An Antarctic Mystery]</ref>. ==Содржина== [[File:Verne-sfinga-mapa.jpg|thumb|left|Карта на регионот на Антарктикот, според Верн]] === Том 1 === Приказната е сместена во 1839 година, единаесет години по настаните во [[Наративот на Артур Гордон Пим од Нантакет|''Авантурите на Артур Гордон Пим'']], една година по објавувањето на таа книга. Нараторот е богат Американец „Џорлинг“, кој се забавувал со приватни студии за дивиот свет на островската група [[Кергелен]] и сега бара премин назад во Соединетите Држави. „Халбране“ е еден од првите бродови што пристигна во Кергелен, а неговиот капетан „Лен Гај“ донекаде неволно се согласува да го има Џеорлинг како патник до [[Тристан да Куња]]. Понатаму, тие среќаваат залутана санта мраз на која има мртво тело, за кое се испоставува дека е морнар од „Џејн“. Белешката пронајдена кај него покажува дека тој и неколку други, вклучително и капетанот на Џејн, Вилијам Гај, го преживеале обидот за атентат во Цалал и се уште се живи. Гај, кој претходно разговарал со Џеорлинг за темата Пим, открива дека е брат на Вилијам Гај. Тој решава да се обиде да ја спаси екипажот на ''Џејн''. Откако ги преземаа одредбите за Тристан да Куња и [[Фокландските Острови|Фокландите]], тие се упатуваат на југ со Јеорлинг сè уште на бродот. Тие, исто така, преземаат на друг мистериозен морнар по име „Лов“ кој е желен да се приклучи во потрагата по неоткриени причини. Извонредно благото време му дозволува на „Халбране“ да напредува добро, и тие ја пробиваат бариерата од мраз, која го опкружува антарктичкиот океан без мраз, на почетокот на летото. Тие го наоѓаат прво островчето на Бене, каде што застанала „Џејн“, и на крајот Цалал. Но, островот е целосно уништен, очигледно од неодамнешниот силен земјотрес, и напуштен. Тие ги наоѓаат останките на домородците на Цалал, кои очигледно умреле долго „пред“ земјотресот, и јаката на кучето на Пим, „Тигар“, но нема трага од „Џејн“. === Том 2 === Во овој момент, се открива дека Хант е „Дирк Питерс“. На нивното патување јужно од Цалал, тој и Пим се разделија и само Питерс безбедно се врати во државите каде што тој, а не Пим, го поттикна објавувањето на нивното патување. Дневникот на Пим, кој го поседувал Питерс, очигледно бил значително украсен од По. По враќањето дома, Питерс доби нов идентитет, бидејќи се срамеше што прибегна кон канибализам на потонатиот брод „Грампус“. Гај и Питерс решаваат да се туркаат понатаму на југ, на големо негодување на дел од екипажот предводен од еден морнар „Херн“, кој смета дека треба да го напуштат обидот за спасување и да се упатат дома пред почетокот на зимата. [[File:Verne-Sphinx1.jpg|thumb|right|Потонатиот брод „Халбране“]] Не многу подоцна, во чудна несреќа, „Халбране“ е фрлен на санта мраз и последователно изгубен. Екипажот безбедно се качува на сантата мраз, но со само еден мал чамец преостанат, тој е осуден да лебди понатаму. Ледениот брег се оддалечува дури и покрај Јужниот пол, пред да биде исфрлена на брегот на досега непозната копнена маса сè уште во ледената бариера. Херн и неговите другари го крадат последниот преостанат чамец, обидувајќи се сами да стигнат до отворено море и ја прават ситуацијата уште помрачна за оние што останаа зад себе, а сега се соочуваат со изгледите за презимување на Антарктикот. Сепак, тие имаат среќа, бидејќи набргу потоа гледаат мал брод од абориџински стил како плови покрај него. Питерс е првиот што реагира додека плива кон чамецот и го обезбедува. Но Питерс открива повеќе: во чамецот се капетанот Вилијам Гај и тројцата преживеани морнари од неговата екипа, полусвесни и блиску до смрт од глад. Питерс ги носи на брегот, а мажите од „Халбране“ ги дојат во живот. Вилијам Гај потоа ја раскажува нивната приказна. Набргу по експлозијата на „Џејн“ (и веројатно заминувањето на компанијата на Пим), Тајгер повторно се појави. Бесни, ги каснал и ги заразил домородците кои брзо станале жртви на новата болест. Оние кои можеа побегнаа на соседните острови, каде што загинаа подоцна во текот на земјотресот. До овој момент, Вилијам Гај и неговите луѓе живееја прилично удобно на Цалал, кој сега беше нивен, но по земјотресот нивната позиција беше неодржлива и направија очајнички обид во чамецот да избегаат на север. [[File:'The Sphinx of the Ice Fields' by George Roux 69a.jpg|thumb|right|Сфингата]] Комбинираните посади на ''Халбрајн'' и ''Џејн'' решаваат да се обидат да стигнат на север со нивниот ново купен брод. Тие добро напредуваат, додека не забележат појава на силни магнетни сили. Тие го наоѓаат изворот на тоа, Ледената Сфинга: Огромна планина магнетно „наполнета“ од струите на честички кои се фокусираат на половите преку магнетното поле на Земјата. Овде, тие ги наоѓаат остатоците од тимот на Херн, кој доживеал тага кога огромните магнетни сили на Ледената Сфинга ги привлекле нивните железни алатки и компоненти на бродот кон неа и ги скршиле на нејзините карпи. Бродот на Џорлинг и другите избегна само уништување бидејќи, изграден од домородците, не содржеше железни делови. Во подножјето на Сфингата, тие го наоѓаат и телото на Пим, која умрела на ист начин. Питерс умира од тага на истото место. Останатите повторно се качуваат во нивниот чамец и конечно стигнуваат до отворениот океан и се спасени. ==Поврзано== *''[[Чудно откритие]]'' ==Наводи== {{наводи}} == Литература == * [[Heinrich Pleticha]]=Jules Verne Handbuch * [[Volker Dehs]], Ralf Junkerjürgen *Volker Dehs -Jules Verne. Eine kritische Biographie ==Надворешни врски== * [http://www.zeno.org/Literatur/M/Verne,+Jules/Romane/Die+Eissphinx ''Die Eissphinx''.] zeno.org * [http://www.j-verne.de/verne51.html ''Die Eissphinx''.] In: ''Andreas Fehrmann’s Collection Jules Verne''. {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Мистерија на Антарктикот}} [[Категорија:Романи на Жил Верн]] [[Категорија:Романи сместени на Антарктикот]] [[Категорија:Кергелен]] [[Категорија:Фикција сместена во 1839 година]] e840tqjdof9b7u45iahqauyvfour0gm 5606040 5606039 2026-08-07T13:52:01Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Фикција сместена во 1839 година]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5606040 wikitext text/x-wiki {{Short description|1897 novel by Jules Verne}} {{Infobox book | name = Мистерија на Антарктикот | title_orig = Ледената сфинга | translator = [[Френсис Кашел Хои|Госпоѓа. Кешел Хои]] | image = La esfinge de los hielos.jpg | caption = Предлог на француско издание | author = [[Жил Верн]] | illustrator = [[Жорж Ру (илустратор)|Жорж Ру]] | cover_artist = | country = Франција | language = Франција | series = [[Вонредни патувања]] #44 | subject = | genre =[[Авантуристички роман|Авантура]], [[Научна фантастика]] | publisher = [[Пјер-Жил Хецел]] | pub_date = 1897 | english_pub_date = 1898 | media_type = Печатење ([[Тврден корица|Тврда корица]]) | pages = | isbn = | oclc = | preceded_by = [[Кловис Дардентор]] | followed_by = [[Моќниот Ориноко]] }} '''''Мистерија на Антарктикот''''' ({{langx|fr|Le Sphinx des glaces}}, ''The Sphinx of the Ice Fields'') е роман во два тома на [[Жил Верн]]. Напишан во [[1897 во литературата|1897]], тој е одговор на романот на [[Едгар Алан По]] од 1838 година „[[Авантурите на Артур Гордон Пим]]“. Ги следи авантурите на нараторот и неговото патување од островите [[Кергелен]] на бродот „Халбране“.<ref>[https://www.gutenberg.org/files/10339/10339-h/10339-h.htm/ The Project Gutenberg eBook of An Antarctic Mystery, by Jules Verne ]</ref> Ниту По ниту Верн всушност не ги посетиле оддалечениот архипелаг Кергелен, сместени на југ [[Индиски Океан]], но нивните дела се некои од ретките литературни (за разлика од истражувачките) референци на архипелагот<ref>[https://www.goodreads.com/book/show/719181.An_Antarctic_Mystery/ An Antarctic Mystery]</ref>. ==Содржина== [[File:Verne-sfinga-mapa.jpg|thumb|left|Карта на регионот на Антарктикот, според Верн]] === Том 1 === Приказната е сместена во 1839 година, единаесет години по настаните во [[Наративот на Артур Гордон Пим од Нантакет|''Авантурите на Артур Гордон Пим'']], една година по објавувањето на таа книга. Нараторот е богат Американец „Џорлинг“, кој се забавувал со приватни студии за дивиот свет на островската група [[Кергелен]] и сега бара премин назад во Соединетите Држави. „Халбране“ е еден од првите бродови што пристигна во Кергелен, а неговиот капетан „Лен Гај“ донекаде неволно се согласува да го има Џеорлинг како патник до [[Тристан да Куња]]. Понатаму, тие среќаваат залутана санта мраз на која има мртво тело, за кое се испоставува дека е морнар од „Џејн“. Белешката пронајдена кај него покажува дека тој и неколку други, вклучително и капетанот на Џејн, Вилијам Гај, го преживеале обидот за атентат во Цалал и се уште се живи. Гај, кој претходно разговарал со Џеорлинг за темата Пим, открива дека е брат на Вилијам Гај. Тој решава да се обиде да ја спаси екипажот на ''Џејн''. Откако ги преземаа одредбите за Тристан да Куња и [[Фокландските Острови|Фокландите]], тие се упатуваат на југ со Јеорлинг сè уште на бродот. Тие, исто така, преземаат на друг мистериозен морнар по име „Лов“ кој е желен да се приклучи во потрагата по неоткриени причини. Извонредно благото време му дозволува на „Халбране“ да напредува добро, и тие ја пробиваат бариерата од мраз, која го опкружува антарктичкиот океан без мраз, на почетокот на летото. Тие го наоѓаат прво островчето на Бене, каде што застанала „Џејн“, и на крајот Цалал. Но, островот е целосно уништен, очигледно од неодамнешниот силен земјотрес, и напуштен. Тие ги наоѓаат останките на домородците на Цалал, кои очигледно умреле долго „пред“ земјотресот, и јаката на кучето на Пим, „Тигар“, но нема трага од „Џејн“. === Том 2 === Во овој момент, се открива дека Хант е „Дирк Питерс“. На нивното патување јужно од Цалал, тој и Пим се разделија и само Питерс безбедно се врати во државите каде што тој, а не Пим, го поттикна објавувањето на нивното патување. Дневникот на Пим, кој го поседувал Питерс, очигледно бил значително украсен од По. По враќањето дома, Питерс доби нов идентитет, бидејќи се срамеше што прибегна кон канибализам на потонатиот брод „Грампус“. Гај и Питерс решаваат да се туркаат понатаму на југ, на големо негодување на дел од екипажот предводен од еден морнар „Херн“, кој смета дека треба да го напуштат обидот за спасување и да се упатат дома пред почетокот на зимата. [[File:Verne-Sphinx1.jpg|thumb|right|Потонатиот брод „Халбране“]] Не многу подоцна, во чудна несреќа, „Халбране“ е фрлен на санта мраз и последователно изгубен. Екипажот безбедно се качува на сантата мраз, но со само еден мал чамец преостанат, тој е осуден да лебди понатаму. Ледениот брег се оддалечува дури и покрај Јужниот пол, пред да биде исфрлена на брегот на досега непозната копнена маса сè уште во ледената бариера. Херн и неговите другари го крадат последниот преостанат чамец, обидувајќи се сами да стигнат до отворено море и ја прават ситуацијата уште помрачна за оние што останаа зад себе, а сега се соочуваат со изгледите за презимување на Антарктикот. Сепак, тие имаат среќа, бидејќи набргу потоа гледаат мал брод од абориџински стил како плови покрај него. Питерс е првиот што реагира додека плива кон чамецот и го обезбедува. Но Питерс открива повеќе: во чамецот се капетанот Вилијам Гај и тројцата преживеани морнари од неговата екипа, полусвесни и блиску до смрт од глад. Питерс ги носи на брегот, а мажите од „Халбране“ ги дојат во живот. Вилијам Гај потоа ја раскажува нивната приказна. Набргу по експлозијата на „Џејн“ (и веројатно заминувањето на компанијата на Пим), Тајгер повторно се појави. Бесни, ги каснал и ги заразил домородците кои брзо станале жртви на новата болест. Оние кои можеа побегнаа на соседните острови, каде што загинаа подоцна во текот на земјотресот. До овој момент, Вилијам Гај и неговите луѓе живееја прилично удобно на Цалал, кој сега беше нивен, но по земјотресот нивната позиција беше неодржлива и направија очајнички обид во чамецот да избегаат на север. [[File:'The Sphinx of the Ice Fields' by George Roux 69a.jpg|thumb|right|Сфингата]] Комбинираните посади на ''Халбрајн'' и ''Џејн'' решаваат да се обидат да стигнат на север со нивниот ново купен брод. Тие добро напредуваат, додека не забележат појава на силни магнетни сили. Тие го наоѓаат изворот на тоа, Ледената Сфинга: Огромна планина магнетно „наполнета“ од струите на честички кои се фокусираат на половите преку магнетното поле на Земјата. Овде, тие ги наоѓаат остатоците од тимот на Херн, кој доживеал тага кога огромните магнетни сили на Ледената Сфинга ги привлекле нивните железни алатки и компоненти на бродот кон неа и ги скршиле на нејзините карпи. Бродот на Џорлинг и другите избегна само уништување бидејќи, изграден од домородците, не содржеше железни делови. Во подножјето на Сфингата, тие го наоѓаат и телото на Пим, која умрела на ист начин. Питерс умира од тага на истото место. Останатите повторно се качуваат во нивниот чамец и конечно стигнуваат до отворениот океан и се спасени. ==Поврзано== *''[[Чудно откритие]]'' ==Наводи== {{наводи}} == Литература == * [[Heinrich Pleticha]]=Jules Verne Handbuch * [[Volker Dehs]], Ralf Junkerjürgen *Volker Dehs -Jules Verne. Eine kritische Biographie ==Надворешни врски== * [http://www.zeno.org/Literatur/M/Verne,+Jules/Romane/Die+Eissphinx ''Die Eissphinx''.] zeno.org * [http://www.j-verne.de/verne51.html ''Die Eissphinx''.] In: ''Andreas Fehrmann’s Collection Jules Verne''. {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Мистерија на Антарктикот}} [[Категорија:Романи на Жил Верн]] [[Категорија:Романи сместени на Антарктикот]] [[Категорија:Кергелен]] 7lzmdocw5ctjqdr8ftgs3zbp8qrlwcu 0 1306101 5606115 5567230 2026-08-07T19:28:18Z Gurther 105215 5606115 wikitext text/x-wiki {{Distinguish|text=[[Флора на Антарктик]], односно растенијата во Антарктикот}} [[Image:NothofagusFusca.jpg|thumb|right|240px|[[Црвена бука]], Нов Зеланд]] „Антарктичката флора“ е посебна заедница на [[васкуларни растенија]] што еволуирале пред милиони години на суперконтинентот [[Гондвана]]. Сега се наоѓа на неколку одделни области на [[Јужната полутопка]], вклучително и јужна [[Јужна Америка]], најјужна [[Африка]], [[Нов Зеланд]], [[Австралија]] и [[Нова Каледонија ]]. [[Џозеф Далтон Хукер]] (1817 - 1911) беше првиот што забележал сличности во флората и шпекулираше дека [[Антарктикот]] служел или како извор или како преодна точка, и дека копнените маси што сега се одвоени можеби порано биле соседните<ref>[https://www.umweltbundesamt.de/en/flora-of-the-antarctic/ Flora of the Antarctic ]</ref>. Врз основа на сличностите во нивната флора, [[ботаничарот]] [[Роналд Гуд|Роналд Д'Ојли Гуд]] идентификуваше посебно [[Антарктичко флористичко кралство]] кое вклучуваше јужна Јужна Америка, Нов Зеланд и некои јужни островски групи. Покрај тоа, Австралија добила свое флористичко кралство поради приливот на тропска евроазиска флора која најмногу ја замени флората на Антарктикот и ги вклучи [[Нова Гвинеја]] и Нова Каледонија во [[Палеотропско]] флористичко кралство. ==Потекло== Пред милиони години климата на Антарктикот била потопла и можела добро да ја поддржи флората во [[неогенот]]. Ова вклучуваше шуми од [[Podocarpaceae|подокарп]] и [[јужна бука]]. Антарктикот исто така бил дел од античкиот суперконтинент Гондвана, кој постепено се распаднал со [[тектоника на плочи]] почнувајќи од пред 110 милиони години. Одвојувањето на Јужна Америка од Антарктикот пред 30{{ndash}}35 милиони години овозможи да се формира [[Антарктичката кружна струја]], што го изолираше Антарктикот климатски и предизвика тој да стане многу постуден. Антарктичката флора последователно изумре на Антарктикот, но сè уште е важна компонента на флората на јужна [[Неотропска]] (Јужна Америка) и [[Австралазиско царство]], кои исто така беа поранешни делови на Гондвана. Некои родови кои потекнуваат од Антарктичката флора сè уште се препознаваат како главни компоненти на Нова Каледонија, [[Тасманија]], [[Мадагаскар]], [[Индија]], Нов Зеланд и јужна Јужна Америка. Јужна Америка, Мадагаскар, Африка, Индија, Австралија, Нов Зеланд и Антарктикот беа дел од суперконтинентот Гондвана, кој почна да се распаѓа во раниот [[креда]] период (145{{ndash}}пред 66 милиони години) . Прва се отцепи Индија, потоа Африка, а потоа Нов Зеланд, кој почна да се движи кон север. До крајот на Креда, Јужна Америка и Австралија сè уште биле приклучени на Антарктикот. Палеонтологот Гилберт Бренер го идентификувал појавувањето на посебна јужна Гондвана флора до крајот на креда во поладните и влажни региони на јужната полутопка на Австралија, јужна Јужна Америка, јужна Африка, Антарктикот и Нов Зеланд; најмногу наликуваше на флората на денешен јужен Нов Зеланд. Во северна Јужна Америка и северна Африка се развила посува северна Гондвана флора. Денес, флората на Африка и Индија има малку остатоци од флората на Антарктикот. Австралија се оддалечила на север и станала посува; влажната антарктичка флора се повлкла на источниот брег и Тасманија, додека остатокот од Австралија е содоминантен ''[[Багрем]], [[Евкалиптус]]'' и ''[[Casuarinaceae|Casuarina]]'', како како и ксерични грмушки и треви. [[Human]] пристигнале во Австралија пред 50{{ndash}}60.000 години и користеле оган за да ја преобликуваат вегетацијата на континентот; како резултат на тоа, флората на Антарктикот, позната и како „флора на дождовните шуми“ во Австралија, се повлече во неколку изолирани области кои сочинуваат помалку од 2% од австралиската копнена површина. [[Дрвенестите растенија]] на антарктичката флора вклучуваат [[четинари]] во семејствата [[Podocarpaceae]], [[Araucariaceae]] и подфамилијата [[Callitroideae]] на [[Cupressaceae]], и [[ангиосперми]] како што се семејствата [[Proteaceae]], [[Griselinia]]ceae, [[Cunoniaceae]], [[Atherospermataceae]] и [[Winteraceae]], и родови како јужна бука (''[[Nothofagus]]'') и обичка (''[[Fuchsia]]''). Многу други фамилии на цветни растенија и папрати, вклучувајќи го и дрвото папрат ''[[Dicksonia]]'', се карактеристични за антарктичката флора. ==Флора на Антарктикот== Испитувањата на горните креда и раните терциерни седименти на Антарктикот даваат богат збир на добро сочувани фосилни двокотиледони ангиоспермови дрва што обезбедуваат докази за постоењето, од доцниот креда, на умерени шуми слични по состав на оние што се наоѓаат во денешна јужна Јужна Америка. , Нов Зеланд и Австралија. Се предлага палеоботаничко живеалиште слично на постоечкото студено умерено [[Валдивска умерена дождовна шума|Валдивски дождовни шуми]]. Постојат два четинари и најмалку седум морфотипови на ангиосперми регистрирани во палеофлората на Антарктикот. Иглолисните растенија вклучуваат ''[[Купресиноксилон]]'', кој е почест, и ''[[Подокарпоксилон]]''. ]]'', еден вид ''[[Myrceugenelloxylon]]'' (слично на [[Luma (растение)|''Luma'']], во постоечката фамилија [[Myrtaceae]]), и еден вид на ''[[Weinmannioxylon]]'' (слично на ''[[Eucryphia]]'' во постоечката фамилија Cunoniaceae). Самиот континент на Антарктикот бил премногу студен и сув за да може да ги поддржи буквално сите васкуларни растенија со милиони години. Скудната вегетација на Антарктикот е резултат на студената температура, недостатокот на сончева светлина, малите врнежи, послаб квалитет на почвата и недостатокот на влага, поради неможноста на растенијата да ја апсорбираат водата достапна во форма на мраз. Постоечката флора на Антарктикот во моментов се состои од околу 250 [[лишаи]], 100 [[мов]], 25-30 [[Marchantiophyta|liverwort]] и околу 700 копнени и водни [[алга]]л видови. Две цветни растенија, ''[[Deschampsia antarctica]]'' (Антарктичка трева за коса) и ''[[Colobanthus prettynsis]]'' (Антарктичкиот бисер), се наоѓаат на северните и западните делови на [[Антарктичкиот полуостров] ]. Видовите на мов [[Ендемизам|ендемски]] на Антарктикот вклучуваат ''[[Grimmia antarctici]]'', ''[[Schistidium antarctici]]'' и ''[[Sarconeurum glaciale]]'' ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== * [http://www.antarctica.gov.au/about-antarctica/wildlife/plants Plants] — [[Australian Antarctic Division]] * [https://www.bas.ac.uk/about/antarctica/wildlife/plants/ Plants] — [[British Antarctic Survey]], [[Natural Environment Research Council]] * [https://oceanwide-expeditions.com/blog/the-plants-of-antarctica The Plants of Antarctica], a blog by Caitlyn Bishop, [[Oceanwide Expeditions]] {{Антарктик}} [[Категорија:Флора на Антарктикот]] [[Категорија:Фитогеографија]] r50anwdbu7gxq9xy4o5gc9y8jaxm8sq 5606116 5606115 2026-08-07T19:28:29Z Gurther 105215 5606116 wikitext text/x-wiki {{Distinguish|text=[[Флора на Антарктик]], односно растенијата во Антарктикот}} [[Image:NothofagusFusca.jpg|thumb|right|240px|[[Црвена бука]], Нов Зеланд]] „Антарктичката флора“ — посебна заедница на [[васкуларни растенија]] што еволуирале пред милиони години на суперконтинентот [[Гондвана]]. Сега се наоѓа на неколку одделни области на [[Јужната полутопка]], вклучително и јужна [[Јужна Америка]], најјужна [[Африка]], [[Нов Зеланд]], [[Австралија]] и [[Нова Каледонија ]]. [[Џозеф Далтон Хукер]] (1817 - 1911) беше првиот што забележал сличности во флората и шпекулираше дека [[Антарктикот]] служел или како извор или како преодна точка, и дека копнените маси што сега се одвоени можеби порано биле соседните<ref>[https://www.umweltbundesamt.de/en/flora-of-the-antarctic/ Flora of the Antarctic ]</ref>. Врз основа на сличностите во нивната флора, [[ботаничарот]] [[Роналд Гуд|Роналд Д'Ојли Гуд]] идентификуваше посебно [[Антарктичко флористичко кралство]] кое вклучуваше јужна Јужна Америка, Нов Зеланд и некои јужни островски групи. Покрај тоа, Австралија добила свое флористичко кралство поради приливот на тропска евроазиска флора која најмногу ја замени флората на Антарктикот и ги вклучи [[Нова Гвинеја]] и Нова Каледонија во [[Палеотропско]] флористичко кралство. ==Потекло== Пред милиони години климата на Антарктикот била потопла и можела добро да ја поддржи флората во [[неогенот]]. Ова вклучуваше шуми од [[Podocarpaceae|подокарп]] и [[јужна бука]]. Антарктикот исто така бил дел од античкиот суперконтинент Гондвана, кој постепено се распаднал со [[тектоника на плочи]] почнувајќи од пред 110 милиони години. Одвојувањето на Јужна Америка од Антарктикот пред 30{{ndash}}35 милиони години овозможи да се формира [[Антарктичката кружна струја]], што го изолираше Антарктикот климатски и предизвика тој да стане многу постуден. Антарктичката флора последователно изумре на Антарктикот, но сè уште е важна компонента на флората на јужна [[Неотропска]] (Јужна Америка) и [[Австралазиско царство]], кои исто така беа поранешни делови на Гондвана. Некои родови кои потекнуваат од Антарктичката флора сè уште се препознаваат како главни компоненти на Нова Каледонија, [[Тасманија]], [[Мадагаскар]], [[Индија]], Нов Зеланд и јужна Јужна Америка. Јужна Америка, Мадагаскар, Африка, Индија, Австралија, Нов Зеланд и Антарктикот беа дел од суперконтинентот Гондвана, кој почна да се распаѓа во раниот [[креда]] период (145{{ndash}}пред 66 милиони години) . Прва се отцепи Индија, потоа Африка, а потоа Нов Зеланд, кој почна да се движи кон север. До крајот на Креда, Јужна Америка и Австралија сè уште биле приклучени на Антарктикот. Палеонтологот Гилберт Бренер го идентификувал појавувањето на посебна јужна Гондвана флора до крајот на креда во поладните и влажни региони на јужната полутопка на Австралија, јужна Јужна Америка, јужна Африка, Антарктикот и Нов Зеланд; најмногу наликуваше на флората на денешен јужен Нов Зеланд. Во северна Јужна Америка и северна Африка се развила посува северна Гондвана флора. Денес, флората на Африка и Индија има малку остатоци од флората на Антарктикот. Австралија се оддалечила на север и станала посува; влажната антарктичка флора се повлкла на источниот брег и Тасманија, додека остатокот од Австралија е содоминантен ''[[Багрем]], [[Евкалиптус]]'' и ''[[Casuarinaceae|Casuarina]]'', како како и ксерични грмушки и треви. [[Human]] пристигнале во Австралија пред 50{{ndash}}60.000 години и користеле оган за да ја преобликуваат вегетацијата на континентот; како резултат на тоа, флората на Антарктикот, позната и како „флора на дождовните шуми“ во Австралија, се повлече во неколку изолирани области кои сочинуваат помалку од 2% од австралиската копнена површина. [[Дрвенестите растенија]] на антарктичката флора вклучуваат [[четинари]] во семејствата [[Podocarpaceae]], [[Araucariaceae]] и подфамилијата [[Callitroideae]] на [[Cupressaceae]], и [[ангиосперми]] како што се семејствата [[Proteaceae]], [[Griselinia]]ceae, [[Cunoniaceae]], [[Atherospermataceae]] и [[Winteraceae]], и родови како јужна бука (''[[Nothofagus]]'') и обичка (''[[Fuchsia]]''). Многу други фамилии на цветни растенија и папрати, вклучувајќи го и дрвото папрат ''[[Dicksonia]]'', се карактеристични за антарктичката флора. ==Флора на Антарктикот== Испитувањата на горните креда и раните терциерни седименти на Антарктикот даваат богат збир на добро сочувани фосилни двокотиледони ангиоспермови дрва што обезбедуваат докази за постоењето, од доцниот креда, на умерени шуми слични по состав на оние што се наоѓаат во денешна јужна Јужна Америка. , Нов Зеланд и Австралија. Се предлага палеоботаничко живеалиште слично на постоечкото студено умерено [[Валдивска умерена дождовна шума|Валдивски дождовни шуми]]. Постојат два четинари и најмалку седум морфотипови на ангиосперми регистрирани во палеофлората на Антарктикот. Иглолисните растенија вклучуваат ''[[Купресиноксилон]]'', кој е почест, и ''[[Подокарпоксилон]]''. ]]'', еден вид ''[[Myrceugenelloxylon]]'' (слично на [[Luma (растение)|''Luma'']], во постоечката фамилија [[Myrtaceae]]), и еден вид на ''[[Weinmannioxylon]]'' (слично на ''[[Eucryphia]]'' во постоечката фамилија Cunoniaceae). Самиот континент на Антарктикот бил премногу студен и сув за да може да ги поддржи буквално сите васкуларни растенија со милиони години. Скудната вегетација на Антарктикот е резултат на студената температура, недостатокот на сончева светлина, малите врнежи, послаб квалитет на почвата и недостатокот на влага, поради неможноста на растенијата да ја апсорбираат водата достапна во форма на мраз. Постоечката флора на Антарктикот во моментов се состои од околу 250 [[лишаи]], 100 [[мов]], 25-30 [[Marchantiophyta|liverwort]] и околу 700 копнени и водни [[алга]]л видови. Две цветни растенија, ''[[Deschampsia antarctica]]'' (Антарктичка трева за коса) и ''[[Colobanthus prettynsis]]'' (Антарктичкиот бисер), се наоѓаат на северните и западните делови на [[Антарктичкиот полуостров] ]. Видовите на мов [[Ендемизам|ендемски]] на Антарктикот вклучуваат ''[[Grimmia antarctici]]'', ''[[Schistidium antarctici]]'' и ''[[Sarconeurum glaciale]]'' ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== * [http://www.antarctica.gov.au/about-antarctica/wildlife/plants Plants] — [[Australian Antarctic Division]] * [https://www.bas.ac.uk/about/antarctica/wildlife/plants/ Plants] — [[British Antarctic Survey]], [[Natural Environment Research Council]] * [https://oceanwide-expeditions.com/blog/the-plants-of-antarctica The Plants of Antarctica], a blog by Caitlyn Bishop, [[Oceanwide Expeditions]] {{Антарктик}} [[Категорија:Флора на Антарктикот]] [[Категорија:Фитогеографија]] cahnct8z6bnzhdkjaiz75i25dyvknti 0 1307787 5606079 4940406 2026-08-07T17:02:41Z Lili Arsova 86688 5606079 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Писател|name=Берта Бојету|image=Berta Bojetu.jpg|caption=|birth_date={{birth date|1946|2|7|df=y}}|birth_place=[[Марибор]], [[СР Словенија|НР Словенија]], [[СФРЈ]]|death_date={{death date and age|1997|3|16|1946|2|7|df=y}}|death_place=[[Љубљана]], [[Словенија]]|occupation=[[писател]]ка, [[поет]]еса, [[глумица]]|nationality=[[СФРЈ|Југословенка]], [[Словенија|Словенка]]|ethnicity=[[Словенечки Евреи|Еврејка]]|spouse=|children=Клемен Јелинчич Боета|genre=|movement=|notableworks=''[[Филио не е дома]]'', ''Куќа за птици''|awards={{Awd|[[Кресник (награда)|Награда „Кресник“]]|1996|Куќа за птици}}|influences=|influenced=|website=|footnotes=}} '''Берта Бојету''' (исто така '''Берта Бојету Боета'''; 7 февруари 1946 - 16 март 1997 година) ― [[Словенија|словенечка]] [[писател]]ка, [[поет]]еса и [[глумица]]. == Живот == Бојету е родена во [[Марибор]] во 1946 година. Студирала на Факултетот за образование на Универзитетот во Љубљана и на Академијата за изведувачки уметности во [[Љубљана]]. Работела во Љубљанскиот куклен театар и била една од основачите на театарската група ''Кореодрама''.<ref>Helga Glušič, ''Sto Slovenskih Pripovednikov'' (Ljubljana: Prešernova družba, 1996) {{ISBN|961-6186-21-3}}</ref> Таа починала во Љубљана во 1997 година. Во 1996 година ја добила Наградата „Кресник“ за нејзиниот [[роман]] ''Куќа за птици'' ([[словенечки]]: ''Pticja hiša'').<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.drustvo-dsp.si/si/drustvo_slovenskih_pisateljev/prireditve_nagrade/151/detail.html|title=Slovene Writers' Association site|work=Slovene writers' portal: Kresnik Award|publisher=DSP Slovene Writers' Association|language=sl|archive-url=https://web.archive.org/web/20111114224604/http://www.drustvo-dsp.si/si/drustvo_slovenskih_pisateljev/prireditve_nagrade/151/detail.html|archive-date=14 ноември 2011|accessdate=15 октомври 2022}}</ref> Во 2002 година во Марибор бил организиран меѓународен симпозиум за работата на Бојету. Трудовите дадени на симпозиумот биле објавени во 2004 година<ref>Katja Sturm Schnabl (ed.): ''Berta Bojetu Boeta: prvi mednarodni simpozij, Zbornik predavanj'', 2005, [[Клагенфурт]], Hermagoras {{ISBN|978-3-7086-0167-0}}</ref> Таа била мајка на [[историчар]]от и [[Преведување|преведувач]] Клемен Јелинчич Боета. == Објавени дела == * ''Жаба'' (''Žabon''), [[поезија]], (1979) * ''Беседи од куќите Карлштајн'' (''Besede iz hiše Karlstein''), поезија, (1988) * ''Филио не е дома'' (Filio ni doma), [[роман]], (1980)<ref>[http://www.thezaurus.com/?/literature/bojetu_berta_filio_is_not_at_home/ English excerpt from the novel on Thezaurus, Slovenian Culture and Language Resources site]</ref> * ''Куќа за птици'' (''Ptičja hiša''), роман, (1995) == Поврзано == {{Наводи|2}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Бојету, Берта}} [[Категорија:Родени во 1946 година]] [[Категорија:Починати во 1997 година]] [[Категорија:Словенечки Евреи]] [[Категорија:Словенечки женски писатели]] [[Категорија:Југословенски глумици]] [[Категорија:Словенечки куклени глумци]] [[Категорија:Глумци од Марибор]] [[Категорија:Добитници на Наградата „Кресник“]] [[Категорија:Дипломци на Универзитетот во Љубљана]] [[Категорија:Словенечки женски поети]] [[Категорија:Словенечки женски писатели од 20 век]] [[Категорија:Писатели од Марибор]] [[Категорија:Никулци за словенечки писатели]] [[Категорија:Апсолвенти на Љубљанскиот универзитет]] kzrbiifg82uok8fafsps8u722y1kinw 0 1309229 5606192 5602565 2026-08-08T08:16:40Z Виолетова 1975 /* Таксономија */ 5606192 wikitext text/x-wiki {{speciesbox |image = Caltha palustris plant.JPG |genus = Caltha |species = palustris |authority = [[Карл Линеј|L.]] |synonyms = ''Trollius paluster'' E.H.L.Krause |subdivision_ranks = Разновидности |subdivision = {{Specieslist |C. p. ''var.'' palustris| |C. p. ''var.'' alba|(Cambess.) [[Џозеф Далтон Хукер|Hook.f.]] & Thomson |C. p. ''var.'' purpurea|Spare & Fischer |C. p. ''var.'' radicans|(Forst.) Beck |C. p. ''var.'' araneosa|Steenis }} }} '''Жабјак''' или '''блатник''' ({{науч|Caltha palustris}}) ― [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[Тревесто растение|зелјетсто]] [[Скриеносеменици|растение]] со мала до средна големина од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[лутичиња]], домородно во мочуриштата, мирогените тресетишта, рововите и влажните шуми во [[Умерена клима|умерените]] региони на [[Северна полутопка|северната полутопка]]. Цвета помеѓу [[април]] и [[август]], во зависност од [[надморската височина]] и географската широчина, но повремени цветови може да се појават во други времиња. == Име == Латинското име на жабјакот е ''caltha palusris''. На македонското јазично подрачје растението е познато и како ''жолтеница'', бело зелје, кувачови м'ди (Горно Броди, Сер), водњаче (Балотинци, Неврокоп) или жабји очи (Караџово, Сер).<ref>''Билтен на одборот за изработување на македонската терминологија, МАНУ, Скопје, 1974, стр. 6''</ref> == Опис == [[Податотека:61. Радијално спроводно снопче во корен на Caltha palustris.ogg|мини|лево|250п|Радијално спроводно снопче во [[корен]] на жабјак под [[микроскоп]].]] Ова растение е безвлакнесто, месесто, повеќегодишно, тревно растение високо 10-80 см кое умира наесен и презимува со пупки во близина на површината на мочурливата почва. Растенијата имаат многу, 2-3 мм дебели силно разгранети [[корен]]и. Нејзините цветни стебла се шупливи, исправени или повеќе или помалку легнати. Непарно обраснатите вистински [[Лист|лисја]] се во розета, од кои секоја се состои од стебло на лист што е околу четири пати долго како што лисното сечило во [[wiktionary:Reniform|облик на бубрег]], самото помеѓу 3-25 см долги и 3-20 см широки, со стапало во облик на срце, тап врв и кружни и остри краеви, понекогаш речиси на цела маргина особено кон врвот. Во нивната младост листовите се заштитени со мембранозна обвивка, која може да биде до 3 см долга кај целосно пораснатите растенија.<ref name="Smit">{{Наведено списание|last=Petra G. Smit|year=1973|title=A Revision of Caltha (Ranunculaceae)|url=http://www.repository.naturalis.nl/document/566337|journal=Blumea|volume=21|pages=119–150|access-date=8 ноември 2022}}</ref> === Соцветие === Жебјакот најчесто има неколку цветни стебла до 80 см долги, носејќи претежно неколку сесилни стипули налик на лист, иако долните може да се на кратка петиола; и помеѓу четири и шест (но повремено и по едно или дури 25) цвеќиња. Цветовите се приближно 4 см но се движи помеѓу 2-5.5 см во дијаметар. Има четири до девет (најчесто пет) како ливчиња, светло обоени (боја на жолчка, [[бела]] или [[магента]]), превртени [[Чашкино ливче|чашкини ливчиња]] во облик на јајце, секои околу 1.75 см но се движат од 1-2.5 см во должина, и околу 1.33 см, кои се движат од 0.75-1.75 во ширина; тие имаат тап или понекогаш акутен врв. Недостасуваат вистински петали и [[нектар]]и. Помеѓу 50 и 120 [[Прашник|прашници]] со зарамнети жолти нишки и жолт [[Евдикоти|триколпатски]] или понекогаш пантопоратски [[полен]] заобиколуваат 5-25 слободни, срамнети со земја, линеарно-издолжени, жолти до зелени [[Толчник (ботаника)|толчници]], со двослојна, косо поставена стигма, и секоја со многу овуло. Ова подоцна се развива во седечко овошје во облик на инка (т.н. фоликул) од 0.75-2 см во должина и 0.25-0.5 см во ширина, што се отвора кај една спојка на страната на оската и содржи 7-20 јајцевидни, кафеави до црни семиња од околу 2.5 мм × 1.5 мм.<ref name="Smit"/> == Таксономија == === Таксономска историја === Најстариот опис што е општо прифатен во ботаничката книжевност датира од 1700 година под името ''[[Populago]]'' од [[Жозеф Питон де Турнефор]] во дел 1 од неговите „Методи за распознавање на растенијата“ (''Institutiones rei herbariae''). Тој направил разлика помеѓу ''P. flore major'', ''P. flore minor'' и ''P. flore plena'', и веќе вели дека сите овие се синоними за ''Caltha palustris'', без да споменува ниту еден претходен автор. Како име на растението објавено пред 1 мај 1753 година, ''Populago'' (<small>Турн.)</small> е неважечки. Така е и првиот опис како ''Caltha palustris'' од [[Карл Линеј]] во неговата „''Genera Plantarum''“ од 1737 година. Но, Линеј повторно го опишал видот под истото име во „Species Plantarum“ од 1 мај 1753 година, со што го дава точното име.<ref>{{Наведена книга|title=The Cambridge British Flora|last=Moss|first=C.E.|publisher=CUP Archive|year=1920|volume=III|pages=104–105}}</ref> Научното име ''[[Caltha]]'' потекнува од [[Старогрчки јазик|старогрчкиот]] збор {{Јаз|grc|κάλαθος}} (калатос), што значи „пехар“ и се вели дека се однесува на обликот на цветот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nzpcn.org.nz/flora_details.aspx?ID=1203|title=Caltha novae-zelandiae|last=P.J. de Lange|work=New Zealand Plant Conservation Network|accessdate=8 ноември 2022}}</ref> [[Епитет]]от на видот ''palustris'' е [[латински]] за „од мочуриштето“ и го означува неговото вообичаено живеалиште.<ref>Archibald William Smith {{Google books|ahNMkgoNJ7IC|A Gardener's Handbook of Plant Names: Their Meanings and Origins}}</ref> == Распространетост и живеалиште == Видот е домороден во мочуриштата, мирогените тресетишта, рововите и влажните шуми во [[Умерена клима|умерените]] региони на [[Северна полутопка|северната полутопка]]. Може да биде најден во поголемиот дел од североисточниот дел на [[Соединетите Држави]].<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/277203364|title=The Complete Guide to Edible Wild Plants|publisher=Skyhorse Publishing|othersUnited States Department of the Army|year=2009|isbn=978-1-60239-692-0|location=New York|pages=68|language=en-US|oclc=277203364}}</ref> Во [[Македонија]] растат неколку варијанти од ова растение, а го има во Прилеп, Дудица, Крива Паланка, Шар Планина, Кораб, Дешат, Јакупица, Пелистер, Скопско Поле и други места. Единствено подвидот ''subsp. cornuta'' засега е познат само за еден локалитет: село [[Петровец]]. ''<ref name="Флора на Македонија222222">Кирил Мицевски: Флора на СР Македонија, том 1, св. 1, стр. 97, МАНУ, Скопје, 1985</ref>'' == Токсичност == ''Calthа'' содржи неколку активни супстанции од кои најважен од токсиколошка гледна точка е протоанемонин. Поголеми количини од растението може да предизвикаат конвулзии, печење на грлото, [[повраќање]], крвав [[пролив]], [[вртоглавица]] и несвестица. Допирот со кожата или мукозните мембрани со соковите може да предизвика појава на меури или воспаление и гастрично заболување доколку се проголта. Се чини дека помладите делови содржат помалку токсични материи и загревањето ги разградува овие супстанции. Мали количества на жабјак во [[сено]]то не предизвикуваат проблеми кога се хранат за одгледување, но поголемите количини доведуваат до гастрични заболувања.<ref name="NPDB">{{NPIN|CAPA5|Caltha palustris|access-date=2016-01-17}}</ref> Дополнително, растенијата кои живеат во сурова вода може да носат токсични организми кои може да бидат неутрализирани со готвење.<ref name=":0"/> == Употреби == Раните пролетни зеленила и пупките на жабјакот се јадат кога се готват (но се отровни кога се сурови).<ref>{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/244766414|title=Edible Wild Plants: A North American Field Guide to Over 200 Natural Foods|last=Elias|first=Thomas S.|last2=Dykeman|first2=Peter A.|publisher=Sterling|year=2009|isbn=978-1-4027-6715-9|location=New York|pages=100|oclc=244766414|orig-year=1982}}</ref> Младите листови или пупки треба да се потопат неколку пати во свежа зовриена вода додека едвај не омекнат, да се исечат на парчиња со големина на залак, малку да се посолат и да се послужат со стопен [[путер]] и оцет. Многу млади цветни пупки се подготвени како капари и се користат како [[зачин]].<ref name="Weeda">{{Наведена книга|title=Nederlandse Oecologische Flora|last=E.J. Weeda|last2=R. Westra|last3=C. Westra|last4=T. Westra|publisher=IVN|year=1985|volume=1|pages=226–229}}</ref> Жабјакот се сади како украсно растение низ умерените региони во светот, а понекогаш се препорачува за градини со диви животни со слабо одржување.<ref name="RHS">{{Наведена мрежна страница|url=http://apps.rhs.org.uk/plantselector/plant?plantid=295|title=RHS Plant Selector – ''Caltha palustris''|accessdate=8 ноември 2022}}{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Двојно цветната сорта 'Flore Pleno' ја освоила Наградата за градинарски заслуги на Кралското хортикултурно друштво.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/Plants/2805/Caltha-palustris-Flore-Pleno-(d)/Details|title=''Caltha palustris'' 'Flore Pleno'|publisher=RHS|accessdate=8 ноември 2022}}</ref> == Култура == Жабјакот е растение кое најчесто се споменува во [[книжевност]]а, вклучувајќи го и [[Вилијам Шекспир|Шекспир]]: :: ''Winking '''Marybuds''' begin'' :: ''To open their golden eyes'' (''Симбелин'', II. 3). Се појавува и во „''Ширли''“ на [[Шарлот Бронте]]: : ''They both halted on the green brow of the Common: they looked down on the deep valley robed in May raiment; on varied meads, some pearled with daisies, and some golden with '''king-cups''': to-day all this young verdure smiled clear in sunlight; transparent emerald and amber gleams played over it''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://books.google.com/books?id=x3VbAAAAQAAJ|title=Shirley, by Currer Bell|last=Brontë|first=Charlotte|date=8 јули 2018}}</ref> и во песната на [[Томас Харди]] „Надгледувајќи ја реката Стаур“: : ''Closed were the '''kingcups'''; and the mead/Dripped in monotonous green,/Though the day's morning sheen/Had shown it golden and honeybee'd''. ''Kingcup Cottage'' од Рејси Хелпс е детска книга која го прикажува растението. Во [[Латвија]], жабјакот е исто така познат како ''гундега'', што се користи и како женско име и симболизира [[оган]]. Зборот гундега е направен од 2 збора – угунс (оган) и дега (изгорено). Ова се однесува на реакцијата на горење што некои луѓе ја доживуваат од допир со сокот на жабјакот. == Наводи == {{Наводи}} == Наводи == * Clapham, AR, Tutin, TG, and Warburg, EF, 1962, ''Flora of the British Islands'' Cambridge University Press * Лорд, Тони (ед), 2006, ''RHS Plant Finder 2006–2007'' Лондон: RHS/Dorling Kindersley{{ISBN|1-4053-1455-9}} * Мејби, Ричард, 1997 година, ''Флора Британика'' Лондон: Чато и Виндус * Роуз, Френсис, 2006 година, ''Клучот на дивиот цвет'' (издание ревидирано и проширено од Клер О'Рајли) Лондон: Фредерик Ворн{{ISBN|0-7232-5175-4}} *{{Наведена книга|url=https://www.gutenberg.org/ebooks/11892|title=Gardening for the Million|last=Pink, A.|publisher=[[Проект Гутенберг|Project Gutenberg Literary Archive Foundation]]|year=2004}} <cite class="citation book cs1" id="CITEREFPink,_A.2004">[[gutenberg:11892|''Градинарство за милионот'']] .</cite> <cite class="citation book cs1" id="CITEREFPink,_A.2004">[[Проект „Гутенберг“|Проект Гутенберг Фондација за литературна архива]] .</cite> * == Надворешни врски == * [https://www.paenflowered.org/apgii/ranunculales/ranunculaceae/caltha/caltha-palustris Флора на Пенсилванија] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Лутичиња]] [[Категорија:Флора на Азија]] [[Категорија:Флора на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Северна Америка]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] oel83mbsp5e4awjbv21a1s2agx061po 0 1317154 5606012 5573449 2026-08-07T13:25:20Z Gurther 105215 5606012 wikitext text/x-wiki {{Redirect|DMSO}} {{Chembox |Watchedfields = changed |verifiedrevid = 476997700 |ImageFile1 = Dimethylsulfoxid.svg |ImageFileL2 = Dimethyl-sulfoxide-3D-balls-A.png |ImageFileL2_Ref = {{chemboximage|correct|??}} |ImageNameL2 = Stereo structural formula of dimethyl sulfoxide with an explicit electron pair and assorted dimensions |ImageFileR2 = DMSO-3D-vdW.png |ImageFileR2_Ref = {{Chemboximage|correct|??}} |ImageNameR2 = Spacefill model of dimethyl sulfoxide |ImageFile3 = Sample of Dimethyl sulfoxide 01.jpg |ImageCaption3 = A sample of dimethyl sulfoxide |PIN = (Метансулфинил)метан |SystematicName = (Метансулфинил)метан <small>(супститутивен)</small><br /> Диметил(оксидо)сулфур <small>(адитивен)</small> |OtherNames = Метилсулфинилметан<br /> Метил сулфоксид (2:1), Дермасорб<ref>DMSO (medication)</ref> |Section1 = {{Chembox Identifiers |Abbreviations = DMSO, Me2SO |CASNo = 67-68-5 |CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}} |PubChem = 679 |ChemSpiderID = 659 |ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} |UNII = YOW8V9698H |UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} |EINECS = 200-664-3 |DrugBank_Ref = {{drugbankcite|correct|drugbank}} |DrugBank = DB01093 |KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}} |KEGG = D01043 |MeSHName = Dimethyl+sulfoxide |ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} |ChEBI = 28262 |ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} |ChEMBL = 504 |RTECS = PV6210000 |Gmelin = 1556 |Beilstein = 506008 |SMILES = CS(=O)C |SMILES1 = CS(C)=O |StdInChI = 1S/C2H6OS/c1-4(2)3/h1-2H3 |StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} |InChI = 1/C2H6OS/c1-4(2)3/h1-2H3 |StdInChIKey = IAZDPXIOMUYVGZ-UHFFFAOYSA-N |StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} |InChIKey = IAZDPXIOMUYVGZ-UHFFFAOYAR}} |Section2 = {{Chembox Properties |C=2 | H=6 | O=1 | S=1 |Appearance = Безбојна течност |Density = 1.1004{{nbsp}}g⋅cm<sup>−3</sup> |VaporPressure = {{convert|0.556|mbar|kPa|abbr = out| disp = or}} на 20&nbsp;°C<ref name="Atofina">{{Cite web|url=http://www.bulkmsm.com/research/msm/page12.htm|title=Dimethyl Sulfoxide (DMSO) -- Technical|access-date=26 May 2007|publisher=Atofina Chemicals, inc|archive-date=2023-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306172907/http://www.bulkmsm.com/research/msm/page12.htm|url-status=dead}}</ref> |Solubility = Мешлив |Solvent = [[Диетил етер]] |SolubleOther = Нерастворлив |MeltingPtC = 19 |BoilingPtC = 189 |Viscosity = 1.996{{nbsp}}[[Poise (unit)|cP]] at 20&nbsp;°C |RefractIndex = 1.479<br /> [[Dielectric constant|ε<sub>r</sub>]] = 48 |pKa = 35<ref>{{cite journal | vauthors = Matthews WS, Bares JE, Bartmess JE, Bordwell FG, Cornforth FJ, Drucker GE, Margolin Z, McCallum RJ, McCollum GJ, Vanier NR | journal = J. Am. Chem. Soc. | year = 1975 | volume = 97 | pages = 7006–7014 | doi = 10.1021/ja00857a010 | title = Equilibrium acidities of carbon acids. VI. Establishment of an absolute scale of acidities in dimethyl sulfoxide solution | issue = 24 }}</ref> }} |Section3 = {{Chembox Structure |Dipole = 3.96{{nbsp}}[[Debye|D]] |PointGroup = C<sub>s</sub> |MolShape = Тригонална пирамидална }} |Section4 = {{Chembox Pharmacology |ATCCode_prefix = G04 |ATCCode_suffix = BX13 |ATC_Supplemental = {{ATC|M02|AX03}} }} |Section5 = {{Chembox Hazards |MainHazards = раздразнувач |ExternalSDS = [http://ptcl.chem.ox.ac.uk/MSDS/ME/methyl_sulfoxide.html Oxford MSDS] |NFPA-H = 1 |NFPA-F = 2 |NFPA-R = 0 |GHS_ref=<ref>{{cite web |title=Dimethyl sulfoxide |url=https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/679#section=Safety-and-Hazards |website=pubchem.ncbi.nlm.nih.gov |language=en}}</ref> |FlashPtC = 89 }} |Section6 = {{Chembox Related |OtherFunction_label = [[sulfoxide]]s |OtherFunction = [[Diethyl sulfoxide]] |OtherCompounds = {{ubl | [[Sodium methylsulfinylmethylide]], | [[Dimethyl sulfide]], | [[Methylsulfonylmethane|Dimethyl sulfone]], | [[Acetone]] }} }} }} '''Диметил сулфоксид''' ('''DMSO''') е [[органосулфурно соединение]] со формулата ([[methyl|CH<sub>3</sub>]])<sub>2</sub>{{хем|[[sulfur|S]]|[[oxygen|O]]}}. Оваа безбојна течност е сулфоксид кој најмногу се користи комерцијално. Тоа е важен поларен апротичен растворувач кој ги раствора и поларните и неполарни соединенија и се меша со широк опсег на органски растворувачи, како и вода. Има релативно висока точка на вриење. DMSO има необично својство дека многу поединци доживуваат вкус како [[лук]] во устата откако DMSO ќе дојде во контакт со нивната кожа.<ref>{{Cite book | veditors = Novak KM | title = Drug Facts and Comparisons | edition = 56th | publisher = Wolters Kluwer Health. | location = St. Louis, Missouri | year = 2002 | page = [https://archive.org/details/drugfactscompari00kast/page/619 619] | isbn = 978-1-57439-110-7 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/drugfactscompari00kast/page/619 }}</ref> Во однос на хемиската структура, молекулата има идеализирана [[Molecular symmetry#Common point groups|C<sub>s</sub>]] симетрија. Има тригонална пирамидална молекуларна геометрија конзистентна со други трикоординатни S(IV) соединенија,<ref>{{cite journal | vauthors = Thomas R, Shoemaker CB, Eriks K | year = 1966 | title = The Molecular and Crystal Structure of Dimethyl Sulfoxide, (H<sub>3</sub>C)<sub>2</sub>SO | journal = Acta Crystallogr | volume = 21 | pages = 12–20 | doi = 10.1107/S0365110X66002263 }}</ref> со слободен електронски пар на приближно тетраедралниот атом на сулфур. == Синтеза и производство == Диметил сулфоксидот првпат бил синтетизиран во 1866 година од страна на рускиот научник [[Александар Зајцев]], кој ги пријавил своите наоди во 1867 година.<ref name="Erlenmeyer">{{cite book |editor-last=Erlenmeyer |editor-first=E. |editor-last2=Rieckher | editor-first2=T. |editor-last3=Volhard |editor-first3=J. |editor-last4=Liebig |editor-first4=J. | editor-last5=Wöhler |editor-first5=F. |author=von Demselben | title=Annalen der Pharmacie | publisher=Meyer ; Winter | series=Annalen der Pharmacie | issue=v. 144 | year=1867 | url=https://books.google.com/books?id=uelSAAAAcAAJ&pg=PA148 |chapter=Ueber die Einwirkung von Saltpetersäure auf Schwefelmethyl und Schwefeläthyl |trans-chapter=On the effect of nitric acid on methyl sulfide and ethyl sulfide | language=de | page=148}}</ref> Диметил сулфоксид се произведува индустриски од [[диметил сулфид]], нуспроизвод на процесот Крафт, со оксидација со [[кислород]] или [[азот диоксид]].<ref name="Roy">{{citation | last=Roy | first=Kathrin-Maria | title=Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry | chapter=Sulfones and Sulfoxides | publisher=Wiley-VCH Verlag GmbH & Co. KGaA | publication-place=Weinheim, Germany | date=15 June 2000 | doi=10.1002/14356007.a25_487| isbn=3527306730 }}</ref> == Реакции == === Реакции со електрофили === Центарот на сулфур во DMSO е нуклеофилен кон меките електрофили, а кислородот е нуклеофилен кон тврдите електрофили. Со метил јодид формира триметилсулфоксониум јодид, [(CH<sub>3</sub>)<sub>3</sub>SO]I: :(CH<sub>3</sub>)<sub>2</sub>SO + CH<sub>3</sub>I → [(CH<sub>3</sub>)<sub>3</sub>SO]I Оваа сол може да се депротонира со [[натриум хидрид]] за да се формира сулфур илид: :[(CH<sub>3</sub>)<sub>3</sub>SO]I + NaH → (CH<sub>3</sub>)<sub>2</sub>S(CH<sub>2</sub>)O + NaI + H<sub>2</sub> === Киселост === Метил групите на DMSO се само слабо кисели, со {{nowrap|p''K''<sub>a</sub> {{=}} 35}}. Поради оваа причина, базноста на многу слабо базни органски соединенија се испитани во овој растворувач. Депротонацијата на DMSO бара силни бази како литиум диизопропиламид и натриум хидрид. Стабилизацијата на резултантниот карбанјон е обезбедена од групата S(O)R. Натриумовиот дериват на DMSO формиран на овој начин се нарекува димсил натриум. Тоа е база, на пр., за депротонација на [[кетон]]ите за да се формираат натриум енолати, соли на фосфониум за да се формираат реагенси на Витиг и соли на формамидиниум за да се формираат диаминокарбени. Тоа е исто така моќен нуклеофил. === Оксидант === Во органската синтеза, DMSO се користи како благ оксиданс.<ref> {{cite journal |vauthors=Epstein WW, Sweat FW | date=March 1967 | title = Dimethyl Sulfoxide Oxidations | journal = [[Chemical Reviews]] | volume = 67 | issue = 3 | pages = 247–260 | pmid = 6042131 | doi = 10.1021/cr60247a001 }}</ref> Тој ја формира основата на неколку селективни реакции на оксидација базирани на сулфониум, вклучувајќи ја оксидацијата на Пфицнер-Мофат, оксидацијата на Кори-Ким и Сверновата оксидација.[10] Оксидацијата Корнблум е концептуално слична. Сите тие вклучуваат формирање на среден вид сулфониум (R<sub>2</sub>S<sup>+</sup>X каде X е хетероатом). === Лиганд и Луисова база === Поврзано со неговата способност да раствори многу соли, DMSO е вообичаен лиганд во координативната хемија<ref>{{cite journal | doi = 10.1016/j.ccr.2004.02.005| title = Structure and bonding in metal sulfoxide complexes: An update| url = https://archive.org/details/coordination-chemistry-reviews_2004-02_248_3-4/page/351| journal = Coordination Chemistry Reviews| volume = 248| issue = 3–4| pages = 351–375| year = 2004| vauthors = Calligaris M }}</ref> Илустративен е комплексот дихлоротетракис(диметилсулфоксид)рутениум(II) (RuCl<sub>2</sub>(dmso)<sub>4</sub>). Во овој комплекс, три DMSO лиганди се поврзани со рутениум преку сулфур. Четвртиот DMSO е поврзан преку кислород. Општо земено, режимот на врзување со кислород е почест. Во растворите на [[јаглерод тетрахлорид]], DMSO функционира како Луисова база со разновидни Луисови киселини како што се [[iodine|I<sub>2</sub>]], феноли, триметилкалај хлорид, металопорфирини и димерот [[Rhodium carbonyl chloride|Rh<sub>2</sub>Cl<sub>2</sub>(CO)<sub>4</sub>]]. Својствата на донорот се дискутирани во моделот ECW. Релативната јачина на донорот на DMSO кон серија киселини, наспроти другите Луисови бази, може да се илустрира со C-B графици.<ref name="Laurence Gal">{{cite book | last1=Laurence | first1=Christian | last2=Gal | first2=Jean-François | title=Lewis basicity and affinity scales : data and measurement | url=https://archive.org/details/lewisbasicityaff0000laur | publisher=John Wiley | publication-place=Chichester, West Sussex, U.K. | date=2010 | isbn=978-0-470-74957-9 | oclc=428031803 | pages=[https://archive.org/details/lewisbasicityaff0000laur/page/n69 50]–51}}</ref><ref>{{cite journal|author1=Cramer, R. E.|author2=Bopp, T. T.|year=1977|title=Graphical display of the enthalpies of adduct formation for Lewis acids and bases|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_1977-10_54_10/page/612|journal=Journal of Chemical Education|volume=54|pages=612–613|doi=10.1021/ed054p612}} The plots shown in this paper used older parameters. Improved E&C parameters are listed in [[ECW model]].</ref> ==Употреба== ===Растворувач=== [[File:Vacuum distillation of DMSO at 70C.jpg|left|thumb|upright|Дестилацијата на DMSO бара делумен вакуум за да се постигне пониска точка на вриење.]] DMSO е поларен апротичен растворувач и е помалку токсичен од другите членови од оваа класа, како што се диметилформамид, диметилацетамид, N-метил-2-пиролидон и хексаметилфосфорамид (HMPA). DMSO често се користи како растворувач за хемиски реакции кои вклучуваат соли, особено Финкелштајн реакции и други нуклеофилни замени. Исто така, широко се користи како екстракт во биохемијата и клеточната биологија.<ref>{{cite web|url=http://www.exactantigen.com/review/DMSO.html|title=DMSO|access-date=2009-10-02|work=exactantigen.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20091005075648/http://www.exactantigen.com/review/DMSO.html|archive-date=2009-10-05|url-status=dead}}</ref> Бидејќи DMSO е само слабо кисел, тој толерира релативно силни бази и како таков е широко користен во проучувањето на карбанјони. Збир на неводени вредности на pKa (C-H, O-H, S-H и N-H киселост) за илјадници органски соединенија се утврдени во растворот на DMSO.<ref> {{cite journal | vauthors = Bordwell FG | year = 1988 | title = Equilibrium acidities in dimethyl sulfoxide solution | journal = [[Accounts of Chemical Research]] | volume = 21 | issue = 12 | pages = 456–463 | doi = 10.1021/ar00156a004 }}</ref><ref> {{cite web |url=http://www.chem.wisc.edu/areas/reich/pkatable/ |title=Bordwell pKa Table (Acidity in DMSO) |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20081009060809/http://www.chem.wisc.edu/areas/reich/pkatable/ |archive-date=9 October 2008 |access-date=23 April 2019}}</ref> Поради високата точка на вриење, 189&nbsp;°C (372&nbsp;°F), DMSO полека испарува при нормален атмосферски притисок. Примероците растворени во DMSO не можат лесно да се обноват во споредба со другите растворувачи, бидејќи е многу тешко да се отстранат сите траги од DMSO со конвенционално ротирачко испарување. Една техника за целосно враќање на примероците е отстранување на органскиот растворувач со испарување проследено со додавање вода (за растворање на DMSO) и криодесикација за отстранување и на DMSO и на водата. Реакциите спроведени во DMSO често се разредуваат со вода за да се таложат или да се одделат фази производи. Релативно високата точка на замрзнување на DMSO, 18,5&nbsp;°C (65,3&nbsp;°F), значи дека на собна температура или веднаш под, тој е цврста супстанца, што може да ја ограничи неговата корист во некои хемиски процеси (на пр., кристализација со ладење). Во својата деутерирана форма ([[Deuterated DMSO|DMSO-''d''<sub>6</sub>]]), тој е корисен растворувач за NMR спектроскопија, повторно поради неговата способност да раствори широк опсег на аналити, едноставноста на сопствениот спектар и неговата соодветност за високотемпературни NMR спектроскопски студии. Недостатоци на употребата на DMSO-''d''<sub>6</sub> се неговиот висок вискозитет, кој ги проширува сигналите и неговата хигроскопност, што доведува до огромна резонанца H<sub>2</sub>O во спектарот <sup>1</sup>H-NMR. Често се меша со [[deuterated chloroform|CDCl<sub>3</sub>]] или [[deuterated dichloromethane|CD<sub>2</sub>Cl<sub>2</sub>]] за помал вискозитет и точки на топење. {{multiple image|align = left|perrow = 1|total_width=175|image1=MIC_microbroth_dilution.jpg| image2 = Lightmatter_lab_mice.jpg|footer = DMSO се користи како растворувач при ''in vitro'' и ''in vivo'' тестирање на лекови.}} DMSO исто така се користи за растворање на тест соединенија во ин витро програмите за скрининг за откривање лекови<ref name="pmid32529587">{{cite journal |vauthors=Cushnie TP, Cushnie B, Echeverría J, Fowsantear W, Thammawat S, Dodgson JL, Law S, Clow SM |date=June 2020 |title=Bioprospecting for antibacterial drugs: a multidisciplinary perspective on natural product source material, bioassay selection and avoidable pitfalls|journal=Pharmaceutical Research |volume=37 |issue=7 |pages=Article 125 |doi=10.1007/s11095-020-02849-1|pmid=32529587|s2cid=219590658 |url= https://zenodo.org/record/3909383}}</ref><ref name="pmid17099243">{{cite journal |vauthors=Ilouga PE, Winkler D, Kirchhoff C, Schierholz B, Wölcke J|date=November 2007 |title=Investigation of 3 industry-wide applied storage conditions for compound libraries|journal=Journal of Biomolecular Screening|volume=12 |issue=1 |pages=21–32 |doi=10.1177/1087057106295507|pmid=17099243 |doi-access=free }}</ref> и дизајн на лекови<ref name="pmid16472214">{{cite journal| vauthors = Balakin KV, Savchuk NP, Tetko IV| year = 2006| title = In silico approaches to prediction of aqueous and DMSO solubility of drug-like compounds: trends, problems and solutions| journal = Current Medicinal Chemistry| volume = 13| issue = 2| pages = 223–241| pmid = 16472214| doi = 10.2174/092986706775197917}}</ref> вклучувајќи програми за скрининг со висок пропус.<ref name="pmid17099243"/><ref name="pmid16472214"/> Тоа е затоа што може да ги раствори и поларните и неполарни соединенија,<ref name="pmid32529587"/><ref name="pmid16472214"/> може да се користи за одржување на залихите раствори на тест соединенија (важно кога се работи со голема хемиска библиотека),<ref name="pmid17099243"/> лесно се меша со вода и медиум за клеточна култура и има висока точка на вриење (ова ја подобрува точноста на концентрациите на тест соединението со намалување на испарувањето на собна температура).<ref name="pmid32529587"/> Едно ограничување со DMSO е тоа што може да влијае на растот и одржливоста на клеточната линија, при што ниските концентрации на DMSO понекогаш го стимулираат растот на клетките, а високите концентрации на DMSO понекогаш ги инхибираат или убиваат клетките.<ref name="pmid32529587"/> DMSO се користи и како средство за ''in vivo'' студии на тест соединенија. На пример, тој е употребен како ко-растворувач за да помогне во апсорпцијата на флавонол гликозидот Икариин во нематодниот црв ''Caenorhabditis elegans''.<ref name="pmid22216122">{{cite journal |vauthors=Cai WJ, Huang JH, Zhang SQ, Wu B, Kapahi P, Zhang XM, Shen ZY| title=Icariin and its derivative icariside II extend healthspan via insulin/IGF-1 pathway in C. elegans | journal=PLOS ONE | volume=6 | issue=12 | year=2011 | page=e28835 | pmid=22216122 | pmc = 3244416 | doi-access=free | doi=10.1371/journal.pone.0028835 | veditors=Blagosklonny MV | bibcode=2011PLoSO...628835C }}</ref> Како и со неговата употреба во ин витро студии, DMSO има некои ограничувања во животинските модели.<ref name=" kelava"/><ref name="PMID20962895"/> Може да се појават плеиотропни ефекти и доколку контролните групи на DMSO не се внимателно планирани, тогаш ефектите на растворувачите лажно може да се припишат на потенцијалниот лек.<ref name="kelava">{{cite journal |vauthors=Kelava T, Cavar I | title = Biological actions of drug solvents | journal = Periodicum Biologorum | volume = 113 | issue = 3| pages = 311–320 |date=Nov 2011 | url = http://hrcak.srce.hr/74090}}</ref> На пример, дури и многу мала доза на DMSO има моќен заштитен ефект против повреда на [[Црн дроб|црниот дроб]] предизвикана од [[парацетамол]] (ацетаминофен) кај глувци.<ref name="PMID20962895">{{cite journal |vauthors=Kelava T, Cavar I, Čulo F | title = Influence of small doses of various drug vehicles on acetaminophen-induced liver injury | journal = Can J Physiol Pharmacol | volume = 88 | issue = 10 | pages = 980–87 |date=Oct 2010 | doi = 10.1139/Y10-065| pmid = 20962895}}</ref> Покрај горенаведеното, DMSO наоѓа зголемена употреба во производствените процеси за производство на микроелектронски уреди.<ref>{{cite journal|vauthors = Kvakovszky G, McKim AS, Moore J| year = 2007| title = A Review of Microelectronic Manufacturing Applications Using DMSO-Based Chemistries| journal = [[The Electrochemical Society|ECS Transactions]]| volume = 11| issue = 2| pages = 227–234| doi = 10.1149/1.2779383| bibcode = 2007ECSTr..11b.227K| s2cid = 137979405}}</ref> Широко се користи за соголување на фотоотпорност во TFT-LCD „рамни панели“ дисплеи и напредни апликации за пакување (како што се пакување на ниво на обланда / шаблони на испакнатини за лемење). DMSO е исто така ефикасен симнувач на бои, кој е побезбеден од многу други, како што се нитрометан и [[дихлорометан]]. ===Биологија=== DMSO се користи во [[Полимераза верижна реакција|полимеразна верижна реакција]] (PCR) за да ги инхибира секундарните структури во шаблонот на [[ДНК]] или во ДНК прајмерите. Се додава во мешавината на PCR пред да се реагира, каде што се меша со самокомплементарноста на ДНК, минимизирајќи ги интерферентните реакции.<ref> {{cite journal | vauthors = Chakrabarti R, Schutt CE | date=August 2001 | title = The enhancement of PCR amplification by low molecular-weight sulfones | url = https://archive.org/details/gene_2001-08-22_274_1-2/page/293 | journal = [[Gene (journal)|Gene]] | volume = 274 | issue = 1–2 | pages = 293–298 | pmid = 11675022 | doi = 10.1016/S0378-1119(01)00621-7 }} </ref> DMSO во PCR е применлив за супернамотани плазмиди (за релаксација пред засилување) или шаблони за ДНК со висока содржина на GC (за намалување на термостабилноста). На пример, 10 % конечна концентрација на DMSO во мешавината на PCR со Phusion ја намалува температурата на анилирање на прајмерот (т.е. температурата на топење на прајмерот) за 5,5 - 6,0&nbsp;°C (9,9 - 10,8&nbsp;°F)<ref>{{cite web |url=https://www.neb.com/protocols/2012/06/01/guidelines-for-pcr-optimization-with-phusion-high-fidelity-dna-polymerase |title=Guidelines for PCR Optimization with Phusion High-Fidelity DNA Polymerase |accessdate=2023-03-06 |archive-date=2023-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306172912/https://www.neb.com/protocols/2012/06/01/guidelines-for-pcr-optimization-with-phusion-high-fidelity-dna-polymerase |url-status=dead }}</ref> Тој е добро познат како реверзибилен одводник на клеточниот циклус во фазата G1 на човечките лимфоидни клетки.<ref> {{cite journal | vauthors = Sawai M, Takase K, Teraoka H, Tsukada K | title = Reversible G1 arrest in the cell cycle of human lymphoid cell lines by dimethyl sulfoxide | url = https://archive.org/details/experimental-cell-research_1990-03_187_1/page/4 | year = 1990 | journal = Exp. Cell Res. | volume = 187 | issue = 1 | pages = 4–10 | pmid = 2298260 | doi=10.1016/0014-4827(90)90108-m }} </ref> DMSO, исто така, може да се користи како криопротектор, додаден во клеточните медиуми за да се намали формирањето на мраз и со тоа да се спречи смртта на клетките за време на процесот на замрзнување.<ref> {{cite book | vauthors = Pegg, DE |title=Cryopreservation and Freeze-Drying Protocols |veditors=Day JG, Stacey GN | year = 2007 | chapter = Principles of Cryopreservation | journal = Cryopreservation and Freeze-Drying Protocols, Second Edition | volume = 368 | series = Methods in Molecular Biology | pages = 39–57 | publisher = Humana Press | issn = 1064-3745 | pmid = 18080461 | doi = 10.1007/978-1-59745-362-2_3 | isbn = 978-1-58829-377-0 }} </ref> Приближно 10 % може да се користи со метод на бавно замрзнување, а клетките може да се замрзнат на -80&nbsp;°C (-112&nbsp;°F) или безбедно да се складираат во течен азот. Во клеточната култура, DMSO се користи за да предизвика диференцијација на клетките на ембрионскиот [[Рак (болест)|карцином]] P19 во кардиомиоцити и клетки на скелетните мускули. ===Лек=== Употребата на DMSO во медицината датира од околу 1963 година, кога тим на Медицинскиот факултет на Универзитетот за здравје и наука во [[Орегон]], предводен од Стенли Џејкоб, откри дека може да навлезе во кожата и другите мембрани без да ги оштети и може да носи други соединенија во биолошкиот систем. Во медицината, DMSO претежно се користи како локален аналгетик, средство за локална примена на фармацевтски препарати, како [[антиинфламатор]] и [[антиоксиданс]].<ref>{{cite book |author=Johannes Geiss |title=The century of space science |url=https://books.google.com/books?id=22FJysl__WcC&pg=PA20 |publisher=Kluwer Academic |year=2001 |page=20 |isbn=978-0-7923-7195-3|access-date=2011-08-07}}</ref> Бидејќи DMSO ја зголемува стапката на апсорпција на некои соединенија преку биолошките ткива, вклучително и кожата, тој се користи во некои системи за трансдермална испорака на лекови. Неговиот ефект може да се засили со додавање на EDTA. Често се комбинира со противгабични лекови, овозможувајќи им да навлезат не само во кожата, туку и во ноктите на нозете и рацете.<ref>{{cite journal | vauthors = Capriotti K, Capriotti JA | title = Onychomycosis treated with a dilute povidone-iodine/dimethyl sulfoxide preparation | journal = International Medical Case Reports Journal | volume = 8 | pages = 231–233 | date = 2015-10-08 | pmid = 26491374 | pmc = 4599634 | doi = 10.2147/IMCRJ.S90775 }}</ref> DMSO е испитуван за третман на бројни состојби и заболувања, но Управата за храна и лекови на САД (FDA) ја одобрила неговата употреба само за симптоматско олеснување на пациентите со интерстицијален циститис.<ref>{{Cite web|url=http://www.accessdata.fda.gov/cms_ia/importalert_169.html|title=Import Alert 62-06|website=www.accessdata.fda.gov|access-date=2017-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204023101/http://www.accessdata.fda.gov/cms_ia/importalert_169.html|archive-date=2017-02-04|url-status=dead}}</ref> Студија од 1978 година заклучи дека DMSO донесе значително олеснување кај повеќето од 213 пациенти со воспалителни генитоуринарни нарушувања кои беа проучувани.<ref> {{cite journal | vauthors = Shirley SW, Stewart BH, Mirelman S | date=March 1978 | title = Dimethyl Sulfoxide in Treatment of Inflammatory Genitourinary Disorders | journal = [[Urology (journal)|Urology]] | volume = 11 | issue = 3 | pages = 215–220 | pmid = 636125 | doi = 10.1016/0090-4295(78)90118-8 | url = http://www.dmso.org/articles/bladder/bladder1.htm }} </ref> Авторите препорачаа DMSO за генитоуринарно воспалителни состојби кои не се предизвикани од инфекција или тумор во кои симптомите беа тешки или пациентите не реагираа на конвенционалната терапија. Во интервентната радиологија, DMSO се користи како растворувач за етилен винил алкохол во течниот емболичен агенс Onyx, кој се користи за емболизација, терапевтска оклузија на крвните садови. Во криобиологијата DMSO се користи како криопротектор и сè уште е важна состојка на криопротекторните смеси за витрификација што се користат за зачувување на органи, ткива и клеточни суспензии. Без него, до 90m% од замрзнатите клетки ќе станат неактивни. Тоа е особено важно за замрзнување и долгорочно складирање на ембрионски матични клетки и хематопоетски матични клетки, кои често се замрзнуваат во мешавина од 10 % DMSO, медиум за замрзнување и 30% фетален говедски серум. При криогенско замрзнување на хетероплоидни клеточни линии (MDCK, VERO, итн.) се користи мешавина од 10 % DMSO со 90 % EMEM (70% EMEM + 30% фетален говедски серум + мешавина на [[Антибиотик|антибиотици]]). Како дел од автологна [[Пресадување (медицина)|трансплантација]] на коскена срцевина, DMSO повторно се инфузира заедно со сопствените хематопоетски матични клетки на пациентот. DMSO се метаболизира со диспропорција на диметил сулфид и диметил сулфон. Тоа е предмет на ренална и белодробна екскреција. Затоа, можен несакан ефект на DMSO е покачен диметил сулфид во крвта, што може да предизвика симптом на халитоза што се пренесува преку крв. === Алтернативна Медицина === DMSO се продава како алтернативен лек. Неговата популарност како алтернативен лек е наведено дека произлегува од документарниот филм „60 минути“ во 1980 година во кој се прикажува еден ран поборник.<ref name=NCAHF>{{cite web|url = https://quackwatch.org/ncahf/articles/c-d/dmso/|title= DMSO |publisher = [[National Council Against Health Fraud]]| vauthors = Jarvis WT |date = 24 November 2001 |access-date=19 July 2022}}</ref> Сепак, DMSO е состојка во некои производи наведени од FDA на САД како лажни лекови за рак<ref name="FDA-fake">{{cite web|archive-url = https://web.archive.org/web/20170723111430/https://www.fda.gov/Drugs/GuidanceComplianceRegulatoryInformation/EnforcementActivitiesbyFDA/ucm171057.htm |title =187 Fake Cancer "Cures" Consumers Should Avoid|website = FDA|url = https://www.fda.gov/Drugs/GuidanceComplianceRegulatoryInformation/EnforcementActivitiesbyFDA/ucm171057.htm|url-status = dead|archive-date = 23 July 2017}}</ref> и FDA имаше тековна битка со дистрибутерите.<ref name=NCAHF /> Еден таков дистрибутер е Милдред Милер, кој го промовираше DMSO за различни нарушувања и последователно беше осуден за измама на Medicare.<ref name=NCAHF /> Употребата на DMSO како алтернативен третман за рак е од особена загриженост, бидејќи се покажа дека интерферира со различни лекови за хемотерапија, вклучувајќи цисплатин, карбоплатин и оксалиплатин.<ref>{{cite journal | vauthors = Hall MD, Telma KA, Chang KE, Lee TD, Madigan JP, Lloyd JR, Goldlust IS, Hoeschele JD, Gottesman MM | display-authors = 6 | title = Say no to DMSO: dimethylsulfoxide inactivates cisplatin, carboplatin, and other platinum complexes | journal = Cancer Research | volume = 74 | issue = 14 | pages = 3913–3922 | date = July 2014 | pmid = 24812268 | pmc = 4153432 | doi = 10.1158/0008-5472.CAN-14-0247 }}</ref> Нема доволно докази за да се поддржи хипотезата дека DMSO има некаков ефект<ref name="Saling 2022">{{cite web | last=Saling | first=Joseph | title=DMSO: Uses and Risks | website=[[WebMD]] | date=20 June 2022 | url=https://www.webmd.com/vitamins-and-supplements/dmso-uses-and-risks | access-date=19 July 2022}}</ref> и повеќето извори се согласуваат дека неговата историја на несакани ефекти кога се тестира бара претпазливост кога се користи како додаток во исхраната, за што се продава во голема мера со вообичаеното одрекување од одговорност. === '''Ветеринарна медицина''' === DMSO најчесто се користи во ветеринарната медицина како облога за [[коњ]]и, самостојно или во комбинација со други состојки. Во вториот случај, често, намената функција на DMSO е како растворувач, да ги пренесе другите состојки низ кожата. Исто така кај коњите, DMSO се користи интравенски, повторно сам или во комбинација со други лекови. Се користи сам за третман на зголемен интракранијален притисок и/или церебрален едем кај коњите. === Вкусот === Согледаниот вкус на [[лук]] при контакт со [[кожа]]та со DMSO може да се должи на неолфакторното активирање на TRPA1 рецепторите во тригеминалните ганглии.<ref>{{cite journal | vauthors = Lübbert M, Kyereme J, Schöbel N, Beltrán L, Wetzel CH, Hatt H | title = Transient receptor potential channels encode volatile chemicals sensed by rat trigeminal ganglion neurons | journal = PLOS ONE | volume = 8 | issue = 10 | pages = e77998 | date = October 21, 2013 | pmid = 24205061 | pmc = 3804614 | doi = 10.1371/journal.pone.0077998 | doi-access = free | bibcode = 2013PLoSO...877998L }}</ref> За разлика од диметил и диалил дисулфидите (кои имаат мирис налик на лук), моно- и три-сулфиди (кои обично имаат непријатен мирис) и слични миризливи сулфурни соединенија, чистата хемикалија DMSO е без мирис. == Безбедност == === Токсичност === DMSO е нетоксичен растворувач со средна смртоносна доза повисока од етанол (DMSO: LD<sub>50</sub>, орално, стаорец,14,500&nbsp;mg/kg;<ref>{{cite web|url = https://www.gaylordchemical.com/wp-content/uploads/2017/05/Dimethyl-Sulfoxide-DMSO-OSHA-WHMIS-GHS-SDS-2016-07-21-002.pdf?x81144|url-status = live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190213175640/https://www.gaylordchemical.com/wp-content/uploads/2017/05/Dimethyl-Sulfoxide-DMSO-OSHA-WHMIS-GHS-SDS-2016-07-21-002.pdf?x81144 |archive-date=13 February 2019|date = 21 July 2016|publisher = Gaylord Chemical Company, L.L.C.|title = Safety Data Sheet: Dimethyl Sulfoxide (DMSO)}}</ref><ref>{{cite web|url = http://www.sciencelab.com/msds.php?msdsId=9927347|title =Material Safety Data Sheet: Dimethyl Sulfoxide|url-status = dead|archive-url = https://web.archive.org/web/20180919061701/http://www.sciencelab.com/msds.php?msdsId=9927347|archive-date = 19 September 2018|website = ScienceLab.com|date = 21 May 2013}}</ref> етанол: LD<sub>50</sub>, орално, стаорец, 7,060&nbsp;mg/kg<ref>{{cite web|url = http://www.sciencelab.com/msds.php?msdsId=9923955|title = Material Safety Data Sheet: Ethyl alcohol 200 Proof |url-status = dead|archive-url = https://web.archive.org/web/20180919024836/http://www.sciencelab.com/msds.php?msdsId=9923955|archive-date=19 September 2018|website = ScienceLab.com|date=21 May 2013}}</ref>). Раните клинички испитувања со DMSO беа прекинати поради прашањата за неговата безбедност, особено неговата способност да му наштети на [[око]]то. Најчесто пријавени несакани ефекти вклучуваат главоболки и горење и чешање при контакт со кожата. Пријавени се силни алергиски реакции. DMSO може да предизвика загадувачи, токсини и лекови да се апсорбираат преку кожата, што може да предизвика неочекувани ефекти. Се смета дека DMSO ги зголемува ефектите на разредувачите на крвта, [[стероид]]ите, лековите за срце, [[седатив]]и и други лекови. Во некои случаи тоа може да биде штетно или опасно.<ref name=ACS>{{cite web|url = http://www.cancer.org/treatment/treatmentsandsideeffects/complementaryandalternativemedicine/pharmacologicalandbiologicaltreatment/dmso |title = DMSO|publisher = [[American Cancer Society]]|url-status = dead|archive-url = https://web.archive.org/web/20100727042310/http://www.cancer.org/treatment/treatmentsandsideeffects/complementaryandalternativemedicine/pharmacologicalandbiologicaltreatment/dmso|archive-date = 27 July 2010}}</ref> Во [[Австралија]], беше наведен како Лек од Распоред 4 (S4) и една компанија беше кривично гонета затоа што го додаде на производите како [[конзерванс]].<ref>{{cite web |publisher=Commonwealth of Australia: Department of Health and Ageing |url=http://www.health.gov.au/internet/main/publishing.nsf/Content/health-mediarel-yr2003-tw-tw03009.htm |date=23 April 2003 |title=Brisbane drug company convicted of counterfeiting |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120321234044/http://www.health.gov.au/internet/main/publishing.nsf/Content/health-mediarel-yr2003-tw-tw03009.htm |archive-date=2012-03-21 }}</ref> Сепак, од 2018 година сега е Распоред 6 (S6) во одредени околности, вклучувајќи ги и козметичките препарати.<ref>{{cite web | publisher=Commonwealth of Australia, Department of Health and Aged Care: Thereputic Goods Administration|url=https://www.tga.gov.au/resources/publication/scheduling-decisions-final/final-decisions-amending-or-not-amending-current-poisons-standard-november-2018/22-dimethyl-sulfoxide-dmso|title=Final decisions amending, or not amending, the current Poisons Standard, November 2018, 2.2 Dimethyl Sulfoxide}}</ref> Бидејќи DMSO лесно продира во кожата, супстанциите растворени во DMSO може брзо да се апсорбираат. Изборот на ракавици е важен кога работите со DMSO. Се препорачуваат бутил гума, флуороеластомер, неопренови или дебели (15 mil / 0,4&nbsp;mm) латекс ракавици.<ref>[http://mykin.com/rubber-chemical-resistance-chart-2 Rubber Chemical Resistance Chart]</ref> Нитрилните ракавици, кои многу често се користат во хемиските лаборатории, може да штитат од краток контакт, но е откриено дека брзо се разградуваат со изложување на DMSO.<ref> {{cite web | title = Chemical hygiene plan | publisher = [[Cornell University]] | date = October 1999 | url = http://people.ccmr.cornell.edu/~cober/complete.chemical.hygiene.plan.2000.pdf | access-date = 2010-04-12 }}</ref> На 9 септември 1965 година, The Wall Street Journal објави дека производителот на хемикалија предупредил дека смртта на една Иркиња по третман со DMSO за истегнување на зглобот можеби била поради третманот, иако не била направена обдукција, ниту пак воспоставена причинско-последична врска.<ref> {{Cite news | vauthors = Carley W | title = DMSO may have caused death of woman, makers of 'Wonder' drug warn doctors | newspaper = [[The Wall Street Journal]] | location = New York City | date = September 9, 1965 }}</ref> Клиничкото истражување со користење на DMSO беше запрено и не започна повторно сè додека Националната академија на науките (NAS) не објави наоди во корист на DMSO во 1972 година.<ref name="fda.gov">https://www.fda.gov/ForIndustry/ImportProgram/ImportAlerts/ucm162294.htm {{Dead link|date=April 2010}}</ref> Во 1978 година, американската FDA го одобри DMSO за лекување на интерстицијален циститис. Во 1980 година, Конгресот на САД одржа сослушувања за тврдењата дека FDA бавно го одобрува DMSO за други медицински намени. Во 2007 година, американската FDA додели ознака „брза патека“ на клиничките студии за употребата на DMSO во намалувањето на отокот на мозочното ткиво по трауматска повреда на мозокот.<ref name="fda.gov"/> Изложеноста на DMSO на мозоци на глувци во развој може да предизвика дегенерација на [[мозок]]от. Оваа невротоксичност може да се открие во дози од 0,3 mL/kg, надминато ниво кај деца изложени на DMSO за време на трансплантација на коскена срцевина.<ref> {{cite journal | vauthors = Hanslick JL, Lau K, Noguchi KK, Olney JW, Zorumski CF, Mennerick S, Farber NB | date=April 2009 | title = Dimethyl sulfoxide (DMSO) produces widespread apoptosis in the developing central nervous system | journal = Neurobiology of Disease | volume = 34 | issue = 1 | pages = 1–10 | pmc = 2682536 | pmid = 19100327 | doi = 10.1016/j.nbd.2008.11.006 }} </ref> DMSO е поврзан со смртта на Глорија Рамирес, позната и како „Токсичната дама“. На 19-ти февруари 1994 година, Рамирес се појави на лекар со тешки срцеви палпитации и додека ја лекуваа, неколку членови на персоналот се разболе, некои тешко. Некои членови на персоналот бараа продолжен престој во болница, а самата Рамирес почина во болница.<ref>{{Cite web |title=Analysis of a Toxic Death |url=https://www.discovermagazine.com/health/analysis-of-a-toxic-death |access-date=2022-12-30 |website=Discover Magazine |language=en}}</ref> Познато е дека Рамирес користела крем DMSO за справување со нејзината болка од рак, која се насобрала во нејзината крв поради откажување на бубрезите.<ref>{{Cite web |title=The Toxic Lady |url=https://skeptoid.com/episodes/4291 |access-date=2022-12-30 |website=Skeptoid}}</ref> Една лабораторија која ја истражува смртта и болестите претпоставува дека високите нивоа на DMSO во крвта на Рамирес се распаднале кога биле изложени на воздух во диметил сулфат, високо токсичен гас, предизвикувајќи болести на персоналот, а можеби и нејзината сопствена смрт..<ref>{{Cite web |date=1996-03-22 |title=What’s the story on the “toxic lady”? |url=https://www.straightdope.com/21342164/what-s-the-story-on-the-toxic-lady |access-date=2022-12-30 |website=The Straight Dope |language=en}}</ref> DMSO исфрлен во канализација, исто така, може да предизвика проблеми со мирисот во комуналните ефлуенти: бактериите на отпадната вода го трансформираат DMSO под хипоксични (аноксични) услови во диметил сулфид (DMS) кој има силен непријатен мирис, сличен на расипана зелка.<ref>{{cite journal | vauthors = Glindemann D, Novak J, Witherspoon J | date=January 2006 | title = Dimethyl sulfoxide (DMSO) waste residues and municipal waste water odor by dimethyl sulfide (DMS): the North-East WPCP plant of Philadelphia | journal = Environmental Science and Technology | volume = 40 | issue = 1 | pages = 202–207 | pmid = 16433352 | doi = 10.1021/es051312a | bibcode=2006EnST...40..202G }} </ref> Сепак, хемиски чистиот DMSO е без мирис поради недостаток на врски C-S-C (сулфид) и C-S-H (меркаптан). Дезодоризацијата на DMSO се постигнува со отстранување на миризливите нечистотии што ги содржи.<ref>George Kvakovszky, ''et al.'', "Process for preparing low malodorous dimethyl sulfoxide", US patent application number 20090005601 (2009).</ref> === Опасност од експлозија === Диметил сулфоксид може да предизвика експлозивна реакција кога е изложен на ацил хлориди; на ниска температура, оваа реакција произведува оксиданс за Свернова оксидација. DMSO може да се распадне на температура на вриење од 189&nbsp;°C при нормален притисок, што веројатно ќе доведе до експлозија. Распаѓањето се катализира од киселини и бази и затоа може да биде релевантно на уште пониски температури. Силна до експлозивна реакција, исто така, се одвива во комбинација со халогени соединенија, метални нитриди, метални перхлорати, [[натриум хидрид]], перјодна киселина и флуорирачки агенси.<ref>{{cite book |author1=Roth, Lutz |author2=Weller, Ursula |title=Gefährliche Chemische Reaktionen |series=Ecomed Sicherheit |publisher=Verlagsgruppe Hüthig Jehle Rehm |location=Landsberg/Lech |date=August 2000 |language=de |trans-title=Dangerous Chemical Reactions |isbn=3-609-73090-0}} CD-ROM: {{ISBN|3-609-48040-8}}</ref> ==Поврзано== * Varying oxidation of sulfur ** Диметил сулфид (DMS), соодветниот сулфид, исто така произведен од морски фитопланктон и емитиран во океанската атмосфера каде што се оксидира до DMSO, SO<sub>2</sub> и сулфат ** Диметил сулфон, попознат како метилсулфонилметан (MSM), поврзана хемикалија која често се продава како додаток во исхраната *Поврзани соединенија со метил на кислород ** Диметил сулфит, соодветниот сулфит ** Диметил сулфат (исто така DMS), соодветниот сулфат: мутагено алкилирачко соединение ** Метил метансулфонат, друго средство за метилирање * Глорија Рамирес, позната и како „токсичната жена“ ==Наводи== {{Reflist|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Dimethyl sulfoxide|lcfirst=yes}} * {{ICSC|0459}} * [http://www.dmso.org Dimethyl Sulfoxide Information Center] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Растворувачи]] [[Категорија:Хемикалии со непријатен мирис]] jagco8tmznr5su7h160e4odp102paya 3 1317404 5606068 5533208 2026-08-07T15:54:30Z Виолетова 1975 Нови категории 5606068 wikitext text/x-wiki {{Архиви| {{По средина|[[Корисник:Gurther/Архива 1|{{мали|март 2023 — август 2025}}]]}} }} == Уште еден чин на вандализам? == Во врска со [https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9F%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B6%D1%98%D0%B5&diff=prev&oldid=5442180 ово уредување] и описот "Податоци префрлени од Бугарската википедија, позната по нејзините ксенофобиски гледишта спрема македонскиот народ и идентитет." Ве молам да не бришете конкретен текст со општи поплаки против цели Википедији. Јас лично го додадов изворот на страницата на бугарската Википедија и го уредував текстот таму по вашите обиди да се спречи основна информациjа што е добро позната во науката, но дури и да не сум го додал, фактот дека нешто е на друга Википедија не е причина да биде избришано. [[User:Simin|Simin]] <small>([[User talk:Simin|разговор]])</small> 16:09, 7 септември 2025 (CEST) :Добар ден [[Корисник:Simin|Simin]], извини за доцниот одговор. Мислам дека ти и јас доволно знаеме каков став има Бугарската википедија спрема македонскиот народ и јазик. Особено [[Бугарска историографија|Бугарската историографија]] и нејзините претставници. Поради тоа го отстранив вашиот додаток. Вчера јас одлучил да вршам дополнително истражување за [[Константин Асен]]. Не само тоа што бил всушност [[Србин]] по потекло но тој никогаш не ја владеел денешна [[Вардарска Македонија]] со исклучок на првите три години (1257-1260). Има мапа од Бугарија во 1265 година каде Македонија е [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:ByzantinischesReich1265-pt.svg прикажана под Византиско ропство]. Поради тоа Асен најверојатно немал можност да го префрли земјиштето, заради тоа што бил засегнат во [[:bg:Гражданска война в България (1257 – 1263)|граѓанска војна]]. Ако имате неутрална литература (препорачливо да биде од странска историографија) каде тврди за дејството на Асен тогаш може да биде додадена. Поздрав. [[User:Gurther|Gurther]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 20:11, 9 септември 2025 (CEST) ::Добар ден, немам желба да дискутирам за бугарската Википедија. Станува збор за конкретен текст во конкретна статија. Во оваа смисла, фокусот не е каков бил Константин Асен, ниту на тоа како ја дефинирате етничката припадност на аристократите. Постои извор за споменувањето на селото во една повелба. Трифуноски исто така го споменува ова, но испуштил да каже на кој владетел се смета дека му припаѓала оваа повелба. Тој само ги навел годините на владеење како години на издавање на повелбата. Ако имате извори кои велат поинаку, можеме да ги дискутираме. Би бил среќен. Во секој случај, не можете да бришете со аргументот: "Податоци префрлени од Бугарската википедија, позната по нејзините ксенофобиски гледишта спрема македонскиот народ и идентитет." Поздрав, --[[User:Simin|Simin]] <small>([[User talk:Simin|разговор]])</small> 20:59, 9 септември 2025 (CEST) :::Здраво [[Корисник:Simin|Simin]], ви благодарам за коментарот. Како што спомнав претходно препорачливо е неутрална литература. Ако можете да ги додадете тогаш вашиот придонес ќе биде одобрен. Поздрав. [[User:Gurther|Gurther]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 21:27, 9 септември 2025 (CEST) ::::Хмм, ја променивте верзијата неколку пати. ::::Прво само ја [https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9F%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B6%D1%98%D0%B5&diff=prev&oldid=5417564 избришавте, без објаснување]. Потоа напишавте дека податокот [https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9F%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B6%D1%98%D0%B5&diff=prev&oldid=5417635 не е наведен во книгата] (Трифуноски), потоа го покренавте обвинението против бугарската Википедија, а откако дадов и извор и објаснив за стариот извор - Трифуноски (напишал ги само годините на владеењето на царот) сте решиле да барате уште извори. Поздрав,--[[User:Simin|Simin]] <small>([[User talk:Simin|разговор]])</small> 22:44, 9 септември 2025 (CEST) :::::Здраво [[Корисник:Simin|Simin]], претходно наведив зошто тие дела не се соодветни со вашите побарувања. Поздрав. [[User:Gurther|Gurther]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 18:56, 10 септември 2025 (CEST) == Земете учество во уредувачкиот натпревар на тема „Европска книжевност“. == Здраво Gurther, те повикувам да се приклучиш на уредувачкиот натпревар „Европска книжевност“ кој ќе се одржи во периодот од 13 септември до 12 октомври, со кој сакаме да подобриме и создадеме нови содржини за оваа тема на нашата Википедија. Обезбедени се награди за најдобрите тројца, како и за други категории. Прочитајте ја [[Википедија:Уредувачки натпревари/Европска книжевност|проектната страница]] за натпреварот и земете учество. Вклучи се и заедно да ја подобриме македонската Википедија! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:35, 11 септември 2025 (CEST) == Сомнителни извори == Здраво, Gurther. На страницата [[Воено знаме на Загоричани]] е цитиран како извор Institut za nacionalna istorija (Skopje, Macedonia) (1990). Гласник на Институтот за национална историја, Томови 34 - 39. Институт. стр. 31. Википедија има правила за цитирање извори - [[Википедија:Наведување на извори]]. Кој е авторот, каков е насловот? Претпоставувам дека си копирал од некаде, но добро е да го правиш ова со размислување. Благодарам однапред. [[User:Akeckarov|Akeckarov]] <small>([[User talk:Akeckarov|разговор]])</small> 13:25, 11 септември 2025 (CEST) :Здраво [[Корисник:Akeckarov|Akeckarov]], моите постари статии имаат одреден недостиг на квалитет. Ќе пробам да најдам посоодветна литература за темата. Ви благодарам. [[User:Gurther|Gurther]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 17:18, 11 септември 2025 (CEST) ::Благодарам, Gurther. Биди поздравен!--[[User:Akeckarov|Akeckarov]] <small>([[User talk:Akeckarov|разговор]])</small> 13:02, 12 септември 2025 (CEST) == Викисредба (23 септември 2025) == Добар ден Gurther, ве поканувам на петата викисредба од оваа тековна година што ќе се одржи на 23 септември во „Daily Food & Wine“ во Скопје. Повеќе информации околу викисредбата имате на следната [[Википедија:Викисредба (23 септември 2025)|врска]] (исто така и местоположба на угостителскиот објект на Google Maps). Се надевам ќе ни ја збогатите средбата со вашето присуство. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 18:51, 21 септември 2025 (CEST) == Категории == Здраво, Забележав дека си создавал категории за селата/населбите во Македонија според мнозинската народност во нив. За вакви работи најдобро е да има дискусија на Селска чешма како нешто што треба заедницата да го дискутира, а не да го преземеш на своја рака. На страна ова, мене не ми е ни јасна логиката, а оттука нема да им биде логиката и на други уредници и читатели, според кои критериуми некое село е албанско/македонско/турско, ако истото низ историјата (дури и од Втора светска наваму) неколку пати го има променето својот етнички состав, особено што ние имаме голем број такви примери низ Западна Македонија. Поради тоа, те замолувам да ги испразниш овие категории, а доколку опстојуваш да ги има да поднесеш свој предлог и истиот да биде изгласан од заедницата. Доколку не ги изпразниш, јас ќе ги избришам и отстранувам од статиите. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 16:13, 19 октомври 2025 (CEST) :Здраво [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]], ги создадов категориите бидејќи има слични такви за селата во Србија. Во Англиската Википедија исто така има категорија за српските и влашките села во Македонија. Моментално, поради надворешни обврски ќе немам можност да отворам разговор во селската чешма за овие придонеси. Ако ги сметаш за несоодветни можеш да ги избришиш. Според мене овие категории имаат свое место во нашата Википедија. Македонија, и до одредено ниво Балканот, е мултиетничко полно со многу малцинства — признаени и непризнаени. [[User:Gurther|Gurther]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 16:38, 19 октомври 2025 (CEST) ::@[[Корисник:Gurther|Gurther]] Здраво, не е проблемот во малцинствата, туку според мене проблемот се јавува кај методологијата за овие категории, односно според кои услови едно село е албанско, македонско, турско и слично, ако селото некогаш било населено со мнозинско македонско, а денес со мнозинско албанско село. Таков добар пример е селото [[Лавце]], кое е обележано со категорија Албански населби, но селото до 1970-тите години било мнозинско македонско, па дали според ова треба да имаме категории за секој временски миг какво било селото. Се сложувам дека е корисна информација за селата кои не се променувале низ годините, но вака е несоодветно според мене, бидејќи во државава има многу примери за промени на етничкиот состав. Токму затоа, најдобро е низ добра дискусија на сите уредници да биде уредено ова прашање. Јас ќе ги направам овие категории скриени, а кога ќе имаш време покрени го овој предлог и ќе го видиме резултатот. Поздрав --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 16:56, 19 октомври 2025 (CEST) :::Отворено е дискусија во селската чешма. Поздрав. [[User:Gurther|Gurther]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 21:29, 22 октомври 2025 (CEST) ::::Здраво [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]], ако имате можност ве молам избришете ги категориите. Поздрав. [[User:Gurther|Gurther]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 16:45, 26 октомври 2025 (CET) == Земете учество во уредувачката седмица „Риби“ == Здраво Gurther, те повикувам да се приклучиш на уредувачката седмица на тема „[[Википедија:Риби|Риби]]“, која ќе трае од 21 до 27 ноември 2025. Прочитајте ја [[Википедија:Риби|проектната страница]] за натпреварот и земете учество. Вклучи се и заедно да ја подобриме Википедија на македонски јазик. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:54, 19 ноември 2025 (CET) == Отстранување на мое уредување на страницата за Шарл Монтескје == Зошто? [[User:Гфојдхбидлру|Гфојдхбидлру]] <small>([[User talk:Гфојдхбидлру|разговор]])</small> 20:41, 23 декември 2025 (CET) :[[Корисник:Гфојдхбидлру|Гфојдхбидлру]], книги кои спаѓаат во образовната програма на Македонија или други држави не се препорачливи за употреба во Википедија. Бидејќи се финансирани и одобрени од официјални државни органи нивната неутралност е оспорена. [[User:Gurther|Gurther]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 22:06, 23 декември 2025 (CET) ::Ок, фала! [[User:Гфојдхбидлру|Гфојдхбидлру]] <small>([[User talk:Гфојдхбидлру|разговор]])</small> 22:08, 23 декември 2025 (CET) == Уредувачки денови и викенди 2026 == Добар ден, започна предизвикот [[Википедија:Уредувачки денови 2026|уредувачки денови]] и [[Википедија:Уредувачки викенди 2026|викенди]] за 2026 година. Ве поканувам да се приклучите на предизвикот, со тоа што од оваа година наградите ќе бидат на месечно ниво каде што треба да се исполнат следните услови: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии '''од тековниот месец'''. Ако имате какви било прашања слободно обратете ми се на мојата разговорна страница! Пријатен ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:08, 5 јануари 2026 (CET) == Revert == Why did you revert my addition to the image just now? I know it was in English, but that's just because I don't speak Macedonian. Nonetheless the information that the image has some errors should be added to the description to let people know about those errors. [[User:Nakonana|Nakonana]] <small>([[User talk:Nakonana|разговор]])</small> 18:20, 8 јануари 2026 (CET) :I'm referring to [https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9F%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B0%3A%D0%9C%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%82%D0%B5_%D0%BE%D0%B4_%D0%92%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%88%D0%B0.jpg&diff=5490885&oldid=5490883 this] revert. The Macedonian wiki article on the massacre even used to state the youth's correct ages (see [https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BA%D1%80_%D0%B2%D0%BE_%D0%92%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%88%D0%B0&oldid=4365854 this] version). And if you take Blazhe Icev (Блаже Ицев) for example his Macedonian article still says that he was 20 years old when he died (according to the wiki article he was born in 1923 and died in 1943), so it doesn't make sense that the image claims that he was 17 years old (17 г.). [[User:Nakonana|Nakonana]] <small>([[User talk:Nakonana|разговор]])</small> 18:29, 8 јануари 2026 (CET) ::You can verify the youth's ages on page 249 in the Macedonian Encyclopedia: [http://www.promacedonia.org/mak_enc/encyclopaedia_macedonica_1.pdf]. [[User:Nakonana|Nakonana]] <small>([[User talk:Nakonana|разговор]])</small> 19:01, 8 јануари 2026 (CET) :::Hello [[Корисник:Nakonana|Nakonana]] and apologies for the late reply. The reason why it got reverted isn't because it's incorrect but because details like that shouldn't be included in the photos description. It would be more reasonable to mention it as a footnote in an article. The whole point of a description is to describe the image, not discuss facts about it (unless it's about the origins of the photo). [[User:Gurther|Gurther]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 00:41, 9 јануари 2026 (CET) ::::I would argue that the information is a description of the image because it points out that the things that the image depict are factually incorrect. I don't speak Macedonian to add the information to the article. [[User:Nakonana|Nakonana]] <small>([[User talk:Nakonana|разговор]])</small> 18:02, 11 јануари 2026 (CET) :::::[[Корисник:Nakonana|Nakonana]], fact-checking or pointing out errors in the photos description ruins the NPOV. I think a simple clarification or footnote in some articles would suffice. I'm currently busy with other projects but once I have the time I can include it as a footnote in the [[Масакр во Ваташа|Vatasha massacre]] article if you want to. [[User:Gurther|Gurther]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 19:56, 11 јануари 2026 (CET) ::::::That would be appreciated. (Although I'd still favor including it in the image description itself because it guarantees that any future article or wiki project that intends to use the image will automatically be alerted of the factual inaccuracy by the image description without having to check any footnotes on any other-language-wikipedias.) [[User:Nakonana|Nakonana]] <small>([[User talk:Nakonana|разговор]])</small> 20:16, 11 јануари 2026 (CET) :::::::[[Корисник:Nakonana|Nakonana]], If my memory serves me correctly there might be an image template that's used to note certain information about images for cases such as this. I'll look into it. Cheers. [[User:Gurther|Gurther]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 20:33, 11 јануари 2026 (CET) == Земете учество во СИЕ Пролет 2026 == Здраво Gurther, те повикувам да се приклучиш на регионалниот уредувачки натпревар „СИЕ Пролет 2026“, во кој учествуваат заедници од цела Средна и Источна Европа, со цел создавање и подобрување на статии од сите тие заедници. Прочитајте ја [[Википедија:Уредувачки натпревари/СИЕ Пролет 2026|проектната страница]] за натпреварот и земете учество. Вклучи се и заедно да ја подобриме македонската Википедија. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 16:50, 2 април 2026 (CEST) == Нови категории == Здраво, кога отворш нови категории, треба да ги поврзеш со сооддветните на англиската Википедија. Сега ја поврзав Категорија:Романи сместени на Антарктикот, но да знаеш за другпат, не ги оставај така неповрзани со другите јазични изданија. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 17:54, 7 август 2026 (CEST) 4ajexj75x2t19p00yefhok5eior1ltc 0 1318102 5606074 5368255 2026-08-07T16:29:15Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5606074 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Dirty Coke.jpg|мини|Диетална кока со крем, сируп од праска и мраз]] '''Валкана сода''' — [[пијалак]] кој се состои од сода со крем и ароматизирани сирупи или [[Сок|овошни сокови]]. Валканата сода стана популарна во регионот на планинските држави на [[Соединети Американски Држави|Соединетите држави]] во 2010-2020 години, почна да се шири во национална база на потрошувачи.. Две компании [[Јута|од Јута]], едната со седиште во долината на Солт Лејк, а другата со седиште во Сент Џорџ, се вклучија во судски спор околу тоа кој го поседува концептот „валкана сода“. == Наводи == {{Наводи}} === Извори === * {{Наведување|journal=Salt Lake|title=Utah field guide: Dirty soda|last=Jeremy Pugh|date=August 9, 2021|url=https://www.saltlakemagazine.com/utah-field-guide-dirty-soda/}} * {{Наведување|journal=The New York Times|title=In the Mountain West, the 'Dirty' Soda Rush Is On|quote=With locations now numbering in the hundreds, regional soda-shop chains are spreading far beyond Utah, where they first found|date=December 6, 2021|first=Victoria|last=Petersen|url=https://www.nytimes.com/2021/12/06/dining/swig-soda-shop-chains.html}} * {{Наведување|title=There's a 'dirty soda' war brewing in Utah as chains battle to become the Mormon Starbucks|first=Kate|last=Taylor|journal=[[Business Insider]]|date=December 1, 2015|url=https://www.businessinsider.com/crazy-drinks-from-utahs-dirty-soda-wars-2015-12}} * {{Наведување|title=Utah-based 'dirty soda' chain Swig will make its Texas debut in Collin County next year|first=Francesca|last=D'Annunzio|journal=[[The Dallas Morning News]]|date=October 7, 2021|url=https://www.dallasnews.com/food/restaurant-news/2021/10/07/utah-based-dirty-soda-chain-swig-will-make-its-texas-debut-in-collin-county-next-year/}} * {{Наведување|title='Dirty soda' Utah court battle ends with legal settlement|first=Lindsay|last=Whitehurst|publisher=The Associated Press|date=November 8, 2017|url=https://www.sltrib.com/news/business/2017/11/08/dirty-soda-utah-court-battle-ends-with-legal-settlement/AP%202017/AP%202017/}} * {{Наведување|title=How This Entrepreneur Built and Sold Utah's 17-Store 'Dirty Soda' Empire|first=Kimberly|last=Weisul|journal=[[Inc. (magazine)|Inc.]]|date=May 2018|url=https://www.inc.com/magazine/201805/kimberly-weisul/nicole-tanner-swig.html}} [[Категорија:Пијалаци]] ibne0r5mwy88s89l67hwba4rylps0wm 0 1318379 5606128 5184222 2026-08-07T20:16:26Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK, дополнување 5606128 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Јадење | име = ''Торта сетевели'' | слика = Torta Settevelli.jpg | image_size = | caption = | alternate_name = | земја = [[Италија]] | region = | creator = | course = | вид= [[Торта]] | served = |главни_состојки = [[Чоколадо]], [[лешник]] | variations = }} '''Торта сетевели''' е торта со седум слоеви. Традиционално се служи на родендени, вклучува [[чоколадо]] и лешници. Оваа торта е составена од база на [[Бисквити|пандишпан]] (без брашно) од [[Апулија|апулиски]] [[бадем]]и, [[мус]] од лешник [[Пиемонт|од Пиемонт]], [[чоколадо]] [[Мадагаскар|од Мадагаскар]] и крцкава база џиндуја со [[Жито|житарки]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.repubblica.it/sapori/2019/10/16/news/luigi_biasetto_pasticceria_biasetto_padova-237977216/|title=Luigi Biasetto, il papà della Setteveli che ha reso famosa la pasticceria italiana|date=2019-10-16|work=la Repubblica|language=it|accessdate=2022-06-14}}</ref> Сетвели била смислена од мајсторите слаткари Лујџи Биасетто ([[Падова]]), Кристијан Бедуши (Белуно) и Џанлука Манори (Прато), кои заедно го сочинуваат италијанскиот тим кој со оваа торта ја освоил меѓународната награда во [[Лион]] во 1997 година.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=8at1UEPMiNEC&pg=PA84|title=L'Italia del cioccolato|last=Mazzolini|first=Elsa|last2=Meldolesi|first2=Alessandra|date=2004|publisher=Touring Editore|isbn=978-88-365-3292-6|language=it}}</ref> Десертот е составен од база на меко савојарско чоколадо и џиндуја со житарици, [[мус]] од [[темно чоколадо]] „од потекло“, [[Баварија|баварски]] пралински лешник и чоколадни листови. Некои дупликати се формулирале во други регионални контексти, вклучително и Сицилија, каде што имало широк тираж, иако оригиналниот рецепт е заштитен со законски заштитена тајна на компанијата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ilgiornaledelcibo.it/torta-setteveli-origine/|title=La torta setteveli ha davvero origini siciliane?|date=2017-02-17|work=Giornale del cibo|language=it-IT|accessdate=2022-06-16}}</ref> Во овие контексти името исто така се разликува, бидејќи брендот Сетевели е уредно регистриран од креаторите на рецептот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.notiziediprato.it/news/il-marchio-setteveli-e-di-proprieta-di-gianluca-mannori-e-legato-alla-sua-celebre-torta|title=Il marchio "Setteveli" è di proprietà di Gianluca Mannori ed è legato alla sua celebre torta [notiziediprato.it]|work=www.notiziediprato.it|accessdate=2022-06-16|archive-date=2023-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230102071910/http://www.notiziediprato.it/news/il-marchio-setteveli-e-di-proprieta-di-gianluca-mannori-e-legato-alla-sua-celebre-torta|url-status=dead}}</ref> == Наводи == <references /> [[Категорија:Италијанска кујна]] [[Категорија:Десерти]] 3az9bctgkn7q3l4pfdsznbvg1mzxinz 0 1318492 5606129 4991199 2026-08-07T20:21:23Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK, дополнување 5606129 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Јадење | име = ''Кастањачо'' | слика = Castagnaccio with pine nuts.jpg | image_size = | caption = | alternate_name = | земја = [[Италија]] | region = | creator = | course = | вид = [[Торта]] | served = | главни_состојки = Брашно од [[костен]]и | споредни_состојки = [[Маслиново масло]], [[пињоли]], [[грозје]] | variations = | порција = 100 г }} '''Кастањачо''' (локално познат и како '''балдино''', '''ghirighio''' или '''патона''') е обична торта со брашно [[Костен|од костен]], обично се наоѓа во [[Региони во Италија|регионите]] [[Тоскана]], [[Лигурија]], [[Пиемонт]], [[Емилија-Ромања]], [[Венето]]<ref>[http://www.veronasera.it/cucina/ricette-tipiche-tradizione-veronese-bole.html Verona Sera]</ref> во [[Италија]] и на [[Франција|францускиот]] остров [[Корзика]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.tuscanfoodie.com/2011/01/castagnaccio-chestnut-flour-cake-recipe.html |title=Tuscan Foodie |accessdate=2023-03-24 |archive-date=2022-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319065457/http://www.tuscanfoodie.com/2011/01/castagnaccio-chestnut-flour-cake-recipe.html |url-status=dead }}</ref> Тоа е типично есенски десерт, направен од тесто од костен, вода, [[маслиново масло]], [[Пињоли|борови ореви]] и суво грозје и истиот се пече. Локалните варијации може да вклучуваат други состојки, како [[Обичен рузмарин|рузмарин]], кора [[Портокал (плод)|од портокал]], семки [[Морач|од анасон]] и друго сушено овошје. Постојат и варијации на дебелината на колачот, а специфичните имиња понекогаш се користат локално за да ги покажат таквите варијации. На пример, во [[Ливорно]], кастањацио со дебелина од 3 сантиметри се нарекува „топоне“. Кастањачо најдобро се служи со рикота, костенов [[мед]] или слатки вина како што е вин санто. Кастањачо е типичен рурален десерт во областа [[Апенини]], каде што костените порано биле основна храна на селските заедници. За време на економскиот раст по [[Втора светска војна|Втората светска војна]] ја изгубил улогата на главно слатко на овие простори, а сега се подготвува и продава најмногу како есенски деликатес. == Наводи == <references /> == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20140103235500/http://www.ladolcevitacooking.com/italian-castagnaccio-chestnut-flour-cake-recipe Рецепт за италијански Castagnaccio (торта со брашно од костени).] [[Категорија:Торти]] 7dmuitird7by77g1z3fmv0dp3iwewiu 0 1318791 5606124 5364889 2026-08-07T19:54:42Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5606124 wikitext text/x-wiki {{Infobox company| image = Napoli - Il Bar Gambrinus.jpg | image_caption = Кафе Гамбринус|name=Кафе Гамбринус|logo=|type=[[кафуле]]|company_slogan=|foundation=1860|location=Виа Чиаја, [[Неапол]]|key_people=|industry=|num_employees=|parent=|revenue=|products=|homepage={{URL|https://grancaffegambrinus.com/}}}} '''Кафе Гамбринус''' е историско, приватно кафуле или кафуле во Централен [[Неапол]], Италија, преку Чиаја. Сместено е во задниот дел на Палацо дела Префетура, која се наоѓа пред и од страна на Кралската палата во Неапол, од кои и двете се свртени кон плоштадот Плебисцито. Името ''Гамбринус'' е некоја легендарна лута фигура на веселост, а неговото име се користи за разни брендови и многу претпријатија. == Историја == Кафулето било основано во 1860 година од Винченцо Апуцо, чиј сон бил неговиот клуб да биде најважен од новородената Италија и успеал затоа што станал официјален снабдувач на [[Савојска династија|Реал Каса]].<ref name=":2258">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.italianfoodexperience.it/storie/caffe-gambrinus/#:~:text=Il%20Gambrinus%20nasce%20nel%201860,fornitore%20ufficiale%20della%20Real%20casa|title=Gambrinus, il più importante caffè di Napoli|date=June 27, 2019|editor-last=italianfoodexperience.it|language=it|accessdate=2023-03-28|archive-date=2022-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220628120043/https://www.italianfoodexperience.it/storie/caffe-gambrinus/#:~:text=Il%20Gambrinus%20nasce%20nel%201860,fornitore%20ufficiale%20della%20Real%20casa|url-status=dead}}</ref> Следниот сопственик, Марио Вака, почнувајќи од 1889-1890 година, нарачал реновирање и реконструкција користејќи го архитектот Антонио Кури и нарачал насликана декорација од бројни современи уметници, вклучувајќи ги Лука Постиљоне, Пјетро Скоппета, Винченцо Волпе, Атилио Пратела, Џиузее Десек Џузеро, Гаетано Еспосито, Винченцо Милјаро, Винченцо Ироли, Едуардо Де Филипо и Винченцо Каприле. Нивните уметнички дела сè уште ги красат елегантните ентериери [[Југендстил|во Арт Нову]], кои го поттикнуваат духот на Belle Epoque.<ref name=":2258" /> Кафулето било познато и по тоа што било место за состаноци на интелектуалци и уметници, вклучувајќи ги Габриеле Д'Анунцио и [[Филипо Томазо Маринети]]. Тоа била точка на средба на [[Оскар Вајлд]], Габриеле Д'Анунцио, [[Ернест Хемингвеј]] и Матилде Серао,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ansa.it/canale_terraegusto/notizie/in_breve/2020/05/10/gambrinus-napoli-160-anni-ma-festeggiamenti-solo-virtuali-_4369de75-3386-42cd-9614-3343cca6007d.html|title=Gambrinus Napoli, 160 anni ma festeggiamenti solo virtuali|date=May 10, 2020|location=Napes|language=it|trans-title=Gambrinus at Naples:the celebrations for the 160th anniversary are solely virtual}}</ref> принцезата Сиси и [[Жан Пол Сартр]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://grancaffegambrinus.com/i-caffe-storici-ditalia/|title=Historic caffè in Italy|language=it|archive-url=https://archive.today/20200906120845/https://grancaffegambrinus.com/i-caffe-storici-ditalia/|archive-date=September 6, 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.raiplayradio.it/audio/2017/11/Il-Caffe-Gambrinus-a-Napoli-raccontato-da-Maurizio-De-Giovanni-c57db605-5a02-47f5-b96e-25a5bb9ba007.html|title=Caffè Gambrinus a Napoli raccontato da Maurizio de Giovanni|date=December 3, 2017|publisher=[[RaiPlay]] Radio|language=it|archive-url=https://archive.today/20200906121150/https://www.raiplayradio.it/audio/2017/11/Il-Caffe-Gambrinus-a-Napoli-raccontato-da-Maurizio-De-Giovanni-c57db605-5a02-47f5-b96e-25a5bb9ba007.html|archive-date=September 6, 2020}}</ref> [[Ги де Мопасан]], [[Емил Зола]] и [[Бенедето Кроче]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.caffeaiello.it/mondo/caffe-a-napoli-le-caffetterie-storiche/?v=9a4bf0ab0e8e|title=Caffè a Napoli: le caffetterie storiche|language=it|trans-title=Coffè shops in Naples: the historic places|archive-url=https://archive.today/20200906121226/https://www.caffeaiello.it/mondo/caffe-a-napoli-le-caffetterie-storiche/?v=9a4bf0ab0e8e|archive-date=September 6, 2020}}</ref> Сместено во близина на Театро ди Сан Карло се користи за пречекување музичари и директори на оркестри пред нивните изведби во главниот театар во Неапол. На [[1 јануари]] 2002 година, италијанскиот претседател Карло Азељо Чампи, кој бил поврзан со градот со посебна емпатија<ref>{{Наведени вести|url=https://napoli.repubblica.it/cronaca/2016/09/16/foto/quel_legame_speciale_tra_napoli_e_ciampi-147891326/1/|title=Quel legame speciale tra Napoli e Ciampi|work=[[La Repubblica]]|archive-url=https://archive.today/20200906122003/https://napoli.repubblica.it/cronaca/2016/09/16/foto/quel_legame_speciale_tra_napoli_e_ciampi-147891326/1/%231#selection-75.0-75.40|archive-date=September 6, 2020|location=Napes}}</ref> го платил своето прво кафе во евра во Гамбринус во Неапол.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ilmattino.it/napoli/cronaca/carlo_azeglio_ciampi_napoli_gambrinus_primo_caffe_pagato_euro-1969011.html|title=Ciampi, primo caffè pagato in euro al Gambrinus di Napoli|date=September 16, 2016|language=it|archive-url=https://archive.today/20160917140311/https://www.ilmattino.it/napoli/cronaca/carlo_azeglio_ciampi_napoli_gambrinus_primo_caffe_pagato_euro-1969011.html|archive-date=September 17, 2016}}</ref> == Поврзано == * [[Кафе]] == Наводи == <references group="" responsive="1"></references> == Надворешни врски == * {{Наведена мрежна страница|url=http://grancaffegambrinus.com/en|title=Official website}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.lonelyplanet.com/italy/campania/naples/entertainment-nightlife/other/caffe-gambrinus|title=Page|work=[[Lonely Planet]]}} [[Категорија:Кафе]] acozu12uopdncqra9uitjcy63erxqks 0 1319836 5606031 4963209 2026-08-07T13:44:36Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5606031 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Nandor Honti Homunculus - Teil 6 (1917) Filmplakat.jpg|мини|Унгарски премиерен постер за филмот „Хомункулус 6“ (Крајот на хомункулусот) од Ото Риперт]] '''„Хомункулус“''' — [[Филм|филм]] во шест дела на [[Режисер|режисерот]] [[Ото Риперт]] (Otto Rippert) од 1916 година. Филмот е приближно заснован врз [[Хомункулус (еп)|истоимениот еп]] на [[Роберт Хамерлинг]] од 1888 година. Главните улоги ги играат: Олаф Фенс (Olaf Fønss), Ернст Лудвиг (Ernst Ludwig), Алберт Паул (Albert Paul), Лоре Рикерт (Lore Rückert) Лиа Боре (Lia Borré) и Фридрих Кине (Friedrich Kühne).<ref>[https://www.imdb.com/title/tt5505320/ IMDb, Homunculus (пристапено на 8.4.2023)]</ref> ==Синопсис== ===Прв дел=== Во лабораторијата, [[Професор|професорот]] Хансен (го игра Паул) и неговиот помошник Роден (го игра Кине) создаваат човек кого го нарекуваат Хомункулус (''Homunculus''), што на [[Латински јазик|латински]] значи „Мал човек“ . Додека професорот Хансен е отсутен, бебето го краде професорот Ортман (го игра Лудвиг), кој на неговото место подметнува болно бебе, кое набргу умира. Бебето израснува во човек со извонредни умствени способности и со цврст карактер. Меѓутоа, Рохард Ортман (го игра Фенс), кој дотогаш верува дека му е син на професорот Ортман, ја дознава вистината за своето создавање и тоа му предизвикува шок. Тој станува отпадник од општеството, гладен за љубов, но насекаде го бие глас дека нема душа, па луѓето го избегнуваат. Поради сознанието дека нема чувства, Хомункулус е обземен од омраза и стремеж за уништување. Ќерката на професорот Хансен, Маргарете (ја игра Рикерт) е вљубена во него, а Хомункулус е причина за нејзината смрт. Неговиот подем започнува кога со помош на [[Хипноза|хипноза]] успева да излечи еден тешко болен човек и набргу целата земја е под негова власт. Воден од омразата, тој ги поттикнува луѓето на бунт, а потоа сурово го задушува. Тој сака да предизвика војна која би го уништила човештвото, но на крајот погинува од удар на гром. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Германски филмови]] [[Категорија:Црно-бели филмови]] [[Категорија:Неми филмови]] [[Категорија:Филмови од 1916 година]] [[Категорија:Филмови на Ото Риперт]] [[Категорија:Филмови со Олаф Фенс]] [[Категорија:Филмови со Ернст Лудвиг]] [[Категорија:Филмови со Алберт Паул]] [[Категорија:Филмови со Лоре Рикерт]] [[Категорија:Филмови со Лиа Боре]] [[Категорија:Филмови со Фридрих Кине]] r1j7q5fusvgucs7qm7iowysrqtf9f89 0 1321917 5606034 5429214 2026-08-07T13:50:31Z Gurther 105215 5606034 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=February 2022}} {{Infobox government agency | name = Министерство за финансии | native_name = Министарство финансија | native_name_a = Ministarstvo finansija | native_name_r = | type = Министерство | seal = | seal_width = | seal_caption = | logo = | logo_width = | logo_caption = | image = | image_size = | image_caption = | formed = {{Start date and age|1991|02|11|df=yes}} | preceding1 = | preceding2 = <!-- up to |preceding6= --> | dissolved = | superseding1 = | superseding2 = <!-- up to |superseding6= --> | jurisdiction = [[Влада на Србија]] | headquarters = [[Зграда на Министерство за финансии на Србија]]<br/>[[Улица Кнез Милош]] 20, [[Белград]], Србија | coordinates = {{coord|44|48|25.5|N|20|27|40.8|E|region:RS|display=inline,title}} | motto = | employees = 585 {{small|(2017)}}<ref>{{cite news|title=Година LXXIII – број 61|url=http://www.pravno-informacioni-sistem.rs/SlGlasnikPortal/viewdoc?uuid=2d5a7f32-f678-4653-857c-e2a2f72ec75c|accessdate=18 December 2017|work=pravno-informacioni-sistem.rs|publisher=Službeni glasnik RS|date=23 June 2017|language=српски}}</ref> | budget = [[EUR|€]]8.233 билиони {{small|(2020, планиран)}}<ref name="budget2020">{{cite web |title=ЗАКОН О БУЏЕТУ РЕПУБЛИКЕ СРБИЈЕ ЗА 2020. ГОДИНУ |url=http://www.parlament.gov.rs/upload/archive/files/cir/pdf/zakoni/2019/BUDZET%202020.pdf |website=parlament.gov.rs |publisher=Народна скупштина Републике Србије |accessdate=20 February 2020 |format=PDF}}</ref> | minister1_name = [[Синиша Мали]] | minister1_pfo = | minister2_name = | minister2_pfo = <!-- up to |minister8_name= --> | deputyminister1_name = Јелена Танасковиќ | deputyminister1_pfo = | deputyminister2_name = Данијела Вазура | deputyminister2_pfo = | deputyminister3_name = Славица Савичиќ | deputyminister3_pfo = | deputyminister4_name = Гојко Станивуковиќ | deputyminister4_pfo = <!-- up to |deputyminister8_name= --> | chief1_name = | chief1_position = | chief2_name = | chief2_position = <!-- up to |chief9_name= --> | public_protector = | deputy = | parent_department = | parent_agency = | child1_agency = | child2_agency = <!-- up to |child25_agency= --> | keydocument1 = <!-- up to |keydocument6= --> | website = {{URL|http://www.mfin.gov.rs/}} | map = | map_size = | map_caption = | footnotes = | embed = }} '''Министерството за финансии''' на [[Србија|Република Србија]] ({{langx|sr|Министарство финансија|Ministarstvo finansija}}) е [[министерство]] во [[Влада на Србија|Владата на Србија]] задолжено за [[Економија на Србија|финансии]]. Актуелен министер е [[Синиша Мали]], кој е на функција од 29 мај 2018 година. Седиштето на Министерството се наоѓа во зградата на Министерството за финансии на Србија. == Историја == Новото министерство било формирано на 11 февруари 1991 година. [[Министерство за индустрија (Србија)|Министерството за индустрија]], кое постоело од 1991 до 2001 година, било споено во Министерството за финансии. [[Министерство за економија (Србија)|Министерството за економија]] било формирано на 3 март 2004 година откако било одвоено од Министерството за финансии. Во 2012 година, Министерството за финансии било споено со Министерството за економија под [[Млаѓан Динкиќ]], а повторно било поделено во 2013 година. == Подредени институции == Во делокругот на министерството функционираат неколку агенции и институции: * Царинската управа * Даночна управа * Управа за трезор * Дирекција за тутун * Управа за спречување на перење пари * Дирекцијата за слободна зона * Управа за јавен долг * Централен регистар на задолжително социјално осигурување * [[Завод за статистика на Република Србија]] * Републичка управа за имот на Република Србија * Државна лотарија на Србија * Национална корпорација за осигурување на хипотеки * Агенција за реституција * Централен регистар на депоа и клириншки хартии од вредност == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Матична|http://www.mfin.gov.rs}} * [http://rulers.org/serbgov.html Serbian ministries, etc – Rulers.org] [[Категорија:Министерства за финансии]] [[Категорија:Министерства на Србија]] [[Категорија:Статии со извори на српски (sr)]] [[Категорија:Координати кои не се на Википодатоците]] icov50khopocg6bl5xdxpigg6ke32em 0 1321999 5606006 4977543 2026-08-07T13:23:54Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Short description matches Wikidata]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5606006 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место|name=Водсков|native_name=|other_name=|settlement_type=[[Село]]/[[паланка]]|image_skyline=Vodskov Kirke X2009 ubt.jpg|image_caption=Водсковската црква|image_flag=|image_shield=|motto=|nickname=|etymology=<!-- location -->|subdivision_type=[[Список на држави во светот|Држава]]|subdivision_name=[[Данска]]|subdivision_type1=|subdivision_name1=|subdivision_type2=[[Региони во Данска|Регион]]|subdivision_name2=[[Северна Данска|Северен Јитланд]]|subdivision_type3=|subdivision_name3=|subdivision_type4=Општина|subdivision_name4=[[Олборг (општина)|Олборг]] <!-- maps and coordinates -->|image_map=|map_caption=|pushpin_map=Данска#Данска Северен Јитланд|pushpin_relief=|pushpin_map_caption=Местоположба во Данска|coordinates_footnotes=<!-- established -->|established_title=|established_date=<!-- area -->|area_footnotes=|area_urban_km2=2.63|area_total_sq_mi=|area_land_sq_mi=|area_water_sq_mi=<!-- elevation -->|elevation_footnotes=|elevation_m=|population_as_of=2022|population_footnotes=|population_urban=4663|population_density_urban_km2=auto|population_density_sq_mi=|population_blank1_title=Пол <ref>[https://m.statbank.dk/TableInfo/BY1?lang=en BY1: Population 1st January by urban areas, age and sex] The Mobile Statbank from Statistics Denmark</ref>|population_blank1=2235 мажи и 2428 жени|population_demonym=<!-- time zone(s) -->|timezone1=[[Средноевропско време|СЕВ]]|utc_offset1=+1|timezone1_DST=[[Средноевропско летно време|СЕЛВ]]|utc_offset1_DST=+2 <!-- postal codes, area code -->|postal_code_type=Поштенски број|postal_code=DK-9310 Vodskov|area_code_type=|area_code=|geocode=|iso_code=<!-- website, footnotes -->|website=|footnotes=}} [[Категорија:Статии со краток опис]] <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> '''Водсков''' ― [[село]]/[[Паланка|гратче]] во близина на [[Олборг]] во јужниот дел на Вендсисел со население од 4.663 жители (1 јануари 2022 година)<ref>[https://m.statbank.dk/TableInfo/BY3?lang=en BY3: Population 1st January by urban areas, area and population density] The Mobile Statbank from [[Statistics Denmark]]</ref> во парохијата Водсков, Општина Олборг. Местото се наоѓа во [[Северна Данска|Северен Јитланд]], 11 километри североисточно од [[Олборг]]. == Превоз == Од 1899 година Водсков имал железничка станица на Себибанен на железничката пруга Водсков-Остервра, но таа била затворена на 15 март 1950 година. == Во Водсков == На југот на Хамер Бакер, северно од Водсков, се наоѓаат голем број станбени и образовни [[Установа|установи]] во областа и долги години биле сместени голем ментален азил. Во Водсков има многу интересни места, вклучувајќи ја Водсковската црква и училиштето „Водсков“, кое е меѓу најголемите јавни училишта во Општина Олборг. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.vodskov-if.dk/ ФК Водсков] * [http://www.vodskov.net/ Деловно здружение „Водсков“] * [http://www.vodskovskole.dk/ Училиште „Водсков“] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Појавено во 1726 година во Данска]] [[Категорија:Населени места основани во 1726 година]] [[Категорија:Населени места во Олборг (општина)]] ncq26cqnsuvk16mis8aih68iqbs3bki 5606007 5606006 2026-08-07T13:24:00Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Појавено во 1726 година во Данска]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5606007 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место|name=Водсков|native_name=|other_name=|settlement_type=[[Село]]/[[паланка]]|image_skyline=Vodskov Kirke X2009 ubt.jpg|image_caption=Водсковската црква|image_flag=|image_shield=|motto=|nickname=|etymology=<!-- location -->|subdivision_type=[[Список на држави во светот|Држава]]|subdivision_name=[[Данска]]|subdivision_type1=|subdivision_name1=|subdivision_type2=[[Региони во Данска|Регион]]|subdivision_name2=[[Северна Данска|Северен Јитланд]]|subdivision_type3=|subdivision_name3=|subdivision_type4=Општина|subdivision_name4=[[Олборг (општина)|Олборг]] <!-- maps and coordinates -->|image_map=|map_caption=|pushpin_map=Данска#Данска Северен Јитланд|pushpin_relief=|pushpin_map_caption=Местоположба во Данска|coordinates_footnotes=<!-- established -->|established_title=|established_date=<!-- area -->|area_footnotes=|area_urban_km2=2.63|area_total_sq_mi=|area_land_sq_mi=|area_water_sq_mi=<!-- elevation -->|elevation_footnotes=|elevation_m=|population_as_of=2022|population_footnotes=|population_urban=4663|population_density_urban_km2=auto|population_density_sq_mi=|population_blank1_title=Пол <ref>[https://m.statbank.dk/TableInfo/BY1?lang=en BY1: Population 1st January by urban areas, age and sex] The Mobile Statbank from Statistics Denmark</ref>|population_blank1=2235 мажи и 2428 жени|population_demonym=<!-- time zone(s) -->|timezone1=[[Средноевропско време|СЕВ]]|utc_offset1=+1|timezone1_DST=[[Средноевропско летно време|СЕЛВ]]|utc_offset1_DST=+2 <!-- postal codes, area code -->|postal_code_type=Поштенски број|postal_code=DK-9310 Vodskov|area_code_type=|area_code=|geocode=|iso_code=<!-- website, footnotes -->|website=|footnotes=}} [[Категорија:Статии со краток опис]] <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> '''Водсков''' ― [[село]]/[[Паланка|гратче]] во близина на [[Олборг]] во јужниот дел на Вендсисел со население од 4.663 жители (1 јануари 2022 година)<ref>[https://m.statbank.dk/TableInfo/BY3?lang=en BY3: Population 1st January by urban areas, area and population density] The Mobile Statbank from [[Statistics Denmark]]</ref> во парохијата Водсков, Општина Олборг. Местото се наоѓа во [[Северна Данска|Северен Јитланд]], 11 километри североисточно од [[Олборг]]. == Превоз == Од 1899 година Водсков имал железничка станица на Себибанен на железничката пруга Водсков-Остервра, но таа била затворена на 15 март 1950 година. == Во Водсков == На југот на Хамер Бакер, северно од Водсков, се наоѓаат голем број станбени и образовни [[Установа|установи]] во областа и долги години биле сместени голем ментален азил. Во Водсков има многу интересни места, вклучувајќи ја Водсковската црква и училиштето „Водсков“, кое е меѓу најголемите јавни училишта во Општина Олборг. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.vodskov-if.dk/ ФК Водсков] * [http://www.vodskov.net/ Деловно здружение „Водсков“] * [http://www.vodskovskole.dk/ Училиште „Водсков“] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Населени места основани во 1726 година]] [[Категорија:Населени места во Олборг (општина)]] 5n7wf9aoap0uijntndusq8sbs843i2s 5606008 5606007 2026-08-07T13:24:06Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Населени места во Олборг (општина)]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5606008 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место|name=Водсков|native_name=|other_name=|settlement_type=[[Село]]/[[паланка]]|image_skyline=Vodskov Kirke X2009 ubt.jpg|image_caption=Водсковската црква|image_flag=|image_shield=|motto=|nickname=|etymology=<!-- location -->|subdivision_type=[[Список на држави во светот|Држава]]|subdivision_name=[[Данска]]|subdivision_type1=|subdivision_name1=|subdivision_type2=[[Региони во Данска|Регион]]|subdivision_name2=[[Северна Данска|Северен Јитланд]]|subdivision_type3=|subdivision_name3=|subdivision_type4=Општина|subdivision_name4=[[Олборг (општина)|Олборг]] <!-- maps and coordinates -->|image_map=|map_caption=|pushpin_map=Данска#Данска Северен Јитланд|pushpin_relief=|pushpin_map_caption=Местоположба во Данска|coordinates_footnotes=<!-- established -->|established_title=|established_date=<!-- area -->|area_footnotes=|area_urban_km2=2.63|area_total_sq_mi=|area_land_sq_mi=|area_water_sq_mi=<!-- elevation -->|elevation_footnotes=|elevation_m=|population_as_of=2022|population_footnotes=|population_urban=4663|population_density_urban_km2=auto|population_density_sq_mi=|population_blank1_title=Пол <ref>[https://m.statbank.dk/TableInfo/BY1?lang=en BY1: Population 1st January by urban areas, age and sex] The Mobile Statbank from Statistics Denmark</ref>|population_blank1=2235 мажи и 2428 жени|population_demonym=<!-- time zone(s) -->|timezone1=[[Средноевропско време|СЕВ]]|utc_offset1=+1|timezone1_DST=[[Средноевропско летно време|СЕЛВ]]|utc_offset1_DST=+2 <!-- postal codes, area code -->|postal_code_type=Поштенски број|postal_code=DK-9310 Vodskov|area_code_type=|area_code=|geocode=|iso_code=<!-- website, footnotes -->|website=|footnotes=}} [[Категорија:Статии со краток опис]] <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> '''Водсков''' ― [[село]]/[[Паланка|гратче]] во близина на [[Олборг]] во јужниот дел на Вендсисел со население од 4.663 жители (1 јануари 2022 година)<ref>[https://m.statbank.dk/TableInfo/BY3?lang=en BY3: Population 1st January by urban areas, area and population density] The Mobile Statbank from [[Statistics Denmark]]</ref> во парохијата Водсков, Општина Олборг. Местото се наоѓа во [[Северна Данска|Северен Јитланд]], 11 километри североисточно од [[Олборг]]. == Превоз == Од 1899 година Водсков имал железничка станица на Себибанен на железничката пруга Водсков-Остервра, но таа била затворена на 15 март 1950 година. == Во Водсков == На југот на Хамер Бакер, северно од Водсков, се наоѓаат голем број станбени и образовни [[Установа|установи]] во областа и долги години биле сместени голем ментален азил. Во Водсков има многу интересни места, вклучувајќи ја Водсковската црква и училиштето „Водсков“, кое е меѓу најголемите јавни училишта во Општина Олборг. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.vodskov-if.dk/ ФК Водсков] * [http://www.vodskov.net/ Деловно здружение „Водсков“] * [http://www.vodskovskole.dk/ Училиште „Водсков“] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Населени места основани во 1726 година]] cls09cp0yrlz4xycp7rc3zcyov2de6q 5606009 5606008 2026-08-07T13:24:17Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Населени места во Данска]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5606009 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место|name=Водсков|native_name=|other_name=|settlement_type=[[Село]]/[[паланка]]|image_skyline=Vodskov Kirke X2009 ubt.jpg|image_caption=Водсковската црква|image_flag=|image_shield=|motto=|nickname=|etymology=<!-- location -->|subdivision_type=[[Список на држави во светот|Држава]]|subdivision_name=[[Данска]]|subdivision_type1=|subdivision_name1=|subdivision_type2=[[Региони во Данска|Регион]]|subdivision_name2=[[Северна Данска|Северен Јитланд]]|subdivision_type3=|subdivision_name3=|subdivision_type4=Општина|subdivision_name4=[[Олборг (општина)|Олборг]] <!-- maps and coordinates -->|image_map=|map_caption=|pushpin_map=Данска#Данска Северен Јитланд|pushpin_relief=|pushpin_map_caption=Местоположба во Данска|coordinates_footnotes=<!-- established -->|established_title=|established_date=<!-- area -->|area_footnotes=|area_urban_km2=2.63|area_total_sq_mi=|area_land_sq_mi=|area_water_sq_mi=<!-- elevation -->|elevation_footnotes=|elevation_m=|population_as_of=2022|population_footnotes=|population_urban=4663|population_density_urban_km2=auto|population_density_sq_mi=|population_blank1_title=Пол <ref>[https://m.statbank.dk/TableInfo/BY1?lang=en BY1: Population 1st January by urban areas, age and sex] The Mobile Statbank from Statistics Denmark</ref>|population_blank1=2235 мажи и 2428 жени|population_demonym=<!-- time zone(s) -->|timezone1=[[Средноевропско време|СЕВ]]|utc_offset1=+1|timezone1_DST=[[Средноевропско летно време|СЕЛВ]]|utc_offset1_DST=+2 <!-- postal codes, area code -->|postal_code_type=Поштенски број|postal_code=DK-9310 Vodskov|area_code_type=|area_code=|geocode=|iso_code=<!-- website, footnotes -->|website=|footnotes=}} [[Категорија:Статии со краток опис]] <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> '''Водсков''' ― [[село]]/[[Паланка|гратче]] во близина на [[Олборг]] во јужниот дел на Вендсисел со население од 4.663 жители (1 јануари 2022 година)<ref>[https://m.statbank.dk/TableInfo/BY3?lang=en BY3: Population 1st January by urban areas, area and population density] The Mobile Statbank from [[Statistics Denmark]]</ref> во парохијата Водсков, Општина Олборг. Местото се наоѓа во [[Северна Данска|Северен Јитланд]], 11 километри североисточно од [[Олборг]]. == Превоз == Од 1899 година Водсков имал железничка станица на Себибанен на железничката пруга Водсков-Остервра, но таа била затворена на 15 март 1950 година. == Во Водсков == На југот на Хамер Бакер, северно од Водсков, се наоѓаат голем број станбени и образовни [[Установа|установи]] во областа и долги години биле сместени голем ментален азил. Во Водсков има многу интересни места, вклучувајќи ја Водсковската црква и училиштето „Водсков“, кое е меѓу најголемите јавни училишта во Општина Олборг. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.vodskov-if.dk/ ФК Водсков] * [http://www.vodskov.net/ Деловно здружение „Водсков“] * [http://www.vodskovskole.dk/ Училиште „Водсков“] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Населени места основани во 1726 година]] [[Категорија:Населени места во Данска]] gac9ijep4u8n8osrcwv0zr0whvq61sp 0 1322249 5605971 5288437 2026-08-07T13:12:16Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Articles with short description]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5605971 wikitext text/x-wiki {{Музичар|Name=Лолита Ритманис|image=|image_upright=|image_size=|Landscape=<!-- yes, if wide image, otherwise leave blank -->|alt=|caption=|Background=non_performing_personnel|Birth_name=|Alias=|birth_date={{birth date and age|1962|11|1|mf=y}}|birth_place=[[Портланд, Орегон]], Соединети Американски Држави|Origin=[[Латвијци|Латвиски]]|death_date=<!-- {{death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date 1st) -->|death_place=|Genre={{hlist|[[Филмска партитура]]|[[Телевизиски резултат]]|[[Класична музика|Класична]]}}|Occupation=Композитор|Instrument=|Years_active=<!-- YYYY–YYYY (or –present) -->|Label=|Associated_acts=Dzintars|website=<!-- {{URL|www.example.com}} -->}} '''Лолита Ритманис''' (родена на 1 ноември 1962 година) е латвиско-американска композиторка, позната по нејзините филмски и телевизиски партитури, вклучувајќи ја и нејзината работа на анимираната серија ''Бетмен Бијонд''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/p075mh5g|title=The allure of writing music for the screen|publisher=[[BBC]]|accessdate=2020-10-06}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.diena.lv/raksts/kd/muzika/komponiste-lolita-ritmanis-nomineta-pasaules-filmu-muzikas-balvai-par-filmai-_dveselu-putenis_-radito-skanu-celinu-14248215|title=Komponiste Lolita Ritmanis nominēta Pasaules filmu mūzikas balvai par filmai Dvēseļu putenis radīto skaņu celiņu|work=diena.lv|accessdate=2020-10-06}}</ref> == Раниот живот == Родена на 1 ноември 1962 година во [[Портланд (Орегон)|Портланд, Орегон]], Ритманис е ќерка на д-р Андрис Ритманис и Асја Ритманис, кои побегнале од Латвија за време на Втората светска војна и емигрирале во САД во 1949 година. Ритманис има сестра Бригита Ритманис-Џејмесон и брат Албертс Ритманис. Низ нејзиното детство Ритманис студирала пијано, флејта, гитара и глас, настапувајќи и во ансамбли за џез и за класична музика. Ритманис ја компонирала својата прва песна на 11-годишна возраст. На 16-годишна возраст, таа била на турнеја низ САД, Канада, Европа, Австралија и Нов Зеланд, компонирајќи и настапувајќи со латвиската популарна музичка група „Џинтарс“ („Килибарна“). Летонските фестивали на песна ширум светот ѝ дадоа на Ритманис можност да диригира и да ги изведува своите дела пред поголема публика. Ритманис матурирала во средното училиште Кливленд во Портланд, Орегон во 1980 година. Потоа се преселила во Лос Анџелес за да студира на музичкото училиште Дик Гроув, каде што дипломирала и на Програмата за композиција и на Програмата за композиција на филмска музика, студирајќи со композиторите Дик Гроув, Мандел Лоу, Лало Шифрин, [[Хенри Мансини|Хенри Манчини]], Алин Фергусон и Џек Фајерман, меѓу другите. Ритманис студирал и приватно со наставниците Мауро Бруно, Гибнер Кинг и Мет Денис. == Кариера == === Филмска и телевизиска композиција === По завршувањето на студиите, Ритманис започнала да работи во студиото [[Warner Bros.|Ворнер Брос]] и [[Волт Дизни]], што довело до работа во областа на оркестрација за филм и телевизија. Таа можела да обезбеди постојана понуда на работа од композитори како Мајкл Камен, Басил Поледурис, Ширли Вокер, Марк Сноу, Пол Чихара, [[Bennett Salvay|Бенет Салвеј]], Елиот Голдентал, Луис Фебре, Бурт Бакарач, Снафи Волден и Картер Бурвел . Во 1991 година, со помош на композиторката Ширли Вокер, Ритманис ја започна својата кариера како филмски и телевизиски композитор. Нејзината соработка со г-ѓа Вокер и дала можност да напише музика за ''Бетмен: Анимирана серија'' во Ворнер Брос. Студија. Таа продолжила во Ворнер брос со работа на ''Супермен: Анимирана Серија'' и ''Бетмен Бијонд''. Во овој временски период, Ритманис се запознал и започнал професионална соработка со композиторите Мајкл МекКустион и Кристофер Картер. Триото продолжило да компонира музика за ''Зета Проџект'', ''Тин Тајтанс Лига на Правдата, Легија на Супер Херои'' и неколку долги проекти. Таа има оркестрирано над 100 филмови, мини-серии и телевизиски програми, вклучително и ''Смртоносно оружје 4, Досие Икс, Свимфен, Џиперс Криперс 2, Робин Худ Принц на крадците, Последна дестинација, Западно Крило, Човек за рушење''. Таа, исто така, ја оркестрирала партитурата, со МекКусион кој компонирал и диригирал, за видео играта Спајдермен 2, која се базира на истоимениот филм од 2004 година. Ритманис, исто така, оркестрирала дел од церемониите на затворање на [[Летни олимписки игри 1996|стогодишните Олимписки игри]] во Атланта. === Концертни дела === Концертните дела на Ритманис биле и продолжуваат да се изведуваат низ САД, Канада, Европа, Тајван, Латвија и Австралија. Симфониската поема ''Збогум на Рига'' беше изведена во граѓанскиот аудиториум на Портланд во 1982 година. Нејзината кантата ''Нов ден'' беше изведена во Алис Тали Хол, Центарот Линколн во 1986 година. Во 1989 година ''Следниот петок во исто време'', мјузикл, бил изведен во Терасиот театар во [[Лонг Бич|Лонг Бич, Калифорнија]] и низ Летонија во летото 1990 година. ''Таму и назад'', музичка ревија, беше изведена низ САД и Канада во 1999 и 2000 година. Мјузиклот ''Мравката и скакулецот'' бил изведен на Летонскиот фестивал на песна во Таузенд Оукс, Калифорнија во 1999 година. Во август 2003 година, мјузиклот ''Мудрен совет'' бил изведен во катедралата Хил во [[Сан Франциско]]. ''Есента тропа на вратата'', дело за хор и камерен оркестар, било изведено во Дејвис симфониската сала во Сан Франциско на 8 август 2003 година. Во 2004 година, ''Еслингена'', мјузикл, бил изведен во театарот [[Isabel Bader|Изабел Бадер]] во [[Торонто]], Онтарио, Канада, а во 2005 година бил изведен во Националниот театар во [[Рига]], Латвија. Во 2007 година, Ритманис започнала да работи на нов мјузикл, чија премиера требаше да се појави есента 2008 година во Вентура, Калифорнија. === Партнери за динамична музика === Почнувајќи од 2007 година, Ритманис и нејзините колеги Мајкл МекКуистион и Кристофер Картер ги формираа Динамик мјузик партнерс (ДМП).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dynamicmusicpartners.com/dynamic-music-partners/|title=About|work=Dynamic Music Partners|accessdate=26 March 2017}}</ref> ДМП работеле на серијата ''Легија на супер херои на'' Ворнер Брос. Покрај нивната работа во анимација, ДМП ја комплетираше партитурата за играниот филм на Томас Калавеј „Скрши небото“, кој бил премиерно прикажан на филмскиот фестивал SXSW во 2007 година.Во 2023 година, Лолита повторно се соединува со режисерот Синтарс Драјбергс за да го постигне долгометражниот филм: „Експејт мрежа“, како и да го слави објавувањето на филмот на Даниел Крајзберг: „Талекуа китот: Танц на тагата“, кој содржи музика од Лолита. === Алијанса за жени филмски композитори === Во 2014 година, Ритманис ја коосновала Алијансата за жени филмски композитори со Лаура Карпман и Миријам Катлер .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://variety.com/2019/music/news/starr-parodi-president-alliance-for-women-film-composers-1203153992/|title=Starr Parodi Named President of the Alliance for Women Film Composers|last=Burlingame|first=Jon|date=2019-03-03|work=Variety|language=en|accessdate=2019-03-10}}</ref> Организацијата обезбедува видливост и застапување за жените композитори.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2019/01/10/movies/female-film-composers.html|title=Female Composers Are Trying to Break Film's Sound Barrier|last=Greiving|first=Tim|date=2019-01-10|work=The New York Times|access-date=2019-03-10|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> == Личен живот == Ритманис е во брак со музичкиот продуцент Марк Матсон. Тие живеат во Студио Сити, Калифорнија, со нивните три деца – Андрис, Илзе и Аија. Тие одржуваат две студија за снимање. == Награди == Ритманис била номинирана за дневна Еми награда во 2007 година во категоријата Музичка режија и композиција за нејзината работа на ''Легијата на супер хероите'' .<ref>{{Наведени вести|url=http://emmyonline.com/day_35th_nominations|title=The National Academy of Television Arts & Sciences Announces 35th Annual Daytime Entertainment Emmy Award Nominations|work=The National Academy of Television Arts & Sciences|access-date=26 March 2017|archive-date=2020-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20200918104348/http://emmyonline.com/day_35th_nominations|url-status=dead}}</ref> Во 2002 година, таа била номинирана за Еми во категоријата за извонредна главна тема за музика за ''Лигата на правдата'' .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxofficemojo.com/news/?id=1227&p=s.htm|title=TV: 'Six Feet Under' Racks Up the Emmy Nods, 'Buffy' Shut Out Yet Again|last=Gray|first=Brandon|date=18 July 2002|work=Box Office Mojo|accessdate=26 March 2017}}</ref> Во 2021 година, Ритманис ја добила наградата Холивуд за музика во медиумите во категоријата „Оригинална партитура — независен филм (странски јазик)“ <ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=29 January 2021}}</ref> и наградата на Здружението на композитори и текстописци во категоријата „Извонредна оригинална музика за независен филм“ за нејзината работа во латвискиот филм ''Бура од души'' од 2019 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://thescl.com/news/winners-of-the-2nd-annual-scl-awards/|title=Winners of the 2nd Annual SCL Awards|date=2 March 2021|publisher=The Society of Composers and Lyricists|accessdate=3 March 2021}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Imdb име|0728667}} * {{Матична|http://lolitaritmanis.com}} * https://www.lolitaritmanis.com/ [[Категорија:Short description is different from Wikidata]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1962 година]] ol9f0e09bnslacsxehtvx25dow3zce5 5605972 5605971 2026-08-07T13:12:22Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Short description is different from Wikidata]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5605972 wikitext text/x-wiki {{Музичар|Name=Лолита Ритманис|image=|image_upright=|image_size=|Landscape=<!-- yes, if wide image, otherwise leave blank -->|alt=|caption=|Background=non_performing_personnel|Birth_name=|Alias=|birth_date={{birth date and age|1962|11|1|mf=y}}|birth_place=[[Портланд, Орегон]], Соединети Американски Држави|Origin=[[Латвијци|Латвиски]]|death_date=<!-- {{death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date 1st) -->|death_place=|Genre={{hlist|[[Филмска партитура]]|[[Телевизиски резултат]]|[[Класична музика|Класична]]}}|Occupation=Композитор|Instrument=|Years_active=<!-- YYYY–YYYY (or –present) -->|Label=|Associated_acts=Dzintars|website=<!-- {{URL|www.example.com}} -->}} '''Лолита Ритманис''' (родена на 1 ноември 1962 година) е латвиско-американска композиторка, позната по нејзините филмски и телевизиски партитури, вклучувајќи ја и нејзината работа на анимираната серија ''Бетмен Бијонд''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/p075mh5g|title=The allure of writing music for the screen|publisher=[[BBC]]|accessdate=2020-10-06}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.diena.lv/raksts/kd/muzika/komponiste-lolita-ritmanis-nomineta-pasaules-filmu-muzikas-balvai-par-filmai-_dveselu-putenis_-radito-skanu-celinu-14248215|title=Komponiste Lolita Ritmanis nominēta Pasaules filmu mūzikas balvai par filmai Dvēseļu putenis radīto skaņu celiņu|work=diena.lv|accessdate=2020-10-06}}</ref> == Раниот живот == Родена на 1 ноември 1962 година во [[Портланд (Орегон)|Портланд, Орегон]], Ритманис е ќерка на д-р Андрис Ритманис и Асја Ритманис, кои побегнале од Латвија за време на Втората светска војна и емигрирале во САД во 1949 година. Ритманис има сестра Бригита Ритманис-Џејмесон и брат Албертс Ритманис. Низ нејзиното детство Ритманис студирала пијано, флејта, гитара и глас, настапувајќи и во ансамбли за џез и за класична музика. Ритманис ја компонирала својата прва песна на 11-годишна возраст. На 16-годишна возраст, таа била на турнеја низ САД, Канада, Европа, Австралија и Нов Зеланд, компонирајќи и настапувајќи со латвиската популарна музичка група „Џинтарс“ („Килибарна“). Летонските фестивали на песна ширум светот ѝ дадоа на Ритманис можност да диригира и да ги изведува своите дела пред поголема публика. Ритманис матурирала во средното училиште Кливленд во Портланд, Орегон во 1980 година. Потоа се преселила во Лос Анџелес за да студира на музичкото училиште Дик Гроув, каде што дипломирала и на Програмата за композиција и на Програмата за композиција на филмска музика, студирајќи со композиторите Дик Гроув, Мандел Лоу, Лало Шифрин, [[Хенри Мансини|Хенри Манчини]], Алин Фергусон и Џек Фајерман, меѓу другите. Ритманис студирал и приватно со наставниците Мауро Бруно, Гибнер Кинг и Мет Денис. == Кариера == === Филмска и телевизиска композиција === По завршувањето на студиите, Ритманис започнала да работи во студиото [[Warner Bros.|Ворнер Брос]] и [[Волт Дизни]], што довело до работа во областа на оркестрација за филм и телевизија. Таа можела да обезбеди постојана понуда на работа од композитори како Мајкл Камен, Басил Поледурис, Ширли Вокер, Марк Сноу, Пол Чихара, [[Bennett Salvay|Бенет Салвеј]], Елиот Голдентал, Луис Фебре, Бурт Бакарач, Снафи Волден и Картер Бурвел . Во 1991 година, со помош на композиторката Ширли Вокер, Ритманис ја започна својата кариера како филмски и телевизиски композитор. Нејзината соработка со г-ѓа Вокер и дала можност да напише музика за ''Бетмен: Анимирана серија'' во Ворнер Брос. Студија. Таа продолжила во Ворнер брос со работа на ''Супермен: Анимирана Серија'' и ''Бетмен Бијонд''. Во овој временски период, Ритманис се запознал и започнал професионална соработка со композиторите Мајкл МекКустион и Кристофер Картер. Триото продолжило да компонира музика за ''Зета Проџект'', ''Тин Тајтанс Лига на Правдата, Легија на Супер Херои'' и неколку долги проекти. Таа има оркестрирано над 100 филмови, мини-серии и телевизиски програми, вклучително и ''Смртоносно оружје 4, Досие Икс, Свимфен, Џиперс Криперс 2, Робин Худ Принц на крадците, Последна дестинација, Западно Крило, Човек за рушење''. Таа, исто така, ја оркестрирала партитурата, со МекКусион кој компонирал и диригирал, за видео играта Спајдермен 2, која се базира на истоимениот филм од 2004 година. Ритманис, исто така, оркестрирала дел од церемониите на затворање на [[Летни олимписки игри 1996|стогодишните Олимписки игри]] во Атланта. === Концертни дела === Концертните дела на Ритманис биле и продолжуваат да се изведуваат низ САД, Канада, Европа, Тајван, Латвија и Австралија. Симфониската поема ''Збогум на Рига'' беше изведена во граѓанскиот аудиториум на Портланд во 1982 година. Нејзината кантата ''Нов ден'' беше изведена во Алис Тали Хол, Центарот Линколн во 1986 година. Во 1989 година ''Следниот петок во исто време'', мјузикл, бил изведен во Терасиот театар во [[Лонг Бич|Лонг Бич, Калифорнија]] и низ Летонија во летото 1990 година. ''Таму и назад'', музичка ревија, беше изведена низ САД и Канада во 1999 и 2000 година. Мјузиклот ''Мравката и скакулецот'' бил изведен на Летонскиот фестивал на песна во Таузенд Оукс, Калифорнија во 1999 година. Во август 2003 година, мјузиклот ''Мудрен совет'' бил изведен во катедралата Хил во [[Сан Франциско]]. ''Есента тропа на вратата'', дело за хор и камерен оркестар, било изведено во Дејвис симфониската сала во Сан Франциско на 8 август 2003 година. Во 2004 година, ''Еслингена'', мјузикл, бил изведен во театарот [[Isabel Bader|Изабел Бадер]] во [[Торонто]], Онтарио, Канада, а во 2005 година бил изведен во Националниот театар во [[Рига]], Латвија. Во 2007 година, Ритманис започнала да работи на нов мјузикл, чија премиера требаше да се појави есента 2008 година во Вентура, Калифорнија. === Партнери за динамична музика === Почнувајќи од 2007 година, Ритманис и нејзините колеги Мајкл МекКуистион и Кристофер Картер ги формираа Динамик мјузик партнерс (ДМП).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dynamicmusicpartners.com/dynamic-music-partners/|title=About|work=Dynamic Music Partners|accessdate=26 March 2017}}</ref> ДМП работеле на серијата ''Легија на супер херои на'' Ворнер Брос. Покрај нивната работа во анимација, ДМП ја комплетираше партитурата за играниот филм на Томас Калавеј „Скрши небото“, кој бил премиерно прикажан на филмскиот фестивал SXSW во 2007 година.Во 2023 година, Лолита повторно се соединува со режисерот Синтарс Драјбергс за да го постигне долгометражниот филм: „Експејт мрежа“, како и да го слави објавувањето на филмот на Даниел Крајзберг: „Талекуа китот: Танц на тагата“, кој содржи музика од Лолита. === Алијанса за жени филмски композитори === Во 2014 година, Ритманис ја коосновала Алијансата за жени филмски композитори со Лаура Карпман и Миријам Катлер .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://variety.com/2019/music/news/starr-parodi-president-alliance-for-women-film-composers-1203153992/|title=Starr Parodi Named President of the Alliance for Women Film Composers|last=Burlingame|first=Jon|date=2019-03-03|work=Variety|language=en|accessdate=2019-03-10}}</ref> Организацијата обезбедува видливост и застапување за жените композитори.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2019/01/10/movies/female-film-composers.html|title=Female Composers Are Trying to Break Film's Sound Barrier|last=Greiving|first=Tim|date=2019-01-10|work=The New York Times|access-date=2019-03-10|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> == Личен живот == Ритманис е во брак со музичкиот продуцент Марк Матсон. Тие живеат во Студио Сити, Калифорнија, со нивните три деца – Андрис, Илзе и Аија. Тие одржуваат две студија за снимање. == Награди == Ритманис била номинирана за дневна Еми награда во 2007 година во категоријата Музичка режија и композиција за нејзината работа на ''Легијата на супер хероите'' .<ref>{{Наведени вести|url=http://emmyonline.com/day_35th_nominations|title=The National Academy of Television Arts & Sciences Announces 35th Annual Daytime Entertainment Emmy Award Nominations|work=The National Academy of Television Arts & Sciences|access-date=26 March 2017|archive-date=2020-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20200918104348/http://emmyonline.com/day_35th_nominations|url-status=dead}}</ref> Во 2002 година, таа била номинирана за Еми во категоријата за извонредна главна тема за музика за ''Лигата на правдата'' .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxofficemojo.com/news/?id=1227&p=s.htm|title=TV: 'Six Feet Under' Racks Up the Emmy Nods, 'Buffy' Shut Out Yet Again|last=Gray|first=Brandon|date=18 July 2002|work=Box Office Mojo|accessdate=26 March 2017}}</ref> Во 2021 година, Ритманис ја добила наградата Холивуд за музика во медиумите во категоријата „Оригинална партитура — независен филм (странски јазик)“ <ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=29 January 2021}}</ref> и наградата на Здружението на композитори и текстописци во категоријата „Извонредна оригинална музика за независен филм“ за нејзината работа во латвискиот филм ''Бура од души'' од 2019 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://thescl.com/news/winners-of-the-2nd-annual-scl-awards/|title=Winners of the 2nd Annual SCL Awards|date=2 March 2021|publisher=The Society of Composers and Lyricists|accessdate=3 March 2021}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Imdb име|0728667}} * {{Матична|http://lolitaritmanis.com}} * https://www.lolitaritmanis.com/ [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1962 година]] n710lmh39mnfkqanzj5sfuk8va9fyv0 5605973 5605972 2026-08-07T13:12:32Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Луѓе од Портланд (Орегон)]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5605973 wikitext text/x-wiki {{Музичар|Name=Лолита Ритманис|image=|image_upright=|image_size=|Landscape=<!-- yes, if wide image, otherwise leave blank -->|alt=|caption=|Background=non_performing_personnel|Birth_name=|Alias=|birth_date={{birth date and age|1962|11|1|mf=y}}|birth_place=[[Портланд, Орегон]], Соединети Американски Држави|Origin=[[Латвијци|Латвиски]]|death_date=<!-- {{death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date 1st) -->|death_place=|Genre={{hlist|[[Филмска партитура]]|[[Телевизиски резултат]]|[[Класична музика|Класична]]}}|Occupation=Композитор|Instrument=|Years_active=<!-- YYYY–YYYY (or –present) -->|Label=|Associated_acts=Dzintars|website=<!-- {{URL|www.example.com}} -->}} '''Лолита Ритманис''' (родена на 1 ноември 1962 година) е латвиско-американска композиторка, позната по нејзините филмски и телевизиски партитури, вклучувајќи ја и нејзината работа на анимираната серија ''Бетмен Бијонд''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/p075mh5g|title=The allure of writing music for the screen|publisher=[[BBC]]|accessdate=2020-10-06}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.diena.lv/raksts/kd/muzika/komponiste-lolita-ritmanis-nomineta-pasaules-filmu-muzikas-balvai-par-filmai-_dveselu-putenis_-radito-skanu-celinu-14248215|title=Komponiste Lolita Ritmanis nominēta Pasaules filmu mūzikas balvai par filmai Dvēseļu putenis radīto skaņu celiņu|work=diena.lv|accessdate=2020-10-06}}</ref> == Раниот живот == Родена на 1 ноември 1962 година во [[Портланд (Орегон)|Портланд, Орегон]], Ритманис е ќерка на д-р Андрис Ритманис и Асја Ритманис, кои побегнале од Латвија за време на Втората светска војна и емигрирале во САД во 1949 година. Ритманис има сестра Бригита Ритманис-Џејмесон и брат Албертс Ритманис. Низ нејзиното детство Ритманис студирала пијано, флејта, гитара и глас, настапувајќи и во ансамбли за џез и за класична музика. Ритманис ја компонирала својата прва песна на 11-годишна возраст. На 16-годишна возраст, таа била на турнеја низ САД, Канада, Европа, Австралија и Нов Зеланд, компонирајќи и настапувајќи со латвиската популарна музичка група „Џинтарс“ („Килибарна“). Летонските фестивали на песна ширум светот ѝ дадоа на Ритманис можност да диригира и да ги изведува своите дела пред поголема публика. Ритманис матурирала во средното училиште Кливленд во Портланд, Орегон во 1980 година. Потоа се преселила во Лос Анџелес за да студира на музичкото училиште Дик Гроув, каде што дипломирала и на Програмата за композиција и на Програмата за композиција на филмска музика, студирајќи со композиторите Дик Гроув, Мандел Лоу, Лало Шифрин, [[Хенри Мансини|Хенри Манчини]], Алин Фергусон и Џек Фајерман, меѓу другите. Ритманис студирал и приватно со наставниците Мауро Бруно, Гибнер Кинг и Мет Денис. == Кариера == === Филмска и телевизиска композиција === По завршувањето на студиите, Ритманис започнала да работи во студиото [[Warner Bros.|Ворнер Брос]] и [[Волт Дизни]], што довело до работа во областа на оркестрација за филм и телевизија. Таа можела да обезбеди постојана понуда на работа од композитори како Мајкл Камен, Басил Поледурис, Ширли Вокер, Марк Сноу, Пол Чихара, [[Bennett Salvay|Бенет Салвеј]], Елиот Голдентал, Луис Фебре, Бурт Бакарач, Снафи Волден и Картер Бурвел . Во 1991 година, со помош на композиторката Ширли Вокер, Ритманис ја започна својата кариера како филмски и телевизиски композитор. Нејзината соработка со г-ѓа Вокер и дала можност да напише музика за ''Бетмен: Анимирана серија'' во Ворнер Брос. Студија. Таа продолжила во Ворнер брос со работа на ''Супермен: Анимирана Серија'' и ''Бетмен Бијонд''. Во овој временски период, Ритманис се запознал и започнал професионална соработка со композиторите Мајкл МекКустион и Кристофер Картер. Триото продолжило да компонира музика за ''Зета Проџект'', ''Тин Тајтанс Лига на Правдата, Легија на Супер Херои'' и неколку долги проекти. Таа има оркестрирано над 100 филмови, мини-серии и телевизиски програми, вклучително и ''Смртоносно оружје 4, Досие Икс, Свимфен, Џиперс Криперс 2, Робин Худ Принц на крадците, Последна дестинација, Западно Крило, Човек за рушење''. Таа, исто така, ја оркестрирала партитурата, со МекКусион кој компонирал и диригирал, за видео играта Спајдермен 2, која се базира на истоимениот филм од 2004 година. Ритманис, исто така, оркестрирала дел од церемониите на затворање на [[Летни олимписки игри 1996|стогодишните Олимписки игри]] во Атланта. === Концертни дела === Концертните дела на Ритманис биле и продолжуваат да се изведуваат низ САД, Канада, Европа, Тајван, Латвија и Австралија. Симфониската поема ''Збогум на Рига'' беше изведена во граѓанскиот аудиториум на Портланд во 1982 година. Нејзината кантата ''Нов ден'' беше изведена во Алис Тали Хол, Центарот Линколн во 1986 година. Во 1989 година ''Следниот петок во исто време'', мјузикл, бил изведен во Терасиот театар во [[Лонг Бич|Лонг Бич, Калифорнија]] и низ Летонија во летото 1990 година. ''Таму и назад'', музичка ревија, беше изведена низ САД и Канада во 1999 и 2000 година. Мјузиклот ''Мравката и скакулецот'' бил изведен на Летонскиот фестивал на песна во Таузенд Оукс, Калифорнија во 1999 година. Во август 2003 година, мјузиклот ''Мудрен совет'' бил изведен во катедралата Хил во [[Сан Франциско]]. ''Есента тропа на вратата'', дело за хор и камерен оркестар, било изведено во Дејвис симфониската сала во Сан Франциско на 8 август 2003 година. Во 2004 година, ''Еслингена'', мјузикл, бил изведен во театарот [[Isabel Bader|Изабел Бадер]] во [[Торонто]], Онтарио, Канада, а во 2005 година бил изведен во Националниот театар во [[Рига]], Латвија. Во 2007 година, Ритманис започнала да работи на нов мјузикл, чија премиера требаше да се појави есента 2008 година во Вентура, Калифорнија. === Партнери за динамична музика === Почнувајќи од 2007 година, Ритманис и нејзините колеги Мајкл МекКуистион и Кристофер Картер ги формираа Динамик мјузик партнерс (ДМП).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dynamicmusicpartners.com/dynamic-music-partners/|title=About|work=Dynamic Music Partners|accessdate=26 March 2017}}</ref> ДМП работеле на серијата ''Легија на супер херои на'' Ворнер Брос. Покрај нивната работа во анимација, ДМП ја комплетираше партитурата за играниот филм на Томас Калавеј „Скрши небото“, кој бил премиерно прикажан на филмскиот фестивал SXSW во 2007 година.Во 2023 година, Лолита повторно се соединува со режисерот Синтарс Драјбергс за да го постигне долгометражниот филм: „Експејт мрежа“, како и да го слави објавувањето на филмот на Даниел Крајзберг: „Талекуа китот: Танц на тагата“, кој содржи музика од Лолита. === Алијанса за жени филмски композитори === Во 2014 година, Ритманис ја коосновала Алијансата за жени филмски композитори со Лаура Карпман и Миријам Катлер .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://variety.com/2019/music/news/starr-parodi-president-alliance-for-women-film-composers-1203153992/|title=Starr Parodi Named President of the Alliance for Women Film Composers|last=Burlingame|first=Jon|date=2019-03-03|work=Variety|language=en|accessdate=2019-03-10}}</ref> Организацијата обезбедува видливост и застапување за жените композитори.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2019/01/10/movies/female-film-composers.html|title=Female Composers Are Trying to Break Film's Sound Barrier|last=Greiving|first=Tim|date=2019-01-10|work=The New York Times|access-date=2019-03-10|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> == Личен живот == Ритманис е во брак со музичкиот продуцент Марк Матсон. Тие живеат во Студио Сити, Калифорнија, со нивните три деца – Андрис, Илзе и Аија. Тие одржуваат две студија за снимање. == Награди == Ритманис била номинирана за дневна Еми награда во 2007 година во категоријата Музичка режија и композиција за нејзината работа на ''Легијата на супер хероите'' .<ref>{{Наведени вести|url=http://emmyonline.com/day_35th_nominations|title=The National Academy of Television Arts & Sciences Announces 35th Annual Daytime Entertainment Emmy Award Nominations|work=The National Academy of Television Arts & Sciences|access-date=26 March 2017|archive-date=2020-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20200918104348/http://emmyonline.com/day_35th_nominations|url-status=dead}}</ref> Во 2002 година, таа била номинирана за Еми во категоријата за извонредна главна тема за музика за ''Лигата на правдата'' .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxofficemojo.com/news/?id=1227&p=s.htm|title=TV: 'Six Feet Under' Racks Up the Emmy Nods, 'Buffy' Shut Out Yet Again|last=Gray|first=Brandon|date=18 July 2002|work=Box Office Mojo|accessdate=26 March 2017}}</ref> Во 2021 година, Ритманис ја добила наградата Холивуд за музика во медиумите во категоријата „Оригинална партитура — независен филм (странски јазик)“ <ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=29 January 2021}}</ref> и наградата на Здружението на композитори и текстописци во категоријата „Извонредна оригинална музика за независен филм“ за нејзината работа во латвискиот филм ''Бура од души'' од 2019 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://thescl.com/news/winners-of-the-2nd-annual-scl-awards/|title=Winners of the 2nd Annual SCL Awards|date=2 March 2021|publisher=The Society of Composers and Lyricists|accessdate=3 March 2021}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Imdb име|0728667}} * {{Матична|http://lolitaritmanis.com}} * https://www.lolitaritmanis.com/ [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1962 година]] [[Категорија:Луѓе од Портланд (Орегон)]] pmvl3eel4ql6newfa5e1ymw970huzd8 0 1322627 5606002 5327482 2026-08-07T13:20:51Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Articles with short description]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5606002 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition (new)|name=Токсичност од пестициди|Synonyms=|image=Warning2Pesticides.jpg|caption=Знак кој предупредува за потенцијална изложеност на пестициди.|pronounce=|field=[[Итна медицина]], [[токсикологија]]|Symptoms=|complications=|Onset=|Duration=|Types=|causes=|risks=|Diagnosis=|differential=|Prevention=|Treatment=|Medication=|Prognosis=|frequency=|Deaths=}} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> '''Здравствените ефекти од пестицидите''' може да бидат акутни или одложени кај оние кои се изложени на пестицидите.<ref>U.S. Environmental Protection Agency (August 30, 2007), [http://www.epa.gov/oppfead1/safety/newnote/workshop3.htm Pesticides: Health and Safety. National Assessment of the Worker Protection Workshop #3].</ref> Акутните ефекти може да вклучуваат труење со пестициди, кое може да доведе до потреба од итна медицинска помош.<ref>{{Наведено списание|date=February 2008|title=Management of acute organophosphorus pesticide poisoning|journal=Lancet|language=en|volume=371|issue=9612|pages=597–607|doi=10.1016/S0140-6736(07)61202-1|pmc=2493390|pmid=17706760}}</ref> Постојат силни докази за други, долгорочни негативни здравствени исходи од изложеност на пестициди, вклучувајќи ги вродени дефекти, фетална смрт,<ref name="CFP07b">{{Наведено списание|date=October 2007|title=Non-cancer health effects of pesticides: systematic review and implications for family doctors|journal=Canadian Family Physician|volume=53|issue=10|pages=1712–1720|pmc=2231436|pmid=17934035}}</ref> невро-развојно нарушување,<ref>{{Наведено списание|year=2008|title=Prenatal and childhood exposure to pesticides and neurobehavioral development: review of epidemiological studies|journal=International Journal of Occupational Medicine and Environmental Health|volume=21|issue=2|pages=121–132|doi=10.2478/v10001-008-0014-z|pmid=18614459}}</ref> [[Рак (болест)|рак]] и невролошки заболувања вклучувајќи ја и [[Паркинсонова болест|паркинсоновата болест]].<ref name=":4">{{Наведено списание|date=January 2017|title=Exposure to pesticides and the associated human health effects|journal=The Science of the Total Environment|volume=575|pages=525–535|bibcode=2017ScTEn.575..525K|doi=10.1016/j.scitotenv.2016.09.009|pmid=27614863}}</ref> Токсичноста на пестицидите зависи од видот на хемикалијата, начинот на изложување, дозата и времето на изложување.<ref name=":4" /> Според [[Стокхолмска конвенција за постојани органски загадувачи|Стокхолмската конвенција за постојани органски загадувачи]] (2001), 9 од 12 најопасните и најопасните хемикалии биле пестициди,<ref name="What are POPs?">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pops.int/documents/pops/default.htm|title=What are POPs?|publisher=Pops.int|archive-url=https://web.archive.org/web/20140416233317/http://www.pops.int/documents/pops/default.htm|archive-date=2014-04-16|accessdate=2014-02-04}}</ref><ref name="Gilden-risks">{{Наведено списание|year=2010|title=Pesticides and health risks|journal=Journal of Obstetric, Gynecologic, and Neonatal Nursing|type=Review|volume=39|issue=1|pages=103–110|doi=10.1111/j.1552-6909.2009.01092.x|pmid=20409108}}</ref> па голем дел од нив сега биле повлечени од употреба. == Патека на изложеност == Луѓето често можат да бидат изложени на пестициди. Тие пестициди ги вклучуваат инсектицидите, хербицидите, фунгицидите. Тие можат да дојдат во контакт на повеќе различни начини, вклучувајќи: на работа, во домот, на училиште, во воздухот, водата, почвата и во храната. Речиси сите луѓе се изложени на одредено ниво на пестициди.<ref name=":4" /> На пример, преливот на пестициди може да биде потенцијално значаен извор на изложеност на пошироката јавност.<ref>[[U.S. Environmental Protection Agency]] (December 1999), [http://www.epa.gov/pesticides/factsheets/spraydrift.htm Spray drift of pesticides]. Retrieved on September 15, 2007.</ref> Изложеноста може да се случи преку голтање, вдишување или контакт со кожа.<ref name=":5">{{Наведено списание|date=March 2020|title=Endocrine disrupting chemicals: exposure, effects on human health, mechanism of action, models for testing and strategies for prevention|journal=Reviews in Endocrine & Metabolic Disorders|volume=21|issue=1|pages=127–147|doi=10.1007/s11154-019-09521-z|pmid=31792807}}</ref> Некои пестициди можат да останат во животната средина подолг временски период. Постои загриженост дека пестицидите што се користат за контрола на штетниците на прехранбените култури се опасни за луѓето кои ја консумираат таа храна. Многу прехранбени култури, вклучувајќи го овошјето и зеленчукот, содржат остатоци од пестициди дури и откако ќе се измијат или излупат. Хемикалиите кои повеќе не се користат, но истите се отпорни на распаѓање подолго време, може да останат во почвата и водата, а со тоа и во храната.<ref name="cornellvet">Cornell University, College of Veterinary Medicine (March 1999), [http://envirocancer.cornell.edu/FactSheet/Pesticide/fs24.consumer.cfm Consumer concerns about pesticides in food]. Fact Sheet #24. Retrieved on 2007-10-25.</ref> На пример, повеќето луѓе во САД сè уште имаат забележливи нивоа на [[ДДТ|дихлородифенилтрихлороетан]] (ДДТ), инсектицид, и покрај неговата забрана во [[САД]] во [[1972]] година. Овие грижи се една од причините за движењето на [[Органска храна|органската храна]]. Во Калифорнија, 92% од земјоделските работници се Латино <ref>{{Наведено списание|date=October 2013|title=Farmworkers in California: A Brief Introduction|url=https://latinocaucus.legislature.ca.gov/sites/latinocaucus.legislature.ca.gov/files/CRB%20Report%20on%20Farmworkers%20in%20CA%20S-13-017.pdf|journal=CRB Short Subjects}}</ref> и изложеноста на пестициди во мнозинските латино окрузи на државата на пестициди е 906% поголема од окрузите во кои латинското население е помалку од 24%. Ова предизвикало загриженост за еколошката правда.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.panna.org/press-release/pesticide-use-california-remains-record-high-new-data-show|title=Pesticide use in California remains at record high, new data show {{!}} Pesticide Action Network|work=www.panna.org|accessdate=2022-12-30|archive-date=2022-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20221230034840/https://www.panna.org/press-release/pesticide-use-california-remains-record-high-new-data-show|url-status=dead}}</ref> Поради вообичаената употреба на пестициди во земјоделството, Комисијата на Обединетите нации Codex Alimentarius (Книга, прописи или зборник на закони за храната), препорачала меѓународни стандарди за максимални граници на остатоци (МГО), за поединечни пестициди во храната.<ref>Codex Alimentarius Commission [http://www.codexalimentarius.net/download/standards/1/CXP_020e.pdf Code of Ethics for International Trade in Food] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120229132205/http://www.codexalimentarius.net/download/standards/1/CXP_020e.pdf}}. CAC/RCP 20-1979 (Rev. 1-1985). Retrieved on 2007-10-25.</ref> Во САД, нивоата на остатоци на кои е дозволено да останат на храната се ограничени врз основа на нивоата на толеранција кои се сметаат за безбедни, како што е утврдено од Американската агенција за заштита на животната средина (ЕПА).<ref>U.S. Environmental Protection Agency (March 27, 2007), [http://www.epa.gov/pesticides/food/viewtols.htm Pesticides and food: What the pesticide residue limits are on food]. epa.gov. Retrieved on September 15, 2007.</ref> ЕПА ги поставува дозволените нивоа на остатоци од пестициди врз основа на токсичноста на пестицидот, производите на неговото распаѓање, количината и честотата на примена на пестицидите и колку од пестицидите (т.е. остатоците) остануваат во или на храната до моментот кога тие се продаваат или дистрибуираат.<ref>U.S. Environmental Protection Agency (July 24, 2007), [http://www.epa.gov/pesticides/factsheets/stprf.htm Setting tolerances for pesticide residues in foods]. epa.gov. Retrieved on September 15, 2007.</ref> Нивоата на толеранција се добиваат со користење на научни проценки на ризик што треба да ги спроведат производителите на пестициди - проценките вклучуваат токсиколошки студии, моделирање на изложеност и студии за остатоци пред да може да се регистрира одреден пестицид. Сепак, ефектите се тестираат по еден пестицид и има малку информации за можните синергистички ефекти од изложеноста на повеќе траги од пестициди во воздухот, храната и водата врз здравјето на луѓето.<ref>Rabideau, Christine L. [https://web.archive.org/web/20071013134137/http://es.epa.gov/ncer/fellow/progress/99/rabideauch00.html Multiple pesticide exposure: Immunotoxicty and oxidative stress] 2001</ref> Додека употребата на пестициди вообичаено се поврзува со земјоделството, пестицидите исто така се користат како дел од интервенциите на јавното здравство за контрола на болестите што се пренесуваат преку вектор (на пр. [[маларија]] и [[Денга|денга треска]] ) и несаканите растенија во уредувањето на парковите и градините.<ref name=":4" /> == Механизам на дејство == Пестицидите се дизајнирани да убиваат живи организми и се разликуваат во нивните механизми на дејство, во зависност од нивната класа. Главните класи на пестициди се органохлорни инсектицид (ОХП) или перзистентни органски загадувачи (ПОЗ), органофосфати, карбамати, фиретроиди и триазини. Иако се покажало дека сите пестициди имаат ефекти врз човековото здравје, органохлорните инсектициди (ОХП)  се забележливи по значителен ризик за негативни ефекти бидејќи се раствораат во масните ткива и, на тој начин, може да се акумулираат до штетни нивоа во овие ткива. На пример, некои органохлорните инсектициди се структурно слични на естрогенот и можат да ги имитираат ефектите на ендогениот естроген преку врзување за естрогенските рецептори.<ref name=":4" /> вие пестициди ги покажуваат своите токсични ефекти со попречување на хормоналната хомеостаза, што резултира со хормонална дисрегулација. Ова промовира абнормален раст и развој на репродуктивните ткива и може да доведе до рак или штетни ефекти врз репродуктивното здравје. Органохлорните инсектициди или перзистентните органски загадувачи (ПОЗ), кои се користеле во земјоделските практики во 1950-тите, денес се забранети во повеќето земји. Сепак, нивните производи за распаѓање се постојани и сè уште можат да се најдат во почвата.<ref name=":03">{{Наведено списание|date=2021|title=Pesticides: formulants, distribution pathways and effects on human health - a review|journal=Toxicology Reports|volume=8|pages=1179–1192|doi=10.1016/j.toxrep.2021.06.004|pmc=8193068|pmid=34150527}}</ref> Пестицидите, исто така, можат да имаат негативни ефекти врз човековото здравје преку дејствување на клеточните рецептори и јонските канали, потиснувајќи ги клучните сигнални патишта во клетките и со влијание на метилацијата на ДНК и модификациите на хистоните, што резултира со промени во генската експресија и клеточната функција. == Акутни ефекти == Кај работниците кои кои ракуваат со пестициди може да се појават акутни здравствени проблеми, како што се болки во стомакот, вртоглавица, главоболки, гадење, повраќање, како и проблеми со кожата и очите.<ref>Ecobichon DJ. 1996. Toxic effects of pesticides. In: Casarett and Doull's ''Toxicology: The Basic Science of Poisons'' (Klaassen CD, Doull J, eds). 5th ed. New York:MacMillan, 643–689.</ref> Во [[Кина]], околу половина милион луѓе се трујат со пестициди секоја година, од кои 500 умираат.<ref>Lawrence, Dune (February 13, 2007), [http://www.iht.com/articles/2007/02/13/bloomberg/sxfood.php Chinese develop taste for organic food: Higher cost no barrier to safer eating]. ''Bloomberg News, International Herald Tribune'' Retrieved on 2007-10-25.</ref> Пиретрините, инсектициди кои вообичаено се користат како вообичаени убијци на бубачки, може да предизвикаат потенцијално смртоносна состојба доколку се вдишат.<ref>Medline Plus (May 17, 2006), [https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/002832.htm Medical Encyclopedia: Insecticide]. Retrieved on September 15, 2007.</ref> == Долгорочни ефекти == === Рак === Многу проучувања ги испитувале ефектите од изложеноста на пестициди врз ризикот од рак. Биле основани асоцијации за: [[леукемија]], [[лимфом]], рак [[Тумор на мозок|на мозокот]], бубрезите, [[Рак на дојка|дојката]], [[Рак на простата|простатата]], [[Рак на панкреасот|панкреасот]], црниот дроб, белите [[Рак на белите дробови|дробови]], [[Рак на желудник|желудникот]], хранопроводникот и [[рак на кожа]]та.<ref name=":1">{{Наведено списание|date=April 2013|title=Pesticides and human chronic diseases: evidences, mechanisms, and perspectives|journal=Toxicology and Applied Pharmacology|volume=268|issue=2|pages=157–177|doi=10.1016/j.taap.2013.01.025|pmid=23402800}}</ref> Овој зголемен ризик се јавува и кај станбените и кај професионалните изложености.<ref name="Gilden-risks" /> Во текот на истражувањата биле забележани зголемени стапки на заболени од рак кај земјоделските работници кои ги применуваат овие хемикалии.<ref>{{Наведено списание|date=June 2006|title=Studying health outcomes in farmworker populations exposed to pesticides|url=http://www.ehponline.org/members/2006/8526/8526.html|journal=Environmental Health Perspectives|volume=114|issue=6|pages=953–960|doi=10.1289/ehp.8526|pmc=1480483|pmid=16760000|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927002755/http://www.ehponline.org/members/2006/8526/8526.html|archive-date=2007-09-27|access-date=2007-09-15}}</ref> Проучувањата укажуваат на поврзаност помеѓу изложеноста на карбамат и глиом и менингиом, изложеност на глифосат и дифузен лимфом на големи Б-клетки, како и изложеност на алахлор и ларингеален рак.<ref name=":02">{{Наведено списание|date=March 2020|title=Synthetic Pesticides and Health in Vulnerable Populations: Agricultural Workers|journal=Current Environmental Health Reports|volume=7|issue=1|pages=13–29|doi=10.1007/s40572-020-00266-5|pmc=7035203|pmid=31960353}}</ref> Професионалната изложеност на пестициди за време на бременоста е поврзана со зголемување на ризикот нејзиното дете да заболи од [[леукемија]], тумор на Вилмс и [[Тумор на мозок|рак на мозокот]] .<ref name="Gilden-risks" /><ref>{{Наведено списание|date=June 2010|title=Childhood leukaemia and parental occupational exposure to pesticides: a systematic review and meta-analysis|journal=Cancer Causes & Control|volume=21|issue=6|pages=787–809|doi=10.1007/s10552-010-9516-7|pmid=20467891}}</ref> Изложеноста на инсектициди во домот и хербициди надвор е поврзана со рак на крвта кај децата.<ref>{{Наведено списание|date=October 2015|title=Residential Exposure to Pesticide During Childhood and Childhood Cancers: A Meta-Analysis|journal=Pediatrics|volume=136|issue=4|pages=719–729|doi=10.1542/peds.2015-0006|pmid=26371195|doi-access=free}}</ref> Еден систематски преглед од 2007 година покажал дека „повеќето проучувања за не-Хочкин лимфом и [[леукемија]] покажале позитивни асоцијации со изложеноста на [[пестицид]]и“ и на тој начин се заклучило дека козметичката употреба на пестициди треба да се намали.<ref name="CFP07a">{{Наведено списание|date=October 2007|title=Cancer health effects of pesticides: systematic review|journal=Canadian Family Physician|volume=53|issue=10|pages=1704–1711|pmc=2231435|pmid=17934034}}</ref> Предложениот молекуларен механизам за поврзување на изложеноста на пестициди и развојот на рак е оштетување на генетските материјали како што се хромозомите, ДНК и хистонските белковини или оштетување на клеточните органели како што се ендоплазматскиот ретикулум, митохондриите, ендокрините мрежи и јадрените рецептори. === Неврологија === Постојат голем број на докази за невролошки секундарни ефекти на изложеноста на пестицидите. Акутната изложеност на високи нивоа на пестициди кои влијаат на централниот нервен систем може да предизвика невротоксичност, вклучувајќи когнитивни и моторни промени.<ref>{{Наведено списание|date=September 2019|title=Neurotoxicity of pesticides|journal=Acta Neuropathologica|volume=138|issue=3|pages=343–362|doi=10.1007/s00401-019-02033-9|pmc=6826260|pmid=31197504}}</ref> Изложеноста во матката и во раното детство на органофосфати може да предизвика невроразвојно оштетување,<ref name="CFP07b" /><ref name=":0">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=2021-02-10|title=An extensive review on the consequences of chemical pesticides on human health and environment|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0959652620347016|journal=Journal of Cleaner Production|language=en|volume=283|pages=124657|doi=10.1016/j.jclepro.2020.124657|issn=0959-6526}}</ref><ref name=":2">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=June 2021|title=Reproductive Health Risks Associated with Occupational and Environmental Exposure to Pesticides|journal=International Journal of Environmental Research and Public Health|volume=18|issue=12|pages=6576|doi=10.3390/ijerph18126576|pmc=8296378|pmid=34207279|doi-access=free}}</ref> особено затоа што голем дел од пестицидите и нивните метаболити ја преминуваат плацентата и феталната крвно-мозочна бариера, која не е целосно развиена во фетус.<ref name=":2" /> Дополнително, натрупувањето на хронична изложеност исто така е поврзано со зголемен ризик од развој на невродегенеративна болест подоцна во животот.<ref name="CFP07b" /><ref name=":0" /> Постојат силни докази дека хроничната изложеност на пестицидите го зголемува ризикот од развој на [[Паркинсонова болест]], потенцијално преку директни токсични ефекти врз допаминергичните неврони (кои се исцрпени во Паркинсоновата болест).<ref name=":0" /> Дополнително, постојат докази дека хроничната изложеност го зголемува ризикот од [[Алцхајмерова болест]].<ref name=":1" /><ref name=":0" /> Прегледот на повеќекратни проучувања кои ја разгледале високата изложеност на пестициди, главно органофосфати, меѓу земјоделските работници дополнително предложила невролошки последици за таквата изложеност. Високата изложеност на пестициди е поврзана со невролошки, невропсихијатриски и [[Невродегенерација|невродегенеративни нарушувања]] кај земјоделските работници кои ги применуваат пестицидите.<ref name=":1" /><ref name=":02" /> Пријавените нарушувања се: [[АДХД]], депресија, [[анксиозност]], [[вртоглавица]], главоболки и мирисни нарушувања (што се користело како ран индикатор за невродегенеративни нарушувања).<ref name=":02" /> Агенцијата за заштита на животната средина на САД завршила со 10-годишен преглед на органофосфатните пестициди по Законот за заштита на квалитетот на храната од 1996 година, но не направила многу за да ги земе предвид развојните невротоксични ефекти, предизвикувајќи силна критика во агенцијата и од надворешни истражувачи.<ref>{{Наведено списание|date=October 2006|title=Registering skepticism: does the EPA's pesticide review protect children?|journal=Environmental Health Perspectives|volume=114|issue=10|pages=A592–A595|doi=10.1289/ehp.114-a592|pmc=1626397|pmid=17035127}}</ref><ref>Pulaski A (May 26, 2006), [http://www.mindfully.org/Pesticide/2006/EPA-Pesticides-Pandering26may06.htm EPA workers blast agency's rulings on deadly pesticides: Letter sent to EPA administrator Stephen L. Johnson by unions representing 9,000 EPA scientists] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20061005224042/http://www.mindfully.org/Pesticide/2006/EPA-Pesticides-Pandering26may06.htm |date=2006-10-05 }}. ''The Oregonian'', Mindfully.org Retrieved on 2007-10-10.</ref> Исто така не биле направени ниту споредливи студии со поновите пестициди кои ги заменуваат органофосфатите.<ref name="s1308">{{Наведено списание|date=August 2013|title=Growing up with pesticides|journal=Science|volume=341|issue=6147|pages=740–741|doi=10.1126/science.341.6147.740|pmid=23950529}}</ref> === Репродуктивни ефекти === Голем дел од пестицидите делуваат како хемикалии кои го нарушуваат ендокриниот систем (EDC) или супстанци кои ја попречуваат нормалната хормонална активност.<ref name=":3">{{Наведено списание|date=July 2016|title=Endocrine-Disrupting Chemicals and Reproductive Health|journal=Journal of Midwifery & Women's Health|volume=61|issue=4|pages=442–455|doi=10.1111/jmwh.12500|pmc=6701840|pmid=27391253}}</ref> Од 2013 година, 101 пестициди се наведени како докажани или можни ендокрини пореметувачи. Како такви, високите нивоа и/или долготрајната изложеност на пестициди би можело да влијаат на репродуктивното здравје и се поврзани со намалена плодност, зголемени стапки на спонтани абортуси и промени во моделот на зрелост. Поточно, триазините и карбаматните инсектициди имаат антиандрогени ефекти врз мажите, што резултира со недостаток на развој на машки одлики вклучувајќи намалување на големината на [[тестиси]]<nowiki/>те, производство на [[сперма]] и производство на андрогени. Изложеноста на пестициди резултирала со намалена плодност кај мажите, генетски промени во [[сперматозоид]]<nowiki/>ите, намален број на сперматозоиди, оштетување на герминалниот [[епител]] и променета функција на хормоните.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.arhp.org/publications-and-resources/clinical-proceedings/RHE/Pesticides|title=Environmental Impacts on Reproductive Health: Pesticides|date=29 August 2022|accessdate=2023-05-27|archive-date=2018-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20180223205510/http://www.arhp.org/publications-and-resources/clinical-proceedings/rhe/pesticides|url-status=dead}}</ref> Ефектите на ендокриното нарушување зависат од времето на изложување на пестицидите (на пример, за време на ембриогенезата во раната бременост или во детството), бидејќи прозорците со различна чувствителност диктираат манифестација на болеста. Неколку проучувања сугерираат дека повисоките нивоа на пестициди во крвта на мајката се поврзани со подолга бременост или поголема стапка на неплодност. На пример, кај мајките и/или нивните партнери кои пријавиле изложеност на пестициди, постоел зголемен ризик од спонтан [[абортус]] со најсилна поврзаност со изложеноста во текот на првите три недели од бременоста. Ова е можеби поврзано со можното негативно влијание на пестицидите врз развојот и оплодувањето на ооцитите. Слично на тоа, проучувањата кои го оценуваат краткорочното влијание на професионалната изложеност на различни пестициди врз репродуктивното здравје сугерираат дека пестицидите би можело да имаат штетни ефекти врз спермата - изложеноста на пестициди, поврзана со намалена подвижност на спермата, дефекти во морфологијата на спермата и волуменот на семето. Сепак, долгорочните влијанија на изложеноста на пестициди врз сперматогенезата и плодноста се непознати. Некои пестициди и нивните добиени метаболити можат да ја преминат [[плацента]]<nowiki/>та а, според тоа и крвно-мозочната бариера, тие исто така можат да влијаат и на развојот на фетусот; неколку потврдени докази ја поврзуваат пред и постнаталната изложеност на пестициди со вродени нарушувања, вклучувајќи физички и/или ментални пречки, фетална смрт и променет фетален раст.<ref name="CFP07b" /><ref name=":2"/> Се смета дека пошироко познатиот здравствен ефект на пестицидите е зголемената стапка на вродени дефекти во областите во [[Виетнам]] испрскани со дефолијант или Агент Портокал, мешавина 50:50 од 2,4,5-T и 2,4-D, што е поврзани со лошо здравје и генетски ефекти во [[Малајски Полуостров|Малаја]] и [[Виетнам]].<ref name=":1" /><ref>{{Наведено списание|date=October 2006|title=Association between Agent Orange and birth defects: systematic review and meta-analysis|journal=International Journal of Epidemiology|volume=35|issue=5|pages=1220–1230|doi=10.1093/ije/dyl038|pmid=16543362|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведено списание|year=2010|title=Paternal exposure to Agent Orange and spina bifida: a meta-analysis|journal=European Journal of Epidemiology|volume=25|issue=1|pages=37–44|doi=10.1007/s10654-009-9401-4|pmid=19894129}}</ref> Исто така, било откриено дека потомците кои во одреден момент биле изложени на пестициди имале мала тежина при раѓање и имале дефекти во развојот.<ref name="BretveldThomas2006">{{Наведено списание|date=May 2006|title=Pesticide exposure: the hormonal function of the female reproductive system disrupted?|journal=Reproductive Biology and Endocrinology|volume=4|issue=1|pages=30|doi=10.1186/1477-7827-4-30|pmc=1524969|pmid=16737536}}</ref> Изложеноста на мајките на пестициди, исто така, е поврзано со поголема инциденца на хипоспадија кај новороденчето, што е абнормално отворање на уретрата кај мажите.<ref name=":1" /> === Друго === Некои проучувања откриле зголемен ризик од [[дерматит]]ис кај оние кои биле изложени.<ref name="CFP07b" /> Дополнително, проучувањата покажале дека изложеноста на пестициди е поврзана со долготрајни респираторни проблеми.<ref>{{Наведено списание|date=June 2014|title=Is pesticide exposure a cause of obstructive airways disease?|journal=European Respiratory Review|volume=23|issue=132|pages=180–192|doi=10.1183/09059180.00005113|pmc=9487561|pmid=24881073|doi-access=free}}</ref> Била пронајдена значајна поврзаност помеѓу изложеноста на пестициди и намалената функција на белите дробови заедно со поврзаните симптоми на дишните патишта. Проучувањата сугерираат поврзаност помеѓу изложеноста на пестициди и симптомите на дишните патишта како што се отежнато дишење, [[кашлица]], отежнато [[дишење]], течење на [[носот]], болка или иритација на грлото и отежнато [[дишење]].<ref name=":02" /><ref name=":6">{{Наведено списание|date=November 2013|title=Occupational pesticide exposures and respiratory health|journal=International Journal of Environmental Research and Public Health|volume=10|issue=12|pages=6442–6471|doi=10.3390/ijerph10126442|pmc=3881124|pmid=24287863|doi-access=free}}</ref> Намалената функција на белите дробови била поврзана со професионалната изложеност на пестициди. Проучувањата сугерираат корелација помеѓу инхибицијата на холинестеразата со пестициди како карбамат и органофосфат и намалување или оштетување на функцијата на белите дробови.<ref name=":6" /> Дополнително, било пријавено дека изложеноста на пестициди е поврзана со опструктивни и рестриктивни состојби на белите дробови. Поточно, изложеноста на органофосфати била поврзана со намалување на функцијата на белите дробови предизвикано од рестриктивен процес.<ref name=":6" /> Резимето на рецензирани истражувања ја испитувале врската помеѓу изложеноста на пестициди и невролошките исходи и [[Рак (болест)|ракот]], можеби двете најзначајни работи што резултираат со работници изложени на органофосфати.<ref>{{Наведено списание|year=2004|title=Health effects of chronic pesticide exposure: cancer and neurotoxicity|journal=Annual Review of Public Health|volume=25|pages=155–197|doi=10.1146/annurev.publhealth.25.101802.123020|pmid=15015917|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=June 2004|title=Association of pesticide exposure with neurologic dysfunction and disease|journal=Environmental Health Perspectives|volume=112|issue=9|pages=950–958|doi=10.1289/ehp.7135|pmc=1247187|pmid=15198914}}</ref> Постојат сè повеќе докази кои веројатно укажуваат на зголемен ризик од развој на [[Дијабетес мелитус тип 2|дијабетес тип 2]] со изложеност на пестициди и нивните метаболити. == Превенција == Изложеноста на пестициди не може да се проучува во плацебо контролирани испитувања бидејќи тоа би било неетички.<ref name="CFP07b" /> Затоа не може да се воспостави дефинитивна причинско-последична врска.<ref name="CFP07b" /> Конзистентни докази може и се собрани преку други дизајни на проучувања.<ref name="CFP07b" /> Затоа, принципот на претпазливост често се користи во [[Еколошко право|законот за животна средина,]] така што не е потребен апсолутен доказ пред да се преземат напори за намалување на изложеноста на потенцијалните токсини.<ref>{{Наведено списание|date=December 2000|title=Pesticides and parkinsonism: is there an etiological link?|journal=Current Opinion in Neurology|volume=13|issue=6|pages=687–690|doi=10.1097/00019052-200012000-00013|pmid=11148671}}</ref> Американската медицинска асоцијација препорачува ограничување на изложеноста на пестициди.<ref name="Council1997" /> Тие дошле до овој заклучок поради фактот што системите за надзор се несоодветни за да се утврдат проблемите поврзани со изложеноста.<ref name="Council1997">{{Наведено списание|year=1997|title=Educational and informational strategies to reduce pesticide risks. Council on Scientific Affairs|journal=Preventive Medicine|volume=26|issue=2|pages=191–200|doi=10.1006/pmed.1996.0122|pmid=9085387}}</ref> Корисноста на програмите за сертификација на апликатори и за јавно известување се исто така од непозната вредност во нивната способност да спречат негативни исходи.<ref name="Council1997" /> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Short description matches Wikidata]] [[Категорија:Пестициди]] [[Категорија:Здравје]] tdyumpoto9pjfuef717fcc2e7etvlpm 5606003 5606002 2026-08-07T13:21:01Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Short description matches Wikidata]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5606003 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition (new)|name=Токсичност од пестициди|Synonyms=|image=Warning2Pesticides.jpg|caption=Знак кој предупредува за потенцијална изложеност на пестициди.|pronounce=|field=[[Итна медицина]], [[токсикологија]]|Symptoms=|complications=|Onset=|Duration=|Types=|causes=|risks=|Diagnosis=|differential=|Prevention=|Treatment=|Medication=|Prognosis=|frequency=|Deaths=}} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> '''Здравствените ефекти од пестицидите''' може да бидат акутни или одложени кај оние кои се изложени на пестицидите.<ref>U.S. Environmental Protection Agency (August 30, 2007), [http://www.epa.gov/oppfead1/safety/newnote/workshop3.htm Pesticides: Health and Safety. National Assessment of the Worker Protection Workshop #3].</ref> Акутните ефекти може да вклучуваат труење со пестициди, кое може да доведе до потреба од итна медицинска помош.<ref>{{Наведено списание|date=February 2008|title=Management of acute organophosphorus pesticide poisoning|journal=Lancet|language=en|volume=371|issue=9612|pages=597–607|doi=10.1016/S0140-6736(07)61202-1|pmc=2493390|pmid=17706760}}</ref> Постојат силни докази за други, долгорочни негативни здравствени исходи од изложеност на пестициди, вклучувајќи ги вродени дефекти, фетална смрт,<ref name="CFP07b">{{Наведено списание|date=October 2007|title=Non-cancer health effects of pesticides: systematic review and implications for family doctors|journal=Canadian Family Physician|volume=53|issue=10|pages=1712–1720|pmc=2231436|pmid=17934035}}</ref> невро-развојно нарушување,<ref>{{Наведено списание|year=2008|title=Prenatal and childhood exposure to pesticides and neurobehavioral development: review of epidemiological studies|journal=International Journal of Occupational Medicine and Environmental Health|volume=21|issue=2|pages=121–132|doi=10.2478/v10001-008-0014-z|pmid=18614459}}</ref> [[Рак (болест)|рак]] и невролошки заболувања вклучувајќи ја и [[Паркинсонова болест|паркинсоновата болест]].<ref name=":4">{{Наведено списание|date=January 2017|title=Exposure to pesticides and the associated human health effects|journal=The Science of the Total Environment|volume=575|pages=525–535|bibcode=2017ScTEn.575..525K|doi=10.1016/j.scitotenv.2016.09.009|pmid=27614863}}</ref> Токсичноста на пестицидите зависи од видот на хемикалијата, начинот на изложување, дозата и времето на изложување.<ref name=":4" /> Според [[Стокхолмска конвенција за постојани органски загадувачи|Стокхолмската конвенција за постојани органски загадувачи]] (2001), 9 од 12 најопасните и најопасните хемикалии биле пестициди,<ref name="What are POPs?">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pops.int/documents/pops/default.htm|title=What are POPs?|publisher=Pops.int|archive-url=https://web.archive.org/web/20140416233317/http://www.pops.int/documents/pops/default.htm|archive-date=2014-04-16|accessdate=2014-02-04}}</ref><ref name="Gilden-risks">{{Наведено списание|year=2010|title=Pesticides and health risks|journal=Journal of Obstetric, Gynecologic, and Neonatal Nursing|type=Review|volume=39|issue=1|pages=103–110|doi=10.1111/j.1552-6909.2009.01092.x|pmid=20409108}}</ref> па голем дел од нив сега биле повлечени од употреба. == Патека на изложеност == Луѓето често можат да бидат изложени на пестициди. Тие пестициди ги вклучуваат инсектицидите, хербицидите, фунгицидите. Тие можат да дојдат во контакт на повеќе различни начини, вклучувајќи: на работа, во домот, на училиште, во воздухот, водата, почвата и во храната. Речиси сите луѓе се изложени на одредено ниво на пестициди.<ref name=":4" /> На пример, преливот на пестициди може да биде потенцијално значаен извор на изложеност на пошироката јавност.<ref>[[U.S. Environmental Protection Agency]] (December 1999), [http://www.epa.gov/pesticides/factsheets/spraydrift.htm Spray drift of pesticides]. Retrieved on September 15, 2007.</ref> Изложеноста може да се случи преку голтање, вдишување или контакт со кожа.<ref name=":5">{{Наведено списание|date=March 2020|title=Endocrine disrupting chemicals: exposure, effects on human health, mechanism of action, models for testing and strategies for prevention|journal=Reviews in Endocrine & Metabolic Disorders|volume=21|issue=1|pages=127–147|doi=10.1007/s11154-019-09521-z|pmid=31792807}}</ref> Некои пестициди можат да останат во животната средина подолг временски период. Постои загриженост дека пестицидите што се користат за контрола на штетниците на прехранбените култури се опасни за луѓето кои ја консумираат таа храна. Многу прехранбени култури, вклучувајќи го овошјето и зеленчукот, содржат остатоци од пестициди дури и откако ќе се измијат или излупат. Хемикалиите кои повеќе не се користат, но истите се отпорни на распаѓање подолго време, може да останат во почвата и водата, а со тоа и во храната.<ref name="cornellvet">Cornell University, College of Veterinary Medicine (March 1999), [http://envirocancer.cornell.edu/FactSheet/Pesticide/fs24.consumer.cfm Consumer concerns about pesticides in food]. Fact Sheet #24. Retrieved on 2007-10-25.</ref> На пример, повеќето луѓе во САД сè уште имаат забележливи нивоа на [[ДДТ|дихлородифенилтрихлороетан]] (ДДТ), инсектицид, и покрај неговата забрана во [[САД]] во [[1972]] година. Овие грижи се една од причините за движењето на [[Органска храна|органската храна]]. Во Калифорнија, 92% од земјоделските работници се Латино <ref>{{Наведено списание|date=October 2013|title=Farmworkers in California: A Brief Introduction|url=https://latinocaucus.legislature.ca.gov/sites/latinocaucus.legislature.ca.gov/files/CRB%20Report%20on%20Farmworkers%20in%20CA%20S-13-017.pdf|journal=CRB Short Subjects}}</ref> и изложеноста на пестициди во мнозинските латино окрузи на државата на пестициди е 906% поголема од окрузите во кои латинското население е помалку од 24%. Ова предизвикало загриженост за еколошката правда.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.panna.org/press-release/pesticide-use-california-remains-record-high-new-data-show|title=Pesticide use in California remains at record high, new data show {{!}} Pesticide Action Network|work=www.panna.org|accessdate=2022-12-30|archive-date=2022-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20221230034840/https://www.panna.org/press-release/pesticide-use-california-remains-record-high-new-data-show|url-status=dead}}</ref> Поради вообичаената употреба на пестициди во земјоделството, Комисијата на Обединетите нации Codex Alimentarius (Книга, прописи или зборник на закони за храната), препорачала меѓународни стандарди за максимални граници на остатоци (МГО), за поединечни пестициди во храната.<ref>Codex Alimentarius Commission [http://www.codexalimentarius.net/download/standards/1/CXP_020e.pdf Code of Ethics for International Trade in Food] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120229132205/http://www.codexalimentarius.net/download/standards/1/CXP_020e.pdf}}. CAC/RCP 20-1979 (Rev. 1-1985). Retrieved on 2007-10-25.</ref> Во САД, нивоата на остатоци на кои е дозволено да останат на храната се ограничени врз основа на нивоата на толеранција кои се сметаат за безбедни, како што е утврдено од Американската агенција за заштита на животната средина (ЕПА).<ref>U.S. Environmental Protection Agency (March 27, 2007), [http://www.epa.gov/pesticides/food/viewtols.htm Pesticides and food: What the pesticide residue limits are on food]. epa.gov. Retrieved on September 15, 2007.</ref> ЕПА ги поставува дозволените нивоа на остатоци од пестициди врз основа на токсичноста на пестицидот, производите на неговото распаѓање, количината и честотата на примена на пестицидите и колку од пестицидите (т.е. остатоците) остануваат во или на храната до моментот кога тие се продаваат или дистрибуираат.<ref>U.S. Environmental Protection Agency (July 24, 2007), [http://www.epa.gov/pesticides/factsheets/stprf.htm Setting tolerances for pesticide residues in foods]. epa.gov. Retrieved on September 15, 2007.</ref> Нивоата на толеранција се добиваат со користење на научни проценки на ризик што треба да ги спроведат производителите на пестициди - проценките вклучуваат токсиколошки студии, моделирање на изложеност и студии за остатоци пред да може да се регистрира одреден пестицид. Сепак, ефектите се тестираат по еден пестицид и има малку информации за можните синергистички ефекти од изложеноста на повеќе траги од пестициди во воздухот, храната и водата врз здравјето на луѓето.<ref>Rabideau, Christine L. [https://web.archive.org/web/20071013134137/http://es.epa.gov/ncer/fellow/progress/99/rabideauch00.html Multiple pesticide exposure: Immunotoxicty and oxidative stress] 2001</ref> Додека употребата на пестициди вообичаено се поврзува со земјоделството, пестицидите исто така се користат како дел од интервенциите на јавното здравство за контрола на болестите што се пренесуваат преку вектор (на пр. [[маларија]] и [[Денга|денга треска]] ) и несаканите растенија во уредувањето на парковите и градините.<ref name=":4" /> == Механизам на дејство == Пестицидите се дизајнирани да убиваат живи организми и се разликуваат во нивните механизми на дејство, во зависност од нивната класа. Главните класи на пестициди се органохлорни инсектицид (ОХП) или перзистентни органски загадувачи (ПОЗ), органофосфати, карбамати, фиретроиди и триазини. Иако се покажало дека сите пестициди имаат ефекти врз човековото здравје, органохлорните инсектициди (ОХП)  се забележливи по значителен ризик за негативни ефекти бидејќи се раствораат во масните ткива и, на тој начин, може да се акумулираат до штетни нивоа во овие ткива. На пример, некои органохлорните инсектициди се структурно слични на естрогенот и можат да ги имитираат ефектите на ендогениот естроген преку врзување за естрогенските рецептори.<ref name=":4" /> вие пестициди ги покажуваат своите токсични ефекти со попречување на хормоналната хомеостаза, што резултира со хормонална дисрегулација. Ова промовира абнормален раст и развој на репродуктивните ткива и може да доведе до рак или штетни ефекти врз репродуктивното здравје. Органохлорните инсектициди или перзистентните органски загадувачи (ПОЗ), кои се користеле во земјоделските практики во 1950-тите, денес се забранети во повеќето земји. Сепак, нивните производи за распаѓање се постојани и сè уште можат да се најдат во почвата.<ref name=":03">{{Наведено списание|date=2021|title=Pesticides: formulants, distribution pathways and effects on human health - a review|journal=Toxicology Reports|volume=8|pages=1179–1192|doi=10.1016/j.toxrep.2021.06.004|pmc=8193068|pmid=34150527}}</ref> Пестицидите, исто така, можат да имаат негативни ефекти врз човековото здравје преку дејствување на клеточните рецептори и јонските канали, потиснувајќи ги клучните сигнални патишта во клетките и со влијание на метилацијата на ДНК и модификациите на хистоните, што резултира со промени во генската експресија и клеточната функција. == Акутни ефекти == Кај работниците кои кои ракуваат со пестициди може да се појават акутни здравствени проблеми, како што се болки во стомакот, вртоглавица, главоболки, гадење, повраќање, како и проблеми со кожата и очите.<ref>Ecobichon DJ. 1996. Toxic effects of pesticides. In: Casarett and Doull's ''Toxicology: The Basic Science of Poisons'' (Klaassen CD, Doull J, eds). 5th ed. New York:MacMillan, 643–689.</ref> Во [[Кина]], околу половина милион луѓе се трујат со пестициди секоја година, од кои 500 умираат.<ref>Lawrence, Dune (February 13, 2007), [http://www.iht.com/articles/2007/02/13/bloomberg/sxfood.php Chinese develop taste for organic food: Higher cost no barrier to safer eating]. ''Bloomberg News, International Herald Tribune'' Retrieved on 2007-10-25.</ref> Пиретрините, инсектициди кои вообичаено се користат како вообичаени убијци на бубачки, може да предизвикаат потенцијално смртоносна состојба доколку се вдишат.<ref>Medline Plus (May 17, 2006), [https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/002832.htm Medical Encyclopedia: Insecticide]. Retrieved on September 15, 2007.</ref> == Долгорочни ефекти == === Рак === Многу проучувања ги испитувале ефектите од изложеноста на пестициди врз ризикот од рак. Биле основани асоцијации за: [[леукемија]], [[лимфом]], рак [[Тумор на мозок|на мозокот]], бубрезите, [[Рак на дојка|дојката]], [[Рак на простата|простатата]], [[Рак на панкреасот|панкреасот]], црниот дроб, белите [[Рак на белите дробови|дробови]], [[Рак на желудник|желудникот]], хранопроводникот и [[рак на кожа]]та.<ref name=":1">{{Наведено списание|date=April 2013|title=Pesticides and human chronic diseases: evidences, mechanisms, and perspectives|journal=Toxicology and Applied Pharmacology|volume=268|issue=2|pages=157–177|doi=10.1016/j.taap.2013.01.025|pmid=23402800}}</ref> Овој зголемен ризик се јавува и кај станбените и кај професионалните изложености.<ref name="Gilden-risks" /> Во текот на истражувањата биле забележани зголемени стапки на заболени од рак кај земјоделските работници кои ги применуваат овие хемикалии.<ref>{{Наведено списание|date=June 2006|title=Studying health outcomes in farmworker populations exposed to pesticides|url=http://www.ehponline.org/members/2006/8526/8526.html|journal=Environmental Health Perspectives|volume=114|issue=6|pages=953–960|doi=10.1289/ehp.8526|pmc=1480483|pmid=16760000|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927002755/http://www.ehponline.org/members/2006/8526/8526.html|archive-date=2007-09-27|access-date=2007-09-15}}</ref> Проучувањата укажуваат на поврзаност помеѓу изложеноста на карбамат и глиом и менингиом, изложеност на глифосат и дифузен лимфом на големи Б-клетки, како и изложеност на алахлор и ларингеален рак.<ref name=":02">{{Наведено списание|date=March 2020|title=Synthetic Pesticides and Health in Vulnerable Populations: Agricultural Workers|journal=Current Environmental Health Reports|volume=7|issue=1|pages=13–29|doi=10.1007/s40572-020-00266-5|pmc=7035203|pmid=31960353}}</ref> Професионалната изложеност на пестициди за време на бременоста е поврзана со зголемување на ризикот нејзиното дете да заболи од [[леукемија]], тумор на Вилмс и [[Тумор на мозок|рак на мозокот]] .<ref name="Gilden-risks" /><ref>{{Наведено списание|date=June 2010|title=Childhood leukaemia and parental occupational exposure to pesticides: a systematic review and meta-analysis|journal=Cancer Causes & Control|volume=21|issue=6|pages=787–809|doi=10.1007/s10552-010-9516-7|pmid=20467891}}</ref> Изложеноста на инсектициди во домот и хербициди надвор е поврзана со рак на крвта кај децата.<ref>{{Наведено списание|date=October 2015|title=Residential Exposure to Pesticide During Childhood and Childhood Cancers: A Meta-Analysis|journal=Pediatrics|volume=136|issue=4|pages=719–729|doi=10.1542/peds.2015-0006|pmid=26371195|doi-access=free}}</ref> Еден систематски преглед од 2007 година покажал дека „повеќето проучувања за не-Хочкин лимфом и [[леукемија]] покажале позитивни асоцијации со изложеноста на [[пестицид]]и“ и на тој начин се заклучило дека козметичката употреба на пестициди треба да се намали.<ref name="CFP07a">{{Наведено списание|date=October 2007|title=Cancer health effects of pesticides: systematic review|journal=Canadian Family Physician|volume=53|issue=10|pages=1704–1711|pmc=2231435|pmid=17934034}}</ref> Предложениот молекуларен механизам за поврзување на изложеноста на пестициди и развојот на рак е оштетување на генетските материјали како што се хромозомите, ДНК и хистонските белковини или оштетување на клеточните органели како што се ендоплазматскиот ретикулум, митохондриите, ендокрините мрежи и јадрените рецептори. === Неврологија === Постојат голем број на докази за невролошки секундарни ефекти на изложеноста на пестицидите. Акутната изложеност на високи нивоа на пестициди кои влијаат на централниот нервен систем може да предизвика невротоксичност, вклучувајќи когнитивни и моторни промени.<ref>{{Наведено списание|date=September 2019|title=Neurotoxicity of pesticides|journal=Acta Neuropathologica|volume=138|issue=3|pages=343–362|doi=10.1007/s00401-019-02033-9|pmc=6826260|pmid=31197504}}</ref> Изложеноста во матката и во раното детство на органофосфати може да предизвика невроразвојно оштетување,<ref name="CFP07b" /><ref name=":0">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=2021-02-10|title=An extensive review on the consequences of chemical pesticides on human health and environment|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0959652620347016|journal=Journal of Cleaner Production|language=en|volume=283|pages=124657|doi=10.1016/j.jclepro.2020.124657|issn=0959-6526}}</ref><ref name=":2">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=June 2021|title=Reproductive Health Risks Associated with Occupational and Environmental Exposure to Pesticides|journal=International Journal of Environmental Research and Public Health|volume=18|issue=12|pages=6576|doi=10.3390/ijerph18126576|pmc=8296378|pmid=34207279|doi-access=free}}</ref> особено затоа што голем дел од пестицидите и нивните метаболити ја преминуваат плацентата и феталната крвно-мозочна бариера, која не е целосно развиена во фетус.<ref name=":2" /> Дополнително, натрупувањето на хронична изложеност исто така е поврзано со зголемен ризик од развој на невродегенеративна болест подоцна во животот.<ref name="CFP07b" /><ref name=":0" /> Постојат силни докази дека хроничната изложеност на пестицидите го зголемува ризикот од развој на [[Паркинсонова болест]], потенцијално преку директни токсични ефекти врз допаминергичните неврони (кои се исцрпени во Паркинсоновата болест).<ref name=":0" /> Дополнително, постојат докази дека хроничната изложеност го зголемува ризикот од [[Алцхајмерова болест]].<ref name=":1" /><ref name=":0" /> Прегледот на повеќекратни проучувања кои ја разгледале високата изложеност на пестициди, главно органофосфати, меѓу земјоделските работници дополнително предложила невролошки последици за таквата изложеност. Високата изложеност на пестициди е поврзана со невролошки, невропсихијатриски и [[Невродегенерација|невродегенеративни нарушувања]] кај земјоделските работници кои ги применуваат пестицидите.<ref name=":1" /><ref name=":02" /> Пријавените нарушувања се: [[АДХД]], депресија, [[анксиозност]], [[вртоглавица]], главоболки и мирисни нарушувања (што се користело како ран индикатор за невродегенеративни нарушувања).<ref name=":02" /> Агенцијата за заштита на животната средина на САД завршила со 10-годишен преглед на органофосфатните пестициди по Законот за заштита на квалитетот на храната од 1996 година, но не направила многу за да ги земе предвид развојните невротоксични ефекти, предизвикувајќи силна критика во агенцијата и од надворешни истражувачи.<ref>{{Наведено списание|date=October 2006|title=Registering skepticism: does the EPA's pesticide review protect children?|journal=Environmental Health Perspectives|volume=114|issue=10|pages=A592–A595|doi=10.1289/ehp.114-a592|pmc=1626397|pmid=17035127}}</ref><ref>Pulaski A (May 26, 2006), [http://www.mindfully.org/Pesticide/2006/EPA-Pesticides-Pandering26may06.htm EPA workers blast agency's rulings on deadly pesticides: Letter sent to EPA administrator Stephen L. Johnson by unions representing 9,000 EPA scientists] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20061005224042/http://www.mindfully.org/Pesticide/2006/EPA-Pesticides-Pandering26may06.htm |date=2006-10-05 }}. ''The Oregonian'', Mindfully.org Retrieved on 2007-10-10.</ref> Исто така не биле направени ниту споредливи студии со поновите пестициди кои ги заменуваат органофосфатите.<ref name="s1308">{{Наведено списание|date=August 2013|title=Growing up with pesticides|journal=Science|volume=341|issue=6147|pages=740–741|doi=10.1126/science.341.6147.740|pmid=23950529}}</ref> === Репродуктивни ефекти === Голем дел од пестицидите делуваат како хемикалии кои го нарушуваат ендокриниот систем (EDC) или супстанци кои ја попречуваат нормалната хормонална активност.<ref name=":3">{{Наведено списание|date=July 2016|title=Endocrine-Disrupting Chemicals and Reproductive Health|journal=Journal of Midwifery & Women's Health|volume=61|issue=4|pages=442–455|doi=10.1111/jmwh.12500|pmc=6701840|pmid=27391253}}</ref> Од 2013 година, 101 пестициди се наведени како докажани или можни ендокрини пореметувачи. Како такви, високите нивоа и/или долготрајната изложеност на пестициди би можело да влијаат на репродуктивното здравје и се поврзани со намалена плодност, зголемени стапки на спонтани абортуси и промени во моделот на зрелост. Поточно, триазините и карбаматните инсектициди имаат антиандрогени ефекти врз мажите, што резултира со недостаток на развој на машки одлики вклучувајќи намалување на големината на [[тестиси]]<nowiki/>те, производство на [[сперма]] и производство на андрогени. Изложеноста на пестициди резултирала со намалена плодност кај мажите, генетски промени во [[сперматозоид]]<nowiki/>ите, намален број на сперматозоиди, оштетување на герминалниот [[епител]] и променета функција на хормоните.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.arhp.org/publications-and-resources/clinical-proceedings/RHE/Pesticides|title=Environmental Impacts on Reproductive Health: Pesticides|date=29 August 2022|accessdate=2023-05-27|archive-date=2018-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20180223205510/http://www.arhp.org/publications-and-resources/clinical-proceedings/rhe/pesticides|url-status=dead}}</ref> Ефектите на ендокриното нарушување зависат од времето на изложување на пестицидите (на пример, за време на ембриогенезата во раната бременост или во детството), бидејќи прозорците со различна чувствителност диктираат манифестација на болеста. Неколку проучувања сугерираат дека повисоките нивоа на пестициди во крвта на мајката се поврзани со подолга бременост или поголема стапка на неплодност. На пример, кај мајките и/или нивните партнери кои пријавиле изложеност на пестициди, постоел зголемен ризик од спонтан [[абортус]] со најсилна поврзаност со изложеноста во текот на првите три недели од бременоста. Ова е можеби поврзано со можното негативно влијание на пестицидите врз развојот и оплодувањето на ооцитите. Слично на тоа, проучувањата кои го оценуваат краткорочното влијание на професионалната изложеност на различни пестициди врз репродуктивното здравје сугерираат дека пестицидите би можело да имаат штетни ефекти врз спермата - изложеноста на пестициди, поврзана со намалена подвижност на спермата, дефекти во морфологијата на спермата и волуменот на семето. Сепак, долгорочните влијанија на изложеноста на пестициди врз сперматогенезата и плодноста се непознати. Некои пестициди и нивните добиени метаболити можат да ја преминат [[плацента]]<nowiki/>та а, според тоа и крвно-мозочната бариера, тие исто така можат да влијаат и на развојот на фетусот; неколку потврдени докази ја поврзуваат пред и постнаталната изложеност на пестициди со вродени нарушувања, вклучувајќи физички и/или ментални пречки, фетална смрт и променет фетален раст.<ref name="CFP07b" /><ref name=":2"/> Се смета дека пошироко познатиот здравствен ефект на пестицидите е зголемената стапка на вродени дефекти во областите во [[Виетнам]] испрскани со дефолијант или Агент Портокал, мешавина 50:50 од 2,4,5-T и 2,4-D, што е поврзани со лошо здравје и генетски ефекти во [[Малајски Полуостров|Малаја]] и [[Виетнам]].<ref name=":1" /><ref>{{Наведено списание|date=October 2006|title=Association between Agent Orange and birth defects: systematic review and meta-analysis|journal=International Journal of Epidemiology|volume=35|issue=5|pages=1220–1230|doi=10.1093/ije/dyl038|pmid=16543362|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведено списание|year=2010|title=Paternal exposure to Agent Orange and spina bifida: a meta-analysis|journal=European Journal of Epidemiology|volume=25|issue=1|pages=37–44|doi=10.1007/s10654-009-9401-4|pmid=19894129}}</ref> Исто така, било откриено дека потомците кои во одреден момент биле изложени на пестициди имале мала тежина при раѓање и имале дефекти во развојот.<ref name="BretveldThomas2006">{{Наведено списание|date=May 2006|title=Pesticide exposure: the hormonal function of the female reproductive system disrupted?|journal=Reproductive Biology and Endocrinology|volume=4|issue=1|pages=30|doi=10.1186/1477-7827-4-30|pmc=1524969|pmid=16737536}}</ref> Изложеноста на мајките на пестициди, исто така, е поврзано со поголема инциденца на хипоспадија кај новороденчето, што е абнормално отворање на уретрата кај мажите.<ref name=":1" /> === Друго === Некои проучувања откриле зголемен ризик од [[дерматит]]ис кај оние кои биле изложени.<ref name="CFP07b" /> Дополнително, проучувањата покажале дека изложеноста на пестициди е поврзана со долготрајни респираторни проблеми.<ref>{{Наведено списание|date=June 2014|title=Is pesticide exposure a cause of obstructive airways disease?|journal=European Respiratory Review|volume=23|issue=132|pages=180–192|doi=10.1183/09059180.00005113|pmc=9487561|pmid=24881073|doi-access=free}}</ref> Била пронајдена значајна поврзаност помеѓу изложеноста на пестициди и намалената функција на белите дробови заедно со поврзаните симптоми на дишните патишта. Проучувањата сугерираат поврзаност помеѓу изложеноста на пестициди и симптомите на дишните патишта како што се отежнато дишење, [[кашлица]], отежнато [[дишење]], течење на [[носот]], болка или иритација на грлото и отежнато [[дишење]].<ref name=":02" /><ref name=":6">{{Наведено списание|date=November 2013|title=Occupational pesticide exposures and respiratory health|journal=International Journal of Environmental Research and Public Health|volume=10|issue=12|pages=6442–6471|doi=10.3390/ijerph10126442|pmc=3881124|pmid=24287863|doi-access=free}}</ref> Намалената функција на белите дробови била поврзана со професионалната изложеност на пестициди. Проучувањата сугерираат корелација помеѓу инхибицијата на холинестеразата со пестициди како карбамат и органофосфат и намалување или оштетување на функцијата на белите дробови.<ref name=":6" /> Дополнително, било пријавено дека изложеноста на пестициди е поврзана со опструктивни и рестриктивни состојби на белите дробови. Поточно, изложеноста на органофосфати била поврзана со намалување на функцијата на белите дробови предизвикано од рестриктивен процес.<ref name=":6" /> Резимето на рецензирани истражувања ја испитувале врската помеѓу изложеноста на пестициди и невролошките исходи и [[Рак (болест)|ракот]], можеби двете најзначајни работи што резултираат со работници изложени на органофосфати.<ref>{{Наведено списание|year=2004|title=Health effects of chronic pesticide exposure: cancer and neurotoxicity|journal=Annual Review of Public Health|volume=25|pages=155–197|doi=10.1146/annurev.publhealth.25.101802.123020|pmid=15015917|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=June 2004|title=Association of pesticide exposure with neurologic dysfunction and disease|journal=Environmental Health Perspectives|volume=112|issue=9|pages=950–958|doi=10.1289/ehp.7135|pmc=1247187|pmid=15198914}}</ref> Постојат сè повеќе докази кои веројатно укажуваат на зголемен ризик од развој на [[Дијабетес мелитус тип 2|дијабетес тип 2]] со изложеност на пестициди и нивните метаболити. == Превенција == Изложеноста на пестициди не може да се проучува во плацебо контролирани испитувања бидејќи тоа би било неетички.<ref name="CFP07b" /> Затоа не може да се воспостави дефинитивна причинско-последична врска.<ref name="CFP07b" /> Конзистентни докази може и се собрани преку други дизајни на проучувања.<ref name="CFP07b" /> Затоа, принципот на претпазливост често се користи во [[Еколошко право|законот за животна средина,]] така што не е потребен апсолутен доказ пред да се преземат напори за намалување на изложеноста на потенцијалните токсини.<ref>{{Наведено списание|date=December 2000|title=Pesticides and parkinsonism: is there an etiological link?|journal=Current Opinion in Neurology|volume=13|issue=6|pages=687–690|doi=10.1097/00019052-200012000-00013|pmid=11148671}}</ref> Американската медицинска асоцијација препорачува ограничување на изложеноста на пестициди.<ref name="Council1997" /> Тие дошле до овој заклучок поради фактот што системите за надзор се несоодветни за да се утврдат проблемите поврзани со изложеноста.<ref name="Council1997">{{Наведено списание|year=1997|title=Educational and informational strategies to reduce pesticide risks. Council on Scientific Affairs|journal=Preventive Medicine|volume=26|issue=2|pages=191–200|doi=10.1006/pmed.1996.0122|pmid=9085387}}</ref> Корисноста на програмите за сертификација на апликатори и за јавно известување се исто така од непозната вредност во нивната способност да спречат негативни исходи.<ref name="Council1997" /> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Пестициди]] [[Категорија:Здравје]] o3gdfxcgvc6818c2x6pfij6obwwowak 0 1325095 5606004 5518177 2026-08-07T13:21:22Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Articles with short description]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5606004 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Кралска личност|image=Félix Castello, "Teodorico, rey godo", 1635.jpg|caption=Замислен портрет на Теодорих, кралот на Готите, од Феликс Костело, 1635 година.}} <span></span><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> '''Теодорих I''' <ref>According to [[Isidore of Seville]], his name was ''Theuderedus'' (''Historia de regibus Gothorum, Vandalorum et Suevorum'', [https://la.wikisource.org/wiki/Historia_de_regibus_Gothorum,_Vandalorum_et_Suevorum 23, 24, 25].)</ref> ([[Готски јазик|готски]]: ''Þiudarīks'';<ref>[[Moritz Schönfeld]], ''Wörterbuch der altgermanischen Personen- und Völkernamen'' (1911), p. [[iarchive:wrterbuchderaltg00schn/page/234|234]]</ref> {{langx|la|Theodericus}}; {{Околу}} 390 <ref>According to French historian Claude Barret his estimated birth is circa 390.</ref> или 393 20 или 24 јуни 451 <ref>According to French historian Claude Barret, he died on June 24, 451 at the Battle of the Catalaunian Plains [Also called the Battle of Châlons or the Battle of Maurica]</ref>) — крал на [[Визиготи]]те од 418 до 451 година. Теодорих е познат по неговата улога во запирање на [[Атила]] ([[Хуни|Хун]]) во Битката кај Каталонските Рамнини во 451 година, каде што бил убиен.<ref>Jordanes, De Origine Actibusque Getarum, 40.209.</ref> == Рана кариера == Во 418 година го наследил кралот [[Валија (крал)|Валија]]. Римјаните му наредиле на кралот Валија да го пресели својот народ од [[Пиринејски Полуостров|Иберија]] во [[Галија]]. Како крал, Теодорих ги завршил населбите на Визиготите во [[Аквитанска Галија|Галија Аквитанија II]], Новемпопулана и Галија Нарбоенсис, а потоа ја искористил опаѓачката моќ на [[Римско Царство|Римското Царство]] за да ја прошири својата територија на југ. По смртта на царот [[Хонориј]] и узурпацијата на [[Јован (римски цар)|Јован]] во 423 година избувнале внатрешни борби за моќ во [[Римско Царство|Римското Царство]]. Теодорих ја искористил оваа ситуација и се обидел да ја заземе важната патна спојка [[Арл|Арелате]], но [[магистер милитум]] Аетиј, кој бил потпомогнат од [[Хуни]]те, успеал да го спаси градот.<ref>[[Prosper of Aquitaine|Prosper]], ''Epitoma chronicon'' 1290, in: [[Monumenta Germaniae Historica|MGH]] Auctores antiquissimi (AA) 9, p. 471; ''[[Chronica Gallica of 452]]'', 102, in: MGH AA 9, p. 658; [[Sidonius Apollinaris]], ''letters'' 7. 12. 3</ref> Визиготите склучиле договор и им биле дадени галски благородници како заложници. Подоцнежниот цар [[Авит]] го посетил Теодорих, живеел во неговиот двор и ги поучувал неговите синови.<ref>Sidonius Apollinaris, ''carmen'' 7. 215sqq.; 7. 495sqq.</ref> == Проширување кон Медитеранот == Затоа што Римјаните морале да се борат против [[Франки]]те, кои ги ограбиле [[Келн]] и [[Трир]] во 435 година, и поради други настани Теодорих видел шанса да го освои Нарбо Мартиус (во 436 година) за да добие пристап до [[Средоземното Море]] и патиштата до [[Пиринеи]]те. Но, Литориј, со помош на Хуните, го спречил заземањето на градот и ги истерал Визиготите назад во нивниот главен град [[Тулуза|Толоса]].<ref>Prosper, ''Epitoma chronicon'' 1324 and 1326, in: MGH AA 9, p. 475; [[Hydatius]], ''chronicle'' 107 und 110, in: MGH AA 11, p. 22-23; [[Merobaudes (poet)|Merobaudes]], ''panegyric'', fragment II A 23, in: Vollmer, MGH AA 14, p. 9; Sidonius Apollinaris, ''carmen'' 7. 246sqq.; 7. 475sqq.</ref> Понудата за мир на Теодорих била одбиена, но кралот ја добил решавачката битка во Толоса, а Литориј набрзо умрел во готски затвор од повредите што ги добил во оваа битка.<ref>Prosper, ''Epitoma chronicon'' 1335, in: MGH AA 9, p. 476; Hydatius, ''chronicle'' 116, in: MGH AA 11, p. 23; [[Salvian]], ''de gubernatione dei'' 7. 9. 39sqq.</ref> Авит отишол - според наредбата на Аетиј - во Толоса и понудил мировен договор што Теодорих го прифатил.<ref>Prosper, ''Epitoma chronicon'' 1338, in: MGH AA 9, p. 477; Hydatius, ''chronicle'' 117, in: MGH AA 11, p. 23; Sidonius Apollinaris, ''carmen'' 7. 295sqq.</ref> Можеби Римјаните во тоа време го признале суверенитетот на државата Визиготите. == Судир со Вандалите == Ќерка на Теодорих била мажена за Хунерих, син на вандалскиот владетел Генсерих (во 429?), но Хунерих подоцна имал амбиции да се омажи за Евдокија, ќерка на царот [[Валентинијан III]]. Затоа ја обвинил ќерката на Теодорих дека планира да го убие, а во 444 година ја осакатил - и ги отсекле ушите и носот <ref>"The Fall of the West" by Adrian Goldsworthy, W&N (2009), {{ISBN|978-0-297-84563-8}} (page 330)</ref> - и ја испратил назад кај нејзиниот татко,<ref>[[Jordanes]], [[Getica (Jordanes)|''Getica'']] 36, 184</ref> што го заслужило непријателството на Визиготите. Во 444 година, во Толоса дошол непријателот на Аетиј, поранешниот ''магистер милитум'' Себастијан .<ref>Hydatius, ''chronicle'' 129, in: MGH AA 11, p. 24 (dated into the year 444); Prosper, ''Epitoma chronicon'' 1342, in: MGH AA 9, p. 478 (wrongly dated into the year 440)</ref> Ова можело да ги залади односите со Аетиј, но Теодорих набрзо го испратил својот несакан гостин, по што тој ја зазел [[Барселона]], а потоа бил погубен по наредба на Гејзерих во 450 година. Теодорих исто така бил непријател на [[Свеви|свскиот]] крал Рехила во Иберија, бидејќи визиготските трупи му помагале на царскиот командант Вит во неговиот поход против Свите во 446 година <ref>Hydatius, ''chronicle'' 134, in: MGH AA 11, p. 24</ref> Но, способноста на овој народ да води силна одбрана и подобрите односи меѓу Гејзерик и Рим го навеле Теодорих да ја промени својата надворешна политика. Затоа, во февруари 449 година, тој се оженил со една од своите ќерки за новиот свски крал Речиар, кој го посетил неговиот свекор во Толоса во јули 449 година <ref>Hydatius, ''chronicle'' 140 and 142, in: MGH AA 11, p. 25; Jordanes, ''Getica'' 44. 229 and 231</ref> По враќањето - според авторот Исидор од Севиља - Рехиар, со помош на визиготските трупи,<ref>Isidore, ''[[Historia Gothorum, Vandalorum et Suevorum]]'' 87, in: MGH AA 11, p. 301</ref> ја опустошил областа околу градот [[Сарагоса|Цезараугуста]] и успеал со измама да ја заземе Илерда. Некои неодамнешни научници се сомневаат дека Теодорих донел законодавство, како што се претпоставувало во претходните времиња.<ref>G. Kampers, RGA, vol. 30, p. 420</ref> == Сојуз против Хуните == [[Податотека:Teodorico_I_rey_visigodo-01.jpg|мини|Статуа на Теодорих I во Кралската палата во Мадрид, Шпанија]] Кога [[Атила]] конечно ја нападнал Галија, Авит договорил сојуз меѓу Теодорих и неговиот долгогодишен непријател Аетиј против Хуните.<ref>Sidonius Apollinaris, ''carmen'' 7. 332sqq.; 7. 336sqq.; 7. 352sqq.; Prosper, ''Epitoma chronicon'' 1364, in: MGH AA 9, p. 481; compare Jordanes, ''Getica'' 36. 187sqq.</ref> Теодорих се приклучил на оваа коалиција затоа што ја препознал опасноста на Хуните за сопственото царство. Со целата своја војска и неговите синови, [[Торизмунд]] и Теодорих, тој му се придружил на Аетиј. Визиготите и римските трупи потоа го спасиле [[Орлеан]] и го принудиле Атила да се повлече (јуни 451).<ref>Sidonius Apollinaris, ''carmen'' 7, 346sqq.; ''letters'' 7. 12. 3; 8. 15. 1; Jordanes, ''Getica'' 37. 195; [[Gregory of Tours]], ''Historia Francorum'' 2. 7; ''Vita S. Aniani'' 7 und 10, in: MGH, Scriptores rerum Merovingicarum 3. 112-113; 3. 115-116</ref> == Битката кај Каталонските Полиња == Потоа Аетиј и Теодорих ги следеле Хуните и се бореле против нив во Каталонските Полиња во близина на Троа, околу јуни 451 година. Повеќето Визиготи се бореле на десното крило под команда на Теодорих, но помала сила се борела лево под команда на Торизмунд.<ref>Jordanes, ''Getica'' 38. 197 and 201</ref> Силите на Теодорих решиле да придонесат за победата на Римјаните, но тој самиот бил убиен за време на битката. Јордан запишува две различни извештаи за неговата смрт: едната била дека Теодорих бил фрлен од коњот и прегазен до смрт; вториот бил дека Теодорих бил убиен од копјето на Остроготот Андаг, кој бил татко на покровителот на Јордан, Гунтигис. Телото на Теодорих било пронајдено дури следниот ден. Според готската традиција, неговите воини го оплакувале и погребале на бојното поле.<ref>Jordanes, ''Getica'' 40. 209 and 41. 214; Hydatius, ''chronicle'' 150, in: MGH AA 11, p. 26</ref> Веднаш [[Торизмунд]] бил избран за наследник на неговиот татко. Други синови на Теодорих биле Теодорих II, Фредерик, Еврик I, Ретајмер и Химнерит.<ref>Jordanes, ''Getica'' 36. 190</ref> == Наследство == За неговата жртва и последователната победа над Атила во Битката кај каталонските рамнини, Теодорих станал почитувана личност во западната историографија и послужил како инспирација за [[Џ. Р. Р. Толкин]] во неговото создавање на кралот Теоден од Рохан во ''[[Господарот на прстените (книга)|Господарот на прстените]]'' и Битката. на Пеленорските полиња.<ref>[[Tom Shippey|Shippey]], T. A., ''The Road to Middle-earth'', London: Allen and Unwin, 1982, p. 16</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Почетна кутија}} {{S-hou|[[Балти (династија)|Балти]]||||451}} {{S-reg|}} {{S-bef|before=[[Валија (крал)|Валија]]}} {{S-ttl|title=[[Визиготи|Крал на Визиготите]]|years=418–451}} {{S-aft|after=[[Торизмунд]]}} {{s-end}} {{Визиготски владетели}} [[Категорија:Short description matches Wikidata]] [[Категорија:Визиготски владетели]] [[Категорија:Несигурна година на раѓање]] [[Категорија:Починати во 451 година]] [[Категорија:Сите статии со непотврдени изјави]] [[Категорија:Личности овековечени во споменикот „Валхала“]] lzijy8onzffkopblmbuqdeh8vfqqv8w 5606005 5606004 2026-08-07T13:21:29Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Short description matches Wikidata]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5606005 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Кралска личност|image=Félix Castello, "Teodorico, rey godo", 1635.jpg|caption=Замислен портрет на Теодорих, кралот на Готите, од Феликс Костело, 1635 година.}} <span></span><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> '''Теодорих I''' <ref>According to [[Isidore of Seville]], his name was ''Theuderedus'' (''Historia de regibus Gothorum, Vandalorum et Suevorum'', [https://la.wikisource.org/wiki/Historia_de_regibus_Gothorum,_Vandalorum_et_Suevorum 23, 24, 25].)</ref> ([[Готски јазик|готски]]: ''Þiudarīks'';<ref>[[Moritz Schönfeld]], ''Wörterbuch der altgermanischen Personen- und Völkernamen'' (1911), p. [[iarchive:wrterbuchderaltg00schn/page/234|234]]</ref> {{langx|la|Theodericus}}; {{Околу}} 390 <ref>According to French historian Claude Barret his estimated birth is circa 390.</ref> или 393 20 или 24 јуни 451 <ref>According to French historian Claude Barret, he died on June 24, 451 at the Battle of the Catalaunian Plains [Also called the Battle of Châlons or the Battle of Maurica]</ref>) — крал на [[Визиготи]]те од 418 до 451 година. Теодорих е познат по неговата улога во запирање на [[Атила]] ([[Хуни|Хун]]) во Битката кај Каталонските Рамнини во 451 година, каде што бил убиен.<ref>Jordanes, De Origine Actibusque Getarum, 40.209.</ref> == Рана кариера == Во 418 година го наследил кралот [[Валија (крал)|Валија]]. Римјаните му наредиле на кралот Валија да го пресели својот народ од [[Пиринејски Полуостров|Иберија]] во [[Галија]]. Како крал, Теодорих ги завршил населбите на Визиготите во [[Аквитанска Галија|Галија Аквитанија II]], Новемпопулана и Галија Нарбоенсис, а потоа ја искористил опаѓачката моќ на [[Римско Царство|Римското Царство]] за да ја прошири својата територија на југ. По смртта на царот [[Хонориј]] и узурпацијата на [[Јован (римски цар)|Јован]] во 423 година избувнале внатрешни борби за моќ во [[Римско Царство|Римското Царство]]. Теодорих ја искористил оваа ситуација и се обидел да ја заземе важната патна спојка [[Арл|Арелате]], но [[магистер милитум]] Аетиј, кој бил потпомогнат од [[Хуни]]те, успеал да го спаси градот.<ref>[[Prosper of Aquitaine|Prosper]], ''Epitoma chronicon'' 1290, in: [[Monumenta Germaniae Historica|MGH]] Auctores antiquissimi (AA) 9, p. 471; ''[[Chronica Gallica of 452]]'', 102, in: MGH AA 9, p. 658; [[Sidonius Apollinaris]], ''letters'' 7. 12. 3</ref> Визиготите склучиле договор и им биле дадени галски благородници како заложници. Подоцнежниот цар [[Авит]] го посетил Теодорих, живеел во неговиот двор и ги поучувал неговите синови.<ref>Sidonius Apollinaris, ''carmen'' 7. 215sqq.; 7. 495sqq.</ref> == Проширување кон Медитеранот == Затоа што Римјаните морале да се борат против [[Франки]]те, кои ги ограбиле [[Келн]] и [[Трир]] во 435 година, и поради други настани Теодорих видел шанса да го освои Нарбо Мартиус (во 436 година) за да добие пристап до [[Средоземното Море]] и патиштата до [[Пиринеи]]те. Но, Литориј, со помош на Хуните, го спречил заземањето на градот и ги истерал Визиготите назад во нивниот главен град [[Тулуза|Толоса]].<ref>Prosper, ''Epitoma chronicon'' 1324 and 1326, in: MGH AA 9, p. 475; [[Hydatius]], ''chronicle'' 107 und 110, in: MGH AA 11, p. 22-23; [[Merobaudes (poet)|Merobaudes]], ''panegyric'', fragment II A 23, in: Vollmer, MGH AA 14, p. 9; Sidonius Apollinaris, ''carmen'' 7. 246sqq.; 7. 475sqq.</ref> Понудата за мир на Теодорих била одбиена, но кралот ја добил решавачката битка во Толоса, а Литориј набрзо умрел во готски затвор од повредите што ги добил во оваа битка.<ref>Prosper, ''Epitoma chronicon'' 1335, in: MGH AA 9, p. 476; Hydatius, ''chronicle'' 116, in: MGH AA 11, p. 23; [[Salvian]], ''de gubernatione dei'' 7. 9. 39sqq.</ref> Авит отишол - според наредбата на Аетиј - во Толоса и понудил мировен договор што Теодорих го прифатил.<ref>Prosper, ''Epitoma chronicon'' 1338, in: MGH AA 9, p. 477; Hydatius, ''chronicle'' 117, in: MGH AA 11, p. 23; Sidonius Apollinaris, ''carmen'' 7. 295sqq.</ref> Можеби Римјаните во тоа време го признале суверенитетот на државата Визиготите. == Судир со Вандалите == Ќерка на Теодорих била мажена за Хунерих, син на вандалскиот владетел Генсерих (во 429?), но Хунерих подоцна имал амбиции да се омажи за Евдокија, ќерка на царот [[Валентинијан III]]. Затоа ја обвинил ќерката на Теодорих дека планира да го убие, а во 444 година ја осакатил - и ги отсекле ушите и носот <ref>"The Fall of the West" by Adrian Goldsworthy, W&N (2009), {{ISBN|978-0-297-84563-8}} (page 330)</ref> - и ја испратил назад кај нејзиниот татко,<ref>[[Jordanes]], [[Getica (Jordanes)|''Getica'']] 36, 184</ref> што го заслужило непријателството на Визиготите. Во 444 година, во Толоса дошол непријателот на Аетиј, поранешниот ''магистер милитум'' Себастијан .<ref>Hydatius, ''chronicle'' 129, in: MGH AA 11, p. 24 (dated into the year 444); Prosper, ''Epitoma chronicon'' 1342, in: MGH AA 9, p. 478 (wrongly dated into the year 440)</ref> Ова можело да ги залади односите со Аетиј, но Теодорих набрзо го испратил својот несакан гостин, по што тој ја зазел [[Барселона]], а потоа бил погубен по наредба на Гејзерих во 450 година. Теодорих исто така бил непријател на [[Свеви|свскиот]] крал Рехила во Иберија, бидејќи визиготските трупи му помагале на царскиот командант Вит во неговиот поход против Свите во 446 година <ref>Hydatius, ''chronicle'' 134, in: MGH AA 11, p. 24</ref> Но, способноста на овој народ да води силна одбрана и подобрите односи меѓу Гејзерик и Рим го навеле Теодорих да ја промени својата надворешна политика. Затоа, во февруари 449 година, тој се оженил со една од своите ќерки за новиот свски крал Речиар, кој го посетил неговиот свекор во Толоса во јули 449 година <ref>Hydatius, ''chronicle'' 140 and 142, in: MGH AA 11, p. 25; Jordanes, ''Getica'' 44. 229 and 231</ref> По враќањето - според авторот Исидор од Севиља - Рехиар, со помош на визиготските трупи,<ref>Isidore, ''[[Historia Gothorum, Vandalorum et Suevorum]]'' 87, in: MGH AA 11, p. 301</ref> ја опустошил областа околу градот [[Сарагоса|Цезараугуста]] и успеал со измама да ја заземе Илерда. Некои неодамнешни научници се сомневаат дека Теодорих донел законодавство, како што се претпоставувало во претходните времиња.<ref>G. Kampers, RGA, vol. 30, p. 420</ref> == Сојуз против Хуните == [[Податотека:Teodorico_I_rey_visigodo-01.jpg|мини|Статуа на Теодорих I во Кралската палата во Мадрид, Шпанија]] Кога [[Атила]] конечно ја нападнал Галија, Авит договорил сојуз меѓу Теодорих и неговиот долгогодишен непријател Аетиј против Хуните.<ref>Sidonius Apollinaris, ''carmen'' 7. 332sqq.; 7. 336sqq.; 7. 352sqq.; Prosper, ''Epitoma chronicon'' 1364, in: MGH AA 9, p. 481; compare Jordanes, ''Getica'' 36. 187sqq.</ref> Теодорих се приклучил на оваа коалиција затоа што ја препознал опасноста на Хуните за сопственото царство. Со целата своја војска и неговите синови, [[Торизмунд]] и Теодорих, тој му се придружил на Аетиј. Визиготите и римските трупи потоа го спасиле [[Орлеан]] и го принудиле Атила да се повлече (јуни 451).<ref>Sidonius Apollinaris, ''carmen'' 7, 346sqq.; ''letters'' 7. 12. 3; 8. 15. 1; Jordanes, ''Getica'' 37. 195; [[Gregory of Tours]], ''Historia Francorum'' 2. 7; ''Vita S. Aniani'' 7 und 10, in: MGH, Scriptores rerum Merovingicarum 3. 112-113; 3. 115-116</ref> == Битката кај Каталонските Полиња == Потоа Аетиј и Теодорих ги следеле Хуните и се бореле против нив во Каталонските Полиња во близина на Троа, околу јуни 451 година. Повеќето Визиготи се бореле на десното крило под команда на Теодорих, но помала сила се борела лево под команда на Торизмунд.<ref>Jordanes, ''Getica'' 38. 197 and 201</ref> Силите на Теодорих решиле да придонесат за победата на Римјаните, но тој самиот бил убиен за време на битката. Јордан запишува две различни извештаи за неговата смрт: едната била дека Теодорих бил фрлен од коњот и прегазен до смрт; вториот бил дека Теодорих бил убиен од копјето на Остроготот Андаг, кој бил татко на покровителот на Јордан, Гунтигис. Телото на Теодорих било пронајдено дури следниот ден. Според готската традиција, неговите воини го оплакувале и погребале на бојното поле.<ref>Jordanes, ''Getica'' 40. 209 and 41. 214; Hydatius, ''chronicle'' 150, in: MGH AA 11, p. 26</ref> Веднаш [[Торизмунд]] бил избран за наследник на неговиот татко. Други синови на Теодорих биле Теодорих II, Фредерик, Еврик I, Ретајмер и Химнерит.<ref>Jordanes, ''Getica'' 36. 190</ref> == Наследство == За неговата жртва и последователната победа над Атила во Битката кај каталонските рамнини, Теодорих станал почитувана личност во западната историографија и послужил како инспирација за [[Џ. Р. Р. Толкин]] во неговото создавање на кралот Теоден од Рохан во ''[[Господарот на прстените (книга)|Господарот на прстените]]'' и Битката. на Пеленорските полиња.<ref>[[Tom Shippey|Shippey]], T. A., ''The Road to Middle-earth'', London: Allen and Unwin, 1982, p. 16</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Почетна кутија}} {{S-hou|[[Балти (династија)|Балти]]||||451}} {{S-reg|}} {{S-bef|before=[[Валија (крал)|Валија]]}} {{S-ttl|title=[[Визиготи|Крал на Визиготите]]|years=418–451}} {{S-aft|after=[[Торизмунд]]}} {{s-end}} {{Визиготски владетели}} [[Категорија:Визиготски владетели]] [[Категорија:Несигурна година на раѓање]] [[Категорија:Починати во 451 година]] [[Категорија:Сите статии со непотврдени изјави]] [[Категорија:Личности овековечени во споменикот „Валхала“]] hms35rey0wbdw25obyroocixplbishw 0 1327567 5605958 5584591 2026-08-07T13:08:14Z Gurther 105215 5605958 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Водна површина|name=Кобејтуз|other_name=Көбейтұз|image=Lake Köbeituz 2019-08-20 Sentinel-2 L2A True color.jpg|alt=|caption=Слика од [[Сентинел-2]] (2019)|image_bathymetry=|alt_bathymetry=|caption_bathymetry=|location=[[Акмолинска Област]]|coordinates={{coord|51|44|33|N|73|32|51|E|region:ZZ_type:waterbody|display =inline,title}}|type=[[Солено езеро]]|length={{convert|2.9|km|sp=us}}|width={{convert|2.3|km|sp=us}}|elevation={{convert|253|meters}}|pushpin_map=Казахстан|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=Location of Kobeituz in Kazakhstan.|pushpin_map_caption=|website=|reference=}} '''Кобејтуз''' ({{langx|kk|Көбейтұз көлі}}) ― [[солено езеро]] во [[Ерејментау (округ)|Округот Ерејментау]], [[Акмолинска Област]], [[Казахстан]]. Езерото се наоѓа североисточно од градот Ерејментау. Потеклото на името потекнува од месниот [[казашки јазик]] во кој „кобеј“ значи умножување и „туз“ значи [[сол]]. == Опис == Кобејтуз се наоѓа во сливот на Тениз кое е [[солено езеро]] дел од сливот на реката Оленти. Се наоѓа на [[надморска височина]] од 253 м надморска височина, 3.5 км на исток од источниот брег на езерото Тениз.<ref name="STM">{{Наведена мрежна страница|url=https://maps.vlasenko.net/smtm1000/m-43.jpg|title=M-43 Topographic Chart (in Russian)|accessdate=5 август 2023}}</ref> Кобејтуз е розово езеро поради присуството на ''Dunaliella salina'', вид [[алги]] што и дава на водата розова нијанса.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://astanatimes.com/2019/09/kazakhstans-social-media-sensation-and-pink-coloured-lake-is-just-two-hours-from-the-capital/|title=Kazakhstan's social media sensation and pink-coloured lake is just two hours from the capital|last=September 2019|first=Diana Vassilenko in Tourism on 7|date=7 септември 2019|work=The Astana Times|language=en|accessdate=5 август 2023}}</ref> Ова е веројатно затоа што е присутно во неколку други езера низ светот кои имаат високи концентрации на [[сол]] и добиваат розова боја за време на топлите месеци кога соленоста е највисока.<ref>{{Наведено списание|last=Teller|first=James T.|year=1987|title=The Pink Color of Lakes, With An Example From Australia|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0140196318311790|journal=Journal of Arid Environments|volume=12|issue=2|pages=101–103|bibcode=1987JArEn..12..101T|doi=10.1016/S0140-1963(18)31179-0|access-date=5 август 2023}}</ref> Алгата има различни структури и изгледи во зависност од условите на околината, а во средини со висока соленост како езерото Кобејтуз произведува каротиноиди кои имаат црвеникава нијанса. == Популарност == Поради високата концентрација на [[сол]], водата на Кобејтуз можела да го задржи човекот на површина, како во [[Мртвото Море]]. Но, пливањето во него е неизводливо: езерото е многу плитко, максималната длабочина е само околу 20 цм, односно во водата можете да влезете само до колена. Претежно млади луѓе доаѓаат овде за убави [[Фотографија|фотографии]]. Покрај тоа, за да може бојата на Кобејтуз да биде што е можно посветла, се препорачува да се патува во сончево време. Тие велат дека токму тогаш [[микроорганизмите]] најактивно го ослободуваат својот пигмент. == Инфраструктура == Нема инфраструктура или капацитети за посетители. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://central-asia.guide/kazakhstan/destinations-kz/kazakhstan-pink-lake/] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230605093020/https://central-asia.guide/kazakhstan/destinations-kz/kazakhstan-pink-lake/ |date=2023-06-05 }} [[Категорија:Articles with short description]] [[Категорија:Short description is different from Wikidata]] [[Категорија:Pages using infobox body of water with auto short description]] [[Категорија:Акмолинска Област]] [[Категорија:Езера во Казахстан]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Земјишни облици во Акмолинската Област]] hkh3czz6b1bhkxhxdfnr665lnre44l9 5605959 5605958 2026-08-07T13:08:21Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Short description is different from Wikidata]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5605959 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Водна површина|name=Кобејтуз|other_name=Көбейтұз|image=Lake Köbeituz 2019-08-20 Sentinel-2 L2A True color.jpg|alt=|caption=Слика од [[Сентинел-2]] (2019)|image_bathymetry=|alt_bathymetry=|caption_bathymetry=|location=[[Акмолинска Област]]|coordinates={{coord|51|44|33|N|73|32|51|E|region:ZZ_type:waterbody|display =inline,title}}|type=[[Солено езеро]]|length={{convert|2.9|km|sp=us}}|width={{convert|2.3|km|sp=us}}|elevation={{convert|253|meters}}|pushpin_map=Казахстан|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=Location of Kobeituz in Kazakhstan.|pushpin_map_caption=|website=|reference=}} '''Кобејтуз''' ({{langx|kk|Көбейтұз көлі}}) ― [[солено езеро]] во [[Ерејментау (округ)|Округот Ерејментау]], [[Акмолинска Област]], [[Казахстан]]. Езерото се наоѓа североисточно од градот Ерејментау. Потеклото на името потекнува од месниот [[казашки јазик]] во кој „кобеј“ значи умножување и „туз“ значи [[сол]]. == Опис == Кобејтуз се наоѓа во сливот на Тениз кое е [[солено езеро]] дел од сливот на реката Оленти. Се наоѓа на [[надморска височина]] од 253 м надморска височина, 3.5 км на исток од источниот брег на езерото Тениз.<ref name="STM">{{Наведена мрежна страница|url=https://maps.vlasenko.net/smtm1000/m-43.jpg|title=M-43 Topographic Chart (in Russian)|accessdate=5 август 2023}}</ref> Кобејтуз е розово езеро поради присуството на ''Dunaliella salina'', вид [[алги]] што и дава на водата розова нијанса.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://astanatimes.com/2019/09/kazakhstans-social-media-sensation-and-pink-coloured-lake-is-just-two-hours-from-the-capital/|title=Kazakhstan's social media sensation and pink-coloured lake is just two hours from the capital|last=September 2019|first=Diana Vassilenko in Tourism on 7|date=7 септември 2019|work=The Astana Times|language=en|accessdate=5 август 2023}}</ref> Ова е веројатно затоа што е присутно во неколку други езера низ светот кои имаат високи концентрации на [[сол]] и добиваат розова боја за време на топлите месеци кога соленоста е највисока.<ref>{{Наведено списание|last=Teller|first=James T.|year=1987|title=The Pink Color of Lakes, With An Example From Australia|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0140196318311790|journal=Journal of Arid Environments|volume=12|issue=2|pages=101–103|bibcode=1987JArEn..12..101T|doi=10.1016/S0140-1963(18)31179-0|access-date=5 август 2023}}</ref> Алгата има различни структури и изгледи во зависност од условите на околината, а во средини со висока соленост како езерото Кобејтуз произведува каротиноиди кои имаат црвеникава нијанса. == Популарност == Поради високата концентрација на [[сол]], водата на Кобејтуз можела да го задржи човекот на површина, како во [[Мртвото Море]]. Но, пливањето во него е неизводливо: езерото е многу плитко, максималната длабочина е само околу 20 цм, односно во водата можете да влезете само до колена. Претежно млади луѓе доаѓаат овде за убави [[Фотографија|фотографии]]. Покрај тоа, за да може бојата на Кобејтуз да биде што е можно посветла, се препорачува да се патува во сончево време. Тие велат дека токму тогаш [[микроорганизмите]] најактивно го ослободуваат својот пигмент. == Инфраструктура == Нема инфраструктура или капацитети за посетители. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://central-asia.guide/kazakhstan/destinations-kz/kazakhstan-pink-lake/] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230605093020/https://central-asia.guide/kazakhstan/destinations-kz/kazakhstan-pink-lake/ |date=2023-06-05 }} [[Категорија:Articles with short description]] [[Категорија:Pages using infobox body of water with auto short description]] [[Категорија:Акмолинска Област]] [[Категорија:Езера во Казахстан]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Земјишни облици во Акмолинската Област]] 3hnj6sxr9o5js72rmt8pa5wx2yr8o0s 5605960 5605959 2026-08-07T13:08:27Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Articles with short description]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5605960 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Водна површина|name=Кобејтуз|other_name=Көбейтұз|image=Lake Köbeituz 2019-08-20 Sentinel-2 L2A True color.jpg|alt=|caption=Слика од [[Сентинел-2]] (2019)|image_bathymetry=|alt_bathymetry=|caption_bathymetry=|location=[[Акмолинска Област]]|coordinates={{coord|51|44|33|N|73|32|51|E|region:ZZ_type:waterbody|display =inline,title}}|type=[[Солено езеро]]|length={{convert|2.9|km|sp=us}}|width={{convert|2.3|km|sp=us}}|elevation={{convert|253|meters}}|pushpin_map=Казахстан|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=Location of Kobeituz in Kazakhstan.|pushpin_map_caption=|website=|reference=}} '''Кобејтуз''' ({{langx|kk|Көбейтұз көлі}}) ― [[солено езеро]] во [[Ерејментау (округ)|Округот Ерејментау]], [[Акмолинска Област]], [[Казахстан]]. Езерото се наоѓа североисточно од градот Ерејментау. Потеклото на името потекнува од месниот [[казашки јазик]] во кој „кобеј“ значи умножување и „туз“ значи [[сол]]. == Опис == Кобејтуз се наоѓа во сливот на Тениз кое е [[солено езеро]] дел од сливот на реката Оленти. Се наоѓа на [[надморска височина]] од 253 м надморска височина, 3.5 км на исток од источниот брег на езерото Тениз.<ref name="STM">{{Наведена мрежна страница|url=https://maps.vlasenko.net/smtm1000/m-43.jpg|title=M-43 Topographic Chart (in Russian)|accessdate=5 август 2023}}</ref> Кобејтуз е розово езеро поради присуството на ''Dunaliella salina'', вид [[алги]] што и дава на водата розова нијанса.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://astanatimes.com/2019/09/kazakhstans-social-media-sensation-and-pink-coloured-lake-is-just-two-hours-from-the-capital/|title=Kazakhstan's social media sensation and pink-coloured lake is just two hours from the capital|last=September 2019|first=Diana Vassilenko in Tourism on 7|date=7 септември 2019|work=The Astana Times|language=en|accessdate=5 август 2023}}</ref> Ова е веројатно затоа што е присутно во неколку други езера низ светот кои имаат високи концентрации на [[сол]] и добиваат розова боја за време на топлите месеци кога соленоста е највисока.<ref>{{Наведено списание|last=Teller|first=James T.|year=1987|title=The Pink Color of Lakes, With An Example From Australia|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0140196318311790|journal=Journal of Arid Environments|volume=12|issue=2|pages=101–103|bibcode=1987JArEn..12..101T|doi=10.1016/S0140-1963(18)31179-0|access-date=5 август 2023}}</ref> Алгата има различни структури и изгледи во зависност од условите на околината, а во средини со висока соленост како езерото Кобејтуз произведува каротиноиди кои имаат црвеникава нијанса. == Популарност == Поради високата концентрација на [[сол]], водата на Кобејтуз можела да го задржи човекот на површина, како во [[Мртвото Море]]. Но, пливањето во него е неизводливо: езерото е многу плитко, максималната длабочина е само околу 20 цм, односно во водата можете да влезете само до колена. Претежно млади луѓе доаѓаат овде за убави [[Фотографија|фотографии]]. Покрај тоа, за да може бојата на Кобејтуз да биде што е можно посветла, се препорачува да се патува во сончево време. Тие велат дека токму тогаш [[микроорганизмите]] најактивно го ослободуваат својот пигмент. == Инфраструктура == Нема инфраструктура или капацитети за посетители. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://central-asia.guide/kazakhstan/destinations-kz/kazakhstan-pink-lake/] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230605093020/https://central-asia.guide/kazakhstan/destinations-kz/kazakhstan-pink-lake/ |date=2023-06-05 }} [[Категорија:Pages using infobox body of water with auto short description]] [[Категорија:Акмолинска Област]] [[Категорија:Езера во Казахстан]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Земјишни облици во Акмолинската Област]] pqyzq9twh830ctstvskb6ai0savv5f4 5605961 5605960 2026-08-07T13:08:44Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Pages using infobox body of water with auto short description]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5605961 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Водна површина|name=Кобејтуз|other_name=Көбейтұз|image=Lake Köbeituz 2019-08-20 Sentinel-2 L2A True color.jpg|alt=|caption=Слика од [[Сентинел-2]] (2019)|image_bathymetry=|alt_bathymetry=|caption_bathymetry=|location=[[Акмолинска Област]]|coordinates={{coord|51|44|33|N|73|32|51|E|region:ZZ_type:waterbody|display =inline,title}}|type=[[Солено езеро]]|length={{convert|2.9|km|sp=us}}|width={{convert|2.3|km|sp=us}}|elevation={{convert|253|meters}}|pushpin_map=Казахстан|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=Location of Kobeituz in Kazakhstan.|pushpin_map_caption=|website=|reference=}} '''Кобејтуз''' ({{langx|kk|Көбейтұз көлі}}) ― [[солено езеро]] во [[Ерејментау (округ)|Округот Ерејментау]], [[Акмолинска Област]], [[Казахстан]]. Езерото се наоѓа североисточно од градот Ерејментау. Потеклото на името потекнува од месниот [[казашки јазик]] во кој „кобеј“ значи умножување и „туз“ значи [[сол]]. == Опис == Кобејтуз се наоѓа во сливот на Тениз кое е [[солено езеро]] дел од сливот на реката Оленти. Се наоѓа на [[надморска височина]] од 253 м надморска височина, 3.5 км на исток од источниот брег на езерото Тениз.<ref name="STM">{{Наведена мрежна страница|url=https://maps.vlasenko.net/smtm1000/m-43.jpg|title=M-43 Topographic Chart (in Russian)|accessdate=5 август 2023}}</ref> Кобејтуз е розово езеро поради присуството на ''Dunaliella salina'', вид [[алги]] што и дава на водата розова нијанса.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://astanatimes.com/2019/09/kazakhstans-social-media-sensation-and-pink-coloured-lake-is-just-two-hours-from-the-capital/|title=Kazakhstan's social media sensation and pink-coloured lake is just two hours from the capital|last=September 2019|first=Diana Vassilenko in Tourism on 7|date=7 септември 2019|work=The Astana Times|language=en|accessdate=5 август 2023}}</ref> Ова е веројатно затоа што е присутно во неколку други езера низ светот кои имаат високи концентрации на [[сол]] и добиваат розова боја за време на топлите месеци кога соленоста е највисока.<ref>{{Наведено списание|last=Teller|first=James T.|year=1987|title=The Pink Color of Lakes, With An Example From Australia|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0140196318311790|journal=Journal of Arid Environments|volume=12|issue=2|pages=101–103|bibcode=1987JArEn..12..101T|doi=10.1016/S0140-1963(18)31179-0|access-date=5 август 2023}}</ref> Алгата има различни структури и изгледи во зависност од условите на околината, а во средини со висока соленост како езерото Кобејтуз произведува каротиноиди кои имаат црвеникава нијанса. == Популарност == Поради високата концентрација на [[сол]], водата на Кобејтуз можела да го задржи човекот на површина, како во [[Мртвото Море]]. Но, пливањето во него е неизводливо: езерото е многу плитко, максималната длабочина е само околу 20 цм, односно во водата можете да влезете само до колена. Претежно млади луѓе доаѓаат овде за убави [[Фотографија|фотографии]]. Покрај тоа, за да може бојата на Кобејтуз да биде што е можно посветла, се препорачува да се патува во сончево време. Тие велат дека токму тогаш [[микроорганизмите]] најактивно го ослободуваат својот пигмент. == Инфраструктура == Нема инфраструктура или капацитети за посетители. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://central-asia.guide/kazakhstan/destinations-kz/kazakhstan-pink-lake/] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230605093020/https://central-asia.guide/kazakhstan/destinations-kz/kazakhstan-pink-lake/ |date=2023-06-05 }} [[Категорија:Акмолинска Област]] [[Категорија:Езера во Казахстан]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Земјишни облици во Акмолинската Област]] 7un53b6r36vrhauga8trpmqkyd23dex 5605962 5605961 2026-08-07T13:08:57Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Земјишни облици во Акмолинската Област]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5605962 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Водна површина|name=Кобејтуз|other_name=Көбейтұз|image=Lake Köbeituz 2019-08-20 Sentinel-2 L2A True color.jpg|alt=|caption=Слика од [[Сентинел-2]] (2019)|image_bathymetry=|alt_bathymetry=|caption_bathymetry=|location=[[Акмолинска Област]]|coordinates={{coord|51|44|33|N|73|32|51|E|region:ZZ_type:waterbody|display =inline,title}}|type=[[Солено езеро]]|length={{convert|2.9|km|sp=us}}|width={{convert|2.3|km|sp=us}}|elevation={{convert|253|meters}}|pushpin_map=Казахстан|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=Location of Kobeituz in Kazakhstan.|pushpin_map_caption=|website=|reference=}} '''Кобејтуз''' ({{langx|kk|Көбейтұз көлі}}) ― [[солено езеро]] во [[Ерејментау (округ)|Округот Ерејментау]], [[Акмолинска Област]], [[Казахстан]]. Езерото се наоѓа североисточно од градот Ерејментау. Потеклото на името потекнува од месниот [[казашки јазик]] во кој „кобеј“ значи умножување и „туз“ значи [[сол]]. == Опис == Кобејтуз се наоѓа во сливот на Тениз кое е [[солено езеро]] дел од сливот на реката Оленти. Се наоѓа на [[надморска височина]] од 253 м надморска височина, 3.5 км на исток од источниот брег на езерото Тениз.<ref name="STM">{{Наведена мрежна страница|url=https://maps.vlasenko.net/smtm1000/m-43.jpg|title=M-43 Topographic Chart (in Russian)|accessdate=5 август 2023}}</ref> Кобејтуз е розово езеро поради присуството на ''Dunaliella salina'', вид [[алги]] што и дава на водата розова нијанса.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://astanatimes.com/2019/09/kazakhstans-social-media-sensation-and-pink-coloured-lake-is-just-two-hours-from-the-capital/|title=Kazakhstan's social media sensation and pink-coloured lake is just two hours from the capital|last=September 2019|first=Diana Vassilenko in Tourism on 7|date=7 септември 2019|work=The Astana Times|language=en|accessdate=5 август 2023}}</ref> Ова е веројатно затоа што е присутно во неколку други езера низ светот кои имаат високи концентрации на [[сол]] и добиваат розова боја за време на топлите месеци кога соленоста е највисока.<ref>{{Наведено списание|last=Teller|first=James T.|year=1987|title=The Pink Color of Lakes, With An Example From Australia|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0140196318311790|journal=Journal of Arid Environments|volume=12|issue=2|pages=101–103|bibcode=1987JArEn..12..101T|doi=10.1016/S0140-1963(18)31179-0|access-date=5 август 2023}}</ref> Алгата има различни структури и изгледи во зависност од условите на околината, а во средини со висока соленост како езерото Кобејтуз произведува каротиноиди кои имаат црвеникава нијанса. == Популарност == Поради високата концентрација на [[сол]], водата на Кобејтуз можела да го задржи човекот на површина, како во [[Мртвото Море]]. Но, пливањето во него е неизводливо: езерото е многу плитко, максималната длабочина е само околу 20 цм, односно во водата можете да влезете само до колена. Претежно млади луѓе доаѓаат овде за убави [[Фотографија|фотографии]]. Покрај тоа, за да може бојата на Кобејтуз да биде што е можно посветла, се препорачува да се патува во сончево време. Тие велат дека токму тогаш [[микроорганизмите]] најактивно го ослободуваат својот пигмент. == Инфраструктура == Нема инфраструктура или капацитети за посетители. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://central-asia.guide/kazakhstan/destinations-kz/kazakhstan-pink-lake/] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230605093020/https://central-asia.guide/kazakhstan/destinations-kz/kazakhstan-pink-lake/ |date=2023-06-05 }} [[Категорија:Акмолинска Област]] [[Категорија:Езера во Казахстан]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] hch2sox4zdurtnueie0vrkt2v9i32go 0 1337465 5605980 5590626 2026-08-07T13:14:21Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Articles with short description]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5605980 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> '''Морелија''' (од 1545 до 1828 познат како '''Ваљадолид''', Отоми:{{Јаз|ote|Mänxuni}}) е град и општинско седиште на општината Морелија во северно-централниот дел на државата Мичоакан во централно Мексико.<ref name="turiguia"/> Градот се наоѓа во долината Гуајангарео и е главен и најголем град на државата. Главните предхиспанско култури овде биле Пурепеча и Матлацинка, но во тоа време не биле основани поголеми градови во долината. [[Поткралство Нова Шпанија|Шпанците]] ја презеле контролата врз областа во 1520-тите. Шпанците под вицекралот Антонио де Мендоза основале населба овде во 1541 година со името Ваљадолид, која станала ривал на блискиот град Пацкуаро за доминација во Мичоакан. Во 1580 година, ова ривалство завршило во корист на Ваљадолид и станал главен град на вицерегалската провинција. По [[Мексиканска војна за независност|Мексиканската војна за независност]], градот бил преименуван во Морелија во чест на [[Хосе Марија Морелос]], кој потекнувал од тој градот. Во 1991 година, градот бил прогласен за [[Светско наследство на УНЕСКО|светско наследство]] на УНЕСКО поради неговите добро сочувани историски градби и распоредот на историскиот центар. Според традицијата, родените на 30 септември се именуваат по градот. Населението на градот во 2020 година изнесувало 743.275 жители. Општината имала 849.053 жители, а Метрополитенската област, составена од општините Морелија, Таримбаро и Чаро, имала 988.704 жители, според XIV попис.<ref name="Pop">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.microrregiones.gob.mx/zap/datGenerales.aspx?entra=nacion&ent=16&mun=053|title=Datos Generales: Municipio: Morelia|work=Unidad de Microrregiones|publisher=Secretaría de Desarrollo Social|language=es|accessdate=February 1, 2016|archive-date=2018-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180216025258/http://www.microrregiones.gob.mx/zap/datGenerales.aspx?entra=nacion&ent=16&mun=053|url-status=dead}}</ref><ref name="encmuc"/> == Историја == [[Податотека:Jardin_de_las_rosas.JPG|лево|мини| Градина и парк Жардин де лас Росас]] [[Податотека:Calle_del_centro_de_morelia.jpg|десно|мини| Улица и катедрала Морелија]] Човечки населби во [[Guayangareo Valley|долината Гуајангарео]] во која се наоѓа Морелија датират уште во VII век. Артефактите пронајдени овде покажуваат влијание на културата [[Теотивакан|на Теотихуакан]] врз раните култури во оваа област. Во 12 век, Пурепеча пристигнале во долината. Тие доминирале политички во остатокот од предхиспанското време, но не изградиле некои поголеми населби овде. Помеѓу 12-тиот и 15-тиот век, Матлацинкас се преселил во областа со дозвола на Пурепечас, кои биле сместени околу блиското езеро Пацкуаро. Главната населба Матлацинца била местото каде што денес се наоѓа Хуарез Плаза во градот.<ref name="encmuc"/><ref name="ahistoria"/> Шпанците се туркале во долината Гвајангарео помеѓу 1525 и 1526 година, на чело со Гонсало Гомес. Во 1530-тите, областа била евангелизирана од Францисканци како Хуан де Сан Мигел и Антонио де Лисабоа.<ref name="encmuc"/> Она што подоцна станало градот Морелија го основал вицекралот Антонио де Мендоза и голем број енкомендери во 1541 година, кои првпат го нарекле Нуева Сиудад де Мичоакан (Нов град Мичоакан). Новооснованата населба брзо порасна, што го поттикнало [[Васко де Кирога]] да замине во Шпанија и да се стреми да стекне печат и титулата град за ривалската населба Пацкуаро, за да спречи „новиот град“ да стане главен град на Мичоакан. Акцијата исто така барала новата населба да го смени името во Гвајангарео.<ref name="turiguia"/> Во 1545 година, Гвајангарео добил градски статус од Чарлс V со името „Ваљадолид“, по родниот град Антонио де Мендоза.<ref name="ahistoria"/> Ова било дел од борбата за моќ помеѓу Антонио де Мендоза и Васко де Кирога за провинцијата Мичоакан. За време на животот на Квирога, тој успеал да ја задржи политичката и црковната моќ во Пацкуаро и покрај приговорите на вицекралот и енкомендерос. Меѓутоа, Кирога умрел во 1565 година, а до 1580 година, и политичката и религиозната власт ([[Епископска столица]]) биле префрлени во градот Ваљадолид, преместувајќи го Колеџот Сан Николас, кој Васко го основал и поставувајќи ја основата за воспоставување нова катедрала за провинција.<ref name="encmuc"/> На крајот на вицерегалскиот период, Ваљадолид бил мал град со околу 20.000 жители. Тоа било и образовен центар со четири важни училишта како што е Колеџот Сан Николас. Од овие училишта излегле научници како што се Мигел Идалго и Костиља и Хосе Марија Морелос и Павон, кои биле симпатизери на новите републикански идеи што произлегоа од [[Француска револуција|постреволуционерната Франција]] и Соединетите држави.<ref name="turiguia">{{Наведена книга|title=Michoacán:Morelia, Pátzcuaro, Cuitzeo, Zamora, Uruapan, Otros|last=Sanchez Reyna|first=Ramon|publisher=Grupo Azabache, S.A. de C.V.|year=2008|isbn=978-607-7568-08-7|location=Mexico City|pages=20–28|language=es}}</ref><ref name="mexdesmor">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mexicodesconocido.com.mx/notas/2468-El-Centro-Hist%F3rico-de-Morelia,-Michoac%E1n|title=El Centro Histórico de Morelia, Michoacán|publisher=Mexico Desconocido|location=Mexico|language=es|trans-title=The Historic Center of Morelia, Michoacan|accessdate=2009-11-21|archive-date=2009-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20091208022142/http://www.mexicodesconocido.com.mx/notas/2468-El-Centro-Hist%F3rico-de-Morelia,-Michoac%E1n|url-status=dead}}</ref> Демонстрации против шпанската власт се случувале во градот во 1809 година, што кулминирало со Заговорот од 1809 година. Овој заговор бил откриен, при што главните заговорници биле уапсени и испратени во други делови на Нова Шпанија, што помогнало да се шират републиканските идеи.<ref name="ahistoria"/> Една година подоцна, откако ја формирале својата војска во државата [[Гванахуато|Гуанахуато]], Мигел Идалго и Костила пристигнaл и го зазел градот, прогласувајќи го крајот на ропството во Мексико. Градот бил вратен од ројалистичките сили бргу потоа. Морелос дожол овде за да се обиде да ги отфрли ројалистите, но бил поразен од Агустин де Итурбиде. Друга истакната личност во војната, Маријано Матаморос бил застрелан од стрелачки вод на главниот плоштад во градот во 1814 година. Градот останал во рацете на ројалистот до 1821 година, Итурбиде, кој ја сменил страната, а [[Винсенте Гереро|Висенте Гереро]] влегол во градот со армијата Тригаранте.<ref name="encmuc"/><ref name="ahistoria"/> Во 1828 година, новосоздадената држава Мичоакан го сменила името на градот од Ваљадолид во Морелија, во чест на Хосе Марија Морелос и Павон. Ова е официјалното име што го задржала до денес, иако неговото име Пурепечас останува Уајанархио и има прекари како што се Градот на розовиот камен (Cantera), Градот на отворените врати, Розата на ветровите, Градината на [[Поткралство Нова Шпанија|Нова Шпанија]] и религиозно како Морелија. на Светото срце на Исус.<ref name="ahistoria">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.morelia.gob.mx/index.php?option=com_content&task=view&id=23&Itemid=77|title=Historia|publisher=H.Ayuntamiento de Morelia|location=Morelia, Mexico|language=es|trans-title=History|archive-url=https://web.archive.org/web/20090428193616/http://www.morelia.gob.mx/index.php?option=com_content&task=view&id=23&Itemid=77|archive-date=April 28, 2009|accessdate=2009-11-21}}</ref> Градот станал општина во 1831 година.<ref name="encmuc"/> Подоцнежниот 19 век бил обележан со борби меѓу либералните и конзервативните сили во Мексико. За време на револуцијата во Ајутла, градот бил заземен од бунтовничките сили под команда на Епитацио Хуерта и генерал Гарсија Пуеблита, но бил вратен назад во 1855 година од силите на Антонио Лопез де Санта Ана. Една година подоцна, бунтовниците повторно ги нападнале војниците на Санта Ана.<ref name="ahistoria"/> Француските трупи кои наметнале царско владеење влегле во градот во 1863 година, при што републиканските сили го преместиле главниот град Мичоакан во Уруапан, додека конзервативните семејства во Морелија ветиле поддршка за императорот [[Максимилијан I (Мексико)|Максимилијан I]], кој потоа го посетил градот. Во 1867 година, градот го зазел републиканскиот генерал Николас де Регулес и главниот град Мичоакан се преименувал во Морелија.<ref name="encmuc">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.e-local.gob.mx/wb2/ELOCAL/EMM_michoacan|title=Enciclopedia de los Municipios de México Michoacán Morelia|publisher=INAFED|location=Mexico|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20110517162648/http://www.e-local.gob.mx/wb2/ELOCAL/EMM_Michoacan|archive-date=2011-05-17|accessdate=2009-11-21}}</ref> Во 1869 година, за време на бунтот против владата на [[Бенито Хуарез]], генералот Епитацио Хуерта ги нападнал владините позиции во градот, но бил претепан од силите на [[Маријано Ескобедо]].<ref name="ahistoria" /> [[Податотека:Filling_water_jars_at_a_fountain_in_Morelia,_Mexico_(1906).jpg|десно|мини| Полнење тегли со вода на фонтана во Морелија, 1906 година]] Првите фабрики биле отворени во градот помеѓу 1868 и 1870 година, заедно со првата [[Телеграфија|телеграфска]] линија. Во 1883 година следеле железницата и трамваите.<ref name="ahistoria"/> Во 1910 година, се одржувале прослави за стогодишнината од независноста, но тензиите биле високи во градот поради недостигот на жито и продолжувањето на власта на претседателот [[Порфирио Дијаз]]. Една година подоцна, револуционерите лојални на [[Франциско I. Мадеро]] биле добредојдени во градот.<ref name="encmuc"/> Во 1914 година, престолнната била преместена од Морелија во градот [[Такамбаро]]. Градот потоа бил заземен од силите на генералот Санчез во истата година, и од силите лојални на [[Панчо Виља|Франциско Вила]] во 1915 година.<ref name="ahistoria"/> Во 1920 година, Палатата на државната влада била накратко преземена од земјоделски работници и други од целата држава. Таму бил убиен Исак Аријага во 1921 година. Во 1924 година, градот бил повторно нападнат од бунтовници кои се нарекувале себеси „Делахуертистас“. Борбата со градот што го бранат генералот Лопез, Гарсија и Авила Камачо била најобемна на главниот плоштад.<ref name="encmuc"/> Морелија била локацијата за филмот ''[[Бравадос (филм од 1958)|„Бравадос“]]'' од 1958 година со [[Грегори Пек]] и [[Џоан Колинс]] како главните улоги. Снимањето било тешко бидејќи било невообичаено дождливо и студено за регионот. Во текот на 1960-тите, уличните продавачи биле отстранети од историскиот центар на градот, а палмите што се наредени на Авенида Мадеро, главниот пат исток-запад, илеа исечени. Во 1966 година, имало студентски бунт на државниот универзитет кој бил задушен од армијата.<ref name="ahistoria"/> 1970-тите и 1980-тите биле обележани со изградба, вклучувајќи ја обиколницата на Периферико околу градот.<ref name="ahistoria"/> Во текот на 1980-тите, биле забележани штети поради географски дефекти, кои биле влошени со паѓањето на водните маси од испумпувањето на подземните води. Овој проблем е сличен на проблемите со кои се соочуваат другите градови на [[Трансмексикански Вулкански Појас|Трансмексиканскиот вулкански појас]] како Керетаро и [[Мексико (град)|Град Мексико]].<ref name="scdirect">{{Наведено списание|last=Avila-Olivera|first=Jorge A.|last2=Victor H. Garduño-Monroy|date=2008-06-27|title=A GPR study of subsidence-creep-fault processes in Morelia, Michoacán, Mexico|journal=Engineering Geology|volume=100|issue=1–2|pages=69–81|doi=10.1016/j.enggeo.2008.03.003}}</ref> Во 1991 година, градот бил прогласен за светско наследство [[УНЕСКО|на УНЕСКО]] поради неговата добро сочувана архитектура. Во 2001 година, уличните продавачи биле повторно преместени од историскиот центар за да ја направат областа попријатна за туристите. Сообраќајот оттука бил пренасочен со изградба на нови обиколници. Во 2006 и 2007 година, многу од плоштадите и градините во историскиот центар биле реновирани.<ref name="ahistoria"/> Во 2008 година, осум лица биле убиени во напад [[Граната|со гранати]]. Во 2009 година, метрополитенската област Морелија била привремено воспоставена како составена од општините [[Зинапекуаро]], [[Алваро Обрегон, Мичоакан|Алваро Обрегон]], [[Чаро, Мичоакан|Чаро]], Таримбаро и Морелија. Оваа првична определба била донесена од страна на секретарот за урбанизам и животна средина, при што требало да се направат дополнителни доработки додека претседателите на општините на овие субјекти се сретнале за да разговараат за ограничувањата, стратегиите и понатамошните активности.<ref name="leon">{{Наведени вести|url=http://www.lajornadamichoacan.com.mx/2009/05/25/index.php?section=politica&article=006n1pol|title=Avanzados los trámites para ampliar la zona metropolitana de Morelia: SUMA|last=Leon Gonzalez|first=Gladis|date=2009-05-25|work=La Jornada Michoacan|access-date=2009-11-21|location=Morelia, Mexico|language=es|trans-title=Advances in the paperwork to amplify the metropolitana rea of Morelia: SUMA}}</ref> Една од овие активности била формирање формална комисија за администрирање на областа.<ref name="trabaja">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.michoacan.gob.mx/SUMA/Unifican_criterios_para_la_zona_metropolitana_de_Morelia|title=Unifican criterios para la zona metropolitana de Morelia State of Michoacán|date=2009-07-28|publisher=State of Michoacan|language=es|trans-title=Unify criteria for the metropolitana rea of Morelia|archive-url=https://web.archive.org/web/20100920055510/http://www.michoacan.gob.mx/SUMA/Unifican_criterios_para_la_zona_metropolitana_de_Morelia|archive-date=2010-09-20|accessdate=2009-11-21}}</ref> == Географија == === Клима === Според [[Кепенова класификација на климата|климатската класификација на Кепен]], Морелија има [[Океанска клима|суптропска планинска клима]] (скратено ''Cwb'' на климатските мапи), со топли до врели денови и студени ноќи во текот на годината поради високата надморска височина. Најмногу врнежи паѓаат од јуни до септември за време на летната сезона на монсуните. Просечните месечни температури се движат од {{Convert|14|and|22|C}}. Максимална температура досега измерена била {{Convert|38.3|C}} во летото 1998 година, а најниската {{Convert|-5.2|C}} во јануари 1985 година.<ref name="encmuc"/> {{Weather box|location=Morelia (1951–2010)|metric first=Y|single line=Y|Jan record high C=35.0|Feb record high C=33.0|Mar record high C=39.0|Apr record high C=36.5|May record high C=38.0|Jun record high C=38.5|Jul record high C=36.5|Aug record high C=35.5|Sep record high C=35.8|Oct record high C=36.0|Nov record high C=38.3|Dec record high C=35.0|year record high C=38.5|Jan high C=23.8|Feb high C=25.6|Mar high C=27.9|Apr high C=30.0|May high C=30.6|Jun high C=28.4|Jul high C=26.1|Aug high C=26.0|Sep high C=25.5|Oct high C=25.5|Nov high C=25.3|Dec high C=24.2|year high C=26.6|Jan mean C=14.5|Feb mean C=15.8|Mar mean C=18.1|Apr mean C=20.3|May mean C=21.5|Jun mean C=20.9|Jul mean C=19.4|Aug mean C=19.4|Sep mean C=19.1|Oct mean C=18.0|Nov mean C=16.5|Dec mean C=15.0|year mean C=18.2|Jan low C=5.2|Feb low C=6.1|Mar low C=8.4|Apr low C=10.6|May low C=12.5|Jun low C=13.4|Jul low C=12.8|Aug low C=12.9|Sep low C=12.7|Oct low C=10.5|Nov low C=7.8|Dec low C=5.9|year low C=9.9|Jan record low C=-5.2|Feb record low C=-3.0|Mar record low C=0.2|Apr record low C=1.7|May record low C=4.6|Jun record low C=3.0|Jul record low C=3.9|Aug record low C=6.0|Sep record low C=5.0|Oct record low C=0.0|Nov record low C=-1.1|Dec record low C=-4.4|year record low C=-5.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=18.8|Feb precipitation mm=9.3|Mar precipitation mm=9.8|Apr precipitation mm=14.2|May precipitation mm=46.3|Jun precipitation mm=141.7|Jul precipitation mm=183.0|Aug precipitation mm=166.8|Sep precipitation mm=140.6|Oct precipitation mm=55.4|Nov precipitation mm=12.1|Dec precipitation mm=5.6|year precipitation mm=803.6|unit precipitation days=0.1 mm|Jan precipitation days=2.7|Feb precipitation days=1.8|Mar precipitation days=1.9|Apr precipitation days=3.1|May precipitation days=7.9|Jun precipitation days=17.4|Jul precipitation days=22.2|Aug precipitation days=21.5|Sep precipitation days=17.6|Oct precipitation days=8.8|Nov precipitation days=2.7|Dec precipitation days=1.9|year precipitation days=109.5|Jan humidity=56|Feb humidity=52|Mar humidity=46|Apr humidity=43|May humidity=48|Jun humidity=62|Jul humidity=68|Aug humidity=69|Sep humidity=69|Oct humidity=66|Nov humidity=62|Dec humidity=59|year humidity=58|Jan sun=237|Feb sun=243|Mar sun=281|Apr sun=263|May sun=259|Jun sun=208|Jul sun=195|Aug sun=202|Sep sun=184|Oct sun=219|Nov sun=234|Dec sun=233|year sun=2758|source 1=Servicio Meteorologico Nacional (humidity 1981–2000)<ref name=SMN>{{cite web |url=http://smn.cna.gob.mx/climatologia/Normales5110/NORMAL16081.TXT |title=Estado de Michoacán de Ocampo-Estacion: Morelia |work=Normales Climatologicas 1951–2010 |language=es |publisher=Servicio Meteorologico Nacional |access-date=25 April 2015 |url-status = dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303202441/http://smn.cna.gob.mx/climatologia/Normales5110/NORMAL16081.TXT |archive-date=3 March 2016 }}</ref><ref name=extremas>{{cite web |url=http://smn.cna.gob.mx/climatologia/Max-Extr/00016/00016081.TXT |title=Extreme Temperatures and Precipitation for Morelia 1948–2009 |publisher=Servicio Meteorológico National |language=es |access-date=January 21, 2013 |url-status = dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140429215018/http://smn.cna.gob.mx/climatologia/Max-Extr/00016/00016081.TXT |archive-date=April 29, 2014 }}</ref><ref name=obs>{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20161127050649/http://200.4.8.21/observatorios/historica/morelia.pdf |archive-date=27 November 2016 |url=http://200.4.8.21/observatorios/historica/morelia.pdf |title=NORMALES CLIMATOLÓGICAS 1981–2000 |publisher=Servicio Meteorológico Nacional |language=es |access-date=25 April 2015 }}</ref>|source 2=Ogimet (sun 1981–2010)<ref name=ogimet>{{cite web | url = https://www.ogimet.com/cgi-bin/gclimat?lang=en&mode=0&ind=76665&ord=DIR&year=2018&mes=12&months=12 | title = CLIMAT summary for 76665: Morelia, Mich. (Mexico) – Section 2: Monthly Normals | work = CLIMAT monthly weather summaries | publisher = Ogimet | access-date = 20 January 2019}}</ref>|date=August 2010}} == Популација == Градот Морелија е најнаселениот град во државата Мичоакан и трет по важност во регионот Баџио, веднаш зад Леон де Лос Алдама и Керетаро Сити. На последниот попис спроведен од [[Inegi|Инеги]] во 2020 година, градот регистрирал население од 743.275 жители, што претставува зголемување за речиси 145.000 жители во однос на претходниот попис спроведен во 2010 година кога имал население од 597.511. == Значајни локалитети == [[Податотека:MoreliaSignCathedral.jpg|мини|Градски знак на катедралата Плаза]] Речиси сите значајни локалитети на Морелија се наоѓаат во нејзиниот историски центар. Овој историски центар е приближно ист со оригиналниот распоред на градот од 1541 година, кога бил основан, а поголемиот дел од овој распоред осанал зачуван до денес. Предвидувајќи го растот, овој оригинален распоред имал многу широки улици и плоштади за тоа време, со улици систематски распоредени за да се овозможи издолжување. Улиците се систематски распоредени, но не и строго квадратни, при што повеќето имаат нежни кривини дизајнирани во нив. Повеќето од најголемите градби биле завршени во текот на 18 век, вклучувајќи ја фасадата и камбанаријата на катедралата, Колеџо Семинарио (денес Палата на државната влада), Ла Алхондига (денес дел од Палатата на правдата) и бројни приватни куќи. Во истиот временски период, изградени биле инфраструктурни објекти како што се градскиот аквадукт и разни фонтани на плоштадот. Мексиканската федерална влада наведува 1.113 згради изградени од 16 до 20 век како згради со историска вредност. Зградите ги опфаќаат различните архитектонски стилови кои биле модерни во Мексико, но речиси сите се изградени од розов камен Кантера, кој му дава на градот унифициран изглед. Во 20 век биле преземени повеќе мерки за зачувување на овој дел од градот. Во 1956 година, градот донел прописи за зачувување на колонијалните згради на историскиот центар. Во 1990 година, претседателот [[Карлос Салинас де Гортари]] издал декрет со кој историскиот центар на Морелија станал национален историски споменик. Во 1991 година, истата област била прогласена за светско наследство од страна на УНЕСКО,<ref name="mexdesmor"/> што опфаќа 200 историски градби во областа.<ref name="britanicamich">{{Наведена енциклопедија|access-date=2009-11-21}}</ref> [[Податотека:Catedral_of_morelia.JPG|мини|Катедралата Морелија]] Срцето на историскиот центар е катедралата и нејзините околни плоштади: Плаза де Армас, исто така познат како Плаза де лос Мартирес, Плаза Хуарез и Мелчор Окампо Плаза. Најголемиот плоштад е Плаза де Армас, кој бил реконструиран неколку пати откако бил дизајниран во 16 век. Тој неколку пати бил и преименуван од „де ла Конститусион“, „де ла Република“ на сегашното официјално име на „де лос Мартирес“, но популарно го задржал името „Плаза де Армас“.<ref name="turiguia"/> Алтернативното име, Плаза де лос Мартирес (Плаза на мачениците) е во чест на луѓето како Маријано Матаморос, Гвадалупе ел Салто и други кои биле погубени овде за време на Мексиканската војна за независност и подоцна во 1830 година за време на политички немири.<ref name="raices">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.folklorico.com/lugares/plaza-de-armas-morelia.html|title=Morelia, Michoacán-Plaza de Armas|last=Rojas|first=David|publisher=Instituto Cultural “Raices Mexicancas”|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20090530014052/http://www.folklorico.com/lugares/plaza-de-armas-morelia.html|archive-date=May 30, 2009|accessdate=2009-11-21}}</ref> Плазата е опкружена со портали<ref name="mexdesmor"/> и згради од колонијалниот период како што се Банка Промекс, хотелот Вире де Мендоза, куќата Хуан де Диос Гомес и старото градско собрание, исто така наречено куќа Микелена.<ref name="raices" /> До крајот на 19 век, тука бил споменикот на Морелос, но тој бил отстранет заедно со фонтаната и заменет со киоск што бил донесен од Лондон и останал до ден-денес. Последното ремоделирање на плоштадот се случило во средината на 20 век под раководство на архитектот и сликар [[Хуан О'Горман]]. [[Мелчор Окампо]] Плаза првично бил наречен „Плаза де ла Паз“. Кон крајот на 19 век, овој плоштад бил реконструиран и тука бил поставен споменикот на Окампо извајан од [[Primitivo Miranda|Примитиво Миранда]]. Друга статуа, но оваа од Хосе Марија Морелос и Павон, била поставена на Миранда на малиот плоштад на западната страна на катедралата и била наречена Морелос Плаза <ref name="turiguia" /> Првата црква на местото на катедралата била изградена во 1577 година, која била скромна градба од кирпич и дрво. Многу години подоцна, оваа структура била речиси целосно уништена од пожар.<ref name="turiguia"/> Првично, катедралата во Мичоакан била во Пацкуаро во црква која сега е базиликата Нуестра Сењора де ла Салуд. Кога статусот на катедралата бил преместен од таму во Ваљадолид во 1580 година, градот станал граѓански, верски и културен главен град на територијата.<ref name="raices"/> Во 1660 година, бискупот Маркос Рамирес дел Прадо го поставил првиот камен на новата катедрала, која била дизајнирана од Виченцо Бароко. Од главните цркви од раниот колонијален период, само што оваа и [[Митрополитска катедрала (Мексико)|катедралата во Град Мексико]] не гледале кон запад, како што било вообичаено. Катедралата во Мичоакан е уникатна и по тоа што е посветена на [[Преображение Христово|Преображението на Исус]], наместо на некој облик на [[Богородица|Дева Марија]] . Катедралата била осветена во 1705 година, иако сè уште не била завршена. Фасадата како релјеф на Преображение Христово и источниот [[Брод (архитектура)|кораб]] е посветена на овчарите и [[Мудреци од исток|мудреците]] на [[Христово Рождество|Рождеството Рождество]].<ref name="turiguia" /> Изграден од розов камен Кантера, двете катедралини кули од 60 метри сè уште доминираат на хоризонтот на градот,<ref name="sacred">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sacred-destinations.com/mexico/morelia-cathedral.htm|title=Morelia Cathedral, Morelia|publisher=Sacred Destinations|archive-url=https://web.archive.org/web/20090713220845/http://www.sacred-destinations.com/mexico/morelia-cathedral.htm|archive-date=2009-07-13|accessdate=2009-11-21}}</ref> и се вторите највисоки барокни кули во Мексико.<ref name="visitcatedral">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.visitmichoacan.com.mx/attractions/?id=45|title=Catedral|publisher=State of Michoacan|language=es|trans-title=Cathedral|archive-url=https://web.archive.org/web/20090618005909/http://www.visitmichoacan.com.mx/attractions/?id=45|archive-date=2009-06-18|accessdate=2009-11-21}}</ref> [[Податотека:DecoratedPlazanexttoCathedralMorelia.jpg|мини|Украсена Плаза до катедралата во Морелија]] Официјалното име на катедралата е Катедрала на Божествениот Спасител Морелија. Бидејќи била изграден во текот на 17 и 18 век, во зградата може да се видат елементи од [[Неокласична архитектура|неокласична]], херереска и [[барокна архитектура]].<ref name="sacred"/> Фасадата на катедралата е претежно украсена со [[Пиластер|пиластри]] наместо со колони и со релјефи наместо со скулптури. Има повеќе од двесте пиластри, но нема колони, што е единствената црква изградена на овој начин за време на колонијалниот период.<ref name="mexdesmor"/> Внатре има голем број на елементи кои се издвојуваат. Крштеницата била направена од сребро во 19 век и била користена за крштевање на првиот мексикански император, Агустин де Итурбиде. Чудовиште во висина од 3 метри направено од чисто сребро го краси главниот олтар и е единствен по тоа што може да се расклопува и повторно да се состави. На олтарот има слика од паста од пченкарно стебло од 16-тиот век на Сењор де ла Сакристиа (Господарот на Сакристија), чија златна круна била подарок од [[Филип II (Шпанија)|Филип II од Шпанија]]. Понов додаток е органот од Германија, кој има 4.600 цевки и е еден од најголемите во Латинска Америка. Во сабота во 8:45 часот попладне катедралата спонзорира шоу со звук и светлина.<ref name="sacred"/><ref name="visitcatedral"/> Пред катедралата се наоѓа стариот Тридентинска семинарија Свети Петар, една од образовните институции на колонијалниот град. Денес таа е Палатата на државната влада. Таа била изградена од Томас де Хуерта кон крајот на 18 век. Училиштето имало дипломци како Хосе Марија Морелос и Мелчор Окампо. Фасадата е главно оригинална, а само [[Грб на Мексико|печатот на Мексико]] бил додаден во средината на 19 век, кога оваа зграда почнала да се употребува како седиште на државната влада на Мичоакан. Внатре има три дворови со ѕидовите на првиот двор покриени со мурали направени од [[Алфредо Залче]] во 1960-тите.<ref name="turiguia"/> [[Податотека:Templo_de_san_francisco_en_morelia.JPG|мини| [[Church of San Francisco, Morelia|Црквата во Сан Франциско]]]] Трасладо де лас Монхас во музејот на Каса де ла Култура е исто и дом на Мичоакански институт за култура и државниот секретар за култура. Се наоѓа во поранешниот манастир Нуестра Сењора дел Кармен Дескалзо, кој бил основан во 1593 година. Зградата на црквата најверојатно била завршена во 1619 година, датумот кој е впишан на јужниот портал, но изградбата на манастирот продолжила во 17 век. Во 19 век, реформските закони ги експроприрале манастирите и станбените простории, но ја оставиле црквата да ја извршува својата религиозна функција, која продолжила до ден-денес. По експропријацијата, областа на манастирот првпат била користена како дом на Првиот коњанички корпус на државата. Со текот на времето црквата се разурнала, но била обновена во 1940-тите. Остатокот од комплексот бил обновен и претворен во сегашната функција почнувајќи од 1977 година.<ref name="casacul">{{Наведена мрежна страница|url=http://cultura.michoacan.gob.mx/index.php?option=com_content&task=view&id=358&Itemid=285|title=Casa de la Cultura de|publisher=Secretaria de la Cultura-Michoacán|location=Morelia|language=es|trans-title=House of Culture - Michoacan|accessdate=2009-11-21}}</ref> Оркидарио де Морелиа е музеј [[Орхидеи|на орхидеи]] во кој се сместени приближно 3.400 видови цветови. Ботаничката градина се состои од три оранжерии со одреден надворешен простор. Со музејот управува [[СЕМАРНАТ]] како дел од програмата за зачувување на дивите видови. Ботаничката градина располага со површина од над 990 квадратни метри и била основана во 1980 година.<ref name="redescolar">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.redescolar.ilce.edu.mx/redescolar/publicaciones/publi_prodigios/orquidario/orquidario.htm|title=Orquidario de Morelia Michoacán.|publisher=[[Instituto Latinoamericano de la Comunicación Educativa]]|location=Mexico City|language=es|trans-title=Orchid museum of Morelia, Michoacan|archive-url=https://web.archive.org/web/20100910052134/http://redescolar.ilce.edu.mx/redescolar/publicaciones/publi_prodigios/orquidario/orquidario.htm|archive-date=September 10, 2010|accessdate=2009-11-21}}</ref> Регионалниот музеј на Мичоакан бил основан во 1886 година и неговиот дизајн бил под големо влијание на француските идеи за музејски дизајн од тоа време. Сместен е во зграда која му припаѓала на императорот Максимилијан I и е украсен во барокен дизајн. Повеќето од експонатите се однесуваат на историјата на регионот со простории посветени на предхиспанското артефакти и колонијална уметност. Едно забележано парче е сликата наречена „Трасладо де лас Монхас“, која се смета за најдоброто дело произведено во Мичоакан за време на колонијалниот период. Други важни дела го вклучуваат оригиналниот том на Патувањето на Хумболт и Бонпланд, уреден во Париз во 1807 година и муралите направени од Алфредо Залче, Федерико Канту и Грејс Гринвуд. Располага и интерактивни експонати за потеклото на земјата и животот. Музејот има и конференциски сали, библиотека и читална.<ref name="enjoymuseums"/> Државниот музеј е посветен на минатото и сегашноста на државата. Бил отворен во 1986 година и е поделен на три секции – археологија, историја и етнологија на државата. Има и изложба на старата аптека Миер со опрема од 1868 година. Музејот е замок кој датира уште од 18 век.<ref name="enjoymuseums"/> Музеј на колонијална уметност има збирка документи, стари книги, религиозни украси и мапи од колонијалниот период. Главната атракција на музејот е неговата колекција од повеќе од 100 фигури на Христос направени во паста од пченкарно стебло. Овие фигури се создадени од домородни уметници, почнувајќи под раководство на Васко де Кирога, помеѓу 16 и 19 век. Има и слики направени од Мигел Кабрера и [[José Padilla (painter)|Хосе Падила]] во 18 век. Музејот е во стара барокна резиденција од 18 век. Пред зградата да се употребува како музеј, таа била седиштето на првиот официјален владин печат во државата, основан во 1821 година.<ref name="enjoymuseums"/> Музејот Каса [[Хосе Марија Морелос]] и Павон (Куќен музеј [[Хосе Марија Морелос]] и Павон) содржи збирка предмети од колонијалните и раните периоди на независност од историјата на Мексико, вклучувајќи и написи кои му припаѓале на самиот Морелос. Морелос ја купил куќата во 1802 година, но не живеел долго таму, особено во годините непосредно пред и за време на Мексиканската војна за независност поради неговата вклученост во движењето. Во 1933 година, куќата била прогласена за национален споменик и во 1939 година станала сопственост на [[INAH]] за да биде претворена во овој музеј. Подоцна, зградата била подложена на уште еден круг на реставраторски работи и била повторно инаугурирана во 1991 година. Долниот спрат е главно посветен на Морелос, а собите на горниот спрат се посветени на војната општо. Музејот е и архива на епископијата во Мичоакан и содржи документи од 16-тиот до 20-тиот век.<ref name="enjoymuseums"/> [[Податотека:Museo_de_Sitio_y_Archivo_Histórico_Casa_de_Morelos_Morelia_4.jpg|лево|мини| Родното место на Морелос]] Каза Натал де Морелос (родното место на Морелос) е куќата во која е роден Хосе Марија Морелос и Павон во 1765 година. Зградата е голема палата со неокласична фасада и барокен ентериер. Во 1888 година, првобитната зграда била уништена за да се изгради фарма. Оваа зграда е обновена и претворена во музеј во 1964 година за претстојната двестегодишнина од раѓањето на Морелос. Музејот содржи документи и предмети на Морелос, вклучително и оние што ги потпишал, пари што ги измислил, слики и голема библиотека.<ref name="enjoymuseums">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.enjoymexico.net/mexico/morelia-museos-mexico.php|title=Museo en Morelia México|publisher=Enjoy Mexico|language=es|trans-title=Museums in Morelia, Mexico|archive-url=https://web.archive.org/web/20100612012237/http://www.enjoymexico.net/mexico/morelia-museos-mexico.php|archive-date=2010-06-12|accessdate=2009-11-21}}</ref> Музејот на маските претставува две различни збирки на маски, со вкупно повеќе од 165 примери од култури во дваесет мексикански држави. Се наоѓа во Куќа за ракотворби на Морелија.<ref name="enjoymuseums"/> Музеј за современа уметност Алфредо Залче главно содржи дела направени од Алфредо Залче и Ефраин Варгас, двајца познати сликари од Мичоакан. Тука се одржуваат привремени изложби на мексикански и меѓународни уметници.<ref name="enjoymuseums"/> Плаза Монументал де Морелија бил основан во 1951 година и бил наменет исклучиво за [[Корида|борби со бикови]]. Денес, во рингот се одржуваат концерти, луча либре и свадби.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://michoacan.travel/en/places/bullring-monumental-de-morelia.html|title=Bullring Monumental de Morelia · Places|last=Michoacán|first=Secretaría de Turismo de|work=michoacan.travel|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804073221/http://michoacan.travel/en/places/bullring-monumental-de-morelia.html|archive-date=4 August 2020|accessdate=16 April 2020}}</ref> Морелискиот Аквадукт за прв пат бил документиран во 1549 година. Се користел за транспорт на свежа вода до потребната дестинација за да можат жителите на градот да пристапат до неа. Системот за вода бил направен од искористено дрво од кануа во областа за да се создаде основната структура за време на нејзината изградба. Како што минувале годините со постојано менување на употребата на аквадуктот, се случил инцидент во 1784 година. Инцидентот бил тоа што дел од основата на аквадуктот Морелија се урнал, оставајќи стотици без пристап до водата. На 21 октомври 1785 година, еден документ детално ја опишал реконструкцијата на аквадуктот, а еден човек по име Фреј Антонио де Сан Мигел доброволно се пријавил да направи план за реконструкција на структурата. Со плановите на Фреј Антонио, сводовите биле целосно реконструирани и биле додадени тела за да се поправи претходната штета. Како што завршиле поправките, аквадуктот останал во употреба сè додека не престанал да функционира во 1910 година, а опстојува до ден-денес. Целата структура на Аквадуктот се состоела од 253 сводови (од кои некои се урнале со текот на годините) на висина од 700 метри.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.espejel.com/el-acueducto-de-valladolid-morelia/|title=El Acueducto de Valladolid-Morelia|accessdate=2023-11-30|archive-date=2020-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804021330/http://www.espejel.com/el-acueducto-de-valladolid-morelia/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Garcia|first=Patricia Avila|year=2006|title=Water, society and environment in the history of one Mexican city|url=https://semanticscholar.org/paper/9b5d69b5a1e70aece36fa7c95147cadb048970cc|journal=Environment and Urbanization|volume=18|pages=129–140|doi=10.1177/0956247806063969}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cambiodemichoacan.com.mx/nota-n3153|title=El Acueducto monumento civil más importante de Morelia|accessdate=2023-11-30|archive-date=2019-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20190503145705/http://www.cambiodemichoacan.com.mx/nota-n3153|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.moreliainvita.com/acueducto-de-morelia/|title=Acueducto de Morelia – Morelia Invita|accessdate=2023-11-30|archive-date=2020-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804030828/http://www.moreliainvita.com/acueducto-de-morelia/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Cabrera Acevea|first=Juan|last2=Ettinger|first2=Catherine R.|year=2000|title=El monumento como documento para su historia Restauración del Acueducto de Morelia en México|url=https://riunet.upv.es/handle/10251/108915|journal=Loggia, Arquitectura & Restauración|issue=10|pages=72–79|doi=10.4995/loggia.2000.5199|doi-access=free}}</ref> Пред Аквадуктот се наоѓа ''[[Фуенте де лас Тараскас]]'', една од најпопуларните фонтани во градот. Сегашната верзија била инсталирана во 1984 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.debate.com.mx/mexico/-Las-Tarascas-fuente-emblematica-de-Morelia-20170806-0283.html|title='Las Tarascas'; fuente emblemática de Morelia|date=6 August 2017|work=El Debate|location=Morelia|language=es|accessdate=30 December 2021}}</ref> == Значајни луѓе == * [[Есмералда (пејачка)|Алма Грациела Харо Кабело]] (родена 1927 година), пејачка позната како Есмералда * [[Јуниор Феликс Мадригал]] (роден 1982), мексикански фудбалер * [[Хосе Мануел Понсе]], мексикански возач на тркачки автомобил == Фестивали == '''Фестивалот на интернационална музика''' е годишен настан кој започнал во 1988 година од Бернал Хименес, кој сонувал да ја направи Морелија „ [[Салцбург]] на Америка“. Фестивалот се состои од повеќе од четириесет концерти со над 500 уметници. Тој стана најголемиот музички фестивал во Морелија, со приватни и владини спонзори, пр. КОНАКУЛТА.<ref name="informador">{{Наведени вести|url=http://www.informador.com.mx/cultura/2009/153654/6/morelia-se-convierte-en-la-capital-de-la-musica.htm|title=Morelia se convierte en la capital de la música|date=2009-11-13|work=El Informador|access-date=2009-11-21|location=Guadalajara, Mexico|language=es|trans-title=Morelia becomes the capital of music|archive-date=2011-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20111125165729/http://www.informador.com.mx/cultura/2009/153654/6/morelia-se-convierte-en-la-capital-de-la-musica.htm|url-status=dead}}</ref> Концертите вклучуваат камерни оркестри, хорови, ансамбли, триа и солисти како што се пијанистката Џоана Мек Грегор и Британската симфонија. Секоја година, различна земја е „специјален гостин“, во 2009 година тоа беше Обединетото Кралство.<ref name="press">{{Наведени вести|url=http://www.festivalmorelia.com.mx/pag/noticias.php?id=43|title=XXI Festival Internacional de Música de Morelia|date=2009-09-11|work=Press|access-date=2009-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20211215065203/http://www.festivalmorelia.com.mx/pag/noticias.php?id=43|archive-date=December 15, 2021|trans-title=Spanish}}</ref> Во таа година, некои од учесниците беа Лондонскиот симфониски оркестар, квартетот Бродски, симфонискиот оркестар Ла Бритн, Коро Нова школа Грегоријана Ди Верона од Италија и виолинистката Тања Анисимова од Русија. Меѓу учесниците од Мексико беа Националниот симфониски оркестар, Orquesta Sinfónica de Minería и флаутистот Хорасио Франко.<ref name="informador" /> '''Меѓународниот летен оперски фестивал на Морелија''' (ИСОФОМ) започна во 2017 година и успеаа да привлече илјадници посетители на своите оперски гала вечери и концерти. Студенти од целиот свет доаѓаат да учат со реномираниот факултет и да го искусат животот во Морелија три недели секој јуни. Во 2019 година, фестивалот ја претстави својата прва целосна опера ''Фалстаф'' од Верди, во прекрасниот Театро Окампо, како и Гала вечер во Паласио Клавијеро. Мисијата на '''ISOFOM''' е да донесе млади идни изведувачи на опера пред публиката во Мичоака и да ја сподели со нив таа посебна форма на уметност на знаменитости локации низ Морелија, по прифатлива цена. [[Податотека:Ganadores.jpg|мини|Говор на победниците на Филмскиот фест Морелија во 2010 година]] '''Филмскиот интернационален фестивал''', кој започнал во 2003 година, е главно посветен на мексиканската кинематографија, прикажувајќи ги новите режисери и продукции. Поголемиот дел од активностите се одвиваат во Синеполис Морелија Центро, но вклучува и други театри, аудиториуми и јавни плоштади. '''Фестивалот де Ескала''' е годишен настан посветен на промовирање на качување по карпи во општините како што е Ел Паредон де ла Норија, јужно од самиот град.<ref name="escalada">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.montanismo.org.mx/articulos.php?id_sec=5&id_art=1579|title=Festival de Escalada en Morelia, Michoacán|date=2007-04-20|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722230200/http://www.montanismo.org.mx/articulos.php?id_sec=5&id_art=1579|archive-date=2011-07-22|accessdate=2009-11-21}}</ref> Популарниот фестивал кој содржи 3-дневно натпреварување во салса во срцето на Морелија се нарекува '''„Салсамич“'''. Обично се одржува во март и носи салса танчери од целата земја во Морелија за да се натпреваруваат за награди.<ref name="SalsaMich">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.salsamich.com/|title=SalsaMich Salsa Festival|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20110419032428/http://www.salsamich.com/|archive-date=2011-04-19|accessdate=2011-06-20}}</ref> == Забратимени градови == Морелија има [[Збратимени градови|збратимен градски]] однос со [[Јакима, Вашингтон]], поддржан од дружението на сестрински град на Јакима-Морелија од 1999 година.<ref name="YMSCA">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.yakimamorelia.org/|title=YMSCA|date=2021-06-06|accessdate=2021-06-06}}</ref> Културните размени меѓу градовите вклучија музичари од Морелија кои настапуваа со симфонискиот оркестар Јакима.<ref name="Washington Trust">{{Наведена мрежна страница|url=https://preservewa.org/excellence-on-main-awards/dia-de-los-muertos-chalk-art-festival/|title=Washington Trust|date=2021-06-06|accessdate=2021-06-06}}</ref> Морелија има и други збратимени градови низ светот, вклучувајќи ги: Арекипа во Перу; Каспуенас, Ваљадолид {{Efn|Morelia had been named ''Valladolid'' before Mexican independence in 1820; it was renamed in 1828 after the independence leader [[José María Morelos]], born in the city in 1765.<ref>{{Cite web|url=https://www.20minutos.es/noticia/4071020/0/valladolid-contempla-el-hermanamiento-con-el-estado-mexicano-de-guanajuato-ante-la-peticion-de-cuatro-de-sus-ciudades/|website=[[20minutos.es]]|date=28 November 2019|title=Valladolid contempla el hermanamiento con el estado mexicano de Guanajuato ante la petición de cuatro de sus ciudades}}</ref>}} и [[Мадригал де лас Атлас Торес|Мадригал де лас Алтас Торес]] во Шпанија; Гетисбург,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gettysburgpa.gov/sister-cities|title=Sister Cities|work=gettysburgpa.gov|publisher=Borough of Gettysburg|accessdate=2022-03-10|archive-date=2023-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20231005145009/https://www.gettysburgpa.gov/sister-cities|url-status=dead}}</ref> [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]], Фулертон, Монтереј Парк, [[Норвок, Калифорнија|Норвок]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ci.norwalk.ca.us/commissions.asp|title=City of Norwalk - Commissions|archive-url=https://web.archive.org/web/20110503225301/http://www.ci.norwalk.ca.us/commissions.asp|archive-date=May 3, 2011|accessdate=December 3, 2018}}</ref> и [[Шривпорт|Шривепорт]] во САД; [[Матансас|Матанцас]] и [[Хавана]] во Куба; и [[Сопо]] во Колумбија. == Образование == [[Податотека:Interior_del_Colegio_Primitivo_y_Nacional_de_San_Nicolas_de_Hidalgo.JPG|мини|Колеџот де Сан Николас]] За време на колонијалниот период градот имал четири големи образовни институции, Семинарското училиште „Тридентин“, училиштето „Сан Николас“, училиштето за језуити и училиштето „Розуз“.<ref name="mexdesmor"/> Државниот универзитет, '''Универзидад Мичоакана де Сан Николас де Идалго''', е најстариот универзитет во Америка, кој потекнува од колеџот основан во 1540 година од Васко де Кирога во Пацкуаро, Колеџо де Сан Николас Обиспо. Ова училиште било основано за да обучува свештеници и мисионери за работа во Мичоакан. Училиштето се здобило со кралски печат и покровителство во 1543 година. Во 1566 година, колонијалните верски власти го презеле училиштето, а во 1574 година, академиците овде биле под јурисдикција на [[Исусовци|језуитите]]. Со промената на епископското седиште во Ваљадолид, училиштето се преселило исто така во 1580 година и било споено со веќе постоечкиот Училиштето Сан Мигел Гуајангарео. Училиштето било реформирано во 17 век, а неговата наставна програма била редизајнирана во 18 за да вклучи курсеви по филозофија, религиозно право, граѓанско право и други предмети. На почетокот на 19 век, училиштето станало еден од главните центри за учење и академија во Нова Шпанија, создавајќи научници како што се Мигел Идалго и Костиља, Хосе Ма. Морелос, [[José Sixto Verduzco|Хосе Сиксто Вердуско]], [[José María Izazaga|Хосе Марија Изазага]] и [[Игнасио Лопез Рајон]], од кои повеќето ќе имаат улога во претстојната мексиканска војна за независност. Училиштето било затворено за време на војната, но било повторно отворено во 1847 година со името Примитиво и Насионал Колехио де Сан Николас де Идалго, фокусирајќи се повеќе на секуларните студии како хемија, физика, математика, биологија итн. според основата на европскиот универзитетски модел. [[Податотека:ITESM_Campus_Morelia.jpg|мини|ITESM Морелија кампус]] По [[Мексиканска револуција|Мексиканската револуција]], училиштето било реорганизирано и повторно преименувано во Универзидад Мичоакана де Сан Николас де Идалго во 1917 година, што вклуцило голем број на други училишта и дисциплини во новата организација.<ref name="sannicolas">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.umich.mx/acerca/historiaUMSNH.html|title=Historia de la Universidad Michoacana|last=Figueroa Zamudio|first=Silvia|publisher=Universidad Michoacana de San Nicolás de Hidalgo|location=Morelia, Mexico|language=es|trans-title=History of the Michoacán University|archive-url=https://web.archive.org/web/20100131043829/http://www.umich.mx/acerca/historiaUMSNH.html|archive-date=2010-01-31|accessdate=2009-11-21}}</ref> Денес, Универзитетот Мичоакана де Сан Николас де Идалго е најважниот универзитет во државата [[Мичоакан]]. Тој е рангиран како еден од Топ 10 најдобри јавни универзитети во Мексико. Универзитетот неодамна се прошири и во други помали градови во државата освен Морелија, како што се [[Уруапан]], [[Апатцинган]], [[Сиудад Идалго, Мичоакан|Сиудад Идалго]], [[Лазаро Карденас]], [[Коалкоман]], [[Хуетамо]], [[Танганцикуаро]] и [[Зитакуаро]]. Во 2011 година, според пописот на ИНЕГИ, универзитетот имал 55.546 редовни студенти. Други универзитети во градот се [[Технолошкиот институт на Морелија|Институт Технологичко Де Морелија]] (ITM), Технолошкиот универзитет во Морелија (UTM), Институтот за образовни науки во Мичоакан, Центарот за истражување и развој на државата Мичоакан (CIDEM), кампусот Морелија на Националниот автономен универзитет во Мексико, Институтот за високи комуникациски студии (IESCAC), Националниот педагошки универзитет , Конзерваториум за рози, Универзитетот Васко де Квирога, Латинскиот универзитет во Америка, Универзитетот Ла Сал Морелија, Институт за технологија и високи студии во Монтереј - кампусот Морелија ИТЕСМ, Универзитетот Сор Хуана Инес де ла Круз и многу други приватни универзитети. == Спорт == [[Податотека:Estadio_Morelos.jpg|мини|Стадион Морелос]] Морелија беше претставена од својотт фудбалски тим, [[Монаркас Морелија]], во [[Лига MX|Лига МХ]]. Монаркас Морелија бил основана во 1950 година надвор од градот каде што сега се наоѓа споменикот на Лазаро Карденас. Првобитното име на тимот било Клуб Депортиво Морелија и бил во сопственост на Еукарио Гомес. Боите на клубот се боите на знамето на градот црвена и жолта, бидејќи Морелија е познато дека е најшпанскиот град во Мексико. Клубот го добил прекарот „Амарило“ (Жолта) За време на сезоната 1956–57, кога клубот го добил правото да игра во 1-та дивизија во која играл на својот прв турнир за [[Копа Мексико]] против [[Клуб Америка]]. Клубот повторно се спуштил во 2-та дивизија во 1968 година и доживеал тешки времиња во раните 70-ти. До крајот на сезоната 1973-74, тимот бил целосно реструктуиран од 32 стопанственици од Морелија кои го купиле тимот. По 13 години во 2-та дивизија, тимот конечно се вратил во игра од 1-ва дивизија во 1981 година и до средината на 1980-тите бил конкурентен и редовно стигнувал до Лигуила (плеј-оф). По долги години играње на Естадио Венустиано Каранца, со завршувањето на Естадио Морелос во 1989 година тимот доби нов дом. Во 1996 година, тимот бил купен од ТВ Ацтека и името Монаркас ([[Монарх|Монарси]]) Морелија бил усвоен во 1999 година поради тројцата шпански монарси прикажани на знамето на Морелија. Тимот го освои својот прв шампионат за време на сезоната Инвиерно 2000 година и до средината на деценијата играше во меѓународни натпреварувања како што се [[Копа Либертадорес]] и Лига де Кампеонес де ла КОНКАКАФ ([[КОНКАКАФ Лигата на шампионите|Лига на шампиони КОНКАКАФ]]). Последниот успех на тимот дојде за време на турнирот во северноамериканската Суперлига во 2010 година, кој Монаркас го освои со победата над Нова Ингланд Револуција на 1 септември 2010 година во Њу Ингланд. Тимот го затвори турнирот Апертура 2010 на Примера дивизион де Мексико (прва дивизија на Мексико), не успевајќи да влезе во „лигилата“.<ref name="monarcas">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fuerzamonarca.com|title=Fuerza Monarca|publisher=Club Fútbol Morelia|location=Morelia, Mexico|language=es|trans-title=Monarch Force}}</ref> Во 2020 година беше објавено дека франшизата ќе се пресели во градот Мазатлан, Синалоа и ќе се преименува во Мазатлан ФК. Набргу, општинската влада објави дека ќе има нов тим кој ќе игра во Лига де Експансион (втора дивизија на Мексико) под името Атлетико Морелија. == Транспорт == [[Податотека:Morelia_International_Airport_DSC_0585_AD.JPG|мини|Аеродром Морелија]] Морелија е оддалечена од Град Мексико на три или четири часа преку автопатот Атлакомулко - Мараватио -Морелија, кој е поврзан со автопати со државите [[Мексико (сојузна држава)|Мексико]], Керетаро, Гуанахуато и [[Халиско]]. Морелија е поврзана со брегот на Мичоакан преку автопатот 200 кој минува низ Уруапан до пристаништето Лазаро Карденас. Меѓународниот аеродром Генерал Франциско Мухика или Меѓународниот аеродром Морелија (IATA: MLM, ICAO: MMMM) е меѓународен аеродром во Морелија, Мичоакан, Мексико. Аеродромот спроведува домашни и меѓународни летови, поврзани со Град Мексико, Уруапан, Лазаро Карденас, Акапулко, Зихуатанехо, Гвадалахара, Монтереј, Тихуана и неколку дестинации во Соединетите држави. Аеродромот го носи името на поранешниот гувернер на државата Мичоакан.<ref name="raices"/> == Општината == Морелија како општинско седиште, е управен орган на 423 други заедници, од кои речиси сите се мали заедници од три до 1.000 луѓе. 89% од населението на општината живее (684.145 луѓе) во самиот град.<ref name="INEGI">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.inegi.gob.mx/est/contenidos/espanol/sistemas/conteo2005/localidad/iter/|title=INEGI Census 2005|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20070328224939/http://www.inegi.gob.mx/est/contenidos/espanol/sistemas/conteo2005/localidad/iter/|archive-date=2007-03-28|accessdate=2009-11-23}}</ref> Општината зафаќа територија од 1,199.02 квадратни километри и се граничи со општините Таримбаро, Чукандиро, Хуаникео, Чаро, Цицио, Вила Мадеро, Акуицио, Лагуниљас, Конео, Цинцунцан и Квирога.<ref name="encmuc"/> Вегетацијата надвор од градот варира во зависност од висината и видот на почвата. Планинските области се претежно покриени со [[четинари]], додека пониските и посувите области имаат дрвја како што е мескит. На јужната страна од градот се наоѓа шумата Лазаро Карденас, која е еколошки резерват. Животинскиот свет претежно се состои од мали цицачи, со којоти најголеми, птици грабливки и некои влекачи.<ref name="encmuc"/> Растот на градот Морелија има негативно влијание врз околното пошумено подрачје. Ова е особено проблематично во областа северно од градот, која припаѓа на басенот на езерото Куицео и е главна област за полнење на водоносниот слој на градот. Пошумените области околу градот се важни за квалитетот на воздухот во градот и се место за размножување за опрашување инсекти потребни за земјоделството. УНАМ ги документира видовите во овие шуми со цел да ги прогласи за биолошки резервати.<ref name="reyes">{{Наведени вести|url=http://www.lajornadamichoacan.com.mx/2009/10/29/index.php?section=politica&article=005n2po|title=En riesgo, zona boscosa de Morelia|last=Reyes|first=Gema|date=2009-10-29|work=La Jornada Michoacán|access-date=2009-11-21|location=Morelia, Mexico|language=es|trans-title=At risk, the forested zone of Morelia}}</ref> Една индустриска област е Сиудад Индустриал де Морелија, во која претежно се сместени малите и средни претпријатија. Некои од производите што се произведуваат овде се масло за јадење, брашно, цемент, пластика, флаширање и бонбони.<ref name="encmuc"/> Туризмот е растечки дел од економијата, искористувајќи ги предностите на колонијалното наследство на областа, помалите традиционални заедници, природните области и археолошките зони како што се Санта Марија де Гвидо во градот, Баранка де лос Лобос во Теремендо, Светилиштето Нахуатл и Катрина во Капула. Сепак, тој не е доволно развиен за да биде главен придонесувач.<ref name="encmuc" /><ref name="poors">{{Наведена мрежна страница|url=http://www2.standardandpoors.com/portal/site/sp/es/la/page.article/2,1,1,0,1204851792136.html|title=Standard & Poor's confirma calificación de 'mxA+' del municipio de Morelia, Michoacán; la perspectiva es estable|date=2009-11-12|language=es|trans-title=Standard & Poor’s confirms grade of ‘mxA+’ of the municipality of Morelia, Michoacán; forecast is stable|accessdate=2009-11-21}}</ref> Туризмот е главната економска активност во Морелија. За жал, поради зголемената стапка на криминал во Мексико, трговијата со дрога во рамките на картелите, ова може да доведе до сериозна дестимулација во туристичкиот сектор за Морелија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://travel.state.gov/content/passports/en/alertswarnings/mexico-travel-warning.html|title=Mexico Travel Warning|work=travel.state.gov|archive-url=https://web.archive.org/web/20160601001513/https://travel.state.gov/content/passports/en/alertswarnings/mexico-travel-warning.html|archive-date=2016-06-01|accessdate=2016-11-13}}</ref> Според извештајот [[Стандард и Пурс|на Стандард и Пурс]] за ноември 2009 година, владата на Морелија одвојува доволен буџет за развој, поддржан од релативно високи приходи и низок долг. На национална скала за Мексико тоа се оценува како А+. Се предвидува стабилна економија со тоа што владата ја држи контролата над трошоците.<ref name="poors"/> == Белешки == {{Белешки}} == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Short description is different from Wikidata]] [[Категорија:Светско наследство во Мексико]] [[Категорија:Населени места основани во 1541 година]] [[Категорија:Статии со извори на шпански (es)]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] rh8bzexslshn4676iwthyfnt9rr3qiw 5605981 5605980 2026-08-07T13:14:33Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Short description is different from Wikidata]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5605981 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> '''Морелија''' (од 1545 до 1828 познат како '''Ваљадолид''', Отоми:{{Јаз|ote|Mänxuni}}) е град и општинско седиште на општината Морелија во северно-централниот дел на државата Мичоакан во централно Мексико.<ref name="turiguia"/> Градот се наоѓа во долината Гуајангарео и е главен и најголем град на државата. Главните предхиспанско култури овде биле Пурепеча и Матлацинка, но во тоа време не биле основани поголеми градови во долината. [[Поткралство Нова Шпанија|Шпанците]] ја презеле контролата врз областа во 1520-тите. Шпанците под вицекралот Антонио де Мендоза основале населба овде во 1541 година со името Ваљадолид, која станала ривал на блискиот град Пацкуаро за доминација во Мичоакан. Во 1580 година, ова ривалство завршило во корист на Ваљадолид и станал главен град на вицерегалската провинција. По [[Мексиканска војна за независност|Мексиканската војна за независност]], градот бил преименуван во Морелија во чест на [[Хосе Марија Морелос]], кој потекнувал од тој градот. Во 1991 година, градот бил прогласен за [[Светско наследство на УНЕСКО|светско наследство]] на УНЕСКО поради неговите добро сочувани историски градби и распоредот на историскиот центар. Според традицијата, родените на 30 септември се именуваат по градот. Населението на градот во 2020 година изнесувало 743.275 жители. Општината имала 849.053 жители, а Метрополитенската област, составена од општините Морелија, Таримбаро и Чаро, имала 988.704 жители, според XIV попис.<ref name="Pop">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.microrregiones.gob.mx/zap/datGenerales.aspx?entra=nacion&ent=16&mun=053|title=Datos Generales: Municipio: Morelia|work=Unidad de Microrregiones|publisher=Secretaría de Desarrollo Social|language=es|accessdate=February 1, 2016|archive-date=2018-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180216025258/http://www.microrregiones.gob.mx/zap/datGenerales.aspx?entra=nacion&ent=16&mun=053|url-status=dead}}</ref><ref name="encmuc"/> == Историја == [[Податотека:Jardin_de_las_rosas.JPG|лево|мини| Градина и парк Жардин де лас Росас]] [[Податотека:Calle_del_centro_de_morelia.jpg|десно|мини| Улица и катедрала Морелија]] Човечки населби во [[Guayangareo Valley|долината Гуајангарео]] во која се наоѓа Морелија датират уште во VII век. Артефактите пронајдени овде покажуваат влијание на културата [[Теотивакан|на Теотихуакан]] врз раните култури во оваа област. Во 12 век, Пурепеча пристигнале во долината. Тие доминирале политички во остатокот од предхиспанското време, но не изградиле некои поголеми населби овде. Помеѓу 12-тиот и 15-тиот век, Матлацинкас се преселил во областа со дозвола на Пурепечас, кои биле сместени околу блиското езеро Пацкуаро. Главната населба Матлацинца била местото каде што денес се наоѓа Хуарез Плаза во градот.<ref name="encmuc"/><ref name="ahistoria"/> Шпанците се туркале во долината Гвајангарео помеѓу 1525 и 1526 година, на чело со Гонсало Гомес. Во 1530-тите, областа била евангелизирана од Францисканци како Хуан де Сан Мигел и Антонио де Лисабоа.<ref name="encmuc"/> Она што подоцна станало градот Морелија го основал вицекралот Антонио де Мендоза и голем број енкомендери во 1541 година, кои првпат го нарекле Нуева Сиудад де Мичоакан (Нов град Мичоакан). Новооснованата населба брзо порасна, што го поттикнало [[Васко де Кирога]] да замине во Шпанија и да се стреми да стекне печат и титулата град за ривалската населба Пацкуаро, за да спречи „новиот град“ да стане главен град на Мичоакан. Акцијата исто така барала новата населба да го смени името во Гвајангарео.<ref name="turiguia"/> Во 1545 година, Гвајангарео добил градски статус од Чарлс V со името „Ваљадолид“, по родниот град Антонио де Мендоза.<ref name="ahistoria"/> Ова било дел од борбата за моќ помеѓу Антонио де Мендоза и Васко де Кирога за провинцијата Мичоакан. За време на животот на Квирога, тој успеал да ја задржи политичката и црковната моќ во Пацкуаро и покрај приговорите на вицекралот и енкомендерос. Меѓутоа, Кирога умрел во 1565 година, а до 1580 година, и политичката и религиозната власт ([[Епископска столица]]) биле префрлени во градот Ваљадолид, преместувајќи го Колеџот Сан Николас, кој Васко го основал и поставувајќи ја основата за воспоставување нова катедрала за провинција.<ref name="encmuc"/> На крајот на вицерегалскиот период, Ваљадолид бил мал град со околу 20.000 жители. Тоа било и образовен центар со четири важни училишта како што е Колеџот Сан Николас. Од овие училишта излегле научници како што се Мигел Идалго и Костиља и Хосе Марија Морелос и Павон, кои биле симпатизери на новите републикански идеи што произлегоа од [[Француска револуција|постреволуционерната Франција]] и Соединетите држави.<ref name="turiguia">{{Наведена книга|title=Michoacán:Morelia, Pátzcuaro, Cuitzeo, Zamora, Uruapan, Otros|last=Sanchez Reyna|first=Ramon|publisher=Grupo Azabache, S.A. de C.V.|year=2008|isbn=978-607-7568-08-7|location=Mexico City|pages=20–28|language=es}}</ref><ref name="mexdesmor">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mexicodesconocido.com.mx/notas/2468-El-Centro-Hist%F3rico-de-Morelia,-Michoac%E1n|title=El Centro Histórico de Morelia, Michoacán|publisher=Mexico Desconocido|location=Mexico|language=es|trans-title=The Historic Center of Morelia, Michoacan|accessdate=2009-11-21|archive-date=2009-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20091208022142/http://www.mexicodesconocido.com.mx/notas/2468-El-Centro-Hist%F3rico-de-Morelia,-Michoac%E1n|url-status=dead}}</ref> Демонстрации против шпанската власт се случувале во градот во 1809 година, што кулминирало со Заговорот од 1809 година. Овој заговор бил откриен, при што главните заговорници биле уапсени и испратени во други делови на Нова Шпанија, што помогнало да се шират републиканските идеи.<ref name="ahistoria"/> Една година подоцна, откако ја формирале својата војска во државата [[Гванахуато|Гуанахуато]], Мигел Идалго и Костила пристигнaл и го зазел градот, прогласувајќи го крајот на ропството во Мексико. Градот бил вратен од ројалистичките сили бргу потоа. Морелос дожол овде за да се обиде да ги отфрли ројалистите, но бил поразен од Агустин де Итурбиде. Друга истакната личност во војната, Маријано Матаморос бил застрелан од стрелачки вод на главниот плоштад во градот во 1814 година. Градот останал во рацете на ројалистот до 1821 година, Итурбиде, кој ја сменил страната, а [[Винсенте Гереро|Висенте Гереро]] влегол во градот со армијата Тригаранте.<ref name="encmuc"/><ref name="ahistoria"/> Во 1828 година, новосоздадената држава Мичоакан го сменила името на градот од Ваљадолид во Морелија, во чест на Хосе Марија Морелос и Павон. Ова е официјалното име што го задржала до денес, иако неговото име Пурепечас останува Уајанархио и има прекари како што се Градот на розовиот камен (Cantera), Градот на отворените врати, Розата на ветровите, Градината на [[Поткралство Нова Шпанија|Нова Шпанија]] и религиозно како Морелија. на Светото срце на Исус.<ref name="ahistoria">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.morelia.gob.mx/index.php?option=com_content&task=view&id=23&Itemid=77|title=Historia|publisher=H.Ayuntamiento de Morelia|location=Morelia, Mexico|language=es|trans-title=History|archive-url=https://web.archive.org/web/20090428193616/http://www.morelia.gob.mx/index.php?option=com_content&task=view&id=23&Itemid=77|archive-date=April 28, 2009|accessdate=2009-11-21}}</ref> Градот станал општина во 1831 година.<ref name="encmuc"/> Подоцнежниот 19 век бил обележан со борби меѓу либералните и конзервативните сили во Мексико. За време на револуцијата во Ајутла, градот бил заземен од бунтовничките сили под команда на Епитацио Хуерта и генерал Гарсија Пуеблита, но бил вратен назад во 1855 година од силите на Антонио Лопез де Санта Ана. Една година подоцна, бунтовниците повторно ги нападнале војниците на Санта Ана.<ref name="ahistoria"/> Француските трупи кои наметнале царско владеење влегле во градот во 1863 година, при што републиканските сили го преместиле главниот град Мичоакан во Уруапан, додека конзервативните семејства во Морелија ветиле поддршка за императорот [[Максимилијан I (Мексико)|Максимилијан I]], кој потоа го посетил градот. Во 1867 година, градот го зазел републиканскиот генерал Николас де Регулес и главниот град Мичоакан се преименувал во Морелија.<ref name="encmuc">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.e-local.gob.mx/wb2/ELOCAL/EMM_michoacan|title=Enciclopedia de los Municipios de México Michoacán Morelia|publisher=INAFED|location=Mexico|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20110517162648/http://www.e-local.gob.mx/wb2/ELOCAL/EMM_Michoacan|archive-date=2011-05-17|accessdate=2009-11-21}}</ref> Во 1869 година, за време на бунтот против владата на [[Бенито Хуарез]], генералот Епитацио Хуерта ги нападнал владините позиции во градот, но бил претепан од силите на [[Маријано Ескобедо]].<ref name="ahistoria" /> [[Податотека:Filling_water_jars_at_a_fountain_in_Morelia,_Mexico_(1906).jpg|десно|мини| Полнење тегли со вода на фонтана во Морелија, 1906 година]] Првите фабрики биле отворени во градот помеѓу 1868 и 1870 година, заедно со првата [[Телеграфија|телеграфска]] линија. Во 1883 година следеле железницата и трамваите.<ref name="ahistoria"/> Во 1910 година, се одржувале прослави за стогодишнината од независноста, но тензиите биле високи во градот поради недостигот на жито и продолжувањето на власта на претседателот [[Порфирио Дијаз]]. Една година подоцна, револуционерите лојални на [[Франциско I. Мадеро]] биле добредојдени во градот.<ref name="encmuc"/> Во 1914 година, престолнната била преместена од Морелија во градот [[Такамбаро]]. Градот потоа бил заземен од силите на генералот Санчез во истата година, и од силите лојални на [[Панчо Виља|Франциско Вила]] во 1915 година.<ref name="ahistoria"/> Во 1920 година, Палатата на државната влада била накратко преземена од земјоделски работници и други од целата држава. Таму бил убиен Исак Аријага во 1921 година. Во 1924 година, градот бил повторно нападнат од бунтовници кои се нарекувале себеси „Делахуертистас“. Борбата со градот што го бранат генералот Лопез, Гарсија и Авила Камачо била најобемна на главниот плоштад.<ref name="encmuc"/> Морелија била локацијата за филмот ''[[Бравадос (филм од 1958)|„Бравадос“]]'' од 1958 година со [[Грегори Пек]] и [[Џоан Колинс]] како главните улоги. Снимањето било тешко бидејќи било невообичаено дождливо и студено за регионот. Во текот на 1960-тите, уличните продавачи биле отстранети од историскиот центар на градот, а палмите што се наредени на Авенида Мадеро, главниот пат исток-запад, илеа исечени. Во 1966 година, имало студентски бунт на државниот универзитет кој бил задушен од армијата.<ref name="ahistoria"/> 1970-тите и 1980-тите биле обележани со изградба, вклучувајќи ја обиколницата на Периферико околу градот.<ref name="ahistoria"/> Во текот на 1980-тите, биле забележани штети поради географски дефекти, кои биле влошени со паѓањето на водните маси од испумпувањето на подземните води. Овој проблем е сличен на проблемите со кои се соочуваат другите градови на [[Трансмексикански Вулкански Појас|Трансмексиканскиот вулкански појас]] како Керетаро и [[Мексико (град)|Град Мексико]].<ref name="scdirect">{{Наведено списание|last=Avila-Olivera|first=Jorge A.|last2=Victor H. Garduño-Monroy|date=2008-06-27|title=A GPR study of subsidence-creep-fault processes in Morelia, Michoacán, Mexico|journal=Engineering Geology|volume=100|issue=1–2|pages=69–81|doi=10.1016/j.enggeo.2008.03.003}}</ref> Во 1991 година, градот бил прогласен за светско наследство [[УНЕСКО|на УНЕСКО]] поради неговата добро сочувана архитектура. Во 2001 година, уличните продавачи биле повторно преместени од историскиот центар за да ја направат областа попријатна за туристите. Сообраќајот оттука бил пренасочен со изградба на нови обиколници. Во 2006 и 2007 година, многу од плоштадите и градините во историскиот центар биле реновирани.<ref name="ahistoria"/> Во 2008 година, осум лица биле убиени во напад [[Граната|со гранати]]. Во 2009 година, метрополитенската област Морелија била привремено воспоставена како составена од општините [[Зинапекуаро]], [[Алваро Обрегон, Мичоакан|Алваро Обрегон]], [[Чаро, Мичоакан|Чаро]], Таримбаро и Морелија. Оваа првична определба била донесена од страна на секретарот за урбанизам и животна средина, при што требало да се направат дополнителни доработки додека претседателите на општините на овие субјекти се сретнале за да разговараат за ограничувањата, стратегиите и понатамошните активности.<ref name="leon">{{Наведени вести|url=http://www.lajornadamichoacan.com.mx/2009/05/25/index.php?section=politica&article=006n1pol|title=Avanzados los trámites para ampliar la zona metropolitana de Morelia: SUMA|last=Leon Gonzalez|first=Gladis|date=2009-05-25|work=La Jornada Michoacan|access-date=2009-11-21|location=Morelia, Mexico|language=es|trans-title=Advances in the paperwork to amplify the metropolitana rea of Morelia: SUMA}}</ref> Една од овие активности била формирање формална комисија за администрирање на областа.<ref name="trabaja">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.michoacan.gob.mx/SUMA/Unifican_criterios_para_la_zona_metropolitana_de_Morelia|title=Unifican criterios para la zona metropolitana de Morelia State of Michoacán|date=2009-07-28|publisher=State of Michoacan|language=es|trans-title=Unify criteria for the metropolitana rea of Morelia|archive-url=https://web.archive.org/web/20100920055510/http://www.michoacan.gob.mx/SUMA/Unifican_criterios_para_la_zona_metropolitana_de_Morelia|archive-date=2010-09-20|accessdate=2009-11-21}}</ref> == Географија == === Клима === Според [[Кепенова класификација на климата|климатската класификација на Кепен]], Морелија има [[Океанска клима|суптропска планинска клима]] (скратено ''Cwb'' на климатските мапи), со топли до врели денови и студени ноќи во текот на годината поради високата надморска височина. Најмногу врнежи паѓаат од јуни до септември за време на летната сезона на монсуните. Просечните месечни температури се движат од {{Convert|14|and|22|C}}. Максимална температура досега измерена била {{Convert|38.3|C}} во летото 1998 година, а најниската {{Convert|-5.2|C}} во јануари 1985 година.<ref name="encmuc"/> {{Weather box|location=Morelia (1951–2010)|metric first=Y|single line=Y|Jan record high C=35.0|Feb record high C=33.0|Mar record high C=39.0|Apr record high C=36.5|May record high C=38.0|Jun record high C=38.5|Jul record high C=36.5|Aug record high C=35.5|Sep record high C=35.8|Oct record high C=36.0|Nov record high C=38.3|Dec record high C=35.0|year record high C=38.5|Jan high C=23.8|Feb high C=25.6|Mar high C=27.9|Apr high C=30.0|May high C=30.6|Jun high C=28.4|Jul high C=26.1|Aug high C=26.0|Sep high C=25.5|Oct high C=25.5|Nov high C=25.3|Dec high C=24.2|year high C=26.6|Jan mean C=14.5|Feb mean C=15.8|Mar mean C=18.1|Apr mean C=20.3|May mean C=21.5|Jun mean C=20.9|Jul mean C=19.4|Aug mean C=19.4|Sep mean C=19.1|Oct mean C=18.0|Nov mean C=16.5|Dec mean C=15.0|year mean C=18.2|Jan low C=5.2|Feb low C=6.1|Mar low C=8.4|Apr low C=10.6|May low C=12.5|Jun low C=13.4|Jul low C=12.8|Aug low C=12.9|Sep low C=12.7|Oct low C=10.5|Nov low C=7.8|Dec low C=5.9|year low C=9.9|Jan record low C=-5.2|Feb record low C=-3.0|Mar record low C=0.2|Apr record low C=1.7|May record low C=4.6|Jun record low C=3.0|Jul record low C=3.9|Aug record low C=6.0|Sep record low C=5.0|Oct record low C=0.0|Nov record low C=-1.1|Dec record low C=-4.4|year record low C=-5.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=18.8|Feb precipitation mm=9.3|Mar precipitation mm=9.8|Apr precipitation mm=14.2|May precipitation mm=46.3|Jun precipitation mm=141.7|Jul precipitation mm=183.0|Aug precipitation mm=166.8|Sep precipitation mm=140.6|Oct precipitation mm=55.4|Nov precipitation mm=12.1|Dec precipitation mm=5.6|year precipitation mm=803.6|unit precipitation days=0.1 mm|Jan precipitation days=2.7|Feb precipitation days=1.8|Mar precipitation days=1.9|Apr precipitation days=3.1|May precipitation days=7.9|Jun precipitation days=17.4|Jul precipitation days=22.2|Aug precipitation days=21.5|Sep precipitation days=17.6|Oct precipitation days=8.8|Nov precipitation days=2.7|Dec precipitation days=1.9|year precipitation days=109.5|Jan humidity=56|Feb humidity=52|Mar humidity=46|Apr humidity=43|May humidity=48|Jun humidity=62|Jul humidity=68|Aug humidity=69|Sep humidity=69|Oct humidity=66|Nov humidity=62|Dec humidity=59|year humidity=58|Jan sun=237|Feb sun=243|Mar sun=281|Apr sun=263|May sun=259|Jun sun=208|Jul sun=195|Aug sun=202|Sep sun=184|Oct sun=219|Nov sun=234|Dec sun=233|year sun=2758|source 1=Servicio Meteorologico Nacional (humidity 1981–2000)<ref name=SMN>{{cite web |url=http://smn.cna.gob.mx/climatologia/Normales5110/NORMAL16081.TXT |title=Estado de Michoacán de Ocampo-Estacion: Morelia |work=Normales Climatologicas 1951–2010 |language=es |publisher=Servicio Meteorologico Nacional |access-date=25 April 2015 |url-status = dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303202441/http://smn.cna.gob.mx/climatologia/Normales5110/NORMAL16081.TXT |archive-date=3 March 2016 }}</ref><ref name=extremas>{{cite web |url=http://smn.cna.gob.mx/climatologia/Max-Extr/00016/00016081.TXT |title=Extreme Temperatures and Precipitation for Morelia 1948–2009 |publisher=Servicio Meteorológico National |language=es |access-date=January 21, 2013 |url-status = dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140429215018/http://smn.cna.gob.mx/climatologia/Max-Extr/00016/00016081.TXT |archive-date=April 29, 2014 }}</ref><ref name=obs>{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20161127050649/http://200.4.8.21/observatorios/historica/morelia.pdf |archive-date=27 November 2016 |url=http://200.4.8.21/observatorios/historica/morelia.pdf |title=NORMALES CLIMATOLÓGICAS 1981–2000 |publisher=Servicio Meteorológico Nacional |language=es |access-date=25 April 2015 }}</ref>|source 2=Ogimet (sun 1981–2010)<ref name=ogimet>{{cite web | url = https://www.ogimet.com/cgi-bin/gclimat?lang=en&mode=0&ind=76665&ord=DIR&year=2018&mes=12&months=12 | title = CLIMAT summary for 76665: Morelia, Mich. (Mexico) – Section 2: Monthly Normals | work = CLIMAT monthly weather summaries | publisher = Ogimet | access-date = 20 January 2019}}</ref>|date=August 2010}} == Популација == Градот Морелија е најнаселениот град во државата Мичоакан и трет по важност во регионот Баџио, веднаш зад Леон де Лос Алдама и Керетаро Сити. На последниот попис спроведен од [[Inegi|Инеги]] во 2020 година, градот регистрирал население од 743.275 жители, што претставува зголемување за речиси 145.000 жители во однос на претходниот попис спроведен во 2010 година кога имал население од 597.511. == Значајни локалитети == [[Податотека:MoreliaSignCathedral.jpg|мини|Градски знак на катедралата Плаза]] Речиси сите значајни локалитети на Морелија се наоѓаат во нејзиниот историски центар. Овој историски центар е приближно ист со оригиналниот распоред на градот од 1541 година, кога бил основан, а поголемиот дел од овој распоред осанал зачуван до денес. Предвидувајќи го растот, овој оригинален распоред имал многу широки улици и плоштади за тоа време, со улици систематски распоредени за да се овозможи издолжување. Улиците се систематски распоредени, но не и строго квадратни, при што повеќето имаат нежни кривини дизајнирани во нив. Повеќето од најголемите градби биле завршени во текот на 18 век, вклучувајќи ја фасадата и камбанаријата на катедралата, Колеџо Семинарио (денес Палата на државната влада), Ла Алхондига (денес дел од Палатата на правдата) и бројни приватни куќи. Во истиот временски период, изградени биле инфраструктурни објекти како што се градскиот аквадукт и разни фонтани на плоштадот. Мексиканската федерална влада наведува 1.113 згради изградени од 16 до 20 век како згради со историска вредност. Зградите ги опфаќаат различните архитектонски стилови кои биле модерни во Мексико, но речиси сите се изградени од розов камен Кантера, кој му дава на градот унифициран изглед. Во 20 век биле преземени повеќе мерки за зачувување на овој дел од градот. Во 1956 година, градот донел прописи за зачувување на колонијалните згради на историскиот центар. Во 1990 година, претседателот [[Карлос Салинас де Гортари]] издал декрет со кој историскиот центар на Морелија станал национален историски споменик. Во 1991 година, истата област била прогласена за светско наследство од страна на УНЕСКО,<ref name="mexdesmor"/> што опфаќа 200 историски градби во областа.<ref name="britanicamich">{{Наведена енциклопедија|access-date=2009-11-21}}</ref> [[Податотека:Catedral_of_morelia.JPG|мини|Катедралата Морелија]] Срцето на историскиот центар е катедралата и нејзините околни плоштади: Плаза де Армас, исто така познат како Плаза де лос Мартирес, Плаза Хуарез и Мелчор Окампо Плаза. Најголемиот плоштад е Плаза де Армас, кој бил реконструиран неколку пати откако бил дизајниран во 16 век. Тој неколку пати бил и преименуван од „де ла Конститусион“, „де ла Република“ на сегашното официјално име на „де лос Мартирес“, но популарно го задржал името „Плаза де Армас“.<ref name="turiguia"/> Алтернативното име, Плаза де лос Мартирес (Плаза на мачениците) е во чест на луѓето како Маријано Матаморос, Гвадалупе ел Салто и други кои биле погубени овде за време на Мексиканската војна за независност и подоцна во 1830 година за време на политички немири.<ref name="raices">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.folklorico.com/lugares/plaza-de-armas-morelia.html|title=Morelia, Michoacán-Plaza de Armas|last=Rojas|first=David|publisher=Instituto Cultural “Raices Mexicancas”|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20090530014052/http://www.folklorico.com/lugares/plaza-de-armas-morelia.html|archive-date=May 30, 2009|accessdate=2009-11-21}}</ref> Плазата е опкружена со портали<ref name="mexdesmor"/> и згради од колонијалниот период како што се Банка Промекс, хотелот Вире де Мендоза, куќата Хуан де Диос Гомес и старото градско собрание, исто така наречено куќа Микелена.<ref name="raices" /> До крајот на 19 век, тука бил споменикот на Морелос, но тој бил отстранет заедно со фонтаната и заменет со киоск што бил донесен од Лондон и останал до ден-денес. Последното ремоделирање на плоштадот се случило во средината на 20 век под раководство на архитектот и сликар [[Хуан О'Горман]]. [[Мелчор Окампо]] Плаза првично бил наречен „Плаза де ла Паз“. Кон крајот на 19 век, овој плоштад бил реконструиран и тука бил поставен споменикот на Окампо извајан од [[Primitivo Miranda|Примитиво Миранда]]. Друга статуа, но оваа од Хосе Марија Морелос и Павон, била поставена на Миранда на малиот плоштад на западната страна на катедралата и била наречена Морелос Плаза <ref name="turiguia" /> Првата црква на местото на катедралата била изградена во 1577 година, која била скромна градба од кирпич и дрво. Многу години подоцна, оваа структура била речиси целосно уништена од пожар.<ref name="turiguia"/> Првично, катедралата во Мичоакан била во Пацкуаро во црква која сега е базиликата Нуестра Сењора де ла Салуд. Кога статусот на катедралата бил преместен од таму во Ваљадолид во 1580 година, градот станал граѓански, верски и културен главен град на територијата.<ref name="raices"/> Во 1660 година, бискупот Маркос Рамирес дел Прадо го поставил првиот камен на новата катедрала, која била дизајнирана од Виченцо Бароко. Од главните цркви од раниот колонијален период, само што оваа и [[Митрополитска катедрала (Мексико)|катедралата во Град Мексико]] не гледале кон запад, како што било вообичаено. Катедралата во Мичоакан е уникатна и по тоа што е посветена на [[Преображение Христово|Преображението на Исус]], наместо на некој облик на [[Богородица|Дева Марија]] . Катедралата била осветена во 1705 година, иако сè уште не била завршена. Фасадата како релјеф на Преображение Христово и источниот [[Брод (архитектура)|кораб]] е посветена на овчарите и [[Мудреци од исток|мудреците]] на [[Христово Рождество|Рождеството Рождество]].<ref name="turiguia" /> Изграден од розов камен Кантера, двете катедралини кули од 60 метри сè уште доминираат на хоризонтот на градот,<ref name="sacred">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sacred-destinations.com/mexico/morelia-cathedral.htm|title=Morelia Cathedral, Morelia|publisher=Sacred Destinations|archive-url=https://web.archive.org/web/20090713220845/http://www.sacred-destinations.com/mexico/morelia-cathedral.htm|archive-date=2009-07-13|accessdate=2009-11-21}}</ref> и се вторите највисоки барокни кули во Мексико.<ref name="visitcatedral">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.visitmichoacan.com.mx/attractions/?id=45|title=Catedral|publisher=State of Michoacan|language=es|trans-title=Cathedral|archive-url=https://web.archive.org/web/20090618005909/http://www.visitmichoacan.com.mx/attractions/?id=45|archive-date=2009-06-18|accessdate=2009-11-21}}</ref> [[Податотека:DecoratedPlazanexttoCathedralMorelia.jpg|мини|Украсена Плаза до катедралата во Морелија]] Официјалното име на катедралата е Катедрала на Божествениот Спасител Морелија. Бидејќи била изграден во текот на 17 и 18 век, во зградата може да се видат елементи од [[Неокласична архитектура|неокласична]], херереска и [[барокна архитектура]].<ref name="sacred"/> Фасадата на катедралата е претежно украсена со [[Пиластер|пиластри]] наместо со колони и со релјефи наместо со скулптури. Има повеќе од двесте пиластри, но нема колони, што е единствената црква изградена на овој начин за време на колонијалниот период.<ref name="mexdesmor"/> Внатре има голем број на елементи кои се издвојуваат. Крштеницата била направена од сребро во 19 век и била користена за крштевање на првиот мексикански император, Агустин де Итурбиде. Чудовиште во висина од 3 метри направено од чисто сребро го краси главниот олтар и е единствен по тоа што може да се расклопува и повторно да се состави. На олтарот има слика од паста од пченкарно стебло од 16-тиот век на Сењор де ла Сакристиа (Господарот на Сакристија), чија златна круна била подарок од [[Филип II (Шпанија)|Филип II од Шпанија]]. Понов додаток е органот од Германија, кој има 4.600 цевки и е еден од најголемите во Латинска Америка. Во сабота во 8:45 часот попладне катедралата спонзорира шоу со звук и светлина.<ref name="sacred"/><ref name="visitcatedral"/> Пред катедралата се наоѓа стариот Тридентинска семинарија Свети Петар, една од образовните институции на колонијалниот град. Денес таа е Палатата на државната влада. Таа била изградена од Томас де Хуерта кон крајот на 18 век. Училиштето имало дипломци како Хосе Марија Морелос и Мелчор Окампо. Фасадата е главно оригинална, а само [[Грб на Мексико|печатот на Мексико]] бил додаден во средината на 19 век, кога оваа зграда почнала да се употребува како седиште на државната влада на Мичоакан. Внатре има три дворови со ѕидовите на првиот двор покриени со мурали направени од [[Алфредо Залче]] во 1960-тите.<ref name="turiguia"/> [[Податотека:Templo_de_san_francisco_en_morelia.JPG|мини| [[Church of San Francisco, Morelia|Црквата во Сан Франциско]]]] Трасладо де лас Монхас во музејот на Каса де ла Култура е исто и дом на Мичоакански институт за култура и државниот секретар за култура. Се наоѓа во поранешниот манастир Нуестра Сењора дел Кармен Дескалзо, кој бил основан во 1593 година. Зградата на црквата најверојатно била завршена во 1619 година, датумот кој е впишан на јужниот портал, но изградбата на манастирот продолжила во 17 век. Во 19 век, реформските закони ги експроприрале манастирите и станбените простории, но ја оставиле црквата да ја извршува својата религиозна функција, која продолжила до ден-денес. По експропријацијата, областа на манастирот првпат била користена како дом на Првиот коњанички корпус на државата. Со текот на времето црквата се разурнала, но била обновена во 1940-тите. Остатокот од комплексот бил обновен и претворен во сегашната функција почнувајќи од 1977 година.<ref name="casacul">{{Наведена мрежна страница|url=http://cultura.michoacan.gob.mx/index.php?option=com_content&task=view&id=358&Itemid=285|title=Casa de la Cultura de|publisher=Secretaria de la Cultura-Michoacán|location=Morelia|language=es|trans-title=House of Culture - Michoacan|accessdate=2009-11-21}}</ref> Оркидарио де Морелиа е музеј [[Орхидеи|на орхидеи]] во кој се сместени приближно 3.400 видови цветови. Ботаничката градина се состои од три оранжерии со одреден надворешен простор. Со музејот управува [[СЕМАРНАТ]] како дел од програмата за зачувување на дивите видови. Ботаничката градина располага со површина од над 990 квадратни метри и била основана во 1980 година.<ref name="redescolar">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.redescolar.ilce.edu.mx/redescolar/publicaciones/publi_prodigios/orquidario/orquidario.htm|title=Orquidario de Morelia Michoacán.|publisher=[[Instituto Latinoamericano de la Comunicación Educativa]]|location=Mexico City|language=es|trans-title=Orchid museum of Morelia, Michoacan|archive-url=https://web.archive.org/web/20100910052134/http://redescolar.ilce.edu.mx/redescolar/publicaciones/publi_prodigios/orquidario/orquidario.htm|archive-date=September 10, 2010|accessdate=2009-11-21}}</ref> Регионалниот музеј на Мичоакан бил основан во 1886 година и неговиот дизајн бил под големо влијание на француските идеи за музејски дизајн од тоа време. Сместен е во зграда која му припаѓала на императорот Максимилијан I и е украсен во барокен дизајн. Повеќето од експонатите се однесуваат на историјата на регионот со простории посветени на предхиспанското артефакти и колонијална уметност. Едно забележано парче е сликата наречена „Трасладо де лас Монхас“, која се смета за најдоброто дело произведено во Мичоакан за време на колонијалниот период. Други важни дела го вклучуваат оригиналниот том на Патувањето на Хумболт и Бонпланд, уреден во Париз во 1807 година и муралите направени од Алфредо Залче, Федерико Канту и Грејс Гринвуд. Располага и интерактивни експонати за потеклото на земјата и животот. Музејот има и конференциски сали, библиотека и читална.<ref name="enjoymuseums"/> Државниот музеј е посветен на минатото и сегашноста на државата. Бил отворен во 1986 година и е поделен на три секции – археологија, историја и етнологија на државата. Има и изложба на старата аптека Миер со опрема од 1868 година. Музејот е замок кој датира уште од 18 век.<ref name="enjoymuseums"/> Музеј на колонијална уметност има збирка документи, стари книги, религиозни украси и мапи од колонијалниот период. Главната атракција на музејот е неговата колекција од повеќе од 100 фигури на Христос направени во паста од пченкарно стебло. Овие фигури се создадени од домородни уметници, почнувајќи под раководство на Васко де Кирога, помеѓу 16 и 19 век. Има и слики направени од Мигел Кабрера и [[José Padilla (painter)|Хосе Падила]] во 18 век. Музејот е во стара барокна резиденција од 18 век. Пред зградата да се употребува како музеј, таа била седиштето на првиот официјален владин печат во државата, основан во 1821 година.<ref name="enjoymuseums"/> Музејот Каса [[Хосе Марија Морелос]] и Павон (Куќен музеј [[Хосе Марија Морелос]] и Павон) содржи збирка предмети од колонијалните и раните периоди на независност од историјата на Мексико, вклучувајќи и написи кои му припаѓале на самиот Морелос. Морелос ја купил куќата во 1802 година, но не живеел долго таму, особено во годините непосредно пред и за време на Мексиканската војна за независност поради неговата вклученост во движењето. Во 1933 година, куќата била прогласена за национален споменик и во 1939 година станала сопственост на [[INAH]] за да биде претворена во овој музеј. Подоцна, зградата била подложена на уште еден круг на реставраторски работи и била повторно инаугурирана во 1991 година. Долниот спрат е главно посветен на Морелос, а собите на горниот спрат се посветени на војната општо. Музејот е и архива на епископијата во Мичоакан и содржи документи од 16-тиот до 20-тиот век.<ref name="enjoymuseums"/> [[Податотека:Museo_de_Sitio_y_Archivo_Histórico_Casa_de_Morelos_Morelia_4.jpg|лево|мини| Родното место на Морелос]] Каза Натал де Морелос (родното место на Морелос) е куќата во која е роден Хосе Марија Морелос и Павон во 1765 година. Зградата е голема палата со неокласична фасада и барокен ентериер. Во 1888 година, првобитната зграда била уништена за да се изгради фарма. Оваа зграда е обновена и претворена во музеј во 1964 година за претстојната двестегодишнина од раѓањето на Морелос. Музејот содржи документи и предмети на Морелос, вклучително и оние што ги потпишал, пари што ги измислил, слики и голема библиотека.<ref name="enjoymuseums">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.enjoymexico.net/mexico/morelia-museos-mexico.php|title=Museo en Morelia México|publisher=Enjoy Mexico|language=es|trans-title=Museums in Morelia, Mexico|archive-url=https://web.archive.org/web/20100612012237/http://www.enjoymexico.net/mexico/morelia-museos-mexico.php|archive-date=2010-06-12|accessdate=2009-11-21}}</ref> Музејот на маските претставува две различни збирки на маски, со вкупно повеќе од 165 примери од култури во дваесет мексикански држави. Се наоѓа во Куќа за ракотворби на Морелија.<ref name="enjoymuseums"/> Музеј за современа уметност Алфредо Залче главно содржи дела направени од Алфредо Залче и Ефраин Варгас, двајца познати сликари од Мичоакан. Тука се одржуваат привремени изложби на мексикански и меѓународни уметници.<ref name="enjoymuseums"/> Плаза Монументал де Морелија бил основан во 1951 година и бил наменет исклучиво за [[Корида|борби со бикови]]. Денес, во рингот се одржуваат концерти, луча либре и свадби.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://michoacan.travel/en/places/bullring-monumental-de-morelia.html|title=Bullring Monumental de Morelia · Places|last=Michoacán|first=Secretaría de Turismo de|work=michoacan.travel|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804073221/http://michoacan.travel/en/places/bullring-monumental-de-morelia.html|archive-date=4 August 2020|accessdate=16 April 2020}}</ref> Морелискиот Аквадукт за прв пат бил документиран во 1549 година. Се користел за транспорт на свежа вода до потребната дестинација за да можат жителите на градот да пристапат до неа. Системот за вода бил направен од искористено дрво од кануа во областа за да се создаде основната структура за време на нејзината изградба. Како што минувале годините со постојано менување на употребата на аквадуктот, се случил инцидент во 1784 година. Инцидентот бил тоа што дел од основата на аквадуктот Морелија се урнал, оставајќи стотици без пристап до водата. На 21 октомври 1785 година, еден документ детално ја опишал реконструкцијата на аквадуктот, а еден човек по име Фреј Антонио де Сан Мигел доброволно се пријавил да направи план за реконструкција на структурата. Со плановите на Фреј Антонио, сводовите биле целосно реконструирани и биле додадени тела за да се поправи претходната штета. Како што завршиле поправките, аквадуктот останал во употреба сè додека не престанал да функционира во 1910 година, а опстојува до ден-денес. Целата структура на Аквадуктот се состоела од 253 сводови (од кои некои се урнале со текот на годините) на висина од 700 метри.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.espejel.com/el-acueducto-de-valladolid-morelia/|title=El Acueducto de Valladolid-Morelia|accessdate=2023-11-30|archive-date=2020-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804021330/http://www.espejel.com/el-acueducto-de-valladolid-morelia/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Garcia|first=Patricia Avila|year=2006|title=Water, society and environment in the history of one Mexican city|url=https://semanticscholar.org/paper/9b5d69b5a1e70aece36fa7c95147cadb048970cc|journal=Environment and Urbanization|volume=18|pages=129–140|doi=10.1177/0956247806063969}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cambiodemichoacan.com.mx/nota-n3153|title=El Acueducto monumento civil más importante de Morelia|accessdate=2023-11-30|archive-date=2019-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20190503145705/http://www.cambiodemichoacan.com.mx/nota-n3153|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.moreliainvita.com/acueducto-de-morelia/|title=Acueducto de Morelia – Morelia Invita|accessdate=2023-11-30|archive-date=2020-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804030828/http://www.moreliainvita.com/acueducto-de-morelia/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Cabrera Acevea|first=Juan|last2=Ettinger|first2=Catherine R.|year=2000|title=El monumento como documento para su historia Restauración del Acueducto de Morelia en México|url=https://riunet.upv.es/handle/10251/108915|journal=Loggia, Arquitectura & Restauración|issue=10|pages=72–79|doi=10.4995/loggia.2000.5199|doi-access=free}}</ref> Пред Аквадуктот се наоѓа ''[[Фуенте де лас Тараскас]]'', една од најпопуларните фонтани во градот. Сегашната верзија била инсталирана во 1984 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.debate.com.mx/mexico/-Las-Tarascas-fuente-emblematica-de-Morelia-20170806-0283.html|title='Las Tarascas'; fuente emblemática de Morelia|date=6 August 2017|work=El Debate|location=Morelia|language=es|accessdate=30 December 2021}}</ref> == Значајни луѓе == * [[Есмералда (пејачка)|Алма Грациела Харо Кабело]] (родена 1927 година), пејачка позната како Есмералда * [[Јуниор Феликс Мадригал]] (роден 1982), мексикански фудбалер * [[Хосе Мануел Понсе]], мексикански возач на тркачки автомобил == Фестивали == '''Фестивалот на интернационална музика''' е годишен настан кој започнал во 1988 година од Бернал Хименес, кој сонувал да ја направи Морелија „ [[Салцбург]] на Америка“. Фестивалот се состои од повеќе од четириесет концерти со над 500 уметници. Тој стана најголемиот музички фестивал во Морелија, со приватни и владини спонзори, пр. КОНАКУЛТА.<ref name="informador">{{Наведени вести|url=http://www.informador.com.mx/cultura/2009/153654/6/morelia-se-convierte-en-la-capital-de-la-musica.htm|title=Morelia se convierte en la capital de la música|date=2009-11-13|work=El Informador|access-date=2009-11-21|location=Guadalajara, Mexico|language=es|trans-title=Morelia becomes the capital of music|archive-date=2011-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20111125165729/http://www.informador.com.mx/cultura/2009/153654/6/morelia-se-convierte-en-la-capital-de-la-musica.htm|url-status=dead}}</ref> Концертите вклучуваат камерни оркестри, хорови, ансамбли, триа и солисти како што се пијанистката Џоана Мек Грегор и Британската симфонија. Секоја година, различна земја е „специјален гостин“, во 2009 година тоа беше Обединетото Кралство.<ref name="press">{{Наведени вести|url=http://www.festivalmorelia.com.mx/pag/noticias.php?id=43|title=XXI Festival Internacional de Música de Morelia|date=2009-09-11|work=Press|access-date=2009-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20211215065203/http://www.festivalmorelia.com.mx/pag/noticias.php?id=43|archive-date=December 15, 2021|trans-title=Spanish}}</ref> Во таа година, некои од учесниците беа Лондонскиот симфониски оркестар, квартетот Бродски, симфонискиот оркестар Ла Бритн, Коро Нова школа Грегоријана Ди Верона од Италија и виолинистката Тања Анисимова од Русија. Меѓу учесниците од Мексико беа Националниот симфониски оркестар, Orquesta Sinfónica de Minería и флаутистот Хорасио Франко.<ref name="informador" /> '''Меѓународниот летен оперски фестивал на Морелија''' (ИСОФОМ) започна во 2017 година и успеаа да привлече илјадници посетители на своите оперски гала вечери и концерти. Студенти од целиот свет доаѓаат да учат со реномираниот факултет и да го искусат животот во Морелија три недели секој јуни. Во 2019 година, фестивалот ја претстави својата прва целосна опера ''Фалстаф'' од Верди, во прекрасниот Театро Окампо, како и Гала вечер во Паласио Клавијеро. Мисијата на '''ISOFOM''' е да донесе млади идни изведувачи на опера пред публиката во Мичоака и да ја сподели со нив таа посебна форма на уметност на знаменитости локации низ Морелија, по прифатлива цена. [[Податотека:Ganadores.jpg|мини|Говор на победниците на Филмскиот фест Морелија во 2010 година]] '''Филмскиот интернационален фестивал''', кој започнал во 2003 година, е главно посветен на мексиканската кинематографија, прикажувајќи ги новите режисери и продукции. Поголемиот дел од активностите се одвиваат во Синеполис Морелија Центро, но вклучува и други театри, аудиториуми и јавни плоштади. '''Фестивалот де Ескала''' е годишен настан посветен на промовирање на качување по карпи во општините како што е Ел Паредон де ла Норија, јужно од самиот град.<ref name="escalada">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.montanismo.org.mx/articulos.php?id_sec=5&id_art=1579|title=Festival de Escalada en Morelia, Michoacán|date=2007-04-20|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722230200/http://www.montanismo.org.mx/articulos.php?id_sec=5&id_art=1579|archive-date=2011-07-22|accessdate=2009-11-21}}</ref> Популарниот фестивал кој содржи 3-дневно натпреварување во салса во срцето на Морелија се нарекува '''„Салсамич“'''. Обично се одржува во март и носи салса танчери од целата земја во Морелија за да се натпреваруваат за награди.<ref name="SalsaMich">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.salsamich.com/|title=SalsaMich Salsa Festival|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20110419032428/http://www.salsamich.com/|archive-date=2011-04-19|accessdate=2011-06-20}}</ref> == Забратимени градови == Морелија има [[Збратимени градови|збратимен градски]] однос со [[Јакима, Вашингтон]], поддржан од дружението на сестрински град на Јакима-Морелија од 1999 година.<ref name="YMSCA">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.yakimamorelia.org/|title=YMSCA|date=2021-06-06|accessdate=2021-06-06}}</ref> Културните размени меѓу градовите вклучија музичари од Морелија кои настапуваа со симфонискиот оркестар Јакима.<ref name="Washington Trust">{{Наведена мрежна страница|url=https://preservewa.org/excellence-on-main-awards/dia-de-los-muertos-chalk-art-festival/|title=Washington Trust|date=2021-06-06|accessdate=2021-06-06}}</ref> Морелија има и други збратимени градови низ светот, вклучувајќи ги: Арекипа во Перу; Каспуенас, Ваљадолид {{Efn|Morelia had been named ''Valladolid'' before Mexican independence in 1820; it was renamed in 1828 after the independence leader [[José María Morelos]], born in the city in 1765.<ref>{{Cite web|url=https://www.20minutos.es/noticia/4071020/0/valladolid-contempla-el-hermanamiento-con-el-estado-mexicano-de-guanajuato-ante-la-peticion-de-cuatro-de-sus-ciudades/|website=[[20minutos.es]]|date=28 November 2019|title=Valladolid contempla el hermanamiento con el estado mexicano de Guanajuato ante la petición de cuatro de sus ciudades}}</ref>}} и [[Мадригал де лас Атлас Торес|Мадригал де лас Алтас Торес]] во Шпанија; Гетисбург,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gettysburgpa.gov/sister-cities|title=Sister Cities|work=gettysburgpa.gov|publisher=Borough of Gettysburg|accessdate=2022-03-10|archive-date=2023-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20231005145009/https://www.gettysburgpa.gov/sister-cities|url-status=dead}}</ref> [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]], Фулертон, Монтереј Парк, [[Норвок, Калифорнија|Норвок]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ci.norwalk.ca.us/commissions.asp|title=City of Norwalk - Commissions|archive-url=https://web.archive.org/web/20110503225301/http://www.ci.norwalk.ca.us/commissions.asp|archive-date=May 3, 2011|accessdate=December 3, 2018}}</ref> и [[Шривпорт|Шривепорт]] во САД; [[Матансас|Матанцас]] и [[Хавана]] во Куба; и [[Сопо]] во Колумбија. == Образование == [[Податотека:Interior_del_Colegio_Primitivo_y_Nacional_de_San_Nicolas_de_Hidalgo.JPG|мини|Колеџот де Сан Николас]] За време на колонијалниот период градот имал четири големи образовни институции, Семинарското училиште „Тридентин“, училиштето „Сан Николас“, училиштето за језуити и училиштето „Розуз“.<ref name="mexdesmor"/> Државниот универзитет, '''Универзидад Мичоакана де Сан Николас де Идалго''', е најстариот универзитет во Америка, кој потекнува од колеџот основан во 1540 година од Васко де Кирога во Пацкуаро, Колеџо де Сан Николас Обиспо. Ова училиште било основано за да обучува свештеници и мисионери за работа во Мичоакан. Училиштето се здобило со кралски печат и покровителство во 1543 година. Во 1566 година, колонијалните верски власти го презеле училиштето, а во 1574 година, академиците овде биле под јурисдикција на [[Исусовци|језуитите]]. Со промената на епископското седиште во Ваљадолид, училиштето се преселило исто така во 1580 година и било споено со веќе постоечкиот Училиштето Сан Мигел Гуајангарео. Училиштето било реформирано во 17 век, а неговата наставна програма била редизајнирана во 18 за да вклучи курсеви по филозофија, религиозно право, граѓанско право и други предмети. На почетокот на 19 век, училиштето станало еден од главните центри за учење и академија во Нова Шпанија, создавајќи научници како што се Мигел Идалго и Костиља, Хосе Ма. Морелос, [[José Sixto Verduzco|Хосе Сиксто Вердуско]], [[José María Izazaga|Хосе Марија Изазага]] и [[Игнасио Лопез Рајон]], од кои повеќето ќе имаат улога во претстојната мексиканска војна за независност. Училиштето било затворено за време на војната, но било повторно отворено во 1847 година со името Примитиво и Насионал Колехио де Сан Николас де Идалго, фокусирајќи се повеќе на секуларните студии како хемија, физика, математика, биологија итн. според основата на европскиот универзитетски модел. [[Податотека:ITESM_Campus_Morelia.jpg|мини|ITESM Морелија кампус]] По [[Мексиканска револуција|Мексиканската револуција]], училиштето било реорганизирано и повторно преименувано во Универзидад Мичоакана де Сан Николас де Идалго во 1917 година, што вклуцило голем број на други училишта и дисциплини во новата организација.<ref name="sannicolas">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.umich.mx/acerca/historiaUMSNH.html|title=Historia de la Universidad Michoacana|last=Figueroa Zamudio|first=Silvia|publisher=Universidad Michoacana de San Nicolás de Hidalgo|location=Morelia, Mexico|language=es|trans-title=History of the Michoacán University|archive-url=https://web.archive.org/web/20100131043829/http://www.umich.mx/acerca/historiaUMSNH.html|archive-date=2010-01-31|accessdate=2009-11-21}}</ref> Денес, Универзитетот Мичоакана де Сан Николас де Идалго е најважниот универзитет во државата [[Мичоакан]]. Тој е рангиран како еден од Топ 10 најдобри јавни универзитети во Мексико. Универзитетот неодамна се прошири и во други помали градови во државата освен Морелија, како што се [[Уруапан]], [[Апатцинган]], [[Сиудад Идалго, Мичоакан|Сиудад Идалго]], [[Лазаро Карденас]], [[Коалкоман]], [[Хуетамо]], [[Танганцикуаро]] и [[Зитакуаро]]. Во 2011 година, според пописот на ИНЕГИ, универзитетот имал 55.546 редовни студенти. Други универзитети во градот се [[Технолошкиот институт на Морелија|Институт Технологичко Де Морелија]] (ITM), Технолошкиот универзитет во Морелија (UTM), Институтот за образовни науки во Мичоакан, Центарот за истражување и развој на државата Мичоакан (CIDEM), кампусот Морелија на Националниот автономен универзитет во Мексико, Институтот за високи комуникациски студии (IESCAC), Националниот педагошки универзитет , Конзерваториум за рози, Универзитетот Васко де Квирога, Латинскиот универзитет во Америка, Универзитетот Ла Сал Морелија, Институт за технологија и високи студии во Монтереј - кампусот Морелија ИТЕСМ, Универзитетот Сор Хуана Инес де ла Круз и многу други приватни универзитети. == Спорт == [[Податотека:Estadio_Morelos.jpg|мини|Стадион Морелос]] Морелија беше претставена од својотт фудбалски тим, [[Монаркас Морелија]], во [[Лига MX|Лига МХ]]. Монаркас Морелија бил основана во 1950 година надвор од градот каде што сега се наоѓа споменикот на Лазаро Карденас. Првобитното име на тимот било Клуб Депортиво Морелија и бил во сопственост на Еукарио Гомес. Боите на клубот се боите на знамето на градот црвена и жолта, бидејќи Морелија е познато дека е најшпанскиот град во Мексико. Клубот го добил прекарот „Амарило“ (Жолта) За време на сезоната 1956–57, кога клубот го добил правото да игра во 1-та дивизија во која играл на својот прв турнир за [[Копа Мексико]] против [[Клуб Америка]]. Клубот повторно се спуштил во 2-та дивизија во 1968 година и доживеал тешки времиња во раните 70-ти. До крајот на сезоната 1973-74, тимот бил целосно реструктуиран од 32 стопанственици од Морелија кои го купиле тимот. По 13 години во 2-та дивизија, тимот конечно се вратил во игра од 1-ва дивизија во 1981 година и до средината на 1980-тите бил конкурентен и редовно стигнувал до Лигуила (плеј-оф). По долги години играње на Естадио Венустиано Каранца, со завршувањето на Естадио Морелос во 1989 година тимот доби нов дом. Во 1996 година, тимот бил купен од ТВ Ацтека и името Монаркас ([[Монарх|Монарси]]) Морелија бил усвоен во 1999 година поради тројцата шпански монарси прикажани на знамето на Морелија. Тимот го освои својот прв шампионат за време на сезоната Инвиерно 2000 година и до средината на деценијата играше во меѓународни натпреварувања како што се [[Копа Либертадорес]] и Лига де Кампеонес де ла КОНКАКАФ ([[КОНКАКАФ Лигата на шампионите|Лига на шампиони КОНКАКАФ]]). Последниот успех на тимот дојде за време на турнирот во северноамериканската Суперлига во 2010 година, кој Монаркас го освои со победата над Нова Ингланд Револуција на 1 септември 2010 година во Њу Ингланд. Тимот го затвори турнирот Апертура 2010 на Примера дивизион де Мексико (прва дивизија на Мексико), не успевајќи да влезе во „лигилата“.<ref name="monarcas">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fuerzamonarca.com|title=Fuerza Monarca|publisher=Club Fútbol Morelia|location=Morelia, Mexico|language=es|trans-title=Monarch Force}}</ref> Во 2020 година беше објавено дека франшизата ќе се пресели во градот Мазатлан, Синалоа и ќе се преименува во Мазатлан ФК. Набргу, општинската влада објави дека ќе има нов тим кој ќе игра во Лига де Експансион (втора дивизија на Мексико) под името Атлетико Морелија. == Транспорт == [[Податотека:Morelia_International_Airport_DSC_0585_AD.JPG|мини|Аеродром Морелија]] Морелија е оддалечена од Град Мексико на три или четири часа преку автопатот Атлакомулко - Мараватио -Морелија, кој е поврзан со автопати со државите [[Мексико (сојузна држава)|Мексико]], Керетаро, Гуанахуато и [[Халиско]]. Морелија е поврзана со брегот на Мичоакан преку автопатот 200 кој минува низ Уруапан до пристаништето Лазаро Карденас. Меѓународниот аеродром Генерал Франциско Мухика или Меѓународниот аеродром Морелија (IATA: MLM, ICAO: MMMM) е меѓународен аеродром во Морелија, Мичоакан, Мексико. Аеродромот спроведува домашни и меѓународни летови, поврзани со Град Мексико, Уруапан, Лазаро Карденас, Акапулко, Зихуатанехо, Гвадалахара, Монтереј, Тихуана и неколку дестинации во Соединетите држави. Аеродромот го носи името на поранешниот гувернер на државата Мичоакан.<ref name="raices"/> == Општината == Морелија како општинско седиште, е управен орган на 423 други заедници, од кои речиси сите се мали заедници од три до 1.000 луѓе. 89% од населението на општината живее (684.145 луѓе) во самиот град.<ref name="INEGI">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.inegi.gob.mx/est/contenidos/espanol/sistemas/conteo2005/localidad/iter/|title=INEGI Census 2005|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20070328224939/http://www.inegi.gob.mx/est/contenidos/espanol/sistemas/conteo2005/localidad/iter/|archive-date=2007-03-28|accessdate=2009-11-23}}</ref> Општината зафаќа територија од 1,199.02 квадратни километри и се граничи со општините Таримбаро, Чукандиро, Хуаникео, Чаро, Цицио, Вила Мадеро, Акуицио, Лагуниљас, Конео, Цинцунцан и Квирога.<ref name="encmuc"/> Вегетацијата надвор од градот варира во зависност од висината и видот на почвата. Планинските области се претежно покриени со [[четинари]], додека пониските и посувите области имаат дрвја како што е мескит. На јужната страна од градот се наоѓа шумата Лазаро Карденас, која е еколошки резерват. Животинскиот свет претежно се состои од мали цицачи, со којоти најголеми, птици грабливки и некои влекачи.<ref name="encmuc"/> Растот на градот Морелија има негативно влијание врз околното пошумено подрачје. Ова е особено проблематично во областа северно од градот, која припаѓа на басенот на езерото Куицео и е главна област за полнење на водоносниот слој на градот. Пошумените области околу градот се важни за квалитетот на воздухот во градот и се место за размножување за опрашување инсекти потребни за земјоделството. УНАМ ги документира видовите во овие шуми со цел да ги прогласи за биолошки резервати.<ref name="reyes">{{Наведени вести|url=http://www.lajornadamichoacan.com.mx/2009/10/29/index.php?section=politica&article=005n2po|title=En riesgo, zona boscosa de Morelia|last=Reyes|first=Gema|date=2009-10-29|work=La Jornada Michoacán|access-date=2009-11-21|location=Morelia, Mexico|language=es|trans-title=At risk, the forested zone of Morelia}}</ref> Една индустриска област е Сиудад Индустриал де Морелија, во која претежно се сместени малите и средни претпријатија. Некои од производите што се произведуваат овде се масло за јадење, брашно, цемент, пластика, флаширање и бонбони.<ref name="encmuc"/> Туризмот е растечки дел од економијата, искористувајќи ги предностите на колонијалното наследство на областа, помалите традиционални заедници, природните области и археолошките зони како што се Санта Марија де Гвидо во градот, Баранка де лос Лобос во Теремендо, Светилиштето Нахуатл и Катрина во Капула. Сепак, тој не е доволно развиен за да биде главен придонесувач.<ref name="encmuc" /><ref name="poors">{{Наведена мрежна страница|url=http://www2.standardandpoors.com/portal/site/sp/es/la/page.article/2,1,1,0,1204851792136.html|title=Standard & Poor's confirma calificación de 'mxA+' del municipio de Morelia, Michoacán; la perspectiva es estable|date=2009-11-12|language=es|trans-title=Standard & Poor’s confirms grade of ‘mxA+’ of the municipality of Morelia, Michoacán; forecast is stable|accessdate=2009-11-21}}</ref> Туризмот е главната економска активност во Морелија. За жал, поради зголемената стапка на криминал во Мексико, трговијата со дрога во рамките на картелите, ова може да доведе до сериозна дестимулација во туристичкиот сектор за Морелија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://travel.state.gov/content/passports/en/alertswarnings/mexico-travel-warning.html|title=Mexico Travel Warning|work=travel.state.gov|archive-url=https://web.archive.org/web/20160601001513/https://travel.state.gov/content/passports/en/alertswarnings/mexico-travel-warning.html|archive-date=2016-06-01|accessdate=2016-11-13}}</ref> Според извештајот [[Стандард и Пурс|на Стандард и Пурс]] за ноември 2009 година, владата на Морелија одвојува доволен буџет за развој, поддржан од релативно високи приходи и низок долг. На национална скала за Мексико тоа се оценува како А+. Се предвидува стабилна економија со тоа што владата ја држи контролата над трошоците.<ref name="poors"/> == Белешки == {{Белешки}} == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Светско наследство во Мексико]] [[Категорија:Населени места основани во 1541 година]] [[Категорија:Статии со извори на шпански (es)]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] f6ekypbvn0pbklkd0l8gs97cpm4bcae 5605982 5605981 2026-08-07T13:14:53Z Gurther 105215 5605982 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> '''Морелија''' (од 1545 до 1828 познат како '''Ваљадолид''') — град и општинско седиште на општината Морелија во северно-централниот дел на државата Мичоакан во централно Мексико.<ref name="turiguia"/> Градот се наоѓа во долината Гуајангарео и е главен и најголем град на државата. Главните предхиспанско култури овде биле Пурепеча и Матлацинка, но во тоа време не биле основани поголеми градови во долината. [[Поткралство Нова Шпанија|Шпанците]] ја презеле контролата врз областа во 1520-тите. Шпанците под вицекралот Антонио де Мендоза основале населба овде во 1541 година со името Ваљадолид, која станала ривал на блискиот град Пацкуаро за доминација во Мичоакан. Во 1580 година, ова ривалство завршило во корист на Ваљадолид и станал главен град на вицерегалската провинција. По [[Мексиканска војна за независност|Мексиканската војна за независност]], градот бил преименуван во Морелија во чест на [[Хосе Марија Морелос]], кој потекнувал од тој градот. Во 1991 година, градот бил прогласен за [[Светско наследство на УНЕСКО|светско наследство]] на УНЕСКО поради неговите добро сочувани историски градби и распоредот на историскиот центар. Според традицијата, родените на 30 септември се именуваат по градот. Населението на градот во 2020 година изнесувало 743.275 жители. Општината имала 849.053 жители, а Метрополитенската област, составена од општините Морелија, Таримбаро и Чаро, имала 988.704 жители, според XIV попис.<ref name="Pop">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.microrregiones.gob.mx/zap/datGenerales.aspx?entra=nacion&ent=16&mun=053|title=Datos Generales: Municipio: Morelia|work=Unidad de Microrregiones|publisher=Secretaría de Desarrollo Social|language=es|accessdate=February 1, 2016|archive-date=2018-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180216025258/http://www.microrregiones.gob.mx/zap/datGenerales.aspx?entra=nacion&ent=16&mun=053|url-status=dead}}</ref><ref name="encmuc"/> == Историја == [[Податотека:Jardin_de_las_rosas.JPG|лево|мини| Градина и парк Жардин де лас Росас]] [[Податотека:Calle_del_centro_de_morelia.jpg|десно|мини| Улица и катедрала Морелија]] Човечки населби во [[Guayangareo Valley|долината Гуајангарео]] во која се наоѓа Морелија датират уште во VII век. Артефактите пронајдени овде покажуваат влијание на културата [[Теотивакан|на Теотихуакан]] врз раните култури во оваа област. Во 12 век, Пурепеча пристигнале во долината. Тие доминирале политички во остатокот од предхиспанското време, но не изградиле некои поголеми населби овде. Помеѓу 12-тиот и 15-тиот век, Матлацинкас се преселил во областа со дозвола на Пурепечас, кои биле сместени околу блиското езеро Пацкуаро. Главната населба Матлацинца била местото каде што денес се наоѓа Хуарез Плаза во градот.<ref name="encmuc"/><ref name="ahistoria"/> Шпанците се туркале во долината Гвајангарео помеѓу 1525 и 1526 година, на чело со Гонсало Гомес. Во 1530-тите, областа била евангелизирана од Францисканци како Хуан де Сан Мигел и Антонио де Лисабоа.<ref name="encmuc"/> Она што подоцна станало градот Морелија го основал вицекралот Антонио де Мендоза и голем број енкомендери во 1541 година, кои првпат го нарекле Нуева Сиудад де Мичоакан (Нов град Мичоакан). Новооснованата населба брзо порасна, што го поттикнало [[Васко де Кирога]] да замине во Шпанија и да се стреми да стекне печат и титулата град за ривалската населба Пацкуаро, за да спречи „новиот град“ да стане главен град на Мичоакан. Акцијата исто така барала новата населба да го смени името во Гвајангарео.<ref name="turiguia"/> Во 1545 година, Гвајангарео добил градски статус од Чарлс V со името „Ваљадолид“, по родниот град Антонио де Мендоза.<ref name="ahistoria"/> Ова било дел од борбата за моќ помеѓу Антонио де Мендоза и Васко де Кирога за провинцијата Мичоакан. За време на животот на Квирога, тој успеал да ја задржи политичката и црковната моќ во Пацкуаро и покрај приговорите на вицекралот и енкомендерос. Меѓутоа, Кирога умрел во 1565 година, а до 1580 година, и политичката и религиозната власт ([[Епископска столица]]) биле префрлени во градот Ваљадолид, преместувајќи го Колеџот Сан Николас, кој Васко го основал и поставувајќи ја основата за воспоставување нова катедрала за провинција.<ref name="encmuc"/> На крајот на вицерегалскиот период, Ваљадолид бил мал град со околу 20.000 жители. Тоа било и образовен центар со четири важни училишта како што е Колеџот Сан Николас. Од овие училишта излегле научници како што се Мигел Идалго и Костиља и Хосе Марија Морелос и Павон, кои биле симпатизери на новите републикански идеи што произлегоа од [[Француска револуција|постреволуционерната Франција]] и Соединетите држави.<ref name="turiguia">{{Наведена книга|title=Michoacán:Morelia, Pátzcuaro, Cuitzeo, Zamora, Uruapan, Otros|last=Sanchez Reyna|first=Ramon|publisher=Grupo Azabache, S.A. de C.V.|year=2008|isbn=978-607-7568-08-7|location=Mexico City|pages=20–28|language=es}}</ref><ref name="mexdesmor">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mexicodesconocido.com.mx/notas/2468-El-Centro-Hist%F3rico-de-Morelia,-Michoac%E1n|title=El Centro Histórico de Morelia, Michoacán|publisher=Mexico Desconocido|location=Mexico|language=es|trans-title=The Historic Center of Morelia, Michoacan|accessdate=2009-11-21|archive-date=2009-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20091208022142/http://www.mexicodesconocido.com.mx/notas/2468-El-Centro-Hist%F3rico-de-Morelia,-Michoac%E1n|url-status=dead}}</ref> Демонстрации против шпанската власт се случувале во градот во 1809 година, што кулминирало со Заговорот од 1809 година. Овој заговор бил откриен, при што главните заговорници биле уапсени и испратени во други делови на Нова Шпанија, што помогнало да се шират републиканските идеи.<ref name="ahistoria"/> Една година подоцна, откако ја формирале својата војска во државата [[Гванахуато|Гуанахуато]], Мигел Идалго и Костила пристигнaл и го зазел градот, прогласувајќи го крајот на ропството во Мексико. Градот бил вратен од ројалистичките сили бргу потоа. Морелос дожол овде за да се обиде да ги отфрли ројалистите, но бил поразен од Агустин де Итурбиде. Друга истакната личност во војната, Маријано Матаморос бил застрелан од стрелачки вод на главниот плоштад во градот во 1814 година. Градот останал во рацете на ројалистот до 1821 година, Итурбиде, кој ја сменил страната, а [[Винсенте Гереро|Висенте Гереро]] влегол во градот со армијата Тригаранте.<ref name="encmuc"/><ref name="ahistoria"/> Во 1828 година, новосоздадената држава Мичоакан го сменила името на градот од Ваљадолид во Морелија, во чест на Хосе Марија Морелос и Павон. Ова е официјалното име што го задржала до денес, иако неговото име Пурепечас останува Уајанархио и има прекари како што се Градот на розовиот камен (Cantera), Градот на отворените врати, Розата на ветровите, Градината на [[Поткралство Нова Шпанија|Нова Шпанија]] и религиозно како Морелија. на Светото срце на Исус.<ref name="ahistoria">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.morelia.gob.mx/index.php?option=com_content&task=view&id=23&Itemid=77|title=Historia|publisher=H.Ayuntamiento de Morelia|location=Morelia, Mexico|language=es|trans-title=History|archive-url=https://web.archive.org/web/20090428193616/http://www.morelia.gob.mx/index.php?option=com_content&task=view&id=23&Itemid=77|archive-date=April 28, 2009|accessdate=2009-11-21}}</ref> Градот станал општина во 1831 година.<ref name="encmuc"/> Подоцнежниот 19 век бил обележан со борби меѓу либералните и конзервативните сили во Мексико. За време на револуцијата во Ајутла, градот бил заземен од бунтовничките сили под команда на Епитацио Хуерта и генерал Гарсија Пуеблита, но бил вратен назад во 1855 година од силите на Антонио Лопез де Санта Ана. Една година подоцна, бунтовниците повторно ги нападнале војниците на Санта Ана.<ref name="ahistoria"/> Француските трупи кои наметнале царско владеење влегле во градот во 1863 година, при што републиканските сили го преместиле главниот град Мичоакан во Уруапан, додека конзервативните семејства во Морелија ветиле поддршка за императорот [[Максимилијан I (Мексико)|Максимилијан I]], кој потоа го посетил градот. Во 1867 година, градот го зазел републиканскиот генерал Николас де Регулес и главниот град Мичоакан се преименувал во Морелија.<ref name="encmuc">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.e-local.gob.mx/wb2/ELOCAL/EMM_michoacan|title=Enciclopedia de los Municipios de México Michoacán Morelia|publisher=INAFED|location=Mexico|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20110517162648/http://www.e-local.gob.mx/wb2/ELOCAL/EMM_Michoacan|archive-date=2011-05-17|accessdate=2009-11-21}}</ref> Во 1869 година, за време на бунтот против владата на [[Бенито Хуарез]], генералот Епитацио Хуерта ги нападнал владините позиции во градот, но бил претепан од силите на [[Маријано Ескобедо]].<ref name="ahistoria" /> [[Податотека:Filling_water_jars_at_a_fountain_in_Morelia,_Mexico_(1906).jpg|десно|мини| Полнење тегли со вода на фонтана во Морелија, 1906 година]] Првите фабрики биле отворени во градот помеѓу 1868 и 1870 година, заедно со првата [[Телеграфија|телеграфска]] линија. Во 1883 година следеле железницата и трамваите.<ref name="ahistoria"/> Во 1910 година, се одржувале прослави за стогодишнината од независноста, но тензиите биле високи во градот поради недостигот на жито и продолжувањето на власта на претседателот [[Порфирио Дијаз]]. Една година подоцна, револуционерите лојални на [[Франциско I. Мадеро]] биле добредојдени во градот.<ref name="encmuc"/> Во 1914 година, престолнната била преместена од Морелија во градот [[Такамбаро]]. Градот потоа бил заземен од силите на генералот Санчез во истата година, и од силите лојални на [[Панчо Виља|Франциско Вила]] во 1915 година.<ref name="ahistoria"/> Во 1920 година, Палатата на државната влада била накратко преземена од земјоделски работници и други од целата држава. Таму бил убиен Исак Аријага во 1921 година. Во 1924 година, градот бил повторно нападнат од бунтовници кои се нарекувале себеси „Делахуертистас“. Борбата со градот што го бранат генералот Лопез, Гарсија и Авила Камачо била најобемна на главниот плоштад.<ref name="encmuc"/> Морелија била локацијата за филмот ''[[Бравадос (филм од 1958)|„Бравадос“]]'' од 1958 година со [[Грегори Пек]] и [[Џоан Колинс]] како главните улоги. Снимањето било тешко бидејќи било невообичаено дождливо и студено за регионот. Во текот на 1960-тите, уличните продавачи биле отстранети од историскиот центар на градот, а палмите што се наредени на Авенида Мадеро, главниот пат исток-запад, илеа исечени. Во 1966 година, имало студентски бунт на државниот универзитет кој бил задушен од армијата.<ref name="ahistoria"/> 1970-тите и 1980-тите биле обележани со изградба, вклучувајќи ја обиколницата на Периферико околу градот.<ref name="ahistoria"/> Во текот на 1980-тите, биле забележани штети поради географски дефекти, кои биле влошени со паѓањето на водните маси од испумпувањето на подземните води. Овој проблем е сличен на проблемите со кои се соочуваат другите градови на [[Трансмексикански Вулкански Појас|Трансмексиканскиот вулкански појас]] како Керетаро и [[Мексико (град)|Град Мексико]].<ref name="scdirect">{{Наведено списание|last=Avila-Olivera|first=Jorge A.|last2=Victor H. Garduño-Monroy|date=2008-06-27|title=A GPR study of subsidence-creep-fault processes in Morelia, Michoacán, Mexico|journal=Engineering Geology|volume=100|issue=1–2|pages=69–81|doi=10.1016/j.enggeo.2008.03.003}}</ref> Во 1991 година, градот бил прогласен за светско наследство [[УНЕСКО|на УНЕСКО]] поради неговата добро сочувана архитектура. Во 2001 година, уличните продавачи биле повторно преместени од историскиот центар за да ја направат областа попријатна за туристите. Сообраќајот оттука бил пренасочен со изградба на нови обиколници. Во 2006 и 2007 година, многу од плоштадите и градините во историскиот центар биле реновирани.<ref name="ahistoria"/> Во 2008 година, осум лица биле убиени во напад [[Граната|со гранати]]. Во 2009 година, метрополитенската област Морелија била привремено воспоставена како составена од општините [[Зинапекуаро]], [[Алваро Обрегон, Мичоакан|Алваро Обрегон]], [[Чаро, Мичоакан|Чаро]], Таримбаро и Морелија. Оваа првична определба била донесена од страна на секретарот за урбанизам и животна средина, при што требало да се направат дополнителни доработки додека претседателите на општините на овие субјекти се сретнале за да разговараат за ограничувањата, стратегиите и понатамошните активности.<ref name="leon">{{Наведени вести|url=http://www.lajornadamichoacan.com.mx/2009/05/25/index.php?section=politica&article=006n1pol|title=Avanzados los trámites para ampliar la zona metropolitana de Morelia: SUMA|last=Leon Gonzalez|first=Gladis|date=2009-05-25|work=La Jornada Michoacan|access-date=2009-11-21|location=Morelia, Mexico|language=es|trans-title=Advances in the paperwork to amplify the metropolitana rea of Morelia: SUMA}}</ref> Една од овие активности била формирање формална комисија за администрирање на областа.<ref name="trabaja">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.michoacan.gob.mx/SUMA/Unifican_criterios_para_la_zona_metropolitana_de_Morelia|title=Unifican criterios para la zona metropolitana de Morelia State of Michoacán|date=2009-07-28|publisher=State of Michoacan|language=es|trans-title=Unify criteria for the metropolitana rea of Morelia|archive-url=https://web.archive.org/web/20100920055510/http://www.michoacan.gob.mx/SUMA/Unifican_criterios_para_la_zona_metropolitana_de_Morelia|archive-date=2010-09-20|accessdate=2009-11-21}}</ref> == Географија == === Клима === Според [[Кепенова класификација на климата|климатската класификација на Кепен]], Морелија има [[Океанска клима|суптропска планинска клима]] (скратено ''Cwb'' на климатските мапи), со топли до врели денови и студени ноќи во текот на годината поради високата надморска височина. Најмногу врнежи паѓаат од јуни до септември за време на летната сезона на монсуните. Просечните месечни температури се движат од {{Convert|14|and|22|C}}. Максимална температура досега измерена била {{Convert|38.3|C}} во летото 1998 година, а најниската {{Convert|-5.2|C}} во јануари 1985 година.<ref name="encmuc"/> {{Weather box|location=Morelia (1951–2010)|metric first=Y|single line=Y|Jan record high C=35.0|Feb record high C=33.0|Mar record high C=39.0|Apr record high C=36.5|May record high C=38.0|Jun record high C=38.5|Jul record high C=36.5|Aug record high C=35.5|Sep record high C=35.8|Oct record high C=36.0|Nov record high C=38.3|Dec record high C=35.0|year record high C=38.5|Jan high C=23.8|Feb high C=25.6|Mar high C=27.9|Apr high C=30.0|May high C=30.6|Jun high C=28.4|Jul high C=26.1|Aug high C=26.0|Sep high C=25.5|Oct high C=25.5|Nov high C=25.3|Dec high C=24.2|year high C=26.6|Jan mean C=14.5|Feb mean C=15.8|Mar mean C=18.1|Apr mean C=20.3|May mean C=21.5|Jun mean C=20.9|Jul mean C=19.4|Aug mean C=19.4|Sep mean C=19.1|Oct mean C=18.0|Nov mean C=16.5|Dec mean C=15.0|year mean C=18.2|Jan low C=5.2|Feb low C=6.1|Mar low C=8.4|Apr low C=10.6|May low C=12.5|Jun low C=13.4|Jul low C=12.8|Aug low C=12.9|Sep low C=12.7|Oct low C=10.5|Nov low C=7.8|Dec low C=5.9|year low C=9.9|Jan record low C=-5.2|Feb record low C=-3.0|Mar record low C=0.2|Apr record low C=1.7|May record low C=4.6|Jun record low C=3.0|Jul record low C=3.9|Aug record low C=6.0|Sep record low C=5.0|Oct record low C=0.0|Nov record low C=-1.1|Dec record low C=-4.4|year record low C=-5.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=18.8|Feb precipitation mm=9.3|Mar precipitation mm=9.8|Apr precipitation mm=14.2|May precipitation mm=46.3|Jun precipitation mm=141.7|Jul precipitation mm=183.0|Aug precipitation mm=166.8|Sep precipitation mm=140.6|Oct precipitation mm=55.4|Nov precipitation mm=12.1|Dec precipitation mm=5.6|year precipitation mm=803.6|unit precipitation days=0.1 mm|Jan precipitation days=2.7|Feb precipitation days=1.8|Mar precipitation days=1.9|Apr precipitation days=3.1|May precipitation days=7.9|Jun precipitation days=17.4|Jul precipitation days=22.2|Aug precipitation days=21.5|Sep precipitation days=17.6|Oct precipitation days=8.8|Nov precipitation days=2.7|Dec precipitation days=1.9|year precipitation days=109.5|Jan humidity=56|Feb humidity=52|Mar humidity=46|Apr humidity=43|May humidity=48|Jun humidity=62|Jul humidity=68|Aug humidity=69|Sep humidity=69|Oct humidity=66|Nov humidity=62|Dec humidity=59|year humidity=58|Jan sun=237|Feb sun=243|Mar sun=281|Apr sun=263|May sun=259|Jun sun=208|Jul sun=195|Aug sun=202|Sep sun=184|Oct sun=219|Nov sun=234|Dec sun=233|year sun=2758|source 1=Servicio Meteorologico Nacional (humidity 1981–2000)<ref name=SMN>{{cite web |url=http://smn.cna.gob.mx/climatologia/Normales5110/NORMAL16081.TXT |title=Estado de Michoacán de Ocampo-Estacion: Morelia |work=Normales Climatologicas 1951–2010 |language=es |publisher=Servicio Meteorologico Nacional |access-date=25 April 2015 |url-status = dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303202441/http://smn.cna.gob.mx/climatologia/Normales5110/NORMAL16081.TXT |archive-date=3 March 2016 }}</ref><ref name=extremas>{{cite web |url=http://smn.cna.gob.mx/climatologia/Max-Extr/00016/00016081.TXT |title=Extreme Temperatures and Precipitation for Morelia 1948–2009 |publisher=Servicio Meteorológico National |language=es |access-date=January 21, 2013 |url-status = dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140429215018/http://smn.cna.gob.mx/climatologia/Max-Extr/00016/00016081.TXT |archive-date=April 29, 2014 }}</ref><ref name=obs>{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20161127050649/http://200.4.8.21/observatorios/historica/morelia.pdf |archive-date=27 November 2016 |url=http://200.4.8.21/observatorios/historica/morelia.pdf |title=NORMALES CLIMATOLÓGICAS 1981–2000 |publisher=Servicio Meteorológico Nacional |language=es |access-date=25 April 2015 }}</ref>|source 2=Ogimet (sun 1981–2010)<ref name=ogimet>{{cite web | url = https://www.ogimet.com/cgi-bin/gclimat?lang=en&mode=0&ind=76665&ord=DIR&year=2018&mes=12&months=12 | title = CLIMAT summary for 76665: Morelia, Mich. (Mexico) – Section 2: Monthly Normals | work = CLIMAT monthly weather summaries | publisher = Ogimet | access-date = 20 January 2019}}</ref>|date=August 2010}} == Популација == Градот Морелија е најнаселениот град во државата Мичоакан и трет по важност во регионот Баџио, веднаш зад Леон де Лос Алдама и Керетаро Сити. На последниот попис спроведен од [[Inegi|Инеги]] во 2020 година, градот регистрирал население од 743.275 жители, што претставува зголемување за речиси 145.000 жители во однос на претходниот попис спроведен во 2010 година кога имал население од 597.511. == Значајни локалитети == [[Податотека:MoreliaSignCathedral.jpg|мини|Градски знак на катедралата Плаза]] Речиси сите значајни локалитети на Морелија се наоѓаат во нејзиниот историски центар. Овој историски центар е приближно ист со оригиналниот распоред на градот од 1541 година, кога бил основан, а поголемиот дел од овој распоред осанал зачуван до денес. Предвидувајќи го растот, овој оригинален распоред имал многу широки улици и плоштади за тоа време, со улици систематски распоредени за да се овозможи издолжување. Улиците се систематски распоредени, но не и строго квадратни, при што повеќето имаат нежни кривини дизајнирани во нив. Повеќето од најголемите градби биле завршени во текот на 18 век, вклучувајќи ја фасадата и камбанаријата на катедралата, Колеџо Семинарио (денес Палата на државната влада), Ла Алхондига (денес дел од Палатата на правдата) и бројни приватни куќи. Во истиот временски период, изградени биле инфраструктурни објекти како што се градскиот аквадукт и разни фонтани на плоштадот. Мексиканската федерална влада наведува 1.113 згради изградени од 16 до 20 век како згради со историска вредност. Зградите ги опфаќаат различните архитектонски стилови кои биле модерни во Мексико, но речиси сите се изградени од розов камен Кантера, кој му дава на градот унифициран изглед. Во 20 век биле преземени повеќе мерки за зачувување на овој дел од градот. Во 1956 година, градот донел прописи за зачувување на колонијалните згради на историскиот центар. Во 1990 година, претседателот [[Карлос Салинас де Гортари]] издал декрет со кој историскиот центар на Морелија станал национален историски споменик. Во 1991 година, истата област била прогласена за светско наследство од страна на УНЕСКО,<ref name="mexdesmor"/> што опфаќа 200 историски градби во областа.<ref name="britanicamich">{{Наведена енциклопедија|access-date=2009-11-21}}</ref> [[Податотека:Catedral_of_morelia.JPG|мини|Катедралата Морелија]] Срцето на историскиот центар е катедралата и нејзините околни плоштади: Плаза де Армас, исто така познат како Плаза де лос Мартирес, Плаза Хуарез и Мелчор Окампо Плаза. Најголемиот плоштад е Плаза де Армас, кој бил реконструиран неколку пати откако бил дизајниран во 16 век. Тој неколку пати бил и преименуван од „де ла Конститусион“, „де ла Република“ на сегашното официјално име на „де лос Мартирес“, но популарно го задржал името „Плаза де Армас“.<ref name="turiguia"/> Алтернативното име, Плаза де лос Мартирес (Плаза на мачениците) е во чест на луѓето како Маријано Матаморос, Гвадалупе ел Салто и други кои биле погубени овде за време на Мексиканската војна за независност и подоцна во 1830 година за време на политички немири.<ref name="raices">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.folklorico.com/lugares/plaza-de-armas-morelia.html|title=Morelia, Michoacán-Plaza de Armas|last=Rojas|first=David|publisher=Instituto Cultural “Raices Mexicancas”|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20090530014052/http://www.folklorico.com/lugares/plaza-de-armas-morelia.html|archive-date=May 30, 2009|accessdate=2009-11-21}}</ref> Плазата е опкружена со портали<ref name="mexdesmor"/> и згради од колонијалниот период како што се Банка Промекс, хотелот Вире де Мендоза, куќата Хуан де Диос Гомес и старото градско собрание, исто така наречено куќа Микелена.<ref name="raices" /> До крајот на 19 век, тука бил споменикот на Морелос, но тој бил отстранет заедно со фонтаната и заменет со киоск што бил донесен од Лондон и останал до ден-денес. Последното ремоделирање на плоштадот се случило во средината на 20 век под раководство на архитектот и сликар [[Хуан О'Горман]]. [[Мелчор Окампо]] Плаза првично бил наречен „Плаза де ла Паз“. Кон крајот на 19 век, овој плоштад бил реконструиран и тука бил поставен споменикот на Окампо извајан од [[Primitivo Miranda|Примитиво Миранда]]. Друга статуа, но оваа од Хосе Марија Морелос и Павон, била поставена на Миранда на малиот плоштад на западната страна на катедралата и била наречена Морелос Плаза <ref name="turiguia" /> Првата црква на местото на катедралата била изградена во 1577 година, која била скромна градба од кирпич и дрво. Многу години подоцна, оваа структура била речиси целосно уништена од пожар.<ref name="turiguia"/> Првично, катедралата во Мичоакан била во Пацкуаро во црква која сега е базиликата Нуестра Сењора де ла Салуд. Кога статусот на катедралата бил преместен од таму во Ваљадолид во 1580 година, градот станал граѓански, верски и културен главен град на територијата.<ref name="raices"/> Во 1660 година, бискупот Маркос Рамирес дел Прадо го поставил првиот камен на новата катедрала, која била дизајнирана од Виченцо Бароко. Од главните цркви од раниот колонијален период, само што оваа и [[Митрополитска катедрала (Мексико)|катедралата во Град Мексико]] не гледале кон запад, како што било вообичаено. Катедралата во Мичоакан е уникатна и по тоа што е посветена на [[Преображение Христово|Преображението на Исус]], наместо на некој облик на [[Богородица|Дева Марија]] . Катедралата била осветена во 1705 година, иако сè уште не била завршена. Фасадата како релјеф на Преображение Христово и источниот [[Брод (архитектура)|кораб]] е посветена на овчарите и [[Мудреци од исток|мудреците]] на [[Христово Рождество|Рождеството Рождество]].<ref name="turiguia" /> Изграден од розов камен Кантера, двете катедралини кули од 60 метри сè уште доминираат на хоризонтот на градот,<ref name="sacred">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sacred-destinations.com/mexico/morelia-cathedral.htm|title=Morelia Cathedral, Morelia|publisher=Sacred Destinations|archive-url=https://web.archive.org/web/20090713220845/http://www.sacred-destinations.com/mexico/morelia-cathedral.htm|archive-date=2009-07-13|accessdate=2009-11-21}}</ref> и се вторите највисоки барокни кули во Мексико.<ref name="visitcatedral">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.visitmichoacan.com.mx/attractions/?id=45|title=Catedral|publisher=State of Michoacan|language=es|trans-title=Cathedral|archive-url=https://web.archive.org/web/20090618005909/http://www.visitmichoacan.com.mx/attractions/?id=45|archive-date=2009-06-18|accessdate=2009-11-21}}</ref> [[Податотека:DecoratedPlazanexttoCathedralMorelia.jpg|мини|Украсена Плаза до катедралата во Морелија]] Официјалното име на катедралата е Катедрала на Божествениот Спасител Морелија. Бидејќи била изграден во текот на 17 и 18 век, во зградата може да се видат елементи од [[Неокласична архитектура|неокласична]], херереска и [[барокна архитектура]].<ref name="sacred"/> Фасадата на катедралата е претежно украсена со [[Пиластер|пиластри]] наместо со колони и со релјефи наместо со скулптури. Има повеќе од двесте пиластри, но нема колони, што е единствената црква изградена на овој начин за време на колонијалниот период.<ref name="mexdesmor"/> Внатре има голем број на елементи кои се издвојуваат. Крштеницата била направена од сребро во 19 век и била користена за крштевање на првиот мексикански император, Агустин де Итурбиде. Чудовиште во висина од 3 метри направено од чисто сребро го краси главниот олтар и е единствен по тоа што може да се расклопува и повторно да се состави. На олтарот има слика од паста од пченкарно стебло од 16-тиот век на Сењор де ла Сакристиа (Господарот на Сакристија), чија златна круна била подарок од [[Филип II (Шпанија)|Филип II од Шпанија]]. Понов додаток е органот од Германија, кој има 4.600 цевки и е еден од најголемите во Латинска Америка. Во сабота во 8:45 часот попладне катедралата спонзорира шоу со звук и светлина.<ref name="sacred"/><ref name="visitcatedral"/> Пред катедралата се наоѓа стариот Тридентинска семинарија Свети Петар, една од образовните институции на колонијалниот град. Денес таа е Палатата на државната влада. Таа била изградена од Томас де Хуерта кон крајот на 18 век. Училиштето имало дипломци како Хосе Марија Морелос и Мелчор Окампо. Фасадата е главно оригинална, а само [[Грб на Мексико|печатот на Мексико]] бил додаден во средината на 19 век, кога оваа зграда почнала да се употребува како седиште на државната влада на Мичоакан. Внатре има три дворови со ѕидовите на првиот двор покриени со мурали направени од [[Алфредо Залче]] во 1960-тите.<ref name="turiguia"/> [[Податотека:Templo_de_san_francisco_en_morelia.JPG|мини| [[Church of San Francisco, Morelia|Црквата во Сан Франциско]]]] Трасладо де лас Монхас во музејот на Каса де ла Култура е исто и дом на Мичоакански институт за култура и државниот секретар за култура. Се наоѓа во поранешниот манастир Нуестра Сењора дел Кармен Дескалзо, кој бил основан во 1593 година. Зградата на црквата најверојатно била завршена во 1619 година, датумот кој е впишан на јужниот портал, но изградбата на манастирот продолжила во 17 век. Во 19 век, реформските закони ги експроприрале манастирите и станбените простории, но ја оставиле црквата да ја извршува својата религиозна функција, која продолжила до ден-денес. По експропријацијата, областа на манастирот првпат била користена како дом на Првиот коњанички корпус на државата. Со текот на времето црквата се разурнала, но била обновена во 1940-тите. Остатокот од комплексот бил обновен и претворен во сегашната функција почнувајќи од 1977 година.<ref name="casacul">{{Наведена мрежна страница|url=http://cultura.michoacan.gob.mx/index.php?option=com_content&task=view&id=358&Itemid=285|title=Casa de la Cultura de|publisher=Secretaria de la Cultura-Michoacán|location=Morelia|language=es|trans-title=House of Culture - Michoacan|accessdate=2009-11-21}}</ref> Оркидарио де Морелиа е музеј [[Орхидеи|на орхидеи]] во кој се сместени приближно 3.400 видови цветови. Ботаничката градина се состои од три оранжерии со одреден надворешен простор. Со музејот управува [[СЕМАРНАТ]] како дел од програмата за зачувување на дивите видови. Ботаничката градина располага со површина од над 990 квадратни метри и била основана во 1980 година.<ref name="redescolar">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.redescolar.ilce.edu.mx/redescolar/publicaciones/publi_prodigios/orquidario/orquidario.htm|title=Orquidario de Morelia Michoacán.|publisher=[[Instituto Latinoamericano de la Comunicación Educativa]]|location=Mexico City|language=es|trans-title=Orchid museum of Morelia, Michoacan|archive-url=https://web.archive.org/web/20100910052134/http://redescolar.ilce.edu.mx/redescolar/publicaciones/publi_prodigios/orquidario/orquidario.htm|archive-date=September 10, 2010|accessdate=2009-11-21}}</ref> Регионалниот музеј на Мичоакан бил основан во 1886 година и неговиот дизајн бил под големо влијание на француските идеи за музејски дизајн од тоа време. Сместен е во зграда која му припаѓала на императорот Максимилијан I и е украсен во барокен дизајн. Повеќето од експонатите се однесуваат на историјата на регионот со простории посветени на предхиспанското артефакти и колонијална уметност. Едно забележано парче е сликата наречена „Трасладо де лас Монхас“, која се смета за најдоброто дело произведено во Мичоакан за време на колонијалниот период. Други важни дела го вклучуваат оригиналниот том на Патувањето на Хумболт и Бонпланд, уреден во Париз во 1807 година и муралите направени од Алфредо Залче, Федерико Канту и Грејс Гринвуд. Располага и интерактивни експонати за потеклото на земјата и животот. Музејот има и конференциски сали, библиотека и читална.<ref name="enjoymuseums"/> Државниот музеј е посветен на минатото и сегашноста на државата. Бил отворен во 1986 година и е поделен на три секции – археологија, историја и етнологија на државата. Има и изложба на старата аптека Миер со опрема од 1868 година. Музејот е замок кој датира уште од 18 век.<ref name="enjoymuseums"/> Музеј на колонијална уметност има збирка документи, стари книги, религиозни украси и мапи од колонијалниот период. Главната атракција на музејот е неговата колекција од повеќе од 100 фигури на Христос направени во паста од пченкарно стебло. Овие фигури се создадени од домородни уметници, почнувајќи под раководство на Васко де Кирога, помеѓу 16 и 19 век. Има и слики направени од Мигел Кабрера и [[José Padilla (painter)|Хосе Падила]] во 18 век. Музејот е во стара барокна резиденција од 18 век. Пред зградата да се употребува како музеј, таа била седиштето на првиот официјален владин печат во државата, основан во 1821 година.<ref name="enjoymuseums"/> Музејот Каса [[Хосе Марија Морелос]] и Павон (Куќен музеј [[Хосе Марија Морелос]] и Павон) содржи збирка предмети од колонијалните и раните периоди на независност од историјата на Мексико, вклучувајќи и написи кои му припаѓале на самиот Морелос. Морелос ја купил куќата во 1802 година, но не живеел долго таму, особено во годините непосредно пред и за време на Мексиканската војна за независност поради неговата вклученост во движењето. Во 1933 година, куќата била прогласена за национален споменик и во 1939 година станала сопственост на [[INAH]] за да биде претворена во овој музеј. Подоцна, зградата била подложена на уште еден круг на реставраторски работи и била повторно инаугурирана во 1991 година. Долниот спрат е главно посветен на Морелос, а собите на горниот спрат се посветени на војната општо. Музејот е и архива на епископијата во Мичоакан и содржи документи од 16-тиот до 20-тиот век.<ref name="enjoymuseums"/> [[Податотека:Museo_de_Sitio_y_Archivo_Histórico_Casa_de_Morelos_Morelia_4.jpg|лево|мини| Родното место на Морелос]] Каза Натал де Морелос (родното место на Морелос) е куќата во која е роден Хосе Марија Морелос и Павон во 1765 година. Зградата е голема палата со неокласична фасада и барокен ентериер. Во 1888 година, првобитната зграда била уништена за да се изгради фарма. Оваа зграда е обновена и претворена во музеј во 1964 година за претстојната двестегодишнина од раѓањето на Морелос. Музејот содржи документи и предмети на Морелос, вклучително и оние што ги потпишал, пари што ги измислил, слики и голема библиотека.<ref name="enjoymuseums">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.enjoymexico.net/mexico/morelia-museos-mexico.php|title=Museo en Morelia México|publisher=Enjoy Mexico|language=es|trans-title=Museums in Morelia, Mexico|archive-url=https://web.archive.org/web/20100612012237/http://www.enjoymexico.net/mexico/morelia-museos-mexico.php|archive-date=2010-06-12|accessdate=2009-11-21}}</ref> Музејот на маските претставува две различни збирки на маски, со вкупно повеќе од 165 примери од култури во дваесет мексикански држави. Се наоѓа во Куќа за ракотворби на Морелија.<ref name="enjoymuseums"/> Музеј за современа уметност Алфредо Залче главно содржи дела направени од Алфредо Залче и Ефраин Варгас, двајца познати сликари од Мичоакан. Тука се одржуваат привремени изложби на мексикански и меѓународни уметници.<ref name="enjoymuseums"/> Плаза Монументал де Морелија бил основан во 1951 година и бил наменет исклучиво за [[Корида|борби со бикови]]. Денес, во рингот се одржуваат концерти, луча либре и свадби.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://michoacan.travel/en/places/bullring-monumental-de-morelia.html|title=Bullring Monumental de Morelia · Places|last=Michoacán|first=Secretaría de Turismo de|work=michoacan.travel|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804073221/http://michoacan.travel/en/places/bullring-monumental-de-morelia.html|archive-date=4 August 2020|accessdate=16 April 2020}}</ref> Морелискиот Аквадукт за прв пат бил документиран во 1549 година. Се користел за транспорт на свежа вода до потребната дестинација за да можат жителите на градот да пристапат до неа. Системот за вода бил направен од искористено дрво од кануа во областа за да се создаде основната структура за време на нејзината изградба. Како што минувале годините со постојано менување на употребата на аквадуктот, се случил инцидент во 1784 година. Инцидентот бил тоа што дел од основата на аквадуктот Морелија се урнал, оставајќи стотици без пристап до водата. На 21 октомври 1785 година, еден документ детално ја опишал реконструкцијата на аквадуктот, а еден човек по име Фреј Антонио де Сан Мигел доброволно се пријавил да направи план за реконструкција на структурата. Со плановите на Фреј Антонио, сводовите биле целосно реконструирани и биле додадени тела за да се поправи претходната штета. Како што завршиле поправките, аквадуктот останал во употреба сè додека не престанал да функционира во 1910 година, а опстојува до ден-денес. Целата структура на Аквадуктот се состоела од 253 сводови (од кои некои се урнале со текот на годините) на висина од 700 метри.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.espejel.com/el-acueducto-de-valladolid-morelia/|title=El Acueducto de Valladolid-Morelia|accessdate=2023-11-30|archive-date=2020-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804021330/http://www.espejel.com/el-acueducto-de-valladolid-morelia/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Garcia|first=Patricia Avila|year=2006|title=Water, society and environment in the history of one Mexican city|url=https://semanticscholar.org/paper/9b5d69b5a1e70aece36fa7c95147cadb048970cc|journal=Environment and Urbanization|volume=18|pages=129–140|doi=10.1177/0956247806063969}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cambiodemichoacan.com.mx/nota-n3153|title=El Acueducto monumento civil más importante de Morelia|accessdate=2023-11-30|archive-date=2019-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20190503145705/http://www.cambiodemichoacan.com.mx/nota-n3153|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.moreliainvita.com/acueducto-de-morelia/|title=Acueducto de Morelia – Morelia Invita|accessdate=2023-11-30|archive-date=2020-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804030828/http://www.moreliainvita.com/acueducto-de-morelia/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Cabrera Acevea|first=Juan|last2=Ettinger|first2=Catherine R.|year=2000|title=El monumento como documento para su historia Restauración del Acueducto de Morelia en México|url=https://riunet.upv.es/handle/10251/108915|journal=Loggia, Arquitectura & Restauración|issue=10|pages=72–79|doi=10.4995/loggia.2000.5199|doi-access=free}}</ref> Пред Аквадуктот се наоѓа ''[[Фуенте де лас Тараскас]]'', една од најпопуларните фонтани во градот. Сегашната верзија била инсталирана во 1984 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.debate.com.mx/mexico/-Las-Tarascas-fuente-emblematica-de-Morelia-20170806-0283.html|title='Las Tarascas'; fuente emblemática de Morelia|date=6 August 2017|work=El Debate|location=Morelia|language=es|accessdate=30 December 2021}}</ref> == Значајни луѓе == * [[Есмералда (пејачка)|Алма Грациела Харо Кабело]] (родена 1927 година), пејачка позната како Есмералда * [[Јуниор Феликс Мадригал]] (роден 1982), мексикански фудбалер * [[Хосе Мануел Понсе]], мексикански возач на тркачки автомобил == Фестивали == '''Фестивалот на интернационална музика''' е годишен настан кој започнал во 1988 година од Бернал Хименес, кој сонувал да ја направи Морелија „ [[Салцбург]] на Америка“. Фестивалот се состои од повеќе од четириесет концерти со над 500 уметници. Тој стана најголемиот музички фестивал во Морелија, со приватни и владини спонзори, пр. КОНАКУЛТА.<ref name="informador">{{Наведени вести|url=http://www.informador.com.mx/cultura/2009/153654/6/morelia-se-convierte-en-la-capital-de-la-musica.htm|title=Morelia se convierte en la capital de la música|date=2009-11-13|work=El Informador|access-date=2009-11-21|location=Guadalajara, Mexico|language=es|trans-title=Morelia becomes the capital of music|archive-date=2011-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20111125165729/http://www.informador.com.mx/cultura/2009/153654/6/morelia-se-convierte-en-la-capital-de-la-musica.htm|url-status=dead}}</ref> Концертите вклучуваат камерни оркестри, хорови, ансамбли, триа и солисти како што се пијанистката Џоана Мек Грегор и Британската симфонија. Секоја година, различна земја е „специјален гостин“, во 2009 година тоа беше Обединетото Кралство.<ref name="press">{{Наведени вести|url=http://www.festivalmorelia.com.mx/pag/noticias.php?id=43|title=XXI Festival Internacional de Música de Morelia|date=2009-09-11|work=Press|access-date=2009-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20211215065203/http://www.festivalmorelia.com.mx/pag/noticias.php?id=43|archive-date=December 15, 2021|trans-title=Spanish}}</ref> Во таа година, некои од учесниците беа Лондонскиот симфониски оркестар, квартетот Бродски, симфонискиот оркестар Ла Бритн, Коро Нова школа Грегоријана Ди Верона од Италија и виолинистката Тања Анисимова од Русија. Меѓу учесниците од Мексико беа Националниот симфониски оркестар, Orquesta Sinfónica de Minería и флаутистот Хорасио Франко.<ref name="informador" /> '''Меѓународниот летен оперски фестивал на Морелија''' (ИСОФОМ) започна во 2017 година и успеаа да привлече илјадници посетители на своите оперски гала вечери и концерти. Студенти од целиот свет доаѓаат да учат со реномираниот факултет и да го искусат животот во Морелија три недели секој јуни. Во 2019 година, фестивалот ја претстави својата прва целосна опера ''Фалстаф'' од Верди, во прекрасниот Театро Окампо, како и Гала вечер во Паласио Клавијеро. Мисијата на '''ISOFOM''' е да донесе млади идни изведувачи на опера пред публиката во Мичоака и да ја сподели со нив таа посебна форма на уметност на знаменитости локации низ Морелија, по прифатлива цена. [[Податотека:Ganadores.jpg|мини|Говор на победниците на Филмскиот фест Морелија во 2010 година]] '''Филмскиот интернационален фестивал''', кој започнал во 2003 година, е главно посветен на мексиканската кинематографија, прикажувајќи ги новите режисери и продукции. Поголемиот дел од активностите се одвиваат во Синеполис Морелија Центро, но вклучува и други театри, аудиториуми и јавни плоштади. '''Фестивалот де Ескала''' е годишен настан посветен на промовирање на качување по карпи во општините како што е Ел Паредон де ла Норија, јужно од самиот град.<ref name="escalada">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.montanismo.org.mx/articulos.php?id_sec=5&id_art=1579|title=Festival de Escalada en Morelia, Michoacán|date=2007-04-20|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722230200/http://www.montanismo.org.mx/articulos.php?id_sec=5&id_art=1579|archive-date=2011-07-22|accessdate=2009-11-21}}</ref> Популарниот фестивал кој содржи 3-дневно натпреварување во салса во срцето на Морелија се нарекува '''„Салсамич“'''. Обично се одржува во март и носи салса танчери од целата земја во Морелија за да се натпреваруваат за награди.<ref name="SalsaMich">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.salsamich.com/|title=SalsaMich Salsa Festival|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20110419032428/http://www.salsamich.com/|archive-date=2011-04-19|accessdate=2011-06-20}}</ref> == Забратимени градови == Морелија има [[Збратимени градови|збратимен градски]] однос со [[Јакима, Вашингтон]], поддржан од дружението на сестрински град на Јакима-Морелија од 1999 година.<ref name="YMSCA">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.yakimamorelia.org/|title=YMSCA|date=2021-06-06|accessdate=2021-06-06}}</ref> Културните размени меѓу градовите вклучија музичари од Морелија кои настапуваа со симфонискиот оркестар Јакима.<ref name="Washington Trust">{{Наведена мрежна страница|url=https://preservewa.org/excellence-on-main-awards/dia-de-los-muertos-chalk-art-festival/|title=Washington Trust|date=2021-06-06|accessdate=2021-06-06}}</ref> Морелија има и други збратимени градови низ светот, вклучувајќи ги: Арекипа во Перу; Каспуенас, Ваљадолид {{Efn|Morelia had been named ''Valladolid'' before Mexican independence in 1820; it was renamed in 1828 after the independence leader [[José María Morelos]], born in the city in 1765.<ref>{{Cite web|url=https://www.20minutos.es/noticia/4071020/0/valladolid-contempla-el-hermanamiento-con-el-estado-mexicano-de-guanajuato-ante-la-peticion-de-cuatro-de-sus-ciudades/|website=[[20minutos.es]]|date=28 November 2019|title=Valladolid contempla el hermanamiento con el estado mexicano de Guanajuato ante la petición de cuatro de sus ciudades}}</ref>}} и [[Мадригал де лас Атлас Торес|Мадригал де лас Алтас Торес]] во Шпанија; Гетисбург,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gettysburgpa.gov/sister-cities|title=Sister Cities|work=gettysburgpa.gov|publisher=Borough of Gettysburg|accessdate=2022-03-10|archive-date=2023-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20231005145009/https://www.gettysburgpa.gov/sister-cities|url-status=dead}}</ref> [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]], Фулертон, Монтереј Парк, [[Норвок, Калифорнија|Норвок]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ci.norwalk.ca.us/commissions.asp|title=City of Norwalk - Commissions|archive-url=https://web.archive.org/web/20110503225301/http://www.ci.norwalk.ca.us/commissions.asp|archive-date=May 3, 2011|accessdate=December 3, 2018}}</ref> и [[Шривпорт|Шривепорт]] во САД; [[Матансас|Матанцас]] и [[Хавана]] во Куба; и [[Сопо]] во Колумбија. == Образование == [[Податотека:Interior_del_Colegio_Primitivo_y_Nacional_de_San_Nicolas_de_Hidalgo.JPG|мини|Колеџот де Сан Николас]] За време на колонијалниот период градот имал четири големи образовни институции, Семинарското училиште „Тридентин“, училиштето „Сан Николас“, училиштето за језуити и училиштето „Розуз“.<ref name="mexdesmor"/> Државниот универзитет, '''Универзидад Мичоакана де Сан Николас де Идалго''', е најстариот универзитет во Америка, кој потекнува од колеџот основан во 1540 година од Васко де Кирога во Пацкуаро, Колеџо де Сан Николас Обиспо. Ова училиште било основано за да обучува свештеници и мисионери за работа во Мичоакан. Училиштето се здобило со кралски печат и покровителство во 1543 година. Во 1566 година, колонијалните верски власти го презеле училиштето, а во 1574 година, академиците овде биле под јурисдикција на [[Исусовци|језуитите]]. Со промената на епископското седиште во Ваљадолид, училиштето се преселило исто така во 1580 година и било споено со веќе постоечкиот Училиштето Сан Мигел Гуајангарео. Училиштето било реформирано во 17 век, а неговата наставна програма била редизајнирана во 18 за да вклучи курсеви по филозофија, религиозно право, граѓанско право и други предмети. На почетокот на 19 век, училиштето станало еден од главните центри за учење и академија во Нова Шпанија, создавајќи научници како што се Мигел Идалго и Костиља, Хосе Ма. Морелос, [[José Sixto Verduzco|Хосе Сиксто Вердуско]], [[José María Izazaga|Хосе Марија Изазага]] и [[Игнасио Лопез Рајон]], од кои повеќето ќе имаат улога во претстојната мексиканска војна за независност. Училиштето било затворено за време на војната, но било повторно отворено во 1847 година со името Примитиво и Насионал Колехио де Сан Николас де Идалго, фокусирајќи се повеќе на секуларните студии како хемија, физика, математика, биологија итн. според основата на европскиот универзитетски модел. [[Податотека:ITESM_Campus_Morelia.jpg|мини|ITESM Морелија кампус]] По [[Мексиканска револуција|Мексиканската револуција]], училиштето било реорганизирано и повторно преименувано во Универзидад Мичоакана де Сан Николас де Идалго во 1917 година, што вклуцило голем број на други училишта и дисциплини во новата организација.<ref name="sannicolas">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.umich.mx/acerca/historiaUMSNH.html|title=Historia de la Universidad Michoacana|last=Figueroa Zamudio|first=Silvia|publisher=Universidad Michoacana de San Nicolás de Hidalgo|location=Morelia, Mexico|language=es|trans-title=History of the Michoacán University|archive-url=https://web.archive.org/web/20100131043829/http://www.umich.mx/acerca/historiaUMSNH.html|archive-date=2010-01-31|accessdate=2009-11-21}}</ref> Денес, Универзитетот Мичоакана де Сан Николас де Идалго е најважниот универзитет во државата [[Мичоакан]]. Тој е рангиран како еден од Топ 10 најдобри јавни универзитети во Мексико. Универзитетот неодамна се прошири и во други помали градови во државата освен Морелија, како што се [[Уруапан]], [[Апатцинган]], [[Сиудад Идалго, Мичоакан|Сиудад Идалго]], [[Лазаро Карденас]], [[Коалкоман]], [[Хуетамо]], [[Танганцикуаро]] и [[Зитакуаро]]. Во 2011 година, според пописот на ИНЕГИ, универзитетот имал 55.546 редовни студенти. Други универзитети во градот се [[Технолошкиот институт на Морелија|Институт Технологичко Де Морелија]] (ITM), Технолошкиот универзитет во Морелија (UTM), Институтот за образовни науки во Мичоакан, Центарот за истражување и развој на државата Мичоакан (CIDEM), кампусот Морелија на Националниот автономен универзитет во Мексико, Институтот за високи комуникациски студии (IESCAC), Националниот педагошки универзитет , Конзерваториум за рози, Универзитетот Васко де Квирога, Латинскиот универзитет во Америка, Универзитетот Ла Сал Морелија, Институт за технологија и високи студии во Монтереј - кампусот Морелија ИТЕСМ, Универзитетот Сор Хуана Инес де ла Круз и многу други приватни универзитети. == Спорт == [[Податотека:Estadio_Morelos.jpg|мини|Стадион Морелос]] Морелија беше претставена од својотт фудбалски тим, [[Монаркас Морелија]], во [[Лига MX|Лига МХ]]. Монаркас Морелија бил основана во 1950 година надвор од градот каде што сега се наоѓа споменикот на Лазаро Карденас. Првобитното име на тимот било Клуб Депортиво Морелија и бил во сопственост на Еукарио Гомес. Боите на клубот се боите на знамето на градот црвена и жолта, бидејќи Морелија е познато дека е најшпанскиот град во Мексико. Клубот го добил прекарот „Амарило“ (Жолта) За време на сезоната 1956–57, кога клубот го добил правото да игра во 1-та дивизија во која играл на својот прв турнир за [[Копа Мексико]] против [[Клуб Америка]]. Клубот повторно се спуштил во 2-та дивизија во 1968 година и доживеал тешки времиња во раните 70-ти. До крајот на сезоната 1973-74, тимот бил целосно реструктуиран од 32 стопанственици од Морелија кои го купиле тимот. По 13 години во 2-та дивизија, тимот конечно се вратил во игра од 1-ва дивизија во 1981 година и до средината на 1980-тите бил конкурентен и редовно стигнувал до Лигуила (плеј-оф). По долги години играње на Естадио Венустиано Каранца, со завршувањето на Естадио Морелос во 1989 година тимот доби нов дом. Во 1996 година, тимот бил купен од ТВ Ацтека и името Монаркас ([[Монарх|Монарси]]) Морелија бил усвоен во 1999 година поради тројцата шпански монарси прикажани на знамето на Морелија. Тимот го освои својот прв шампионат за време на сезоната Инвиерно 2000 година и до средината на деценијата играше во меѓународни натпреварувања како што се [[Копа Либертадорес]] и Лига де Кампеонес де ла КОНКАКАФ ([[КОНКАКАФ Лигата на шампионите|Лига на шампиони КОНКАКАФ]]). Последниот успех на тимот дојде за време на турнирот во северноамериканската Суперлига во 2010 година, кој Монаркас го освои со победата над Нова Ингланд Револуција на 1 септември 2010 година во Њу Ингланд. Тимот го затвори турнирот Апертура 2010 на Примера дивизион де Мексико (прва дивизија на Мексико), не успевајќи да влезе во „лигилата“.<ref name="monarcas">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fuerzamonarca.com|title=Fuerza Monarca|publisher=Club Fútbol Morelia|location=Morelia, Mexico|language=es|trans-title=Monarch Force}}</ref> Во 2020 година беше објавено дека франшизата ќе се пресели во градот Мазатлан, Синалоа и ќе се преименува во Мазатлан ФК. Набргу, општинската влада објави дека ќе има нов тим кој ќе игра во Лига де Експансион (втора дивизија на Мексико) под името Атлетико Морелија. == Транспорт == [[Податотека:Morelia_International_Airport_DSC_0585_AD.JPG|мини|Аеродром Морелија]] Морелија е оддалечена од Град Мексико на три или четири часа преку автопатот Атлакомулко - Мараватио -Морелија, кој е поврзан со автопати со државите [[Мексико (сојузна држава)|Мексико]], Керетаро, Гуанахуато и [[Халиско]]. Морелија е поврзана со брегот на Мичоакан преку автопатот 200 кој минува низ Уруапан до пристаништето Лазаро Карденас. Меѓународниот аеродром Генерал Франциско Мухика или Меѓународниот аеродром Морелија (IATA: MLM, ICAO: MMMM) е меѓународен аеродром во Морелија, Мичоакан, Мексико. Аеродромот спроведува домашни и меѓународни летови, поврзани со Град Мексико, Уруапан, Лазаро Карденас, Акапулко, Зихуатанехо, Гвадалахара, Монтереј, Тихуана и неколку дестинации во Соединетите држави. Аеродромот го носи името на поранешниот гувернер на државата Мичоакан.<ref name="raices"/> == Општината == Морелија како општинско седиште, е управен орган на 423 други заедници, од кои речиси сите се мали заедници од три до 1.000 луѓе. 89% од населението на општината живее (684.145 луѓе) во самиот град.<ref name="INEGI">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.inegi.gob.mx/est/contenidos/espanol/sistemas/conteo2005/localidad/iter/|title=INEGI Census 2005|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20070328224939/http://www.inegi.gob.mx/est/contenidos/espanol/sistemas/conteo2005/localidad/iter/|archive-date=2007-03-28|accessdate=2009-11-23}}</ref> Општината зафаќа територија од 1,199.02 квадратни километри и се граничи со општините Таримбаро, Чукандиро, Хуаникео, Чаро, Цицио, Вила Мадеро, Акуицио, Лагуниљас, Конео, Цинцунцан и Квирога.<ref name="encmuc"/> Вегетацијата надвор од градот варира во зависност од висината и видот на почвата. Планинските области се претежно покриени со [[четинари]], додека пониските и посувите области имаат дрвја како што е мескит. На јужната страна од градот се наоѓа шумата Лазаро Карденас, која е еколошки резерват. Животинскиот свет претежно се состои од мали цицачи, со којоти најголеми, птици грабливки и некои влекачи.<ref name="encmuc"/> Растот на градот Морелија има негативно влијание врз околното пошумено подрачје. Ова е особено проблематично во областа северно од градот, која припаѓа на басенот на езерото Куицео и е главна област за полнење на водоносниот слој на градот. Пошумените области околу градот се важни за квалитетот на воздухот во градот и се место за размножување за опрашување инсекти потребни за земјоделството. УНАМ ги документира видовите во овие шуми со цел да ги прогласи за биолошки резервати.<ref name="reyes">{{Наведени вести|url=http://www.lajornadamichoacan.com.mx/2009/10/29/index.php?section=politica&article=005n2po|title=En riesgo, zona boscosa de Morelia|last=Reyes|first=Gema|date=2009-10-29|work=La Jornada Michoacán|access-date=2009-11-21|location=Morelia, Mexico|language=es|trans-title=At risk, the forested zone of Morelia}}</ref> Една индустриска област е Сиудад Индустриал де Морелија, во која претежно се сместени малите и средни претпријатија. Некои од производите што се произведуваат овде се масло за јадење, брашно, цемент, пластика, флаширање и бонбони.<ref name="encmuc"/> Туризмот е растечки дел од економијата, искористувајќи ги предностите на колонијалното наследство на областа, помалите традиционални заедници, природните области и археолошките зони како што се Санта Марија де Гвидо во градот, Баранка де лос Лобос во Теремендо, Светилиштето Нахуатл и Катрина во Капула. Сепак, тој не е доволно развиен за да биде главен придонесувач.<ref name="encmuc" /><ref name="poors">{{Наведена мрежна страница|url=http://www2.standardandpoors.com/portal/site/sp/es/la/page.article/2,1,1,0,1204851792136.html|title=Standard & Poor's confirma calificación de 'mxA+' del municipio de Morelia, Michoacán; la perspectiva es estable|date=2009-11-12|language=es|trans-title=Standard & Poor’s confirms grade of ‘mxA+’ of the municipality of Morelia, Michoacán; forecast is stable|accessdate=2009-11-21}}</ref> Туризмот е главната економска активност во Морелија. За жал, поради зголемената стапка на криминал во Мексико, трговијата со дрога во рамките на картелите, ова може да доведе до сериозна дестимулација во туристичкиот сектор за Морелија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://travel.state.gov/content/passports/en/alertswarnings/mexico-travel-warning.html|title=Mexico Travel Warning|work=travel.state.gov|archive-url=https://web.archive.org/web/20160601001513/https://travel.state.gov/content/passports/en/alertswarnings/mexico-travel-warning.html|archive-date=2016-06-01|accessdate=2016-11-13}}</ref> Според извештајот [[Стандард и Пурс|на Стандард и Пурс]] за ноември 2009 година, владата на Морелија одвојува доволен буџет за развој, поддржан од релативно високи приходи и низок долг. На национална скала за Мексико тоа се оценува како А+. Се предвидува стабилна економија со тоа што владата ја држи контролата над трошоците.<ref name="poors"/> == Белешки == {{Белешки}} == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Светско наследство во Мексико]] [[Категорија:Населени места основани во 1541 година]] [[Категорија:Статии со извори на шпански (es)]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] ak3ou6va1h5j8hp2ozuan6dgilr5j45 0 1337660 5606016 5413338 2026-08-07T13:26:55Z Gurther 105215 5606016 wikitext text/x-wiki [[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|thumb|250px|European territory inhabited by East Slavic tribes in 8th and 9th centuries]] '''Древљаните''' ({{langx|uk|Древляни|Drevliany}} или {{langx|uk|Деревляни|Derevliany|label=none}}, {{langx|ru|Древля́не|Drevlyane}}) биле словенско [[племе]] кое постоело помеѓу 6ти и 10ти век, кое ги населувало териториите на [[Полесје]] и западниот брег на реката [[Днепар]]. == Етноним == Нивното име доаѓа од словенскиот збор ''древо'' или ''дерево'', што значи „дрво“,<ref name="Chadwick2013">{{cite book|author=Nora K. Chadwick|title=The Beginnings of Russian History: An Enquiry into Sources|url=https://books.google.com/books?id=RyrFvw39YrgC&pg=PA17|date=4 July 2013|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-65256-9|pages=17–}}</ref> бидејќи тие живееле во шумите.<ref name=Conte/> Нивното име може да биде преведено како „жители во шумата“.<ref name="Chadwick2013"/> [[Баварскиот географ]] од 9 век, споменува ''Forsderen-Liudi'', што најверојатно се однесува на нив.<ref>[[Henryk Łowmiański]], ''[https://rcin.org.pl/dlibra/publication/39264/edition/41519 O identyfikacji nazw Geografa bawarskiego]'', Studia Źródłoznawcze, t. III: 1958, s. 1–22; reed: w: ''Studia nad dziejami Słowiańszczyzny, Polski i Rusi w wiekach średnich'', Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Poznań 1986, s. 151–181, {{ISSN|0554-8217}}</ref> [[Нестор Летописец]] (1056–1114) споменува дека оние Словени кои се населиле во полето биле нарекувани Пољани, а оние во шумите ''Древљани''.<ref>{{cite book|author=Frank A. Kmietowicz|title=Ancient Slavs|url=https://books.google.com/books?id=amTxAAAAMAAJ|year=1976|publisher=Worzalla Publishing Company|page=54}}</ref> == Населби == Древљаните оставиле многу археолошки траги, како што се земјоделски населби со полу[[земјанка|земјанки]], гробници без [[тумул]]и, утврдени градови како Вручиј (денешен [[Овруч]]), Хородске, населба во близина на [[Малин]] и други. До крајот на првиот милениум, Древљаните имале добро развиено [[земјоделство]] и [[занаетчиство]]. == Историја == [[Image:Knyaz Igor in 945 by Lebedev.jpg|thumb|150px|''[[Igor of Kiev]] Exacting Tribute from the Drevlyans'', by [[Klavdiy Lebedev]] (1852–1916)]] Древљаните на почетокот жестоко се спротивставиле на [[Киевски Рус]]. Според голем број на [[хроника|хроники]], во времето на [[Киј, Шчек и Хорив]] (наводно, основачите на [[Киев]]) Древљаните имале свое кнежевско владеење и често биле во војна со ''Пољаните''. Во 883, новгородскиот кнез [[Олег]] ги потчинил Древљаните да му плаќаат данок на Киев. Во 907 година, Древљаните зеле учество во [[Руско–византиска војна (907)|во воената кампања на Киев]] против [[Источната римска империја]]. [[File:Месть княгини Ольги.jpg|thumb|Olga's revenge for the assassination of her husband]] По смртта на Олег во 912 година Древљаните престанале да плаќаат данок. Наследникот на Олег, [[Игор Киевски|Игор]], се обидел да им наплати данок, но Древљаните се побуниле и го убиле во 945 година. Вдовицата на Игор, [[Олга Киевска|Олга]] се одмаздила за смртта на својот сопруг на крајно суров начин, ги погубила древљанскиот [[амбасадор]] и [[благородништво]]то, го запалила нивното седиште, градот Искоростен, а до темел срамнила и други градови. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Словенски племиња]] [[Категорија:Киевска Русија]] gub5npfiqk8qdozenp8gkk0plcx8l2o 5606018 5606016 2026-08-07T13:27:48Z Gurther 105215 5606018 wikitext text/x-wiki [[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|thumb|250px|Древљаните во [[Источна Европа]].]] '''Древљаните''' ({{langx|uk|Древляни|Drevliany}} или {{langx|uk|Деревляни|Derevliany|label=none}}, {{langx|ru|Древля́не|Drevlyane}}) —[[Словени|словенско]] [[племе]] кое постоело помеѓу 6ти и 10ти век, кое ги населувало териториите на [[Полесје]] и западниот брег на реката [[Днепар]]. == Етноним == Нивното име доаѓа од словенскиот збор ''древо'' или ''дерево'', што значи „дрво“,<ref name="Chadwick2013">{{cite book|author=Nora K. Chadwick|title=The Beginnings of Russian History: An Enquiry into Sources|url=https://books.google.com/books?id=RyrFvw39YrgC&pg=PA17|date=4 July 2013|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-65256-9|pages=17–}}</ref> бидејќи тие живееле во шумите.<ref name=Conte/> Нивното име може да биде преведено како „жители во шумата“.<ref name="Chadwick2013"/> [[Баварскиот географ]] од 9 век, споменува ''Forsderen-Liudi'', што најверојатно се однесува на нив.<ref>[[Henryk Łowmiański]], ''[https://rcin.org.pl/dlibra/publication/39264/edition/41519 O identyfikacji nazw Geografa bawarskiego]'', Studia Źródłoznawcze, t. III: 1958, s. 1–22; reed: w: ''Studia nad dziejami Słowiańszczyzny, Polski i Rusi w wiekach średnich'', Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Poznań 1986, s. 151–181, {{ISSN|0554-8217}}</ref> [[Нестор Летописец]] (1056–1114) споменува дека оние Словени кои се населиле во полето биле нарекувани Пољани, а оние во шумите ''Древљани''.<ref>{{cite book|author=Frank A. Kmietowicz|title=Ancient Slavs|url=https://books.google.com/books?id=amTxAAAAMAAJ|year=1976|publisher=Worzalla Publishing Company|page=54}}</ref> == Населби == Древљаните оставиле многу археолошки траги, како што се земјоделски населби со полу[[земјанка|земјанки]], гробници без [[тумул]]и, утврдени градови како Вручиј (денешен [[Овруч]]), Хородске, населба во близина на [[Малин]] и други. До крајот на првиот милениум, Древљаните имале добро развиено [[земјоделство]] и [[занаетчиство]]. == Историја == Древљаните на почетокот жестоко се спротивставиле на [[Киевски Рус]]. Според голем број на [[хроника|хроники]], во времето на [[Киј, Шчек и Хорив]] (наводно, основачите на [[Киев]]) Древљаните имале свое кнежевско владеење и често биле во војна со ''Пољаните''. Во 883, новгородскиот кнез [[Олег]] ги потчинил Древљаните да му плаќаат данок на Киев. Во 907 година, Древљаните зеле учество во [[Руско–византиска војна (907)|во воената кампања на Киев]] против [[Источната римска империја]]. По смртта на Олег во 912 година Древљаните престанале да плаќаат данок. Наследникот на Олег, [[Игор Киевски|Игор]], се обидел да им наплати данок, но Древљаните се побуниле и го убиле во 945 година. Вдовицата на Игор, [[Олга Киевска|Олга]] се одмаздила за смртта на својот сопруг на крајно суров начин, ги погубила древљанскиот [[амбасадор]] и [[благородништво]]то, го запалила нивното седиште, градот Искоростен, а до темел срамнила и други градови. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Словенски племиња]] [[Категорија:Киевска Русија]] 6vqijkqqcipe5wv0nkgdykdzlu5i6l4 5606019 5606018 2026-08-07T13:28:12Z Gurther 105215 5606019 wikitext text/x-wiki [[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|thumb|250px|Древљаните во [[Источна Европа]].]] '''Древљаните''' ({{langx|uk|Древляни|Drevliany}} или {{langx|uk|Деревляни|Derevliany|label=none}}, {{langx|ru|Древля́не|Drevlyane}}) —[[Словени|словенско]] [[племе]] кое постоело помеѓу 6ти и 10ти век, кое ги населувало териториите на [[Полесје]] и западниот брег на реката [[Днепар]]. == Етноним == Нивното име доаѓа од словенскиот збор ''древо'' или ''дерево'', што значи „дрво“,<ref name="Chadwick2013">{{cite book|author=Nora K. Chadwick|title=The Beginnings of Russian History: An Enquiry into Sources|url=https://books.google.com/books?id=RyrFvw39YrgC&pg=PA17|date=4 July 2013|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-65256-9|pages=17–}}</ref> бидејќи тие живееле во шумите. Нивното име може да биде преведено како „жители во шумата“.<ref name="Chadwick2013"/> [[Баварскиот географ]] од 9 век, споменува ''Forsderen-Liudi'', што најверојатно се однесува на нив.<ref>[[Henryk Łowmiański]], ''[https://rcin.org.pl/dlibra/publication/39264/edition/41519 O identyfikacji nazw Geografa bawarskiego]'', Studia Źródłoznawcze, t. III: 1958, s. 1–22; reed: w: ''Studia nad dziejami Słowiańszczyzny, Polski i Rusi w wiekach średnich'', Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Poznań 1986, s. 151–181, {{ISSN|0554-8217}}</ref> [[Нестор Летописец]] (1056–1114) споменува дека оние Словени кои се населиле во полето биле нарекувани Пољани, а оние во шумите ''Древљани''.<ref>{{cite book|author=Frank A. Kmietowicz|title=Ancient Slavs|url=https://books.google.com/books?id=amTxAAAAMAAJ|year=1976|publisher=Worzalla Publishing Company|page=54}}</ref> == Населби == Древљаните оставиле многу археолошки траги, како што се земјоделски населби со полу[[земјанка|земјанки]], гробници без [[тумул]]и, утврдени градови како Вручиј (денешен [[Овруч]]), Хородске, населба во близина на [[Малин]] и други. До крајот на првиот милениум, Древљаните имале добро развиено [[земјоделство]] и [[занаетчиство]]. == Историја == Древљаните на почетокот жестоко се спротивставиле на [[Киевски Рус]]. Според голем број на [[хроника|хроники]], во времето на [[Киј, Шчек и Хорив]] (наводно, основачите на [[Киев]]) Древљаните имале свое кнежевско владеење и често биле во војна со ''Пољаните''. Во 883, новгородскиот кнез [[Олег]] ги потчинил Древљаните да му плаќаат данок на Киев. Во 907 година, Древљаните зеле учество во [[Руско–византиска војна (907)|во воената кампања на Киев]] против [[Источната римска империја]]. По смртта на Олег во 912 година Древљаните престанале да плаќаат данок. Наследникот на Олег, [[Игор Киевски|Игор]], се обидел да им наплати данок, но Древљаните се побуниле и го убиле во 945 година. Вдовицата на Игор, [[Олга Киевска|Олга]] се одмаздила за смртта на својот сопруг на крајно суров начин, ги погубила древљанскиот [[амбасадор]] и [[благородништво]]то, го запалила нивното седиште, градот Искоростен, а до темел срамнила и други градови. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Словенски племиња]] [[Категорија:Киевска Русија]] oh11n2zxygk4wa6j1j25guz8qeolfz7 0 1338360 5605964 5431575 2026-08-07T13:10:48Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Articles with short description]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5605964 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место|<!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage-->||name=Корчула|official_name=''Grad Korčula''<br /> Град Корчула|other_name=|settlement_type=[[Список на градови во Хрватска|Град]]|image_skyline=J36 031 Korčula, Altstadthalbinsel.jpg|imagesize=|image_caption=Korčula Old Town|image_flag=|flag_size=|image_seal=|seal_size=|image_shield=|shield_size=|motto=|image_map=|mapsize=|map_caption=|image_map1=|pushpin_map=Croatia|pushpin_mapsize=|pushpin_map_caption=Местоположба на Корчула во Хрватска|pushpin_label_position=<!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none -->|subdivision_type=[[Список на држави во светот|Држава]]|subdivision_name={{CRO}}|subdivision_type1=[[Жупании во Хрватска|Жупанија]]|subdivision_name1=[[File:Flag of Dubrovnik-Neretva County.png|border|23px]] [[Дубровничко-неретванска жупанија]]|subdivision_type2=[[Острови во Хрватска|Остров]]|subdivision_name2=[[Корчула]]|established_title=<!-- Settled -->|established_date=|established_title2=<!-- Incorporated (town) -->|established_date2=|established_title3=<!-- Incorporated (city) -->|established_date3=|government_footnotes=|government_type=|leader_party=|leader_title=|leader_name=|unit_pref=<!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired-->|area_footnotes=<ref>{{Cite Q|Q119585703|mode=cs1}}</ref>|area_total_km2=112.4|area_land_km2=<!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion-->|area_urban_km2=4.9|elevation_footnotes=<!--for references: use <ref> tags-->|elevation_m=|population_footnotes=<ref name="Census 2021">{{Croatian Census 2021|S}}</ref>|population_as_of=2021|population_total=5415|population_density_km2=auto|population_urban=2659|population_density_urban_km2=auto|population_note=|timezone=[[Средноевропско време|СЕВ]]|timezone_DST=[[Средноевропско летно време|СЕЛВ]]|utc_offset=+1|utc_offset_DST=+2|postal_code_type=Поштенски број|postal_code=20260|area_code=+385 20|registration_plate=[[Регистарски таблички во Хрватска|DU]]|blank_name=[[Кепенова класификација на климата|Клима]]|blank_info=[[Средоземна клима#Средоземна клима со топло лето|Csa]]|website={{URL|korcula.hr}}|footnotes=}} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> '''Корчула''' ([[хрватски]]: Korčula; {{langx|it|Curzola}}) ― град на источниот брег на [[Список на острови во Хрватска|островот]] [[Корчула]], во [[Хрватска]], во [[Јадранско Море|Јадранското Море]]. == Население == Град Корчула има вкупно население од 5.634 жители, во следните поединечни населби:<ref name="census2011">{{Попис на Хрватска 2011|S|19|2046}}</ref> * Чара со население 616 жители * '''Корчула''' со 2.856 жители * Пупнат со 391 жители * Рачишќе со 432 жители * Жрново со 1.368 жители == Изградба == Стариот град е опкружен со ѕидови, а улиците се наредени во шема на паркет што овозможува слободно кружење на воздухот, но заштитува од силни ветрови.<ref>[http://www.korculainfo.com/arhitecture/korcula-old-town.html Architecture Korčula-www.korculainfo.com]</ref> Корчула е цврсто изградена на гребенот што го чува тесниот звук помеѓу островот и копното. Градењето надвор од ѕидовите било забрането до 18 век, а дрвениот подвижен мост бил заменет дури во 1863 година. Сите тесни улички во Корчула се скалести со забележлив исклучок на улицата што се протега покрај југоисточниот ѕид. Улицата се нарекува „Улица на мислите“ бидејќи не треба да се грижите за чекорите. == Историски места == Историските места во градот ја вклучуваат средишно поставената [[Романска архитектура|романескно]]-[[Готска архитектура|готска]] катедрала „Св. Марко“ (изградена од 1301 до 1806 година), францисканскиот манастир од 15 век со венецијански готски манастир, одаите на граѓанскиот совет, палатата на поранешните [[Венецијанска Република|венецијански]] управници, големите дворци од 15 и 16 век на месните трговски благородници и огромните градски утврдувања. Курсола, како што бил нарекувал на [[Латински јазик|латински]], станал епископско седиште во почетокот на 14 век, кога епископот од Стон (Стагнум на латински) побарал да биде овластен да го префрли своето седиште таму поради српскиот притисок врз Стон. Ова му било одобрено и тој бил поставен за епископ и на новата епархија Курсола, обединета со неговата претходна. Во 1541 година, [[Дубровник|Рагузаните]] побарале одвојување на црковната јурисдикција над Стон, кој тие го освоиле, од Курсола, која во претходниот век станала венецијанска сопственост. Во 1828 година, кога и Корчула и Рагуза (Дубровник) припаѓале на [[Австриско Царство|Австриската Империја]], територијата на епархијата Курсола била дел од онаа на Дубровник.<ref>''Curzola'', in [http://booksnow.scholarsportal.info/ebooks/oca2/4/dictionnairedhis13bauduoft/dictionnairedhis13bauduoft.pdf ''Dictionnaire d'Histoire et de Géographie ecclésiastiques''], vol.</ref><ref>Konrad Eubel, ''Hierarchia Catholica Medii Aevi'', [http://sul-derivatives.stanford.edu/derivative?CSNID=00002716&mediaType=application/pdf vol. ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190709140633/http://sul-derivatives.stanford.edu/derivative?CSNID=00002716&mediaType=application%2Fpdf |date=2019-07-09 }}</ref><ref>Pius Bonifacius Gams, [http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/doccontent?id=65154&dirids=1 ''Series episcoporum Ecclesiae Catholicae''], Leipzig 1931, p. 405</ref> Повеќе не е резиденцијална епископија, Курсола денес е наведена од [[Римокатоличка црква|Католичката црква]] како титуларно седиште.<ref>''Папски годишник 2013'' (Libreria Editrice Vaticana 2013 {{ISBN|978-88-209-9070-1}}), p. 878</ref> == Архитектура == [[Архитектурата]] во Корчула е претставена со многу добро сочувани градби како [[цркви]], дворци, [[плоштад]]и и кули. Поголемиот дел од зградите во Стариот град биле изградени во венецијански ренесансен стил, со исклучок на катедралата која била изградена во [[готски стил]]. Заедно со изградбата на камени ѕидови кои го опкружуваат градот, во текот на средниот век биле подигнати 12 кули за да обезбедат заштита на градот. Некои од овие кули се Кулата Закерјан, Кулата Канавелиќ, Кулата на Морската порта, Кулата Мала Кнежева Кула, Кулата Велика Кнежева Кула, Кулата Ревелин, Кулата на сите светци и Фортеча. Од дванаесетте првични кули, 7 сè уште стојат денес. Друга знаменитост на градот се многуте мали капели и цркви кои можат да се најдат во тесните улички на градот. Едно од најголемите архитектонски дела на градот е катедралата „Св. Марко“ која се наоѓа на највисоката точка на полуостровот. Катедралата е готско-ренесансен стил и е изградена од мештанин [[занаетчија]] специјализирана за ѕидање од камен. Орнамент од статуи и рози со флејти ја украсуваат фасадата на катедралата заедно со фигури на [[лав]] и статуи на [[Адам и Ева]] кои го врамуваат главниот влез. Голема претстава на венецијанската архитектура во градот може да биде видена во дворците на Корчула. Овие палати биле изградени користејќи неколку архитектонски стилови како што се готски, барок и ренесансен. Популарни палати во градот се Дворецот Арнери, Дворецот на управниците, Дворецот Габриелис, Епископскиот дворец и Дворецот Каенацо. Поголемиот дел од дворците во Корчула им припаѓале на богатите семејства кои живееле во градот. Некои од дворците, како што е Дворецот Арнери, биле изградени со различни архитектонски стилови. Дизајнот на овој дворец содржи готска фасада заедно со готска орнаментика. Покриената патека на дворецот била изградена со ренесансни и барокни стилови. == Култура == Побожните [[Римокатоличка црква|католички]] жители на Корчула ги одржуваат во живот старите народни црковни церемонии и танцот со оружје „Морешка“, кое датира од [[Среден век|средниот век]].<ref>[https://www.questia.com/googleScholar.qst;jsessionid=L8THMGyJKRmfkzvLh7vNHtjGhTsLbjXwVzhy2TYD1HSrPRJLSjKL!-1177698421!-1406243862?docId=5006690602 The Early Korčula Moreska Journal article by Max Harris, Lada Cale Feldman; Comparative Drama, Vol. ]{{Мртва_врска|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Првично било танцувано само во посебни прилики, а во денешно време има претстави двапати неделно за туристи.<ref>{{Наведена книга|title=Korčulanska Moreska|year=2006|editor-last=Dunin, Elsie Ivancich|language=hr}}</ref> Градскиот статут<ref>[http://www.korculainfo.com/history/statute-korcula-town-1214.html Korčula Statute-www.korculainfo.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130316043710/http://www.korculainfo.com/history/statute-korcula-town-1214.html|date=2013-03-16}}</ref> датира од 1214 година го забранувал [[ропство]]то.<ref>[https://books.google.com/books?id=nWxCcICeB2gC&pg=PA289&dq=Korčula+town+slavery&cd=1# Footprint Croatia-Page 289 Jane Foster]</ref><ref>{{Наведено списание|year=2000|title=Razvitak hrvatskih otoka|url=http://www.casopis-gradjevinar.hr/assets/Uploads/JCE-52-2000-06-08.pdf|journal=Građevinar|language=hr|volume=52|issue=6|access-date=14 February 2015}}</ref> == Галерија == <gallery> Податотека:CHURCH_AND_MONASTERY_OF_SAINT_NIKOLA,_KORCULA,_CROATIA.jpg|алт=Church of Saint Nicholas|Црквата „Св. Никола“ Податотека:La_vecchia_guardia.jpg|алт=Town walls at dawn|Град ѕидните во зори Податотека:Korčula_iz_Orebića5090116.jpg|алт=View of the town|Поглед на градот Податотека:Moreška_in_Korčula.jpg|алт=Moreška|Морешка Податотека:Au_fond_Korčula.jpg|алт=Sunset at Korčula|Зајдисонце во Корчула Податотека:Korčula_city_wall.jpg|алт=Korčula town walls|Градските ѕидини на Корчула Податотека:Korcula_City.jpg|алт=Panorama view of Korčula|Панорамски поглед на Корчула </gallery> == Наводи<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.korculainfo.com/walls/|title=Korcula Town Walls|work=Korculainfo|language=en|accessdate=2023-12-01}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5105/|title=The historic town of Korčula|last=Centre|first=UNESCO World Heritage|work=UNESCO World Heritage Centre|language=en|accessdate=2023-12-01}}</ref> == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20130316043710/http://www.korculainfo.com/history/statute-korcula-town-1214.html Korculainfo.com] * [http://www.korcula.hr Службена мрежна страница на Корчула] {{In lang|hr|en}} {{Дубровничко-неретванска жупанија}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Short description is different from Wikidata]] [[Категорија:Кралство Далмација]] [[Категорија:Населени места во Дубровничко-неретванската жупанија]] [[Категорија:Градови во Хрватска]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Градски ѕидини во Хрватска]] [[Категорија:Населени крајбрежни места во Хрватска]] [[Категорија:Корчула]] 02fgjlr94ydunyh8phfgf5hicxikqqa 5605965 5605964 2026-08-07T13:10:54Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Short description is different from Wikidata]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5605965 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место|<!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage-->||name=Корчула|official_name=''Grad Korčula''<br /> Град Корчула|other_name=|settlement_type=[[Список на градови во Хрватска|Град]]|image_skyline=J36 031 Korčula, Altstadthalbinsel.jpg|imagesize=|image_caption=Korčula Old Town|image_flag=|flag_size=|image_seal=|seal_size=|image_shield=|shield_size=|motto=|image_map=|mapsize=|map_caption=|image_map1=|pushpin_map=Croatia|pushpin_mapsize=|pushpin_map_caption=Местоположба на Корчула во Хрватска|pushpin_label_position=<!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none -->|subdivision_type=[[Список на држави во светот|Држава]]|subdivision_name={{CRO}}|subdivision_type1=[[Жупании во Хрватска|Жупанија]]|subdivision_name1=[[File:Flag of Dubrovnik-Neretva County.png|border|23px]] [[Дубровничко-неретванска жупанија]]|subdivision_type2=[[Острови во Хрватска|Остров]]|subdivision_name2=[[Корчула]]|established_title=<!-- Settled -->|established_date=|established_title2=<!-- Incorporated (town) -->|established_date2=|established_title3=<!-- Incorporated (city) -->|established_date3=|government_footnotes=|government_type=|leader_party=|leader_title=|leader_name=|unit_pref=<!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired-->|area_footnotes=<ref>{{Cite Q|Q119585703|mode=cs1}}</ref>|area_total_km2=112.4|area_land_km2=<!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion-->|area_urban_km2=4.9|elevation_footnotes=<!--for references: use <ref> tags-->|elevation_m=|population_footnotes=<ref name="Census 2021">{{Croatian Census 2021|S}}</ref>|population_as_of=2021|population_total=5415|population_density_km2=auto|population_urban=2659|population_density_urban_km2=auto|population_note=|timezone=[[Средноевропско време|СЕВ]]|timezone_DST=[[Средноевропско летно време|СЕЛВ]]|utc_offset=+1|utc_offset_DST=+2|postal_code_type=Поштенски број|postal_code=20260|area_code=+385 20|registration_plate=[[Регистарски таблички во Хрватска|DU]]|blank_name=[[Кепенова класификација на климата|Клима]]|blank_info=[[Средоземна клима#Средоземна клима со топло лето|Csa]]|website={{URL|korcula.hr}}|footnotes=}} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> '''Корчула''' ([[хрватски]]: Korčula; {{langx|it|Curzola}}) ― град на источниот брег на [[Список на острови во Хрватска|островот]] [[Корчула]], во [[Хрватска]], во [[Јадранско Море|Јадранското Море]]. == Население == Град Корчула има вкупно население од 5.634 жители, во следните поединечни населби:<ref name="census2011">{{Попис на Хрватска 2011|S|19|2046}}</ref> * Чара со население 616 жители * '''Корчула''' со 2.856 жители * Пупнат со 391 жители * Рачишќе со 432 жители * Жрново со 1.368 жители == Изградба == Стариот град е опкружен со ѕидови, а улиците се наредени во шема на паркет што овозможува слободно кружење на воздухот, но заштитува од силни ветрови.<ref>[http://www.korculainfo.com/arhitecture/korcula-old-town.html Architecture Korčula-www.korculainfo.com]</ref> Корчула е цврсто изградена на гребенот што го чува тесниот звук помеѓу островот и копното. Градењето надвор од ѕидовите било забрането до 18 век, а дрвениот подвижен мост бил заменет дури во 1863 година. Сите тесни улички во Корчула се скалести со забележлив исклучок на улицата што се протега покрај југоисточниот ѕид. Улицата се нарекува „Улица на мислите“ бидејќи не треба да се грижите за чекорите. == Историски места == Историските места во градот ја вклучуваат средишно поставената [[Романска архитектура|романескно]]-[[Готска архитектура|готска]] катедрала „Св. Марко“ (изградена од 1301 до 1806 година), францисканскиот манастир од 15 век со венецијански готски манастир, одаите на граѓанскиот совет, палатата на поранешните [[Венецијанска Република|венецијански]] управници, големите дворци од 15 и 16 век на месните трговски благородници и огромните градски утврдувања. Курсола, како што бил нарекувал на [[Латински јазик|латински]], станал епископско седиште во почетокот на 14 век, кога епископот од Стон (Стагнум на латински) побарал да биде овластен да го префрли своето седиште таму поради српскиот притисок врз Стон. Ова му било одобрено и тој бил поставен за епископ и на новата епархија Курсола, обединета со неговата претходна. Во 1541 година, [[Дубровник|Рагузаните]] побарале одвојување на црковната јурисдикција над Стон, кој тие го освоиле, од Курсола, која во претходниот век станала венецијанска сопственост. Во 1828 година, кога и Корчула и Рагуза (Дубровник) припаѓале на [[Австриско Царство|Австриската Империја]], територијата на епархијата Курсола била дел од онаа на Дубровник.<ref>''Curzola'', in [http://booksnow.scholarsportal.info/ebooks/oca2/4/dictionnairedhis13bauduoft/dictionnairedhis13bauduoft.pdf ''Dictionnaire d'Histoire et de Géographie ecclésiastiques''], vol.</ref><ref>Konrad Eubel, ''Hierarchia Catholica Medii Aevi'', [http://sul-derivatives.stanford.edu/derivative?CSNID=00002716&mediaType=application/pdf vol. ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190709140633/http://sul-derivatives.stanford.edu/derivative?CSNID=00002716&mediaType=application%2Fpdf |date=2019-07-09 }}</ref><ref>Pius Bonifacius Gams, [http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/doccontent?id=65154&dirids=1 ''Series episcoporum Ecclesiae Catholicae''], Leipzig 1931, p. 405</ref> Повеќе не е резиденцијална епископија, Курсола денес е наведена од [[Римокатоличка црква|Католичката црква]] како титуларно седиште.<ref>''Папски годишник 2013'' (Libreria Editrice Vaticana 2013 {{ISBN|978-88-209-9070-1}}), p. 878</ref> == Архитектура == [[Архитектурата]] во Корчула е претставена со многу добро сочувани градби како [[цркви]], дворци, [[плоштад]]и и кули. Поголемиот дел од зградите во Стариот град биле изградени во венецијански ренесансен стил, со исклучок на катедралата која била изградена во [[готски стил]]. Заедно со изградбата на камени ѕидови кои го опкружуваат градот, во текот на средниот век биле подигнати 12 кули за да обезбедат заштита на градот. Некои од овие кули се Кулата Закерјан, Кулата Канавелиќ, Кулата на Морската порта, Кулата Мала Кнежева Кула, Кулата Велика Кнежева Кула, Кулата Ревелин, Кулата на сите светци и Фортеча. Од дванаесетте првични кули, 7 сè уште стојат денес. Друга знаменитост на градот се многуте мали капели и цркви кои можат да се најдат во тесните улички на градот. Едно од најголемите архитектонски дела на градот е катедралата „Св. Марко“ која се наоѓа на највисоката точка на полуостровот. Катедралата е готско-ренесансен стил и е изградена од мештанин [[занаетчија]] специјализирана за ѕидање од камен. Орнамент од статуи и рози со флејти ја украсуваат фасадата на катедралата заедно со фигури на [[лав]] и статуи на [[Адам и Ева]] кои го врамуваат главниот влез. Голема претстава на венецијанската архитектура во градот може да биде видена во дворците на Корчула. Овие палати биле изградени користејќи неколку архитектонски стилови како што се готски, барок и ренесансен. Популарни палати во градот се Дворецот Арнери, Дворецот на управниците, Дворецот Габриелис, Епископскиот дворец и Дворецот Каенацо. Поголемиот дел од дворците во Корчула им припаѓале на богатите семејства кои живееле во градот. Некои од дворците, како што е Дворецот Арнери, биле изградени со различни архитектонски стилови. Дизајнот на овој дворец содржи готска фасада заедно со готска орнаментика. Покриената патека на дворецот била изградена со ренесансни и барокни стилови. == Култура == Побожните [[Римокатоличка црква|католички]] жители на Корчула ги одржуваат во живот старите народни црковни церемонии и танцот со оружје „Морешка“, кое датира од [[Среден век|средниот век]].<ref>[https://www.questia.com/googleScholar.qst;jsessionid=L8THMGyJKRmfkzvLh7vNHtjGhTsLbjXwVzhy2TYD1HSrPRJLSjKL!-1177698421!-1406243862?docId=5006690602 The Early Korčula Moreska Journal article by Max Harris, Lada Cale Feldman; Comparative Drama, Vol. ]{{Мртва_врска|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Првично било танцувано само во посебни прилики, а во денешно време има претстави двапати неделно за туристи.<ref>{{Наведена книга|title=Korčulanska Moreska|year=2006|editor-last=Dunin, Elsie Ivancich|language=hr}}</ref> Градскиот статут<ref>[http://www.korculainfo.com/history/statute-korcula-town-1214.html Korčula Statute-www.korculainfo.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130316043710/http://www.korculainfo.com/history/statute-korcula-town-1214.html|date=2013-03-16}}</ref> датира од 1214 година го забранувал [[ропство]]то.<ref>[https://books.google.com/books?id=nWxCcICeB2gC&pg=PA289&dq=Korčula+town+slavery&cd=1# Footprint Croatia-Page 289 Jane Foster]</ref><ref>{{Наведено списание|year=2000|title=Razvitak hrvatskih otoka|url=http://www.casopis-gradjevinar.hr/assets/Uploads/JCE-52-2000-06-08.pdf|journal=Građevinar|language=hr|volume=52|issue=6|access-date=14 February 2015}}</ref> == Галерија == <gallery> Податотека:CHURCH_AND_MONASTERY_OF_SAINT_NIKOLA,_KORCULA,_CROATIA.jpg|алт=Church of Saint Nicholas|Црквата „Св. Никола“ Податотека:La_vecchia_guardia.jpg|алт=Town walls at dawn|Град ѕидните во зори Податотека:Korčula_iz_Orebića5090116.jpg|алт=View of the town|Поглед на градот Податотека:Moreška_in_Korčula.jpg|алт=Moreška|Морешка Податотека:Au_fond_Korčula.jpg|алт=Sunset at Korčula|Зајдисонце во Корчула Податотека:Korčula_city_wall.jpg|алт=Korčula town walls|Градските ѕидини на Корчула Податотека:Korcula_City.jpg|алт=Panorama view of Korčula|Панорамски поглед на Корчула </gallery> == Наводи<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.korculainfo.com/walls/|title=Korcula Town Walls|work=Korculainfo|language=en|accessdate=2023-12-01}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5105/|title=The historic town of Korčula|last=Centre|first=UNESCO World Heritage|work=UNESCO World Heritage Centre|language=en|accessdate=2023-12-01}}</ref> == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20130316043710/http://www.korculainfo.com/history/statute-korcula-town-1214.html Korculainfo.com] * [http://www.korcula.hr Службена мрежна страница на Корчула] {{In lang|hr|en}} {{Дубровничко-неретванска жупанија}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Кралство Далмација]] [[Категорија:Населени места во Дубровничко-неретванската жупанија]] [[Категорија:Градови во Хрватска]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Градски ѕидини во Хрватска]] [[Категорија:Населени крајбрежни места во Хрватска]] [[Категорија:Корчула]] o8jtei321hnaz5n4d9vtgt89kpzen38 5605966 5605965 2026-08-07T13:11:13Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Градски ѕидини во Хрватска]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5605966 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место|<!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage-->||name=Корчула|official_name=''Grad Korčula''<br /> Град Корчула|other_name=|settlement_type=[[Список на градови во Хрватска|Град]]|image_skyline=J36 031 Korčula, Altstadthalbinsel.jpg|imagesize=|image_caption=Korčula Old Town|image_flag=|flag_size=|image_seal=|seal_size=|image_shield=|shield_size=|motto=|image_map=|mapsize=|map_caption=|image_map1=|pushpin_map=Croatia|pushpin_mapsize=|pushpin_map_caption=Местоположба на Корчула во Хрватска|pushpin_label_position=<!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none -->|subdivision_type=[[Список на држави во светот|Држава]]|subdivision_name={{CRO}}|subdivision_type1=[[Жупании во Хрватска|Жупанија]]|subdivision_name1=[[File:Flag of Dubrovnik-Neretva County.png|border|23px]] [[Дубровничко-неретванска жупанија]]|subdivision_type2=[[Острови во Хрватска|Остров]]|subdivision_name2=[[Корчула]]|established_title=<!-- Settled -->|established_date=|established_title2=<!-- Incorporated (town) -->|established_date2=|established_title3=<!-- Incorporated (city) -->|established_date3=|government_footnotes=|government_type=|leader_party=|leader_title=|leader_name=|unit_pref=<!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired-->|area_footnotes=<ref>{{Cite Q|Q119585703|mode=cs1}}</ref>|area_total_km2=112.4|area_land_km2=<!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion-->|area_urban_km2=4.9|elevation_footnotes=<!--for references: use <ref> tags-->|elevation_m=|population_footnotes=<ref name="Census 2021">{{Croatian Census 2021|S}}</ref>|population_as_of=2021|population_total=5415|population_density_km2=auto|population_urban=2659|population_density_urban_km2=auto|population_note=|timezone=[[Средноевропско време|СЕВ]]|timezone_DST=[[Средноевропско летно време|СЕЛВ]]|utc_offset=+1|utc_offset_DST=+2|postal_code_type=Поштенски број|postal_code=20260|area_code=+385 20|registration_plate=[[Регистарски таблички во Хрватска|DU]]|blank_name=[[Кепенова класификација на климата|Клима]]|blank_info=[[Средоземна клима#Средоземна клима со топло лето|Csa]]|website={{URL|korcula.hr}}|footnotes=}} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> '''Корчула''' ([[хрватски]]: Korčula; {{langx|it|Curzola}}) ― град на источниот брег на [[Список на острови во Хрватска|островот]] [[Корчула]], во [[Хрватска]], во [[Јадранско Море|Јадранското Море]]. == Население == Град Корчула има вкупно население од 5.634 жители, во следните поединечни населби:<ref name="census2011">{{Попис на Хрватска 2011|S|19|2046}}</ref> * Чара со население 616 жители * '''Корчула''' со 2.856 жители * Пупнат со 391 жители * Рачишќе со 432 жители * Жрново со 1.368 жители == Изградба == Стариот град е опкружен со ѕидови, а улиците се наредени во шема на паркет што овозможува слободно кружење на воздухот, но заштитува од силни ветрови.<ref>[http://www.korculainfo.com/arhitecture/korcula-old-town.html Architecture Korčula-www.korculainfo.com]</ref> Корчула е цврсто изградена на гребенот што го чува тесниот звук помеѓу островот и копното. Градењето надвор од ѕидовите било забрането до 18 век, а дрвениот подвижен мост бил заменет дури во 1863 година. Сите тесни улички во Корчула се скалести со забележлив исклучок на улицата што се протега покрај југоисточниот ѕид. Улицата се нарекува „Улица на мислите“ бидејќи не треба да се грижите за чекорите. == Историски места == Историските места во градот ја вклучуваат средишно поставената [[Романска архитектура|романескно]]-[[Готска архитектура|готска]] катедрала „Св. Марко“ (изградена од 1301 до 1806 година), францисканскиот манастир од 15 век со венецијански готски манастир, одаите на граѓанскиот совет, палатата на поранешните [[Венецијанска Република|венецијански]] управници, големите дворци од 15 и 16 век на месните трговски благородници и огромните градски утврдувања. Курсола, како што бил нарекувал на [[Латински јазик|латински]], станал епископско седиште во почетокот на 14 век, кога епископот од Стон (Стагнум на латински) побарал да биде овластен да го префрли своето седиште таму поради српскиот притисок врз Стон. Ова му било одобрено и тој бил поставен за епископ и на новата епархија Курсола, обединета со неговата претходна. Во 1541 година, [[Дубровник|Рагузаните]] побарале одвојување на црковната јурисдикција над Стон, кој тие го освоиле, од Курсола, која во претходниот век станала венецијанска сопственост. Во 1828 година, кога и Корчула и Рагуза (Дубровник) припаѓале на [[Австриско Царство|Австриската Империја]], територијата на епархијата Курсола била дел од онаа на Дубровник.<ref>''Curzola'', in [http://booksnow.scholarsportal.info/ebooks/oca2/4/dictionnairedhis13bauduoft/dictionnairedhis13bauduoft.pdf ''Dictionnaire d'Histoire et de Géographie ecclésiastiques''], vol.</ref><ref>Konrad Eubel, ''Hierarchia Catholica Medii Aevi'', [http://sul-derivatives.stanford.edu/derivative?CSNID=00002716&mediaType=application/pdf vol. ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190709140633/http://sul-derivatives.stanford.edu/derivative?CSNID=00002716&mediaType=application%2Fpdf |date=2019-07-09 }}</ref><ref>Pius Bonifacius Gams, [http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/doccontent?id=65154&dirids=1 ''Series episcoporum Ecclesiae Catholicae''], Leipzig 1931, p. 405</ref> Повеќе не е резиденцијална епископија, Курсола денес е наведена од [[Римокатоличка црква|Католичката црква]] како титуларно седиште.<ref>''Папски годишник 2013'' (Libreria Editrice Vaticana 2013 {{ISBN|978-88-209-9070-1}}), p. 878</ref> == Архитектура == [[Архитектурата]] во Корчула е претставена со многу добро сочувани градби како [[цркви]], дворци, [[плоштад]]и и кули. Поголемиот дел од зградите во Стариот град биле изградени во венецијански ренесансен стил, со исклучок на катедралата која била изградена во [[готски стил]]. Заедно со изградбата на камени ѕидови кои го опкружуваат градот, во текот на средниот век биле подигнати 12 кули за да обезбедат заштита на градот. Некои од овие кули се Кулата Закерјан, Кулата Канавелиќ, Кулата на Морската порта, Кулата Мала Кнежева Кула, Кулата Велика Кнежева Кула, Кулата Ревелин, Кулата на сите светци и Фортеча. Од дванаесетте првични кули, 7 сè уште стојат денес. Друга знаменитост на градот се многуте мали капели и цркви кои можат да се најдат во тесните улички на градот. Едно од најголемите архитектонски дела на градот е катедралата „Св. Марко“ која се наоѓа на највисоката точка на полуостровот. Катедралата е готско-ренесансен стил и е изградена од мештанин [[занаетчија]] специјализирана за ѕидање од камен. Орнамент од статуи и рози со флејти ја украсуваат фасадата на катедралата заедно со фигури на [[лав]] и статуи на [[Адам и Ева]] кои го врамуваат главниот влез. Голема претстава на венецијанската архитектура во градот може да биде видена во дворците на Корчула. Овие палати биле изградени користејќи неколку архитектонски стилови како што се готски, барок и ренесансен. Популарни палати во градот се Дворецот Арнери, Дворецот на управниците, Дворецот Габриелис, Епископскиот дворец и Дворецот Каенацо. Поголемиот дел од дворците во Корчула им припаѓале на богатите семејства кои живееле во градот. Некои од дворците, како што е Дворецот Арнери, биле изградени со различни архитектонски стилови. Дизајнот на овој дворец содржи готска фасада заедно со готска орнаментика. Покриената патека на дворецот била изградена со ренесансни и барокни стилови. == Култура == Побожните [[Римокатоличка црква|католички]] жители на Корчула ги одржуваат во живот старите народни црковни церемонии и танцот со оружје „Морешка“, кое датира од [[Среден век|средниот век]].<ref>[https://www.questia.com/googleScholar.qst;jsessionid=L8THMGyJKRmfkzvLh7vNHtjGhTsLbjXwVzhy2TYD1HSrPRJLSjKL!-1177698421!-1406243862?docId=5006690602 The Early Korčula Moreska Journal article by Max Harris, Lada Cale Feldman; Comparative Drama, Vol. ]{{Мртва_врска|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Првично било танцувано само во посебни прилики, а во денешно време има претстави двапати неделно за туристи.<ref>{{Наведена книга|title=Korčulanska Moreska|year=2006|editor-last=Dunin, Elsie Ivancich|language=hr}}</ref> Градскиот статут<ref>[http://www.korculainfo.com/history/statute-korcula-town-1214.html Korčula Statute-www.korculainfo.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130316043710/http://www.korculainfo.com/history/statute-korcula-town-1214.html|date=2013-03-16}}</ref> датира од 1214 година го забранувал [[ропство]]то.<ref>[https://books.google.com/books?id=nWxCcICeB2gC&pg=PA289&dq=Korčula+town+slavery&cd=1# Footprint Croatia-Page 289 Jane Foster]</ref><ref>{{Наведено списание|year=2000|title=Razvitak hrvatskih otoka|url=http://www.casopis-gradjevinar.hr/assets/Uploads/JCE-52-2000-06-08.pdf|journal=Građevinar|language=hr|volume=52|issue=6|access-date=14 February 2015}}</ref> == Галерија == <gallery> Податотека:CHURCH_AND_MONASTERY_OF_SAINT_NIKOLA,_KORCULA,_CROATIA.jpg|алт=Church of Saint Nicholas|Црквата „Св. Никола“ Податотека:La_vecchia_guardia.jpg|алт=Town walls at dawn|Град ѕидните во зори Податотека:Korčula_iz_Orebića5090116.jpg|алт=View of the town|Поглед на градот Податотека:Moreška_in_Korčula.jpg|алт=Moreška|Морешка Податотека:Au_fond_Korčula.jpg|алт=Sunset at Korčula|Зајдисонце во Корчула Податотека:Korčula_city_wall.jpg|алт=Korčula town walls|Градските ѕидини на Корчула Податотека:Korcula_City.jpg|алт=Panorama view of Korčula|Панорамски поглед на Корчула </gallery> == Наводи<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.korculainfo.com/walls/|title=Korcula Town Walls|work=Korculainfo|language=en|accessdate=2023-12-01}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5105/|title=The historic town of Korčula|last=Centre|first=UNESCO World Heritage|work=UNESCO World Heritage Centre|language=en|accessdate=2023-12-01}}</ref> == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20130316043710/http://www.korculainfo.com/history/statute-korcula-town-1214.html Korculainfo.com] * [http://www.korcula.hr Службена мрежна страница на Корчула] {{In lang|hr|en}} {{Дубровничко-неретванска жупанија}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Кралство Далмација]] [[Категорија:Населени места во Дубровничко-неретванската жупанија]] [[Категорија:Градови во Хрватска]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Населени крајбрежни места во Хрватска]] [[Категорија:Корчула]] c21z9exntn5mi5qymsvq30j8qisayuo 0 1338367 5605983 5431585 2026-08-07T13:15:05Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Articles with short description]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5605983 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> {{Infobox settlement|name=Мотовун|official_name=Општина Мотовун<br>''Općina Motovun'' – ''Comune di Montona''<ref>[https://web.archive.org/web/20100326162118/http://www.motovun.hr/database/dokumenti/clanci/6_1.pdf The Statute of Motovun – Montona]</ref>|other_name=Montona|settlement_type=Село и општина|image_skyline=Aerial view to Motovun.jpg|image_caption=Мотовун, во средината на [[Истра]]|image_flag=|flag_size=|image_seal=|seal_size=|image_map=Motovun map.GIF|mapsize=|map_caption=Местоположба на Мотовун во Истра|pushpin_map=Croatia|pushpin_mapsize=|pushpin_map_caption=|pushpin_label_position=bottom|coordinates={{coord|45|20|N|13|50|E|region:HR|display=inline,title}}|subdivision_type=[[Список на држави во светот|Држава]]|subdivision_name={{CRO}}|subdivision_type1=[[Жупании во Хрватска|Жупанија]]|subdivision_name1=[[Истарска жупанија]]|subdivision_type2=[[Општини во Хрватска|Општина]]|established_title=|established_date=|government_footnotes=|government_type=|leader_title=|leader_name=|unit_pref=Imperial|area_footnotes=<ref>{{Cite Q|Q119585703|mode=cs1}}</ref>|area_total_km2=32.7|area_land_km2=|area_urban_km2=13.7|elevation_footnotes=|elevation_m=277|elevation_ft=|population_footnotes=<ref name="Census 2021">{{Croatian Census 2021|S}}</ref>|population_as_of=2021|population_total=912|population_density_km2=auto|population_urban=397|population_density_urban_km2=auto|population_metro=|population_note=|timezone=[[Средноевропско време|СЕВ]]|timezone_DST=[[Средноевропско летно време|СЕЛВ]]|utc_offset=+1|utc_offset_DST=+2|postal_code_type=Поштенски број|postal_code=52424|area_code=052|blank_name=|blank_info=|website={{URL|motovun.hr}}|footnotes=|subdivision_name2=Мотовун}} '''Мотовун''' ({{МФА|hr|mɔtɔ̌ʋuːn}}, {{langx|it|'''Montona'''}} или ''Montona d'Istria'') ― името на селото и општината во средишна [[Истра]], [[Хрватска]]. Во [[античко време]], и [[Келти]]те и [[Илири]]те ги граделе своите [[Тврдина|тврдини]] на местото на денешен Мотовун. Името на селото е исто така од келтско потекло, добиено од „Монтона“, што значи „град во ридовите“. Паренѕана, железничка пруга со тесен колосек што водела од [[Трст]] до Пореч помеѓу 1902 и 1935 година, поминувала под градот. == Опис == [[Податотека:Stadttor_in_motovun.jpg|лево|мини| Градска порта.]] Мотовун е [[Среден век|средновековен]] град кој израснал на местото на античкиот град наречен Кастелиери. Се наоѓа на рид 270 м [[надморска височина]] со куќи расфрлани низ целиот рид. На внатрешните ѕидови има неколку [[грб]]ови на различни владејачки мотовунски семејства и две надгробни споменици на римски жители (датираат од 1 век). Во 10 и 11 век, Мотовун му припаѓал на поречкиот епископ. Од 1278 година бил преземен од [[Венецијанска Република|Венеција]] и опкружен со цврсти ѕидови кои и денес се недопрени, а се користени како патека со уникатен поглед кон четирите агли на Истра. Трите делови на градот се поврзани со систем на внатрешни и надворешни утврдувања со кули и градски порти кои содржат елементи од [[Романска архитектура|романескниот]], [[Готска архитектура|готски]] и [[Ренесансна архитектура|ренесансниот]] стил, изградени помеѓу 14 и 17 век. Тоа е вообичаен пример на венецијанската колонијална архитектура.<ref name="Naprijed">Naklada Naprijed, ''The Croatian Adriatic Tourist Guide'', pgs.</ref> === Парохиска црква „Св. Стефан“ („Св. Стјепан“) === [[Податотека:Old_Church_in_Motovun.JPG|лево|мини| Старата црква во Мотовун.]] [[Податотека:Motovun,_the_Parish_Church_of_St._Stephen.jpg|десно|мини| Парохиска црква „Св. Стефан“, поглед од улицата „Муре“.]] [[Податотека:Motovun_street_vendor.jpg|десно|мини| Улична тезга на овошје и зеленчук во Мотовун.]] Доцната ренесансна црква „Св. Стефан“ била изградена на почетокот на 17 век од скици кои веројатно ги дизајнирал познатиот ренесансен архитект [[Андреја Паладио]] (1508–1580). Црквата содржи неколку уметнички дела: мермерните [[статуи]] на [[Свети Стефан]] и Свети Лаврентиј од Франческо Бонацо и сликата на Тајната вечера над [[олтар]]от од 17 век од непознат венецијански уметник. Цистерните за вода на плоштадот пред црквата датираат од 14 и 15 век. === Мотовунска шума === Реката Мирна (наречена и Квието) тече под ридот, а од другата страна на реката е познатата Мотовунска шума, на површина од околу 10 км квадратни во долината на реката Мирна, од кои 280 хектари се посебно заштитени. Оваа област целосно се разликува не само од блиските шуми, туку и од оние на целиот околен карстен регион поради дивиот свет, влажната почва и ценетите црно-бели тартуфи (''Tuber magnatum''), кои успешно растат таму. Бидејќи оваа [[габа]] расте под земја, таа се собира со помош на посебно обучени [[Куче|кучиња]].<ref name="Naprijed"/> Најчестото дрво во шумата е англискиот или кафеав даб (''Quercus robur''). За да бидат зачувани природните услови за развој на Мотовунската шума, заштитеното подрачје повремено е поплавувано, иако реката Мирна е контролирана и целата нејзина долина е заштитена од поплави.<ref name="Naprijed"/> На падините на ридот се одгледува [[грозје]] за познатите истарски [[Вино|вина]]: виното Теран и Малвазија. === Легендата за Вели Јоже === Мотовун меѓу денешното население на Истра е познат како градот на Вели Јоже, добриот нежен [[Џин (митолошко суштество)|џин]], напишан од националистот [[Владимир Назор]], еден од најважните хрватски [[писател]]и на 20 век. Приказната била заснована на месни народни приказни како одговор на националните борби на Хрватите за еднаквост со политички доминантната етничка германска и италијанска заедница (1900–1914).<ref>[[:hr:Veli Jože]]</ref> Приказната денес е позната низ Хрватска, додека ликот на Вели Јоже е сосема правилно поврзан со градот.<ref name="Naprijed"/> === Местото денес === [[Податотека:Motovun_Mauerblick.jpg|десно|мини| Поглед од ѕидовите на Мотовун]] [[Податотека:Motovun,_the_square_"trg_Andrea_Antico".jpg|десно|мини| Плоштадот „Андреа Антико“.]] Од 1999 година, Мотовун е домаќин на меѓународниот Мотовунскиот филмски фестивал за независни и авангардни филмови од [[САД]] и [[Европа]]. Најголемиот тековен месен проблем е битката помеѓу странските развивачи, кои предложиле два терени за [[голф]] со 18 дупки и одморалиште со 500+ кревети во долината под градот, проширувајќи го постојниот терен со 9 дупки и некои од месната заедница, кои се против предлозите поради приговорите против шпекулациите за недвижности околу проектот, отфрлањето на 123 градилишта за вили во заштитеното природно опкружување и загриженоста за можна штета на нивните тартуфи што растат од другата страна на реката. Заедницата е поделена по ова прашање, бидејќи многумина го поздравуваат развојот како помош во текот на целата година за работните места и локалните туристички приходи. Сега е завршена студија за влијанието врз животната средина. Планот на Мотовун бил прикажан на задната страна на хрватската банкнота од 10 [[Хрватска куна|куни]], издадена во 1993, 1995, 2001 и 2004 година.<ref>[http://www.hnb.hr Croatian National Bank].</ref> == Демографија == Според пописот од 2021 година, населението на Општина Мотовун броело 912 жители, со 397 кои живеат во селото Мотовун.<ref name="Census 2021"/> Населението на самото село било 531, со вкупно 983 жители во општината во 2001 година; 192 од жителите зборуваат [[италијански]] како [[мајчин јазик]]. === Значајни жители === * Мотовун било родното место на тркачкиот возач Марио Андрети и неговиот брат близнак [[Алдо Андрети|Алдо]] во 1940 година. Браќата се тркале со рачно изработени дрвени автомобили низ стрмните улици. По [[Втора светска војна|Втората светска војна]], [[Истра]] станала дел од [[Социјалистичка Република Хрватска|Хрватска]], суверена конститутивна единица на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|Југославија]]. Неговото семејство, како и многу други етнички Италијанци, се преселило. Тие живееле во камп во близина на Лука од 1948 до 1955 година. Семејството Андрети се преселило во Назарет, Пенсилванија, [[Соединети Американски Држави|САД]]. * Мотовун исто така било родното место во 1495 година на истакнатиот ренесансен италијански музички печатач Андреа Антико, познат како пронаоѓач на првите подвижни дрвени видови за печатење музички партитури. Почнал да објавува во Рим во 1510 година и откако добил патент од папата Лав X објавил полифонична музика и музика за оргули.<ref name="Naprijed"/> == Поврзано == * [[Вели Јоже (роман)]] * [[Светско наследство во Хрватска|Привремен список на места на светско наследство во Хрватска]] * == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.motovunfilmfestival.com/ Мотовунски филмски фестивал] * [https://web.archive.org/web/20071227075543/http://motovun-eco-town.org/ Мотовунски Еко град] * [https://motovune.bandcamp.com/ Motovune, Americana Acoustic Rock бенд од Waukegan, Илиноис] * [https://web.archive.org/web/20100326162118/http://www.motovun.hr/database/dokumenti/clanci/6_1.pdf Статут на Општина Мотовун] {{In lang|hr}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Short description is different from Wikidata]] [[Категорија:Населени места во Истарската жупанија]] [[Категорија:Општини во Хрватска]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Населени места во Хрватска каде италијанскиот е службен јазик]] iozk13igitqnwaghknsmbltd9wjic4p 5605984 5605983 2026-08-07T13:15:12Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Short description is different from Wikidata]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5605984 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> {{Infobox settlement|name=Мотовун|official_name=Општина Мотовун<br>''Općina Motovun'' – ''Comune di Montona''<ref>[https://web.archive.org/web/20100326162118/http://www.motovun.hr/database/dokumenti/clanci/6_1.pdf The Statute of Motovun – Montona]</ref>|other_name=Montona|settlement_type=Село и општина|image_skyline=Aerial view to Motovun.jpg|image_caption=Мотовун, во средината на [[Истра]]|image_flag=|flag_size=|image_seal=|seal_size=|image_map=Motovun map.GIF|mapsize=|map_caption=Местоположба на Мотовун во Истра|pushpin_map=Croatia|pushpin_mapsize=|pushpin_map_caption=|pushpin_label_position=bottom|coordinates={{coord|45|20|N|13|50|E|region:HR|display=inline,title}}|subdivision_type=[[Список на држави во светот|Држава]]|subdivision_name={{CRO}}|subdivision_type1=[[Жупании во Хрватска|Жупанија]]|subdivision_name1=[[Истарска жупанија]]|subdivision_type2=[[Општини во Хрватска|Општина]]|established_title=|established_date=|government_footnotes=|government_type=|leader_title=|leader_name=|unit_pref=Imperial|area_footnotes=<ref>{{Cite Q|Q119585703|mode=cs1}}</ref>|area_total_km2=32.7|area_land_km2=|area_urban_km2=13.7|elevation_footnotes=|elevation_m=277|elevation_ft=|population_footnotes=<ref name="Census 2021">{{Croatian Census 2021|S}}</ref>|population_as_of=2021|population_total=912|population_density_km2=auto|population_urban=397|population_density_urban_km2=auto|population_metro=|population_note=|timezone=[[Средноевропско време|СЕВ]]|timezone_DST=[[Средноевропско летно време|СЕЛВ]]|utc_offset=+1|utc_offset_DST=+2|postal_code_type=Поштенски број|postal_code=52424|area_code=052|blank_name=|blank_info=|website={{URL|motovun.hr}}|footnotes=|subdivision_name2=Мотовун}} '''Мотовун''' ({{МФА|hr|mɔtɔ̌ʋuːn}}, {{langx|it|'''Montona'''}} или ''Montona d'Istria'') ― името на селото и општината во средишна [[Истра]], [[Хрватска]]. Во [[античко време]], и [[Келти]]те и [[Илири]]те ги граделе своите [[Тврдина|тврдини]] на местото на денешен Мотовун. Името на селото е исто така од келтско потекло, добиено од „Монтона“, што значи „град во ридовите“. Паренѕана, железничка пруга со тесен колосек што водела од [[Трст]] до Пореч помеѓу 1902 и 1935 година, поминувала под градот. == Опис == [[Податотека:Stadttor_in_motovun.jpg|лево|мини| Градска порта.]] Мотовун е [[Среден век|средновековен]] град кој израснал на местото на античкиот град наречен Кастелиери. Се наоѓа на рид 270 м [[надморска височина]] со куќи расфрлани низ целиот рид. На внатрешните ѕидови има неколку [[грб]]ови на различни владејачки мотовунски семејства и две надгробни споменици на римски жители (датираат од 1 век). Во 10 и 11 век, Мотовун му припаѓал на поречкиот епископ. Од 1278 година бил преземен од [[Венецијанска Република|Венеција]] и опкружен со цврсти ѕидови кои и денес се недопрени, а се користени како патека со уникатен поглед кон четирите агли на Истра. Трите делови на градот се поврзани со систем на внатрешни и надворешни утврдувања со кули и градски порти кои содржат елементи од [[Романска архитектура|романескниот]], [[Готска архитектура|готски]] и [[Ренесансна архитектура|ренесансниот]] стил, изградени помеѓу 14 и 17 век. Тоа е вообичаен пример на венецијанската колонијална архитектура.<ref name="Naprijed">Naklada Naprijed, ''The Croatian Adriatic Tourist Guide'', pgs.</ref> === Парохиска црква „Св. Стефан“ („Св. Стјепан“) === [[Податотека:Old_Church_in_Motovun.JPG|лево|мини| Старата црква во Мотовун.]] [[Податотека:Motovun,_the_Parish_Church_of_St._Stephen.jpg|десно|мини| Парохиска црква „Св. Стефан“, поглед од улицата „Муре“.]] [[Податотека:Motovun_street_vendor.jpg|десно|мини| Улична тезга на овошје и зеленчук во Мотовун.]] Доцната ренесансна црква „Св. Стефан“ била изградена на почетокот на 17 век од скици кои веројатно ги дизајнирал познатиот ренесансен архитект [[Андреја Паладио]] (1508–1580). Црквата содржи неколку уметнички дела: мермерните [[статуи]] на [[Свети Стефан]] и Свети Лаврентиј од Франческо Бонацо и сликата на Тајната вечера над [[олтар]]от од 17 век од непознат венецијански уметник. Цистерните за вода на плоштадот пред црквата датираат од 14 и 15 век. === Мотовунска шума === Реката Мирна (наречена и Квието) тече под ридот, а од другата страна на реката е познатата Мотовунска шума, на површина од околу 10 км квадратни во долината на реката Мирна, од кои 280 хектари се посебно заштитени. Оваа област целосно се разликува не само од блиските шуми, туку и од оние на целиот околен карстен регион поради дивиот свет, влажната почва и ценетите црно-бели тартуфи (''Tuber magnatum''), кои успешно растат таму. Бидејќи оваа [[габа]] расте под земја, таа се собира со помош на посебно обучени [[Куче|кучиња]].<ref name="Naprijed"/> Најчестото дрво во шумата е англискиот или кафеав даб (''Quercus robur''). За да бидат зачувани природните услови за развој на Мотовунската шума, заштитеното подрачје повремено е поплавувано, иако реката Мирна е контролирана и целата нејзина долина е заштитена од поплави.<ref name="Naprijed"/> На падините на ридот се одгледува [[грозје]] за познатите истарски [[Вино|вина]]: виното Теран и Малвазија. === Легендата за Вели Јоже === Мотовун меѓу денешното население на Истра е познат како градот на Вели Јоже, добриот нежен [[Џин (митолошко суштество)|џин]], напишан од националистот [[Владимир Назор]], еден од најважните хрватски [[писател]]и на 20 век. Приказната била заснована на месни народни приказни како одговор на националните борби на Хрватите за еднаквост со политички доминантната етничка германска и италијанска заедница (1900–1914).<ref>[[:hr:Veli Jože]]</ref> Приказната денес е позната низ Хрватска, додека ликот на Вели Јоже е сосема правилно поврзан со градот.<ref name="Naprijed"/> === Местото денес === [[Податотека:Motovun_Mauerblick.jpg|десно|мини| Поглед од ѕидовите на Мотовун]] [[Податотека:Motovun,_the_square_"trg_Andrea_Antico".jpg|десно|мини| Плоштадот „Андреа Антико“.]] Од 1999 година, Мотовун е домаќин на меѓународниот Мотовунскиот филмски фестивал за независни и авангардни филмови од [[САД]] и [[Европа]]. Најголемиот тековен месен проблем е битката помеѓу странските развивачи, кои предложиле два терени за [[голф]] со 18 дупки и одморалиште со 500+ кревети во долината под градот, проширувајќи го постојниот терен со 9 дупки и некои од месната заедница, кои се против предлозите поради приговорите против шпекулациите за недвижности околу проектот, отфрлањето на 123 градилишта за вили во заштитеното природно опкружување и загриженоста за можна штета на нивните тартуфи што растат од другата страна на реката. Заедницата е поделена по ова прашање, бидејќи многумина го поздравуваат развојот како помош во текот на целата година за работните места и локалните туристички приходи. Сега е завршена студија за влијанието врз животната средина. Планот на Мотовун бил прикажан на задната страна на хрватската банкнота од 10 [[Хрватска куна|куни]], издадена во 1993, 1995, 2001 и 2004 година.<ref>[http://www.hnb.hr Croatian National Bank].</ref> == Демографија == Според пописот од 2021 година, населението на Општина Мотовун броело 912 жители, со 397 кои живеат во селото Мотовун.<ref name="Census 2021"/> Населението на самото село било 531, со вкупно 983 жители во општината во 2001 година; 192 од жителите зборуваат [[италијански]] како [[мајчин јазик]]. === Значајни жители === * Мотовун било родното место на тркачкиот возач Марио Андрети и неговиот брат близнак [[Алдо Андрети|Алдо]] во 1940 година. Браќата се тркале со рачно изработени дрвени автомобили низ стрмните улици. По [[Втора светска војна|Втората светска војна]], [[Истра]] станала дел од [[Социјалистичка Република Хрватска|Хрватска]], суверена конститутивна единица на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|Југославија]]. Неговото семејство, како и многу други етнички Италијанци, се преселило. Тие живееле во камп во близина на Лука од 1948 до 1955 година. Семејството Андрети се преселило во Назарет, Пенсилванија, [[Соединети Американски Држави|САД]]. * Мотовун исто така било родното место во 1495 година на истакнатиот ренесансен италијански музички печатач Андреа Антико, познат како пронаоѓач на првите подвижни дрвени видови за печатење музички партитури. Почнал да објавува во Рим во 1510 година и откако добил патент од папата Лав X објавил полифонична музика и музика за оргули.<ref name="Naprijed"/> == Поврзано == * [[Вели Јоже (роман)]] * [[Светско наследство во Хрватска|Привремен список на места на светско наследство во Хрватска]] * == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.motovunfilmfestival.com/ Мотовунски филмски фестивал] * [https://web.archive.org/web/20071227075543/http://motovun-eco-town.org/ Мотовунски Еко град] * [https://motovune.bandcamp.com/ Motovune, Americana Acoustic Rock бенд од Waukegan, Илиноис] * [https://web.archive.org/web/20100326162118/http://www.motovun.hr/database/dokumenti/clanci/6_1.pdf Статут на Општина Мотовун] {{In lang|hr}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Населени места во Истарската жупанија]] [[Категорија:Општини во Хрватска]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Населени места во Хрватска каде италијанскиот е службен јазик]] tcdyl8tgw7vfecaao9iedfc1f2b0xgl 5605985 5605984 2026-08-07T13:15:43Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Населени места во Хрватска каде италијанскиот е службен јазик]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5605985 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> {{Infobox settlement|name=Мотовун|official_name=Општина Мотовун<br>''Općina Motovun'' – ''Comune di Montona''<ref>[https://web.archive.org/web/20100326162118/http://www.motovun.hr/database/dokumenti/clanci/6_1.pdf The Statute of Motovun – Montona]</ref>|other_name=Montona|settlement_type=Село и општина|image_skyline=Aerial view to Motovun.jpg|image_caption=Мотовун, во средината на [[Истра]]|image_flag=|flag_size=|image_seal=|seal_size=|image_map=Motovun map.GIF|mapsize=|map_caption=Местоположба на Мотовун во Истра|pushpin_map=Croatia|pushpin_mapsize=|pushpin_map_caption=|pushpin_label_position=bottom|coordinates={{coord|45|20|N|13|50|E|region:HR|display=inline,title}}|subdivision_type=[[Список на држави во светот|Држава]]|subdivision_name={{CRO}}|subdivision_type1=[[Жупании во Хрватска|Жупанија]]|subdivision_name1=[[Истарска жупанија]]|subdivision_type2=[[Општини во Хрватска|Општина]]|established_title=|established_date=|government_footnotes=|government_type=|leader_title=|leader_name=|unit_pref=Imperial|area_footnotes=<ref>{{Cite Q|Q119585703|mode=cs1}}</ref>|area_total_km2=32.7|area_land_km2=|area_urban_km2=13.7|elevation_footnotes=|elevation_m=277|elevation_ft=|population_footnotes=<ref name="Census 2021">{{Croatian Census 2021|S}}</ref>|population_as_of=2021|population_total=912|population_density_km2=auto|population_urban=397|population_density_urban_km2=auto|population_metro=|population_note=|timezone=[[Средноевропско време|СЕВ]]|timezone_DST=[[Средноевропско летно време|СЕЛВ]]|utc_offset=+1|utc_offset_DST=+2|postal_code_type=Поштенски број|postal_code=52424|area_code=052|blank_name=|blank_info=|website={{URL|motovun.hr}}|footnotes=|subdivision_name2=Мотовун}} '''Мотовун''' ({{МФА|hr|mɔtɔ̌ʋuːn}}, {{langx|it|'''Montona'''}} или ''Montona d'Istria'') ― името на селото и општината во средишна [[Истра]], [[Хрватска]]. Во [[античко време]], и [[Келти]]те и [[Илири]]те ги граделе своите [[Тврдина|тврдини]] на местото на денешен Мотовун. Името на селото е исто така од келтско потекло, добиено од „Монтона“, што значи „град во ридовите“. Паренѕана, железничка пруга со тесен колосек што водела од [[Трст]] до Пореч помеѓу 1902 и 1935 година, поминувала под градот. == Опис == [[Податотека:Stadttor_in_motovun.jpg|лево|мини| Градска порта.]] Мотовун е [[Среден век|средновековен]] град кој израснал на местото на античкиот град наречен Кастелиери. Се наоѓа на рид 270 м [[надморска височина]] со куќи расфрлани низ целиот рид. На внатрешните ѕидови има неколку [[грб]]ови на различни владејачки мотовунски семејства и две надгробни споменици на римски жители (датираат од 1 век). Во 10 и 11 век, Мотовун му припаѓал на поречкиот епископ. Од 1278 година бил преземен од [[Венецијанска Република|Венеција]] и опкружен со цврсти ѕидови кои и денес се недопрени, а се користени како патека со уникатен поглед кон четирите агли на Истра. Трите делови на градот се поврзани со систем на внатрешни и надворешни утврдувања со кули и градски порти кои содржат елементи од [[Романска архитектура|романескниот]], [[Готска архитектура|готски]] и [[Ренесансна архитектура|ренесансниот]] стил, изградени помеѓу 14 и 17 век. Тоа е вообичаен пример на венецијанската колонијална архитектура.<ref name="Naprijed">Naklada Naprijed, ''The Croatian Adriatic Tourist Guide'', pgs.</ref> === Парохиска црква „Св. Стефан“ („Св. Стјепан“) === [[Податотека:Old_Church_in_Motovun.JPG|лево|мини| Старата црква во Мотовун.]] [[Податотека:Motovun,_the_Parish_Church_of_St._Stephen.jpg|десно|мини| Парохиска црква „Св. Стефан“, поглед од улицата „Муре“.]] [[Податотека:Motovun_street_vendor.jpg|десно|мини| Улична тезга на овошје и зеленчук во Мотовун.]] Доцната ренесансна црква „Св. Стефан“ била изградена на почетокот на 17 век од скици кои веројатно ги дизајнирал познатиот ренесансен архитект [[Андреја Паладио]] (1508–1580). Црквата содржи неколку уметнички дела: мермерните [[статуи]] на [[Свети Стефан]] и Свети Лаврентиј од Франческо Бонацо и сликата на Тајната вечера над [[олтар]]от од 17 век од непознат венецијански уметник. Цистерните за вода на плоштадот пред црквата датираат од 14 и 15 век. === Мотовунска шума === Реката Мирна (наречена и Квието) тече под ридот, а од другата страна на реката е познатата Мотовунска шума, на површина од околу 10 км квадратни во долината на реката Мирна, од кои 280 хектари се посебно заштитени. Оваа област целосно се разликува не само од блиските шуми, туку и од оние на целиот околен карстен регион поради дивиот свет, влажната почва и ценетите црно-бели тартуфи (''Tuber magnatum''), кои успешно растат таму. Бидејќи оваа [[габа]] расте под земја, таа се собира со помош на посебно обучени [[Куче|кучиња]].<ref name="Naprijed"/> Најчестото дрво во шумата е англискиот или кафеав даб (''Quercus robur''). За да бидат зачувани природните услови за развој на Мотовунската шума, заштитеното подрачје повремено е поплавувано, иако реката Мирна е контролирана и целата нејзина долина е заштитена од поплави.<ref name="Naprijed"/> На падините на ридот се одгледува [[грозје]] за познатите истарски [[Вино|вина]]: виното Теран и Малвазија. === Легендата за Вели Јоже === Мотовун меѓу денешното население на Истра е познат како градот на Вели Јоже, добриот нежен [[Џин (митолошко суштество)|џин]], напишан од националистот [[Владимир Назор]], еден од најважните хрватски [[писател]]и на 20 век. Приказната била заснована на месни народни приказни како одговор на националните борби на Хрватите за еднаквост со политички доминантната етничка германска и италијанска заедница (1900–1914).<ref>[[:hr:Veli Jože]]</ref> Приказната денес е позната низ Хрватска, додека ликот на Вели Јоже е сосема правилно поврзан со градот.<ref name="Naprijed"/> === Местото денес === [[Податотека:Motovun_Mauerblick.jpg|десно|мини| Поглед од ѕидовите на Мотовун]] [[Податотека:Motovun,_the_square_"trg_Andrea_Antico".jpg|десно|мини| Плоштадот „Андреа Антико“.]] Од 1999 година, Мотовун е домаќин на меѓународниот Мотовунскиот филмски фестивал за независни и авангардни филмови од [[САД]] и [[Европа]]. Најголемиот тековен месен проблем е битката помеѓу странските развивачи, кои предложиле два терени за [[голф]] со 18 дупки и одморалиште со 500+ кревети во долината под градот, проширувајќи го постојниот терен со 9 дупки и некои од месната заедница, кои се против предлозите поради приговорите против шпекулациите за недвижности околу проектот, отфрлањето на 123 градилишта за вили во заштитеното природно опкружување и загриженоста за можна штета на нивните тартуфи што растат од другата страна на реката. Заедницата е поделена по ова прашање, бидејќи многумина го поздравуваат развојот како помош во текот на целата година за работните места и локалните туристички приходи. Сега е завршена студија за влијанието врз животната средина. Планот на Мотовун бил прикажан на задната страна на хрватската банкнота од 10 [[Хрватска куна|куни]], издадена во 1993, 1995, 2001 и 2004 година.<ref>[http://www.hnb.hr Croatian National Bank].</ref> == Демографија == Според пописот од 2021 година, населението на Општина Мотовун броело 912 жители, со 397 кои живеат во селото Мотовун.<ref name="Census 2021"/> Населението на самото село било 531, со вкупно 983 жители во општината во 2001 година; 192 од жителите зборуваат [[италијански]] како [[мајчин јазик]]. === Значајни жители === * Мотовун било родното место на тркачкиот возач Марио Андрети и неговиот брат близнак [[Алдо Андрети|Алдо]] во 1940 година. Браќата се тркале со рачно изработени дрвени автомобили низ стрмните улици. По [[Втора светска војна|Втората светска војна]], [[Истра]] станала дел од [[Социјалистичка Република Хрватска|Хрватска]], суверена конститутивна единица на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|Југославија]]. Неговото семејство, како и многу други етнички Италијанци, се преселило. Тие живееле во камп во близина на Лука од 1948 до 1955 година. Семејството Андрети се преселило во Назарет, Пенсилванија, [[Соединети Американски Држави|САД]]. * Мотовун исто така било родното место во 1495 година на истакнатиот ренесансен италијански музички печатач Андреа Антико, познат како пронаоѓач на првите подвижни дрвени видови за печатење музички партитури. Почнал да објавува во Рим во 1510 година и откако добил патент од папата Лав X објавил полифонична музика и музика за оргули.<ref name="Naprijed"/> == Поврзано == * [[Вели Јоже (роман)]] * [[Светско наследство во Хрватска|Привремен список на места на светско наследство во Хрватска]] * == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.motovunfilmfestival.com/ Мотовунски филмски фестивал] * [https://web.archive.org/web/20071227075543/http://motovun-eco-town.org/ Мотовунски Еко град] * [https://motovune.bandcamp.com/ Motovune, Americana Acoustic Rock бенд од Waukegan, Илиноис] * [https://web.archive.org/web/20100326162118/http://www.motovun.hr/database/dokumenti/clanci/6_1.pdf Статут на Општина Мотовун] {{In lang|hr}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Населени места во Истарската жупанија]] [[Категорија:Општини во Хрватска]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] sui3ehnmp3p75qlmm1k3sepfxy00myt 0 1338374 5605997 5530113 2026-08-07T13:19:44Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Articles with short description]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5605997 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> {{Infobox settlement|name=Примоштен|official_name=''Općina Primošten''<br />Општина Примоштен|settlement_type=Село и [[Општини во Хрватска|општина]]|image_skyline=Aerial image of Primošten (view from the southeast).jpg|image_caption=|image_map1={{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=1|stroke-color=#FF0000|zoom=11}}|pushpin_map=Croatia|pushpin_map_caption=Местоположба на Примоштен во Хрватска|pushpin_label_position=<!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none -->|coordinates={{coord|43|35|N|15|55|E|region:HR|display=inline}}|subdivision_type=[[Список на држави во светот|Држава]]|subdivision_name={{CRO}}|subdivision_type1=[[Жупании во Хрватска|Жупанија]]|subdivision_name1=[[File:Flag of Šibenik-Knin County.svg|border|23px]] [[Шибенско-книнска жупанија]]|leader_party=|leader_title=|leader_name=|unit_pref=metric|area_footnotes=<ref>{{Cite Q|Q119585703|mode=cs1}}</ref>|area_total_km2=58.5|area_urban_km2=11.4|population_footnotes=<ref name="Census 2021">{{Croatian Census 2021|S}}</ref>|population_as_of=2021|population_total=2627|population_density_km2=auto|population_urban=1555|population_density_urban_km2=auto|timezone=[[Средноевропско време|СЕВ]]|timezone_DST=[[Средноевропско летно време|СЕЛВ]]|utc_offset=+1|utc_offset_DST=+2|postal_code_type=Postal code|postal_code=22202|area_code=022|registration_plate=[[Регистарски таблички во Хрватска|ŠI]]|website={{URL|primosten.hr}}}} '''Примоштен''' ([[хрватски]]: Primošten; {{langx|it|Capocesto}}, Капочесто) — името на селото и општината во [[Шибенско-книнска жупанија|Шибенско-книнската жупанија]], [[Хрватска]]. Се наоѓа на југ, помеѓу градовите [[Шибеник]] и [[Трогир]], на [[Јадранско Море|јадранскиот брег]]. == Демографија == Вкупното население на општината е 2.828 (од пописот 2011 година), распоредено во следните населени места:<ref name="census2011">{{Попис на Хрватска 2011|S|15|3573}}</ref>  {{div col|colwidth=30em}} * [[Крушево (Шибенско-книнска жупанија)|Крушево]] со 79 жители * [[Ложнице]] со 44 жители * '''Примоштен''' со 1,631 жители * [[Примоштен Бурњи]] со 739 жители * [[Широке]] со 154 жители * [[Вадаљ]] со 93 жители * [[Везац]] со 88 жители {{div col end}} == Историја == Во минатото, Примоште се наоѓал на островчето блиску до [[копно]]то. За време на [[Отоманско Царство|османлиските]] инвазии во 1542 година, островот бил заштитен со [[ѕидини]] и [[кули]], а [[мост]]от го поврзувал со копното. Кога Османлиите се повлекле, мостот за извлекување бил заменет со насипот и во 1564 година населбата го добила името Примоште по [[Хрватски јазик|хрватскиот]] [[глагол]] ''primoštiti'' (да премости). Изграден е на [[рид]] и во него доминира парохиската црква „Св. Ѓорѓи“ која била изградена во 1485 година и обновена во 1760 година во близина на мештанските гробишта од кои се простира уникатен поглед кон [[Јадранско Море|морето]] и околината. == Наследство == Примоштен е познат по огромните и прекрасни [[Лозје|лозја]]. Фотографија од лозјата на Примоште висела во седиштето на [[ОН]] во [[Њујорк]]. Освен по лозјата, Примоштен е познат и по традиционалната трка со [[Магаре|магариња]] која е одржувана таму секое лето. Најголемата [[плажа]] во Примоште се вика Радуча, а нејзиниот помал дел, Мала Радуча, е избрана за една од 10-те најубави плажи во [[Хрватска]]. Лозовите насади во оваа област моментално се разгледувани да станат [[Светско наследство на УНЕСКО|светско наследство]] на [[УНЕСКО]].<ref>[https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5102/ UNESCO - Primosten]</ref> == Култура и настани == Манифестацијата наречена „Primoštenske užance“ е одржувана секоја година во средината на летото во Примоште. Станува збор за традиционален фолклорен фестивал на кој Примоштанците ја изложуваат својата култура и некогашниот начин на живеење во селото.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sibenik-croatia.com/Primosten.php|title=Primosten - location, beaches, hotels and attractions|work=www.sibenik-croatia.com|language=en|accessdate=2018-03-28|archive-date=2018-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180329121017/https://www.sibenik-croatia.com/Primosten.php|url-status=dead}}</ref> == Галерија == <gallery> Primošten, Croatia 02.jpg|Поглед кон селото Примоштен Primosten.jpg|алт=Sunset in Primošten|Зајдисонце во Примоште Primosten,_Hrvatska_094.jpg|алт=Memorial in the center of Primošten|Спомен во центарот на Примоштен Sunset_in_Primošten.jpg|алт=Sunset in Primošten|Зајдисонце во Примоште Kip_Gospe_od_Loreta,_Primošten.2.jpg|алт=Our Lady of Loreto monument at Primošten|Споменик на Пресвета Богородица Лорето во Примоштен Fountain_in_Primosten.jpg|алт=Fountain in the center of Primošten|Фонтана во центарот на Примоштен Primosten_beach.jpg|алт=Beach in Primošten|Плажа во Примоште Church_of_St._George_-_bell_tower.jpg|алт=Church of St. George - bell tower|Црква „Св. Ѓорѓи“ - камбанарија Promenade_alongside_Primosten.jpg|алт=Promenade alongside Primošten|Шеталиште покрај Примоштен </gallery> == Спорт == * ЈК Примоштен (едрење) * МНК Примоште (футсал) * РК Спонгиола ([[скокови во вода]]) * ВК Примоштен ([[ватерполо]]) * БК Примоштен (велосипедизам) == Поврзано == * [[Светско наследство во Хрватска|Привремен список на места на светско наследство во Хрватска]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска}} * {{Матична|http://www.primosten.hr/}} * [https://www.sibenik-croatia.com/photos/primosten/ Picture gallery] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181228223243/https://www.sibenik-croatia.com/photos/primosten/|date=2018-12-28}} * [http://microstock.pl/travel/index.php/dolac-coast-in-dalmatia-croatia/ Coast view at Dolac u Primoštenu]. Дел од Општина Примоштен. {{Coord|43|35|N|15|56|E|type:city}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Short description is different from Wikidata]] [[Категорија:Населени места во Шибенско-книнската жупанија]] [[Категорија:Општини во Хрватска]] [[Категорија:Населени крајбрежни места во Хрватска]] npkhqlyycij1xnrqhxa1sscdjy4d8ps 5605998 5605997 2026-08-07T13:19:52Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Short description is different from Wikidata]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5605998 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> {{Infobox settlement|name=Примоштен|official_name=''Općina Primošten''<br />Општина Примоштен|settlement_type=Село и [[Општини во Хрватска|општина]]|image_skyline=Aerial image of Primošten (view from the southeast).jpg|image_caption=|image_map1={{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=1|stroke-color=#FF0000|zoom=11}}|pushpin_map=Croatia|pushpin_map_caption=Местоположба на Примоштен во Хрватска|pushpin_label_position=<!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none -->|coordinates={{coord|43|35|N|15|55|E|region:HR|display=inline}}|subdivision_type=[[Список на држави во светот|Држава]]|subdivision_name={{CRO}}|subdivision_type1=[[Жупании во Хрватска|Жупанија]]|subdivision_name1=[[File:Flag of Šibenik-Knin County.svg|border|23px]] [[Шибенско-книнска жупанија]]|leader_party=|leader_title=|leader_name=|unit_pref=metric|area_footnotes=<ref>{{Cite Q|Q119585703|mode=cs1}}</ref>|area_total_km2=58.5|area_urban_km2=11.4|population_footnotes=<ref name="Census 2021">{{Croatian Census 2021|S}}</ref>|population_as_of=2021|population_total=2627|population_density_km2=auto|population_urban=1555|population_density_urban_km2=auto|timezone=[[Средноевропско време|СЕВ]]|timezone_DST=[[Средноевропско летно време|СЕЛВ]]|utc_offset=+1|utc_offset_DST=+2|postal_code_type=Postal code|postal_code=22202|area_code=022|registration_plate=[[Регистарски таблички во Хрватска|ŠI]]|website={{URL|primosten.hr}}}} '''Примоштен''' ([[хрватски]]: Primošten; {{langx|it|Capocesto}}, Капочесто) — името на селото и општината во [[Шибенско-книнска жупанија|Шибенско-книнската жупанија]], [[Хрватска]]. Се наоѓа на југ, помеѓу градовите [[Шибеник]] и [[Трогир]], на [[Јадранско Море|јадранскиот брег]]. == Демографија == Вкупното население на општината е 2.828 (од пописот 2011 година), распоредено во следните населени места:<ref name="census2011">{{Попис на Хрватска 2011|S|15|3573}}</ref>  {{div col|colwidth=30em}} * [[Крушево (Шибенско-книнска жупанија)|Крушево]] со 79 жители * [[Ложнице]] со 44 жители * '''Примоштен''' со 1,631 жители * [[Примоштен Бурњи]] со 739 жители * [[Широке]] со 154 жители * [[Вадаљ]] со 93 жители * [[Везац]] со 88 жители {{div col end}} == Историја == Во минатото, Примоште се наоѓал на островчето блиску до [[копно]]то. За време на [[Отоманско Царство|османлиските]] инвазии во 1542 година, островот бил заштитен со [[ѕидини]] и [[кули]], а [[мост]]от го поврзувал со копното. Кога Османлиите се повлекле, мостот за извлекување бил заменет со насипот и во 1564 година населбата го добила името Примоште по [[Хрватски јазик|хрватскиот]] [[глагол]] ''primoštiti'' (да премости). Изграден е на [[рид]] и во него доминира парохиската црква „Св. Ѓорѓи“ која била изградена во 1485 година и обновена во 1760 година во близина на мештанските гробишта од кои се простира уникатен поглед кон [[Јадранско Море|морето]] и околината. == Наследство == Примоштен е познат по огромните и прекрасни [[Лозје|лозја]]. Фотографија од лозјата на Примоште висела во седиштето на [[ОН]] во [[Њујорк]]. Освен по лозјата, Примоштен е познат и по традиционалната трка со [[Магаре|магариња]] која е одржувана таму секое лето. Најголемата [[плажа]] во Примоште се вика Радуча, а нејзиниот помал дел, Мала Радуча, е избрана за една од 10-те најубави плажи во [[Хрватска]]. Лозовите насади во оваа област моментално се разгледувани да станат [[Светско наследство на УНЕСКО|светско наследство]] на [[УНЕСКО]].<ref>[https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5102/ UNESCO - Primosten]</ref> == Култура и настани == Манифестацијата наречена „Primoštenske užance“ е одржувана секоја година во средината на летото во Примоште. Станува збор за традиционален фолклорен фестивал на кој Примоштанците ја изложуваат својата култура и некогашниот начин на живеење во селото.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sibenik-croatia.com/Primosten.php|title=Primosten - location, beaches, hotels and attractions|work=www.sibenik-croatia.com|language=en|accessdate=2018-03-28|archive-date=2018-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180329121017/https://www.sibenik-croatia.com/Primosten.php|url-status=dead}}</ref> == Галерија == <gallery> Primošten, Croatia 02.jpg|Поглед кон селото Примоштен Primosten.jpg|алт=Sunset in Primošten|Зајдисонце во Примоште Primosten,_Hrvatska_094.jpg|алт=Memorial in the center of Primošten|Спомен во центарот на Примоштен Sunset_in_Primošten.jpg|алт=Sunset in Primošten|Зајдисонце во Примоште Kip_Gospe_od_Loreta,_Primošten.2.jpg|алт=Our Lady of Loreto monument at Primošten|Споменик на Пресвета Богородица Лорето во Примоштен Fountain_in_Primosten.jpg|алт=Fountain in the center of Primošten|Фонтана во центарот на Примоштен Primosten_beach.jpg|алт=Beach in Primošten|Плажа во Примоште Church_of_St._George_-_bell_tower.jpg|алт=Church of St. George - bell tower|Црква „Св. Ѓорѓи“ - камбанарија Promenade_alongside_Primosten.jpg|алт=Promenade alongside Primošten|Шеталиште покрај Примоштен </gallery> == Спорт == * ЈК Примоштен (едрење) * МНК Примоште (футсал) * РК Спонгиола ([[скокови во вода]]) * ВК Примоштен ([[ватерполо]]) * БК Примоштен (велосипедизам) == Поврзано == * [[Светско наследство во Хрватска|Привремен список на места на светско наследство во Хрватска]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска}} * {{Матична|http://www.primosten.hr/}} * [https://www.sibenik-croatia.com/photos/primosten/ Picture gallery] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181228223243/https://www.sibenik-croatia.com/photos/primosten/|date=2018-12-28}} * [http://microstock.pl/travel/index.php/dolac-coast-in-dalmatia-croatia/ Coast view at Dolac u Primoštenu]. Дел од Општина Примоштен. {{Coord|43|35|N|15|56|E|type:city}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Населени места во Шибенско-книнската жупанија]] [[Категорија:Општини во Хрватска]] [[Категорија:Населени крајбрежни места во Хрватска]] 1p9sxyk8weaf0p68u5kfb4lkz8hi8xe 0 1338377 5605974 5119461 2026-08-07T13:13:04Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Articles with short description]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5605974 wikitext text/x-wiki [[Category:Short description is different from Wikidata]] <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> {{Infobox settlement|name=Лубенице|official_name=|other_name=Lubenizze|settlement_type=Село|image_skyline=Lubenice Cres.jpg|image_caption=Поглед кон Лубенице|pushpin_map=Croatia|coordinates={{coord|44.88784|N|14.33160|E|region:HR|display=inline,title}}|subdivision_type=Држава|subdivision_name={{flag|Croatia}}|subdivision_type1=[[Жупании во Хрватска|Жупанија]]|subdivision_name1=[[File:Flag of Primorje-Gorski Kotar County.png|border|23px]] [[Приморско-горска жупанија]]|subdivision_type2=[[Општини во Хрватска|Општина-град]]|subdivision_name2=[[Црес (град)|Црес]]|leader_title=|leader_name=|area_footnotes=<ref>{{Cite Q|Q119585703|mode=cs1}}</ref>|area_total_km2=7.8|population_footnotes=<ref name="Census 2021">{{Croatian Census 2021|S}}</ref>|population_as_of=2021|population_total=6|population_density_km2=auto|population_urban=|population_density_urban_km2=|timezone=[[Средноевропско време|СЕВ]]|timezone_DST=[[Средноевропско летно време|СЕЛВ]]|utc_offset=+1|utc_offset_DST=+2|postal_code_type=[[Поштенски броеви во Хрватски|Поштенски број]]|postal_code=51557|area_code=051|registration_plate=[[Регистарски таблички во Хрватска|RI]]|native_name=Lubenice}} '''Лубенице''' ([[хрватски]]: Lubenice; [[Италијански јазик|италијански]]: {{Јаз|it|Lubenizze}}) ― античка [[тврдина]] на [[Хрватска|хрватскиот]] [[остров]] [[Црес]], основана пред приближно четири илјади години на врвот на гребен висок 380 метри што гледа на [[Јадранско Море|Јадранското Море]].<ref>Barbir, F. & Ulgiati, S. (2008), ''Sustainable Energy Production and Consumption: Benefits'', Springer, {{ISBN|1-4020-8493-5}}</ref> Тоа е мал месно средиште кое се состои од четириесет згради и шест постојани жители.<ref name="unesco">[https://whc.unesco.org/en/tentativelists/2017/ Lubenice - UNESCO World Heritage Centre]</ref><ref name="Census 2021"/> Зградите во градот главно се изградени од истиот материјал како и околните карпи, а помал дел датира од поранешна населба на старите [[Римско Царство|Римјани]].<ref>Das Dorf Lubenice auf der nordkroatischen Insel Cres. [http://www.centargerbin.org/pdf/lubenice.pdf Marcel Meier, ETH Zürich, 1997, 2015.10.31 called] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150813181918/http://centargerbin.org/pdf/lubenice.pdf|date=2015-08-13}}</ref> Постојат две добро сочувани градски порти на север и југ од градот, како и ѕид на исток. Црквата во тврдината е посветена на Посетата на Пресвета Богородица ([[Хрватски јазик|хрватски]] : {{Јаз|hr|Crkva Pohođenja Blažene Djevice Marije}}). Селото било номинирано за [[Светско наследство на УНЕСКО|светско наследство]] на [[УНЕСКО]] во 2005 година.<ref name="unesco">[https://whc.unesco.org/en/tentativelists/2017/ Lubenice - UNESCO World Heritage Centre]</ref> == Галерија == <gallery> Податотека:Lubenice-Cres1.jpg|алт=View of Lubenice|Поглед кон село Лубенице Податотека:Lubenice_cres1.JPG|алт=View of Lubenice|Поглед кон село Лубенице Податотека:Cres_Lubenice_Belltower.jpg|алт=Lubenice belltower| [[Камбанарија|Камбанаријата]] во село Лубенице Податотека:Lubenice_beach.JPG|алт=Lubenice beach|Плажата кај село Лубенице </gallery> == Поврзано == * [[Светско наследство во Хрватска|Привремен список на места на светско наследство во Хрватска]] == Наводи == {{Наводи}} == Библиографија == * Barbir, F. & Ulgiati, S. (2008), ''Sustainable Energy Production and Consumption: Benefits'', Springer, {{ISBN|1-4020-8493-5}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Lubenice}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Населени места во Приморско-горската жупанија]] [[Категорија:Праисторија на Европа]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Либурнија]] [[Категорија:Приморски одморалишта во Хрватска]] [[Категорија:Црес]] 8kmu7apb7oflb8jpr7y11rq1ir2pi26 5605975 5605974 2026-08-07T13:13:12Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Short description is different from Wikidata]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5605975 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> {{Infobox settlement|name=Лубенице|official_name=|other_name=Lubenizze|settlement_type=Село|image_skyline=Lubenice Cres.jpg|image_caption=Поглед кон Лубенице|pushpin_map=Croatia|coordinates={{coord|44.88784|N|14.33160|E|region:HR|display=inline,title}}|subdivision_type=Држава|subdivision_name={{flag|Croatia}}|subdivision_type1=[[Жупании во Хрватска|Жупанија]]|subdivision_name1=[[File:Flag of Primorje-Gorski Kotar County.png|border|23px]] [[Приморско-горска жупанија]]|subdivision_type2=[[Општини во Хрватска|Општина-град]]|subdivision_name2=[[Црес (град)|Црес]]|leader_title=|leader_name=|area_footnotes=<ref>{{Cite Q|Q119585703|mode=cs1}}</ref>|area_total_km2=7.8|population_footnotes=<ref name="Census 2021">{{Croatian Census 2021|S}}</ref>|population_as_of=2021|population_total=6|population_density_km2=auto|population_urban=|population_density_urban_km2=|timezone=[[Средноевропско време|СЕВ]]|timezone_DST=[[Средноевропско летно време|СЕЛВ]]|utc_offset=+1|utc_offset_DST=+2|postal_code_type=[[Поштенски броеви во Хрватски|Поштенски број]]|postal_code=51557|area_code=051|registration_plate=[[Регистарски таблички во Хрватска|RI]]|native_name=Lubenice}} '''Лубенице''' ([[хрватски]]: Lubenice; [[Италијански јазик|италијански]]: {{Јаз|it|Lubenizze}}) ― античка [[тврдина]] на [[Хрватска|хрватскиот]] [[остров]] [[Црес]], основана пред приближно четири илјади години на врвот на гребен висок 380 метри што гледа на [[Јадранско Море|Јадранското Море]].<ref>Barbir, F. & Ulgiati, S. (2008), ''Sustainable Energy Production and Consumption: Benefits'', Springer, {{ISBN|1-4020-8493-5}}</ref> Тоа е мал месно средиште кое се состои од четириесет згради и шест постојани жители.<ref name="unesco">[https://whc.unesco.org/en/tentativelists/2017/ Lubenice - UNESCO World Heritage Centre]</ref><ref name="Census 2021"/> Зградите во градот главно се изградени од истиот материјал како и околните карпи, а помал дел датира од поранешна населба на старите [[Римско Царство|Римјани]].<ref>Das Dorf Lubenice auf der nordkroatischen Insel Cres. [http://www.centargerbin.org/pdf/lubenice.pdf Marcel Meier, ETH Zürich, 1997, 2015.10.31 called] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150813181918/http://centargerbin.org/pdf/lubenice.pdf|date=2015-08-13}}</ref> Постојат две добро сочувани градски порти на север и југ од градот, како и ѕид на исток. Црквата во тврдината е посветена на Посетата на Пресвета Богородица ([[Хрватски јазик|хрватски]] : {{Јаз|hr|Crkva Pohođenja Blažene Djevice Marije}}). Селото било номинирано за [[Светско наследство на УНЕСКО|светско наследство]] на [[УНЕСКО]] во 2005 година.<ref name="unesco">[https://whc.unesco.org/en/tentativelists/2017/ Lubenice - UNESCO World Heritage Centre]</ref> == Галерија == <gallery> Податотека:Lubenice-Cres1.jpg|алт=View of Lubenice|Поглед кон село Лубенице Податотека:Lubenice_cres1.JPG|алт=View of Lubenice|Поглед кон село Лубенице Податотека:Cres_Lubenice_Belltower.jpg|алт=Lubenice belltower| [[Камбанарија|Камбанаријата]] во село Лубенице Податотека:Lubenice_beach.JPG|алт=Lubenice beach|Плажата кај село Лубенице </gallery> == Поврзано == * [[Светско наследство во Хрватска|Привремен список на места на светско наследство во Хрватска]] == Наводи == {{Наводи}} == Библиографија == * Barbir, F. & Ulgiati, S. (2008), ''Sustainable Energy Production and Consumption: Benefits'', Springer, {{ISBN|1-4020-8493-5}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Lubenice}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Населени места во Приморско-горската жупанија]] [[Категорија:Праисторија на Европа]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Либурнија]] [[Категорија:Приморски одморалишта во Хрватска]] [[Категорија:Црес]] c1116lfvix77s8mnb4etpxyfai0asfp 5605976 5605975 2026-08-07T13:13:20Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Либурнија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5605976 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> {{Infobox settlement|name=Лубенице|official_name=|other_name=Lubenizze|settlement_type=Село|image_skyline=Lubenice Cres.jpg|image_caption=Поглед кон Лубенице|pushpin_map=Croatia|coordinates={{coord|44.88784|N|14.33160|E|region:HR|display=inline,title}}|subdivision_type=Држава|subdivision_name={{flag|Croatia}}|subdivision_type1=[[Жупании во Хрватска|Жупанија]]|subdivision_name1=[[File:Flag of Primorje-Gorski Kotar County.png|border|23px]] [[Приморско-горска жупанија]]|subdivision_type2=[[Општини во Хрватска|Општина-град]]|subdivision_name2=[[Црес (град)|Црес]]|leader_title=|leader_name=|area_footnotes=<ref>{{Cite Q|Q119585703|mode=cs1}}</ref>|area_total_km2=7.8|population_footnotes=<ref name="Census 2021">{{Croatian Census 2021|S}}</ref>|population_as_of=2021|population_total=6|population_density_km2=auto|population_urban=|population_density_urban_km2=|timezone=[[Средноевропско време|СЕВ]]|timezone_DST=[[Средноевропско летно време|СЕЛВ]]|utc_offset=+1|utc_offset_DST=+2|postal_code_type=[[Поштенски броеви во Хрватски|Поштенски број]]|postal_code=51557|area_code=051|registration_plate=[[Регистарски таблички во Хрватска|RI]]|native_name=Lubenice}} '''Лубенице''' ([[хрватски]]: Lubenice; [[Италијански јазик|италијански]]: {{Јаз|it|Lubenizze}}) ― античка [[тврдина]] на [[Хрватска|хрватскиот]] [[остров]] [[Црес]], основана пред приближно четири илјади години на врвот на гребен висок 380 метри што гледа на [[Јадранско Море|Јадранското Море]].<ref>Barbir, F. & Ulgiati, S. (2008), ''Sustainable Energy Production and Consumption: Benefits'', Springer, {{ISBN|1-4020-8493-5}}</ref> Тоа е мал месно средиште кое се состои од четириесет згради и шест постојани жители.<ref name="unesco">[https://whc.unesco.org/en/tentativelists/2017/ Lubenice - UNESCO World Heritage Centre]</ref><ref name="Census 2021"/> Зградите во градот главно се изградени од истиот материјал како и околните карпи, а помал дел датира од поранешна населба на старите [[Римско Царство|Римјани]].<ref>Das Dorf Lubenice auf der nordkroatischen Insel Cres. [http://www.centargerbin.org/pdf/lubenice.pdf Marcel Meier, ETH Zürich, 1997, 2015.10.31 called] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150813181918/http://centargerbin.org/pdf/lubenice.pdf|date=2015-08-13}}</ref> Постојат две добро сочувани градски порти на север и југ од градот, како и ѕид на исток. Црквата во тврдината е посветена на Посетата на Пресвета Богородица ([[Хрватски јазик|хрватски]] : {{Јаз|hr|Crkva Pohođenja Blažene Djevice Marije}}). Селото било номинирано за [[Светско наследство на УНЕСКО|светско наследство]] на [[УНЕСКО]] во 2005 година.<ref name="unesco">[https://whc.unesco.org/en/tentativelists/2017/ Lubenice - UNESCO World Heritage Centre]</ref> == Галерија == <gallery> Податотека:Lubenice-Cres1.jpg|алт=View of Lubenice|Поглед кон село Лубенице Податотека:Lubenice_cres1.JPG|алт=View of Lubenice|Поглед кон село Лубенице Податотека:Cres_Lubenice_Belltower.jpg|алт=Lubenice belltower| [[Камбанарија|Камбанаријата]] во село Лубенице Податотека:Lubenice_beach.JPG|алт=Lubenice beach|Плажата кај село Лубенице </gallery> == Поврзано == * [[Светско наследство во Хрватска|Привремен список на места на светско наследство во Хрватска]] == Наводи == {{Наводи}} == Библиографија == * Barbir, F. & Ulgiati, S. (2008), ''Sustainable Energy Production and Consumption: Benefits'', Springer, {{ISBN|1-4020-8493-5}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Lubenice}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Населени места во Приморско-горската жупанија]] [[Категорија:Праисторија на Европа]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Приморски одморалишта во Хрватска]] [[Категорија:Црес]] e1enuqgpuwq6evk023098a58p9q3dp4 5605978 5605976 2026-08-07T13:13:29Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Приморски одморалишта во Хрватска]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5605978 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> {{Infobox settlement|name=Лубенице|official_name=|other_name=Lubenizze|settlement_type=Село|image_skyline=Lubenice Cres.jpg|image_caption=Поглед кон Лубенице|pushpin_map=Croatia|coordinates={{coord|44.88784|N|14.33160|E|region:HR|display=inline,title}}|subdivision_type=Држава|subdivision_name={{flag|Croatia}}|subdivision_type1=[[Жупании во Хрватска|Жупанија]]|subdivision_name1=[[File:Flag of Primorje-Gorski Kotar County.png|border|23px]] [[Приморско-горска жупанија]]|subdivision_type2=[[Општини во Хрватска|Општина-град]]|subdivision_name2=[[Црес (град)|Црес]]|leader_title=|leader_name=|area_footnotes=<ref>{{Cite Q|Q119585703|mode=cs1}}</ref>|area_total_km2=7.8|population_footnotes=<ref name="Census 2021">{{Croatian Census 2021|S}}</ref>|population_as_of=2021|population_total=6|population_density_km2=auto|population_urban=|population_density_urban_km2=|timezone=[[Средноевропско време|СЕВ]]|timezone_DST=[[Средноевропско летно време|СЕЛВ]]|utc_offset=+1|utc_offset_DST=+2|postal_code_type=[[Поштенски броеви во Хрватски|Поштенски број]]|postal_code=51557|area_code=051|registration_plate=[[Регистарски таблички во Хрватска|RI]]|native_name=Lubenice}} '''Лубенице''' ([[хрватски]]: Lubenice; [[Италијански јазик|италијански]]: {{Јаз|it|Lubenizze}}) ― античка [[тврдина]] на [[Хрватска|хрватскиот]] [[остров]] [[Црес]], основана пред приближно четири илјади години на врвот на гребен висок 380 метри што гледа на [[Јадранско Море|Јадранското Море]].<ref>Barbir, F. & Ulgiati, S. (2008), ''Sustainable Energy Production and Consumption: Benefits'', Springer, {{ISBN|1-4020-8493-5}}</ref> Тоа е мал месно средиште кое се состои од четириесет згради и шест постојани жители.<ref name="unesco">[https://whc.unesco.org/en/tentativelists/2017/ Lubenice - UNESCO World Heritage Centre]</ref><ref name="Census 2021"/> Зградите во градот главно се изградени од истиот материјал како и околните карпи, а помал дел датира од поранешна населба на старите [[Римско Царство|Римјани]].<ref>Das Dorf Lubenice auf der nordkroatischen Insel Cres. [http://www.centargerbin.org/pdf/lubenice.pdf Marcel Meier, ETH Zürich, 1997, 2015.10.31 called] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150813181918/http://centargerbin.org/pdf/lubenice.pdf|date=2015-08-13}}</ref> Постојат две добро сочувани градски порти на север и југ од градот, како и ѕид на исток. Црквата во тврдината е посветена на Посетата на Пресвета Богородица ([[Хрватски јазик|хрватски]] : {{Јаз|hr|Crkva Pohođenja Blažene Djevice Marije}}). Селото било номинирано за [[Светско наследство на УНЕСКО|светско наследство]] на [[УНЕСКО]] во 2005 година.<ref name="unesco">[https://whc.unesco.org/en/tentativelists/2017/ Lubenice - UNESCO World Heritage Centre]</ref> == Галерија == <gallery> Податотека:Lubenice-Cres1.jpg|алт=View of Lubenice|Поглед кон село Лубенице Податотека:Lubenice_cres1.JPG|алт=View of Lubenice|Поглед кон село Лубенице Податотека:Cres_Lubenice_Belltower.jpg|алт=Lubenice belltower| [[Камбанарија|Камбанаријата]] во село Лубенице Податотека:Lubenice_beach.JPG|алт=Lubenice beach|Плажата кај село Лубенице </gallery> == Поврзано == * [[Светско наследство во Хрватска|Привремен список на места на светско наследство во Хрватска]] == Наводи == {{Наводи}} == Библиографија == * Barbir, F. & Ulgiati, S. (2008), ''Sustainable Energy Production and Consumption: Benefits'', Springer, {{ISBN|1-4020-8493-5}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Lubenice}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Населени места во Приморско-горската жупанија]] [[Категорија:Праисторија на Европа]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Црес]] nk8fcwem4jo4gprfwpagobdqg0lwz5g 5605979 5605978 2026-08-07T13:13:37Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Црес]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5605979 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> {{Infobox settlement|name=Лубенице|official_name=|other_name=Lubenizze|settlement_type=Село|image_skyline=Lubenice Cres.jpg|image_caption=Поглед кон Лубенице|pushpin_map=Croatia|coordinates={{coord|44.88784|N|14.33160|E|region:HR|display=inline,title}}|subdivision_type=Држава|subdivision_name={{flag|Croatia}}|subdivision_type1=[[Жупании во Хрватска|Жупанија]]|subdivision_name1=[[File:Flag of Primorje-Gorski Kotar County.png|border|23px]] [[Приморско-горска жупанија]]|subdivision_type2=[[Општини во Хрватска|Општина-град]]|subdivision_name2=[[Црес (град)|Црес]]|leader_title=|leader_name=|area_footnotes=<ref>{{Cite Q|Q119585703|mode=cs1}}</ref>|area_total_km2=7.8|population_footnotes=<ref name="Census 2021">{{Croatian Census 2021|S}}</ref>|population_as_of=2021|population_total=6|population_density_km2=auto|population_urban=|population_density_urban_km2=|timezone=[[Средноевропско време|СЕВ]]|timezone_DST=[[Средноевропско летно време|СЕЛВ]]|utc_offset=+1|utc_offset_DST=+2|postal_code_type=[[Поштенски броеви во Хрватски|Поштенски број]]|postal_code=51557|area_code=051|registration_plate=[[Регистарски таблички во Хрватска|RI]]|native_name=Lubenice}} '''Лубенице''' ([[хрватски]]: Lubenice; [[Италијански јазик|италијански]]: {{Јаз|it|Lubenizze}}) ― античка [[тврдина]] на [[Хрватска|хрватскиот]] [[остров]] [[Црес]], основана пред приближно четири илјади години на врвот на гребен висок 380 метри што гледа на [[Јадранско Море|Јадранското Море]].<ref>Barbir, F. & Ulgiati, S. (2008), ''Sustainable Energy Production and Consumption: Benefits'', Springer, {{ISBN|1-4020-8493-5}}</ref> Тоа е мал месно средиште кое се состои од четириесет згради и шест постојани жители.<ref name="unesco">[https://whc.unesco.org/en/tentativelists/2017/ Lubenice - UNESCO World Heritage Centre]</ref><ref name="Census 2021"/> Зградите во градот главно се изградени од истиот материјал како и околните карпи, а помал дел датира од поранешна населба на старите [[Римско Царство|Римјани]].<ref>Das Dorf Lubenice auf der nordkroatischen Insel Cres. [http://www.centargerbin.org/pdf/lubenice.pdf Marcel Meier, ETH Zürich, 1997, 2015.10.31 called] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150813181918/http://centargerbin.org/pdf/lubenice.pdf|date=2015-08-13}}</ref> Постојат две добро сочувани градски порти на север и југ од градот, како и ѕид на исток. Црквата во тврдината е посветена на Посетата на Пресвета Богородица ([[Хрватски јазик|хрватски]] : {{Јаз|hr|Crkva Pohođenja Blažene Djevice Marije}}). Селото било номинирано за [[Светско наследство на УНЕСКО|светско наследство]] на [[УНЕСКО]] во 2005 година.<ref name="unesco">[https://whc.unesco.org/en/tentativelists/2017/ Lubenice - UNESCO World Heritage Centre]</ref> == Галерија == <gallery> Податотека:Lubenice-Cres1.jpg|алт=View of Lubenice|Поглед кон село Лубенице Податотека:Lubenice_cres1.JPG|алт=View of Lubenice|Поглед кон село Лубенице Податотека:Cres_Lubenice_Belltower.jpg|алт=Lubenice belltower| [[Камбанарија|Камбанаријата]] во село Лубенице Податотека:Lubenice_beach.JPG|алт=Lubenice beach|Плажата кај село Лубенице </gallery> == Поврзано == * [[Светско наследство во Хрватска|Привремен список на места на светско наследство во Хрватска]] == Наводи == {{Наводи}} == Библиографија == * Barbir, F. & Ulgiati, S. (2008), ''Sustainable Energy Production and Consumption: Benefits'', Springer, {{ISBN|1-4020-8493-5}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Lubenice}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Населени места во Приморско-горската жупанија]] [[Категорија:Праисторија на Европа]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] i39tyh3fwzmp03tqgtbbwvuzh9s82x0 0 1339380 5605992 5595442 2026-08-07T13:18:44Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Articles with short description]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5605992 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место|name=Почитељ|official_name=|other_name=|native_name=|settlement_type=Град|image_skyline={{multiple image | border = infobox | total_width = 255 | image_style = border:1; | perrow = 1/3/2/2 | image1 = BiH 2012 - Pocitelj (8144171214).jpg | image2 = Bosnia - Pocitelj - 03.jpg | image3 = Počitelj - general view.JPG | image5 = Pocitelj 2009.jpg | image6 = Počitelj - pano.jpg | image7 = Bosnia - Pocitelj - 04.jpg | image8 = JuPočitelj.jpg }}|image_caption=|image_flag=|flag_size=|image_seal=|seal_size=|image_map=|mapsize=|map_caption=|pushpin_map=Bosnia and Herzegovina|pushpin_label_position=right|pushpin_mapsize=|pushpin_map_caption=|subdivision_type=Држава|subdivision_name={{BIH}}|subdivision_type1=[[Адиминистративна поделба на Босна и Херцеговина|Ентитет]]|subdivision_name1=[[Федерација Босна и Херцеговина]]|subdivision_type2=[[Кантони во Босна и Херцеговина|Кантон]]|subdivision_name2=[[File:Flag of Herzegovina-Neretva.svg|16px]] [[Херцеговско-неретвански кантон]]|subdivision_type3=[[Општини во Босна и Херцеговина|Општина-град]]|subdivision_name3=[[File:Coat of Arms of Capljina.svg|14px]] [[Чапљина]]|government_footnotes=|government_type=|leader_title=|leader_name=|established_title=|established_date=|area_magnitude=|unit_pref=Metric|area_footnotes=|area_total_km2=6.97|area_land_km2=|population_as_of=2013|population_footnotes=|population_note=|population_total=799|population_density_km2=auto|timezone=[[Средноевропско време|СЕВ]]|utc_offset=+1|timezone_DST=[[Средноевропско летно време|СЕЛВ]]|utc_offset_DST=+2|area_code=+387 036|elevation_footnotes=|elevation_m=|postal_code_type=|postal_code=|blank_name=|blank_info=|website=|footnotes=}} [[Category:Short description is different from Wikidata]] <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> '''Почитељ''' ― [[населба]] и историско [[село]] во Општина Чапљина, [[Босна и Херцеговина]]. Нејзиното [[Бедем|ѕидинско]] јадро е заштитен Национален споменик на Босна и Херцеговина и музеј на отворено.<ref name="historic-Počitelj-old.kons.gov.ba">{{Наведена мрежна страница|url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=50&lang=4&action=view&id=780|title=The historic urban site of Počitelj|date=5 November 2002|work=old.kons.gov.ba|publisher=Commission to preserve national monuments|language=bs, hr, sr, en|accessdate=25 March 2019|archive-date=2020-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726132340/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=50&lang=4&action=view&id=780|url-status=dead}}</ref> Населбата се наоѓа на левиот брег на реката [[Неретва]], на главниот пат [[Мостар]]-[[Метковиќ]]. == Географија == Се наоѓа во градот Чапљина, во [[Херцеговско-неретвански кантон|Херцеговско-неретванскиот кантон]] во [[Федерација Босна и Херцеговина|Федерацијата Босна и Херцеговина]]. Селото е сместено на левиот брег на реката [[Неретва]], на главниот пат [[Мостар]]-[[Метковиќ]] и е на околу 30 км јужно од Мостар и околу 3 км од центарот на Чапљина. Јадрото на селото е изградено во природен [[Карст|карстен]] [[амфитеатар]] покрај реката [[Неретва]] во средниот век. == Историја == Најраното спомнување или забележано повикување на Почитељ е во повелбите на кралот Алфонсо V и [[Фридрих III (Свето Римско Царство)|Фридрих III]] од 1444 до 1448 година. Сепак, селото најверојатно е пред овие документи. Точниот датум не може да се одреди, но веројатно е дека утврдениот град заедно со неговите дополнителни населби бил изграден од [[Кралство Босна|босанскиот]] крал [[Твртко I]] некаде во 1383 година.<ref name="historic-Počitelj-old.kons.gov.ba"/><ref name="Počitelj-Čelić-fmks.gov.ba">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fmks.gov.ba/nase-starine-vii-1959|title=Počitelj na Neretvi – Urbanističko-arhitektonska studija s osvrtom na problematiku održavanja|last=Čelić|first=Ing. arh. Džemal|date=20 December 2014|publisher=Naše starine VII - 1959|language=sh|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20141220125157/https://www.fmks.gov.ba/nase-starine-vii-1959|archive-date=20 December 2014|accessdate=25 March 2019}}</ref><ref name="katalog.kgz.hr-Džemal-Čelić-Počitelj">{{Наведена мрежна страница|url=https://katalog.kgz.hr/pagesResults/bibliografskiZapis.aspx?&currentPage=1&searchById=10&sort=0&spid0=10&spv0=Jandri%C4%87%2C+Ljubo&xm0=1&selectedId=406000501|title=Ing. arh. Džemal Čelić: Počitelj na Neretvi – Urbanističko-arhitektonska studija s osvrtom na problematiku održavanja|work=katalog.kgz.hr - Katalog Knjižnica grada Zagreba|publisher=NAŠE starine : godišnjak Zavoda za zaštitu spomenika kulture i prirodnih rijetkosti N. R. Bosne i Hercegovine|language=sh|accessdate=25 March 2019|archive-date=2023-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20231223201557/https://katalog.kgz.hr/pagesResults/bibliografskiZapis.aspx?&currentPage=1&searchById=10&sort=0&spid0=10&spv0=Jandri%C4%87,+Ljubo&xm0=1&selectedId=406000501|url-status=dead}}</ref> Почитељ се сметал за административен центар и центар на управување на жупата Дубрава и точка од големо стратешко значење. Во текот на годините по падот на босанската средновековна држава и османлиските освојувања, помеѓу 1463 и 1471 година, градот бил утврден од Владислав Херцеговиќ, со поддршка на [[Дубровничка Република|Дубровник]], кралот [[Матија Корвин|Матијас Корвин]] од [[Кралство Унгарија|Унгарија]] и [[папата]]. Од оваа точка, градот Почитељ со [[ѕидини]] продолжил да се развива, особено во периодот од 16 до 18 век.<ref name="historic-Počitelj-old.kons.gov.ba" /><ref name="Počitelj-Čelić-fmks.gov.ba" /><ref name="unesco">[https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5092/UNESCO: UNESCO:The historic urban site of Počitelj]</ref> Во периодот помеѓу 1463-1471 година во градот имало унгарски гарнизон и бил зајакнат во стратешко одбранбено упориште. Во 1471 година, по кратка опсада, градот бил освоен од Османлиите и останал во рамките на [[Отоманско Царство|Отоманската Империја]] до 1878 година. Од 1782 до 1879 година Почитељ бил седиште на [[Кадилак (административна единица)|кадилак]] (област под јурисдикција на [[кадија]], или судија) и центар на воениот округ Почитељ од 1713 до 1835 година. По воспоставувањето на [[Австроунгарска Босна и Херцеговина|австроунгарската власт во Босна и Херцеговина]] во 1878 година, Почитељ ја изгубил својата стратешка важност и почнал брзо да се влошува. Населението постепено се намалувало. Губењето на стратешката улога на градот помогнало во зачувувањето на оригиналниот урбан архитектонски ансамбл, така што градот останал во својата првобитна форма до денес. Целото историско урбано место Почитељ и околината претрпело голема штета за време на [[Босанска војна|Војната во Босна и Херцеговина]] од 1992 до 1995 година.<ref>{{Наведена книга|title=Religion, Conflict and Reconciliation: Multifaith Ideals and Realities|url=https://archive.org/details/religionconflict0000unse|last=Gort|first=Jerald|publisher=Rodopi|year=2002|isbn=90-420-1460-1|page=[https://archive.org/details/religionconflict0000unse/page/347 347]}}</ref><ref name="layton">{{Наведена книга|title=Destruction and Conservation of Cultural Property|url=https://archive.org/details/destructionconse0000unse|last=Layton|first=Robert|publisher=Routledge|year=2001|isbn=0-415-21695-8|page=[https://archive.org/details/destructionconse0000unse/page/171 171]}}</ref><ref name="sells">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/bridgebetrayedre00sell/page/103|title=The Bridge Betrayed: Religion and Genocide in Bosnia|last=Sells|first=Michael|publisher=University of California Press|year=1998|isbn=0-520-21662-8|page=[https://archive.org/details/bridgebetrayedre00sell/page/103 103]|url-access=registration}}</ref> По бомбардирањето, ремек-делата на [[исламската уметност]] и [[Исламска архитектура|архитектура]] од шеснаесеттиот век на Почитељ биле уништени, а голем дел од населението на градот било етнички исчистено.<ref name="layton" /><ref name="sells" /> === Значење и заштита === Почитељ претставува еден од најважните и најдобро зачуваните архитектонски целини во рамките на градските ѕидини во регионот. Градот може да се спореди со некои од забележаните места на светско наследство како што се старите градови [[Мостар]] ([[Босна и Херцеговина]]), [[Охрид]] ([[Македонија]]), [[Сафранболу]] ([[Турција]]), [[Ѓирокастро]] ([[Албанија]]).<ref name="unesco"/> Почитељ во 1996 година бил именуван од страна на World Monuments Watch како едно од 100-те најзагрозени места на културно наследство во светот. Во 2000 година, Владата на [[Федерација Босна и Херцеговина|Федерацијата на Босна и Херцеговина]] ја иницирала Програмата за трајна заштита на Почитељ.<ref name="unesco"/> Од 2008 година, Меѓународниот совет за споменици и локалитети (ИКОМОС) изразил загриженост за предложената изградба на мост за блискиот автопат, на Коридорот Вц.<ref>ICOMOS Bosnia-Herzegovina (2008). "Appeal to Save Počitelj". In Christoph Machat, Michael Petzet and John Ziesemer (Eds.), {{Наведена мрежна страница|url=http://www.international.icomos.org/risk/world_report/2008-2010/H@R_2008-2010_final.pdf|title=Heritage at Risk: ICOMOS World Report 2008-2010 on Monuments and Sites in Danger}}. Berlin: hendrik Bäßler verlag, 2010, pg. 36.</ref> Додека се истражува нова потенцијална локација за преминот на мостот, во изградба се неконтроверзни делници.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bankwatch.org/sites/default/files/FFMReport_Vc_02Feb2010.pdf|title=Report from fact-finding mission on Corridor Vc motorway, Bosnia and Herzegovina, 23–25 February 2010|last=Bankwatch Network|date=18 July 2010|accessdate=27 May 2011}}</ref> == Демографија == Од пописот во 2013 година, Почитељ имал население од 106 луѓе помалку во споредба со југословенскиот попис што бил спроведен во 1991 година. Резултатите од пописот во Почитељ во 2013 година биле следни. Вкупно население: 799<ref>http://www.statistika.ba/?show=12&id=10243 Official results from the 2013 census in Bosnia and Herzegovina</ref> * [[Бошњаци]] - 466 (58,3%) * [[Хрвати]] - 316 (39,5%) * [[Срби]] - 2 (0,3%) * други и непознати - 15 (1,9%) == Поврзано == * [[Список на национални споменици на Босна и Херцеговина]] == Наводи == {{Наводи}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Исламска архитектура]] [[Категорија:Средновековна архитектура]] [[Категорија:Отоманска архитектура во Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Страници со повеќеделни слики во автоматски размер]] [[Категорија:Средновековна архитектура во Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Населени места во Чапљина (општина)]] [[Категорија:Села во Федерација Босна и Херцеговина]] 9veqkwc9gn1nhku7el50ers480ebsn6 5605993 5605992 2026-08-07T13:18:55Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Short description is different from Wikidata]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5605993 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место|name=Почитељ|official_name=|other_name=|native_name=|settlement_type=Град|image_skyline={{multiple image | border = infobox | total_width = 255 | image_style = border:1; | perrow = 1/3/2/2 | image1 = BiH 2012 - Pocitelj (8144171214).jpg | image2 = Bosnia - Pocitelj - 03.jpg | image3 = Počitelj - general view.JPG | image5 = Pocitelj 2009.jpg | image6 = Počitelj - pano.jpg | image7 = Bosnia - Pocitelj - 04.jpg | image8 = JuPočitelj.jpg }}|image_caption=|image_flag=|flag_size=|image_seal=|seal_size=|image_map=|mapsize=|map_caption=|pushpin_map=Bosnia and Herzegovina|pushpin_label_position=right|pushpin_mapsize=|pushpin_map_caption=|subdivision_type=Држава|subdivision_name={{BIH}}|subdivision_type1=[[Адиминистративна поделба на Босна и Херцеговина|Ентитет]]|subdivision_name1=[[Федерација Босна и Херцеговина]]|subdivision_type2=[[Кантони во Босна и Херцеговина|Кантон]]|subdivision_name2=[[File:Flag of Herzegovina-Neretva.svg|16px]] [[Херцеговско-неретвански кантон]]|subdivision_type3=[[Општини во Босна и Херцеговина|Општина-град]]|subdivision_name3=[[File:Coat of Arms of Capljina.svg|14px]] [[Чапљина]]|government_footnotes=|government_type=|leader_title=|leader_name=|established_title=|established_date=|area_magnitude=|unit_pref=Metric|area_footnotes=|area_total_km2=6.97|area_land_km2=|population_as_of=2013|population_footnotes=|population_note=|population_total=799|population_density_km2=auto|timezone=[[Средноевропско време|СЕВ]]|utc_offset=+1|timezone_DST=[[Средноевропско летно време|СЕЛВ]]|utc_offset_DST=+2|area_code=+387 036|elevation_footnotes=|elevation_m=|postal_code_type=|postal_code=|blank_name=|blank_info=|website=|footnotes=}} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> '''Почитељ''' ― [[населба]] и историско [[село]] во Општина Чапљина, [[Босна и Херцеговина]]. Нејзиното [[Бедем|ѕидинско]] јадро е заштитен Национален споменик на Босна и Херцеговина и музеј на отворено.<ref name="historic-Počitelj-old.kons.gov.ba">{{Наведена мрежна страница|url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=50&lang=4&action=view&id=780|title=The historic urban site of Počitelj|date=5 November 2002|work=old.kons.gov.ba|publisher=Commission to preserve national monuments|language=bs, hr, sr, en|accessdate=25 March 2019|archive-date=2020-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726132340/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=50&lang=4&action=view&id=780|url-status=dead}}</ref> Населбата се наоѓа на левиот брег на реката [[Неретва]], на главниот пат [[Мостар]]-[[Метковиќ]]. == Географија == Се наоѓа во градот Чапљина, во [[Херцеговско-неретвански кантон|Херцеговско-неретванскиот кантон]] во [[Федерација Босна и Херцеговина|Федерацијата Босна и Херцеговина]]. Селото е сместено на левиот брег на реката [[Неретва]], на главниот пат [[Мостар]]-[[Метковиќ]] и е на околу 30 км јужно од Мостар и околу 3 км од центарот на Чапљина. Јадрото на селото е изградено во природен [[Карст|карстен]] [[амфитеатар]] покрај реката [[Неретва]] во средниот век. == Историја == Најраното спомнување или забележано повикување на Почитељ е во повелбите на кралот Алфонсо V и [[Фридрих III (Свето Римско Царство)|Фридрих III]] од 1444 до 1448 година. Сепак, селото најверојатно е пред овие документи. Точниот датум не може да се одреди, но веројатно е дека утврдениот град заедно со неговите дополнителни населби бил изграден од [[Кралство Босна|босанскиот]] крал [[Твртко I]] некаде во 1383 година.<ref name="historic-Počitelj-old.kons.gov.ba"/><ref name="Počitelj-Čelić-fmks.gov.ba">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fmks.gov.ba/nase-starine-vii-1959|title=Počitelj na Neretvi – Urbanističko-arhitektonska studija s osvrtom na problematiku održavanja|last=Čelić|first=Ing. arh. Džemal|date=20 December 2014|publisher=Naše starine VII - 1959|language=sh|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20141220125157/https://www.fmks.gov.ba/nase-starine-vii-1959|archive-date=20 December 2014|accessdate=25 March 2019}}</ref><ref name="katalog.kgz.hr-Džemal-Čelić-Počitelj">{{Наведена мрежна страница|url=https://katalog.kgz.hr/pagesResults/bibliografskiZapis.aspx?&currentPage=1&searchById=10&sort=0&spid0=10&spv0=Jandri%C4%87%2C+Ljubo&xm0=1&selectedId=406000501|title=Ing. arh. Džemal Čelić: Počitelj na Neretvi – Urbanističko-arhitektonska studija s osvrtom na problematiku održavanja|work=katalog.kgz.hr - Katalog Knjižnica grada Zagreba|publisher=NAŠE starine : godišnjak Zavoda za zaštitu spomenika kulture i prirodnih rijetkosti N. R. Bosne i Hercegovine|language=sh|accessdate=25 March 2019|archive-date=2023-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20231223201557/https://katalog.kgz.hr/pagesResults/bibliografskiZapis.aspx?&currentPage=1&searchById=10&sort=0&spid0=10&spv0=Jandri%C4%87,+Ljubo&xm0=1&selectedId=406000501|url-status=dead}}</ref> Почитељ се сметал за административен центар и центар на управување на жупата Дубрава и точка од големо стратешко значење. Во текот на годините по падот на босанската средновековна држава и османлиските освојувања, помеѓу 1463 и 1471 година, градот бил утврден од Владислав Херцеговиќ, со поддршка на [[Дубровничка Република|Дубровник]], кралот [[Матија Корвин|Матијас Корвин]] од [[Кралство Унгарија|Унгарија]] и [[папата]]. Од оваа точка, градот Почитељ со [[ѕидини]] продолжил да се развива, особено во периодот од 16 до 18 век.<ref name="historic-Počitelj-old.kons.gov.ba" /><ref name="Počitelj-Čelić-fmks.gov.ba" /><ref name="unesco">[https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5092/UNESCO: UNESCO:The historic urban site of Počitelj]</ref> Во периодот помеѓу 1463-1471 година во градот имало унгарски гарнизон и бил зајакнат во стратешко одбранбено упориште. Во 1471 година, по кратка опсада, градот бил освоен од Османлиите и останал во рамките на [[Отоманско Царство|Отоманската Империја]] до 1878 година. Од 1782 до 1879 година Почитељ бил седиште на [[Кадилак (административна единица)|кадилак]] (област под јурисдикција на [[кадија]], или судија) и центар на воениот округ Почитељ од 1713 до 1835 година. По воспоставувањето на [[Австроунгарска Босна и Херцеговина|австроунгарската власт во Босна и Херцеговина]] во 1878 година, Почитељ ја изгубил својата стратешка важност и почнал брзо да се влошува. Населението постепено се намалувало. Губењето на стратешката улога на градот помогнало во зачувувањето на оригиналниот урбан архитектонски ансамбл, така што градот останал во својата првобитна форма до денес. Целото историско урбано место Почитељ и околината претрпело голема штета за време на [[Босанска војна|Војната во Босна и Херцеговина]] од 1992 до 1995 година.<ref>{{Наведена книга|title=Religion, Conflict and Reconciliation: Multifaith Ideals and Realities|url=https://archive.org/details/religionconflict0000unse|last=Gort|first=Jerald|publisher=Rodopi|year=2002|isbn=90-420-1460-1|page=[https://archive.org/details/religionconflict0000unse/page/347 347]}}</ref><ref name="layton">{{Наведена книга|title=Destruction and Conservation of Cultural Property|url=https://archive.org/details/destructionconse0000unse|last=Layton|first=Robert|publisher=Routledge|year=2001|isbn=0-415-21695-8|page=[https://archive.org/details/destructionconse0000unse/page/171 171]}}</ref><ref name="sells">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/bridgebetrayedre00sell/page/103|title=The Bridge Betrayed: Religion and Genocide in Bosnia|last=Sells|first=Michael|publisher=University of California Press|year=1998|isbn=0-520-21662-8|page=[https://archive.org/details/bridgebetrayedre00sell/page/103 103]|url-access=registration}}</ref> По бомбардирањето, ремек-делата на [[исламската уметност]] и [[Исламска архитектура|архитектура]] од шеснаесеттиот век на Почитељ биле уништени, а голем дел од населението на градот било етнички исчистено.<ref name="layton" /><ref name="sells" /> === Значење и заштита === Почитељ претставува еден од најважните и најдобро зачуваните архитектонски целини во рамките на градските ѕидини во регионот. Градот може да се спореди со некои од забележаните места на светско наследство како што се старите градови [[Мостар]] ([[Босна и Херцеговина]]), [[Охрид]] ([[Македонија]]), [[Сафранболу]] ([[Турција]]), [[Ѓирокастро]] ([[Албанија]]).<ref name="unesco"/> Почитељ во 1996 година бил именуван од страна на World Monuments Watch како едно од 100-те најзагрозени места на културно наследство во светот. Во 2000 година, Владата на [[Федерација Босна и Херцеговина|Федерацијата на Босна и Херцеговина]] ја иницирала Програмата за трајна заштита на Почитељ.<ref name="unesco"/> Од 2008 година, Меѓународниот совет за споменици и локалитети (ИКОМОС) изразил загриженост за предложената изградба на мост за блискиот автопат, на Коридорот Вц.<ref>ICOMOS Bosnia-Herzegovina (2008). "Appeal to Save Počitelj". In Christoph Machat, Michael Petzet and John Ziesemer (Eds.), {{Наведена мрежна страница|url=http://www.international.icomos.org/risk/world_report/2008-2010/H@R_2008-2010_final.pdf|title=Heritage at Risk: ICOMOS World Report 2008-2010 on Monuments and Sites in Danger}}. Berlin: hendrik Bäßler verlag, 2010, pg. 36.</ref> Додека се истражува нова потенцијална локација за преминот на мостот, во изградба се неконтроверзни делници.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bankwatch.org/sites/default/files/FFMReport_Vc_02Feb2010.pdf|title=Report from fact-finding mission on Corridor Vc motorway, Bosnia and Herzegovina, 23–25 February 2010|last=Bankwatch Network|date=18 July 2010|accessdate=27 May 2011}}</ref> == Демографија == Од пописот во 2013 година, Почитељ имал население од 106 луѓе помалку во споредба со југословенскиот попис што бил спроведен во 1991 година. Резултатите од пописот во Почитељ во 2013 година биле следни. Вкупно население: 799<ref>http://www.statistika.ba/?show=12&id=10243 Official results from the 2013 census in Bosnia and Herzegovina</ref> * [[Бошњаци]] - 466 (58,3%) * [[Хрвати]] - 316 (39,5%) * [[Срби]] - 2 (0,3%) * други и непознати - 15 (1,9%) == Поврзано == * [[Список на национални споменици на Босна и Херцеговина]] == Наводи == {{Наводи}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Исламска архитектура]] [[Категорија:Средновековна архитектура]] [[Категорија:Отоманска архитектура во Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Страници со повеќеделни слики во автоматски размер]] [[Категорија:Средновековна архитектура во Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Населени места во Чапљина (општина)]] [[Категорија:Села во Федерација Босна и Херцеговина]] 3xcz0h4metjnwukekmbxvahktq0zhia 5605994 5605993 2026-08-07T13:19:07Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Средновековна архитектура во Босна и Херцеговина]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5605994 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место|name=Почитељ|official_name=|other_name=|native_name=|settlement_type=Град|image_skyline={{multiple image | border = infobox | total_width = 255 | image_style = border:1; | perrow = 1/3/2/2 | image1 = BiH 2012 - Pocitelj (8144171214).jpg | image2 = Bosnia - Pocitelj - 03.jpg | image3 = Počitelj - general view.JPG | image5 = Pocitelj 2009.jpg | image6 = Počitelj - pano.jpg | image7 = Bosnia - Pocitelj - 04.jpg | image8 = JuPočitelj.jpg }}|image_caption=|image_flag=|flag_size=|image_seal=|seal_size=|image_map=|mapsize=|map_caption=|pushpin_map=Bosnia and Herzegovina|pushpin_label_position=right|pushpin_mapsize=|pushpin_map_caption=|subdivision_type=Држава|subdivision_name={{BIH}}|subdivision_type1=[[Адиминистративна поделба на Босна и Херцеговина|Ентитет]]|subdivision_name1=[[Федерација Босна и Херцеговина]]|subdivision_type2=[[Кантони во Босна и Херцеговина|Кантон]]|subdivision_name2=[[File:Flag of Herzegovina-Neretva.svg|16px]] [[Херцеговско-неретвански кантон]]|subdivision_type3=[[Општини во Босна и Херцеговина|Општина-град]]|subdivision_name3=[[File:Coat of Arms of Capljina.svg|14px]] [[Чапљина]]|government_footnotes=|government_type=|leader_title=|leader_name=|established_title=|established_date=|area_magnitude=|unit_pref=Metric|area_footnotes=|area_total_km2=6.97|area_land_km2=|population_as_of=2013|population_footnotes=|population_note=|population_total=799|population_density_km2=auto|timezone=[[Средноевропско време|СЕВ]]|utc_offset=+1|timezone_DST=[[Средноевропско летно време|СЕЛВ]]|utc_offset_DST=+2|area_code=+387 036|elevation_footnotes=|elevation_m=|postal_code_type=|postal_code=|blank_name=|blank_info=|website=|footnotes=}} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> '''Почитељ''' ― [[населба]] и историско [[село]] во Општина Чапљина, [[Босна и Херцеговина]]. Нејзиното [[Бедем|ѕидинско]] јадро е заштитен Национален споменик на Босна и Херцеговина и музеј на отворено.<ref name="historic-Počitelj-old.kons.gov.ba">{{Наведена мрежна страница|url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=50&lang=4&action=view&id=780|title=The historic urban site of Počitelj|date=5 November 2002|work=old.kons.gov.ba|publisher=Commission to preserve national monuments|language=bs, hr, sr, en|accessdate=25 March 2019|archive-date=2020-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726132340/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=50&lang=4&action=view&id=780|url-status=dead}}</ref> Населбата се наоѓа на левиот брег на реката [[Неретва]], на главниот пат [[Мостар]]-[[Метковиќ]]. == Географија == Се наоѓа во градот Чапљина, во [[Херцеговско-неретвански кантон|Херцеговско-неретванскиот кантон]] во [[Федерација Босна и Херцеговина|Федерацијата Босна и Херцеговина]]. Селото е сместено на левиот брег на реката [[Неретва]], на главниот пат [[Мостар]]-[[Метковиќ]] и е на околу 30 км јужно од Мостар и околу 3 км од центарот на Чапљина. Јадрото на селото е изградено во природен [[Карст|карстен]] [[амфитеатар]] покрај реката [[Неретва]] во средниот век. == Историја == Најраното спомнување или забележано повикување на Почитељ е во повелбите на кралот Алфонсо V и [[Фридрих III (Свето Римско Царство)|Фридрих III]] од 1444 до 1448 година. Сепак, селото најверојатно е пред овие документи. Точниот датум не може да се одреди, но веројатно е дека утврдениот град заедно со неговите дополнителни населби бил изграден од [[Кралство Босна|босанскиот]] крал [[Твртко I]] некаде во 1383 година.<ref name="historic-Počitelj-old.kons.gov.ba"/><ref name="Počitelj-Čelić-fmks.gov.ba">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fmks.gov.ba/nase-starine-vii-1959|title=Počitelj na Neretvi – Urbanističko-arhitektonska studija s osvrtom na problematiku održavanja|last=Čelić|first=Ing. arh. Džemal|date=20 December 2014|publisher=Naše starine VII - 1959|language=sh|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20141220125157/https://www.fmks.gov.ba/nase-starine-vii-1959|archive-date=20 December 2014|accessdate=25 March 2019}}</ref><ref name="katalog.kgz.hr-Džemal-Čelić-Počitelj">{{Наведена мрежна страница|url=https://katalog.kgz.hr/pagesResults/bibliografskiZapis.aspx?&currentPage=1&searchById=10&sort=0&spid0=10&spv0=Jandri%C4%87%2C+Ljubo&xm0=1&selectedId=406000501|title=Ing. arh. Džemal Čelić: Počitelj na Neretvi – Urbanističko-arhitektonska studija s osvrtom na problematiku održavanja|work=katalog.kgz.hr - Katalog Knjižnica grada Zagreba|publisher=NAŠE starine : godišnjak Zavoda za zaštitu spomenika kulture i prirodnih rijetkosti N. R. Bosne i Hercegovine|language=sh|accessdate=25 March 2019|archive-date=2023-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20231223201557/https://katalog.kgz.hr/pagesResults/bibliografskiZapis.aspx?&currentPage=1&searchById=10&sort=0&spid0=10&spv0=Jandri%C4%87,+Ljubo&xm0=1&selectedId=406000501|url-status=dead}}</ref> Почитељ се сметал за административен центар и центар на управување на жупата Дубрава и точка од големо стратешко значење. Во текот на годините по падот на босанската средновековна држава и османлиските освојувања, помеѓу 1463 и 1471 година, градот бил утврден од Владислав Херцеговиќ, со поддршка на [[Дубровничка Република|Дубровник]], кралот [[Матија Корвин|Матијас Корвин]] од [[Кралство Унгарија|Унгарија]] и [[папата]]. Од оваа точка, градот Почитељ со [[ѕидини]] продолжил да се развива, особено во периодот од 16 до 18 век.<ref name="historic-Počitelj-old.kons.gov.ba" /><ref name="Počitelj-Čelić-fmks.gov.ba" /><ref name="unesco">[https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5092/UNESCO: UNESCO:The historic urban site of Počitelj]</ref> Во периодот помеѓу 1463-1471 година во градот имало унгарски гарнизон и бил зајакнат во стратешко одбранбено упориште. Во 1471 година, по кратка опсада, градот бил освоен од Османлиите и останал во рамките на [[Отоманско Царство|Отоманската Империја]] до 1878 година. Од 1782 до 1879 година Почитељ бил седиште на [[Кадилак (административна единица)|кадилак]] (област под јурисдикција на [[кадија]], или судија) и центар на воениот округ Почитељ од 1713 до 1835 година. По воспоставувањето на [[Австроунгарска Босна и Херцеговина|австроунгарската власт во Босна и Херцеговина]] во 1878 година, Почитељ ја изгубил својата стратешка важност и почнал брзо да се влошува. Населението постепено се намалувало. Губењето на стратешката улога на градот помогнало во зачувувањето на оригиналниот урбан архитектонски ансамбл, така што градот останал во својата првобитна форма до денес. Целото историско урбано место Почитељ и околината претрпело голема штета за време на [[Босанска војна|Војната во Босна и Херцеговина]] од 1992 до 1995 година.<ref>{{Наведена книга|title=Religion, Conflict and Reconciliation: Multifaith Ideals and Realities|url=https://archive.org/details/religionconflict0000unse|last=Gort|first=Jerald|publisher=Rodopi|year=2002|isbn=90-420-1460-1|page=[https://archive.org/details/religionconflict0000unse/page/347 347]}}</ref><ref name="layton">{{Наведена книга|title=Destruction and Conservation of Cultural Property|url=https://archive.org/details/destructionconse0000unse|last=Layton|first=Robert|publisher=Routledge|year=2001|isbn=0-415-21695-8|page=[https://archive.org/details/destructionconse0000unse/page/171 171]}}</ref><ref name="sells">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/bridgebetrayedre00sell/page/103|title=The Bridge Betrayed: Religion and Genocide in Bosnia|last=Sells|first=Michael|publisher=University of California Press|year=1998|isbn=0-520-21662-8|page=[https://archive.org/details/bridgebetrayedre00sell/page/103 103]|url-access=registration}}</ref> По бомбардирањето, ремек-делата на [[исламската уметност]] и [[Исламска архитектура|архитектура]] од шеснаесеттиот век на Почитељ биле уништени, а голем дел од населението на градот било етнички исчистено.<ref name="layton" /><ref name="sells" /> === Значење и заштита === Почитељ претставува еден од најважните и најдобро зачуваните архитектонски целини во рамките на градските ѕидини во регионот. Градот може да се спореди со некои од забележаните места на светско наследство како што се старите градови [[Мостар]] ([[Босна и Херцеговина]]), [[Охрид]] ([[Македонија]]), [[Сафранболу]] ([[Турција]]), [[Ѓирокастро]] ([[Албанија]]).<ref name="unesco"/> Почитељ во 1996 година бил именуван од страна на World Monuments Watch како едно од 100-те најзагрозени места на културно наследство во светот. Во 2000 година, Владата на [[Федерација Босна и Херцеговина|Федерацијата на Босна и Херцеговина]] ја иницирала Програмата за трајна заштита на Почитељ.<ref name="unesco"/> Од 2008 година, Меѓународниот совет за споменици и локалитети (ИКОМОС) изразил загриженост за предложената изградба на мост за блискиот автопат, на Коридорот Вц.<ref>ICOMOS Bosnia-Herzegovina (2008). "Appeal to Save Počitelj". In Christoph Machat, Michael Petzet and John Ziesemer (Eds.), {{Наведена мрежна страница|url=http://www.international.icomos.org/risk/world_report/2008-2010/H@R_2008-2010_final.pdf|title=Heritage at Risk: ICOMOS World Report 2008-2010 on Monuments and Sites in Danger}}. Berlin: hendrik Bäßler verlag, 2010, pg. 36.</ref> Додека се истражува нова потенцијална локација за преминот на мостот, во изградба се неконтроверзни делници.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bankwatch.org/sites/default/files/FFMReport_Vc_02Feb2010.pdf|title=Report from fact-finding mission on Corridor Vc motorway, Bosnia and Herzegovina, 23–25 February 2010|last=Bankwatch Network|date=18 July 2010|accessdate=27 May 2011}}</ref> == Демографија == Од пописот во 2013 година, Почитељ имал население од 106 луѓе помалку во споредба со југословенскиот попис што бил спроведен во 1991 година. Резултатите од пописот во Почитељ во 2013 година биле следни. Вкупно население: 799<ref>http://www.statistika.ba/?show=12&id=10243 Official results from the 2013 census in Bosnia and Herzegovina</ref> * [[Бошњаци]] - 466 (58,3%) * [[Хрвати]] - 316 (39,5%) * [[Срби]] - 2 (0,3%) * други и непознати - 15 (1,9%) == Поврзано == * [[Список на национални споменици на Босна и Херцеговина]] == Наводи == {{Наводи}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Исламска архитектура]] [[Категорија:Средновековна архитектура]] [[Категорија:Отоманска архитектура во Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Страници со повеќеделни слики во автоматски размер]] [[Категорија:Населени места во Чапљина (општина)]] [[Категорија:Села во Федерација Босна и Херцеговина]] 0via15m5tmk4wcrnvcuhmwbnt9vj10l 5605995 5605994 2026-08-07T13:19:18Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Населени места во Чапљина (општина)]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5605995 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место|name=Почитељ|official_name=|other_name=|native_name=|settlement_type=Град|image_skyline={{multiple image | border = infobox | total_width = 255 | image_style = border:1; | perrow = 1/3/2/2 | image1 = BiH 2012 - Pocitelj (8144171214).jpg | image2 = Bosnia - Pocitelj - 03.jpg | image3 = Počitelj - general view.JPG | image5 = Pocitelj 2009.jpg | image6 = Počitelj - pano.jpg | image7 = Bosnia - Pocitelj - 04.jpg | image8 = JuPočitelj.jpg }}|image_caption=|image_flag=|flag_size=|image_seal=|seal_size=|image_map=|mapsize=|map_caption=|pushpin_map=Bosnia and Herzegovina|pushpin_label_position=right|pushpin_mapsize=|pushpin_map_caption=|subdivision_type=Држава|subdivision_name={{BIH}}|subdivision_type1=[[Адиминистративна поделба на Босна и Херцеговина|Ентитет]]|subdivision_name1=[[Федерација Босна и Херцеговина]]|subdivision_type2=[[Кантони во Босна и Херцеговина|Кантон]]|subdivision_name2=[[File:Flag of Herzegovina-Neretva.svg|16px]] [[Херцеговско-неретвански кантон]]|subdivision_type3=[[Општини во Босна и Херцеговина|Општина-град]]|subdivision_name3=[[File:Coat of Arms of Capljina.svg|14px]] [[Чапљина]]|government_footnotes=|government_type=|leader_title=|leader_name=|established_title=|established_date=|area_magnitude=|unit_pref=Metric|area_footnotes=|area_total_km2=6.97|area_land_km2=|population_as_of=2013|population_footnotes=|population_note=|population_total=799|population_density_km2=auto|timezone=[[Средноевропско време|СЕВ]]|utc_offset=+1|timezone_DST=[[Средноевропско летно време|СЕЛВ]]|utc_offset_DST=+2|area_code=+387 036|elevation_footnotes=|elevation_m=|postal_code_type=|postal_code=|blank_name=|blank_info=|website=|footnotes=}} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> '''Почитељ''' ― [[населба]] и историско [[село]] во Општина Чапљина, [[Босна и Херцеговина]]. Нејзиното [[Бедем|ѕидинско]] јадро е заштитен Национален споменик на Босна и Херцеговина и музеј на отворено.<ref name="historic-Počitelj-old.kons.gov.ba">{{Наведена мрежна страница|url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=50&lang=4&action=view&id=780|title=The historic urban site of Počitelj|date=5 November 2002|work=old.kons.gov.ba|publisher=Commission to preserve national monuments|language=bs, hr, sr, en|accessdate=25 March 2019|archive-date=2020-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726132340/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=50&lang=4&action=view&id=780|url-status=dead}}</ref> Населбата се наоѓа на левиот брег на реката [[Неретва]], на главниот пат [[Мостар]]-[[Метковиќ]]. == Географија == Се наоѓа во градот Чапљина, во [[Херцеговско-неретвански кантон|Херцеговско-неретванскиот кантон]] во [[Федерација Босна и Херцеговина|Федерацијата Босна и Херцеговина]]. Селото е сместено на левиот брег на реката [[Неретва]], на главниот пат [[Мостар]]-[[Метковиќ]] и е на околу 30 км јужно од Мостар и околу 3 км од центарот на Чапљина. Јадрото на селото е изградено во природен [[Карст|карстен]] [[амфитеатар]] покрај реката [[Неретва]] во средниот век. == Историја == Најраното спомнување или забележано повикување на Почитељ е во повелбите на кралот Алфонсо V и [[Фридрих III (Свето Римско Царство)|Фридрих III]] од 1444 до 1448 година. Сепак, селото најверојатно е пред овие документи. Точниот датум не може да се одреди, но веројатно е дека утврдениот град заедно со неговите дополнителни населби бил изграден од [[Кралство Босна|босанскиот]] крал [[Твртко I]] некаде во 1383 година.<ref name="historic-Počitelj-old.kons.gov.ba"/><ref name="Počitelj-Čelić-fmks.gov.ba">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fmks.gov.ba/nase-starine-vii-1959|title=Počitelj na Neretvi – Urbanističko-arhitektonska studija s osvrtom na problematiku održavanja|last=Čelić|first=Ing. arh. Džemal|date=20 December 2014|publisher=Naše starine VII - 1959|language=sh|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20141220125157/https://www.fmks.gov.ba/nase-starine-vii-1959|archive-date=20 December 2014|accessdate=25 March 2019}}</ref><ref name="katalog.kgz.hr-Džemal-Čelić-Počitelj">{{Наведена мрежна страница|url=https://katalog.kgz.hr/pagesResults/bibliografskiZapis.aspx?&currentPage=1&searchById=10&sort=0&spid0=10&spv0=Jandri%C4%87%2C+Ljubo&xm0=1&selectedId=406000501|title=Ing. arh. Džemal Čelić: Počitelj na Neretvi – Urbanističko-arhitektonska studija s osvrtom na problematiku održavanja|work=katalog.kgz.hr - Katalog Knjižnica grada Zagreba|publisher=NAŠE starine : godišnjak Zavoda za zaštitu spomenika kulture i prirodnih rijetkosti N. R. Bosne i Hercegovine|language=sh|accessdate=25 March 2019|archive-date=2023-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20231223201557/https://katalog.kgz.hr/pagesResults/bibliografskiZapis.aspx?&currentPage=1&searchById=10&sort=0&spid0=10&spv0=Jandri%C4%87,+Ljubo&xm0=1&selectedId=406000501|url-status=dead}}</ref> Почитељ се сметал за административен центар и центар на управување на жупата Дубрава и точка од големо стратешко значење. Во текот на годините по падот на босанската средновековна држава и османлиските освојувања, помеѓу 1463 и 1471 година, градот бил утврден од Владислав Херцеговиќ, со поддршка на [[Дубровничка Република|Дубровник]], кралот [[Матија Корвин|Матијас Корвин]] од [[Кралство Унгарија|Унгарија]] и [[папата]]. Од оваа точка, градот Почитељ со [[ѕидини]] продолжил да се развива, особено во периодот од 16 до 18 век.<ref name="historic-Počitelj-old.kons.gov.ba" /><ref name="Počitelj-Čelić-fmks.gov.ba" /><ref name="unesco">[https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5092/UNESCO: UNESCO:The historic urban site of Počitelj]</ref> Во периодот помеѓу 1463-1471 година во градот имало унгарски гарнизон и бил зајакнат во стратешко одбранбено упориште. Во 1471 година, по кратка опсада, градот бил освоен од Османлиите и останал во рамките на [[Отоманско Царство|Отоманската Империја]] до 1878 година. Од 1782 до 1879 година Почитељ бил седиште на [[Кадилак (административна единица)|кадилак]] (област под јурисдикција на [[кадија]], или судија) и центар на воениот округ Почитељ од 1713 до 1835 година. По воспоставувањето на [[Австроунгарска Босна и Херцеговина|австроунгарската власт во Босна и Херцеговина]] во 1878 година, Почитељ ја изгубил својата стратешка важност и почнал брзо да се влошува. Населението постепено се намалувало. Губењето на стратешката улога на градот помогнало во зачувувањето на оригиналниот урбан архитектонски ансамбл, така што градот останал во својата првобитна форма до денес. Целото историско урбано место Почитељ и околината претрпело голема штета за време на [[Босанска војна|Војната во Босна и Херцеговина]] од 1992 до 1995 година.<ref>{{Наведена книга|title=Religion, Conflict and Reconciliation: Multifaith Ideals and Realities|url=https://archive.org/details/religionconflict0000unse|last=Gort|first=Jerald|publisher=Rodopi|year=2002|isbn=90-420-1460-1|page=[https://archive.org/details/religionconflict0000unse/page/347 347]}}</ref><ref name="layton">{{Наведена книга|title=Destruction and Conservation of Cultural Property|url=https://archive.org/details/destructionconse0000unse|last=Layton|first=Robert|publisher=Routledge|year=2001|isbn=0-415-21695-8|page=[https://archive.org/details/destructionconse0000unse/page/171 171]}}</ref><ref name="sells">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/bridgebetrayedre00sell/page/103|title=The Bridge Betrayed: Religion and Genocide in Bosnia|last=Sells|first=Michael|publisher=University of California Press|year=1998|isbn=0-520-21662-8|page=[https://archive.org/details/bridgebetrayedre00sell/page/103 103]|url-access=registration}}</ref> По бомбардирањето, ремек-делата на [[исламската уметност]] и [[Исламска архитектура|архитектура]] од шеснаесеттиот век на Почитељ биле уништени, а голем дел од населението на градот било етнички исчистено.<ref name="layton" /><ref name="sells" /> === Значење и заштита === Почитељ претставува еден од најважните и најдобро зачуваните архитектонски целини во рамките на градските ѕидини во регионот. Градот може да се спореди со некои од забележаните места на светско наследство како што се старите градови [[Мостар]] ([[Босна и Херцеговина]]), [[Охрид]] ([[Македонија]]), [[Сафранболу]] ([[Турција]]), [[Ѓирокастро]] ([[Албанија]]).<ref name="unesco"/> Почитељ во 1996 година бил именуван од страна на World Monuments Watch како едно од 100-те најзагрозени места на културно наследство во светот. Во 2000 година, Владата на [[Федерација Босна и Херцеговина|Федерацијата на Босна и Херцеговина]] ја иницирала Програмата за трајна заштита на Почитељ.<ref name="unesco"/> Од 2008 година, Меѓународниот совет за споменици и локалитети (ИКОМОС) изразил загриженост за предложената изградба на мост за блискиот автопат, на Коридорот Вц.<ref>ICOMOS Bosnia-Herzegovina (2008). "Appeal to Save Počitelj". In Christoph Machat, Michael Petzet and John Ziesemer (Eds.), {{Наведена мрежна страница|url=http://www.international.icomos.org/risk/world_report/2008-2010/H@R_2008-2010_final.pdf|title=Heritage at Risk: ICOMOS World Report 2008-2010 on Monuments and Sites in Danger}}. Berlin: hendrik Bäßler verlag, 2010, pg. 36.</ref> Додека се истражува нова потенцијална локација за преминот на мостот, во изградба се неконтроверзни делници.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bankwatch.org/sites/default/files/FFMReport_Vc_02Feb2010.pdf|title=Report from fact-finding mission on Corridor Vc motorway, Bosnia and Herzegovina, 23–25 February 2010|last=Bankwatch Network|date=18 July 2010|accessdate=27 May 2011}}</ref> == Демографија == Од пописот во 2013 година, Почитељ имал население од 106 луѓе помалку во споредба со југословенскиот попис што бил спроведен во 1991 година. Резултатите од пописот во Почитељ во 2013 година биле следни. Вкупно население: 799<ref>http://www.statistika.ba/?show=12&id=10243 Official results from the 2013 census in Bosnia and Herzegovina</ref> * [[Бошњаци]] - 466 (58,3%) * [[Хрвати]] - 316 (39,5%) * [[Срби]] - 2 (0,3%) * други и непознати - 15 (1,9%) == Поврзано == * [[Список на национални споменици на Босна и Херцеговина]] == Наводи == {{Наводи}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Исламска архитектура]] [[Категорија:Средновековна архитектура]] [[Категорија:Отоманска архитектура во Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Страници со повеќеделни слики во автоматски размер]] [[Категорија:Села во Федерација Босна и Херцеговина]] iccpb8yh1cugx8mz34ndqqgol356iur 5605996 5605995 2026-08-07T13:19:36Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Населени места во Босна и Херцеговина]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5605996 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место|name=Почитељ|official_name=|other_name=|native_name=|settlement_type=Град|image_skyline={{multiple image | border = infobox | total_width = 255 | image_style = border:1; | perrow = 1/3/2/2 | image1 = BiH 2012 - Pocitelj (8144171214).jpg | image2 = Bosnia - Pocitelj - 03.jpg | image3 = Počitelj - general view.JPG | image5 = Pocitelj 2009.jpg | image6 = Počitelj - pano.jpg | image7 = Bosnia - Pocitelj - 04.jpg | image8 = JuPočitelj.jpg }}|image_caption=|image_flag=|flag_size=|image_seal=|seal_size=|image_map=|mapsize=|map_caption=|pushpin_map=Bosnia and Herzegovina|pushpin_label_position=right|pushpin_mapsize=|pushpin_map_caption=|subdivision_type=Држава|subdivision_name={{BIH}}|subdivision_type1=[[Адиминистративна поделба на Босна и Херцеговина|Ентитет]]|subdivision_name1=[[Федерација Босна и Херцеговина]]|subdivision_type2=[[Кантони во Босна и Херцеговина|Кантон]]|subdivision_name2=[[File:Flag of Herzegovina-Neretva.svg|16px]] [[Херцеговско-неретвански кантон]]|subdivision_type3=[[Општини во Босна и Херцеговина|Општина-град]]|subdivision_name3=[[File:Coat of Arms of Capljina.svg|14px]] [[Чапљина]]|government_footnotes=|government_type=|leader_title=|leader_name=|established_title=|established_date=|area_magnitude=|unit_pref=Metric|area_footnotes=|area_total_km2=6.97|area_land_km2=|population_as_of=2013|population_footnotes=|population_note=|population_total=799|population_density_km2=auto|timezone=[[Средноевропско време|СЕВ]]|utc_offset=+1|timezone_DST=[[Средноевропско летно време|СЕЛВ]]|utc_offset_DST=+2|area_code=+387 036|elevation_footnotes=|elevation_m=|postal_code_type=|postal_code=|blank_name=|blank_info=|website=|footnotes=}} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> '''Почитељ''' ― [[населба]] и историско [[село]] во Општина Чапљина, [[Босна и Херцеговина]]. Нејзиното [[Бедем|ѕидинско]] јадро е заштитен Национален споменик на Босна и Херцеговина и музеј на отворено.<ref name="historic-Počitelj-old.kons.gov.ba">{{Наведена мрежна страница|url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=50&lang=4&action=view&id=780|title=The historic urban site of Počitelj|date=5 November 2002|work=old.kons.gov.ba|publisher=Commission to preserve national monuments|language=bs, hr, sr, en|accessdate=25 March 2019|archive-date=2020-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726132340/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=50&lang=4&action=view&id=780|url-status=dead}}</ref> Населбата се наоѓа на левиот брег на реката [[Неретва]], на главниот пат [[Мостар]]-[[Метковиќ]]. == Географија == Се наоѓа во градот Чапљина, во [[Херцеговско-неретвански кантон|Херцеговско-неретванскиот кантон]] во [[Федерација Босна и Херцеговина|Федерацијата Босна и Херцеговина]]. Селото е сместено на левиот брег на реката [[Неретва]], на главниот пат [[Мостар]]-[[Метковиќ]] и е на околу 30 км јужно од Мостар и околу 3 км од центарот на Чапљина. Јадрото на селото е изградено во природен [[Карст|карстен]] [[амфитеатар]] покрај реката [[Неретва]] во средниот век. == Историја == Најраното спомнување или забележано повикување на Почитељ е во повелбите на кралот Алфонсо V и [[Фридрих III (Свето Римско Царство)|Фридрих III]] од 1444 до 1448 година. Сепак, селото најверојатно е пред овие документи. Точниот датум не може да се одреди, но веројатно е дека утврдениот град заедно со неговите дополнителни населби бил изграден од [[Кралство Босна|босанскиот]] крал [[Твртко I]] некаде во 1383 година.<ref name="historic-Počitelj-old.kons.gov.ba"/><ref name="Počitelj-Čelić-fmks.gov.ba">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fmks.gov.ba/nase-starine-vii-1959|title=Počitelj na Neretvi – Urbanističko-arhitektonska studija s osvrtom na problematiku održavanja|last=Čelić|first=Ing. arh. Džemal|date=20 December 2014|publisher=Naše starine VII - 1959|language=sh|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20141220125157/https://www.fmks.gov.ba/nase-starine-vii-1959|archive-date=20 December 2014|accessdate=25 March 2019}}</ref><ref name="katalog.kgz.hr-Džemal-Čelić-Počitelj">{{Наведена мрежна страница|url=https://katalog.kgz.hr/pagesResults/bibliografskiZapis.aspx?&currentPage=1&searchById=10&sort=0&spid0=10&spv0=Jandri%C4%87%2C+Ljubo&xm0=1&selectedId=406000501|title=Ing. arh. Džemal Čelić: Počitelj na Neretvi – Urbanističko-arhitektonska studija s osvrtom na problematiku održavanja|work=katalog.kgz.hr - Katalog Knjižnica grada Zagreba|publisher=NAŠE starine : godišnjak Zavoda za zaštitu spomenika kulture i prirodnih rijetkosti N. R. Bosne i Hercegovine|language=sh|accessdate=25 March 2019|archive-date=2023-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20231223201557/https://katalog.kgz.hr/pagesResults/bibliografskiZapis.aspx?&currentPage=1&searchById=10&sort=0&spid0=10&spv0=Jandri%C4%87,+Ljubo&xm0=1&selectedId=406000501|url-status=dead}}</ref> Почитељ се сметал за административен центар и центар на управување на жупата Дубрава и точка од големо стратешко значење. Во текот на годините по падот на босанската средновековна држава и османлиските освојувања, помеѓу 1463 и 1471 година, градот бил утврден од Владислав Херцеговиќ, со поддршка на [[Дубровничка Република|Дубровник]], кралот [[Матија Корвин|Матијас Корвин]] од [[Кралство Унгарија|Унгарија]] и [[папата]]. Од оваа точка, градот Почитељ со [[ѕидини]] продолжил да се развива, особено во периодот од 16 до 18 век.<ref name="historic-Počitelj-old.kons.gov.ba" /><ref name="Počitelj-Čelić-fmks.gov.ba" /><ref name="unesco">[https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5092/UNESCO: UNESCO:The historic urban site of Počitelj]</ref> Во периодот помеѓу 1463-1471 година во градот имало унгарски гарнизон и бил зајакнат во стратешко одбранбено упориште. Во 1471 година, по кратка опсада, градот бил освоен од Османлиите и останал во рамките на [[Отоманско Царство|Отоманската Империја]] до 1878 година. Од 1782 до 1879 година Почитељ бил седиште на [[Кадилак (административна единица)|кадилак]] (област под јурисдикција на [[кадија]], или судија) и центар на воениот округ Почитељ од 1713 до 1835 година. По воспоставувањето на [[Австроунгарска Босна и Херцеговина|австроунгарската власт во Босна и Херцеговина]] во 1878 година, Почитељ ја изгубил својата стратешка важност и почнал брзо да се влошува. Населението постепено се намалувало. Губењето на стратешката улога на градот помогнало во зачувувањето на оригиналниот урбан архитектонски ансамбл, така што градот останал во својата првобитна форма до денес. Целото историско урбано место Почитељ и околината претрпело голема штета за време на [[Босанска војна|Војната во Босна и Херцеговина]] од 1992 до 1995 година.<ref>{{Наведена книга|title=Religion, Conflict and Reconciliation: Multifaith Ideals and Realities|url=https://archive.org/details/religionconflict0000unse|last=Gort|first=Jerald|publisher=Rodopi|year=2002|isbn=90-420-1460-1|page=[https://archive.org/details/religionconflict0000unse/page/347 347]}}</ref><ref name="layton">{{Наведена книга|title=Destruction and Conservation of Cultural Property|url=https://archive.org/details/destructionconse0000unse|last=Layton|first=Robert|publisher=Routledge|year=2001|isbn=0-415-21695-8|page=[https://archive.org/details/destructionconse0000unse/page/171 171]}}</ref><ref name="sells">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/bridgebetrayedre00sell/page/103|title=The Bridge Betrayed: Religion and Genocide in Bosnia|last=Sells|first=Michael|publisher=University of California Press|year=1998|isbn=0-520-21662-8|page=[https://archive.org/details/bridgebetrayedre00sell/page/103 103]|url-access=registration}}</ref> По бомбардирањето, ремек-делата на [[исламската уметност]] и [[Исламска архитектура|архитектура]] од шеснаесеттиот век на Почитељ биле уништени, а голем дел од населението на градот било етнички исчистено.<ref name="layton" /><ref name="sells" /> === Значење и заштита === Почитељ претставува еден од најважните и најдобро зачуваните архитектонски целини во рамките на градските ѕидини во регионот. Градот може да се спореди со некои од забележаните места на светско наследство како што се старите градови [[Мостар]] ([[Босна и Херцеговина]]), [[Охрид]] ([[Македонија]]), [[Сафранболу]] ([[Турција]]), [[Ѓирокастро]] ([[Албанија]]).<ref name="unesco"/> Почитељ во 1996 година бил именуван од страна на World Monuments Watch како едно од 100-те најзагрозени места на културно наследство во светот. Во 2000 година, Владата на [[Федерација Босна и Херцеговина|Федерацијата на Босна и Херцеговина]] ја иницирала Програмата за трајна заштита на Почитељ.<ref name="unesco"/> Од 2008 година, Меѓународниот совет за споменици и локалитети (ИКОМОС) изразил загриженост за предложената изградба на мост за блискиот автопат, на Коридорот Вц.<ref>ICOMOS Bosnia-Herzegovina (2008). "Appeal to Save Počitelj". In Christoph Machat, Michael Petzet and John Ziesemer (Eds.), {{Наведена мрежна страница|url=http://www.international.icomos.org/risk/world_report/2008-2010/H@R_2008-2010_final.pdf|title=Heritage at Risk: ICOMOS World Report 2008-2010 on Monuments and Sites in Danger}}. Berlin: hendrik Bäßler verlag, 2010, pg. 36.</ref> Додека се истражува нова потенцијална локација за преминот на мостот, во изградба се неконтроверзни делници.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bankwatch.org/sites/default/files/FFMReport_Vc_02Feb2010.pdf|title=Report from fact-finding mission on Corridor Vc motorway, Bosnia and Herzegovina, 23–25 February 2010|last=Bankwatch Network|date=18 July 2010|accessdate=27 May 2011}}</ref> == Демографија == Од пописот во 2013 година, Почитељ имал население од 106 луѓе помалку во споредба со југословенскиот попис што бил спроведен во 1991 година. Резултатите од пописот во Почитељ во 2013 година биле следни. Вкупно население: 799<ref>http://www.statistika.ba/?show=12&id=10243 Official results from the 2013 census in Bosnia and Herzegovina</ref> * [[Бошњаци]] - 466 (58,3%) * [[Хрвати]] - 316 (39,5%) * [[Срби]] - 2 (0,3%) * други и непознати - 15 (1,9%) == Поврзано == * [[Список на национални споменици на Босна и Херцеговина]] == Наводи == {{Наводи}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Исламска архитектура]] [[Категорија:Средновековна архитектура]] [[Категорија:Отоманска архитектура во Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Страници со повеќеделни слики во автоматски размер]] [[Категорија:Села во Федерација Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Населени места во Босна и Херцеговина]] 4bzbtlcqhm1wtvidrsspd2v84a6m7q3 0 1339459 5605999 5191029 2026-08-07T13:20:02Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Articles with short description]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5605999 wikitext text/x-wiki <span></span><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> {{Infobox UNESCO World Heritage Site|image=20090719 Crkva Gospa od Zdravlja Kotor Bay Montenegro.jpg|image_upright=1.2|caption=Улица во Котор|location=[[Општина Котор]], [[Црна Гора]]|part_of=|includes={{flatlist| *[[Котор]] *[[Которска тврдина]] *[[Рисан]] *[[Пераст]] *[[Свети Ѓорѓи (остров)|Свети Ѓорѓи]] *[[Госпа од Шкрпјела]] }}|criteria={{UNESCO WHS type|(i), (ii), (iii), (iv)}}(i), (ii), (iii), (iv)|ID=125ter|coordinates={{coord|42|29|N|18|42|E|display=title, inline|format=dms}}|year=1979|extension=2012, 2015|area={{convert|14,600|ha|acre|abbr=on}}|buffer_zone={{convert|36,491|ha|acre|abbr=on}}|locmapin=|map_caption=}} '''''Природно и културно-историски которски регион''''' ― [[Светско наследство на УНЕСКО|место кое е светско наследство]] сместено во [[Црна Гора]], кое е запишано во 1979 година. Го опфаќа стариот град на [[Котор]] ([[Италијански јазик|италијански]]: Cattaro), [[Которска тврдина|Которската тврдина]] и околниот регион на внатрешниот дел на [[Бока Которска]]. == Опис == === Стариот град на Котор === Стариот град на Котор е содржан во градските ѕидини и добро сочуван и обновен средновековен градски пејзаж со значајни градби вклучувајќи ја и катедралата „Св. Трифун“ (изградена во 1166 година). [[Податотека:Natural_and_Culturo-Historical_Region_of_Kotor-108051.jpg|мини|Катедралата „Св. Трифун“]] Котор бил тешко оштетен за време на [[Земјотрес во Црна Гора (1979)|земјотресот на 15 април 1979 година]], и ова го натерало местото да се најде на списокот на опасност во 1979 година, кога местото било запишано. По значителна рехабилитација во градот, местото било отстрането од овој список во 2003 година. === Которска тврдина === Утврдувањата се состојат од систем на одбранбени воени згради за заштита на средновековниот град Котор. Тие ги вклучуваат градските ѕидини со порти и бастиони, бедеми кои се искачуваат на планината Свети Јован, замокот Свети Јован (Сан Џовани) и потпорни структури. Додека некои од структурите датираат од римско и византиско време, повеќето од утврдувањата биле подигнати за време на [[Венецијанска Република|венецијанското]] владеење; подоцна некои модификации биле направени од Австријците. Утврдувањата се најзначајниот аспект на местото на светското наследство.<ref name="kotor">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.coe.int/t/dg4/cultureheritage/Regional/SEE/IRPPSAAH/PTA/PTA_Montenegro(SerbiaandMontenegro)_FortificationsofKotor.pdf|title=Fortifications of Kotor, Kotor, Montenegro (Serbia and Montenegro), 2005|last=Preliminary Technical Assessment of the European Commission/Council of Europe Joint Programme on the Integrated Rehabilitation Project Plan/Survey on the Architectural and Archeological Heritage|archive-url=https://web.archive.org/web/20081115180634/http://www.coe.int/t/dg4/cultureheritage/Regional/SEE/IRPPSAAH/PTA/PTA_Montenegro(SerbiaandMontenegro)_FortificationsofKotor.pdf|archive-date=2008-11-15|accessdate=2008-11-16}}</ref> === Которски регион === Регионот што е вклучен во наследството е внатрешниот залив на Котор (минато од теснецот Вериге) со неговите околни планини и градови, особено Рисан и Пераст покрај Котор. Понатаму островчињата Свети Ѓорѓи (Свети Ѓорѓе) и Госпа од Шкрпијела се дел од наследството. == Зачувување == Во 1979 година, кога местото било впишано, исто така било ставено на Списокот на опасност поради штети од [[земјотрес]]. Поради заеднички меѓународни напори, голем дел од ова, особено во врска со градот Котор, е ублажено. Во 2003 година местото би можело да биде симнато од списокот на опасност. Наследството се соочува со предизвици на повеќе начини. Природните опасности како што се ерозијата и земјотресите секогаш ќе останат закана. Сепак, поакутно е влијанието на човековата активност. Така, одреден урбан развој е забележано дека не е во склад со целите на зачувување.<ref name="unesco" /> Прашање бил предлогот за премостување на теснецот Вериге: предложениот мост Вериге помеѓу 'ртот Св. Недела и 'ртот Опатово ќе го покрие сообраќајот на Јадранскиот автопат кој моментално користи траектен систем за преминување на заливот.<ref name="unesco" /> Кога местото било впишано во 1979 година, тоа било направено врз основа на неговите културни вредности; Извештајот за мисијата на [[УНЕСКО]] од 2008 година предложува да се разгледа и неговата извонредна вредност како „културен пејзаж“ што може да доведе до повторно поднесување.<ref name="unesco">{{Наведена мрежна страница|url=http://whc.unesco.org/download.cfm?id_document=100697|title=Mission Report. The Natural and Culturo-Historical Region of Kotor|last=UNESCO|date=2008-02-21|accessdate=2008-11-16}}</ref> == Галерија == <gallery> Податотека:Natural_and_Culturo-Historical_Region_of_Kotor-108057.jpg|алт=view of gallery|поглед на галеријата Податотека:Natural_and_Culturo-Historical_Region_of_Kotor-108062.jpg|алт=view of city walls|поглед на градските ѕидини Податотека:Natural_and_Culturo-Historical_Region_of_Kotor-108064.jpg|алт=view of bastion|поглед на бастионот </gallery> == Наводи == <references /> [[Категорија:Short description is different from Wikidata]] [[Категорија:Светско наследство во опасност]] [[Категорија:Венецијанска Црна Гора]] [[Категорија:Светско наследство во Црна Гора]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Природни региони во Европа]] [[Категорија:Котор]] d60163mblwe1cp98rno5axy644jt2o1 5606000 5605999 2026-08-07T13:20:09Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Short description is different from Wikidata]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5606000 wikitext text/x-wiki <span></span><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> {{Infobox UNESCO World Heritage Site|image=20090719 Crkva Gospa od Zdravlja Kotor Bay Montenegro.jpg|image_upright=1.2|caption=Улица во Котор|location=[[Општина Котор]], [[Црна Гора]]|part_of=|includes={{flatlist| *[[Котор]] *[[Которска тврдина]] *[[Рисан]] *[[Пераст]] *[[Свети Ѓорѓи (остров)|Свети Ѓорѓи]] *[[Госпа од Шкрпјела]] }}|criteria={{UNESCO WHS type|(i), (ii), (iii), (iv)}}(i), (ii), (iii), (iv)|ID=125ter|coordinates={{coord|42|29|N|18|42|E|display=title, inline|format=dms}}|year=1979|extension=2012, 2015|area={{convert|14,600|ha|acre|abbr=on}}|buffer_zone={{convert|36,491|ha|acre|abbr=on}}|locmapin=|map_caption=}} '''''Природно и културно-историски которски регион''''' ― [[Светско наследство на УНЕСКО|место кое е светско наследство]] сместено во [[Црна Гора]], кое е запишано во 1979 година. Го опфаќа стариот град на [[Котор]] ([[Италијански јазик|италијански]]: Cattaro), [[Которска тврдина|Которската тврдина]] и околниот регион на внатрешниот дел на [[Бока Которска]]. == Опис == === Стариот град на Котор === Стариот град на Котор е содржан во градските ѕидини и добро сочуван и обновен средновековен градски пејзаж со значајни градби вклучувајќи ја и катедралата „Св. Трифун“ (изградена во 1166 година). [[Податотека:Natural_and_Culturo-Historical_Region_of_Kotor-108051.jpg|мини|Катедралата „Св. Трифун“]] Котор бил тешко оштетен за време на [[Земјотрес во Црна Гора (1979)|земјотресот на 15 април 1979 година]], и ова го натерало местото да се најде на списокот на опасност во 1979 година, кога местото било запишано. По значителна рехабилитација во градот, местото било отстрането од овој список во 2003 година. === Которска тврдина === Утврдувањата се состојат од систем на одбранбени воени згради за заштита на средновековниот град Котор. Тие ги вклучуваат градските ѕидини со порти и бастиони, бедеми кои се искачуваат на планината Свети Јован, замокот Свети Јован (Сан Џовани) и потпорни структури. Додека некои од структурите датираат од римско и византиско време, повеќето од утврдувањата биле подигнати за време на [[Венецијанска Република|венецијанското]] владеење; подоцна некои модификации биле направени од Австријците. Утврдувањата се најзначајниот аспект на местото на светското наследство.<ref name="kotor">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.coe.int/t/dg4/cultureheritage/Regional/SEE/IRPPSAAH/PTA/PTA_Montenegro(SerbiaandMontenegro)_FortificationsofKotor.pdf|title=Fortifications of Kotor, Kotor, Montenegro (Serbia and Montenegro), 2005|last=Preliminary Technical Assessment of the European Commission/Council of Europe Joint Programme on the Integrated Rehabilitation Project Plan/Survey on the Architectural and Archeological Heritage|archive-url=https://web.archive.org/web/20081115180634/http://www.coe.int/t/dg4/cultureheritage/Regional/SEE/IRPPSAAH/PTA/PTA_Montenegro(SerbiaandMontenegro)_FortificationsofKotor.pdf|archive-date=2008-11-15|accessdate=2008-11-16}}</ref> === Которски регион === Регионот што е вклучен во наследството е внатрешниот залив на Котор (минато од теснецот Вериге) со неговите околни планини и градови, особено Рисан и Пераст покрај Котор. Понатаму островчињата Свети Ѓорѓи (Свети Ѓорѓе) и Госпа од Шкрпијела се дел од наследството. == Зачувување == Во 1979 година, кога местото било впишано, исто така било ставено на Списокот на опасност поради штети од [[земјотрес]]. Поради заеднички меѓународни напори, голем дел од ова, особено во врска со градот Котор, е ублажено. Во 2003 година местото би можело да биде симнато од списокот на опасност. Наследството се соочува со предизвици на повеќе начини. Природните опасности како што се ерозијата и земјотресите секогаш ќе останат закана. Сепак, поакутно е влијанието на човековата активност. Така, одреден урбан развој е забележано дека не е во склад со целите на зачувување.<ref name="unesco" /> Прашање бил предлогот за премостување на теснецот Вериге: предложениот мост Вериге помеѓу 'ртот Св. Недела и 'ртот Опатово ќе го покрие сообраќајот на Јадранскиот автопат кој моментално користи траектен систем за преминување на заливот.<ref name="unesco" /> Кога местото било впишано во 1979 година, тоа било направено врз основа на неговите културни вредности; Извештајот за мисијата на [[УНЕСКО]] од 2008 година предложува да се разгледа и неговата извонредна вредност како „културен пејзаж“ што може да доведе до повторно поднесување.<ref name="unesco">{{Наведена мрежна страница|url=http://whc.unesco.org/download.cfm?id_document=100697|title=Mission Report. The Natural and Culturo-Historical Region of Kotor|last=UNESCO|date=2008-02-21|accessdate=2008-11-16}}</ref> == Галерија == <gallery> Податотека:Natural_and_Culturo-Historical_Region_of_Kotor-108057.jpg|алт=view of gallery|поглед на галеријата Податотека:Natural_and_Culturo-Historical_Region_of_Kotor-108062.jpg|алт=view of city walls|поглед на градските ѕидини Податотека:Natural_and_Culturo-Historical_Region_of_Kotor-108064.jpg|алт=view of bastion|поглед на бастионот </gallery> == Наводи == <references /> [[Категорија:Светско наследство во опасност]] [[Категорија:Венецијанска Црна Гора]] [[Категорија:Светско наследство во Црна Гора]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Природни региони во Европа]] [[Категорија:Котор]] 7ggi8m8cki140m47isrk0lc5wk5b2mc 5606001 5606000 2026-08-07T13:20:17Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Природни региони во Европа]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5606001 wikitext text/x-wiki <span></span><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> {{Infobox UNESCO World Heritage Site|image=20090719 Crkva Gospa od Zdravlja Kotor Bay Montenegro.jpg|image_upright=1.2|caption=Улица во Котор|location=[[Општина Котор]], [[Црна Гора]]|part_of=|includes={{flatlist| *[[Котор]] *[[Которска тврдина]] *[[Рисан]] *[[Пераст]] *[[Свети Ѓорѓи (остров)|Свети Ѓорѓи]] *[[Госпа од Шкрпјела]] }}|criteria={{UNESCO WHS type|(i), (ii), (iii), (iv)}}(i), (ii), (iii), (iv)|ID=125ter|coordinates={{coord|42|29|N|18|42|E|display=title, inline|format=dms}}|year=1979|extension=2012, 2015|area={{convert|14,600|ha|acre|abbr=on}}|buffer_zone={{convert|36,491|ha|acre|abbr=on}}|locmapin=|map_caption=}} '''''Природно и културно-историски которски регион''''' ― [[Светско наследство на УНЕСКО|место кое е светско наследство]] сместено во [[Црна Гора]], кое е запишано во 1979 година. Го опфаќа стариот град на [[Котор]] ([[Италијански јазик|италијански]]: Cattaro), [[Которска тврдина|Которската тврдина]] и околниот регион на внатрешниот дел на [[Бока Которска]]. == Опис == === Стариот град на Котор === Стариот град на Котор е содржан во градските ѕидини и добро сочуван и обновен средновековен градски пејзаж со значајни градби вклучувајќи ја и катедралата „Св. Трифун“ (изградена во 1166 година). [[Податотека:Natural_and_Culturo-Historical_Region_of_Kotor-108051.jpg|мини|Катедралата „Св. Трифун“]] Котор бил тешко оштетен за време на [[Земјотрес во Црна Гора (1979)|земјотресот на 15 април 1979 година]], и ова го натерало местото да се најде на списокот на опасност во 1979 година, кога местото било запишано. По значителна рехабилитација во градот, местото било отстрането од овој список во 2003 година. === Которска тврдина === Утврдувањата се состојат од систем на одбранбени воени згради за заштита на средновековниот град Котор. Тие ги вклучуваат градските ѕидини со порти и бастиони, бедеми кои се искачуваат на планината Свети Јован, замокот Свети Јован (Сан Џовани) и потпорни структури. Додека некои од структурите датираат од римско и византиско време, повеќето од утврдувањата биле подигнати за време на [[Венецијанска Република|венецијанското]] владеење; подоцна некои модификации биле направени од Австријците. Утврдувањата се најзначајниот аспект на местото на светското наследство.<ref name="kotor">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.coe.int/t/dg4/cultureheritage/Regional/SEE/IRPPSAAH/PTA/PTA_Montenegro(SerbiaandMontenegro)_FortificationsofKotor.pdf|title=Fortifications of Kotor, Kotor, Montenegro (Serbia and Montenegro), 2005|last=Preliminary Technical Assessment of the European Commission/Council of Europe Joint Programme on the Integrated Rehabilitation Project Plan/Survey on the Architectural and Archeological Heritage|archive-url=https://web.archive.org/web/20081115180634/http://www.coe.int/t/dg4/cultureheritage/Regional/SEE/IRPPSAAH/PTA/PTA_Montenegro(SerbiaandMontenegro)_FortificationsofKotor.pdf|archive-date=2008-11-15|accessdate=2008-11-16}}</ref> === Которски регион === Регионот што е вклучен во наследството е внатрешниот залив на Котор (минато од теснецот Вериге) со неговите околни планини и градови, особено Рисан и Пераст покрај Котор. Понатаму островчињата Свети Ѓорѓи (Свети Ѓорѓе) и Госпа од Шкрпијела се дел од наследството. == Зачувување == Во 1979 година, кога местото било впишано, исто така било ставено на Списокот на опасност поради штети од [[земјотрес]]. Поради заеднички меѓународни напори, голем дел од ова, особено во врска со градот Котор, е ублажено. Во 2003 година местото би можело да биде симнато од списокот на опасност. Наследството се соочува со предизвици на повеќе начини. Природните опасности како што се ерозијата и земјотресите секогаш ќе останат закана. Сепак, поакутно е влијанието на човековата активност. Така, одреден урбан развој е забележано дека не е во склад со целите на зачувување.<ref name="unesco" /> Прашање бил предлогот за премостување на теснецот Вериге: предложениот мост Вериге помеѓу 'ртот Св. Недела и 'ртот Опатово ќе го покрие сообраќајот на Јадранскиот автопат кој моментално користи траектен систем за преминување на заливот.<ref name="unesco" /> Кога местото било впишано во 1979 година, тоа било направено врз основа на неговите културни вредности; Извештајот за мисијата на [[УНЕСКО]] од 2008 година предложува да се разгледа и неговата извонредна вредност како „културен пејзаж“ што може да доведе до повторно поднесување.<ref name="unesco">{{Наведена мрежна страница|url=http://whc.unesco.org/download.cfm?id_document=100697|title=Mission Report. The Natural and Culturo-Historical Region of Kotor|last=UNESCO|date=2008-02-21|accessdate=2008-11-16}}</ref> == Галерија == <gallery> Податотека:Natural_and_Culturo-Historical_Region_of_Kotor-108057.jpg|алт=view of gallery|поглед на галеријата Податотека:Natural_and_Culturo-Historical_Region_of_Kotor-108062.jpg|алт=view of city walls|поглед на градските ѕидини Податотека:Natural_and_Culturo-Historical_Region_of_Kotor-108064.jpg|алт=view of bastion|поглед на бастионот </gallery> == Наводи == <references /> [[Категорија:Светско наследство во опасност]] [[Категорија:Венецијанска Црна Гора]] [[Категорија:Светско наследство во Црна Гора]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Котор]] qbjvlrgogqfqsz35olc8tm74uc2ismy 0 1339468 5605986 5139624 2026-08-07T13:16:46Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Articles with short description]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5605986 wikitext text/x-wiki [[Category:Short description is different from Wikidata]] <span></span><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> {{Infobox UNESCO World Heritage Site|image=AntonijevRov-Idrija.jpg|image_upright=1.2|caption=Антонијев ров, рударски влез во Идрија|location={{flatlist| * [[Алмаден]], [[Сиудад Реал (покраина)|Сиудад Реал]], [[Кастиља-Ла Манча]], '''Шпанија''' * [[Идрија]], [[Општина Идрија]], [[Горички статистички регион]], '''Словенија''' }}|includes=|criteria={{UNESCO WHS type|(ii), (iv)}}(ii), (iv)|ID=1313rev|coordinates={{coord|38|46|31|N|4|50|20|W|type:landmark|display=title, inline|format=dms}}|year=2012|area={{convert|104.1|ha|acre|abbr=on}}|buffer_zone=|embedded=}} '''Наследството на живата.''' '''Алмаден и Идрија''' ― заедничко [[Светско наследство на УНЕСКО|светско наследство]] на [[УНЕСКО]] во Алмаден, [[Кастиља-Ла Манча]], [[Шпанија]] и [[Идрија]], [[Словенија]]. Имотот опфаќа две места за ископување [[жива]]. Во Алмаден живата се ископувала уште од антиката, додека во Идрија првпат била пронајдена во 1490 година.<ref name="autogenerated1">[https://whc.unesco.org/en/list/1313/ Heritage of Mercury. Almadén and Idrija - UNESCO World Heritage Centre]</ref> Местата сведочат за интерконтиненталната трговија со жива која генерирала важна размена меѓу Европа и Америка низ вековите. Двете места ги претставуваат двата најголеми рудници за жива во светот и биле оперативни до неодамна. Живата играла важна улога во извлекувањето злато и сребро од руди, ископани во американските рудници. Дополнително, двете места ги илустрираат различните индустриски, територијални, урбани и социјални елементи на специфичен социотехнички систем во рударството и индустријата за производство на метали.<ref name="autogenerated1"/> Во срцето на местото Алмаден е рударски парк, каде што јавноста може да оди под земја.<ref name="EVA1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.comarcadealmaden.es/almaden/parque_minero_intro.php?idioma=in|title=Mining Park|publisher=Tourist Office of Rios EVA Mancomunidad|accessdate=10 July 2016|archive-date=2017-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20170306164954/http://comarcadealmaden.es/almaden/parque_minero_intro.php?idioma=in|url-status=dead}}</ref> Исто така, постојат згради поврзани со рударската историја на градот, вклучувајќи го замокот Ретамар,<ref name="EVA2">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.comarcadealmaden.es/almaden/parque_minero_intro.php?idioma=in|title=Retamar Castle|publisher=Tourist Office of Rios EVA Mancomunidad|accessdate=10 July 2016|archive-date=2017-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20170306164954/http://comarcadealmaden.es/almaden/parque_minero_intro.php?idioma=in|url-status=dead}}</ref> рударската болница „Сан Рафаел“ (сега е архива) и живеалишта од осумнаесеттиот век кои формираат шестоаголна корида.<ref name="EVA3">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.comarcadealmaden.es/almaden/plaza_toros.php?idioma=in|title=Bullring|publisher=Tourist office of Rios EVA Mancomunidad|accessdate=10 July 2016|archive-date=2017-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20170306200937/http://comarcadealmaden.es/almaden/plaza_toros.php?idioma=in|url-status=dead}}</ref> Местото во Идрија особено има продавници за жива и инфраструктура, како и станбени простории за рудари и театар за рудари. == Процес на номинација == [[Податотека:Minas_de_Almadén,_Ciudad_Real_(RPS_21-07-2012).png|мини| Внатрешност на еден од рудниците на Алмаден]] Идрија го започнала процесот за впишување на наследството на жива на списокот на наследство на УНЕСКО во 2006 година.<ref>[http://www.idrija.si/oobcini/druzbene-dejavnosti/kulturna-dediscina/dediscina-zivega-srebra.html Občina Idrija - Dediščina živega srebra] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120627034215/http://www.idrija.si/oobcini/druzbene-dejavnosti/kulturna-dediscina/dediscina-zivega-srebra.html|date=2012-06-27}}</ref> Првично, номинацијата била направена заедно со рудникот за жива Уанкавелика во [[Перу]], во однос на интерконтиненталната рута Камино Реал. Во втората фаза, номинација фокусирана на наследството на жива во однос на ископувањето на среброто, заедно со рудникот Сан Луис Потоси во [[Мексико]] - сепак, номинацијата не собрала доволна поддршка. Третата, успешна фаза на номинацијата се фокусирала на ископувањето жива во однос на технолошките и индустриските процеси кои влијаеле на економскиот и културниот развој на двата региона.<ref>[http://www.rtvslo.si/kultura/drugo/rudnik-zivega-srebra-idrija-zapisan-na-unescov-seznam/286414 Rudnik živega srebra Idrija zapisan na Unescov seznam :: Prvi interaktivni multimedijski portal, MMC RTV Slovenija]</ref> == Список на регистрирани споменици == [[Податотека:Minas_de_Almadén_(RPS_21-07-2012)_Horno_de_Bustamante.png|мини| Печка на Бустаманте на рудниците кај Алмаден.]] [[Податотека:Minas_de_Almadén_(RPS_21-07-2012)_castillete.png|мини| Главната рамка на рудниците кај Алмаден.]] [[Податотека:05_Kamšt_(2).JPG|мини| Зградата на пумпата во Идрија.]] Составните единици на „Наследството на живата“ се следните:<ref>[https://whc.unesco.org/fr/list/1313/multiple=1&unique_number=1841 Fuente: Unesco]</ref> === Алмаден === {| class="wikitable unsortable" ! Код!! Име !! Место !! Заштитена зона!! Координати |- |'''1313rev-001''' || Стар град на Алмаден || Алмаден || 48.98 ha || {{coord|38.775278|-4.843611|type:landmark_region:ES_source:UNESCO|name=Almadén - Vieille ville}} |- |'''1313rev-002'''|| Згради на Замоковиот рудник || Алмаден || 0,22 ha || {{coord|38.772500|-4.839722|type:landmark_region:ES_source:UNESCO|name=Bâtiments de la Mine del Castillo}} |- |'''1313rev-003''' || Кралски затвор за присилна работа || Алмаден || 0.11 ha || {{coord|38.771806|-4.834167|type:landmark_region:ES_source:UNESCO|name=Royal Forced Labour Gaol}} |- |'''1313rev-004''' || Кралска болница „Сан Рафаел“ (за деца) || Алмаден || 0.10 ha || {{coord|38.772778|-4.831389|type:landmark_region:ES_source:UNESCO|name=Hôpital royal San Rafael pour mineurs}} |- |'''1313rev-005'''|| Корида || Алмаден || 0.25 ha || {{coord|38.775091|-4.829682|type:landmark_region:ES_source:UNESCO|name=Bullring}} |} === Идрија === {| class="wikitable unsortable" ! Код!! Име !! Место !! Заштитена зона!! Координати |- |'''1313rev-006''' || Стар град на Идрија || Идрија || 47.33 ha || {{coord|46.000612|14.022061|type:landmark_region:ES_source:UNESCO|name=Vieille ville d'Idrija}} |- |'''1313rev-007'''|| Леарница || Идрија || 0.60 ha || {{coord|46.006944|14.031111|type:landmark_region:ES_source:UNESCO|name=Idrija – Smelting Plant}} |- |'''1313rev-008''' || Пумпа камшт со воден канал и резервоар (кобила) || Идрија || 1.61 ha || {{coord|45.998889|14.030833|type:landmark_region:ES_source:UNESCO|name=Idrija – Kamšt water pump with the Rake water channel and Kobila dam}} |- |'''1313rev-009''' || Резервоар за вода || Идрија || 0.71 ha || {{coord|46.017778|13.939444|type:landmark_region:ES_source:UNESCO|name=Gorenja Kanomlja – Kanomilja or Ovcjak Water Barrier}} |- |'''1313rev-010'''|| Идриска лагуна || Идрија || 1.21 ha || {{coord|46.002778|13.920000|type:landmark_region:ES_source:UNESCO|name=Vojsko – Idrijca Water Barrier}} |- |'''1313rev-011''' || Резервоар путрих на реката Белца || Идрија || 0.49 ha || {{coord|45.976111|13.933611|type:landmark_region:ES_source:UNESCO|name=Idrijska Bela – Putrih’s Water Barrier on the Belca creek}} |- |'''1313rev-012''' || Резервоар брус на реката Белца || Идрија || 2.49 ha || {{coord|45.970278|13.952222|type:landmark_region:ES_source:UNESCO|name=Idrijska Bela – Belca Water Barrier on the Belca creek (or Brus`s Water Barrier)}} |} == Наводи == {{Наводи}} == Поврзано == * [[Окружен парк на живата во Алмаден]] [[Категорија:Идрија]] [[Категорија:Надворешни односи на Словенија]] [[Категорија:Надворешни односи на Шпанија]] [[Категорија:Светско наследство во Шпанија]] [[Категорија:Светско наследство во Словенија]] [[Категорија:Координати кои не се на Википодатоците]] [[Категорија:Рударство во Словенија]] [[Категорија:Рударски музеи во Шпанија]] [[Категорија:Ископување жива]] en32nhpg9d7e5bq9n05rz1tn5vrcc1b 5605987 5605986 2026-08-07T13:16:54Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Short description is different from Wikidata]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5605987 wikitext text/x-wiki <span></span><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> {{Infobox UNESCO World Heritage Site|image=AntonijevRov-Idrija.jpg|image_upright=1.2|caption=Антонијев ров, рударски влез во Идрија|location={{flatlist| * [[Алмаден]], [[Сиудад Реал (покраина)|Сиудад Реал]], [[Кастиља-Ла Манча]], '''Шпанија''' * [[Идрија]], [[Општина Идрија]], [[Горички статистички регион]], '''Словенија''' }}|includes=|criteria={{UNESCO WHS type|(ii), (iv)}}(ii), (iv)|ID=1313rev|coordinates={{coord|38|46|31|N|4|50|20|W|type:landmark|display=title, inline|format=dms}}|year=2012|area={{convert|104.1|ha|acre|abbr=on}}|buffer_zone=|embedded=}} '''Наследството на живата.''' '''Алмаден и Идрија''' ― заедничко [[Светско наследство на УНЕСКО|светско наследство]] на [[УНЕСКО]] во Алмаден, [[Кастиља-Ла Манча]], [[Шпанија]] и [[Идрија]], [[Словенија]]. Имотот опфаќа две места за ископување [[жива]]. Во Алмаден живата се ископувала уште од антиката, додека во Идрија првпат била пронајдена во 1490 година.<ref name="autogenerated1">[https://whc.unesco.org/en/list/1313/ Heritage of Mercury. Almadén and Idrija - UNESCO World Heritage Centre]</ref> Местата сведочат за интерконтиненталната трговија со жива која генерирала важна размена меѓу Европа и Америка низ вековите. Двете места ги претставуваат двата најголеми рудници за жива во светот и биле оперативни до неодамна. Живата играла важна улога во извлекувањето злато и сребро од руди, ископани во американските рудници. Дополнително, двете места ги илустрираат различните индустриски, територијални, урбани и социјални елементи на специфичен социотехнички систем во рударството и индустријата за производство на метали.<ref name="autogenerated1"/> Во срцето на местото Алмаден е рударски парк, каде што јавноста може да оди под земја.<ref name="EVA1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.comarcadealmaden.es/almaden/parque_minero_intro.php?idioma=in|title=Mining Park|publisher=Tourist Office of Rios EVA Mancomunidad|accessdate=10 July 2016|archive-date=2017-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20170306164954/http://comarcadealmaden.es/almaden/parque_minero_intro.php?idioma=in|url-status=dead}}</ref> Исто така, постојат згради поврзани со рударската историја на градот, вклучувајќи го замокот Ретамар,<ref name="EVA2">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.comarcadealmaden.es/almaden/parque_minero_intro.php?idioma=in|title=Retamar Castle|publisher=Tourist Office of Rios EVA Mancomunidad|accessdate=10 July 2016|archive-date=2017-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20170306164954/http://comarcadealmaden.es/almaden/parque_minero_intro.php?idioma=in|url-status=dead}}</ref> рударската болница „Сан Рафаел“ (сега е архива) и живеалишта од осумнаесеттиот век кои формираат шестоаголна корида.<ref name="EVA3">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.comarcadealmaden.es/almaden/plaza_toros.php?idioma=in|title=Bullring|publisher=Tourist office of Rios EVA Mancomunidad|accessdate=10 July 2016|archive-date=2017-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20170306200937/http://comarcadealmaden.es/almaden/plaza_toros.php?idioma=in|url-status=dead}}</ref> Местото во Идрија особено има продавници за жива и инфраструктура, како и станбени простории за рудари и театар за рудари. == Процес на номинација == [[Податотека:Minas_de_Almadén,_Ciudad_Real_(RPS_21-07-2012).png|мини| Внатрешност на еден од рудниците на Алмаден]] Идрија го започнала процесот за впишување на наследството на жива на списокот на наследство на УНЕСКО во 2006 година.<ref>[http://www.idrija.si/oobcini/druzbene-dejavnosti/kulturna-dediscina/dediscina-zivega-srebra.html Občina Idrija - Dediščina živega srebra] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120627034215/http://www.idrija.si/oobcini/druzbene-dejavnosti/kulturna-dediscina/dediscina-zivega-srebra.html|date=2012-06-27}}</ref> Првично, номинацијата била направена заедно со рудникот за жива Уанкавелика во [[Перу]], во однос на интерконтиненталната рута Камино Реал. Во втората фаза, номинација фокусирана на наследството на жива во однос на ископувањето на среброто, заедно со рудникот Сан Луис Потоси во [[Мексико]] - сепак, номинацијата не собрала доволна поддршка. Третата, успешна фаза на номинацијата се фокусирала на ископувањето жива во однос на технолошките и индустриските процеси кои влијаеле на економскиот и културниот развој на двата региона.<ref>[http://www.rtvslo.si/kultura/drugo/rudnik-zivega-srebra-idrija-zapisan-na-unescov-seznam/286414 Rudnik živega srebra Idrija zapisan na Unescov seznam :: Prvi interaktivni multimedijski portal, MMC RTV Slovenija]</ref> == Список на регистрирани споменици == [[Податотека:Minas_de_Almadén_(RPS_21-07-2012)_Horno_de_Bustamante.png|мини| Печка на Бустаманте на рудниците кај Алмаден.]] [[Податотека:Minas_de_Almadén_(RPS_21-07-2012)_castillete.png|мини| Главната рамка на рудниците кај Алмаден.]] [[Податотека:05_Kamšt_(2).JPG|мини| Зградата на пумпата во Идрија.]] Составните единици на „Наследството на живата“ се следните:<ref>[https://whc.unesco.org/fr/list/1313/multiple=1&unique_number=1841 Fuente: Unesco]</ref> === Алмаден === {| class="wikitable unsortable" ! Код!! Име !! Место !! Заштитена зона!! Координати |- |'''1313rev-001''' || Стар град на Алмаден || Алмаден || 48.98 ha || {{coord|38.775278|-4.843611|type:landmark_region:ES_source:UNESCO|name=Almadén - Vieille ville}} |- |'''1313rev-002'''|| Згради на Замоковиот рудник || Алмаден || 0,22 ha || {{coord|38.772500|-4.839722|type:landmark_region:ES_source:UNESCO|name=Bâtiments de la Mine del Castillo}} |- |'''1313rev-003''' || Кралски затвор за присилна работа || Алмаден || 0.11 ha || {{coord|38.771806|-4.834167|type:landmark_region:ES_source:UNESCO|name=Royal Forced Labour Gaol}} |- |'''1313rev-004''' || Кралска болница „Сан Рафаел“ (за деца) || Алмаден || 0.10 ha || {{coord|38.772778|-4.831389|type:landmark_region:ES_source:UNESCO|name=Hôpital royal San Rafael pour mineurs}} |- |'''1313rev-005'''|| Корида || Алмаден || 0.25 ha || {{coord|38.775091|-4.829682|type:landmark_region:ES_source:UNESCO|name=Bullring}} |} === Идрија === {| class="wikitable unsortable" ! Код!! Име !! Место !! Заштитена зона!! Координати |- |'''1313rev-006''' || Стар град на Идрија || Идрија || 47.33 ha || {{coord|46.000612|14.022061|type:landmark_region:ES_source:UNESCO|name=Vieille ville d'Idrija}} |- |'''1313rev-007'''|| Леарница || Идрија || 0.60 ha || {{coord|46.006944|14.031111|type:landmark_region:ES_source:UNESCO|name=Idrija – Smelting Plant}} |- |'''1313rev-008''' || Пумпа камшт со воден канал и резервоар (кобила) || Идрија || 1.61 ha || {{coord|45.998889|14.030833|type:landmark_region:ES_source:UNESCO|name=Idrija – Kamšt water pump with the Rake water channel and Kobila dam}} |- |'''1313rev-009''' || Резервоар за вода || Идрија || 0.71 ha || {{coord|46.017778|13.939444|type:landmark_region:ES_source:UNESCO|name=Gorenja Kanomlja – Kanomilja or Ovcjak Water Barrier}} |- |'''1313rev-010'''|| Идриска лагуна || Идрија || 1.21 ha || {{coord|46.002778|13.920000|type:landmark_region:ES_source:UNESCO|name=Vojsko – Idrijca Water Barrier}} |- |'''1313rev-011''' || Резервоар путрих на реката Белца || Идрија || 0.49 ha || {{coord|45.976111|13.933611|type:landmark_region:ES_source:UNESCO|name=Idrijska Bela – Putrih’s Water Barrier on the Belca creek}} |- |'''1313rev-012''' || Резервоар брус на реката Белца || Идрија || 2.49 ha || {{coord|45.970278|13.952222|type:landmark_region:ES_source:UNESCO|name=Idrijska Bela – Belca Water Barrier on the Belca creek (or Brus`s Water Barrier)}} |} == Наводи == {{Наводи}} == Поврзано == * [[Окружен парк на живата во Алмаден]] [[Категорија:Идрија]] [[Категорија:Надворешни односи на Словенија]] [[Категорија:Надворешни односи на Шпанија]] [[Категорија:Светско наследство во Шпанија]] [[Категорија:Светско наследство во Словенија]] [[Категорија:Координати кои не се на Википодатоците]] [[Категорија:Рударство во Словенија]] [[Категорија:Рударски музеи во Шпанија]] [[Категорија:Ископување жива]] lnny2z22u5946in3p6976gxcudvl1j3 5605988 5605987 2026-08-07T13:17:12Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Рударство во Словенија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5605988 wikitext text/x-wiki <span></span><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> {{Infobox UNESCO World Heritage Site|image=AntonijevRov-Idrija.jpg|image_upright=1.2|caption=Антонијев ров, рударски влез во Идрија|location={{flatlist| * [[Алмаден]], [[Сиудад Реал (покраина)|Сиудад Реал]], [[Кастиља-Ла Манча]], '''Шпанија''' * [[Идрија]], [[Општина Идрија]], [[Горички статистички регион]], '''Словенија''' }}|includes=|criteria={{UNESCO WHS type|(ii), (iv)}}(ii), (iv)|ID=1313rev|coordinates={{coord|38|46|31|N|4|50|20|W|type:landmark|display=title, inline|format=dms}}|year=2012|area={{convert|104.1|ha|acre|abbr=on}}|buffer_zone=|embedded=}} '''Наследството на живата.''' '''Алмаден и Идрија''' ― заедничко [[Светско наследство на УНЕСКО|светско наследство]] на [[УНЕСКО]] во Алмаден, [[Кастиља-Ла Манча]], [[Шпанија]] и [[Идрија]], [[Словенија]]. Имотот опфаќа две места за ископување [[жива]]. Во Алмаден живата се ископувала уште од антиката, додека во Идрија првпат била пронајдена во 1490 година.<ref name="autogenerated1">[https://whc.unesco.org/en/list/1313/ Heritage of Mercury. Almadén and Idrija - UNESCO World Heritage Centre]</ref> Местата сведочат за интерконтиненталната трговија со жива која генерирала важна размена меѓу Европа и Америка низ вековите. Двете места ги претставуваат двата најголеми рудници за жива во светот и биле оперативни до неодамна. Живата играла важна улога во извлекувањето злато и сребро од руди, ископани во американските рудници. Дополнително, двете места ги илустрираат различните индустриски, територијални, урбани и социјални елементи на специфичен социотехнички систем во рударството и индустријата за производство на метали.<ref name="autogenerated1"/> Во срцето на местото Алмаден е рударски парк, каде што јавноста може да оди под земја.<ref name="EVA1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.comarcadealmaden.es/almaden/parque_minero_intro.php?idioma=in|title=Mining Park|publisher=Tourist Office of Rios EVA Mancomunidad|accessdate=10 July 2016|archive-date=2017-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20170306164954/http://comarcadealmaden.es/almaden/parque_minero_intro.php?idioma=in|url-status=dead}}</ref> Исто така, постојат згради поврзани со рударската историја на градот, вклучувајќи го замокот Ретамар,<ref name="EVA2">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.comarcadealmaden.es/almaden/parque_minero_intro.php?idioma=in|title=Retamar Castle|publisher=Tourist Office of Rios EVA Mancomunidad|accessdate=10 July 2016|archive-date=2017-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20170306164954/http://comarcadealmaden.es/almaden/parque_minero_intro.php?idioma=in|url-status=dead}}</ref> рударската болница „Сан Рафаел“ (сега е архива) и живеалишта од осумнаесеттиот век кои формираат шестоаголна корида.<ref name="EVA3">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.comarcadealmaden.es/almaden/plaza_toros.php?idioma=in|title=Bullring|publisher=Tourist office of Rios EVA Mancomunidad|accessdate=10 July 2016|archive-date=2017-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20170306200937/http://comarcadealmaden.es/almaden/plaza_toros.php?idioma=in|url-status=dead}}</ref> Местото во Идрија особено има продавници за жива и инфраструктура, како и станбени простории за рудари и театар за рудари. == Процес на номинација == [[Податотека:Minas_de_Almadén,_Ciudad_Real_(RPS_21-07-2012).png|мини| Внатрешност на еден од рудниците на Алмаден]] Идрија го започнала процесот за впишување на наследството на жива на списокот на наследство на УНЕСКО во 2006 година.<ref>[http://www.idrija.si/oobcini/druzbene-dejavnosti/kulturna-dediscina/dediscina-zivega-srebra.html Občina Idrija - Dediščina živega srebra] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120627034215/http://www.idrija.si/oobcini/druzbene-dejavnosti/kulturna-dediscina/dediscina-zivega-srebra.html|date=2012-06-27}}</ref> Првично, номинацијата била направена заедно со рудникот за жива Уанкавелика во [[Перу]], во однос на интерконтиненталната рута Камино Реал. Во втората фаза, номинација фокусирана на наследството на жива во однос на ископувањето на среброто, заедно со рудникот Сан Луис Потоси во [[Мексико]] - сепак, номинацијата не собрала доволна поддршка. Третата, успешна фаза на номинацијата се фокусирала на ископувањето жива во однос на технолошките и индустриските процеси кои влијаеле на економскиот и културниот развој на двата региона.<ref>[http://www.rtvslo.si/kultura/drugo/rudnik-zivega-srebra-idrija-zapisan-na-unescov-seznam/286414 Rudnik živega srebra Idrija zapisan na Unescov seznam :: Prvi interaktivni multimedijski portal, MMC RTV Slovenija]</ref> == Список на регистрирани споменици == [[Податотека:Minas_de_Almadén_(RPS_21-07-2012)_Horno_de_Bustamante.png|мини| Печка на Бустаманте на рудниците кај Алмаден.]] [[Податотека:Minas_de_Almadén_(RPS_21-07-2012)_castillete.png|мини| Главната рамка на рудниците кај Алмаден.]] [[Податотека:05_Kamšt_(2).JPG|мини| Зградата на пумпата во Идрија.]] Составните единици на „Наследството на живата“ се следните:<ref>[https://whc.unesco.org/fr/list/1313/multiple=1&unique_number=1841 Fuente: Unesco]</ref> === Алмаден === {| class="wikitable unsortable" ! Код!! Име !! Место !! Заштитена зона!! Координати |- |'''1313rev-001''' || Стар град на Алмаден || Алмаден || 48.98 ha || {{coord|38.775278|-4.843611|type:landmark_region:ES_source:UNESCO|name=Almadén - Vieille ville}} |- |'''1313rev-002'''|| Згради на Замоковиот рудник || Алмаден || 0,22 ha || {{coord|38.772500|-4.839722|type:landmark_region:ES_source:UNESCO|name=Bâtiments de la Mine del Castillo}} |- |'''1313rev-003''' || Кралски затвор за присилна работа || Алмаден || 0.11 ha || {{coord|38.771806|-4.834167|type:landmark_region:ES_source:UNESCO|name=Royal Forced Labour Gaol}} |- |'''1313rev-004''' || Кралска болница „Сан Рафаел“ (за деца) || Алмаден || 0.10 ha || {{coord|38.772778|-4.831389|type:landmark_region:ES_source:UNESCO|name=Hôpital royal San Rafael pour mineurs}} |- |'''1313rev-005'''|| Корида || Алмаден || 0.25 ha || {{coord|38.775091|-4.829682|type:landmark_region:ES_source:UNESCO|name=Bullring}} |} === Идрија === {| class="wikitable unsortable" ! Код!! Име !! Место !! Заштитена зона!! Координати |- |'''1313rev-006''' || Стар град на Идрија || Идрија || 47.33 ha || {{coord|46.000612|14.022061|type:landmark_region:ES_source:UNESCO|name=Vieille ville d'Idrija}} |- |'''1313rev-007'''|| Леарница || Идрија || 0.60 ha || {{coord|46.006944|14.031111|type:landmark_region:ES_source:UNESCO|name=Idrija – Smelting Plant}} |- |'''1313rev-008''' || Пумпа камшт со воден канал и резервоар (кобила) || Идрија || 1.61 ha || {{coord|45.998889|14.030833|type:landmark_region:ES_source:UNESCO|name=Idrija – Kamšt water pump with the Rake water channel and Kobila dam}} |- |'''1313rev-009''' || Резервоар за вода || Идрија || 0.71 ha || {{coord|46.017778|13.939444|type:landmark_region:ES_source:UNESCO|name=Gorenja Kanomlja – Kanomilja or Ovcjak Water Barrier}} |- |'''1313rev-010'''|| Идриска лагуна || Идрија || 1.21 ha || {{coord|46.002778|13.920000|type:landmark_region:ES_source:UNESCO|name=Vojsko – Idrijca Water Barrier}} |- |'''1313rev-011''' || Резервоар путрих на реката Белца || Идрија || 0.49 ha || {{coord|45.976111|13.933611|type:landmark_region:ES_source:UNESCO|name=Idrijska Bela – Putrih’s Water Barrier on the Belca creek}} |- |'''1313rev-012''' || Резервоар брус на реката Белца || Идрија || 2.49 ha || {{coord|45.970278|13.952222|type:landmark_region:ES_source:UNESCO|name=Idrijska Bela – Belca Water Barrier on the Belca creek (or Brus`s Water Barrier)}} |} == Наводи == {{Наводи}} == Поврзано == * [[Окружен парк на живата во Алмаден]] [[Категорија:Идрија]] [[Категорија:Надворешни односи на Словенија]] [[Категорија:Надворешни односи на Шпанија]] [[Категорија:Светско наследство во Шпанија]] [[Категорија:Светско наследство во Словенија]] [[Категорија:Координати кои не се на Википодатоците]] [[Категорија:Рударски музеи во Шпанија]] [[Категорија:Ископување жива]] iy5ypd4wn2t5p17o4lkgx0kmvegc2hd 5605989 5605988 2026-08-07T13:17:23Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Ископување жива]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5605989 wikitext text/x-wiki <span></span><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> {{Infobox UNESCO World Heritage Site|image=AntonijevRov-Idrija.jpg|image_upright=1.2|caption=Антонијев ров, рударски влез во Идрија|location={{flatlist| * [[Алмаден]], [[Сиудад Реал (покраина)|Сиудад Реал]], [[Кастиља-Ла Манча]], '''Шпанија''' * [[Идрија]], [[Општина Идрија]], [[Горички статистички регион]], '''Словенија''' }}|includes=|criteria={{UNESCO WHS type|(ii), (iv)}}(ii), (iv)|ID=1313rev|coordinates={{coord|38|46|31|N|4|50|20|W|type:landmark|display=title, inline|format=dms}}|year=2012|area={{convert|104.1|ha|acre|abbr=on}}|buffer_zone=|embedded=}} '''Наследството на живата.''' '''Алмаден и Идрија''' ― заедничко [[Светско наследство на УНЕСКО|светско наследство]] на [[УНЕСКО]] во Алмаден, [[Кастиља-Ла Манча]], [[Шпанија]] и [[Идрија]], [[Словенија]]. Имотот опфаќа две места за ископување [[жива]]. Во Алмаден живата се ископувала уште од антиката, додека во Идрија првпат била пронајдена во 1490 година.<ref name="autogenerated1">[https://whc.unesco.org/en/list/1313/ Heritage of Mercury. Almadén and Idrija - UNESCO World Heritage Centre]</ref> Местата сведочат за интерконтиненталната трговија со жива која генерирала важна размена меѓу Европа и Америка низ вековите. Двете места ги претставуваат двата најголеми рудници за жива во светот и биле оперативни до неодамна. Живата играла важна улога во извлекувањето злато и сребро од руди, ископани во американските рудници. Дополнително, двете места ги илустрираат различните индустриски, територијални, урбани и социјални елементи на специфичен социотехнички систем во рударството и индустријата за производство на метали.<ref name="autogenerated1"/> Во срцето на местото Алмаден е рударски парк, каде што јавноста може да оди под земја.<ref name="EVA1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.comarcadealmaden.es/almaden/parque_minero_intro.php?idioma=in|title=Mining Park|publisher=Tourist Office of Rios EVA Mancomunidad|accessdate=10 July 2016|archive-date=2017-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20170306164954/http://comarcadealmaden.es/almaden/parque_minero_intro.php?idioma=in|url-status=dead}}</ref> Исто така, постојат згради поврзани со рударската историја на градот, вклучувајќи го замокот Ретамар,<ref name="EVA2">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.comarcadealmaden.es/almaden/parque_minero_intro.php?idioma=in|title=Retamar Castle|publisher=Tourist Office of Rios EVA Mancomunidad|accessdate=10 July 2016|archive-date=2017-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20170306164954/http://comarcadealmaden.es/almaden/parque_minero_intro.php?idioma=in|url-status=dead}}</ref> рударската болница „Сан Рафаел“ (сега е архива) и живеалишта од осумнаесеттиот век кои формираат шестоаголна корида.<ref name="EVA3">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.comarcadealmaden.es/almaden/plaza_toros.php?idioma=in|title=Bullring|publisher=Tourist office of Rios EVA Mancomunidad|accessdate=10 July 2016|archive-date=2017-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20170306200937/http://comarcadealmaden.es/almaden/plaza_toros.php?idioma=in|url-status=dead}}</ref> Местото во Идрија особено има продавници за жива и инфраструктура, како и станбени простории за рудари и театар за рудари. == Процес на номинација == [[Податотека:Minas_de_Almadén,_Ciudad_Real_(RPS_21-07-2012).png|мини| Внатрешност на еден од рудниците на Алмаден]] Идрија го започнала процесот за впишување на наследството на жива на списокот на наследство на УНЕСКО во 2006 година.<ref>[http://www.idrija.si/oobcini/druzbene-dejavnosti/kulturna-dediscina/dediscina-zivega-srebra.html Občina Idrija - Dediščina živega srebra] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120627034215/http://www.idrija.si/oobcini/druzbene-dejavnosti/kulturna-dediscina/dediscina-zivega-srebra.html|date=2012-06-27}}</ref> Првично, номинацијата била направена заедно со рудникот за жива Уанкавелика во [[Перу]], во однос на интерконтиненталната рута Камино Реал. Во втората фаза, номинација фокусирана на наследството на жива во однос на ископувањето на среброто, заедно со рудникот Сан Луис Потоси во [[Мексико]] - сепак, номинацијата не собрала доволна поддршка. Третата, успешна фаза на номинацијата се фокусирала на ископувањето жива во однос на технолошките и индустриските процеси кои влијаеле на економскиот и културниот развој на двата региона.<ref>[http://www.rtvslo.si/kultura/drugo/rudnik-zivega-srebra-idrija-zapisan-na-unescov-seznam/286414 Rudnik živega srebra Idrija zapisan na Unescov seznam :: Prvi interaktivni multimedijski portal, MMC RTV Slovenija]</ref> == Список на регистрирани споменици == [[Податотека:Minas_de_Almadén_(RPS_21-07-2012)_Horno_de_Bustamante.png|мини| Печка на Бустаманте на рудниците кај Алмаден.]] [[Податотека:Minas_de_Almadén_(RPS_21-07-2012)_castillete.png|мини| Главната рамка на рудниците кај Алмаден.]] [[Податотека:05_Kamšt_(2).JPG|мини| Зградата на пумпата во Идрија.]] Составните единици на „Наследството на живата“ се следните:<ref>[https://whc.unesco.org/fr/list/1313/multiple=1&unique_number=1841 Fuente: Unesco]</ref> === Алмаден === {| class="wikitable unsortable" ! Код!! Име !! Место !! Заштитена зона!! Координати |- |'''1313rev-001''' || Стар град на Алмаден || Алмаден || 48.98 ha || {{coord|38.775278|-4.843611|type:landmark_region:ES_source:UNESCO|name=Almadén - Vieille ville}} |- |'''1313rev-002'''|| Згради на Замоковиот рудник || Алмаден || 0,22 ha || {{coord|38.772500|-4.839722|type:landmark_region:ES_source:UNESCO|name=Bâtiments de la Mine del Castillo}} |- |'''1313rev-003''' || Кралски затвор за присилна работа || Алмаден || 0.11 ha || {{coord|38.771806|-4.834167|type:landmark_region:ES_source:UNESCO|name=Royal Forced Labour Gaol}} |- |'''1313rev-004''' || Кралска болница „Сан Рафаел“ (за деца) || Алмаден || 0.10 ha || {{coord|38.772778|-4.831389|type:landmark_region:ES_source:UNESCO|name=Hôpital royal San Rafael pour mineurs}} |- |'''1313rev-005'''|| Корида || Алмаден || 0.25 ha || {{coord|38.775091|-4.829682|type:landmark_region:ES_source:UNESCO|name=Bullring}} |} === Идрија === {| class="wikitable unsortable" ! Код!! Име !! Место !! Заштитена зона!! Координати |- |'''1313rev-006''' || Стар град на Идрија || Идрија || 47.33 ha || {{coord|46.000612|14.022061|type:landmark_region:ES_source:UNESCO|name=Vieille ville d'Idrija}} |- |'''1313rev-007'''|| Леарница || Идрија || 0.60 ha || {{coord|46.006944|14.031111|type:landmark_region:ES_source:UNESCO|name=Idrija – Smelting Plant}} |- |'''1313rev-008''' || Пумпа камшт со воден канал и резервоар (кобила) || Идрија || 1.61 ha || {{coord|45.998889|14.030833|type:landmark_region:ES_source:UNESCO|name=Idrija – Kamšt water pump with the Rake water channel and Kobila dam}} |- |'''1313rev-009''' || Резервоар за вода || Идрија || 0.71 ha || {{coord|46.017778|13.939444|type:landmark_region:ES_source:UNESCO|name=Gorenja Kanomlja – Kanomilja or Ovcjak Water Barrier}} |- |'''1313rev-010'''|| Идриска лагуна || Идрија || 1.21 ha || {{coord|46.002778|13.920000|type:landmark_region:ES_source:UNESCO|name=Vojsko – Idrijca Water Barrier}} |- |'''1313rev-011''' || Резервоар путрих на реката Белца || Идрија || 0.49 ha || {{coord|45.976111|13.933611|type:landmark_region:ES_source:UNESCO|name=Idrijska Bela – Putrih’s Water Barrier on the Belca creek}} |- |'''1313rev-012''' || Резервоар брус на реката Белца || Идрија || 2.49 ha || {{coord|45.970278|13.952222|type:landmark_region:ES_source:UNESCO|name=Idrijska Bela – Belca Water Barrier on the Belca creek (or Brus`s Water Barrier)}} |} == Наводи == {{Наводи}} == Поврзано == * [[Окружен парк на живата во Алмаден]] [[Категорија:Идрија]] [[Категорија:Надворешни односи на Словенија]] [[Категорија:Надворешни односи на Шпанија]] [[Категорија:Светско наследство во Шпанија]] [[Категорија:Светско наследство во Словенија]] [[Категорија:Координати кои не се на Википодатоците]] [[Категорија:Рударски музеи во Шпанија]] 0t0inragcnunh6ct6jm8px4l567qrbd 0 1341605 5606075 5462576 2026-08-07T16:32:17Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5606075 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Pakola.jpg|мини|Лименка пакола во декември 2024]] '''Пакола''', добиен од '''Пакистан-Кола''', е газиран безалкохолен пијалак со вкус од [[Пакистан]].<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thejuggernaut.com/pakola-pakistans-iconic-soda|title=Pakola, Pakistan’s Iconic Soda|work=The Juggernaut}}</ref> == Историја == Пакола била создадена од седум браќа од семејството [[Тели]] од [[Дораџи]] во [[Индија]], кои мигрирале во [[Пакистан]] во 1947 година. Идејата за Пакола потекнува од нејзиниот основач Хаџи Али Мохамад, кој сонувал да развие пијалак што го прикажува вистинскиот одраз и вкус на Пакистан.<ref name="auto">{{Наведена мрежна страница|url=http://beta.dawn.com/news/827212/excerpt-indigenous-icons|title=EXCERPT: Indigenous icons|date=14 February 2010|work=DAWN.COM}}</ref> Пијалакот бил лансиран во воздухопловната база на Пакистан на годишнината од независноста на Пакистан, 14 август 1950 година,<ref name="auto"/><ref name="Dawn">{{Наведени вести|url=https://aurora.dawn.com/news/1143036/pakola-engaging-with-pakistans-mighty-hearts|title=Pakola: engaging with Pakistan's mighty hearts|last=Saniya Naqvi|date=13 June 2018|work=Dawn (newspaper)|access-date=20 September 2021}}</ref> во присуство на првиот премиер, [[Лиакат Али Кан]]. Во раните 1960-ти, луѓето почнале да ја мешаат Пакола со разладено млеко и почнале да ја служат во бокали за време на заедничките „ифтари“ за време на месецот [[Рамазан]]. Ова помогнало да се зголеми неговата потрошувачка и популарност. Подоцна, кога ''Пакистан Беверџис'' (ПБ) се појавил во САЈТЕ Карачи, таму се произведувал брендот Пакола. Во 1979 година, кога Пакистан Беверџис бил најавен како производствен објект за [[Пепси]], Мехран Ботлерс започнал да постои и продолжил да го произведува пијалакот заедно со други производи како Бабл Ап.<ref name="Tribune2">{{Наведени вести|url=https://tribune.com.pk/story/584777/bleeding-green-pakola-fizzles-out-as-capacity-tax-reintroduced|title=Bleeding green: Pakola fizzles out as capacity tax reintroduced|last=Saad Hasan|date=31 July 2013|work=The Express Tribune (newspaper)|access-date=22 September 2021}}</ref> Мехран Ботлерс бил управуван од неговите внуци Зафар Хабиб и Ариф Хабиб. Во 2004 година, Мехран Ботлерс и Пакистан Беверџис започнале со производство на лименки во [[Пакистан]]. Во 2004 година, Зеешан З. Хабиб ја презел одговорноста како главен извршен директор на Мехран Ботлерс. == Видови == Неколку од варијантите што ги вовел Пакола: * Пакола сладолед сода (1950) * Пакола портокал (1985) * Пакола малина (1985) * Пакола личи (1991) * Пакола свежа лимета (2006) * Пакола вода (2015) * Пакола калинка (2016) * Пакола вимто * Шума (клупска сода) == Состојки == Пакола е направена со газирана вода, шеќер, [[лимонска киселина]], вештачки вкус на крем сода, Боја: FD&C Bleu No 1 (E 133), FD&C Yellow No.5 (E 102) и натриум бензоат. Типична лименка Пакола (250 мл) има 34гр шеќер, 15 мг натриум, 0 гр холестерол, 0 гр масти, 0 гр протеини и 130 калории. == Производство == Пакола моментално се произведува од Мехран Ботлерс.<ref name="Tribune">{{Наведени вести|url=https://tribune.com.pk/story/653387/the-story-which-left-us-thirsting-for-more|title=The story which left us thirsting for more...|last=Saad Hasan|date=9 January 2014|work=The Express Tribune (newspaper)|access-date=20 September 2021}}</ref> == Дистрибуција == Пакола сега е достапна во Америка, Африка, Австралија, Канада, Блискиот Исток, Нов Зеланд и Обединетото Кралство. Тоа е единствениот газиран пијалак произведен во Пакистан кој се извезува на глобално ниво.<ref name=":0" /> == Стаклени шишиња == Поради воведувањето на данокот на капацитет во 2013 година, Пакола го прекинале производството и дистрибуцијата на сите производи од стаклени шишиња. Данокот се наплаќал на целокупното производство и дистрибуција на машините наместо на потрошувачката, што било штетно за компаниите со пониско производство или помали пазари. По колапсот на овој систем, Мехран Ботлерс брзо ги постави своите ПЕТ линии за да го зграпчат пазарот уште еднаш.<ref name="Dawn" /><ref name="Tribune2" /><ref name="Tribune" /> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.pakola.com.pk/ Пакола веб-страница] [[Категорија:Ванила]] [[Категорија:Безалкохолни пијалаци]] tlu82e91wobdidnx8sfdmzq7cwo1e1p 0 1341606 5606076 5281277 2026-08-07T16:33:49Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5606076 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Tonicol.jpg | мини| десно| alt=Stylized black text on a yellow background. | Лого на ТониКол.]] '''ТониКол''' — безалкохолен пијалак од [[ванила]] со природен вкус, произведен во Мексико. Најпопуларен е во [[Синалоа]], Мексико, особено во градот [[Мазатлан]], иако може да се најде обично во западните држави, како [[Халиско]] и [[Долна Калифорнија]]. == Име == Името ТониКол доаѓа од човекот кој ја измислил неговата формула: Антонио Еспиноза де лос Монтеро од Росарио, Синалоа, околу 1870 година. Тоа е [[Стопеница|мешавина]] од скратената форма на неговото име „Тони“ и пијалакот „Кола“, иако ТониКол не е строго кажано [[Кола (пијалак)|кола]], туку всушност е крем сода поради неговиот вкус на ванила. Името на безалкохолниот пијалак најчесто се пишува ТониКол, иако во минатото се користеле неколку начини, а постарите шишиња и/или публикации може да вклучуваат нешто од следново: „Тони Кол“, „Тони-Кол“ и „Тоникол“.<ref>[http://www.tonicol.com ToniCol official website]</ref> == Производство == ТониКол се флашира во [[Росарио]], [[Синалоа]], од El Manantial S. A. de C. V., исто така познат како „El Rosario“. Тој е еден од ретките независни флаширачи во Мексико денес.<ref>http://www.tonicol.com/historia.html {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100819091439/http://www.tonicol.com/historia.html|date=2010-08-19}}, "historia" document, accessed 29 September 2009</ref> == Состојки == Рецептот на безалкохолниот пијалак бара речиси целосно природни состојки, вклучувајќи „концентриран природен екстракт од ванила“, [[лимонска киселина]], натриум бензоат, како и [[шеќер]] наместо пченкарен сируп. ТониКол објавиле и формулација за "диета" која содржи Спленда ([[сукралоза]]) наместо природен шеќер. == Поврзано == * [[Крем сода]] == Наводи == <references /> [[Категорија:Ванила]] [[Категорија:Безалкохолни пијалаци]] pxkfqhhl2qe156xon63fizwufwfmaj9 4 1343117 5606027 5491952 2026-08-07T13:41:22Z Kiril Simeonovski 3243 5606027 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" | <center><big>'''ВикиПроект'''<br>'''„Геоекспедиции“'''</big></center> |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Геоекспедиции.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikipedia-logo.svg|150п]] |} {{кратенка|ВП:ЕКСПЕДИЦИИ}} Во текот на 2024 година биле организирани две '''[[Википедија:Геоекспедиции|геоекспедиции]]''', со кои биле опфатени следните природни знаменитости: :# [[Станечки Водопад|Станечки Водопади]] и [[Плоче Литотелми]] — еднодневна експедиција (18 февруари); и :# [[Кукуље]] — еднодневна експедиција (24 ноември). == Прва експедиција == === Станечки Водопади и Плоче Литотелми === Иако експедицијата е насловена како „Станечки Водопади и Плоче Литотелми“, нашата првенствена замисла беше посета на [[Длабочички Водопад|Длабочичкиот Водопад]], кај кумановското село [[Длабочица (Кумановско)|Длабочица]]. За да се дојде до Длабочица, најпрвин е потребно да се помине покрај опсерваторијата [[Кокино (наоѓалиште)|Кокино]], од каде направивме воздушна снимка, бидејќи опсерваторијата ја имаме посетено за време на нашата [[Википедија:Астроекспедиции 2015|астроекспедиција]] во 2015 година. После Кокино, поминавме покрај селото [[Арбанашко]] и дојдовме до атарот на селото [[Дејловце]], каде и заврши асфалтниот пат. Нашата првична замисла беше најпрвин да се упатиме кон селото Длабочица, но спуштајќи се само половина километар сфативме дека патот е во многу каллива состојба, поради што се откажавме од целосното спуштање до селото, до кое беа потребни околу 3 километри. Подоцна, мислејќи дека шумскиот пат помеѓу Дејловце и [[П’клиште]] е во подобра состојба и за да не се враќаме преку [[Младо Нагоричане]] се упативме по него, но во шумата над селото моравме да се вратиме назад, поради извршена шумска сеча и оставени длабоки траги од камиони, поради кои постоеше реална шанса да се заглавиме. Поради сето ова, ние ја променивме и нашата маршрута и така отидовме кон селото [[Страцин]], каде покрај природниот резерват [[Плоче Литотелми]] се запознавме и со преостанатите општествени објекти на селото, како и селската црква „Св. Димитриј“, покрај која и води самата патека за да се дојде до природниот резерват. Резерватот доколку не знаете дека е обележан на картите, во реалноста нема да го препознаете, ниту да сфатите дека сте во такво подрачје, бидејќи самиот е целосно обраснат со трње, грмушки и дрвја, поради што да се најдат камените блокови, поради кои резерватот е посебен, е вистински предизвик. Овие блокови ги забележавме дури откако го подигнавме нашиот дрон и направивме воздушна фотографија. Како наше последно задоволство во Страцин, влеговме во еден од напуштените бункери/скривници на поранешната армија [[Југословенска народна армија|ЈНА]], кој се наоѓа веднаш до самото село. Од Страцин, на кратко влеговме во селото [[Ранковце]] за да може да ја фотографираме селската црква, од која немавме фотографии, иако општината Ранковце ја имаме посетено во склоп на нашите [[Википедија:Викиекспедиции|експедиции]]. На крај завршивме со посета на [[Станечки Водопад]], до кој води патека од самото село [[Станци]], кое исто така го имаме посетено за време на нашите експедиции. Патеката започнува веднаш од самото село следејќи го текот на [[Козја Река (Станечка Река)|Козја Река]] и е во времетраење од половина час умерено темпо. Пристапот до водопадот е олеснет со изградбата на повеќе мовчиња на реката, а на крајот ве дочекува платформа на која има клупи на кои може да одморите. Во близина на големиот водопад, се наоѓаат и други помали водопади на помалите потоци, кои се влеваат во самата Козја Река. <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Станечки Водопад 2.jpg|[[Станечки Водопад]] Податотека:Воздушен поглед на Плоче Литотелми.jpg|Воздушен поглед на [[Плоче Литотелми]] Податотека:Станечки Водопад.jpg|Станечки Водопад </gallery> ==== Статии ==== {| class="wikitable sortable" width=90% !width=5% |Број !width=56%|Статија !width=20%|Фотографија !width=20%|Предмет на Википодатоци !width=15%|Забелешки |- |1. | [[Станечки Водопад]] — водопад ||[[Податотека:Станечки Водопад 2.jpg|200п|]] ||[[:wikidata:Q20570697|Q20570697]] ||значително подобрена статија |- |2. | [[Плоче Литотелми]] — природен резерват ||[[Податотека:Воздушен поглед на Плоче Литотелми 3.jpg|200п|]] ||[[:wikidata:Q12909612|Q12909612]] ||значително подобрена статија |- |3. | [[Црква „Св. Димитриј“ - Страцин]] — црква ||[[Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Страцин 11.jpg|200п|]] ||[[:wikidata:|wikidata:]] ||значително подобрена статија |- |4. | [[Црква „Св. Богородица“ - Ранковце]] — црква ||[[Податотека:Црква „Св. Богородица“ - Ранковце 16.jpg|200п|]] ||[[:wikidata:|wikidata:]] ||нова статија |- |} ==== Фотографии ==== Сите фотографии направени за време на геоекспедицијата се достапни во следнава категорија: {{Ризница-ред|Geoexpedition to Ploče Litotelmi and Stanci Waterfall|Станечки Водопади и Плоче Литотелми}} == Втора експедиција == === Кукуље === Кон крајот на годината решивме да го искористиме студениот ноемвриски ден за посета на недоволно промовираната [[Список на природни реткости во Македонија|природна реткост]] „[[Кукуље]]“, за која дури ни на нашата Википедија нема статија. Иако на самите табли на локалитетот се користи називот природна реткост, сепак официјално месноста не е прогласена за таква, бидејќи [[Општина Делчево]] треба да изготви за истото посебен елаборат. За да дојдете до оваа месност треба да пристигнете во селото [[Нов Истевник]], кое ние веќе го имаме посетено во рамки на проектот „[[Википедија:Викиекспедиции|Викиекспедиции]]“ во 2018 година. Откако се исклучивме од регионалниот пат кон главниот дел од селото, најпрвин се упативме да ја фотографираме селската црква „Св. Димитриј“, од која немавме фотографии. Црквата за жал повеќе не постои, бидејќи целосно изгорела во текот на 2021 година и од нејзе се останати само остатоци. До црквата се наоѓаат селските гробишта и трпезарија, која е обновена во понов период. Од црквата, отидовме до сретселото, од каде води пешачката патека до месноста „Кукуље“ во времетраење од триесетина минути. Патеката е делумно уништена и не е целосно означена поради шумските пожари во 2021 година во околината, па најдобро е да се водите по спортските апликации за планинарење или сателитските снимки. Месноста „Кукуље“ некогаш била уредена и таму се наоѓаат клупи и летниковци, како и информативни табли, а воедно е поставена и заштитна ограда над месноста. Оваа појава на ерозивни форми има научно објаснување, но месното население има легенди за тоа како настанале, слично како кај [[Камени Кукли|Куклици]]. ==== Статии ==== {| class="wikitable sortable" width=90% !width=5% |Број !width=56%|Статија !width=20%|Фотографија !width=20%|Предмет на Википодатоци !width=15%|Забелешки |- |1. | [[Кукуље]] — карпеста образба ||[[Податотека:Поглед на Кукуље 6.jpg|200п|]] ||[[:wikidata:|wikidata:]] ||нова статија |- |2. | [[Црква „Св. Атанасиј“ - Нов Истевник]] — црква ||[[Податотека:Црква „Св. Атанасиј“ - Нов Истевник 5.jpg|200п|]] ||[[:wikidata:|wikidata:]] ||значително подобрена статија |} == Поврзано == * [[Википедија:Геоекспедиции 2024/Статистика]] [[Категорија:Википедија:Геоекспедиции 2024| ]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2024 година|Геоекспедиции]] cizjxraarsnw5hsmphcuq12wqkhvcwh 0 1347722 5606167 5560700 2026-08-07T22:03:28Z Andrew012p 85224 5606167 wikitext text/x-wiki {{Infobox company|name=Madhouse, Inc.|native_name=株式会社マッドハウス|native_name_lang=ja|romanized_name=|logo=Madhouse studio logo.svg|company_slogan=|type=кабушики гаиша|genre=|foundation=17 октомври 1972|founders={{plainlist | * Масао Марујама * [[Осаму Дезаки]] * [[Јошиаки Каваџири]] }}|hq_location_city={{знамеикона|Јапонија}} Хончо, Накано, Токио|hq_location_country=Јапонија|origins=|key_people=|area_served=|industry=анимациско студио и претпријатие за производство|products=|revenue=|operating_income=|net_income=|num_employees=70 (со исполнителите)|parent={{plainlist| *[[Nippon TV]] (95 %) *[[Sony Pictures Entertainment Japan]] (5 %)}}|subsid=Madbox Co., Ltd.|homepage=[https://www.madhouse.co.jp/ madhouse.co.jp]|footnotes=}}'''Madhouse, Inc.''' ({{langx|ja|株式会社マッドハウス}}, [[Транскрипција (лингвистика)|се изговара]]: ''Медхаус)'' — едно од најпознатите анимациски студија, основано во раните 1970-ти. Студиото создавало и учествувало во создавањето на филмови како ''Ace wo Nerae''! (1973), ''Ninja Scroll'', ''Vampire Hunter D: Bloodlust'', ''[[Паразит (манга)|Паразит]]'', ''[[Ванпанчмен]]'' (прва сезона), ''[[Триган]]'' и ''Di Gi Charat''. Познато е и по сериите ''[[Бејблејд]]'', ''[[Beck (манга)|BECK: Mongolian Chop Squad]]'', ''[[Тетратка на смртта]]'', ''[[Клејмор (манга)|Клејмор]]'', ''[[Црна лагуна]]'', ''[[Hajime no Ippo]]'' и ''Paranoia Agent''. Студиото тесно соработува со [[мангака]]та [[Наоки Урасава]]. Тоа произвело [[аниме]]а врз основа на три негови [[Манга|манги]]: ''Yawara!'', ''Master Keaton'' и ''[[Monster (манга)|Monster]]''. Madhouse направил и аниме врз основа на некои од делата на CLAMP: ''Tokyo Babylon'', две верзии на ''X'', ''Cardcaptor Sakura'', ''Chobits'' и ''Kobato''. Madhouse работел со Square Enix на OVA-та ''Last Order: Final Fantasy VII.'' == Историја == Студиото Madhouse е основано на 17 октомври 1972 г., по банкротот на Mushi Productions, компанијата на [[Осаму Тезука]], од аниматори од ова студио и учениците на Тезука: Масао Марујама, Осаму Дезаки, Ринтаро, Јошиаки Каваџири, Сугино Акио и други.<ref name="mad_hist">{{cite web|url=https://madhouse.co.jp/company/history.html|publisher=Madhouse Inc.|language=ja|script-title=ja:沿革|archive-url=https://web.archive.org/web/20140411222225/http://madhouse.co.jp/company/history.html|archive-date=2014-04-11|access-date=2014-04-14|url-status=dead}}</ref> До средината на 1990-тите, студиото било специјализирано за производство на OVA и анимирани играни филмови, но за разлика од другите студија од тоа време, како што се AIC и J.C.Staff, се потпирало на телевизиски и театарски изданија. Во март 1989 г., Madhouse добил награда на Јапонскиот фестивал за анимација за „придонес во развојот“.<ref name="ivanov">{{книга|isbn=5-901631-01-3|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090122214027/http://www.hexer.ru/publish.shtml#book1|archivedate=2009-01-22|автор=[[Иванов, Борис Андреевич|Иванов Б. А.]]|часть=VII.2. Студия «Мэдхаус»|заглавие=Введение в японскую анимацию|ссылка=http://www.hexer.ru/publish.shtml#book1|издание=2-е изд|место=М.|издательство=Фонд развития кинематографии; РОФ «Эйзенштейновский центр исследований кинокультуры»|год=2002|том=|страницы=|страниц=336}}</ref> Подоцна, кога пазарот на OVA повеќе не бил доходен, студиото се свртило кон серии и телевизиски анимации наменети за кабелски и сателитски канали. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{commons category|Madhouse (company)}} * {{Official website|https://www.madhouse.co.jp/}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Madhouse]] [[Категорија:Анимација]] anfe41zv3vs1noxjbcsneh3pabouds0 0 1348022 5606087 5572864 2026-08-07T17:26:54Z Andrew012p 85224 5606087 wikitext text/x-wiki {{Infobox Magazine|title=Weekly Shonen Magazine|logo=Weekly Shonen Magazine.svg|image_file=|image_caption=|editor=Шинтаро Кавакубо|editor_title=Главен уредник|staff_writer=|frequency=неделно|circulation=883.804<br><small>(јули — септември 2016)</small>|category=[[шонен-манга|шонен]]<ref name="Boy">{{cite web |url=http://www.j-magazine.or.jp/magadata/index.php?module=list&action=list&cat1cd=1&cat3cd=14&period_cd=34 |title=Boys' Manga |publisher=Japanese Magazine Publishers Association |date=September 2016 |language=ja |access-date=November 6, 2016 |archive-date=2016-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161103235410/http://www.j-magazine.or.jp/magadata/index.php?module=list&action=list&cat1cd=1&cat3cd=14&period_cd=34 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite book |title=[[Manga: The Complete Guide]] |last=Thompson |first=Jason |author-link=Jason Thompson (writer) |publisher=[[Del Rey Books]] |isbn=978-0-345-48590-8 |year=2007 |pages=[https://archive.org/details/mangacompletegui0000thom_l3e2/page/338 338]–339}}</ref>|company=|publisher=[[Kodansha]]|firstdate=17 март 1959|country={{знамеикона|Јапонија}} [[Јапонија]]|language=јапонски|website=[https://shonenmagazine.com/smaga ''Weekly Shōnen Magazine'']|issn=}}'''''Weekly Shonen Magazine'''''<ref>Може и како ''Weekly Shōnen Magazine'' со ''ō.''</ref> ({{langx|ja|週刊少年マガジン}}) или просто '''''Shonen Magazine''''' — едно од најпознатите [[Списание|списанија]] во [[Јапонија]] што издаваат [[шонен-манга]], објавено неделно од [[Kodansha]]. Прво објавено на 17 март 1959 г.<ref>{{книга|isbn=978-0-76-561602-9|url-access=registration|автор=MacWilliams, Mark W.|заглавие=Japanese Visual Culture: Explorations in the World of Manga and Anime|ссылка=https://archive.org/details/japanesevisualcu00macw|ответственный=|место=|издательство=[[M.E. Sharpe]]|год=2008|том=|страниц=352|страницы=[https://archive.org/details/japanesevisualcu00macw/page/n48 36]}}</ref> Исто така, под негово покровителство се објавуваат месечното '''''Shounen Magazine Special''''' и сезонското издание '''''Shounen Magazine'' ''Wonder'''''. До 1966 г., продажбата на списанието надминала 1 милион примероци, поттикната од популарноста на мангите ''Kyojin no Hoshi'' и ''Ashita no Joe'' објавени во него.<ref>{{книга|isbn=978-0-76-561602-9|url-access=registration|автор=MacWilliams, Mark W.|заглавие=Japanese Visual Culture: Explorations in the World of Manga and Anime|ссылка=https://archive.org/details/japanesevisualcu00macw|ответственный=|место=|издательство=[[M.E. Sharpe]]|год=2008|том=|страниц=352|страницы=[https://archive.org/details/japanesevisualcu00macw/page/n49 37]}}</ref> И покрај одредена цензура (до неодамна тоа било единственото шонен-списание што забранувало објавување слики на женски брадавици), неговата целна публика покажува склоност да созрева, станувајќи сè позаинтересирана за сериозни дела наменети за повозрасните луѓе и типичните читатели на списанието постепено стануваат средношколци и студенти. == Тиражи == * 2.721.633 (2004 г.)<ref name="mantcir">{{cite web|url=http://comipedia.com/magazine/manga-anthology-circulations|title=Manga Anthology Circulations|publisher=[[ComiPedia]]|archiveurl=https://www.webcitation.org/6182HXHbV?url=http://comipedia.com/magazine/manga-anthology-circulations|archivedate=2011-08-22|accessdate=2010-11-11|lang=en}}</ref> * 2.365.306 (2005 г.)<ref name="mantcir" /> * 1.650.205 (2009 г.)<ref>{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-01-18/2009-japanese-manga-magazine-circulation-numbers|title=2009 Japanese Manga Magazine Circulation Numbers|date=2010-01-18|publisher=[[Anime News Network]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209142553/https://www.animenewsnetwork.com/news/2010-01-18/2009-japanese-manga-magazine-circulation-numbers|archive-date=2018-12-09|accessdate=2010-10-13|lang=en|url-status=live}}</ref> * 1.277.500 (2014 г.)<ref name="year2015">{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2015-04-28/top-manga-magazines-circulation-dropped-10-percent-in-1-year/.87596|title=Top Manga Magazines' Circulation Dropped 10%+ in 1 Year|date=2015-04-28|work=News|publisher=[[Anime News Network]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160804194140/https://www.animenewsnetwork.com/news/2015-04-28/top-manga-magazines-circulation-dropped-10-percent-in-1-year/.87596|archive-date=2016-08-04|accessdate=2017-04-27|url-status=live}}</ref> * 1.156.059 (2015 г.)<ref name="year2015" /> * 995.017 (2016 г.)<ref name="year2016">{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2016-11-02/kodansha-shonen-magazine-circulation-drops-below-1-million/.108408|title=Kodansha's Shonen Magazine Circulation Drops Below 1 Million|work=News|publisher=[[Anime News Network]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170428053259/http://www.animenewsnetwork.com/news/2016-11-02/kodansha-shonen-magazine-circulation-drops-below-1-million/.108408|archive-date=2017-04-28|accessdate=2017-04-27|url-status=live}}</ref> == Соперништво со ''Shonen Jump'' == Списанието ''Weekly Shonen Magazine'' забележало нагло зголемување на продажбата во раните 1970-ти, станувајќи најпродаваното [[списание]] за манги во [[Јапонија]] во тоа време. Но во 1974 г., соперничкото списание ''[[Weekly Shonen Jump]]'' ја одзело оваа титула и ја задржало оваа положба долго време. Во средината на 1990-тите, ''Shonen Jump'' го доживеал губењето на правата за објавување на мангата ''[[Змејска топка]]'' и започнал „темна низа“ за неа. Како последица на тоа, ''Shonen Magazine'' повторно станал првото јапонско шонен-списание во октомври 1997 г., враќајќи ја својата положба како водач во продажба. Во мигов, ''Shonen Magazine'' се враќа на втората положба — ''Shonen Jump'' се вратил како водач во 2002 г., но разликата во продажбите меѓу нив значително се намалила. Од 2007 г., неговиот тираж бил 1.720 илјади примероци, а тиражот на Shonen Jump бил 2.700 илјади.<ref>{{cite web|url=http://www.j-magazine.or.jp/data_001/index.html|title=Magazine Data 2007|publisher=Japan Magazine Publishers Association|language=ja|archiveurl=https://www.webcitation.org/65Dd7InQK?url=http://www.j-magazine.or.jp/data_001/index.html|archivedate=2012-02-05|accessdate=2009-10-13|url-status=live}}</ref> == Најпопуларни манги објавени во списанието == * Со '''здебелени букви''' се означени најзначајните дела. === [[1960-ти]] === * ''[[Mokku of the Oak Tree]]'' (1963 — 1965, [[Тетуја Чиба|Тетуја Чиба]]) * ''[[8 Man|Eightman]]'' (1963 — 1966) * ''[[Amazing 3|W3]]'' (1965) *Само 6 поглавја. * ''[[Cyborg 009]]'' (1966) *Само 2 поглавја. * '''''[[Tensai Bakabon]]''''' (1967 — 1976, [[Фуџио Акацука|Фуџио Акацука]]) * '''''[[Gegege no Kitarou]]''''' (1966 — 1971) * '''''[[Ashita no Joe]]''''' (1968 — 1973) * '''''[[Kyojin no Hoshi]]''''' (1966 — 1971, [[Ики Каџивара|Ики Каџивара]], [[Нобору Кавасаки|Нобору Кавасаки]]) === [[1970-ти]] === * ''[[Kamen Rider]]'' (1971) * ''[[Tiger Mask]]'' (1971, [[Ики Каџивара|Ики Каџивара]], [[Наоки Цуџи|Наоки Цуџи]]) * ''[[Karate Baka Ichidai]]'' (1971 — 1977, [[Ики Каџивара|Ики Каџивара]], [[Џиро Цунода|Џиро Цунода]], [[Џоја Кагемару|Џоја Кагемару]]) * ''[[Devilman]]'' (1972 — 1973) * ''[[Violence Jack]]'' (1973 — 1974, [[Го Нагаи|Го Нагаи]]) * ''[[Tsurikiti Sanpei]]'' (1973 — 1983, [[Такао Јагучи|Такао Јагучи]]) * '''[[Mitsume ga Tooru (манга)|''Mitsume ga Tōru'']]''' (1974 — 1978, [[Осаму Тезка|Осаму Тезка]]) * ''[[Shōnen Jidai]]'' (1978 — 1979, [[Фуџико Фуџио (A)|Фуџико Фуџио (A)]]) === [[1980-ти]] === * ''[[Kōtarō Makaritōru]]'' (1982 — 2001) *Насловот бил сменет во ''Shin — '' во 1995 година. * '''''[[Bari Bari Densetsu]]''''' (1983 — 1991) * ''[[Mr. Ajikko]]'' (1986 — 1989, [[Даисуке Терасава|Даисуке Терасава]]) * ''[[Meimon! Daisan-yakyūbu]]'' (1987 — 1993) * '''''[[Hajime no Ippo]]''''' (1989—) === [[1990-ти]] === * ''Boys Be…'' (1991 — 2001) * '''''[[Kindaichi Case Files]]''''' (1992 — 2000) и ''[[Detective Academy Q]]'' (2001 — 2005) * ''[[Chūka Ichiban]]'' (1997—1999, [[Ецуши Огава|Ецуши Огава]]) *Издавањето било пренесено во ''Magazine Special'', но подоцна се вратило во ''Shonen Magazine''. * '''[[Great Teacher Onizuka|''GTO'']]''' (1997 — 2000) * '''''[[Love Hina]]''''' (1998 — 2001) * ''[[GetBackers]]'' (1999—) * ''[[Samurai Deeper Kyo]]'' (1999 — 2006) * ''[[Rave Master]]'' (1999—2005) === [[2000-ти]] === * ''[[Cromartie High School|Sakigake!! Cromartie High School]]'' (2000 — 2004) * '''''[[Fairy Tail]]''''' (2006 — 2017) * ''[[School Rumble]]'' (2003 — 2008) * ''[[Suzuka (аниме и манга)|Suzuka]]'' (2004 — 2007) * ''[[Negima!: Magister Negi Magi|Mahō Sensei Negima]]'' (2003 — 2012) * '''''[[Tsubasa: Reservoir Chronicle]]''''' (2003 — 2009) * ''[[Kimi no Iru Machi (манга)|Kimi no Iru Machi]]'' (2008—) * ''[[Стич!|Stitch!]]'' (2009—) == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category}} * {{Official website|http://www.shonenmagazine.com/}}__СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Списанија]] [[Категорија:Манга]] olai93owr1h32r6iygrevyi4ix7nbu7 5606090 5606087 2026-08-07T17:31:34Z Andrew012p 85224 5606090 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Списание | наслов = Weekly Shonen Magazine | лого = Weekly Shonen Magazine.svg | големина_на_лого = | слика = | големина_на_слика = | алт_текст_на_слика = | опис_на_слика = | изворно_име = | уредник = Шинтаро Кавакубо | уредник_функција = Главен уредник | поранешни_уредници = | новинари = | фотограф = | категорија = [[шонен-манга|шонен]]<ref name="Boy">{{cite web |url=http://www.j-magazine.or.jp/magadata/index.php?module=list&action=list&cat1cd=1&cat3cd=14&period_cd=34 |title=Boys' Manga |publisher=Japanese Magazine Publishers Association |date=September 2016 |language=ja |access-date=November 6, 2016 |archive-date=2016-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161103235410/http://www.j-magazine.or.jp/magadata/index.php?module=list&action=list&cat1cd=1&cat3cd=14&period_cd=34 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite book |title=[[Manga: The Complete Guide]] |last=Thompson |first=Jason |author-link=Jason Thompson (writer) |publisher=[[Del Rey Books]] |isbn=978-0-345-48590-8 |year=2007 |pages=[https://archive.org/details/mangacompletegui0000thom_l3e2/page/338 338]–339}}</ref> | честота = неделно | формат = | тираж = 883.804<br><small>(јули — септември 2016)</small> | издавач = [[Kodansha]] | платен_тираж = | бесплатен_тираж = | година_на_тираж = | вкупен_тираж = | основач = | основано = | прв_број = 17 март 1959 | последен_број = | последен_број_издание = | претпријатие = | земја = {{знамеикона|Јапонија}} [[Јапонија]] | седиште = | јазик = јапонски | мрежно_место = [https://shonenmagazine.com/smaga ''Weekly Shōnen Magazine''] | issn = | eissn = | oclc = | модул = }} '''''Weekly Shonen Magazine'''''<ref>Може и како ''Weekly Shōnen Magazine'' со ''ō.''</ref> ({{langx|ja|週刊少年マガジン}}) или просто '''''Shonen Magazine''''' — едно од најпознатите [[Списание|списанија]] во [[Јапонија]] што издаваат [[шонен-манга]], објавено неделно од [[Kodansha]]. Прво објавено на 17 март 1959 г.<ref>{{книга|isbn=978-0-76-561602-9|url-access=registration|автор=MacWilliams, Mark W.|заглавие=Japanese Visual Culture: Explorations in the World of Manga and Anime|ссылка=https://archive.org/details/japanesevisualcu00macw|ответственный=|место=|издательство=[[M.E. Sharpe]]|год=2008|том=|страниц=352|страницы=[https://archive.org/details/japanesevisualcu00macw/page/n48 36]}}</ref> Исто така, под негово покровителство се објавуваат месечното '''''Shounen Magazine Special''''' и сезонското издание '''''Shounen Magazine'' ''Wonder'''''. До 1966 г., продажбата на списанието надминала 1 милион примероци, поттикната од популарноста на мангите ''Kyojin no Hoshi'' и ''Ashita no Joe'' објавени во него.<ref>{{книга|isbn=978-0-76-561602-9|url-access=registration|автор=MacWilliams, Mark W.|заглавие=Japanese Visual Culture: Explorations in the World of Manga and Anime|ссылка=https://archive.org/details/japanesevisualcu00macw|ответственный=|место=|издательство=[[M.E. Sharpe]]|год=2008|том=|страниц=352|страницы=[https://archive.org/details/japanesevisualcu00macw/page/n49 37]}}</ref> И покрај одредена цензура (до неодамна тоа било единственото шонен-списание што забранувало објавување слики на женски брадавици), неговата целна публика покажува склоност да созрева, станувајќи сè позаинтересирана за сериозни дела наменети за повозрасните луѓе и типичните читатели на списанието постепено стануваат средношколци и студенти. == Тиражи == * 2.721.633 (2004 г.)<ref name="mantcir">{{cite web|url=http://comipedia.com/magazine/manga-anthology-circulations|title=Manga Anthology Circulations|publisher=[[ComiPedia]]|archiveurl=https://www.webcitation.org/6182HXHbV?url=http://comipedia.com/magazine/manga-anthology-circulations|archivedate=2011-08-22|accessdate=2010-11-11|lang=en}}</ref> * 2.365.306 (2005 г.)<ref name="mantcir" /> * 1.650.205 (2009 г.)<ref>{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-01-18/2009-japanese-manga-magazine-circulation-numbers|title=2009 Japanese Manga Magazine Circulation Numbers|date=2010-01-18|publisher=[[Anime News Network]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209142553/https://www.animenewsnetwork.com/news/2010-01-18/2009-japanese-manga-magazine-circulation-numbers|archive-date=2018-12-09|accessdate=2010-10-13|lang=en|url-status=live}}</ref> * 1.277.500 (2014 г.)<ref name="year2015">{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2015-04-28/top-manga-magazines-circulation-dropped-10-percent-in-1-year/.87596|title=Top Manga Magazines' Circulation Dropped 10%+ in 1 Year|date=2015-04-28|work=News|publisher=[[Anime News Network]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160804194140/https://www.animenewsnetwork.com/news/2015-04-28/top-manga-magazines-circulation-dropped-10-percent-in-1-year/.87596|archive-date=2016-08-04|accessdate=2017-04-27|url-status=live}}</ref> * 1.156.059 (2015 г.)<ref name="year2015" /> * 995.017 (2016 г.)<ref name="year2016">{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2016-11-02/kodansha-shonen-magazine-circulation-drops-below-1-million/.108408|title=Kodansha's Shonen Magazine Circulation Drops Below 1 Million|work=News|publisher=[[Anime News Network]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170428053259/http://www.animenewsnetwork.com/news/2016-11-02/kodansha-shonen-magazine-circulation-drops-below-1-million/.108408|archive-date=2017-04-28|accessdate=2017-04-27|url-status=live}}</ref> == Соперништво со ''Shonen Jump'' == Списанието ''Weekly Shonen Magazine'' забележало нагло зголемување на продажбата во раните 1970-ти, станувајќи најпродаваното [[списание]] за манги во [[Јапонија]] во тоа време. Но во 1974 г., соперничкото списание ''[[Weekly Shonen Jump]]'' ја одзело оваа титула и ја задржало оваа положба долго време. Во средината на 1990-тите, ''Shonen Jump'' го доживеал губењето на правата за објавување на мангата ''[[Змејска топка]]'' и започнал „темна низа“ за неа. Како последица на тоа, ''Shonen Magazine'' повторно станал првото јапонско шонен-списание во октомври 1997 г., враќајќи ја својата положба како водач во продажба. Во мигов, ''Shonen Magazine'' се враќа на втората положба — ''Shonen Jump'' се вратил како водач во 2002 г., но разликата во продажбите меѓу нив значително се намалила. Од 2007 г., неговиот тираж бил 1.720 илјади примероци, а тиражот на Shonen Jump бил 2.700 илјади.<ref>{{cite web|url=http://www.j-magazine.or.jp/data_001/index.html|title=Magazine Data 2007|publisher=Japan Magazine Publishers Association|language=ja|archiveurl=https://www.webcitation.org/65Dd7InQK?url=http://www.j-magazine.or.jp/data_001/index.html|archivedate=2012-02-05|accessdate=2009-10-13|url-status=live}}</ref> == Најпопуларни манги објавени во списанието == * Со '''здебелени букви''' се означени најзначајните дела. === [[1960-ти]] === * ''[[Mokku of the Oak Tree]]'' (1963 — 1965, [[Тетуја Чиба|Тетуја Чиба]]) * ''[[8 Man|Eightman]]'' (1963 — 1966) * ''[[Amazing 3|W3]]'' (1965) *Само 6 поглавја. * ''[[Cyborg 009]]'' (1966) *Само 2 поглавја. * '''''[[Tensai Bakabon]]''''' (1967 — 1976, [[Фуџио Акацука|Фуџио Акацука]]) * '''''[[Gegege no Kitarou]]''''' (1966 — 1971) * '''''[[Ashita no Joe]]''''' (1968 — 1973) * '''''[[Kyojin no Hoshi]]''''' (1966 — 1971, [[Ики Каџивара|Ики Каџивара]], [[Нобору Кавасаки|Нобору Кавасаки]]) === [[1970-ти]] === * ''[[Kamen Rider]]'' (1971) * ''[[Tiger Mask]]'' (1971, [[Ики Каџивара|Ики Каџивара]], [[Наоки Цуџи|Наоки Цуџи]]) * ''[[Karate Baka Ichidai]]'' (1971 — 1977, [[Ики Каџивара|Ики Каџивара]], [[Џиро Цунода|Џиро Цунода]], [[Џоја Кагемару|Џоја Кагемару]]) * ''[[Devilman]]'' (1972 — 1973) * ''[[Violence Jack]]'' (1973 — 1974, [[Го Нагаи|Го Нагаи]]) * ''[[Tsurikiti Sanpei]]'' (1973 — 1983, [[Такао Јагучи|Такао Јагучи]]) * '''[[Mitsume ga Tooru (манга)|''Mitsume ga Tōru'']]''' (1974 — 1978, [[Осаму Тезка|Осаму Тезка]]) * ''[[Shōnen Jidai]]'' (1978 — 1979, [[Фуџико Фуџио (A)|Фуџико Фуџио (A)]]) === [[1980-ти]] === * ''[[Kōtarō Makaritōru]]'' (1982 — 2001) *Насловот бил сменет во ''Shin — '' во 1995 година. * '''''[[Bari Bari Densetsu]]''''' (1983 — 1991) * ''[[Mr. Ajikko]]'' (1986 — 1989, [[Даисуке Терасава|Даисуке Терасава]]) * ''[[Meimon! Daisan-yakyūbu]]'' (1987 — 1993) * '''''[[Hajime no Ippo]]''''' (1989—) === [[1990-ти]] === * ''Boys Be…'' (1991 — 2001) * '''''[[Kindaichi Case Files]]''''' (1992 — 2000) и ''[[Detective Academy Q]]'' (2001 — 2005) * ''[[Chūka Ichiban]]'' (1997—1999, [[Ецуши Огава|Ецуши Огава]]) *Издавањето било пренесено во ''Magazine Special'', но подоцна се вратило во ''Shonen Magazine''. * '''[[Great Teacher Onizuka|''GTO'']]''' (1997 — 2000) * '''''[[Love Hina]]''''' (1998 — 2001) * ''[[GetBackers]]'' (1999—) * ''[[Samurai Deeper Kyo]]'' (1999 — 2006) * ''[[Rave Master]]'' (1999—2005) === [[2000-ти]] === * ''[[Cromartie High School|Sakigake!! Cromartie High School]]'' (2000 — 2004) * '''''[[Fairy Tail]]''''' (2006 — 2017) * ''[[School Rumble]]'' (2003 — 2008) * ''[[Suzuka (аниме и манга)|Suzuka]]'' (2004 — 2007) * ''[[Negima!: Magister Negi Magi|Mahō Sensei Negima]]'' (2003 — 2012) * '''''[[Tsubasa: Reservoir Chronicle]]''''' (2003 — 2009) * ''[[Kimi no Iru Machi (манга)|Kimi no Iru Machi]]'' (2008—) * ''[[Стич!|Stitch!]]'' (2009—) == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category}} * {{Official website|http://www.shonenmagazine.com/}}__СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Списанија]] [[Категорија:Манга]] qs5q1vc5m7rne8rjvgu5if06mj5efhk 5606092 5606090 2026-08-07T17:34:51Z Andrew012p 85224 5606092 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Списание | наслов = Weekly Shonen Magazine | лого = Weekly Shonen Magazine.svg | големина_на_лого = | слика = | големина_на_слика = | алт_текст_на_слика = | опис_на_слика = | изворно_име = | уредник = Шинтаро Кавакубо | уредник_функција = Главен уредник | поранешни_уредници = | новинари = | фотограф = | категорија = [[шонен-манга|шонен]]<ref name="Boy">{{cite web |url=http://www.j-magazine.or.jp/magadata/index.php?module=list&action=list&cat1cd=1&cat3cd=14&period_cd=34 |title=Boys' Manga |publisher=Japanese Magazine Publishers Association |date=September 2016 |language=ja |access-date=November 6, 2016 |archive-date=2016-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161103235410/http://www.j-magazine.or.jp/magadata/index.php?module=list&action=list&cat1cd=1&cat3cd=14&period_cd=34 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite book |title=[[Manga: The Complete Guide]] |last=Thompson |first=Jason |author-link=Jason Thompson (writer) |publisher=[[Del Rey Books]] |isbn=978-0-345-48590-8 |year=2007 |pages=[https://archive.org/details/mangacompletegui0000thom_l3e2/page/338 338]–339}}</ref> | честота = неделно | формат = | тираж = 883.804<br><small>(јули — септември 2016)</small> | издавач = [[Kodansha]] | платен_тираж = | бесплатен_тираж = | година_на_тираж = | вкупен_тираж = | основач = | основано = | прв_број = 17 март 1959 | последен_број = | последен_број_издание = | претпријатие = | земја = {{знамеикона|Јапонија}} [[Јапонија]] | седиште = | јазик = јапонски | мрежно_место = [https://shonenmagazine.com/smaga ''Weekly Shōnen Magazine''] | issn = | eissn = | oclc = | модул = }} '''''Weekly Shonen Magazine'''''<ref>Може и како ''Weekly Shōnen Magazine'' со ''ō.''</ref> ({{langx|ja|週刊少年マガジン}}) или просто '''''Shonen Magazine''''' — едно од најпознатите [[Списание|списанија]] во [[Јапонија]] што издаваат [[шонен-манга]], објавено неделно од [[Kodansha]]. Прво објавено на 17 март 1959 г.<ref>{{книга|isbn=978-0-76-561602-9|url-access=registration|автор=MacWilliams, Mark W.|заглавие=Japanese Visual Culture: Explorations in the World of Manga and Anime|ссылка=https://archive.org/details/japanesevisualcu00macw|ответственный=|место=|издательство=[[M.E. Sharpe]]|год=2008|том=|страниц=352|страницы=[https://archive.org/details/japanesevisualcu00macw/page/n48 36]}}</ref> Исто така, под негово покровителство се објавуваат месечното '''''Shounen Magazine Special''''' и сезонското издание '''''Shounen Magazine'' ''Wonder'''''. До 1966 г., продажбата на списанието надминала 1 милион примероци, поттикната од популарноста на мангите ''Kyojin no Hoshi'' и ''Ashita no Joe'' објавени во него.<ref>{{книга|isbn=978-0-76-561602-9|url-access=registration|автор=MacWilliams, Mark W.|заглавие=Japanese Visual Culture: Explorations in the World of Manga and Anime|ссылка=https://archive.org/details/japanesevisualcu00macw|ответственный=|место=|издательство=[[M.E. Sharpe]]|год=2008|том=|страниц=352|страницы=[https://archive.org/details/japanesevisualcu00macw/page/n49 37]}}</ref> И покрај одредена цензура (до неодамна тоа било единственото шонен-списание што забранувало објавување слики на женски брадавици), неговата целна публика покажува склоност да созрева, станувајќи сè позаинтересирана за сериозни дела наменети за повозрасните луѓе и типичните читатели на списанието постепено стануваат средношколци и студенти. == Тиражи == * 2.721.633 (2004 г.)<ref name="mantcir">{{cite web|url=http://comipedia.com/magazine/manga-anthology-circulations|title=Manga Anthology Circulations|publisher=[[ComiPedia]]|archiveurl=https://www.webcitation.org/6182HXHbV?url=http://comipedia.com/magazine/manga-anthology-circulations|archivedate=2011-08-22|accessdate=2010-11-11|lang=en}}</ref> * 2.365.306 (2005 г.)<ref name="mantcir" /> * 1.650.205 (2009 г.)<ref>{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-01-18/2009-japanese-manga-magazine-circulation-numbers|title=2009 Japanese Manga Magazine Circulation Numbers|date=2010-01-18|publisher=[[Anime News Network]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209142553/https://www.animenewsnetwork.com/news/2010-01-18/2009-japanese-manga-magazine-circulation-numbers|archive-date=2018-12-09|accessdate=2010-10-13|lang=en|url-status=live}}</ref> * 1.277.500 (2014 г.)<ref name="year2015">{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2015-04-28/top-manga-magazines-circulation-dropped-10-percent-in-1-year/.87596|title=Top Manga Magazines' Circulation Dropped 10%+ in 1 Year|date=2015-04-28|work=News|publisher=[[Anime News Network]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160804194140/https://www.animenewsnetwork.com/news/2015-04-28/top-manga-magazines-circulation-dropped-10-percent-in-1-year/.87596|archive-date=2016-08-04|accessdate=2017-04-27|url-status=live}}</ref> * 1.156.059 (2015 г.)<ref name="year2015" /> * 995.017 (2016 г.)<ref name="year2016">{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2016-11-02/kodansha-shonen-magazine-circulation-drops-below-1-million/.108408|title=Kodansha's Shonen Magazine Circulation Drops Below 1 Million|work=News|publisher=[[Anime News Network]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170428053259/http://www.animenewsnetwork.com/news/2016-11-02/kodansha-shonen-magazine-circulation-drops-below-1-million/.108408|archive-date=2017-04-28|accessdate=2017-04-27|url-status=live}}</ref> == Соперништво со ''Shonen Jump'' == Списанието ''Weekly Shonen Magazine'' забележало нагло зголемување на продажбата во раните 1970-ти, станувајќи најпродаваното [[списание]] за манги во [[Јапонија]] во тоа време. Но во 1974 г., соперничкото списание ''[[Weekly Shonen Jump]]'' ја одзело оваа титула и ја задржало оваа положба долго време. Во средината на 1990-тите, ''Shonen Jump'' го доживеал губењето на правата за објавување на мангата ''[[Змејска топка]]'' и започнал „темна низа“ за неа. Како последица на тоа, ''Shonen Magazine'' повторно станал првото јапонско шонен-списание во октомври 1997 г., враќајќи ја својата положба како водач во продажба. Во мигов, ''Shonen Magazine'' се враќа на втората положба — ''Shonen Jump'' се вратил како водач во 2002 г., но разликата во продажбите меѓу нив значително се намалила. Од 2007 г., неговиот тираж бил 1.720 илјади примероци, а тиражот на Shonen Jump бил 2.700 илјади.<ref>{{cite web|url=http://www.j-magazine.or.jp/data_001/index.html|title=Magazine Data 2007|publisher=Japan Magazine Publishers Association|language=ja|archiveurl=https://www.webcitation.org/65Dd7InQK?url=http://www.j-magazine.or.jp/data_001/index.html|archivedate=2012-02-05|accessdate=2009-10-13|url-status=live}}</ref> == Најпопуларни манги објавени во списанието == * Со '''задебелени букви''' се означени најзначајните дела. === [[1960-ти]] === * ''[[Mokku of the Oak Tree]]'' (1963 — 1965, [[Тетуја Чиба|Тетуја Чиба]]) * ''[[8 Man|Eightman]]'' (1963 — 1966) * ''[[Amazing 3|W3]]'' (1965) *Само 6 поглавја. * ''[[Cyborg 009]]'' (1966) *Само 2 поглавја. * '''''[[Tensai Bakabon]]''''' (1967 — 1976, [[Фуџио Акацука|Фуџио Акацука]]) * '''''[[Gegege no Kitarou]]''''' (1966 — 1971) * '''''[[Ashita no Joe]]''''' (1968 — 1973) * '''''[[Kyojin no Hoshi]]''''' (1966 — 1971, [[Ики Каџивара|Ики Каџивара]], [[Нобору Кавасаки|Нобору Кавасаки]]) === [[1970-ти]] === * ''[[Kamen Rider]]'' (1971) * ''[[Tiger Mask]]'' (1971, [[Ики Каџивара|Ики Каџивара]], [[Наоки Цуџи|Наоки Цуџи]]) * ''[[Karate Baka Ichidai]]'' (1971 — 1977, [[Ики Каџивара|Ики Каџивара]], [[Џиро Цунода|Џиро Цунода]], [[Џоја Кагемару|Џоја Кагемару]]) * ''[[Devilman]]'' (1972 — 1973) * ''[[Violence Jack]]'' (1973 — 1974, [[Го Нагаи|Го Нагаи]]) * ''[[Tsurikiti Sanpei]]'' (1973 — 1983, [[Такао Јагучи|Такао Јагучи]]) * '''[[Mitsume ga Tooru (манга)|''Mitsume ga Tōru'']]''' (1974 — 1978, [[Осаму Тезка|Осаму Тезка]]) * ''[[Shōnen Jidai]]'' (1978 — 1979, [[Фуџико Фуџио (A)|Фуџико Фуџио (A)]]) === [[1980-ти]] === * ''[[Kōtarō Makaritōru]]'' (1982 — 2001) *Насловот бил сменет во ''Shin — '' во 1995 година. * '''''[[Bari Bari Densetsu]]''''' (1983 — 1991) * ''[[Mr. Ajikko]]'' (1986 — 1989, [[Даисуке Терасава|Даисуке Терасава]]) * ''[[Meimon! Daisan-yakyūbu]]'' (1987 — 1993) * '''''[[Hajime no Ippo]]''''' (1989—) === [[1990-ти]] === * ''Boys Be…'' (1991 — 2001) * '''''[[Kindaichi Case Files]]''''' (1992 — 2000) и ''[[Detective Academy Q]]'' (2001 — 2005) * ''[[Chūka Ichiban]]'' (1997—1999, [[Ецуши Огава|Ецуши Огава]]) *Издавањето било пренесено во ''Magazine Special'', но подоцна се вратило во ''Shonen Magazine''. * '''[[Great Teacher Onizuka|''GTO'']]''' (1997 — 2000) * '''''[[Love Hina]]''''' (1998 — 2001) * ''[[GetBackers]]'' (1999—) * ''[[Samurai Deeper Kyo]]'' (1999 — 2006) * ''[[Rave Master]]'' (1999—2005) === [[2000-ти]] === * ''[[Cromartie High School|Sakigake!! Cromartie High School]]'' (2000 — 2004) * '''''[[Fairy Tail]]''''' (2006 — 2017) * ''[[School Rumble]]'' (2003 — 2008) * ''[[Suzuka (аниме и манга)|Suzuka]]'' (2004 — 2007) * ''[[Negima!: Magister Negi Magi|Mahō Sensei Negima]]'' (2003 — 2012) * '''''[[Tsubasa: Reservoir Chronicle]]''''' (2003 — 2009) * ''[[Kimi no Iru Machi (манга)|Kimi no Iru Machi]]'' (2008—) * ''[[Стич!|Stitch!]]'' (2009—) == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category}} * {{Official website|http://www.shonenmagazine.com/}}__СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Списанија]] [[Категорија:Манга]] bkzs1slwbie90my9m569begxhi7onz4 5606093 5606092 2026-08-07T17:37:00Z Andrew012p 85224 /* 1980-ти */ 5606093 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Списание | наслов = Weekly Shonen Magazine | лого = Weekly Shonen Magazine.svg | големина_на_лого = | слика = | големина_на_слика = | алт_текст_на_слика = | опис_на_слика = | изворно_име = | уредник = Шинтаро Кавакубо | уредник_функција = Главен уредник | поранешни_уредници = | новинари = | фотограф = | категорија = [[шонен-манга|шонен]]<ref name="Boy">{{cite web |url=http://www.j-magazine.or.jp/magadata/index.php?module=list&action=list&cat1cd=1&cat3cd=14&period_cd=34 |title=Boys' Manga |publisher=Japanese Magazine Publishers Association |date=September 2016 |language=ja |access-date=November 6, 2016 |archive-date=2016-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161103235410/http://www.j-magazine.or.jp/magadata/index.php?module=list&action=list&cat1cd=1&cat3cd=14&period_cd=34 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite book |title=[[Manga: The Complete Guide]] |last=Thompson |first=Jason |author-link=Jason Thompson (writer) |publisher=[[Del Rey Books]] |isbn=978-0-345-48590-8 |year=2007 |pages=[https://archive.org/details/mangacompletegui0000thom_l3e2/page/338 338]–339}}</ref> | честота = неделно | формат = | тираж = 883.804<br><small>(јули — септември 2016)</small> | издавач = [[Kodansha]] | платен_тираж = | бесплатен_тираж = | година_на_тираж = | вкупен_тираж = | основач = | основано = | прв_број = 17 март 1959 | последен_број = | последен_број_издание = | претпријатие = | земја = {{знамеикона|Јапонија}} [[Јапонија]] | седиште = | јазик = јапонски | мрежно_место = [https://shonenmagazine.com/smaga ''Weekly Shōnen Magazine''] | issn = | eissn = | oclc = | модул = }} '''''Weekly Shonen Magazine'''''<ref>Може и како ''Weekly Shōnen Magazine'' со ''ō.''</ref> ({{langx|ja|週刊少年マガジン}}) или просто '''''Shonen Magazine''''' — едно од најпознатите [[Списание|списанија]] во [[Јапонија]] што издаваат [[шонен-манга]], објавено неделно од [[Kodansha]]. Прво објавено на 17 март 1959 г.<ref>{{книга|isbn=978-0-76-561602-9|url-access=registration|автор=MacWilliams, Mark W.|заглавие=Japanese Visual Culture: Explorations in the World of Manga and Anime|ссылка=https://archive.org/details/japanesevisualcu00macw|ответственный=|место=|издательство=[[M.E. Sharpe]]|год=2008|том=|страниц=352|страницы=[https://archive.org/details/japanesevisualcu00macw/page/n48 36]}}</ref> Исто така, под негово покровителство се објавуваат месечното '''''Shounen Magazine Special''''' и сезонското издание '''''Shounen Magazine'' ''Wonder'''''. До 1966 г., продажбата на списанието надминала 1 милион примероци, поттикната од популарноста на мангите ''Kyojin no Hoshi'' и ''Ashita no Joe'' објавени во него.<ref>{{книга|isbn=978-0-76-561602-9|url-access=registration|автор=MacWilliams, Mark W.|заглавие=Japanese Visual Culture: Explorations in the World of Manga and Anime|ссылка=https://archive.org/details/japanesevisualcu00macw|ответственный=|место=|издательство=[[M.E. Sharpe]]|год=2008|том=|страниц=352|страницы=[https://archive.org/details/japanesevisualcu00macw/page/n49 37]}}</ref> И покрај одредена цензура (до неодамна тоа било единственото шонен-списание што забранувало објавување слики на женски брадавици), неговата целна публика покажува склоност да созрева, станувајќи сè позаинтересирана за сериозни дела наменети за повозрасните луѓе и типичните читатели на списанието постепено стануваат средношколци и студенти. == Тиражи == * 2.721.633 (2004 г.)<ref name="mantcir">{{cite web|url=http://comipedia.com/magazine/manga-anthology-circulations|title=Manga Anthology Circulations|publisher=[[ComiPedia]]|archiveurl=https://www.webcitation.org/6182HXHbV?url=http://comipedia.com/magazine/manga-anthology-circulations|archivedate=2011-08-22|accessdate=2010-11-11|lang=en}}</ref> * 2.365.306 (2005 г.)<ref name="mantcir" /> * 1.650.205 (2009 г.)<ref>{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-01-18/2009-japanese-manga-magazine-circulation-numbers|title=2009 Japanese Manga Magazine Circulation Numbers|date=2010-01-18|publisher=[[Anime News Network]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209142553/https://www.animenewsnetwork.com/news/2010-01-18/2009-japanese-manga-magazine-circulation-numbers|archive-date=2018-12-09|accessdate=2010-10-13|lang=en|url-status=live}}</ref> * 1.277.500 (2014 г.)<ref name="year2015">{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2015-04-28/top-manga-magazines-circulation-dropped-10-percent-in-1-year/.87596|title=Top Manga Magazines' Circulation Dropped 10%+ in 1 Year|date=2015-04-28|work=News|publisher=[[Anime News Network]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160804194140/https://www.animenewsnetwork.com/news/2015-04-28/top-manga-magazines-circulation-dropped-10-percent-in-1-year/.87596|archive-date=2016-08-04|accessdate=2017-04-27|url-status=live}}</ref> * 1.156.059 (2015 г.)<ref name="year2015" /> * 995.017 (2016 г.)<ref name="year2016">{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2016-11-02/kodansha-shonen-magazine-circulation-drops-below-1-million/.108408|title=Kodansha's Shonen Magazine Circulation Drops Below 1 Million|work=News|publisher=[[Anime News Network]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170428053259/http://www.animenewsnetwork.com/news/2016-11-02/kodansha-shonen-magazine-circulation-drops-below-1-million/.108408|archive-date=2017-04-28|accessdate=2017-04-27|url-status=live}}</ref> == Соперништво со ''Shonen Jump'' == Списанието ''Weekly Shonen Magazine'' забележало нагло зголемување на продажбата во раните 1970-ти, станувајќи најпродаваното [[списание]] за манги во [[Јапонија]] во тоа време. Но во 1974 г., соперничкото списание ''[[Weekly Shonen Jump]]'' ја одзело оваа титула и ја задржало оваа положба долго време. Во средината на 1990-тите, ''Shonen Jump'' го доживеал губењето на правата за објавување на мангата ''[[Змејска топка]]'' и започнал „темна низа“ за неа. Како последица на тоа, ''Shonen Magazine'' повторно станал првото јапонско шонен-списание во октомври 1997 г., враќајќи ја својата положба како водач во продажба. Во мигов, ''Shonen Magazine'' се враќа на втората положба — ''Shonen Jump'' се вратил како водач во 2002 г., но разликата во продажбите меѓу нив значително се намалила. Од 2007 г., неговиот тираж бил 1.720 илјади примероци, а тиражот на Shonen Jump бил 2.700 илјади.<ref>{{cite web|url=http://www.j-magazine.or.jp/data_001/index.html|title=Magazine Data 2007|publisher=Japan Magazine Publishers Association|language=ja|archiveurl=https://www.webcitation.org/65Dd7InQK?url=http://www.j-magazine.or.jp/data_001/index.html|archivedate=2012-02-05|accessdate=2009-10-13|url-status=live}}</ref> == Најпопуларни манги објавени во списанието == * Со '''задебелени букви''' се означени најзначајните дела. === [[1960-ти]] === * ''[[Mokku of the Oak Tree]]'' (1963 — 1965, [[Тетуја Чиба|Тетуја Чиба]]) * ''[[8 Man|Eightman]]'' (1963 — 1966) * ''[[Amazing 3|W3]]'' (1965) *Само 6 поглавја. * ''[[Cyborg 009]]'' (1966) *Само 2 поглавја. * '''''[[Tensai Bakabon]]''''' (1967 — 1976, [[Фуџио Акацука|Фуџио Акацука]]) * '''''[[Gegege no Kitarou]]''''' (1966 — 1971) * '''''[[Ashita no Joe]]''''' (1968 — 1973) * '''''[[Kyojin no Hoshi]]''''' (1966 — 1971, [[Ики Каџивара|Ики Каџивара]], [[Нобору Кавасаки|Нобору Кавасаки]]) === [[1970-ти]] === * ''[[Kamen Rider]]'' (1971) * ''[[Tiger Mask]]'' (1971, [[Ики Каџивара|Ики Каџивара]], [[Наоки Цуџи|Наоки Цуџи]]) * ''[[Karate Baka Ichidai]]'' (1971 — 1977, [[Ики Каџивара|Ики Каџивара]], [[Џиро Цунода|Џиро Цунода]], [[Џоја Кагемару|Џоја Кагемару]]) * ''[[Devilman]]'' (1972 — 1973) * ''[[Violence Jack]]'' (1973 — 1974, [[Го Нагаи|Го Нагаи]]) * ''[[Tsurikiti Sanpei]]'' (1973 — 1983, [[Такао Јагучи|Такао Јагучи]]) * '''[[Mitsume ga Tooru (манга)|''Mitsume ga Tōru'']]''' (1974 — 1978, [[Осаму Тезка|Осаму Тезка]]) * ''[[Shōnen Jidai]]'' (1978 — 1979, [[Фуџико Фуџио (A)|Фуџико Фуџио (A)]]) === [[1980-ти]] === * ''[[Kōtarō Makaritōru]]'' (1982 — 2001) *Насловот бил сменет во ''Shin — '' во 1995 г. * '''''[[Bari Bari Densetsu]]''''' (1983 — 1991) * ''[[Mr. Ajikko]]'' (1986 — 1989, [[Даисуке Терасава|Даисуке Терасава]]) * ''[[Meimon! Daisan-yakyūbu]]'' (1987 — 1993) * '''''[[Hajime no Ippo]]''''' (1989—) === [[1990-ти]] === * ''Boys Be…'' (1991 — 2001) * '''''[[Kindaichi Case Files]]''''' (1992 — 2000) и ''[[Detective Academy Q]]'' (2001 — 2005) * ''[[Chūka Ichiban]]'' (1997—1999, [[Ецуши Огава|Ецуши Огава]]) *Издавањето било пренесено во ''Magazine Special'', но подоцна се вратило во ''Shonen Magazine''. * '''[[Great Teacher Onizuka|''GTO'']]''' (1997 — 2000) * '''''[[Love Hina]]''''' (1998 — 2001) * ''[[GetBackers]]'' (1999—) * ''[[Samurai Deeper Kyo]]'' (1999 — 2006) * ''[[Rave Master]]'' (1999—2005) === [[2000-ти]] === * ''[[Cromartie High School|Sakigake!! Cromartie High School]]'' (2000 — 2004) * '''''[[Fairy Tail]]''''' (2006 — 2017) * ''[[School Rumble]]'' (2003 — 2008) * ''[[Suzuka (аниме и манга)|Suzuka]]'' (2004 — 2007) * ''[[Negima!: Magister Negi Magi|Mahō Sensei Negima]]'' (2003 — 2012) * '''''[[Tsubasa: Reservoir Chronicle]]''''' (2003 — 2009) * ''[[Kimi no Iru Machi (манга)|Kimi no Iru Machi]]'' (2008—) * ''[[Стич!|Stitch!]]'' (2009—) == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category}} * {{Official website|http://www.shonenmagazine.com/}}__СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Списанија]] [[Категорија:Манга]] qoq6tjaquumpbprzbyt8cdu8gj51duo 5606094 5606093 2026-08-07T17:38:04Z Andrew012p 85224 5606094 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Списание | наслов = Weekly Shonen Magazine | лого = Weekly Shonen Magazine.svg | големина_на_лого = | слика = | големина_на_слика = | алт_текст_на_слика = | опис_на_слика = | изворно_име = | уредник = Шинтаро Кавакубо | уредник_функција = Главен уредник | поранешни_уредници = | новинари = | фотограф = | категорија = [[шонен-манга|шонен]]<ref name="Boy">{{cite web |url=http://www.j-magazine.or.jp/magadata/index.php?module=list&action=list&cat1cd=1&cat3cd=14&period_cd=34 |title=Boys' Manga |publisher=Japanese Magazine Publishers Association |date=September 2016 |language=ja |access-date=November 6, 2016 |archive-date=2016-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161103235410/http://www.j-magazine.or.jp/magadata/index.php?module=list&action=list&cat1cd=1&cat3cd=14&period_cd=34 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite book |title=[[Manga: The Complete Guide]] |last=Thompson |first=Jason |author-link=Jason Thompson (writer) |publisher=[[Del Rey Books]] |isbn=978-0-345-48590-8 |year=2007 |pages=[https://archive.org/details/mangacompletegui0000thom_l3e2/page/338 338]–339}}</ref> | честота = неделно | формат = | тираж = 883.804<br><small>(јули — септември 2016)</small> | издавач = [[Kodansha]] | платен_тираж = | бесплатен_тираж = | година_на_тираж = | вкупен_тираж = | основач = | основано = | прв_број = 17 март 1959 | последен_број = | последен_број_издание = | претпријатие = | земја = {{знамеикона|Јапонија}} [[Јапонија]] | седиште = | јазик = јапонски | мрежно_место = [https://shonenmagazine.com/smaga ''Weekly Shōnen Magazine''] | issn = | eissn = | oclc = | модул = }} '''''Weekly Shonen Magazine'''''<ref>Може и како ''Weekly Shōnen Magazine'' со ''ō.''</ref> ({{langx|ja|週刊少年マガジン}}) или просто '''''Shonen Magazine''''' — едно од најпознатите [[Списание|списанија]] во [[Јапонија]] што издаваат [[шонен-манга]], објавено неделно од [[Kodansha]]. Прво објавено на 17 март 1959 г.<ref>{{книга|isbn=978-0-76-561602-9|url-access=registration|автор=MacWilliams, Mark W.|заглавие=Japanese Visual Culture: Explorations in the World of Manga and Anime|ссылка=https://archive.org/details/japanesevisualcu00macw|ответственный=|место=|издательство=[[M.E. Sharpe]]|год=2008|том=|страниц=352|страницы=[https://archive.org/details/japanesevisualcu00macw/page/n48 36]}}</ref> Исто така, под негово покровителство се објавуваат месечното '''''Shounen Magazine Special''''' и сезонското издание '''''Shounen Magazine'' ''Wonder'''''. До 1966 г., продажбата на списанието надминала 1 милион примероци, поттикната од популарноста на мангите ''Kyojin no Hoshi'' и ''Ashita no Joe'' објавени во него.<ref>{{книга|isbn=978-0-76-561602-9|url-access=registration|автор=MacWilliams, Mark W.|заглавие=Japanese Visual Culture: Explorations in the World of Manga and Anime|ссылка=https://archive.org/details/japanesevisualcu00macw|ответственный=|место=|издательство=[[M.E. Sharpe]]|год=2008|том=|страниц=352|страницы=[https://archive.org/details/japanesevisualcu00macw/page/n49 37]}}</ref> И покрај одредена цензура (до неодамна тоа било единственото шонен-списание што забранувало објавување слики на женски брадавици), неговата целна публика покажува склоност да созрева, станувајќи сè позаинтересирана за сериозни дела наменети за повозрасните луѓе и типичните читатели на списанието постепено стануваат средношколци и студенти. == Тиражи == * 2.721.633 (2004 г.)<ref name="mantcir">{{cite web|url=http://comipedia.com/magazine/manga-anthology-circulations|title=Manga Anthology Circulations|publisher=[[ComiPedia]]|archiveurl=https://www.webcitation.org/6182HXHbV?url=http://comipedia.com/magazine/manga-anthology-circulations|archivedate=2011-08-22|accessdate=2010-11-11|lang=en}}</ref> * 2.365.306 (2005 г.)<ref name="mantcir" /> * 1.650.205 (2009 г.)<ref>{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-01-18/2009-japanese-manga-magazine-circulation-numbers|title=2009 Japanese Manga Magazine Circulation Numbers|date=2010-01-18|publisher=[[Anime News Network]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209142553/https://www.animenewsnetwork.com/news/2010-01-18/2009-japanese-manga-magazine-circulation-numbers|archive-date=2018-12-09|accessdate=2010-10-13|lang=en|url-status=live}}</ref> * 1.277.500 (2014 г.)<ref name="year2015">{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2015-04-28/top-manga-magazines-circulation-dropped-10-percent-in-1-year/.87596|title=Top Manga Magazines' Circulation Dropped 10%+ in 1 Year|date=2015-04-28|work=News|publisher=[[Anime News Network]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160804194140/https://www.animenewsnetwork.com/news/2015-04-28/top-manga-magazines-circulation-dropped-10-percent-in-1-year/.87596|archive-date=2016-08-04|accessdate=2017-04-27|url-status=live}}</ref> * 1.156.059 (2015 г.)<ref name="year2015" /> * 995.017 (2016 г.)<ref name="year2016">{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2016-11-02/kodansha-shonen-magazine-circulation-drops-below-1-million/.108408|title=Kodansha's Shonen Magazine Circulation Drops Below 1 Million|work=News|publisher=[[Anime News Network]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170428053259/http://www.animenewsnetwork.com/news/2016-11-02/kodansha-shonen-magazine-circulation-drops-below-1-million/.108408|archive-date=2017-04-28|accessdate=2017-04-27|url-status=live}}</ref> == Соперништво со ''Shonen Jump'' == Списанието ''Weekly Shonen Magazine'' забележало нагло зголемување на продажбата во раните 1970-ти, станувајќи најпродаваното [[списание]] за манги во [[Јапонија]] во тоа време. Но во 1974 г., соперничкото списание ''[[Weekly Shonen Jump]]'' ја одзело оваа титула и ја задржало оваа положба долго време. Во средината на 1990-тите, ''Shonen Jump'' го доживеал губењето на правата за објавување на мангата ''[[Змејска топка]]'' и започнал „темна низа“ за неа. Како последица на тоа, ''Shonen Magazine'' повторно станал првото јапонско шонен-списание во октомври 1997 г., враќајќи ја својата положба како водач во продажба. Во мигов, ''Shonen Magazine'' се враќа на втората положба — ''Shonen Jump'' се вратил како водач во 2002 г., но разликата во продажбите меѓу нив значително се намалила. Од 2007 г., неговиот тираж бил 1.720 илјади примероци, а тиражот на Shonen Jump бил 2.700 илјади.<ref>{{cite web|url=http://www.j-magazine.or.jp/data_001/index.html|title=Magazine Data 2007|publisher=Japan Magazine Publishers Association|language=ja|archiveurl=https://www.webcitation.org/65Dd7InQK?url=http://www.j-magazine.or.jp/data_001/index.html|archivedate=2012-02-05|accessdate=2009-10-13|url-status=live}}</ref> == Најпопуларни манги објавени во списанието == * Со '''задебелени букви''' се означени најзначајните дела. === [[1960-ти]] === * ''[[Mokku of the Oak Tree]]'' (1963 — 1965, [[Тетуја Чиба|Тетуја Чиба]]) * ''[[8 Man|Eightman]]'' (1963 — 1966) * ''[[Amazing 3|W3]]'' (1965) *Само 6 поглавја. * ''[[Cyborg 009]]'' (1966) *Само 2 поглавја. * '''''[[Tensai Bakabon]]''''' (1967 — 1976, [[Фуџио Акацука|Фуџио Акацука]]) * '''''[[Gegege no Kitarou]]''''' (1966 — 1971) * '''''[[Ashita no Joe]]''''' (1968 — 1973) * '''''[[Kyojin no Hoshi]]''''' (1966 — 1971, [[Ики Каџивара|Ики Каџивара]], [[Нобору Кавасаки|Нобору Кавасаки]]) === [[1970-ти]] === * ''[[Kamen Rider]]'' (1971) * ''[[Tiger Mask]]'' (1971, [[Ики Каџивара|Ики Каџивара]], [[Наоки Цуџи|Наоки Цуџи]]) * ''[[Karate Baka Ichidai]]'' (1971 — 1977, [[Ики Каџивара|Ики Каџивара]], [[Џиро Цунода|Џиро Цунода]], [[Џоја Кагемару|Џоја Кагемару]]) * ''[[Devilman]]'' (1972 — 1973) * ''[[Violence Jack]]'' (1973 — 1974, [[Го Нагаи|Го Нагаи]]) * ''[[Tsurikiti Sanpei]]'' (1973 — 1983, [[Такао Јагучи|Такао Јагучи]]) * '''[[Mitsume ga Tooru (манга)|''Mitsume ga Tōru'']]''' (1974 — 1978, [[Осаму Тезка|Осаму Тезка]]) * ''[[Shōnen Jidai]]'' (1978 — 1979, [[Фуџико Фуџио (A)|Фуџико Фуџио (A)]]) === [[1980-ти]] === * ''[[Kōtarō Makaritōru]]'' (1982 — 2001) *Насловот бил сменет во ''Shin — '' во 1995 г. * '''''[[Bari Bari Densetsu]]''''' (1983 — 1991) * ''[[Mr. Ajikko]]'' (1986 — 1989, [[Даисуке Терасава|Даисуке Терасава]]) * ''[[Meimon! Daisan-yakyūbu]]'' (1987 — 1993) * '''''[[Hajime no Ippo]]''''' (1989—) === [[1990-ти]] === * ''Boys Be…'' (1991 — 2001) * '''''[[Kindaichi Case Files]]''''' (1992 — 2000) и ''[[Detective Academy Q]]'' (2001 — 2005) * ''[[Chūka Ichiban]]'' (1997—1999, [[Ецуши Огава|Ецуши Огава]]) *Издавањето било пренесено во ''Magazine Special'', но подоцна се вратило во ''Shonen Magazine''. * '''[[Great Teacher Onizuka|''GTO'']]''' (1997 — 2000) * '''''[[Love Hina]]''''' (1998 — 2001) * ''[[GetBackers]]'' (1999—) * ''[[Samurai Deeper Kyo]]'' (1999 — 2006) * ''[[Rave Master]]'' (1999—2005) === [[2000-ти]] === * ''[[Cromartie High School|Sakigake!! Cromartie High School]]'' (2000 — 2004) * '''''[[Fairy Tail]]''''' (2006 — 2017) * ''[[School Rumble]]'' (2003 — 2008) * ''[[Suzuka (аниме и манга)|Suzuka]]'' (2004 — 2007) * ''[[Negima!: Magister Negi Magi|Mahō Sensei Negima]]'' (2003 — 2012) * '''''[[Tsubasa: Reservoir Chronicle]]''''' (2003 — 2009) * ''[[Kimi no Iru Machi (манга)|Kimi no Iru Machi]]'' (2008—) * ''[[Стич!|Stitch!]]'' (2009—) == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category}} * {{матична|http://www.shonenmagazine.com/}} [[Категорија:Неделни списанија за манга]] 5oddkqoj36f1ct5lxewtc9vxsoywpb1 5606095 5606094 2026-08-07T17:46:49Z Andrew012p 85224 /* 1990-ти */ 5606095 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Списание | наслов = Weekly Shonen Magazine | лого = Weekly Shonen Magazine.svg | големина_на_лого = | слика = | големина_на_слика = | алт_текст_на_слика = | опис_на_слика = | изворно_име = | уредник = Шинтаро Кавакубо | уредник_функција = Главен уредник | поранешни_уредници = | новинари = | фотограф = | категорија = [[шонен-манга|шонен]]<ref name="Boy">{{cite web |url=http://www.j-magazine.or.jp/magadata/index.php?module=list&action=list&cat1cd=1&cat3cd=14&period_cd=34 |title=Boys' Manga |publisher=Japanese Magazine Publishers Association |date=September 2016 |language=ja |access-date=November 6, 2016 |archive-date=2016-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161103235410/http://www.j-magazine.or.jp/magadata/index.php?module=list&action=list&cat1cd=1&cat3cd=14&period_cd=34 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite book |title=[[Manga: The Complete Guide]] |last=Thompson |first=Jason |author-link=Jason Thompson (writer) |publisher=[[Del Rey Books]] |isbn=978-0-345-48590-8 |year=2007 |pages=[https://archive.org/details/mangacompletegui0000thom_l3e2/page/338 338]–339}}</ref> | честота = неделно | формат = | тираж = 883.804<br><small>(јули — септември 2016)</small> | издавач = [[Kodansha]] | платен_тираж = | бесплатен_тираж = | година_на_тираж = | вкупен_тираж = | основач = | основано = | прв_број = 17 март 1959 | последен_број = | последен_број_издание = | претпријатие = | земја = {{знамеикона|Јапонија}} [[Јапонија]] | седиште = | јазик = јапонски | мрежно_место = [https://shonenmagazine.com/smaga ''Weekly Shōnen Magazine''] | issn = | eissn = | oclc = | модул = }} '''''Weekly Shonen Magazine'''''<ref>Може и како ''Weekly Shōnen Magazine'' со ''ō.''</ref> ({{langx|ja|週刊少年マガジン}}) или просто '''''Shonen Magazine''''' — едно од најпознатите [[Списание|списанија]] во [[Јапонија]] што издаваат [[шонен-манга]], објавено неделно од [[Kodansha]]. Прво објавено на 17 март 1959 г.<ref>{{книга|isbn=978-0-76-561602-9|url-access=registration|автор=MacWilliams, Mark W.|заглавие=Japanese Visual Culture: Explorations in the World of Manga and Anime|ссылка=https://archive.org/details/japanesevisualcu00macw|ответственный=|место=|издательство=[[M.E. Sharpe]]|год=2008|том=|страниц=352|страницы=[https://archive.org/details/japanesevisualcu00macw/page/n48 36]}}</ref> Исто така, под негово покровителство се објавуваат месечното '''''Shounen Magazine Special''''' и сезонското издание '''''Shounen Magazine'' ''Wonder'''''. До 1966 г., продажбата на списанието надминала 1 милион примероци, поттикната од популарноста на мангите ''Kyojin no Hoshi'' и ''Ashita no Joe'' објавени во него.<ref>{{книга|isbn=978-0-76-561602-9|url-access=registration|автор=MacWilliams, Mark W.|заглавие=Japanese Visual Culture: Explorations in the World of Manga and Anime|ссылка=https://archive.org/details/japanesevisualcu00macw|ответственный=|место=|издательство=[[M.E. Sharpe]]|год=2008|том=|страниц=352|страницы=[https://archive.org/details/japanesevisualcu00macw/page/n49 37]}}</ref> И покрај одредена цензура (до неодамна тоа било единственото шонен-списание што забранувало објавување слики на женски брадавици), неговата целна публика покажува склоност да созрева, станувајќи сè позаинтересирана за сериозни дела наменети за повозрасните луѓе и типичните читатели на списанието постепено стануваат средношколци и студенти. == Тиражи == * 2.721.633 (2004 г.)<ref name="mantcir">{{cite web|url=http://comipedia.com/magazine/manga-anthology-circulations|title=Manga Anthology Circulations|publisher=[[ComiPedia]]|archiveurl=https://www.webcitation.org/6182HXHbV?url=http://comipedia.com/magazine/manga-anthology-circulations|archivedate=2011-08-22|accessdate=2010-11-11|lang=en}}</ref> * 2.365.306 (2005 г.)<ref name="mantcir" /> * 1.650.205 (2009 г.)<ref>{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-01-18/2009-japanese-manga-magazine-circulation-numbers|title=2009 Japanese Manga Magazine Circulation Numbers|date=2010-01-18|publisher=[[Anime News Network]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209142553/https://www.animenewsnetwork.com/news/2010-01-18/2009-japanese-manga-magazine-circulation-numbers|archive-date=2018-12-09|accessdate=2010-10-13|lang=en|url-status=live}}</ref> * 1.277.500 (2014 г.)<ref name="year2015">{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2015-04-28/top-manga-magazines-circulation-dropped-10-percent-in-1-year/.87596|title=Top Manga Magazines' Circulation Dropped 10%+ in 1 Year|date=2015-04-28|work=News|publisher=[[Anime News Network]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160804194140/https://www.animenewsnetwork.com/news/2015-04-28/top-manga-magazines-circulation-dropped-10-percent-in-1-year/.87596|archive-date=2016-08-04|accessdate=2017-04-27|url-status=live}}</ref> * 1.156.059 (2015 г.)<ref name="year2015" /> * 995.017 (2016 г.)<ref name="year2016">{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2016-11-02/kodansha-shonen-magazine-circulation-drops-below-1-million/.108408|title=Kodansha's Shonen Magazine Circulation Drops Below 1 Million|work=News|publisher=[[Anime News Network]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170428053259/http://www.animenewsnetwork.com/news/2016-11-02/kodansha-shonen-magazine-circulation-drops-below-1-million/.108408|archive-date=2017-04-28|accessdate=2017-04-27|url-status=live}}</ref> == Соперништво со ''Shonen Jump'' == Списанието ''Weekly Shonen Magazine'' забележало нагло зголемување на продажбата во раните 1970-ти, станувајќи најпродаваното [[списание]] за манги во [[Јапонија]] во тоа време. Но во 1974 г., соперничкото списание ''[[Weekly Shonen Jump]]'' ја одзело оваа титула и ја задржало оваа положба долго време. Во средината на 1990-тите, ''Shonen Jump'' го доживеал губењето на правата за објавување на мангата ''[[Змејска топка]]'' и започнал „темна низа“ за неа. Како последица на тоа, ''Shonen Magazine'' повторно станал првото јапонско шонен-списание во октомври 1997 г., враќајќи ја својата положба како водач во продажба. Во мигов, ''Shonen Magazine'' се враќа на втората положба — ''Shonen Jump'' се вратил како водач во 2002 г., но разликата во продажбите меѓу нив значително се намалила. Од 2007 г., неговиот тираж бил 1.720 илјади примероци, а тиражот на Shonen Jump бил 2.700 илјади.<ref>{{cite web|url=http://www.j-magazine.or.jp/data_001/index.html|title=Magazine Data 2007|publisher=Japan Magazine Publishers Association|language=ja|archiveurl=https://www.webcitation.org/65Dd7InQK?url=http://www.j-magazine.or.jp/data_001/index.html|archivedate=2012-02-05|accessdate=2009-10-13|url-status=live}}</ref> == Најпопуларни манги објавени во списанието == * Со '''задебелени букви''' се означени најзначајните дела. === [[1960-ти]] === * ''[[Mokku of the Oak Tree]]'' (1963 — 1965, [[Тетуја Чиба|Тетуја Чиба]]) * ''[[8 Man|Eightman]]'' (1963 — 1966) * ''[[Amazing 3|W3]]'' (1965) *Само 6 поглавја. * ''[[Cyborg 009]]'' (1966) *Само 2 поглавја. * '''''[[Tensai Bakabon]]''''' (1967 — 1976, [[Фуџио Акацука|Фуџио Акацука]]) * '''''[[Gegege no Kitarou]]''''' (1966 — 1971) * '''''[[Ashita no Joe]]''''' (1968 — 1973) * '''''[[Kyojin no Hoshi]]''''' (1966 — 1971, [[Ики Каџивара|Ики Каџивара]], [[Нобору Кавасаки|Нобору Кавасаки]]) === [[1970-ти]] === * ''[[Kamen Rider]]'' (1971) * ''[[Tiger Mask]]'' (1971, [[Ики Каџивара|Ики Каџивара]], [[Наоки Цуџи|Наоки Цуџи]]) * ''[[Karate Baka Ichidai]]'' (1971 — 1977, [[Ики Каџивара|Ики Каџивара]], [[Џиро Цунода|Џиро Цунода]], [[Џоја Кагемару|Џоја Кагемару]]) * ''[[Devilman]]'' (1972 — 1973) * ''[[Violence Jack]]'' (1973 — 1974, [[Го Нагаи|Го Нагаи]]) * ''[[Tsurikiti Sanpei]]'' (1973 — 1983, [[Такао Јагучи|Такао Јагучи]]) * '''[[Mitsume ga Tooru (манга)|''Mitsume ga Tōru'']]''' (1974 — 1978, [[Осаму Тезка|Осаму Тезка]]) * ''[[Shōnen Jidai]]'' (1978 — 1979, [[Фуџико Фуџио (A)|Фуџико Фуџио (A)]]) === [[1980-ти]] === * ''[[Kōtarō Makaritōru]]'' (1982 — 2001) *Насловот бил сменет во ''Shin — '' во 1995 г. * '''''[[Bari Bari Densetsu]]''''' (1983 — 1991) * ''[[Mr. Ajikko]]'' (1986 — 1989, [[Даисуке Терасава|Даисуке Терасава]]) * ''[[Meimon! Daisan-yakyūbu]]'' (1987 — 1993) * '''''[[Hajime no Ippo]]''''' (1989—) === [[1990-ти]] === * ''Boys Be…'' (1991 — 2001) * '''''[[Kindaichi Case Files]]''''' (1992 — 2000) и ''[[Detective Academy Q]]'' (2001 — 2005) * ''[[Chūka Ichiban]]'' (1997 — 1999, [[Ецуши Огава|Ецуши Огава]]) *Издавањето било пренесено во ''Magazine Special'', но подоцна се вратило во ''Shonen Magazine''. * '''[[Great Teacher Onizuka|''GTO'']]''' (1997 — 2000) * '''''[[Love Hina]]''''' (1998 — 2001) * ''[[GetBackers]]'' (1999—) * ''[[Samurai Deeper Kyo]]'' (1999 — 2006) * ''[[Rave Master]]'' (1999 — 2005) === [[2000-ти]] === * ''[[Cromartie High School|Sakigake!! Cromartie High School]]'' (2000 — 2004) * '''''[[Fairy Tail]]''''' (2006 — 2017) * ''[[School Rumble]]'' (2003 — 2008) * ''[[Suzuka (аниме и манга)|Suzuka]]'' (2004 — 2007) * ''[[Negima!: Magister Negi Magi|Mahō Sensei Negima]]'' (2003 — 2012) * '''''[[Tsubasa: Reservoir Chronicle]]''''' (2003 — 2009) * ''[[Kimi no Iru Machi (манга)|Kimi no Iru Machi]]'' (2008—) * ''[[Стич!|Stitch!]]'' (2009—) == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category}} * {{матична|http://www.shonenmagazine.com/}} [[Категорија:Неделни списанија за манга]] t0r26cgc9w3fwytadcxq0mb2o022557 0 1348440 5606125 5563772 2026-08-07T19:56:12Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK, дополнување 5606125 wikitext text/x-wiki {{внимание}} {{speciesbox | image = Gardenology.org-IMG 2309 rbgs11jan.jpg | image2 = Gardenology.org-IMG 2310 rbgs11jan.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=Rivers, M.C. |author2=Zhao, D. |year=2015 |title=''Camellia taliensis'' |article-number=e.T62037670A62037674 |doi=10.2305/IUCN.UK.2015-4.RLTS.T62037670A62037674.en}}</ref> | genus = Camellia | species = taliensis | authority = (W.W.Sm.) Melch. }} '''''Камелија Талиенсис''''' (исто така познат како '''Јунан со голем сортен чај''', '''див чај''', '''Дали чај''', '''широк чај Јунан''') е мал [[Вид (биологија)|вид]] зимзелена [[грмушка]] чии [[Лист|лисја]] и лисни пупки се користат за производство на [[чај]] . Тоа е од родот ''Камелија'' на цветни растенија од семејството Теацеае . ''Ц. Талиенсис'' е важен див роднина на култивираното растение чај ''[[Чајна билка|Камелија синенсис]]''. Исто така, припаѓа на истиот дел ''Теа'' како и ''Ц. Синенсис''. Видот се одгледува на многу фарми во провинцијата [[Јунан]] во [[Народна Република Кина|Кина]] и не се смета за загрозен. Сепак, неговите диви популации се намалуваат поради фрагментацијата на природното живеалиште на растението предизвикана од човекот и прекумерното берење на листовите за пазарот на чај. == Номенклатура и таксономија == „ ''Ц.'' ''талиенсис''<nowiki/>' доаѓа од старото име на Дали, Тали, од каде што поттекнува растението. Тоа е познато и како Див чај, поради тоа што расте во шумите, чајот Дали повторно по градот и растение пржено јајце поради морфологијата на цветот. == Опис == ''Камелија Талиенсис'' може да порасне од 2-8 метри висока и има пет локули по јајник додека ''Ц. Синенсис'' има три. Листовите ''на Ц. Талиенсис'' се абаксиално жолто-зелени и адаксијално темно- или жолто-зелени и се сјајни на двете површини. [[Семе|Семињата]] на растението се кафеави. Цветовите се кремасти или бели со бројни стомаци, што случајно создаваат изглед на пржено јајце. Расте првенствено во југозападниот дел на Јунан и во соседните области во Тајланд и северен Мјанмар. ''Ц. Талиенсис'' има поголеми листови од ''Ц. Синенсис вар''. ''синенсис'' поблиску до големината на ''Ц. Синенсис вар''. ''асамика''. Во неколку хемиски состав и морфолошки споредби, ''Ц. талиенсис'' е исто така поблиску до ''Ц. синенсис'' вар. ''[[Асам (чај)|асамика]]'' отколку на ''Ц. синенсис вар''. ''синенсис''. Сепак, поблиската сличност може да се должи и на човечката селекција како што е ''Ц. Синенсис вар''. ''асамика'' е сорта чај што традиционално се одгледува во Јунан. Како и ''Ц. синенсис'', ''Ц. талиенсис'' содржи и [[теанин]] и [[кофеин]] . ''Ц. таленсис'' може лесно да се вкрсти со ''Ц. синенсис'', а добиените вкрстени растенија се средно помеѓу видовите и морфолошки и хемиски што укажуваат на вистински хибриди. == Одгледување == Растението првично се користело за правење чај од собирачи на печурки кои земале млади пупки од лисја и, со помош на локална експертиза, ги користеле сувите пупки за да направат црн чај „за разлика од сите други“. ''Ц. талиенсис'' сезонски се собира во рана пролет кога се произведуваат нови лисја. ''Ц. талиенсис'' локално се користи за правење бел чај, [[црн чај]] и пуер чај. [[Yue Guang Bai|Јуе Гуанг Баи]] е бел чај направен од растението. Чајот Јунан пу-ерх направен од ''Ц. таленсис'' може да има многу повисока цена од пуер направен од почестиот ''Ц. синенсис''. == Наводи == {{Наводи}} == Библиографија == * {{Наведено списание|last=Chen|first=Jin|last2=Wang|first2=Pingsheng|last3=Xia|first3=Yongmei|last4=Xu|first4=Mei|last5=Pei|first5=Shengji|year=2005|title=Genetic diversity and differentiation of Camellia sinensis L. (cultivated tea) and its wild relatives in Yunnan province of China, revealed by morphology, biochemistry and allozyme studies|url=https://link.springer.com/article/10.1007/s10722-005-0285-1|journal=Genetic Resources and Crop Evolution|volume=52|pages=41–52}} * {{Наведено списание|last=Liu|first=Yang|last2=Yang|first2=Shi-xiong|last3=Ji|first3=Peng-zhang|last4=Gao|first4=Li-zhi|year=2012|title=Phylogeography of ''Camellia taliensis'' (Theaceae) inferred from chloroplast and nuclear DNA: Insights into evolutionary history and conservation|journal=[[BMC Evolutionary Biology]]|volume=12}} == Дополнителна литература == * {{Наведено списание|last=Takeda|first=Yoshiyuki|year=1990|title=Cross compatibility of tea (Camellia sinensis) and its allied species in the genus Camellia|journal=Japan Agricultural Research Quarterly|volume=24|pages=111–116}} == Надворешни врски == * Американски национален систем за гермплазма на растенија: [https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?8736 ''Camellia taliensis'' (WW Sm.) Melch.] {{Викивидови|Camellia taliensis}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Чај]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] 3z1fc8t8xlunaisdl1a23i2uqsk01uv 0 1348480 5606126 5400968 2026-08-07T20:01:55Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5606126 wikitext text/x-wiki [[Податотека:‘CHÁ GORDO’ feast in the 1930s.png|мини|Ча Гордо чајанка во 1930-тите]] '''Ча Гордо''' (буквално дебел чај <ref name="feasting">{{Наведени вести|url=https://www.travelpulse.com/opinions/blog/feasting-on-fat-tea-in-macau.html|title=Feasting on Fat Tea in Macau|last=Cummings-Yeates|first=Rosalind|date=18 August 2015|work=TravelPulse}}</ref>) — кулинарска традиција меѓу маканскиот народ во [[Макао]] која се споредува со [[Чај (оброк)|висок чај]].<ref name="feasting" /> == Историја == Историски гледано, семејствата со португалско наследство во Макао одржувале Ча Гордо во повеќе прилики, вклучувајќи [[Римокатоличка црква|католички]] празници, крштевки или родендени, но тоа можело да се одржи од која било причина.<ref name="SCMP">{{Наведени вести|url=http://www.scmp.com/lifestyle/food-wine/article/1761799/cha-gordo-macaus-fat-tea-celebration-macanese-cuisine-and|title=Cha Gordo: Macau's ' fat tea' a celebration of Macanese cuisine and culture|last=Loh|first=Juliana|date=10 April 2015|work=[[South China Morning Post]]|access-date=7 March 2018}}</ref> Некои семејства одржувале по едно неделно.<ref name="feasting"/> Ча Гордо често се одржувало по маканските [[свадба|свадби]], наместо сложениот [[банкет]] што се гледа на кинеските свадби.<ref name="WeddingBook">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=uEUVAgAAQBAJ&pg=PA29|title=Wedding Planning and Management: Consultancy for Diverse Clients|last=Daniels|first=Maggie|last2=Loveless|first2=Carrie|date=2014|publisher=[[Routledge]]|edition=Second|page=29|access-date=7 March 2018}}</ref> == Структура == Забележано е дека Ча Гордота се состојат од 12 видови јадења или повеќе.<ref name="feasting"/> Ча Гордос обично започнуваат во средината на [[Попладне|попладневните часови]], за да им дозволи на децата да јадат и да им дозволи на возрасните да продолжат со забавата, додека децата одат во кревет.<ref name="SCMP"/> Некои од јадењата вклучени во Ча Гордо вклучуваат болињос де бакалхау, минчи, сопа де лакаса и тачо.<ref name="feasting"/><ref name="SCMP"/><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=zG1H75z0EYYC&pg=RA2-PA232|title=Food Cultures of the World Encyclopedia|editor-last=Albala|editor-first=Ken|page=232|access-date=7 March 2018}}</ref> == Во денешницата == Поради тесните услови за живеење во денешно Макао, културната традиција станала многу поретка работа,<ref name="MacaoDaily">{{Наведени вести|url=http://www.macaodaily.com/html/2018-01/01/content_1233883.htm|title=節日的盛筵肥茶 (A holiday feast: Cha Gordo)|last=Cabral|first=Carlos|date=1 January 2018|work=[[Macao Daily News]]|access-date=7 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180308231533/http://www.macaodaily.com/html/2018-01/01/content_1233883.htm|archive-date=8 March 2018|language=zh}}</ref> но тие одржуваат настани во заедницата на редовна основа на одредени денови (како на [[Божиќ]]), во обид да ја зачуваат маканската култура.<ref name="MacaoDaily" /> Богатото културно наследство на Макао датира повеќе од 400 години. Маканската кујна често се смета за прва фузија кујна - спој на португалски и кинески состојки и техники за готвење. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == https://theculturetrip.com/asia/china/articles/cha-gordo-the-macanese-take-on-afternoon-tea-and-where-to-try-it {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240522071729/https://theculturetrip.com/asia/china/articles/cha-gordo-the-macanese-take-on-afternoon-tea-and-where-to-try-it |date=2024-05-22 }} [[Категорија:Чај]] cd1wen57iyffi3pbqqp6gbscg9i9ara 0 1350195 5606077 5367678 2026-08-07T16:49:58Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5606077 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Nina Simon (born 1981) in the video 'Nina Simon at Future of Libraries 11'.png|мини|Нина Симон]] '''Нина Сајмон''' (родена 1981 година) таа е американски [[кустос]] на изложби, [[писател]], едукатор и директор на музеј. Таа е основач на непрофитната организација OF/BY/FOR ALL. Симон претходно била извршен директор на [[Музеј на уметност и историја на Санта Круз|Музејот за уметност и историја во Санта Круз]], од 2012 до јуни 2019 година. Таа е авторка на три [[Книга|книги]]: ''Партиципативниот музеј'', ''Уметноста на релевантноста'' и, во 2023 година, нејзиниот прв роман; „''Ноќта на убиството на мајката и ќерката“'', кој бил бестселер на [[The New York Times|Њујорк Тајмс]] и избор на [[Клубот на книги на Рис|Клубот на книги Рис Витерспун]]. Нејзината работа е споделена во Волстрит журналl,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/everybodys-an-art-curator-1414102402|title=Everybody's an Art Curator|last=Gamerman|first=Ellen|date=2014-10-23|work=Wall Street Journal|access-date=2017-03-14|issn=0099-9660}}</ref> [[The New York Times|New York Times]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/2011/03/17/arts/design/speaking-digitally-about-exhibits.html|title=Speaking Digitally About Exhibits|last=Jennifer Preston|date=March 16, 2011|work=Article|publisher=New York Times|accessdate=March 14, 2017}}</ref> NPR и [[ТЕД (конференција)|TEДх]].<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mercurynews.com/2017/03/27/palo-altos-first-tedx-happens-sunday-at-oshman-family-jcc/|title=New Palo Alto TEDx happens Sunday at Oshman Family JCC|date=2017-03-28|work=The Mercury News|language=en-US|accessdate=2021-10-09}}</ref> Таа живее во Санта Круз, [[Калифорнија]]. == Ран живот и образование == Нина Симон е родена на 15 јули 1981 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://id.loc.gov/authorities/names/no2011058788.html|title=Simon, Nina|last=|first=|work=The Library of Congress, from LC Linked Data Service: Authorities and Vocabularies|accessdate=2021-10-09}}</ref> Сајмон дипломирала на Политехничкиот институт Вустер по [[електротехника]] и [[математика]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bizjournals.com/sanjose/news/2015/07/29/silicon-valley-40-under-40-2015-nina-simon.html|title=Silicon Valley 40 under 40 2015: Nina Simon|last=Lynn Peithman Stock|date=July 29, 2015|work=Article|publisher=Bizjournals|accessdate=March 14, 2017}}</ref> == Кариера == Во поголемиот дел од нејзината кариера, Нина работела како независен [[консултант]] и [[Дизајнер на изложба|дизајнер на изложби]] со експертиза во социјална технологија, игри и партиципативен дизајн.<ref name="PMAbout">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.participatorymuseum.org/about-the-author/|title=About the Author|work=Webpage|publisher=Nina Simon|accessdate=March 14, 2017}}</ref> За тоа време таа работела со над сто [[Музеј|музеи]] и културни центри низ целиот свет. Покрај нејзината професионална работа, таа работела и во советодавни комисии за IMLS и AAAS проекти кои се однесуваат на иднината на [[музеи]]те и [[Библиотека|библиотеките]].<ref name="Higgins">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.wpi.edu/news/simonadv|title=WPI to Present 'Museum Visionary' Nina Simon at Higgins Armory on Sept. 22|work=Webpage|publisher=Worcester Polytechnic Institute|accessdate=March 14, 2017}}</ref> Нина е позната по својата работа како автор и [[Говорништво|јавен говорник]]. Со текот на годините таа зборувала со мноштво публика за нејзината партиципативна публика и програмската филозофија. Најзначајно е што таа се појавила на [[ТЕД (конференција)|ТЕДx]],<ref name=":0"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://patch.com/california/santacruz/it-wasn-t-just-the-talks-at-tedx-santa-cruz-but-the-networking|title=It Wasn't Just the Talks at TEDx Santa Cruz, but the Networking|date=2012-09-16|work=Santa Cruz, CA Patch|language=en|accessdate=2021-10-09}}</ref> и била главен говорник на конференцијата AFTA/National Arts Marketing Project во 2012 година. Претходно, Нина била [[кустос]] во [[Технички музеј на иновации|Техничкиот музеј за иновации]] во Сан Хозе, Калифорнија и била специјалист за развој на искуство во [[Меѓународен шпионски музеј|Меѓународниот музеј за шпиони]] во [[Вашингтон]].<ref name="PMAbout"/> Таа беше извршен директор на [[Музеј на уметност и историја на Санта Круз|Музејот на уметност и историја во Санта Круз]] од 2012 до јуни 2020 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://goodtimes.sc/cover-stories/nina-simon-reinvented-art-santa-cruz/|title=How Nina Simon Reinvented Santa Cruz Art|last=Dunn|first=Geoffrey|date=2019-06-05|work=Good Times Santa Cruz|language=en-US|accessdate=2021-10-09}}</ref> Таа, исто така, работела како дополнителен професор на Програмата за музеологија на Универзитетот во Вашингтон, каде што предавала курс за социјални технологии во дизајн на изложби.<ref name="Higgins"/> Покрај тоа, таа е директорка на [[Дизајн|дизајнерската фирма]] наречена Музеј 2.0, која работи на меѓународно ниво со музеи, библиотеки и културни институции за да креира едукативни програми и изложби водени од публиката.<ref name="PMAbout"/> Таа, исто така, е автор [[Блог|на блогот]] Музеј 2.0 кој достигнува околу 16.000 читатели неделно<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.museumsandtheweb.com/mw2010/bios/au_440016731.html|title=Speakers: Biography - Nina Simon|work=Webpage|publisher=Museums and the Web 2010|accessdate=March 14, 2017}}</ref> и пишува колумна во Музејот магазин.<ref name="PMAbout" /> Нина моментално е член на одборот на Центарот за иднината на музеите.<ref name="Higgins"/> Нина Симон за градење на организации во заедницата „НА, ОД И ЗА СИТЕ“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.museumnext.com/insight/ofbyfor-all-nina-simon-santa-cruz/|title=Nina Simon on building community organizations OF, BY & FOR ALL on June 14, 2018|work=Webpage|publisher=MuseumNext|accessdate=June 14, 2018}}</ref> == Награди и достигнувања == * Меморијална награда на [[Ненси Хенкс (историчар на уметност)|Ненси Хенкс]] на Американската алијанса за музеи (2012)<ref name="SCstaff">{{Наведена мрежна страница|url=https://santacruzmah.org/about/contact-us/|title=Staff and Board Information|work=Webpage|publisher=Santa Cruz Museum of Art & History|accessdate=March 14, 2017}}</ref> * Меѓу 50-те „најмоќни и највлијателни луѓе во непрофитната уметност“ (Уметничката федерација на западните држави, 2012 и 2013 година)<ref name="SCstaff" /> * Опишана како музејски визионер од списанието Smithsonian за нејзиниот пристап кон дизајнот фокусиран на публиката * Доделена стипендија [[Ашока (непрофитна организација)|за Ашока]] во 2019 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ashoka.org/en-us/fellow/nina-simon|title=Nina Simon|work=Ashoka {{!}} Everyone a Changemaker|language=en-us|accessdate=2019-12-05}}</ref> * Стопанската комора на Санта Круз „Жена на годината“ за 2017 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.santacruzsentinel.com/business/20170907/nina-simon-rene-schlaepfer-lance-linares-honored-by-santa-cruz-chamber|title=Nina Simon, Rene Schlaepfer, Lance Linares honored by Santa Cruz Chamber|last=|first=|date=2017-09-07|work=[[Santa Cruz Sentinel]]|language=en-US|accessdate=2019-12-05}}</ref> == Публикации == * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=YK6MDAEACAAJ|title=The Art of Relevance|last=Simon|first=Nina|publisher=Museum 2.0|year=2016|isbn=9780692701492|oclc=964064946}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=qun060HUcOcC|title=The Participatory Museum|last=Simon|first=Nina|publisher=Museum 2.0|others=Jennifer Rae Atkins (contribution)|year=2010|isbn=9780615346502|location=Santa Cruz, California|oclc=780992997}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=4fafEAAAQBAJ|title=Mother-Daughter Murder Night|last=Simon|first=Nina|publisher=HarperCollins|year=2023|isbn=9780063315068}} Сајмон е исто така автор на блогот Музеј 2.0. == Наводи == == Надворешни врски == * Интервју: [http://www.pcah.us/posts/71_museum_director_nina_simon_on_inspiring_visitor_participation Директорката на музејот Нина Симон за инспиративното учество на посетителите] * [http://museumtwo.blogspot.com/2006/12/what-is-museum-20.html?m=1 Блог музеј 2.0] <references /> [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1981 година]] [[Категорија:Директори на музеи во САД]] [[Категорија:Жени директорки на музеи]] 0884kncnelz2wjb7xfd1cdot10s6drx 0 1353337 5606021 5515924 2026-08-07T13:29:14Z Gurther 105215 5606021 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Петар Матиќ Дуле | native_name = Петар Матић Дуле | native_name_lang = sr | image = Petar Matić.jpg | alt = | caption = Матиќ во 1978 г. | birth_name = | birth_date = {{birth date|1920|7|6|df=y}} | birth_place = [[Ириг]], [[Србија]], [[СХС]] | death_date = {{death date and age|2024|10|4|1920|7|6|df=y}} | death_place = [[Белград]], [[Србија]] | nationality = {{hlist|Српско}} | citizenship = {{flag|Kingdom of Yugoslavia}}<br />{{flag|Socialist Federal Republic of Yugoslavia}}<br />{{flag|Serbia and Montenegro}}<br />{{flag|Serbia}} | occupation = | organization = | known_for = | party = [[Комунистичка партија на Југославија]] | spouse = Душанка Матиќ | children = }} '''Петар Матиќ - Дуле''' ({{langx|sr|Петар Матић Дуле}}; {{рн|6|јули|1920}} – {{пн|4|октомври|2024}})— [[Југословенски партизани|српски партизан]] и учесник во [[Втората светска војна]], поранешен генерал-полковник на [[Југословенска народна армија|Југословенската народна армија]] (ЈНА), политичар, општествено-политички работник и последниот жив [[Орден на народен херој|народен херој на Југославија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kurir.rs/vesti/drustvo/3313183/petar-matic-dule-poslednji-zivi-narodni-heroj-jugoslavije-svet-opasno-lici-na-onaj-pred-rat|title=PETAR MATIĆ DULE, POSLEDNJI ŽIVI NARODNI HEROJ JUGOSLAVIJE: Svet opasno liči na onaj pred rat|work=Kurir|language=sr}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mreza-mira.net/vijesti/razno/svet-opasno-lici-na-onaj-pred-rat/|title=PETAR MATIĆ DULE, POSLEDNJI ŽIVI NARODNI HEROJ JUGOSLAVIJE: Svet opasno liči na onaj pred rat|work=Mreža za izgradnju mira|language=sr}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rs.n1info.com/english/news/a617026-Hundred-year-old-WW-II-Yugoslav-hero-decorated/|title=Hundred-year-old WW II Yugoslav hero decorated|date=6 July 2020|work=N1|language=en}}</ref> == Биографија == Матиќ е роден во [[Ириг]], Србија на 6 јули 1920 година. Потекнувал од богато земјоделско семејство. Основно училиште го завршил во родниот град и до почетокот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] се занимавал со земјоделство. Се дружел се со млади работници и студенти, и така се запознал со идеите на работничкото движење и во јуни 1940 година станал член на [[Сојуз на комунистите на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]] (КПЈ).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.alo.rs/vesti/drustvo/alo-rodendan-heroj-sfrj/324369/vest|title=Ovako je proslavio 100. rođendan (VIDEO)|work=Alo.rs|language=sr|accessdate=2024-08-11|archive-date=2024-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240608082850/https://www.alo.rs/vesti/drustvo/alo-rodendan-heroj-sfrj/324369/vest|url-status=dead}}</ref> Веднаш по [[Априлска војна|Априлската војна]] и [[Априлска војна|окупацијата на Кралството Југославија]] во 1941 година, Петар кој бил секретар на Месниот комитет, а потоа и секретар на Окружниот комитет на КПЈ за Ириг и член на Подготвителниот штаб на востанието, активно работел на организирање на Сремското востание во август 1941 година. Исто така тој бил задолжен за прием на комунистички затвореници кои избегале од затворот во Сремска Митровица . По формирањето на партизанската [[Чета (воена единица)|чета]] во Ириг, Матиќ станал нејзин прв политички комесар. Летото 1942 година, при голема непријателска офанзива на [[Фрушка Гора]], бил ранет во ногата. По заминувањето на поголемиот дел од Сремскиот партизански одред во источна [[Босна и Херцеговина|Босна]],тој останал во Срем со својот четврти баталјон. Прво бил заменик, а потоа командант на овој баталјон.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.autonomija.info/petar-matic-dule-mladic-i-ja-nismo-generali-iste-vojske.html|title=PETAR MATIĆ DULE: Mladić i ja nismo generali iste vojske|date=3 May 2017|work=Autonomija|language=sr}}{{Мртва_врска|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во средината на мај 1943 година, Матиќ бил назначен за командант на Третата група војводински ударни баталјони, која подоцна била во состав на Третата војводинска ударна бригада. Заедно со Штабот на бригадата организирал голем број заседи и напади врз населени места и средства за комуникации. По неуспешниот напад на непријателскиот гарнизон во [[Брчко (град)|Брчко]], во ноември 1943 година, се вратил во Срем, каде што ја презел должноста командант на Сремскиот партизански одред.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tacno.net/naslovnica/petar-matic-dule-general-jna-jedna-herojska-biografija/|title=Petar Matić Dule - general JNA (jedna herojska biografija)|date=21 December 2021|work=Tačno|language=sr}}</ref> Петар Матиќ Дуле бил назначен е за командант на Шестата војводинска ударна бригада во април 1944 година. Во борбите на оваа бригада со Германците на [[Фрушка Гора]] на 17 јули 1944 година бил повторно ранет, овој пат во градите и набрзо бил префрлен на лекување во Италија. По враќањето во земјата бил назначен за командант на Оперативната зона Срем при Генералштабот на НОВ и ПО Војводина. По ослободувањето на Белград во ноември 1944 година бил испратен да студира во Советскиот Сојуз, каде во 1945 година дипломирал на Вишата воена академија „Ворошилов“. По завршувањето на ова училиште, се вратил во ослободена Југославија и тука дипломирал на Вишата воена академија на ЈНА во 1954 година. Вршел различни одговорни должности во ЈНА - бил командант на [[51st Division (Yugoslav Partisans)|51-та војводинска]] и 4-та краина дивизија, началник на штабот на корпусот и началник на штабот во Генералштабот, началник на воената школа на ЈНА, прв. Заменик на началникот на Генералштабот на ЈНА, помошник сојузен секретар за национална одбрана на СФРЈ и потсекретар во Сојузниот секретаријат за национална одбрана (ССНО). Подоцна исто така бил претседател на Комисијата за национална одбрана и социјална самоодбрана (ОНО и ДСЗ) при Претседателството на ЦК на Сојузот на комунистите на Југославија. Се пензионирал на 31 декември 1980 година како генерал-полковник на ЈНА. Бил избран за член на ЦК на [[Сојуз на комунистите на Југославија|Сојузот на комунистите на Југославија]] од [[8th Congress of the League of Communists of Yugoslavia|8. Конгрес на КПЈ]] . Исто така бил и член на Централниот комитет на КПЈ за ЈНА. Избран е за народен пратеник на Собранието на СР Србија и на Сојузното собрание на СФРЈ, во повеќе мандати. Од 1982 до 1986 година бил член на Претседателството на ЦК на КПЈ. Пролетта 1988 година бил избран за претседател на Сојузниот одбор на [[Union of Associations of Fighters of the National Liberation War of Yugoslavia|СУБНОР Југославија]],а во октомври истата година бил сменет поради конфликт со раководството на СР Србија. По овој конфликт Матиќ се откажал од членството во ЦК на Сојузот на комунистите на Југославија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vreme.com/vreme/borili-smo-se-za-pravo-da-odlucujemo-o-sopstvenoj-sudbini/|title=Borili smo se za pravo da odlučujemo o sopstvenoj sudbini - Intervju – Petar Matić Dule, poslednji narodni heroj u Srbiji|date=4 November 2020|work=Nedeljnik Vreme|language=sr}}</ref> Петар Матиќ Дуле е носител на [[Партизанска споменица 1941|Партизанска споменица од 1941 година]] и на други југословенски одликувања, меѓу кои и Орденот Југословенска ѕвезда со лента, Орденот на воениот банер, [[Order of Merit for the People|Ордените за заслуги за народот]] со златна ѕвезда, [[Order of Brotherhood and Unity|Орден за братство и единство]] со златен венец, [[Order of the People's Army|Орден на народна армија]] со ловоров венец, друг со златна ѕвезда, орден за воени заслуги со голема ѕвезда, [[Орден на партизанската ѕвезда|орден на партизанска ѕвезда]] со сребрен венец и два [[Орден за храброст (СФРЈ)|ордени за храброст]] . Бил одликуван со [[Орден на народен херој|Орден за народен херој на Југославија]] на 20 декември 1951 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pecat.co.rs/2021/07/da-rata-vise-ne-bude/narodni-heroj-petar-matic-dule/|title=Narodni heroj Petar Matic Dule|work=Печат - Лист слободне Србије|language=sr}}</ref> Целото семејство на Матиќ учествувало во војната. Неговата мајка била стрелана во логорот во [[Јасеновац (логор)|Јасеновац]] во 1942 година. Неговиот татко бил измачуван во германски затвор и две недели откакако излегол од затвор, починал во родниот [[Ириг]] во Србија. Неговата сопруга Душанка исто така била учесник во Народноослободителната војна (НОВ) и учествувала во ослободувањето на Белград . Матиќ наполнил 100 години на 6 јули 2020 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.novosti.rs/vesti/naslovna/reportaze/aktuelno.293.html:874998-Poslednji-zivi-nosilac-Ordena-narodnog-heroja-Jugoslavije-nosi-jos-jedno-odlicje|title=Poslednji živi nosilac Ordena narodnog heroja Jugoslavije nosi još jedno odličje|work=NOVOSTI|language=sr}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.danas.rs/danasrs/drustvo/terazije/zaboravljeni_devedesetogodisnjaci.14.html?news_id=230920 '''Danas.rs''' : Заборављени деведесетогодишњаци (26. XII 2011)] * [https://www.blic.rs/vesti/drustvo/poslednji-narodni-heroj-komandovao-je-akcijom-po-kojoj-je-snimljen-film-a-i-danas-ima/hvbfsk5 '''Blic.rs''' : ПОСЛЕДЊИ НАРОДНИ ХЕРОЈ Командовао е акцијом по кој е СНИМЉЕН ФИЛМ, а и данас има снажен политички став (11. III 2018)] * [https://www.kurir.rs/vesti/drustvo/3313183/petar-matic-dule-poslednji-zivi-narodni-heroj-jugoslavije-svet-opasno-lici-na-onaj-pred-rat '''Kurir.rs''' : ПЕТАР МАТИћ ДУЛЕ, ПОСЛЕДЊИ ЖИВИ НАРОДНИ ХЕРОЈ ЈУГОСЛАВИЈЕ: Свет опасно личи на онај пред рат (1. IX 2019)] * [https://www.alo.rs/vesti/drustvo/alo-rodendan-heroj-sfrj/324369/vest '''Ало.рс''' : ПОСЛЕДЊИ ХЕРОЈ СФРЈ Овако е прославио 100.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240608082850/https://www.alo.rs/vesti/drustvo/alo-rodendan-heroj-sfrj/324369/vest |date=2024-06-08 }} [https://www.alo.rs/vesti/drustvo/alo-rodendan-heroj-sfrj/324369/vest роѓендан (6. VII 2020)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240608082850/https://www.alo.rs/vesti/drustvo/alo-rodendan-heroj-sfrj/324369/vest |date=2024-06-08 }} * [http://www.politika.rs/scc/clanak/457813/Stogodisnjem-Petru-Maticu-ponovo-urucen-orden-narodnog-heroja '''Politika.rs''' : Стогодишњем Петру Матиће поново уручен орден народна хероја (6. VII 2020)] {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Матиќ, Петар Дуле}} [[Категорија:Српски комунисти]] [[Категорија:Југословенски партизани]] [[Категорија:Југословенски политичари]] [[Категорија:Народни херои на Југославија]] [[Категорија:Носители на Партизанска споменица од 1941]] [[Категорија:Генерали на ЈНА]] 2ukd180aocew7iphbo2sctp96s6jzzp 0 1357876 5606083 5369131 2026-08-07T17:14:46Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5606083 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Lucie Grange.jpg|мини|Портрет на Луси Гранж]] '''Луси Ан Гранж''' (мом. '''Пужулат'''; 1839 - 31 декември 1908) била француски медиум и феминистички [[пророк]], нејзиното мистично име било '''Хабимела'''. Таа била основач и уредник на месечното спиритистичко списание ''Ла Лумије''. == Биографија == Луси Пужулат била родена во 1839 година во [[Сент Етјен]]. За време на [[Второ Француско Царство|Второто Француско Царство]], таа била републиканец, а нејзиниот сопруг, Адолф Гранж,<ref name="0-collectif-2006">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=WLQ4AEbvl24C&pg=PA60|title=Politica hermetica no 20 L'ésotérisme au féminin|last=Collectif|publisher=L'AGE D'HOMME|year=2006|isbn=978-2-8251-3714-7|location=Lausanne|page=60|language=fr|access-date=15 January 2022}}</ref> бил [[Слободно ѕидарство|масон]]. И двајцата се приклучиле на [[Спиритизам|спиритистичкото]] движење во 1876 година, а во 1882 година го основале месечниот весник ''Ла Лумије'', еден вид републиканска спиритистичка публикација. Рекламирано како списание кое го покрива спиритизмот од сите негови аспекти, и дека на неговите страници придонеле висококомпетентни писатели.<ref name="0-light-1885">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=mX84AQAAMAAJ&pg=PR9|title=Light|date=1885|publisher=Eclectic Publishing Company|volume=5|page=9|language=en|access-date=15 January 2022}} {{Source-attribution}}</ref> Читателите не можеле да станат претплатници, но можеле да се приклучат на „витезот“ кој нуди бесплатни претплати на публикацијата за оние кои не биле во можност да платат.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=CsFbaq9ysOIC&pg=PA194|title=Secular Spirituality: Reincarnation and Spiritism in Nineteenth-century France|last=Sharp|first=Lynn L.|date=2006|publisher=Lexington Books|isbn=978-0-7391-1339-4|page=194|language=en|quote=0-sharp-2006|access-date=15 January 2022}}</ref> Таа била дел од раководното тело на „Спиритистичко здружение на продавачи на книги“. <ref name="0-peebles-1903">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=gT45AAAAIAAJ&pg=PA102|title=What is Spiritualism, who are These Spiritualist, and what Has Spiritualism Done for the World?|last=Peebles|first=James Martin|date=1903|publisher=Peebles Institute Print|language=en|access-date=15 January 2022}} {{Source-attribution}}</ref> Гранж, исто така, напишале написи за ''Ла Лумије'', како што се „Датан де Сен Сир, публицист, поет, истражувач“. (февруари, 1904 година).<ref name="0-cundall-1908">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=s7oCAAAAYAAJ&pg=PA32|title=Supplement to Bibliographia Jamaicensis|last=Cundall|first=Frank|date=1908|publisher=Institute of Jamaica|editor-last=Institute of Jamaica Library|page=32|language=en|access-date=15 January 2022}} {{Source-attribution}}</ref> Откако станала вдовица во април 1886 година, Гранџ станала медиум и создала свое движење, еден вид религија за заедништво на љубовта заснована на флуидната енергија.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=nt8zDwAAQBAJ&pg=PA118|title=Satanism: A Social History|last=Introvigne|first=Massimo|date=29 August 2016|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-24496-2|page=188|language=en|quote=0-introvigne-2016|access-date=15 January 2022}}</ref> Таа потоа се прогласила за пророк и потврдила дека [[Богородица|Марија]], [[Мојсеј]] и [[Свети Јован Евангелист|Свети Јован]] ја нарекле „Лумије“ (Светлина) и ја задолжиле да ги води луѓето користејќи го мистичното име „Хабимела“ или скратено на „Хаб“.<ref name="0-guenon-2003">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=4vf-jYERGR0C&pg=PA282|title=The Spiritist Fallacy|last=Guénon|first=René|date=2003|publisher=Sophia Perennis|isbn=978-0-900588-72-3|page=282|language=en|access-date=15 January 2022}}</ref> Гранж рекла дека го видела поетот [[Вергилиј]] многу јасно и го објавила овој извештај во изданието на нејзиното списание од 25 септември 1884 година: „Виргилиј, крунисан со ловорики. Силно лице, прилично долг, истакнат нос со грпка на едната страна, темно сиви очи, Темно кафеава коса е облечен во долга наметка, Виргилиј има изглед на силен здрав човек.<ref name="0-delanne-1904">{{Наведена книга|title=Evidence for a Future Life: ("L'âme Est Immortelle")|last=Delanne|first=Gabriel|date=1904|publisher=Putnam|isbn=978-0-524-00829-4|page=63|language=en|chapter=THE PORTRAIT OF VIRGIL|access-date=15 January 2022|chapter-url=https://books.google.com/books?id=KMYOKKK7c48C&pg=PA63}} {{Source-attribution}}</ref> Таа верувала во доаѓањето на „новата [[Ева]] “ одговорна за враќање на нејзината примитивна [[андрогинија]] кон Бога, и се водела кампања за [[Женски права|правата на жените]].<ref>{{Наведена книга|title=Les Marges du christianisme: « Sectes », dissidences, ésotérisme|title-link=Les Marges du christianisme|last=Edelman|first=Nicole|publisher=Éditions Beauchesne|year=2001|isbn=978-2-7010-1418-0|editor-last=Chantin|editor-first=Jean-Pierre|editor-link=Jean-Pierre Chantin|series=[[Dictionnaire du monde religieux dans la France contemporaine]]|location=Paris|language=fr-FR|chapter=GRANGE Lucie Anne}}</ref> Починала на 31 декември 1908 година, во [[Париз]]. == Наводи == {{Наводи|30em}} [[Категорија:Пророци]] [[Категорија:Луѓе од Сент Етјен]] [[Категорија:Починати во 1908 година]] [[Категорија:Родени во 1839 година]] f9ca3it1lowvmn2y8q9c1bco3vwwp5t 0 1359658 5606089 5455679 2026-08-07T17:30:33Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5606089 wikitext text/x-wiki {{Закосен наслов}} [[Податотека:London Comic Con Oct 14 - Emmet Brickowski (15441659080).jpg|мини|Лондонски стрип кон 14 октомври - Емет Брицковски]] '''Лего филм 2''' ([[англиски]]: ''The Lego Movie 2: The Second Part'') - американски [[анимиран филм]] од 2019 година. ==Содржина== Хероите на Бриксбург се враќаат за да го спасат саканиот град! Емет, Луси и нивните пријатели се борат против Лего Дупло натрапниците од вселената и одат во далечните галаксии да ја тестираат храброста, креативноста и градежните вештини. Хероите на Бриксбург се враќаат во епската акциска авантура за да го спасат нивниот сакан град! Поминаа пет години откако сè беше прекрасно и жителите сега се соочуваат со нова огромна закана: Лего Дупло натрапниците од вселената, уништуваат сè побрзо отколку што може да се изгради. Борбата да се победат освојувачите и да се обнови хармонијата во Лего универзумот ќе ги одведе Емет, Луси, Бетмен и нивните пријатели во далечните, неистражени светови, вклучувајќи ја и галаксијата полна со фантастични планети, чудни ликови и интересни нови песни. Тоа ќе ја тестира нивната храброст, креативност и врвните градежни вештини, а и ќе се открие колку навистина тие се посебни.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://tvprofil.com/mk/film/7358118/lego-film-2 |title=архивска копија |accessdate=2024-12-09 |archive-date=2025-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250119115738/https://tvprofil.com/mk/film/7358118/lego-film-2 |url-status=dead }}</ref> == Поврзано == * [[Лего]] * [[Лего филм]] * [[Лего Бетмен филм]] * [[Лего Нинјаго филм]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|http://www.thelegomovie.com/}} {{IMDb title|3513498}} [[Категорија:Филмови од 2019 година]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Дански филмови]] [[Категорија:Американски цртани филмови]] [[Категорија:Цртани филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови на Warner Animation Group]] [[Категорија:Филмови на Warner Bros. Animation]] [[Категорија:Анимирани филмови на Варнер Брос]] [[Категорија:Филмови на Warner Bros.]] [[Категорија:Американски 3D-филмови]] i03mlvq0fjdd5ow4ib3h01es9bllcta 4 1359725 5606048 5491954 2026-08-07T13:54:54Z Kiril Simeonovski 3243 /* Статии */ 5606048 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" | <center><big>'''ВикиПроект'''<br>'''„Археоекспедиции“'''</big></center> |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Археоекспедиции.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikipedia-logo.svg|150п]] |} {{кратенка|ВП:ЕКСПЕДИЦИИ}} Во текот на 2024 година била организирана една '''[[Википедија:Археоекспедиции|археоекспедиција]]''', со која биле опфатени археолошките наоѓалишта: :# [[Градиште (Град)|Градиште]] кај [[Град (Делчевско)|Град]] — еднодневна експедиција (24 ноември). == Прва експедиција == === Градиште === Кон крајот на годината решивме да го искористиме студениот ноемвриски ден за наша повторно посета на селото [[Град (Делчевско)|Град]] во областа [[Делчевска Котлина|Пијанец]], кое ние веќе го имаме посетено во рамки на проектот „[[Википедија:Викиекспедиции|Викиекспедиции]]“ во 2018 година. Уште тогаш си рековме себеси дека ќе се вратиме во ова село, бидејќи имаше толку многу знаменитости, кои не успеавме во целост да ги забележиме. Така, во утринските часови се упативме кон Делчево, но со претходно застанување во [[Македонска Каменица]] за да појадуваме од познатиот бурек. Самото археолошко наоѓалиште [[Градиште (Град)|Градиште]] се наоѓа на врвот на ридот над селото и преовладува во самото село. Од тврдината се зачувани доста од бедемите и кулите и за него се вели дека наоѓалиштето најверојатно е доцноантичкиот град [[Армонија]]. До наоѓалиштето може да се дојде од двете страни во селото, но ние се одлучивме да го следиме текот на малата река низ селото и ја оставивме колата на само неколку стотина метри од тврдината. Пред да дојдеме до самата тврдина, од местото каде што ја оставивме колата, Кирил направи неколку фотографии од пештерата „[[Коњска Дупка]]“, која претставува најисточна пештера во Македонија. Во поново време кај тврдината е подигнат крст, кој надвиснува над кулите и селото. Додека нашиот оператор на дрон го управуваше дронот за добри снимки и фотографии од тврдината, останатите членови прошетаа низ кулите и остатоците на тврдината. Бидејќи уште при првата посета на селото мештаните ни кажуваа за некаков тунел под тврдината се упативме да го најдеме, за кој мештаните тогаш ни велеа дека бил дел од планот за изградба на пруга кон Бугарија. Најдовме и видео од друштво во Делчево, кое влегува во тунелот, кој е исполнет со вода. По малку барање каде точно се наоѓа влезот на тунелот, бидејќи истиот е целосно обраснат, успеавме да го најдеме и да влеземе само неколку метри во неговата внатрешност, бидејќи како што беше и на видеото, така беше и сега, истиот е исполнет со вода. Пред да ставиме крај на нашата несекојдневна археоекспедиција, направивме понови и подобри фотографии од самото село, основното училиште и селската црква. ==== Статии ==== {| class="wikitable sortable" width=90% !width=5% |Број !width=56%|Статија !width=20%|Фотографија !width=20%|Предмет на Википодатоци !width=15%|Забелешки |- |1. |[[ПУ „Св. Климент Охридски“ - Град]] — основно училиште ||[[Податотека:ОУ „Св. Климент Охридски“ - Град.jpg|200п|]] ||[[:wikidata:Q62131874|Q62131874]] ||значително подобрена статија |- |2. |[[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Град]] — црква ||[[Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Град 7.jpg|200п|]] ||[[:wikidata:|wikidata:]] ||значително подобрена статија |- |3. |[[Коњска Дупка]] — пештера ||[[Податотека:Коњска Дупка.jpg|200п|]] ||[[:wikidata:|wikidata:]] ||нова статија |- |4. |[[Градеиште (Град)]] — археолошко наоѓалиште ||[[Податотека:Градиште (Град) 4.jpg|200п|]] ||[[:wikidata:|wikidata:]] ||значително подобрена статија |- |} == Поврзано == * [[Википедија:Археоекспедиции 2024/Статистика]] [[Категорија:Википедија:Археоекспедиции 2024| ]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2024 година|Археоекспедиции]] ez980njsv7t3jop9rk4xwyj9w51iluy 5606049 5606048 2026-08-07T13:55:03Z Kiril Simeonovski 3243 /* Статии */ 5606049 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" | <center><big>'''ВикиПроект'''<br>'''„Археоекспедиции“'''</big></center> |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Археоекспедиции.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikipedia-logo.svg|150п]] |} {{кратенка|ВП:ЕКСПЕДИЦИИ}} Во текот на 2024 година била организирана една '''[[Википедија:Археоекспедиции|археоекспедиција]]''', со која биле опфатени археолошките наоѓалишта: :# [[Градиште (Град)|Градиште]] кај [[Град (Делчевско)|Град]] — еднодневна експедиција (24 ноември). == Прва експедиција == === Градиште === Кон крајот на годината решивме да го искористиме студениот ноемвриски ден за наша повторно посета на селото [[Град (Делчевско)|Град]] во областа [[Делчевска Котлина|Пијанец]], кое ние веќе го имаме посетено во рамки на проектот „[[Википедија:Викиекспедиции|Викиекспедиции]]“ во 2018 година. Уште тогаш си рековме себеси дека ќе се вратиме во ова село, бидејќи имаше толку многу знаменитости, кои не успеавме во целост да ги забележиме. Така, во утринските часови се упативме кон Делчево, но со претходно застанување во [[Македонска Каменица]] за да појадуваме од познатиот бурек. Самото археолошко наоѓалиште [[Градиште (Град)|Градиште]] се наоѓа на врвот на ридот над селото и преовладува во самото село. Од тврдината се зачувани доста од бедемите и кулите и за него се вели дека наоѓалиштето најверојатно е доцноантичкиот град [[Армонија]]. До наоѓалиштето може да се дојде од двете страни во селото, но ние се одлучивме да го следиме текот на малата река низ селото и ја оставивме колата на само неколку стотина метри од тврдината. Пред да дојдеме до самата тврдина, од местото каде што ја оставивме колата, Кирил направи неколку фотографии од пештерата „[[Коњска Дупка]]“, која претставува најисточна пештера во Македонија. Во поново време кај тврдината е подигнат крст, кој надвиснува над кулите и селото. Додека нашиот оператор на дрон го управуваше дронот за добри снимки и фотографии од тврдината, останатите членови прошетаа низ кулите и остатоците на тврдината. Бидејќи уште при првата посета на селото мештаните ни кажуваа за некаков тунел под тврдината се упативме да го најдеме, за кој мештаните тогаш ни велеа дека бил дел од планот за изградба на пруга кон Бугарија. Најдовме и видео од друштво во Делчево, кое влегува во тунелот, кој е исполнет со вода. По малку барање каде точно се наоѓа влезот на тунелот, бидејќи истиот е целосно обраснат, успеавме да го најдеме и да влеземе само неколку метри во неговата внатрешност, бидејќи како што беше и на видеото, така беше и сега, истиот е исполнет со вода. Пред да ставиме крај на нашата несекојдневна археоекспедиција, направивме понови и подобри фотографии од самото село, основното училиште и селската црква. ==== Статии ==== {| class="wikitable sortable" width=90% !width=5% |Број !width=56%|Статија !width=20%|Фотографија !width=20%|Предмет на Википодатоци !width=15%|Забелешки |- |1. |[[ПУ „Св. Климент Охридски“ - Град]] — основно училиште ||[[Податотека:ОУ „Св. Климент Охридски“ - Град.jpg|200п|]] ||[[:wikidata:Q62131874|Q62131874]] ||значително подобрена статија |- |2. |[[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Град]] — црква ||[[Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Град 7.jpg|200п|]] ||[[:wikidata:|wikidata:]] ||значително подобрена статија |- |3. |[[Коњска Дупка]] — пештера ||[[Податотека:Коњска Дупка.jpg|200п|]] ||[[:wikidata:|wikidata:]] ||нова статија |- |4. |[[Градиште (Град)]] — археолошко наоѓалиште ||[[Податотека:Градиште (Град) 4.jpg|200п|]] ||[[:wikidata:|wikidata:]] ||значително подобрена статија |- |} == Поврзано == * [[Википедија:Археоекспедиции 2024/Статистика]] [[Категорија:Википедија:Археоекспедиции 2024| ]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2024 година|Археоекспедиции]] rycuoggu6pm6yt9byx2qbd9c6651ifn 0 1360675 5606119 5577641 2026-08-07T19:30:24Z P.Nedelkovski 47736 ситна поправка 5606119 wikitext text/x-wiki Ова е '''список на алкохолни пијалaци'''. Алкохолен пијалак е пијалак кој содржи [[етанол]], попознат како [[алкохол]]. Алкохолните пијалаци се поделени во три општи класи: [[Пиво|пива]], [[Вино|вина]] и дестилирани пијалаци. Тие легално се консумираат во повеќето земји, а над сто земји имаат закони кои го регулираат нивното производство, продажба и потрошувачка.<ref name="IARD">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iard.org/policy-tables/minimum-legal-age-limits/|title=Minimum Legal Age Limits|work=Iard.org|publisher=International Alliance for Responsible Drinking|archive-url=https://web.archive.org/web/20160504144607/http://www.iard.org/policy-tables/minimum-legal-age-limits/|archive-date=4 May 2016|accessdate=23 June 2016}}</ref> Особено, таквите закони ја одредуваат минималната возраст на која едно лице може легално да ги купи или пие. Оваа минимална возраст варира помеѓу 15 и 21 година, во зависност од земјата и видот на пијалакот. Во повеќето држави оваа возраст е 18 години.<ref name="IARD" /> == Пијалаци по суровина == Имињата на некои алкохолни пијалаци се одредуваат според [[суровина]]та од која се направени. {| class="wikitable" !Житарици !Име на ферментиран пијалак !Име на дестилиран пијалак |- |[[Јачмен]] |[[пиво]], [[вино од јачмен]] |[[Скоч]], [[Ирско виски]], [[Џин (пијалак)|џин]], џеневер (Средна Европа), џинебра (Шпанија, Аргентина, Филипини), [[шочу]] (мугизочу) (Јапонија), [[соуџу]](Кореја), баиџу (Кина) |- |[[Хелда]] | |виски од хелда (Бретања), шочу (собазочу) (Јапонија) |- |[[Пченка]] |[[чича]], [[пиво од пченка]], [[тесгуино]] |[[бурбон (виски)]], [[ракија]], [[вотка]] (ретко) |- |[[Просо]] |[[пиво од просо]] (Африка), [[тонгба]] (Непал), [[боза]] (Балкан) | |- |[[Ориз]] |[[Пиво|пиво од ориз]], брем (Индонезија), руо гао (Виетнам), туак (Борнео), сато (Тајланд), хуангиџу and чоуџиу (Кина), [[саке]] (Јапонија), макеоли and чеонгџу (Кореја), сонти, хандиа, and чуак (Индија), твон (Невари), џаад (Непал) |Аила (Невари), Ракси (Непал), баиѕу (Кина), шочу (комеџочу) и авамори (Јапонија), [[соуџу]](Korea), каунг раи (Мјанмар), арак (Индонезија), лао као (Тајланд) |- |[[’Рж]] |пиво од [[’Рж|’рж]], квас |[[виски од ’рж]], [[вотка]] (Русија), [[Корн (пијалак)|корн]] (Германија) |- |Соргум |бурукуту (Нигерија), пито (Гана), мериса (јужен Судан), билибили (Чад, Централноафриканска Република, Камерун) |Маотаи, Каолианг, баиѕу (Кина). |- |[[Пченица]] |[[пиво од пченица]] |[[хорилка]] (Украина), [[вотка]], виски од пченица, вајценкорн (Германија), [[соуџу]](Кореја) |- !Овошен сок !Име на ферментиран пијалак !Име на дестилиран пијалак |- |[[Јаболко]] |[[јаболковина]], апфлвајн |[[Ракија|ракија од јаболко]] (Србија), бренди од јаболко, калвадос, [[јаболковина]] |- |[[Кајсија]] | |[[Ракија|ракија од кајсија]] (Србија, Бугарија), [[палинка]] (Унгарија) |- |[[Банана]] |чои хот (Виетнам), кауим (Куна индијанци од Панама), ургвагва (Уганда, Руанда), мбеге (Танзанија), касики (ДР Конго) |[[Ракија|ракија од банана]] (Балкан) |- |[[Боровинка]] | |боровничка (Хрватска) |- |[[Индиски орев]] | |[[Фени (пијалак)|фени]] (Индија) |- |[[Вишна]] |црешово вино (Данска) |[[Кирш]] (Германија, Швајцарија) |- |[[Кокосова палма]] или палма |палмово вино |[[арак]], [[ламбаног]] (Шри Ланка, Индија, Филипини) |- |Гоџи |гоџи џи (Кина) |гоџи џи (Кина) |- |[[Ѓумбир]] со шеќер, ѓумбир со суво грозје |[[пиво со ѓумбир]], [[ѓумбирово вино]] | |- |[[Грозје]] |[[вино]], качина (Перу) |[[бренди]], [[коњак]] (Франција), [[вермут]], [[Армањак (пијалак)|армањак]] (Франција), брантвајн (Германија), [[писко]] (Перу), [[ракија]] (Балкан, Турција), сингани (Боливија), [[арак]] (Сирија, Либан, Јордан), торколипалинка (Унгарија), [[зиванија]] (Кипар) |- |[[Смрека]] (бобинки) | |[[Џин (пијалак)|џин]], џеневер (Холандија/Белгија), [[боровичка]] (Словачка) |- |[[Боболка]] | |[[оги]] (Ерменија) |- |''[[Myrica rubra]]'' |јангмеи џи (Кина) |јангмеи џи (Кина) |- |[[Круша]] |пери (крушово вино) (Франција) |[[крушковац]] (Хрватска), [[Ракија|ракија од круши]] (Србија, Бугарија), Поире Вилијамс, бренди од круша, ју де вин (Франција), [[палинка]] (Унгарија) |- |[[Aнанас|Ананас]] |тепаче (Мексико), вино од ананас (Хаваи) | |- |[[Слива (род)|Слива]] |[[Овошно вино|сливово вино]], сливов џеркум |[[сливовица]] (Балкан, Средна Европа), цујка (Романија), умешу(Јапонија), [[палинка]] (Унгарија) |- |[[Комина]] |[[Комина|вино од комина]] |[[ракија]] /[[узо]]/ пастис/ самбука (Турција/ Грција/ Франција/ Италија), [[ципуро]]/ [[цикудија]] (Грција), грапа (Италија/ Аргентина/ Уругвај), трестер (Германија), марк (Франција), орухо (Шпанија), [[зиванија]] (Кипар), багачо (Португалија), тесковина (Романија), [[арак]] (Иран) |- |[[Калинка]] |вино од калинка (Ерменија) | |- |[[Дуња]] | |[[Ракија|ракија од дуња]] (Србија) |- |[[Малина]] |малиново вино (САД, Канада) |[[Химбергajст]] (Германија, Швајцарија) |- !Зеленчук !Име на ферментиран пијалак !Име на дестилиран пијалак |- |Сок од агаве | |[[текила]], [[мескал]], [[рајсија]], баканора |- |Смола од агаве |пулке | |- |Касава | * кауим * [[чича]]: Бразил, Еквадор, Перу и Венецуела * касири (Африка) * нихаманчи (Јужна Америкa), се нарекува и ниџаманче (Еквадор и Пару) * паракари (Гвајана) * сакура (Бразил, Суринам) |чикира (Бразил) |- |сок од ѓумбиров корен |пиво од ѓумбир ([[Боцвана]]) | |- |[[Компир]] |[[пиво од компир]] |[[хорилка]] (Украина), [[вотка]] (Полска, Русија), Картофелшнапс (Германија), [[аквавит]] (Скандинавила), потин (Ирска), туземак (Чешка), бренвин (Исланд) |- |Сок од шеќерна трска, [[меласа]] |баси |[[рум]] (Кариби), [[рум агрикол]] (Хаити, Мартиник, Гвадалупе), клаирин (Хаити), качача (Бразил), деси дару (Индија), [[агуардиенте]], гуаро, лавагало, пинга (Венезуела, Колумбија, Никарагва), [[мамахуана]] (Доминиканска Република), гонго и конјаги (Танзанија), кокороко (Боливија), кања (Аргентина, Уругвај), еспинилар (Уругвај), кања бланка (Парагвај), џинебра (Филипини), агуардиенте де кања (Шпанија) |- |[[Сладок компир]] | |шочу (Јапонија), [[соуџу]](Кореја) |- |''Cordyline fruticosa'' | |[[околехао]] (Хаваи) |- !Други сирови материјали !Име на ферментиран пијалак !Име на дестилиран пијалак |- |Смола од [[Палми|палма]] |којол вино (Средна Америка), тембо (Африка), тоди ([[Индиски Потконтинент|Индиски потконтинент]]), намтанмао (Тајланд) | |- |Смола од Arenga pinnata, [[кокосова палма]], Borassus flabellifer |палмово вино, туба (Филипини), намтанамао (Тајланд) |арак, [[ламбаног]] (Филипини) |- |[[Мед]] |[[медовина]], [[хорилка]] (Украина), сима (Финска), теџ (Етиопија) |медица (Хрватска), дестилирана медовина, ликер со вкус на мед |- |[[Шеќер]] |килју (Финска) |шочу (Јапонија) или рум |- |[[Орев]] | |ораховац (Хрватска, Србија) |- |Билки и зачини | |[[Бехеровка]] (Чешка), Стомаклија, Траварица, [[Пелинковец]] (Балкан), [[Јегермајстер]] (Германија) |} * == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Алкохолни пијалаци|1]] r75b2hmb5vd2zxmnbr39tzu50r9nbu1 5606121 5606119 2026-08-07T19:38:22Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5606121 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Munich - A bar with full drink supply - 8491.jpg|мини|Богато снабден бар со разни видови пијалаци]] Ова е '''список на алкохолни пијалaци'''. Алкохолен пијалак е пијалак кој содржи [[етанол]], попознат како [[алкохол]]. Алкохолните пијалаци се поделени во три општи класи: [[Пиво|пива]], [[Вино|вина]] и дестилирани пијалаци. Тие легално се консумираат во повеќето земји, а над сто земји имаат закони кои го регулираат нивното производство, продажба и потрошувачка.<ref name="IARD">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iard.org/policy-tables/minimum-legal-age-limits/|title=Minimum Legal Age Limits|work=Iard.org|publisher=International Alliance for Responsible Drinking|archive-url=https://web.archive.org/web/20160504144607/http://www.iard.org/policy-tables/minimum-legal-age-limits/|archive-date=4 May 2016|accessdate=23 June 2016}}</ref> Особено, таквите закони ја одредуваат минималната возраст на која едно лице може легално да ги купи или пие. Оваа минимална возраст варира помеѓу 15 и 21 година, во зависност од земјата и видот на пијалакот. Во повеќето држави оваа возраст е 18 години.<ref name="IARD" /> == Пијалаци по суровина == Имињата на некои алкохолни пијалаци се одредуваат според [[суровина]]та од која се направени. {| class="wikitable" !Житарици !Име на ферментиран пијалак !Име на дестилиран пијалак |- |[[Јачмен]] |[[пиво]], [[вино од јачмен]] |[[Скоч]], [[Ирско виски]], [[Џин (пијалак)|џин]], џеневер (Средна Европа), џинебра (Шпанија, Аргентина, Филипини), [[шочу]] (мугизочу) (Јапонија), [[соуџу]](Кореја), баиџу (Кина) |- |[[Хелда]] | |виски од хелда (Бретања), шочу (собазочу) (Јапонија) |- |[[Пченка]] |[[чича]], [[пиво од пченка]], [[тесгуино]] |[[бурбон (виски)]], [[ракија]], [[вотка]] (ретко) |- |[[Просо]] |[[пиво од просо]] (Африка), [[тонгба]] (Непал), [[боза]] (Балкан) | |- |[[Ориз]] |[[Пиво|пиво од ориз]], брем (Индонезија), руо гао (Виетнам), туак (Борнео), сато (Тајланд), хуангиџу and чоуџиу (Кина), [[саке]] (Јапонија), макеоли and чеонгџу (Кореја), сонти, хандиа, and чуак (Индија), твон (Невари), џаад (Непал) |Аила (Невари), Ракси (Непал), баиѕу (Кина), шочу (комеџочу) и авамори (Јапонија), [[соуџу]](Korea), каунг раи (Мјанмар), арак (Индонезија), лао као (Тајланд) |- |[[’Рж]] |пиво од [[’Рж|’рж]], квас |[[виски од ’рж]], [[вотка]] (Русија), [[Корн (пијалак)|корн]] (Германија) |- |Соргум |бурукуту (Нигерија), пито (Гана), мериса (јужен Судан), билибили (Чад, Централноафриканска Република, Камерун) |Маотаи, Каолианг, баиѕу (Кина). |- |[[Пченица]] |[[пиво од пченица]] |[[хорилка]] (Украина), [[вотка]], виски од пченица, вајценкорн (Германија), [[соуџу]](Кореја) |- !Овошен сок !Име на ферментиран пијалак !Име на дестилиран пијалак |- |[[Јаболко]] |[[јаболковина]], апфлвајн |[[Ракија|ракија од јаболко]] (Србија), бренди од јаболко, калвадос, [[јаболковина]] |- |[[Кајсија]] | |[[Ракија|ракија од кајсија]] (Србија, Бугарија), [[палинка]] (Унгарија) |- |[[Банана]] |чои хот (Виетнам), кауим (Куна индијанци од Панама), ургвагва (Уганда, Руанда), мбеге (Танзанија), касики (ДР Конго) |[[Ракија|ракија од банана]] (Балкан) |- |[[Боровинка]] | |боровничка (Хрватска) |- |[[Индиски орев]] | |[[Фени (пијалак)|фени]] (Индија) |- |[[Вишна]] |црешово вино (Данска) |[[Кирш]] (Германија, Швајцарија) |- |[[Кокосова палма]] или палма |палмово вино |[[арак]], [[ламбаног]] (Шри Ланка, Индија, Филипини) |- |Гоџи |гоџи џи (Кина) |гоџи џи (Кина) |- |[[Ѓумбир]] со шеќер, ѓумбир со суво грозје |[[пиво со ѓумбир]], [[ѓумбирово вино]] | |- |[[Грозје]] |[[вино]], качина (Перу) |[[бренди]], [[коњак]] (Франција), [[вермут]], [[Армањак (пијалак)|армањак]] (Франција), брантвајн (Германија), [[писко]] (Перу), [[ракија]] (Балкан, Турција), сингани (Боливија), [[арак]] (Сирија, Либан, Јордан), торколипалинка (Унгарија), [[зиванија]] (Кипар) |- |[[Смрека]] (бобинки) | |[[Џин (пијалак)|џин]], џеневер (Холандија/Белгија), [[боровичка]] (Словачка) |- |[[Боболка]] | |[[оги]] (Ерменија) |- |''[[Myrica rubra]]'' |јангмеи џи (Кина) |јангмеи џи (Кина) |- |[[Круша]] |пери (крушово вино) (Франција) |[[крушковац]] (Хрватска), [[Ракија|ракија од круши]] (Србија, Бугарија), Поире Вилијамс, бренди од круша, ју де вин (Франција), [[палинка]] (Унгарија) |- |[[Aнанас|Ананас]] |тепаче (Мексико), вино од ананас (Хаваи) | |- |[[Слива (род)|Слива]] |[[Овошно вино|сливово вино]], сливов џеркум |[[сливовица]] (Балкан, Средна Европа), цујка (Романија), умешу(Јапонија), [[палинка]] (Унгарија) |- |[[Комина]] |[[Комина|вино од комина]] |[[ракија]] /[[узо]]/ пастис/ самбука (Турција/ Грција/ Франција/ Италија), [[ципуро]]/ [[цикудија]] (Грција), грапа (Италија/ Аргентина/ Уругвај), трестер (Германија), марк (Франција), орухо (Шпанија), [[зиванија]] (Кипар), багачо (Португалија), тесковина (Романија), [[арак]] (Иран) |- |[[Калинка]] |вино од калинка (Ерменија) | |- |[[Дуња]] | |[[Ракија|ракија од дуња]] (Србија) |- |[[Малина]] |малиново вино (САД, Канада) |[[Химбергajст]] (Германија, Швајцарија) |- !Зеленчук !Име на ферментиран пијалак !Име на дестилиран пијалак |- |Сок од агаве | |[[текила]], [[мескал]], [[рајсија]], баканора |- |Смола од агаве |пулке | |- |Касава | * кауим * [[чича]]: Бразил, Еквадор, Перу и Венецуела * касири (Африка) * нихаманчи (Јужна Америкa), се нарекува и ниџаманче (Еквадор и Пару) * паракари (Гвајана) * сакура (Бразил, Суринам) |чикира (Бразил) |- |сок од ѓумбиров корен |пиво од ѓумбир ([[Боцвана]]) | |- |[[Компир]] |[[пиво од компир]] |[[хорилка]] (Украина), [[вотка]] (Полска, Русија), Картофелшнапс (Германија), [[аквавит]] (Скандинавила), потин (Ирска), туземак (Чешка), бренвин (Исланд) |- |Сок од шеќерна трска, [[меласа]] |баси |[[рум]] (Кариби), [[рум агрикол]] (Хаити, Мартиник, Гвадалупе), клаирин (Хаити), качача (Бразил), деси дару (Индија), [[агуардиенте]], гуаро, лавагало, пинга (Венезуела, Колумбија, Никарагва), [[мамахуана]] (Доминиканска Република), гонго и конјаги (Танзанија), кокороко (Боливија), кања (Аргентина, Уругвај), еспинилар (Уругвај), кања бланка (Парагвај), џинебра (Филипини), агуардиенте де кања (Шпанија) |- |[[Сладок компир]] | |шочу (Јапонија), [[соуџу]](Кореја) |- |''Cordyline fruticosa'' | |[[околехао]] (Хаваи) |- !Други сирови материјали !Име на ферментиран пијалак !Име на дестилиран пијалак |- |Смола од [[Палми|палма]] |којол вино (Средна Америка), тембо (Африка), тоди ([[Индиски Потконтинент|Индиски потконтинент]]), намтанмао (Тајланд) | |- |Смола од Arenga pinnata, [[кокосова палма]], Borassus flabellifer |палмово вино, туба (Филипини), намтанамао (Тајланд) |арак, [[ламбаног]] (Филипини) |- |[[Мед]] |[[медовина]], [[хорилка]] (Украина), сима (Финска), теџ (Етиопија) |медица (Хрватска), дестилирана медовина, ликер со вкус на мед |- |[[Шеќер]] |килју (Финска) |шочу (Јапонија) или рум |- |[[Орев]] | |ораховац (Хрватска, Србија) |- |Билки и зачини | |[[Бехеровка]] (Чешка), Стомаклија, Траварица, [[Пелинковец]] (Балкан), [[Јегермајстер]] (Германија) |} * == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Алкохолни пијалаци|1]] buu0kvjnfwduk32gpx3b9bxh035ro2e 0 1360791 5606120 5532144 2026-08-07T19:35:30Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK, дополнување 5606120 wikitext text/x-wiki {{Infobox drink | name = Клејрен | image = San_Zanj_clairin.png | caption = Шише Сан Занж, марка хаитски клејрен | type = [[Жесток пијалак]] | origin = [[Хаити]] | introduced = 18 век | color = безбоен | related = [[рум]], [[рум агрикол]] | region = [[Кариби]] | footnotes = Канцерогеност: [[IARC group 1]] }} '''Клејрен''' — дестилиран алкохолен пијалак направен од [[шеќерна трска]] произведен на [[Хаити]], кој се подложува на истиот процес на дестилација како и румот, иако не толку рафиниран.<ref name="Historical Dictionary">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=2mJB8hZzjxIC&q=Clairin+haiti&pg=PA64|title=Historical Dictionary of Haiti|last=Hall, Michael R.|year=2012|isbn=9780810878105|page=64|access-date=12 June 2015}}</ref> На Хаити има помеѓу 500 и 600 микро дестилерии,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fondazioneslowfood.com/en/slow-food-presidia/traditional-haitian-clairin/|title=Traditional Haitian Clairin - Presìdi Slow Food|work=Slow Food Foundation|language=en-US|accessdate=2020-01-22}}</ref><ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.10best.com/interests/food-culture/clairin-haitis-organic-ancestral-rum-is-coming-to-america/|title=Clairin – Haiti's organic ancestral rum – is coming to America|date=2018-04-30|work=10Best|language=en|accessdate=2020-01-22|archive-date=2019-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022184345/https://www.10best.com/interests/food-culture/clairin-haitis-organic-ancestral-rum-is-coming-to-america/|url-status=dead}}</ref> во споредба со помалку од 50 вкупно низ остатокот од Карибите. Дестилериите познати како еснафи се занаетчиски продукции: повеќето од нив се мали колиби распространети низ селата кои произведуваат доволно да ја покријат потрошувачка на нивните села. Клејрен е направен од автохтони сорти трска, нехибридизирани, без хемиско мешање во земјоделството. Тие се спонтано ферментирани без избран квасец, со техники на дестилација од средината на 18 век и без филтрација.<ref name=":0" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.atlasobscura.com/foods/clairin-rum-haiti|title=One of the Purest Rums on Earth Comes From Tiny Haitian Distilleries|work=Atlas Obscura|language=en|accessdate=2020-01-22}}</ref> == Поврзано == * [[Рум агрикол]] == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Кујна на Хаити]] [[Категорија:Алкохолни пијалаци]] hbdgdou891brpepni262plfnkd7kk8v 0 1360797 5606117 5455361 2026-08-07T19:29:47Z P.Nedelkovski 47736 P.Nedelkovski ја премести страницата [[Рум агриколе]] на [[Рум агрикол]]: транскрипција 5455361 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Guadeloupe_rhum_fermentation_tanks.jpg|мини| Сок од шеќерна трска во резервоари за ферментација, [[Гваделуп|Гвадалупе]]]] '''Рум агриколе''' е француски термин за ''[[рум]] со сок од [[шеќерна трска]]'', стил на рум првично дестилиран на француските острови на Карибите од свежо исцеден сок од шеќерна трска наместо од [[меласа]]. ''Rhum'' е терминот што вообичаено го разликува во локациите што зборуваат француски од румот направен со меласа во другите делови на [[Западни Инди|Западните Инди]](Рум, Рон). == Преглед == [[Податотека:Ti-punch_005.jpg|мини|Ти пунч, коктел со рум агриколе, со ''рум бланк'' (лево) и ''рум амбре'' (десно)]] Рум со сок од трска главно доаѓа од [[Хаити]], [[Мартиник]] и [[Гваделуп|Гвадалупеските]] острови Мари-Галант, Гранд Тер и [[Бас Тер]], но се прави низ [[Кариби]]те, вклучително и на [[Тринидад]], [[Панама]], [[Доминиканска Република|Доминиканската Република]] и [[Гренада]], во [[Индиски Океан]] на [[Реинион|островот]] [[Маврициус]] и Реинион, и во [[Тихи Океан|Тихиот Океан]] островите на Хаваи и во [[Вануату]]. Најголемиот дел на румови е направен од меласа, нуспроизвод на рафинирање на шеќер. Кога Франција почнала да произведува шеќер од [[шеќерна репка]] околу 1811 година, цените на шеќерот паднале и фабриките за шеќер на Француските Кариби не можеле да преживеат само со производство на шеќер. Свеж сок од трска сега бил достапен за [[Ферментација|ферментирање]] и [[Дестилација|дестилирање]] во рум.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rhum-agricole.net/site/en/gen_history#birth|title=History & origins|publisher=rhum-agricole.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20110724035338/http://www.rhum-agricole.net/site/en/gen_history#birth|archive-date=24 July 2011|accessdate=24 October 2010}}</ref> Мартиниканските производители на рум од сок од трска целосно произведени во Мартиник и исполнуваат одредени стандарди за производство, според францускиот закон, имаат право на ''ознака за контролирано потекло- Рум Агриколе од Мартиник''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rhum-agricole.net/site/en/aoc_described|title=AOC Rhum Martinique description|publisher=Rhum Agricole|archive-url=https://web.archive.org/web/20110724032607/http://www.rhum-agricole.net/site/en/aoc_described|archive-date=24 July 2011|accessdate=18 February 2011}}</ref> Оваа ознака е единствена за Мартиник и не ја дефинира категоријата рум со сок од трска или рум агриколе. Во Мартиник, румовите со сок од трска означени со AOC обично се дестилираат на 70% алкохол (140 [[Степен (алкохол)|степени]], а потоа се разводнуваат до 40-55% (80-110 степени) кога се флашираат. Може да бидат стари само неколку месеци (барем 3 месеци за AOC Рум Агриколе од Мартиник) или до неколку години. По три години стареење во [[даб]]ови буриња, може да се нарече „rhum vieux“ или „стар рум“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.caribbean-spirits.com/rhumagricole.htm|title=Caribbean Spirits : Rhum Agricole|publisher=Caribbean-spirits.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20100704040034/http://caribbean-spirits.com/rhumagricole.htm|archive-date=4 July 2010|accessdate=28 June 2010}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Алкохолни пијалаци]] [[Категорија:Жестоки пијалаци]] n7sqkv5y0rygr56hxhw7gdnfa3v4ges 0 1361034 5606122 5312439 2026-08-07T19:41:08Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5606122 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Tutovka.JPG|мини|Оги од [[црница]]]] '''Оги''' (понекогаш '''оге''') — [[Ерменија|ерменски]] алкохолен пијалак дестилиран од овошје или бобинки. Нашироко се произведува како ракија од домашни градинарски плодови низ цела Ерменија, каде што се служи како популарен пијалак за добредојде на гостите и рутински се пие за време на оброците.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.road-to-armenia.com/scenes/journal3.html|title=Oghi, an Armenian fruit vodka|archive-url=https://web.archive.org/web/20081008031938/http://www.road-to-armenia.com/scenes/journal3.html|archive-date=2008-10-08|accessdate=2008-12-12}}</ref> Веројатно, ерменскиот оги воопшто не е „водка“ и само како таков се сметал за време на советската ера во Ерменија. Оги од дудинки комерцијално се произведува и извезува под името на брендот ''Арцах'' од страна на компанијата Арцах-Алко Бренди во областа Аскеран во Република Арцах.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.spyur.am/artsakhalco.htm|title=Artsakh-Alco Brandy Company|archive-url=https://web.archive.org/web/20091025220413/http://www.spyur.am/artsakhalco.htm|archive-date=2009-10-25|accessdate=2008-12-12}}</ref> == Видови == * ''Тути оги'' – црница оги (комерцијален бренд ''Арцах'', од Нагорно-Карабах) * ''Хони оги'' - од [[дрен]] * ''Цирани оги'' – од кајсии * ''Танџи оги'' – од круши * ''Кагоги оги''– од грозје * ''Салори оги'' – од сливи * ''Моши оги'' – од капина * ''Ци оги'' – од смокви * ''Хундзори оги'' – од јаболка == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Ерменска кујна]] [[Категорија:Алкохолни пијалаци]] [[Категорија:Жестоки пијалаци]] sxfh5nkbl84f8640mrugoradoumc16g 0 1361642 5606127 5482263 2026-08-07T20:07:24Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK, дополнување 5606127 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday | type = Меѓународен | holiday_name = Светски ден на млекото | significance = да се спознае важноста на млекото како светска храна | date = 1 јуни | scheduling = секоја година на истиот датум | frequency = Годишен | firsttime = {{start date and age|df=yes|2001|6|1}} | startedby = [[Организација за храна и земјоделство на ООН]] | image = The Union Minister for Agriculture and Farmers Welfare, Shri Radha Mohan Singh addressing at the “World Milk Day” celebration, organised by the Department of Animal Husbandry & Fisheries, in New Delhi on June 01, 2017.jpg | caption = Прослава на „Светскиот ден на млекото“, организирана од Одделот за сточарство и рибарство во [[Њу Делхи]] на 1 јуни 2017 година }} '''Светски ден на млекото''' — [[меѓународен ден]] воспоставен од [[Организација за храна и земјоделство на ООН|Организацијата за храна и земјоделство]] (ФАО) [[Обединети нации|на Обединетите нации]] да ја препознаат важноста на млекото како светска храна.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.news.lk/news/sri-lanka/item/7960-today-is-world-milk-day|title=Today is World Milk Day|access-date=24. 10. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160204002112/http://www.news.lk/news/sri-lanka/item/7960-today-is-world-milk-day|archive-date=04. 02. 2016|language=en-gb}}</ref> Светскиот ден на млекото се слави на 1 јуни секоја година од 2001 година.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fao.org/economic/est/est-commodities/dairy/school-milk/15th-world-milk-day/en/|title=EST: 15th World Milk Day|work=www.fao.org|language=en|accessdate=24. 10. 2018|archive-date=2018-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20181007113140/http://www.fao.org/economic/est/est-commodities/dairy/school-milk/15th-world-milk-day/en/|url-status=dead}}</ref> Целта на празникот е да се сврти вниманието на активностите поврзани со млекарството.<ref name=":0" /> == Историја == Светскиот ден на млекото првпат бил востановен од ФАО во 2001 година. Овој датум 1 јуни е избран за датум бидејќи многу држави веќе го прославувале Денот на млекото во тој период од годината.<ref name=":0"/> Денот на млекото дава можност да се посвети вниманието на млекото и да се подигне свеста за улогата на млечните производи во здравата исхрана и одговорното производство на храна. Ова е извлечено од податоците на ФАО кои покажуваат дека млечниот сектор поддржува повеќе од една милијарда луѓе и нивните домаќинства, и дека повеќе од шест милијарди луѓе користат млекарници ширум светот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fao.org/ag/againfo/home/en/news_archive/2016_The_Dairy_Declaration_of_Rotterdam.html|title=The Dairy Declaration of Rotterdam|work=www.fao.org|accessdate=24. 10. 2018}}</ref> Фактот што многу земји одлучиле да го сторат тоа во ист ден, им дава дополнителна важност на поединечните национални прослави и покажува дека млекото е глобална храна. Во 2016 година Светскиот ден на млекото бил прославен во над 40 земји. Активностите вклучувале маратони и семејни програми, демонстрации за молзење и посети на фарми, училишни активности, концерти, конференции и семинари, натпревари и серија настани кои се фокусирале на промовирање на вредноста на млекото и ја илустрирале важната улога што млечната индустрија ја игра во националната економија.<ref name=":0"/> Во 2018 година имало 585 настани за Светскиот ден на млекото во 72 земји и 1,1 милијарда впечатоци на социјалните мрежи со [[Тараба (семрежен знак)|тарабните ознаки]] #WorldMilkDay и #RaiseAGlass.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://worldmilkday.org/|title=World Milk Day - Home|work=worldmilkday.org|accessdate=24. 10. 2018}}</ref> Ова претставува четирикратно зголемување во споредба со 2017 година. == Контроверзии == И покрај претежно позитивната реакција на Светскиот ден на млекото на глобално ниво, некои поединци се обидуваат да промовираат сопствена агенда против млекопроизводителите и дезинформации како што се „загриженоста поради неоснованите тврдења за здравјето на млечните производи, како и признавањето на злоупотреба на животните во млечната индустрија“. Ова вклучувало обид за 22 август да се прогласи „Светскиот ден на растителното млеко“,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.worldplantmilkday.com/|title=JOIN US in celebrating World Plant Milk Day - 22nd August 2018|work=www.worldplantmilkday.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20170821002703/http://www.worldplantmilkday.com/|archive-date=21. 08. 2017|accessdate=24. 10. 2018}}</ref> кој имал важна карактеристика што тој ден не бил признат од ФАО, ниту од кое било административно или политичко тело. Движењето било промовирано со користење на тарабната ознака #WorldPlantMilkDay. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.fao.org/economic/est/est-commodities/dairy/school-milk/15th-world-milk-day/en/ Официјален сајт на ФАО] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181007113140/http://www.fao.org/economic/est/est-commodities/dairy/school-milk/15th-world-milk-day/en/ |date=2018-10-07 }} * [http://www.worldmilkday2017.com/ веб-страница на Светскиот ден на млекото] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200330232414/https://www.worldmilkday2017.com/ |date=2020-03-30 }} * [http://www.4to40.com/wordpress/indian-festivals/world-milk-day/ Светски ден на млекото - информации, датум, историја, активности, тема] [[Категорија:Млеко]] [[Категорија:Празници во јуни]] [[Категорија:Меѓународни денови на Обединетите нации]] ndzwmqmmswqmu5z3y98k55pk5bpgdgj 0 1368863 5606102 5397957 2026-08-07T19:19:40Z Gurther 105215 5606102 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency |agency_name = Физички институт Лебедев |nativename = {{langx|ru|Физи́ческий институ́т имени П.Н.Ле́бедева Российской академии наук (ФИАН)}} |nativename_a = |nativename_r = |logo = |logo_width = |seal = |seal_width = |picture = 2015 (LPI, Moscow).jpg |picture_width = 270px |picture_caption = |formed = 1934 |date1 = |date1_name = |date2 = |date2_name = |preceding1 = |preceding2 = |headquarters = 119991 година, [[Москва]], [[Авенија Ленински, Москва|Авенија Ленински]], 53 |employees = 1600 |budget = |chief1_name = [[:ru:Колачевский, Николай Николаевич|Николај Колачевски]] |chief1_position = директор |parent_agency =[[Руска академија на науките]] |jurisdiction = |child1_agency = |website = {{URL|lebedev.ru}} {{in lang|ru}} |map = |map_width = |map_caption = |footnotes = }} '''Физички институт Лебедев''' е во рамките на [[Руската академија на науките]] ('''ЛПИ РАС''' или '''ЛПИ''') ({{langx|ru|Физи́ческий институ́т имени П.Н.Ле́бедева Российской академии наук (ФИАН)}}) — руски истражувачки институт специјализиран за [[физика]]. Институтот е основан во сегашната форма во 1934 година од академик [[Сергеј Иванович Вавилов|Сергеј Вавилов]]. Истата година се преселил во Москва и го добил името по рускиот физичар [[Пјотр Лебедев]]. Познато е и како ''П. Институт за физика Н. Лебедев“ или само „Институт Лебедев““. На руски често се нарекува со акронимот „ФИАН“ (ФИАН) што значи „Физички институт на Академијата на науките“. <ref>[https://yandex.com/maps/org/p_n_lebedev_physical_institute_of_the_russian_academy_of_sciences/1058059488/?ll=37.565857%2C55.697585&z=16 / P. N. Lebedev Physical Institute of the Russian Academy of Sciences]</ref> Опсегот на истражувачки активности вклучува: ласерска технологија, структура на темната материја, наноструктури, суперспроводливост, космички зраци и гама-астрономија. Институтот разви техника на кристализација на [[кубна цирконија]] (која беше наречена ''[[Fianit]]'' во Русија, именувана по FIAN).<ref>[https://www.lebedev.ru/ru/ ФИАН ]</ref> ==директори на Институтот== # [[Сергеј Иванович Вавилов|Сергеј Вавилов]] (1934&ndash;1951) # [[Дмитриј Скобелцин]] (1951&ndash;1972) # [[Николај Басов]] (1973&ndash;1988) # [[Леонид Келдиш]] (1988&ndash;1994) # [[Олег Крохин]] (1994&ndash;2004) # [[Генадиј Месјатс]] (2004&ndash;2015) # {{ill|Nikolai Kolachevsky|ru|Колачевский, Николай Николаевич}} (2015&ndash;) ==[[Нобеловата награда]]доделена на научниците од FIAN== * 1958 — [[Павел Черенков]], [[Игор Там]], [[Илја Франк]]: „за откривањето и толкувањето на [[Радијацијата Черенков|Ефектот Черенков-Вавилов]]“. * 1964 — [[Николај Басов]], [[Александар Прохоров]]: „за фундаментална работа во областа на квантната електроника, која доведе до изградба на осцилатори и засилувачи врз основа на принципот [[мазер]]-[[ласерски]]“. * 1975 година — [[Андреј Сахаров]] ја доби [[Нобеловата награда за мир|Награда за мир]] за неговата кампања за човекови права. * 2003 — [[Виталиј Гинзбург]]: „за пионерски придонес во теоријата на [[суперспроводливост|суперпроводници]] и [[суперфлуид]]и“. == Објекти == Институтот има, меѓу другите истражувачки капацитети, акцелератор на честички: 1,2 GeV електронски синхротрон наречен „Пахра“, кој се наоѓа во [[Троицк, Москва|Троицк]] во близина на Москва (на одделот за HEP на LPI). Сепак, институтот не е целосно (или можеби главно) фокусиран на физиката на акцелератор/честички, но опсегот на истражувањето на институтот ги содржи повеќето области на модерната физика. ==Публикации на Институтот== * "Краткие сообщения по физике" {{во јазикот|ру}}; Англиска верзија: ''[[Билтен на Институтот за физика Лебедев]]'' *"Квантовая електроника" {{во јазикот|ру}}; Англиски превод: ''[[Квантна електроника (журнал)|Квантна електроника]]'' (порано ''Советски весник на квантната електроника'')<ref>[https://ufn.ru/ru/articles/2024/8/a/ / P. N. Lebedev Physical Institute of the Russian Academy of Sciences]</ref> ==Филмови за Физичкиот институт Лебедев== Во 2021 година беше објавен документарниот филм „Мишик Казарјан: Патот на еден истражувач“ (2021) ( https://www.youtube.com/watch?v=WWuZsXSCFxo ). Филмот (оригиналниот наслов „Мишик Казарян: путь Искателя“) го режираше Леонид Ајоф. Раскажува за животот и делото на професорот Мишик Казарјан, експериментален физичар, лауреат на Државната награда на СССР, кој работел во Физичкиот институт Лебедев. Филмот, исто така, овозможува да се навлезе во животот на Физичкиот институт Лебедев од средината на 1960-тите. ==Поврзано== * [[Радиоастрономска опсерваторија „Пушчино“]] ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== * [http://www.lebedev.ru/en/ Lebedev Physics Institute official web site] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150919071502/http://www.lebedev.ru/en/ |date=2015-09-19 }} {{coord|55|41|52|N|37|33|55|E|display=title}} [[Категорија:Институти за физички истражувања]] [[Категорија:Универзитети и институти основани во Советскиот Сојуз]] [[Категорија:Истражувачки институти во Советскиот Сојуз]] [[Категорија:Институти на Руската академија на науките]] [[Категорија:Институти за јадрени истражувања во Русија]] [[Категорија:Установи во 1714 година во Русија]] [[Категорија:Споменици на културното наследство во Москва]] cbvyei4psd54ghak1tourqb00us5v0q 5606103 5606102 2026-08-07T19:19:51Z Gurther 105215 5606103 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency |agency_name = Физички институт Лебедев |nativename = {{langx|ru|Физи́ческий институ́т имени П.Н.Ле́бедева Российской академии наук (ФИАН)}} |nativename_a = |nativename_r = |logo = |logo_width = |seal = |seal_width = |picture = 2015 (LPI, Moscow).jpg |picture_width = 270px |picture_caption = |formed = 1934 |date1 = |date1_name = |date2 = |date2_name = |preceding1 = |preceding2 = |headquarters = 119991 година, [[Москва]], [[Авенија Ленински, Москва|Авенија Ленински]], 53 |employees = 1600 |budget = |chief1_name = [[:ru:Колачевский, Николай Николаевич|Николај Колачевски]] |chief1_position = директор |parent_agency =[[Руска академија на науките]] |jurisdiction = |child1_agency = |website = {{URL|lebedev.ru}} {{in lang|ru}} |map = |map_width = |map_caption = |footnotes = }} '''Физички институт Лебедев''' е во рамките на [[Руска академија на науките|Руската академија на науките]] ('''ЛПИ РАС''' или '''ЛПИ''') ({{langx|ru|Физи́ческий институ́т имени П.Н.Ле́бедева Российской академии наук (ФИАН)}}) — руски истражувачки институт специјализиран за [[физика]]. Институтот е основан во сегашната форма во 1934 година од академик [[Сергеј Иванович Вавилов|Сергеј Вавилов]]. Истата година се преселил во Москва и го добил името по рускиот физичар [[Пјотр Лебедев]]. Познато е и како ''П. Институт за физика Н. Лебедев“ или само „Институт Лебедев““. На руски често се нарекува со акронимот „ФИАН“ (ФИАН) што значи „Физички институт на Академијата на науките“. <ref>[https://yandex.com/maps/org/p_n_lebedev_physical_institute_of_the_russian_academy_of_sciences/1058059488/?ll=37.565857%2C55.697585&z=16 / P. N. Lebedev Physical Institute of the Russian Academy of Sciences]</ref> Опсегот на истражувачки активности вклучува: ласерска технологија, структура на темната материја, наноструктури, суперспроводливост, космички зраци и гама-астрономија. Институтот разви техника на кристализација на [[кубна цирконија]] (која беше наречена ''[[Fianit]]'' во Русија, именувана по FIAN).<ref>[https://www.lebedev.ru/ru/ ФИАН ]</ref> ==директори на Институтот== # [[Сергеј Иванович Вавилов|Сергеј Вавилов]] (1934&ndash;1951) # [[Дмитриј Скобелцин]] (1951&ndash;1972) # [[Николај Басов]] (1973&ndash;1988) # [[Леонид Келдиш]] (1988&ndash;1994) # [[Олег Крохин]] (1994&ndash;2004) # [[Генадиј Месјатс]] (2004&ndash;2015) # {{ill|Nikolai Kolachevsky|ru|Колачевский, Николай Николаевич}} (2015&ndash;) ==[[Нобеловата награда]]доделена на научниците од FIAN== * 1958 — [[Павел Черенков]], [[Игор Там]], [[Илја Франк]]: „за откривањето и толкувањето на [[Радијацијата Черенков|Ефектот Черенков-Вавилов]]“. * 1964 — [[Николај Басов]], [[Александар Прохоров]]: „за фундаментална работа во областа на квантната електроника, која доведе до изградба на осцилатори и засилувачи врз основа на принципот [[мазер]]-[[ласерски]]“. * 1975 година — [[Андреј Сахаров]] ја доби [[Нобеловата награда за мир|Награда за мир]] за неговата кампања за човекови права. * 2003 — [[Виталиј Гинзбург]]: „за пионерски придонес во теоријата на [[суперспроводливост|суперпроводници]] и [[суперфлуид]]и“. == Објекти == Институтот има, меѓу другите истражувачки капацитети, акцелератор на честички: 1,2 GeV електронски синхротрон наречен „Пахра“, кој се наоѓа во [[Троицк, Москва|Троицк]] во близина на Москва (на одделот за HEP на LPI). Сепак, институтот не е целосно (или можеби главно) фокусиран на физиката на акцелератор/честички, но опсегот на истражувањето на институтот ги содржи повеќето области на модерната физика. ==Публикации на Институтот== * "Краткие сообщения по физике" {{во јазикот|ру}}; Англиска верзија: ''[[Билтен на Институтот за физика Лебедев]]'' *"Квантовая електроника" {{во јазикот|ру}}; Англиски превод: ''[[Квантна електроника (журнал)|Квантна електроника]]'' (порано ''Советски весник на квантната електроника'')<ref>[https://ufn.ru/ru/articles/2024/8/a/ / P. N. Lebedev Physical Institute of the Russian Academy of Sciences]</ref> ==Филмови за Физичкиот институт Лебедев== Во 2021 година беше објавен документарниот филм „Мишик Казарјан: Патот на еден истражувач“ (2021) ( https://www.youtube.com/watch?v=WWuZsXSCFxo ). Филмот (оригиналниот наслов „Мишик Казарян: путь Искателя“) го режираше Леонид Ајоф. Раскажува за животот и делото на професорот Мишик Казарјан, експериментален физичар, лауреат на Државната награда на СССР, кој работел во Физичкиот институт Лебедев. Филмот, исто така, овозможува да се навлезе во животот на Физичкиот институт Лебедев од средината на 1960-тите. ==Поврзано== * [[Радиоастрономска опсерваторија „Пушчино“]] ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== * [http://www.lebedev.ru/en/ Lebedev Physics Institute official web site] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150919071502/http://www.lebedev.ru/en/ |date=2015-09-19 }} {{coord|55|41|52|N|37|33|55|E|display=title}} [[Категорија:Институти за физички истражувања]] [[Категорија:Универзитети и институти основани во Советскиот Сојуз]] [[Категорија:Истражувачки институти во Советскиот Сојуз]] [[Категорија:Институти на Руската академија на науките]] [[Категорија:Институти за јадрени истражувања во Русија]] [[Категорија:Установи во 1714 година во Русија]] [[Категорија:Споменици на културното наследство во Москва]] 8onja81rtlkdrgd5ng7kuvyilncdehf 5606104 5606103 2026-08-07T19:20:06Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Институти за физички истражувања]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5606104 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency |agency_name = Физички институт Лебедев |nativename = {{langx|ru|Физи́ческий институ́т имени П.Н.Ле́бедева Российской академии наук (ФИАН)}} |nativename_a = |nativename_r = |logo = |logo_width = |seal = |seal_width = |picture = 2015 (LPI, Moscow).jpg |picture_width = 270px |picture_caption = |formed = 1934 |date1 = |date1_name = |date2 = |date2_name = |preceding1 = |preceding2 = |headquarters = 119991 година, [[Москва]], [[Авенија Ленински, Москва|Авенија Ленински]], 53 |employees = 1600 |budget = |chief1_name = [[:ru:Колачевский, Николай Николаевич|Николај Колачевски]] |chief1_position = директор |parent_agency =[[Руска академија на науките]] |jurisdiction = |child1_agency = |website = {{URL|lebedev.ru}} {{in lang|ru}} |map = |map_width = |map_caption = |footnotes = }} '''Физички институт Лебедев''' е во рамките на [[Руска академија на науките|Руската академија на науките]] ('''ЛПИ РАС''' или '''ЛПИ''') ({{langx|ru|Физи́ческий институ́т имени П.Н.Ле́бедева Российской академии наук (ФИАН)}}) — руски истражувачки институт специјализиран за [[физика]]. Институтот е основан во сегашната форма во 1934 година од академик [[Сергеј Иванович Вавилов|Сергеј Вавилов]]. Истата година се преселил во Москва и го добил името по рускиот физичар [[Пјотр Лебедев]]. Познато е и како ''П. Институт за физика Н. Лебедев“ или само „Институт Лебедев““. На руски често се нарекува со акронимот „ФИАН“ (ФИАН) што значи „Физички институт на Академијата на науките“. <ref>[https://yandex.com/maps/org/p_n_lebedev_physical_institute_of_the_russian_academy_of_sciences/1058059488/?ll=37.565857%2C55.697585&z=16 / P. N. Lebedev Physical Institute of the Russian Academy of Sciences]</ref> Опсегот на истражувачки активности вклучува: ласерска технологија, структура на темната материја, наноструктури, суперспроводливост, космички зраци и гама-астрономија. Институтот разви техника на кристализација на [[кубна цирконија]] (која беше наречена ''[[Fianit]]'' во Русија, именувана по FIAN).<ref>[https://www.lebedev.ru/ru/ ФИАН ]</ref> ==директори на Институтот== # [[Сергеј Иванович Вавилов|Сергеј Вавилов]] (1934&ndash;1951) # [[Дмитриј Скобелцин]] (1951&ndash;1972) # [[Николај Басов]] (1973&ndash;1988) # [[Леонид Келдиш]] (1988&ndash;1994) # [[Олег Крохин]] (1994&ndash;2004) # [[Генадиј Месјатс]] (2004&ndash;2015) # {{ill|Nikolai Kolachevsky|ru|Колачевский, Николай Николаевич}} (2015&ndash;) ==[[Нобеловата награда]]доделена на научниците од FIAN== * 1958 — [[Павел Черенков]], [[Игор Там]], [[Илја Франк]]: „за откривањето и толкувањето на [[Радијацијата Черенков|Ефектот Черенков-Вавилов]]“. * 1964 — [[Николај Басов]], [[Александар Прохоров]]: „за фундаментална работа во областа на квантната електроника, која доведе до изградба на осцилатори и засилувачи врз основа на принципот [[мазер]]-[[ласерски]]“. * 1975 година — [[Андреј Сахаров]] ја доби [[Нобеловата награда за мир|Награда за мир]] за неговата кампања за човекови права. * 2003 — [[Виталиј Гинзбург]]: „за пионерски придонес во теоријата на [[суперспроводливост|суперпроводници]] и [[суперфлуид]]и“. == Објекти == Институтот има, меѓу другите истражувачки капацитети, акцелератор на честички: 1,2 GeV електронски синхротрон наречен „Пахра“, кој се наоѓа во [[Троицк, Москва|Троицк]] во близина на Москва (на одделот за HEP на LPI). Сепак, институтот не е целосно (или можеби главно) фокусиран на физиката на акцелератор/честички, но опсегот на истражувањето на институтот ги содржи повеќето области на модерната физика. ==Публикации на Институтот== * "Краткие сообщения по физике" {{во јазикот|ру}}; Англиска верзија: ''[[Билтен на Институтот за физика Лебедев]]'' *"Квантовая електроника" {{во јазикот|ру}}; Англиски превод: ''[[Квантна електроника (журнал)|Квантна електроника]]'' (порано ''Советски весник на квантната електроника'')<ref>[https://ufn.ru/ru/articles/2024/8/a/ / P. N. Lebedev Physical Institute of the Russian Academy of Sciences]</ref> ==Филмови за Физичкиот институт Лебедев== Во 2021 година беше објавен документарниот филм „Мишик Казарјан: Патот на еден истражувач“ (2021) ( https://www.youtube.com/watch?v=WWuZsXSCFxo ). Филмот (оригиналниот наслов „Мишик Казарян: путь Искателя“) го режираше Леонид Ајоф. Раскажува за животот и делото на професорот Мишик Казарјан, експериментален физичар, лауреат на Државната награда на СССР, кој работел во Физичкиот институт Лебедев. Филмот, исто така, овозможува да се навлезе во животот на Физичкиот институт Лебедев од средината на 1960-тите. ==Поврзано== * [[Радиоастрономска опсерваторија „Пушчино“]] ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== * [http://www.lebedev.ru/en/ Lebedev Physics Institute official web site] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150919071502/http://www.lebedev.ru/en/ |date=2015-09-19 }} {{coord|55|41|52|N|37|33|55|E|display=title}} [[Категорија:Универзитети и институти основани во Советскиот Сојуз]] [[Категорија:Истражувачки институти во Советскиот Сојуз]] [[Категорија:Институти на Руската академија на науките]] [[Категорија:Институти за јадрени истражувања во Русија]] [[Категорија:Установи во 1714 година во Русија]] [[Категорија:Споменици на културното наследство во Москва]] 9m489jo0z1bsy5yfpuydtuzt49vhdxv 5606105 5606104 2026-08-07T19:20:13Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Институти на Руската академија на науките]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5606105 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency |agency_name = Физички институт Лебедев |nativename = {{langx|ru|Физи́ческий институ́т имени П.Н.Ле́бедева Российской академии наук (ФИАН)}} |nativename_a = |nativename_r = |logo = |logo_width = |seal = |seal_width = |picture = 2015 (LPI, Moscow).jpg |picture_width = 270px |picture_caption = |formed = 1934 |date1 = |date1_name = |date2 = |date2_name = |preceding1 = |preceding2 = |headquarters = 119991 година, [[Москва]], [[Авенија Ленински, Москва|Авенија Ленински]], 53 |employees = 1600 |budget = |chief1_name = [[:ru:Колачевский, Николай Николаевич|Николај Колачевски]] |chief1_position = директор |parent_agency =[[Руска академија на науките]] |jurisdiction = |child1_agency = |website = {{URL|lebedev.ru}} {{in lang|ru}} |map = |map_width = |map_caption = |footnotes = }} '''Физички институт Лебедев''' е во рамките на [[Руска академија на науките|Руската академија на науките]] ('''ЛПИ РАС''' или '''ЛПИ''') ({{langx|ru|Физи́ческий институ́т имени П.Н.Ле́бедева Российской академии наук (ФИАН)}}) — руски истражувачки институт специјализиран за [[физика]]. Институтот е основан во сегашната форма во 1934 година од академик [[Сергеј Иванович Вавилов|Сергеј Вавилов]]. Истата година се преселил во Москва и го добил името по рускиот физичар [[Пјотр Лебедев]]. Познато е и како ''П. Институт за физика Н. Лебедев“ или само „Институт Лебедев““. На руски често се нарекува со акронимот „ФИАН“ (ФИАН) што значи „Физички институт на Академијата на науките“. <ref>[https://yandex.com/maps/org/p_n_lebedev_physical_institute_of_the_russian_academy_of_sciences/1058059488/?ll=37.565857%2C55.697585&z=16 / P. N. Lebedev Physical Institute of the Russian Academy of Sciences]</ref> Опсегот на истражувачки активности вклучува: ласерска технологија, структура на темната материја, наноструктури, суперспроводливост, космички зраци и гама-астрономија. Институтот разви техника на кристализација на [[кубна цирконија]] (која беше наречена ''[[Fianit]]'' во Русија, именувана по FIAN).<ref>[https://www.lebedev.ru/ru/ ФИАН ]</ref> ==директори на Институтот== # [[Сергеј Иванович Вавилов|Сергеј Вавилов]] (1934&ndash;1951) # [[Дмитриј Скобелцин]] (1951&ndash;1972) # [[Николај Басов]] (1973&ndash;1988) # [[Леонид Келдиш]] (1988&ndash;1994) # [[Олег Крохин]] (1994&ndash;2004) # [[Генадиј Месјатс]] (2004&ndash;2015) # {{ill|Nikolai Kolachevsky|ru|Колачевский, Николай Николаевич}} (2015&ndash;) ==[[Нобеловата награда]]доделена на научниците од FIAN== * 1958 — [[Павел Черенков]], [[Игор Там]], [[Илја Франк]]: „за откривањето и толкувањето на [[Радијацијата Черенков|Ефектот Черенков-Вавилов]]“. * 1964 — [[Николај Басов]], [[Александар Прохоров]]: „за фундаментална работа во областа на квантната електроника, која доведе до изградба на осцилатори и засилувачи врз основа на принципот [[мазер]]-[[ласерски]]“. * 1975 година — [[Андреј Сахаров]] ја доби [[Нобеловата награда за мир|Награда за мир]] за неговата кампања за човекови права. * 2003 — [[Виталиј Гинзбург]]: „за пионерски придонес во теоријата на [[суперспроводливост|суперпроводници]] и [[суперфлуид]]и“. == Објекти == Институтот има, меѓу другите истражувачки капацитети, акцелератор на честички: 1,2 GeV електронски синхротрон наречен „Пахра“, кој се наоѓа во [[Троицк, Москва|Троицк]] во близина на Москва (на одделот за HEP на LPI). Сепак, институтот не е целосно (или можеби главно) фокусиран на физиката на акцелератор/честички, но опсегот на истражувањето на институтот ги содржи повеќето области на модерната физика. ==Публикации на Институтот== * "Краткие сообщения по физике" {{во јазикот|ру}}; Англиска верзија: ''[[Билтен на Институтот за физика Лебедев]]'' *"Квантовая електроника" {{во јазикот|ру}}; Англиски превод: ''[[Квантна електроника (журнал)|Квантна електроника]]'' (порано ''Советски весник на квантната електроника'')<ref>[https://ufn.ru/ru/articles/2024/8/a/ / P. N. Lebedev Physical Institute of the Russian Academy of Sciences]</ref> ==Филмови за Физичкиот институт Лебедев== Во 2021 година беше објавен документарниот филм „Мишик Казарјан: Патот на еден истражувач“ (2021) ( https://www.youtube.com/watch?v=WWuZsXSCFxo ). Филмот (оригиналниот наслов „Мишик Казарян: путь Искателя“) го режираше Леонид Ајоф. Раскажува за животот и делото на професорот Мишик Казарјан, експериментален физичар, лауреат на Државната награда на СССР, кој работел во Физичкиот институт Лебедев. Филмот, исто така, овозможува да се навлезе во животот на Физичкиот институт Лебедев од средината на 1960-тите. ==Поврзано== * [[Радиоастрономска опсерваторија „Пушчино“]] ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== * [http://www.lebedev.ru/en/ Lebedev Physics Institute official web site] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150919071502/http://www.lebedev.ru/en/ |date=2015-09-19 }} {{coord|55|41|52|N|37|33|55|E|display=title}} [[Категорија:Универзитети и институти основани во Советскиот Сојуз]] [[Категорија:Истражувачки институти во Советскиот Сојуз]] [[Категорија:Институти за јадрени истражувања во Русија]] [[Категорија:Установи во 1714 година во Русија]] [[Категорија:Споменици на културното наследство во Москва]] fjv9gtjjvxka8tb8ds0folpsp9rgdik 5606106 5606105 2026-08-07T19:20:21Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Универзитети и институти основани во Советскиот Сојуз]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5606106 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency |agency_name = Физички институт Лебедев |nativename = {{langx|ru|Физи́ческий институ́т имени П.Н.Ле́бедева Российской академии наук (ФИАН)}} |nativename_a = |nativename_r = |logo = |logo_width = |seal = |seal_width = |picture = 2015 (LPI, Moscow).jpg |picture_width = 270px |picture_caption = |formed = 1934 |date1 = |date1_name = |date2 = |date2_name = |preceding1 = |preceding2 = |headquarters = 119991 година, [[Москва]], [[Авенија Ленински, Москва|Авенија Ленински]], 53 |employees = 1600 |budget = |chief1_name = [[:ru:Колачевский, Николай Николаевич|Николај Колачевски]] |chief1_position = директор |parent_agency =[[Руска академија на науките]] |jurisdiction = |child1_agency = |website = {{URL|lebedev.ru}} {{in lang|ru}} |map = |map_width = |map_caption = |footnotes = }} '''Физички институт Лебедев''' е во рамките на [[Руска академија на науките|Руската академија на науките]] ('''ЛПИ РАС''' или '''ЛПИ''') ({{langx|ru|Физи́ческий институ́т имени П.Н.Ле́бедева Российской академии наук (ФИАН)}}) — руски истражувачки институт специјализиран за [[физика]]. Институтот е основан во сегашната форма во 1934 година од академик [[Сергеј Иванович Вавилов|Сергеј Вавилов]]. Истата година се преселил во Москва и го добил името по рускиот физичар [[Пјотр Лебедев]]. Познато е и како ''П. Институт за физика Н. Лебедев“ или само „Институт Лебедев““. На руски често се нарекува со акронимот „ФИАН“ (ФИАН) што значи „Физички институт на Академијата на науките“. <ref>[https://yandex.com/maps/org/p_n_lebedev_physical_institute_of_the_russian_academy_of_sciences/1058059488/?ll=37.565857%2C55.697585&z=16 / P. N. Lebedev Physical Institute of the Russian Academy of Sciences]</ref> Опсегот на истражувачки активности вклучува: ласерска технологија, структура на темната материја, наноструктури, суперспроводливост, космички зраци и гама-астрономија. Институтот разви техника на кристализација на [[кубна цирконија]] (која беше наречена ''[[Fianit]]'' во Русија, именувана по FIAN).<ref>[https://www.lebedev.ru/ru/ ФИАН ]</ref> ==директори на Институтот== # [[Сергеј Иванович Вавилов|Сергеј Вавилов]] (1934&ndash;1951) # [[Дмитриј Скобелцин]] (1951&ndash;1972) # [[Николај Басов]] (1973&ndash;1988) # [[Леонид Келдиш]] (1988&ndash;1994) # [[Олег Крохин]] (1994&ndash;2004) # [[Генадиј Месјатс]] (2004&ndash;2015) # {{ill|Nikolai Kolachevsky|ru|Колачевский, Николай Николаевич}} (2015&ndash;) ==[[Нобеловата награда]]доделена на научниците од FIAN== * 1958 — [[Павел Черенков]], [[Игор Там]], [[Илја Франк]]: „за откривањето и толкувањето на [[Радијацијата Черенков|Ефектот Черенков-Вавилов]]“. * 1964 — [[Николај Басов]], [[Александар Прохоров]]: „за фундаментална работа во областа на квантната електроника, која доведе до изградба на осцилатори и засилувачи врз основа на принципот [[мазер]]-[[ласерски]]“. * 1975 година — [[Андреј Сахаров]] ја доби [[Нобеловата награда за мир|Награда за мир]] за неговата кампања за човекови права. * 2003 — [[Виталиј Гинзбург]]: „за пионерски придонес во теоријата на [[суперспроводливост|суперпроводници]] и [[суперфлуид]]и“. == Објекти == Институтот има, меѓу другите истражувачки капацитети, акцелератор на честички: 1,2 GeV електронски синхротрон наречен „Пахра“, кој се наоѓа во [[Троицк, Москва|Троицк]] во близина на Москва (на одделот за HEP на LPI). Сепак, институтот не е целосно (или можеби главно) фокусиран на физиката на акцелератор/честички, но опсегот на истражувањето на институтот ги содржи повеќето области на модерната физика. ==Публикации на Институтот== * "Краткие сообщения по физике" {{во јазикот|ру}}; Англиска верзија: ''[[Билтен на Институтот за физика Лебедев]]'' *"Квантовая електроника" {{во јазикот|ру}}; Англиски превод: ''[[Квантна електроника (журнал)|Квантна електроника]]'' (порано ''Советски весник на квантната електроника'')<ref>[https://ufn.ru/ru/articles/2024/8/a/ / P. N. Lebedev Physical Institute of the Russian Academy of Sciences]</ref> ==Филмови за Физичкиот институт Лебедев== Во 2021 година беше објавен документарниот филм „Мишик Казарјан: Патот на еден истражувач“ (2021) ( https://www.youtube.com/watch?v=WWuZsXSCFxo ). Филмот (оригиналниот наслов „Мишик Казарян: путь Искателя“) го режираше Леонид Ајоф. Раскажува за животот и делото на професорот Мишик Казарјан, експериментален физичар, лауреат на Државната награда на СССР, кој работел во Физичкиот институт Лебедев. Филмот, исто така, овозможува да се навлезе во животот на Физичкиот институт Лебедев од средината на 1960-тите. ==Поврзано== * [[Радиоастрономска опсерваторија „Пушчино“]] ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== * [http://www.lebedev.ru/en/ Lebedev Physics Institute official web site] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150919071502/http://www.lebedev.ru/en/ |date=2015-09-19 }} {{coord|55|41|52|N|37|33|55|E|display=title}} [[Категорија:Истражувачки институти во Советскиот Сојуз]] [[Категорија:Институти за јадрени истражувања во Русија]] [[Категорија:Установи во 1714 година во Русија]] [[Категорија:Споменици на културното наследство во Москва]] i3knendzam3y2u79rz2by756wow0q7e 5606107 5606106 2026-08-07T19:20:34Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Институти за јадрени истражувања во Русија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5606107 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency |agency_name = Физички институт Лебедев |nativename = {{langx|ru|Физи́ческий институ́т имени П.Н.Ле́бедева Российской академии наук (ФИАН)}} |nativename_a = |nativename_r = |logo = |logo_width = |seal = |seal_width = |picture = 2015 (LPI, Moscow).jpg |picture_width = 270px |picture_caption = |formed = 1934 |date1 = |date1_name = |date2 = |date2_name = |preceding1 = |preceding2 = |headquarters = 119991 година, [[Москва]], [[Авенија Ленински, Москва|Авенија Ленински]], 53 |employees = 1600 |budget = |chief1_name = [[:ru:Колачевский, Николай Николаевич|Николај Колачевски]] |chief1_position = директор |parent_agency =[[Руска академија на науките]] |jurisdiction = |child1_agency = |website = {{URL|lebedev.ru}} {{in lang|ru}} |map = |map_width = |map_caption = |footnotes = }} '''Физички институт Лебедев''' е во рамките на [[Руска академија на науките|Руската академија на науките]] ('''ЛПИ РАС''' или '''ЛПИ''') ({{langx|ru|Физи́ческий институ́т имени П.Н.Ле́бедева Российской академии наук (ФИАН)}}) — руски истражувачки институт специјализиран за [[физика]]. Институтот е основан во сегашната форма во 1934 година од академик [[Сергеј Иванович Вавилов|Сергеј Вавилов]]. Истата година се преселил во Москва и го добил името по рускиот физичар [[Пјотр Лебедев]]. Познато е и како ''П. Институт за физика Н. Лебедев“ или само „Институт Лебедев““. На руски често се нарекува со акронимот „ФИАН“ (ФИАН) што значи „Физички институт на Академијата на науките“. <ref>[https://yandex.com/maps/org/p_n_lebedev_physical_institute_of_the_russian_academy_of_sciences/1058059488/?ll=37.565857%2C55.697585&z=16 / P. N. Lebedev Physical Institute of the Russian Academy of Sciences]</ref> Опсегот на истражувачки активности вклучува: ласерска технологија, структура на темната материја, наноструктури, суперспроводливост, космички зраци и гама-астрономија. Институтот разви техника на кристализација на [[кубна цирконија]] (која беше наречена ''[[Fianit]]'' во Русија, именувана по FIAN).<ref>[https://www.lebedev.ru/ru/ ФИАН ]</ref> ==директори на Институтот== # [[Сергеј Иванович Вавилов|Сергеј Вавилов]] (1934&ndash;1951) # [[Дмитриј Скобелцин]] (1951&ndash;1972) # [[Николај Басов]] (1973&ndash;1988) # [[Леонид Келдиш]] (1988&ndash;1994) # [[Олег Крохин]] (1994&ndash;2004) # [[Генадиј Месјатс]] (2004&ndash;2015) # {{ill|Nikolai Kolachevsky|ru|Колачевский, Николай Николаевич}} (2015&ndash;) ==[[Нобеловата награда]]доделена на научниците од FIAN== * 1958 — [[Павел Черенков]], [[Игор Там]], [[Илја Франк]]: „за откривањето и толкувањето на [[Радијацијата Черенков|Ефектот Черенков-Вавилов]]“. * 1964 — [[Николај Басов]], [[Александар Прохоров]]: „за фундаментална работа во областа на квантната електроника, која доведе до изградба на осцилатори и засилувачи врз основа на принципот [[мазер]]-[[ласерски]]“. * 1975 година — [[Андреј Сахаров]] ја доби [[Нобеловата награда за мир|Награда за мир]] за неговата кампања за човекови права. * 2003 — [[Виталиј Гинзбург]]: „за пионерски придонес во теоријата на [[суперспроводливост|суперпроводници]] и [[суперфлуид]]и“. == Објекти == Институтот има, меѓу другите истражувачки капацитети, акцелератор на честички: 1,2 GeV електронски синхротрон наречен „Пахра“, кој се наоѓа во [[Троицк, Москва|Троицк]] во близина на Москва (на одделот за HEP на LPI). Сепак, институтот не е целосно (или можеби главно) фокусиран на физиката на акцелератор/честички, но опсегот на истражувањето на институтот ги содржи повеќето области на модерната физика. ==Публикации на Институтот== * "Краткие сообщения по физике" {{во јазикот|ру}}; Англиска верзија: ''[[Билтен на Институтот за физика Лебедев]]'' *"Квантовая електроника" {{во јазикот|ру}}; Англиски превод: ''[[Квантна електроника (журнал)|Квантна електроника]]'' (порано ''Советски весник на квантната електроника'')<ref>[https://ufn.ru/ru/articles/2024/8/a/ / P. N. Lebedev Physical Institute of the Russian Academy of Sciences]</ref> ==Филмови за Физичкиот институт Лебедев== Во 2021 година беше објавен документарниот филм „Мишик Казарјан: Патот на еден истражувач“ (2021) ( https://www.youtube.com/watch?v=WWuZsXSCFxo ). Филмот (оригиналниот наслов „Мишик Казарян: путь Искателя“) го режираше Леонид Ајоф. Раскажува за животот и делото на професорот Мишик Казарјан, експериментален физичар, лауреат на Државната награда на СССР, кој работел во Физичкиот институт Лебедев. Филмот, исто така, овозможува да се навлезе во животот на Физичкиот институт Лебедев од средината на 1960-тите. ==Поврзано== * [[Радиоастрономска опсерваторија „Пушчино“]] ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== * [http://www.lebedev.ru/en/ Lebedev Physics Institute official web site] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150919071502/http://www.lebedev.ru/en/ |date=2015-09-19 }} {{coord|55|41|52|N|37|33|55|E|display=title}} [[Категорија:Истражувачки институти во Советскиот Сојуз]] [[Категорија:Установи во 1714 година во Русија]] [[Категорија:Споменици на културното наследство во Москва]] 9su5wafi96vrdcqu319r0lghoemmc5u 5606108 5606107 2026-08-07T19:20:49Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Споменици на културното наследство во Москва]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5606108 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency |agency_name = Физички институт Лебедев |nativename = {{langx|ru|Физи́ческий институ́т имени П.Н.Ле́бедева Российской академии наук (ФИАН)}} |nativename_a = |nativename_r = |logo = |logo_width = |seal = |seal_width = |picture = 2015 (LPI, Moscow).jpg |picture_width = 270px |picture_caption = |formed = 1934 |date1 = |date1_name = |date2 = |date2_name = |preceding1 = |preceding2 = |headquarters = 119991 година, [[Москва]], [[Авенија Ленински, Москва|Авенија Ленински]], 53 |employees = 1600 |budget = |chief1_name = [[:ru:Колачевский, Николай Николаевич|Николај Колачевски]] |chief1_position = директор |parent_agency =[[Руска академија на науките]] |jurisdiction = |child1_agency = |website = {{URL|lebedev.ru}} {{in lang|ru}} |map = |map_width = |map_caption = |footnotes = }} '''Физички институт Лебедев''' е во рамките на [[Руска академија на науките|Руската академија на науките]] ('''ЛПИ РАС''' или '''ЛПИ''') ({{langx|ru|Физи́ческий институ́т имени П.Н.Ле́бедева Российской академии наук (ФИАН)}}) — руски истражувачки институт специјализиран за [[физика]]. Институтот е основан во сегашната форма во 1934 година од академик [[Сергеј Иванович Вавилов|Сергеј Вавилов]]. Истата година се преселил во Москва и го добил името по рускиот физичар [[Пјотр Лебедев]]. Познато е и како ''П. Институт за физика Н. Лебедев“ или само „Институт Лебедев““. На руски често се нарекува со акронимот „ФИАН“ (ФИАН) што значи „Физички институт на Академијата на науките“. <ref>[https://yandex.com/maps/org/p_n_lebedev_physical_institute_of_the_russian_academy_of_sciences/1058059488/?ll=37.565857%2C55.697585&z=16 / P. N. Lebedev Physical Institute of the Russian Academy of Sciences]</ref> Опсегот на истражувачки активности вклучува: ласерска технологија, структура на темната материја, наноструктури, суперспроводливост, космички зраци и гама-астрономија. Институтот разви техника на кристализација на [[кубна цирконија]] (која беше наречена ''[[Fianit]]'' во Русија, именувана по FIAN).<ref>[https://www.lebedev.ru/ru/ ФИАН ]</ref> ==директори на Институтот== # [[Сергеј Иванович Вавилов|Сергеј Вавилов]] (1934&ndash;1951) # [[Дмитриј Скобелцин]] (1951&ndash;1972) # [[Николај Басов]] (1973&ndash;1988) # [[Леонид Келдиш]] (1988&ndash;1994) # [[Олег Крохин]] (1994&ndash;2004) # [[Генадиј Месјатс]] (2004&ndash;2015) # {{ill|Nikolai Kolachevsky|ru|Колачевский, Николай Николаевич}} (2015&ndash;) ==[[Нобеловата награда]]доделена на научниците од FIAN== * 1958 — [[Павел Черенков]], [[Игор Там]], [[Илја Франк]]: „за откривањето и толкувањето на [[Радијацијата Черенков|Ефектот Черенков-Вавилов]]“. * 1964 — [[Николај Басов]], [[Александар Прохоров]]: „за фундаментална работа во областа на квантната електроника, која доведе до изградба на осцилатори и засилувачи врз основа на принципот [[мазер]]-[[ласерски]]“. * 1975 година — [[Андреј Сахаров]] ја доби [[Нобеловата награда за мир|Награда за мир]] за неговата кампања за човекови права. * 2003 — [[Виталиј Гинзбург]]: „за пионерски придонес во теоријата на [[суперспроводливост|суперпроводници]] и [[суперфлуид]]и“. == Објекти == Институтот има, меѓу другите истражувачки капацитети, акцелератор на честички: 1,2 GeV електронски синхротрон наречен „Пахра“, кој се наоѓа во [[Троицк, Москва|Троицк]] во близина на Москва (на одделот за HEP на LPI). Сепак, институтот не е целосно (или можеби главно) фокусиран на физиката на акцелератор/честички, но опсегот на истражувањето на институтот ги содржи повеќето области на модерната физика. ==Публикации на Институтот== * "Краткие сообщения по физике" {{во јазикот|ру}}; Англиска верзија: ''[[Билтен на Институтот за физика Лебедев]]'' *"Квантовая електроника" {{во јазикот|ру}}; Англиски превод: ''[[Квантна електроника (журнал)|Квантна електроника]]'' (порано ''Советски весник на квантната електроника'')<ref>[https://ufn.ru/ru/articles/2024/8/a/ / P. N. Lebedev Physical Institute of the Russian Academy of Sciences]</ref> ==Филмови за Физичкиот институт Лебедев== Во 2021 година беше објавен документарниот филм „Мишик Казарјан: Патот на еден истражувач“ (2021) ( https://www.youtube.com/watch?v=WWuZsXSCFxo ). Филмот (оригиналниот наслов „Мишик Казарян: путь Искателя“) го режираше Леонид Ајоф. Раскажува за животот и делото на професорот Мишик Казарјан, експериментален физичар, лауреат на Државната награда на СССР, кој работел во Физичкиот институт Лебедев. Филмот, исто така, овозможува да се навлезе во животот на Физичкиот институт Лебедев од средината на 1960-тите. ==Поврзано== * [[Радиоастрономска опсерваторија „Пушчино“]] ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== * [http://www.lebedev.ru/en/ Lebedev Physics Institute official web site] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150919071502/http://www.lebedev.ru/en/ |date=2015-09-19 }} {{coord|55|41|52|N|37|33|55|E|display=title}} [[Категорија:Истражувачки институти во Советскиот Сојуз]] [[Категорија:Установи во 1714 година во Русија]] ocrrcapsu160rx76bimyks1f3kzbjwr 5606111 5606108 2026-08-07T19:22:46Z Gurther 105215 5606111 wikitext text/x-wiki {{Внимание}}{{Infobox government agency |agency_name = Физички институт Лебедев |nativename = {{langx|ru|Физи́ческий институ́т имени П.Н.Ле́бедева Российской академии наук (ФИАН)}} |nativename_a = |nativename_r = |logo = |logo_width = |seal = |seal_width = |picture = 2015 (LPI, Moscow).jpg |picture_width = 270px |picture_caption = |formed = 1934 |date1 = |date1_name = |date2 = |date2_name = |preceding1 = |preceding2 = |headquarters = 119991 година, [[Москва]], [[Авенија Ленински, Москва|Авенија Ленински]], 53 |employees = 1600 |budget = |chief1_name = [[:ru:Колачевский, Николай Николаевич|Николај Колачевски]] |chief1_position = директор |parent_agency =[[Руска академија на науките]] |jurisdiction = |child1_agency = |website = {{URL|lebedev.ru}} {{in lang|ru}} |map = |map_width = |map_caption = |footnotes = }} '''Физички институт Лебедев''' е во рамките на [[Руска академија на науките|Руската академија на науките]] ('''ЛПИ РАС''' или '''ЛПИ''') ({{langx|ru|Физи́ческий институ́т имени П.Н.Ле́бедева Российской академии наук (ФИАН)}}) — руски истражувачки институт специјализиран за [[физика]]. Институтот е основан во сегашната форма во 1934 година од академик [[Сергеј Иванович Вавилов|Сергеј Вавилов]]. Истата година се преселил во Москва и го добил името по рускиот физичар [[Пјотр Лебедев]]. Познато е и како ''П. Институт за физика Н. Лебедев“ или само „Институт Лебедев““. На руски често се нарекува со акронимот „ФИАН“ (ФИАН) што значи „Физички институт на Академијата на науките“. <ref>[https://yandex.com/maps/org/p_n_lebedev_physical_institute_of_the_russian_academy_of_sciences/1058059488/?ll=37.565857%2C55.697585&z=16 / P. N. Lebedev Physical Institute of the Russian Academy of Sciences]</ref> Опсегот на истражувачки активности вклучува: ласерска технологија, структура на темната материја, наноструктури, суперспроводливост, космички зраци и гама-астрономија. Институтот разви техника на кристализација на [[кубна цирконија]] (која беше наречена ''[[Fianit]]'' во Русија, именувана по FIAN).<ref>[https://www.lebedev.ru/ru/ ФИАН ]</ref> ==директори на Институтот== # [[Сергеј Иванович Вавилов|Сергеј Вавилов]] (1934&ndash;1951) # [[Дмитриј Скобелцин]] (1951&ndash;1972) # [[Николај Басов]] (1973&ndash;1988) # [[Леонид Келдиш]] (1988&ndash;1994) # [[Олег Крохин]] (1994&ndash;2004) # [[Генадиј Месјатс]] (2004&ndash;2015) # {{ill|Nikolai Kolachevsky|ru|Колачевский, Николай Николаевич}} (2015&ndash;) ==[[Нобеловата награда]]доделена на научниците од FIAN== * 1958 — [[Павел Черенков]], [[Игор Там]], [[Илја Франк]]: „за откривањето и толкувањето на [[Радијацијата Черенков|Ефектот Черенков-Вавилов]]“. * 1964 — [[Николај Басов]], [[Александар Прохоров]]: „за фундаментална работа во областа на квантната електроника, која доведе до изградба на осцилатори и засилувачи врз основа на принципот [[мазер]]-[[ласерски]]“. * 1975 година — [[Андреј Сахаров]] ја доби [[Нобеловата награда за мир|Награда за мир]] за неговата кампања за човекови права. * 2003 — [[Виталиј Гинзбург]]: „за пионерски придонес во теоријата на [[суперспроводливост|суперпроводници]] и [[суперфлуид]]и“. == Објекти == Институтот има, меѓу другите истражувачки капацитети, акцелератор на честички: 1,2 GeV електронски синхротрон наречен „Пахра“, кој се наоѓа во [[Троицк, Москва|Троицк]] во близина на Москва (на одделот за HEP на LPI). Сепак, институтот не е целосно (или можеби главно) фокусиран на физиката на акцелератор/честички, но опсегот на истражувањето на институтот ги содржи повеќето области на модерната физика. ==Публикации на Институтот== * "Краткие сообщения по физике" {{во јазикот|ру}}; Англиска верзија: ''[[Билтен на Институтот за физика Лебедев]]'' *"Квантовая електроника" {{во јазикот|ру}}; Англиски превод: ''[[Квантна електроника (журнал)|Квантна електроника]]'' (порано ''Советски весник на квантната електроника'')<ref>[https://ufn.ru/ru/articles/2024/8/a/ / P. N. Lebedev Physical Institute of the Russian Academy of Sciences]</ref> ==Филмови за Физичкиот институт Лебедев== Во 2021 година беше објавен документарниот филм „Мишик Казарјан: Патот на еден истражувач“ (2021) ( https://www.youtube.com/watch?v=WWuZsXSCFxo ). Филмот (оригиналниот наслов „Мишик Казарян: путь Искателя“) го режираше Леонид Ајоф. Раскажува за животот и делото на професорот Мишик Казарјан, експериментален физичар, лауреат на Државната награда на СССР, кој работел во Физичкиот институт Лебедев. Филмот, исто така, овозможува да се навлезе во животот на Физичкиот институт Лебедев од средината на 1960-тите. ==Поврзано== * [[Радиоастрономска опсерваторија „Пушчино“]] ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== * [http://www.lebedev.ru/en/ Lebedev Physics Institute official web site] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150919071502/http://www.lebedev.ru/en/ |date=2015-09-19 }} {{coord|55|41|52|N|37|33|55|E|display=title}} [[Категорија:Истражувачки институти во Советскиот Сојуз]] [[Категорија:Установи во 1714 година во Русија]] 6f7123ea6gnuxhpr9cfede6xem05kz3 5606112 5606111 2026-08-07T19:23:57Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Установи во 1714 година во Русија]]; додадена [[Категорија:Појавено во 1714 година]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5606112 wikitext text/x-wiki {{Внимание}}{{Infobox government agency |agency_name = Физички институт Лебедев |nativename = {{langx|ru|Физи́ческий институ́т имени П.Н.Ле́бедева Российской академии наук (ФИАН)}} |nativename_a = |nativename_r = |logo = |logo_width = |seal = |seal_width = |picture = 2015 (LPI, Moscow).jpg |picture_width = 270px |picture_caption = |formed = 1934 |date1 = |date1_name = |date2 = |date2_name = |preceding1 = |preceding2 = |headquarters = 119991 година, [[Москва]], [[Авенија Ленински, Москва|Авенија Ленински]], 53 |employees = 1600 |budget = |chief1_name = [[:ru:Колачевский, Николай Николаевич|Николај Колачевски]] |chief1_position = директор |parent_agency =[[Руска академија на науките]] |jurisdiction = |child1_agency = |website = {{URL|lebedev.ru}} {{in lang|ru}} |map = |map_width = |map_caption = |footnotes = }} '''Физички институт Лебедев''' е во рамките на [[Руска академија на науките|Руската академија на науките]] ('''ЛПИ РАС''' или '''ЛПИ''') ({{langx|ru|Физи́ческий институ́т имени П.Н.Ле́бедева Российской академии наук (ФИАН)}}) — руски истражувачки институт специјализиран за [[физика]]. Институтот е основан во сегашната форма во 1934 година од академик [[Сергеј Иванович Вавилов|Сергеј Вавилов]]. Истата година се преселил во Москва и го добил името по рускиот физичар [[Пјотр Лебедев]]. Познато е и како ''П. Институт за физика Н. Лебедев“ или само „Институт Лебедев““. На руски често се нарекува со акронимот „ФИАН“ (ФИАН) што значи „Физички институт на Академијата на науките“. <ref>[https://yandex.com/maps/org/p_n_lebedev_physical_institute_of_the_russian_academy_of_sciences/1058059488/?ll=37.565857%2C55.697585&z=16 / P. N. Lebedev Physical Institute of the Russian Academy of Sciences]</ref> Опсегот на истражувачки активности вклучува: ласерска технологија, структура на темната материја, наноструктури, суперспроводливост, космички зраци и гама-астрономија. Институтот разви техника на кристализација на [[кубна цирконија]] (која беше наречена ''[[Fianit]]'' во Русија, именувана по FIAN).<ref>[https://www.lebedev.ru/ru/ ФИАН ]</ref> ==директори на Институтот== # [[Сергеј Иванович Вавилов|Сергеј Вавилов]] (1934&ndash;1951) # [[Дмитриј Скобелцин]] (1951&ndash;1972) # [[Николај Басов]] (1973&ndash;1988) # [[Леонид Келдиш]] (1988&ndash;1994) # [[Олег Крохин]] (1994&ndash;2004) # [[Генадиј Месјатс]] (2004&ndash;2015) # {{ill|Nikolai Kolachevsky|ru|Колачевский, Николай Николаевич}} (2015&ndash;) ==[[Нобеловата награда]]доделена на научниците од FIAN== * 1958 — [[Павел Черенков]], [[Игор Там]], [[Илја Франк]]: „за откривањето и толкувањето на [[Радијацијата Черенков|Ефектот Черенков-Вавилов]]“. * 1964 — [[Николај Басов]], [[Александар Прохоров]]: „за фундаментална работа во областа на квантната електроника, која доведе до изградба на осцилатори и засилувачи врз основа на принципот [[мазер]]-[[ласерски]]“. * 1975 година — [[Андреј Сахаров]] ја доби [[Нобеловата награда за мир|Награда за мир]] за неговата кампања за човекови права. * 2003 — [[Виталиј Гинзбург]]: „за пионерски придонес во теоријата на [[суперспроводливост|суперпроводници]] и [[суперфлуид]]и“. == Објекти == Институтот има, меѓу другите истражувачки капацитети, акцелератор на честички: 1,2 GeV електронски синхротрон наречен „Пахра“, кој се наоѓа во [[Троицк, Москва|Троицк]] во близина на Москва (на одделот за HEP на LPI). Сепак, институтот не е целосно (или можеби главно) фокусиран на физиката на акцелератор/честички, но опсегот на истражувањето на институтот ги содржи повеќето области на модерната физика. ==Публикации на Институтот== * "Краткие сообщения по физике" {{во јазикот|ру}}; Англиска верзија: ''[[Билтен на Институтот за физика Лебедев]]'' *"Квантовая електроника" {{во јазикот|ру}}; Англиски превод: ''[[Квантна електроника (журнал)|Квантна електроника]]'' (порано ''Советски весник на квантната електроника'')<ref>[https://ufn.ru/ru/articles/2024/8/a/ / P. N. Lebedev Physical Institute of the Russian Academy of Sciences]</ref> ==Филмови за Физичкиот институт Лебедев== Во 2021 година беше објавен документарниот филм „Мишик Казарјан: Патот на еден истражувач“ (2021) ( https://www.youtube.com/watch?v=WWuZsXSCFxo ). Филмот (оригиналниот наслов „Мишик Казарян: путь Искателя“) го режираше Леонид Ајоф. Раскажува за животот и делото на професорот Мишик Казарјан, експериментален физичар, лауреат на Државната награда на СССР, кој работел во Физичкиот институт Лебедев. Филмот, исто така, овозможува да се навлезе во животот на Физичкиот институт Лебедев од средината на 1960-тите. ==Поврзано== * [[Радиоастрономска опсерваторија „Пушчино“]] ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== * [http://www.lebedev.ru/en/ Lebedev Physics Institute official web site] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150919071502/http://www.lebedev.ru/en/ |date=2015-09-19 }} {{coord|55|41|52|N|37|33|55|E|display=title}} [[Категорија:Истражувачки институти во Советскиот Сојуз]] [[Категорија:Појавено во 1714 година]] qeoi64air8ffdyes410uletsupcfj0b 0 1372750 5606123 5382052 2026-08-07T19:44:10Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK, дополнување 5606123 wikitext text/x-wiki {{Infobox Beverage |name = Powerade |image = Powerade logo.png |image_size = 250px |type = [[Спортски пијалак]] |manufacturer = [[Кока-Кола компанија]] |origin = [[Соединети Држави]] |introduced = {{start date and age|1988}} |website = {{URL|http://www.us.powerade.com/|powerade.com}} }} '''Powerade''' — [[спортски пијалак]] создаден во 1988 година и дистрибуиран од компанијата [[Кока-Кола компанија|Кока-Кола]]. Нејзин главен конкурент е [[Gatorade]], кој е во сопственост на PepsiCo од [[2001]] година. == Конкуренција == Главен конкурент на Powerade е Gatorade, кој го продава компанијата Quaker Oats, дел од PepsiCo. Gatorade, кој беше брендиран на [[Универзитетот во Флорида]] во [[1965]] година, беше првиот комерцијално достапен спортски пијалак во [[Соединетите Американски Држави]]. Сега држи доминантен удел на пазарот. Од [[2011]] година, Gatorade држеше 70% пазарен удел во споредба со 28,5% на Powerade.<ref name="AdAge Article">{{Наведена мрежна страница|url=http://adage.com/article/news/watch-spot-2-powerade-launches-underdog-campaign/233082/|title=Watch the Spot: No. 2 Powerade Launches 'Underdog' Campaign - News - Advertising Age|last=Shareen Pathak.|date=2 March 2012|work=adage.com|accessdate=6 April 2015}}</ref> All Sport е натпреварувач пласиран на пазарот од All Sport, Inc. и дистрибуиран од Jel Sert. All Sport беше пласиран на пазарот од PepsiCo сè до [[2001]] година, кога производителот на Gatorade, компанијата Quaker Oats, беше купен од PepsiCo. Набргу потоа, All Sport беше продаден на компанијата за пијалаци [[Компанија за пијалаци Монарх|Monarch]]. Powerade и All Sport се дистрибуирани преку сопствени канали за директна достава до продавниците.<ref>{{Наведено списание|last=Chen|first=Xinlei (Jack)|last2=John|first2=George|last3=Narasimhan|first3=Om|date=2008-05-01|title=Assessing the Consequences of a Channel Switch|journal=Marketing Science|volume=27|issue=3|pages=398–416|doi=10.1287/mksc.1070.0311|jstor=40057143}}</ref> Потоа беше купен од [[Гари Смит]], претседател и извршен директор на All Sport, Inc. од [[Остин (Тексас)|Остин]], Тексас. Надвор од Соединетите Американски Држави, [[Енергетски пијалак|енергетскиот пијалак]] Lucozade (произведен од [[1927]] година од фармацевтската компанија сега позната како ГлаксоСмитКлајн) се натпреварува со Powerade. Формулацијата на Lucozade се разликува по тоа што користи првенствено [[гликоза]] и содржи кофеин. Подиректен конкурент на Powerade и Gatorade е Lucozade Sport. == Наводи == <references />{{Пијалак-никулец}} 2lsey4hug7kj2lb3qyemxlbdrct9pzx 0 1373224 5606232 5382549 2026-08-08T10:47:38Z Sławobóg 82747 илустрирање 5606232 wikitext text/x-wiki '''Перунови секири''', исто така наречени „амајлии во облик на секира“ — [[Археологија|археолошки]] [[артефакти]] што се носат како приврзок и се обликувани како бојна [[секира]] во чест на [[Перун]], врховното божество на [[Стара словенска вера|старата словенска вера]]. Тие соодветствуваат на [[Нордиска митологија|нордиските]] амајлии [[Мјелнир]]. Најчесто се наоѓаат во денешна [[Србија]], [[Русија]], [[Украина]], [[Белорусија]], [[Полска]], [[Литванија]], [[Латвија]] и делови од [[Скандинавија]]. Врската со словенскиот претхристијански бог [[Перун]] ја направил В.П. Даркевич, иако некои автори претпочитаат поврзување со нордиската материјална култура.<ref>{{Наведено списание|last=Kvetkovskis|first=Pēteris|title=Early medieval miniature axes|url=https://www.academia.edu/4119225|access-date=2015-11-04}}</ref> == Опис на амајлијата == [[Податотека:Axe_Perun - тип.jpg|десно|мини| Цртежи на словенски амајлии од секири врз основа на археолошки наоди кои датираат помеѓу 11 и 12 век.]] [[Податотека:Axe_of_Perun.jpg|десно|мини| Современа амајлија „Перунова секира“, заснована на наод од хазарската тврдина [[Саркел]], ископана во 1930-тите. [[Киевска Русија]] ја контролирала тврдината од 965 до 12 век.]] Оските се со должина од 4 до 5,5 см и ширина на сечилото од 2,8 до 4 см. [[Бронза|Бронзата]] е најчестиот материјал за нивна изработка. Повеќето се датирани помеѓу 11-ти и 12-ти век, а собрани се над 60 примероци. Низ цела Русија и нејзините граници се пронајдени два основни обрасци на секирата. Примероците од двата обрасцик вклучуваат дупка во средиштето на сечилото, а двата се украсени со цик-цак линии, кои претставуваат [[молња]] или, поверојатно, подражаваат инкрустирани украсни шеми на вистински секири, близу до работ на сечилото. ; Тип 1 : : Првиот тип е брадеста секира (долната страна на сечилото е издолжена) со рамна горна страна. Наликува на бојна секира. На долната страна од секирата обично е присутно испакнување во облик на копче. Овие секири се украсени со кругови, за кои се верува дека претставуваат небесни тела. ; Тип 2 : : Вториот тип се одликува со симетричен облик и широко сечило. Слично на копчето од првиот тип, вториот има две роговидни испакнатини, дијаметрално спротивни на горната и долната страна. == Поврзано == * [[Родноверие|Словенска домородна вера]] * [[Стара словенска вера]] * [[Перун]] * [[Велес (бог)]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Видови археолошки артефакти]] [[Категорија:Секири]] [[Категорија:Верски симболи]] [[Категорија:Стара словенска вера]] 98ke4dkhoa3gy7kxnv1siwsipny7a5u 0 1379062 5606086 5461912 2026-08-07T17:26:20Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5606086 wikitext text/x-wiki [[Податотека:WrittenOnTheWind2.jpg|мини|Постер за филмот „Запишано на ветрот“]] '''„Запишано на ветрот“''' ([[Англиски јазик|англиски]]: ''Written on the Wind'') – [[филм]] на [[режисер]]от [[Даглас Сирк]] од 1956 година. Главните улоги ги играат: [[Рок Хадсон]], [[Лорен Бекол]] и Роберт Стак.<ref>[https://www.rts.rs/tv/rts1/5801761/zapisano-na-vetru.html Записано на ветру (пристапено на 17.10.2025)]</ref> ==Синопсис== Вредниот [[Геолог|геолог]] на компанијата „Хадли Оил“, Мич Вејн, ја запознава секретарката Луси Мур во канцеларијата на нејзиниот шеф Бил Рајан во [[Њујорк (град)|Њујорк]] и ја повикува да дојде на состанокот со [[Алкохолизам|алкохоличарот]] и разгалениот плејбојем Кајл Хадли, син на еден [[Тајкун|тајкун]]. На патот до состанокот, Мич ѝ признава дека патуваат од [[Хјустон]] во Њујорк само затоа што Кајл, неговиот најдобар пријател од детството, посакал да јаде сендвич од „Клубот 21“, а состанокот бил само изговор пред Кајловиот татко, Џаспер Хадли. Мич и Кајл веднаш се заљубљубуваат во Луси, но Кајл не успева да ја освои со парите. Наместо тоа, тој искрено го отвора срцето и ја бара за жена. Тие се венчаваат и одат на меден месец во [[Акапулко]], каде несигурниот Кајл се откажува од пиењето. Во меѓувреме, Кајловата сестра Мерили го сака Мич, кој, пак, се однесува кон неа како со сестра. По една година, Кајл открива дека има здравствени проблеми и дека можеби не ќе може да има деца, па повторно почнува да пие. Љубоморната Мерили го лаже Кајл дека неговата сопруга и Мич одржуваат љубовна врска. Кога Луси дознава дека е [[Бременост|бремена]], Кајл верува дека татко на детето е Мич, а неговата недоверба води до трагедија. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови од 1956 година]] [[Категорија:Биографски филмови]] [[Категорија:Филмови за политичари]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Њујорк]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Хјустон]] [[Категорија:Филмови на Даглас Сирк]] [[Категорија:Филмови со Рок Хадсон]] [[Категорија:Филмови со Лорен Бекол]] [[Категорија:Филмови со Роберт Стак]] 34dradbv60i2em4h5lfyetxollewp0g 0 1379727 5606149 5570832 2026-08-07T21:42:26Z Gurther 105215 5606149 wikitext text/x-wiki [[Image:Humacka ploca 01.jpg|thumb|Хумска плоча]] '''Хумската плоча''' е [[Црковнословенски јазик|старословенски]] [[:wikt:epigraph|епиграф]] напишан со кирилично писмо{{sfn|Deretić|1983|p=53}}{{sfn|Bogićević|1975}} во форма на камена плоча, која е различно датирана помеѓу 10-ти и 12-ти век, што ја прави еден од најстарите зачувани босански натписи.{{sfn|Deretić|1983|p=53}}<!----> Оваа плоча е најстариот кирилски епиграф пронајден на територијата на [[Босна и Херцеговина]].{{sfn|Vego|1956}} Пронајдена е кај селото [[Хумац, Љубушки|Хумац]].{{sfn|Bogićević|1975}} Се чува во музејот на Фрањевачкиот манастир во Хумац.{{sfn|Vego|1962|p=31}} Прв пат ја забележал еден француски дипломат во [[Босански Вилает|Босанскиот Вилает]].<ref>{{cite book|title=Balcanica|volume=|url=https://books.google.com/books?id=EhwXAQAAMAAJ|year=1971|publisher=Balkanološki institut|page=380}}</ref> Постои несогласување околу нејзиното датирање; југословенскиот епигаф и историчар [[Марко Вего]] ја датирал кон крајот на 10-ти или почетокот на 11-ти век;<ref>{{cite book|author=Naučni sastanak slavista u Vukove dane|title=Referati i saopštenja|volume=19|issue=2|url=https://books.google.com/books?id=vrhiAAAAMAAJ|year=1989|page=33}}</ref> лингвистот [[Јован Деретиќ]] кон 10-ти или 11-ти век;{{sfn|Deretić|2001|p=13}} а [[Димитрије Богдановиќ]] кон 12-ти век.<ref>{{cite book|author=Dimitrije Bogdanović|title=Studije iz srpske srednjovekovne književnosti|url=https://books.google.com/books?id=QB5OAAAAMAAJ|year=1997|publisher=Srpska književna zadruga|page=131|isbn=9788637906629}}</ref> Текстот на плочата раскажува за чинот на подигање на црква посветена на [[Архангел Михаил]] од страна на Крсмир (преведуван и како Ускрсимир или Крешимир) и неговата жена Павица. Плочата е четириаголна (68x60x15 cm), а натписот е врежан во форма на четириаголник со кирилично писмо, меѓу кое се јавуваат и четири [[Глаголица|глаголични]] букви. ==Текст== [[Image:Humacka ploca 02.png|thumb|Хумска плоча]] {| class="wikitable" |- ! Оригинален текст (/ означува нов ред) | {{slavonic|✚ Ꙋ имэ О(ть)ца и С/(и)на и С(вэ)таго/Д(ꙋ)ха · А/сэ ц(рь)ки а/(рхан)ђ(э)ла Ми(хаи)ла/а зида [ј?]ꙋ К/ьрсмирь/синь [-]рэ/Ⱅь жꙋпи [?]рꙋ[н?]ь/и ж(э)на/эга Па/[-]ица}} |- ! Современ текст на кирилица (Dizdar){{sfn|Dizdar|1971|p=39}} | У име отца и сина и светаго духа. А се црки арханђела Михаила, а зида ју Крсмир, син Бретов, жупи урун, и жена јега Павица |- ! Романизиран текст (Vego){{sfn|Vego|1962|p=31}} | ✚ U ime o(tь)ca i s(i)na i s(ve)tago d(u)ha. A se c(rь)ki a(rhan)đ(e)la Mi(hai)la, a zida ju u Kьrsmirь sinь Bretь? župi urunь? i ž(e)na jega Pavica. |- ! Современ српскохрватски | U ime oca i sina i svetoga duha. Ovo je crkva arhanđela Mihajla, a zida je Krsmir sin Bretov, u župi Urun i žena njegova Pavica. |- ! Македонски превод | Во името на Отецот и Синот и Светиот Дух. Ова е црква на архангелот Михаил, а ја соѕида Крсмир, син на Брет, во жупата Урун, и жената негова Павица. |} Транслитерацијата и толкувањето на текстот се разликува помеѓу славистите и палеографите. ==Наводи== {{reflist}} ==Извори== * {{cite book|last=Bogićević|first=Vojislav|title=Pismenost u Bosni i Hercegovini: od Pojave slovenske pismenosti u IX v. do kraja austrougarske vladavine u Bosni i Hercegovini 1918. godine|url=https://books.google.com/books?id=gvW1AAAAIAAJ|year=1975|publisher=Veselin Masleša}} * {{cite book|last=Deretić|first=Jovan|title=Kratka istorija srpske književnosti|url=https://books.google.com/books?id=TM4XAQAAIAAJ|year=2001|publisher=Svetovi}} * {{cite book|last=Deretić|first=Jovan|title=Историја српске књижевности|url=https://books.google.com/books?id=f5tKAAAAMAAJ|year=1983|publisher=Нолит}} * {{cite book|last=Dizdar|first=Mak|title=Stari bosanski tekstovi|url=https://books.google.com/books?id=F9w9AAAAIAAJ|year=1971|publisher=Svjetlost}} * {{cite book|last=Kuna|first=Herta|title=Босанскохерцеговачка књижевна хрестоматија: Старија књижевност|chapter=Хумачка плоча|url=https://books.google.com/books?id=x0EKAQAAIAAJ|year=1974|publisher=Zavod za izdavanje udžbenika|pages=27–}} * {{cite book|last=Nosić|first=Milan|title=Humačka ploča|work=100 godina muzeja na Humcu|location=Ljubuški|year=1985|publisher=|pages=159–164}} * {{cite book|last=Vego|first=Marko|title=Zbornik srednjovjekovnih natpisa Bosne i Hercegovine|volume=1|chapter=Humac|publisher=Zemaljski muzej|location=Sarajevo|year=1962|pages=30–31}} * {{cite journal|last=Vego|first=Marko|title=Humačka ploča|trans-title=Humac Tablet|journal=Glasnik Zemaljskog muzeja|volume=11|location=Sarajevo|year=1956|pages=41–61}} {{Commons category|Humac tablet}} [[Категорија:Натписи]] fuvpdmuvylf1o0wa4bsywwhha57wzgj 0 1380399 5606130 5472176 2026-08-07T20:26:00Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5606130 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Јадење | име = Сладолед со чоколадно тесто за колачиња | слика = Chocolate chip cookie dough ice cream with orange spoon.jpg | image_size = 250px | caption = | alternate_name = | земја = [[Соединети Американски Држави]] | region = | creator = [[Ben & Jerry's]] | course = | вид = [[Сладолед]] | served = | главни_состојки = Тесто за колачиња со чоколадни трошки, [[сладолед]] | variations = | calories = | other = }} '''Сладолед со чоколадно тесто за колачиња''' — вкус [[Сладолед|на сладолед]] во кој непечени чоколадни парчиња тесто за колачиња се вметнати во сладолед со вкус на ванила. == Историја == Се вели дека сладоледот со чоколадно тесто за колачиња потекнува од 1984 година во првата „продавница за топки сладолед“ на ''Бен и Џери'' во [[Берлингтон (Вермонт)|Бурлингтон, Вермонт]], од анонимен предлог на нивната табла за предлози за вкусови.<ref name="bnj">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.benandjerrys.ca/en/whats-new/cookie-dough-legendary|title=Ben & Jerry's Most Popular Flavour Was Invented in 1984|work=benandjerrys.ca|archive-url=https://web.archive.org/web/20190626043328/https://www.benandjerrys.ca/en/whats-new/cookie-dough-legendary|archive-date=26 June 2019|accessdate=26 June 2019}}</ref> Во 1991 година, ''Бен и Џери'' почнале да продаваат големи колечини од овој вкус,кој брзо станал популарен кај потрошувачите. До 1992 година, тестото за колачиња со чоколадни парчиња сочинувал 20 проценти од вкупната продажба на сладолед на компанијата, а други производители на сладолед почнале да прават свои верзии на вкусот.<ref name="nyt-92">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/1992/08/02/business/all-about-ice-cream-in-the-cut-throat-world-of-ice-cream-flavormania.html|title=All About/Ice Cream; In the Cut-Throat World of Ice Cream, Flavor mania!|last=Lii|first=Jane H.|date=2 August 1992|work=The New York Times|access-date=26 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190626043326/https://www.nytimes.com/1992/08/02/business/all-about-ice-cream-in-the-cut-throat-world-of-ice-cream-flavormania.html|archive-date=26 June 2019}}</ref> == Подготовка == Почнувајќи од 1990 година, „Рајно Фудс“ го произведувал тестото за колачиња што се користи во сладоледот од тесто за колачиња со чоколадни парчиња „Бен и Џери“. Тие измислиле техника за одржување на текстурата на тестото за колачиња кога е смрзнато, што основачот го опишал како „технолошки пробив“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.vermontguides.com/1999/12-dec/dec2.htm|title=Rollin' in Dough|last=Vaughan-Hughes|first=Pip|work=vermontguides.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20171113103712/http://www.vermontguides.com/1999/12-dec/dec2.htm|archive-date=13 November 2017|accessdate=20 August 2009}}</ref> Поради здравствените ризици од јадење непечено тесто за колачиња, тестото што се користи во сладоледот од тесто за колачиња е пастеризирано и термички обработено. Поради ова тестото не е погодно за печење.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2017/11/22/health/flour-raw-danger.html|title=Thanks a Lot! New Reasons Not to Eat Cookie Dough|last=Hoffman|first=Jan|date=22 November 2017|work=The New York Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20171123001907/https://www.nytimes.com/2017/11/22/health/flour-raw-danger.html|archive-date=23 November 2017}}</ref> == Поврзано == * [[Колачиња и крем]] * [[Страчатела (сладолед)]] == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Сладолед]] c7xwvtt6dof6vx1pd66l17sjitf6wdi 4 1383341 5606041 5487998 2026-08-07T13:52:07Z Kiril Simeonovski 3243 5606041 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" | <center><big>'''ВикиПроект'''<br>'''„Геоекспедиции“'''</big></center> |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Геоекспедиции.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikipedia-logo.svg|150п]] |} {{кратенка|ВП:ЕКСПЕДИЦИИ}} Во текот на 2025 година била организирана една '''[[Википедија:Геоекспедиции|геоекспедиција]]''', со која биле опфатени следниве природни знаменитости: :# [[Острово (Трубарево)|Острово]] и [[Катлановско Блато]] — еднодневна експедиција (23 ноември). == Прва експедиција == === Острово и Катлановско Блато === Кон крајот на ноември одлучивме да направиме дронски фотографии од природните знаменитости кои постојат во [[Скопска Котлина|Скопската Котлина]], а кои не се толку познати во пошироката јавност. Најпрвин се упативме кон групата природни знаменитости помеѓу селата [[Трубарево]] и [[Горно Лисиче]], кои се наречени [[Острово (Трубарево)|Острово]], [[Езерце (Трубарево)|Езерце]] и [[Дендропарк (Трубарево)|Трубаревски Арборетум]]. Пристапот до сите нив е во лоша состојба, бидејќи на едниот крај е започната изградбата на скопската колекторска станица, а од другата страна се наоѓаат селските гробишта на Трубарево, од каде и ние и дојдовме по еден тесен земјен пат кој е направен на самиот насип на реката [[Вардар]]. Сите три природни знаменитости се наоѓаат во непосредна близина. Најголема површина има Острово, кој како што и кажува името, претставува поранешен речен остров на реката Вардар. Поради промените на текот на Вардар, атарската граница помеѓу Трубарево и Горно Лисиче во денешни услови делува чудна, бидејќи се протега на двете страни на реката, па затоа и самото наоѓалиште Острово е помеѓу двете села. Езерце и Арборетумот се наоѓаат едно до друго и образуваат една целина. Внатре во нив во минатото постоеле и кули за набљудување, објекти и има ограда, но тоа сега веќе не е случај. За жал состојбата на сите овие знаменитости е во исклучително лоша состојба, бидејќи се оставени без никаква заштита, не се оградени како на времето и нема никакви информативни табли дека тука се наоѓаат природни знаменитости. На крајот на денот отидовме и до [[Катлановско Блато|Катлановското Блато]], за кое имавме мал проблем да го фотографираме со дронот, бидејќи се наоѓа во непосредна близина на зоната за слетување на скопскиот аеродром, но успеавме да направиме неколку фотографии. ==== Исход ==== Со фотографирани '''4 нови природни знаменитости и поминати над 100 километри''', можеме да кажеме дека имавме уште една успешна експедиција. ==== Галерија ==== <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Езерце кај Трубарево 2.jpg|Воздушен поглед на Езерце Податотека:Индустриска зона кај Трубарево 2.jpg|Колекторската станица во изградба за градот Скопје Податотека:Катлановско Блато 88.jpg|Воздушен поглед на Катлановско Блато Податотека:Катлановско Блато 87.jpg|Воздушен поглед на Катлановско Блато Податотека:Острово кај Трубарево 3.jpg|Воздушен поглед на Острово Податотека:Трубаревски арборетум и Езерце.jpg|Воздушен поглед на Арборетумот и Езерце </gallery> ==== Статии ==== {| class="wikitable sortable" width=90% !width=5% |Број !width=56%|Статија !width=20%|Фотографија !width=20%|Предмет на Википодатоци !width=15%|Забелешки |- |1. |[[Езерце (Трубарево)]] — заштитено природно подрачје ||[[Податотека:Езерце кај Трубарево 2.jpg|200п|]] ||[[:wikidata:|wikidata:]] ||значително подобрена статија |- |2. |[[Трубаревски Дендропарк]] — заштитено природно подрачје ||[[Податотека:Трубаревски арборетум и Езерце 2.jpg|200п|]] ||[[:wikidata:|wikidata:]] ||значително подобрена статија |- |3. |[[Острово (Трубарево)]] — заштитено природно подрачје ||[[Податотека:Острово кај Трубарево 3.jpg|200п|]] ||[[:wikidata:|wikidata:]] ||значително подобрена статија |- |4. |[[Катлановско Блато]] — блато ||[[Податотека:Катлановско Блато.jpg|200п|]] ||[[:wikidata:|wikidata:]] ||подобрена статија |- |} === Фотографии === Сите фотографии направени за време на геоекспедицијата се достапни во следнава категорија: {{Ризница-ред|Geoexpedition to Ostrovo and Katlanovo Swamp|Острово и Катлановско Блато}} == Поврзано == * [[Википедија:Геоекспедиции 2025/Статистика]] [[Категорија:Википедија:Геоекспедиции 2025| ]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2025 година|Геоекспедиции]] o0szjsvaz1htdtpgarhbuuzmijgoi3a 0 1386511 5606013 5512057 2026-08-07T13:26:03Z Gurther 105215 5606013 wikitext text/x-wiki {{Infobox treaty|name=Договор Сикорски-Мајски|long_name=Договор меѓу Република Полска и СССР|image=Sikorski-Mayski 1941 agreement.jpg|caption=Потпишување на договорот. Седнати на масата од лево: [[Владислав Сикорски]], [[Ентони Еден]], [[Винстон Черчил]] и [[Иван Мајски]]|date_signed={{Start date and age|df=yes|1941|07|30}}|location_signed=[[Лондон]], [[Англија]]|signatories={{flagicon image|Flag of Poland (1928–1980).svg}} [[Владислав Сикорски]]<br />{{flagicon image|Flag of the Soviet Union (1936 – 1955).svg}} [[Иван Мајски]]|parties={{flagicon image|Flag of Poland (1928–1980).svg}} [[Полска влада во егзил|Полска]]<br />{{flagicon image|Flag of the Soviet Union (1936 – 1955).svg}} [[Советски Сојуз]]}}'''Договор Сикорски-Мајски''' — договор помеѓу [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] и [[Втора Полска Република|Полска]], потпишан во [[Лондон]] на 30 јули 1941 година.<ref name="Garlinski109">Jozef Garlinski ''Poland in the Second World War'', {{ISBN|0-333-39258-2}} Page 109</ref><ref name="Piesakowski73">The Fate of Poles in the USSR 1939~1989 by Tomasz Piesakowski {{ISBN|0-901342-24-6}} Page 73</ref> Неговото име е земено од неговите двајца најзначајни потписници: премиерот на Полска, Владислав Сикорски, и советскиот амбасадор во [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]], Иван Мајски. == Позадина == По потпишувањето на [[Пакт Рибентроп-Молотов|Пактот Молотов-Рибентроп]] во 1939 година, Советите ја нападнале Полска и учествувале во нејзиното распарчување. Советските власти ја прогласиле Полска за непостоечка, а сите поранешни полски граѓани од областите анектирани од [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] биле третирани како советски граѓани. Тоа резултирало со апсење и затворање на приближно 2 милиони полски граѓани (вклучувајќи четвртина милион воени затвореници и 1,5 милиони депортирани лица) од страна на НКВД и другите советски власти. == Преговори == Кога меѓународната ситуација се променила во 1941 година со [[Операција Барбароса|операцијата Барбароса]], германската инвазија на Советскиот Сојуз на 22 јуни 1941 година, советскиот лидер [[Јосиф Сталин]] почнал да бара помош од други земји кои се спротивставувале на Германија. Силно охрабрен од британскиот министер за надворешни работи Ентони Еден, Сикорски на 5 јули 1941 година започнал преговори со советскиот амбасадор во Лондон, Иван Мајски, за повторно воспоставување дипломатски односи меѓу Полска и Советскиот Сојуз. Сикорски бил архитект на договорот постигнат од двете влади, кој бил потпишан на 30 јули 1941 година. Уште еден воен сојуз бил потпишан во Москва на 14 август 1941 година.<ref name="Garlinski117">Jozef Garlinski ''Poland in the Second World War'', {{ISBN|0-333-39258-2}} Page 117</ref> Подоцна истата година, Сикорски пристигнал во Москва со дипломатска мисија (вклучувајќи го и идниот полски амбасадор во Москва, Станислав Кот, како и шефот на Полската воена мисија во Советскиот Сојуз, генерал Зигмунт Шишко-Бохуш). == Одредби == Сталин се согласил да ги прогласи сите претходни договори што ги имал со нацистичка Германија за ништовни, да ја поништи поделбата на Полска од септември 1939 година и да ослободи десетици илјади полски воени заробеници држени во советските логори. Врз основа на договорот меѓу полската влада во егзил и Сталин, Советите им дале амнестија на многу полски граѓани на 12 август 1941 година,<ref name="Piesakowski77">The Fate of Poles in the USSR 1939~1989 by Tomasz Piesakowski {{ISBN|0-901342-24-6}} Page 77</ref> од кои била формирана армија од 40.000 војници (Армијата на Андерс, подоцна позната како Втор полски корпус) под водство на генерал Владислав Андерс. Сепак, [[Катински масакр|местото на живеење на уште илјадници полски офицери]] ќе остане непознато уште две години и ќе влијае силно врз последователните полско-советски односи. == Наводи == {{Наводи|2}} == Надворешни врски == * {{In lang|pl}} [http://pl.wikisource.org/wiki/Uk%C5%82ad_pomi%C4%99dzy_Rzecz%C4%85pospolit%C4%85_Polsk%C4%85_a_ZSRR_z_30_lipca_1941_%28uk%C5%82ad_Sikorski-Majski%29 Text of the treaty] * {{In lang|en}} [https://web.archive.org/web/20080515030055/http://www.yale.edu/lawweb/avalon/wwii/polsov.htm Polish-Soviet Union Agreements: July 30, 1941] [[Категорија:Договори на Советскиот Сојуз]] [[Категорија:Договори од Втората светска војна]] 88mesk66vbyya1j0g75imfodytq1nqm 5606014 5606013 2026-08-07T13:26:40Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Договори на Полска]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5606014 wikitext text/x-wiki {{Infobox treaty|name=Договор Сикорски-Мајски|long_name=Договор меѓу Република Полска и СССР|image=Sikorski-Mayski 1941 agreement.jpg|caption=Потпишување на договорот. Седнати на масата од лево: [[Владислав Сикорски]], [[Ентони Еден]], [[Винстон Черчил]] и [[Иван Мајски]]|date_signed={{Start date and age|df=yes|1941|07|30}}|location_signed=[[Лондон]], [[Англија]]|signatories={{flagicon image|Flag of Poland (1928–1980).svg}} [[Владислав Сикорски]]<br />{{flagicon image|Flag of the Soviet Union (1936 – 1955).svg}} [[Иван Мајски]]|parties={{flagicon image|Flag of Poland (1928–1980).svg}} [[Полска влада во егзил|Полска]]<br />{{flagicon image|Flag of the Soviet Union (1936 – 1955).svg}} [[Советски Сојуз]]}}'''Договор Сикорски-Мајски''' — договор помеѓу [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] и [[Втора Полска Република|Полска]], потпишан во [[Лондон]] на 30 јули 1941 година.<ref name="Garlinski109">Jozef Garlinski ''Poland in the Second World War'', {{ISBN|0-333-39258-2}} Page 109</ref><ref name="Piesakowski73">The Fate of Poles in the USSR 1939~1989 by Tomasz Piesakowski {{ISBN|0-901342-24-6}} Page 73</ref> Неговото име е земено од неговите двајца најзначајни потписници: премиерот на Полска, Владислав Сикорски, и советскиот амбасадор во [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]], Иван Мајски. == Позадина == По потпишувањето на [[Пакт Рибентроп-Молотов|Пактот Молотов-Рибентроп]] во 1939 година, Советите ја нападнале Полска и учествувале во нејзиното распарчување. Советските власти ја прогласиле Полска за непостоечка, а сите поранешни полски граѓани од областите анектирани од [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] биле третирани како советски граѓани. Тоа резултирало со апсење и затворање на приближно 2 милиони полски граѓани (вклучувајќи четвртина милион воени затвореници и 1,5 милиони депортирани лица) од страна на НКВД и другите советски власти. == Преговори == Кога меѓународната ситуација се променила во 1941 година со [[Операција Барбароса|операцијата Барбароса]], германската инвазија на Советскиот Сојуз на 22 јуни 1941 година, советскиот лидер [[Јосиф Сталин]] почнал да бара помош од други земји кои се спротивставувале на Германија. Силно охрабрен од британскиот министер за надворешни работи Ентони Еден, Сикорски на 5 јули 1941 година започнал преговори со советскиот амбасадор во Лондон, Иван Мајски, за повторно воспоставување дипломатски односи меѓу Полска и Советскиот Сојуз. Сикорски бил архитект на договорот постигнат од двете влади, кој бил потпишан на 30 јули 1941 година. Уште еден воен сојуз бил потпишан во Москва на 14 август 1941 година.<ref name="Garlinski117">Jozef Garlinski ''Poland in the Second World War'', {{ISBN|0-333-39258-2}} Page 117</ref> Подоцна истата година, Сикорски пристигнал во Москва со дипломатска мисија (вклучувајќи го и идниот полски амбасадор во Москва, Станислав Кот, како и шефот на Полската воена мисија во Советскиот Сојуз, генерал Зигмунт Шишко-Бохуш). == Одредби == Сталин се согласил да ги прогласи сите претходни договори што ги имал со нацистичка Германија за ништовни, да ја поништи поделбата на Полска од септември 1939 година и да ослободи десетици илјади полски воени заробеници држени во советските логори. Врз основа на договорот меѓу полската влада во егзил и Сталин, Советите им дале амнестија на многу полски граѓани на 12 август 1941 година,<ref name="Piesakowski77">The Fate of Poles in the USSR 1939~1989 by Tomasz Piesakowski {{ISBN|0-901342-24-6}} Page 77</ref> од кои била формирана армија од 40.000 војници (Армијата на Андерс, подоцна позната како Втор полски корпус) под водство на генерал Владислав Андерс. Сепак, [[Катински масакр|местото на живеење на уште илјадници полски офицери]] ќе остане непознато уште две години и ќе влијае силно врз последователните полско-советски односи. == Наводи == {{Наводи|2}} == Надворешни врски == * {{In lang|pl}} [http://pl.wikisource.org/wiki/Uk%C5%82ad_pomi%C4%99dzy_Rzecz%C4%85pospolit%C4%85_Polsk%C4%85_a_ZSRR_z_30_lipca_1941_%28uk%C5%82ad_Sikorski-Majski%29 Text of the treaty] * {{In lang|en}} [https://web.archive.org/web/20080515030055/http://www.yale.edu/lawweb/avalon/wwii/polsov.htm Polish-Soviet Union Agreements: July 30, 1941] [[Категорија:Договори на Советскиот Сојуз]] [[Категорија:Договори од Втората светска војна]] [[Категорија:Договори на Полска]] a0370kndqipnakh8a91jx4ktxsr3ia2 0 1388449 5606182 5604864 2026-08-08T07:48:40Z Виолетова 1975 /* Опис */ 5606182 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Anchusa procera - arthur haendler - 419641959.jpeg|image_caption=Anchusa procera|genus=Anchusa|species=procera|authority=|synonyms=}} '''Anchusa procera'''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ipni.org/n/113333-1|title=Anchusa procera {{!}} International Plant Names Index|work=www.ipni.org|accessdate=2026-03-06}}</ref> e вид растение од фамилијата [[Boraginaceae]] == Опис == Двегодишна, ретко повеќегодишна билка, висока 25–65 см. Стеблото е осамено или со голем број стебла што се издигаат од основата на растението, неразгранети или разгранети, покриени со исправени влакнести влакна на брадавични израстоци. Листовите се издолжено-копјести, назабени или цели по рабовите, 40–90 мм долги, 7–15 мм широки, базалните и долните стебла се поголеми, постепено се стеснуваат во ливче, средните и горните стебла се неподвижни во основата, проширени и го покриваат стеблото, покриени од двете страни со не многу густи влакнести влакна на брадавичните израстоци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theplantlist.org/tpl/record/kew-2636638|title=Anchusa procera Besser ex Link — The Plant List|work=www.theplantlist.org|accessdate=2026-03-06}}</ref> Цветовите со многу кратки дршки или речиси неподвижни, собрани во српести соцветија, бракти широко овално-триаголни, од едната страна пошироки во основата и речиси спуштаат по должината на оската на соцветието. Чашка долга 5–6 мм (малку се издолжува за време на формирањето на плодот), сечена на 1/3или на половина од 5 линеарно-копјести сегменти на чашка, покриени со полупростратни или притиснати влакна. Венечното ливче е сино, венечното цевче е 6–7 мм, малку подолга од чашката, проширениот дел од венечното цевче е со дијаметар од 5–7 мм. Во отворот на венечното цевче има 5 издолжено-елиптични лушпи на грлото со тестиси или подолги филаменти. Прашниците се прикачени во средината на венечното цевче. Столбот за време на цветањето е затворен во венечното цевче, по цветањето е малку издолжен и се издига над чашката. Оревчињата се свиткани, јајцевидни, долги околу 2 мм, широки 3–4 мм, мрежесто превиткани со мали брадавични израстоци.<ref>Владо Матевски: Флора на Република Македонија, том II, св. 1, стр. 134, издавач: МАНУ, Скопје, 2010</ref> == Распространетост == Расте околу патишта, клисури, на бреговите на исушени реки, на планински пасишта итн. Пронајден е во Источна Европа, Јужноевропска Русија, Украина, Југоисточна Европа, Бугарија, Грција, Турција. Воведен е во Средна Европа, Белгија, Германија. Во [[Македонија]] се посочува во [[Битола]], [[Буково]], [[Дервенска Клисура]], [[Степанци (Велешко)|Степанци]], Кумановско и др. == Синоними == * '''Хомотипичен''' * Anchusa ochroleuca subsp. procera * Anchusa officinalis subsp. procera * '''Хетеротипично''' **    ''Anchusa procera var. alboprocera'' == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * https://identify.plantnet.org/k-world-flora/species/Anchusa%20procera%20Besser%20ex%20Link/data * https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0000533740 [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] 8a0srv561kq975v10b4czmhmkk51dlh 5606183 5606182 2026-08-08T07:49:25Z Виолетова 1975 /* Надворешни врски */ 5606183 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Anchusa procera - arthur haendler - 419641959.jpeg|image_caption=Anchusa procera|genus=Anchusa|species=procera|authority=|synonyms=}} '''Anchusa procera'''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ipni.org/n/113333-1|title=Anchusa procera {{!}} International Plant Names Index|work=www.ipni.org|accessdate=2026-03-06}}</ref> e вид растение од фамилијата [[Boraginaceae]] == Опис == Двегодишна, ретко повеќегодишна билка, висока 25–65 см. Стеблото е осамено или со голем број стебла што се издигаат од основата на растението, неразгранети или разгранети, покриени со исправени влакнести влакна на брадавични израстоци. Листовите се издолжено-копјести, назабени или цели по рабовите, 40–90 мм долги, 7–15 мм широки, базалните и долните стебла се поголеми, постепено се стеснуваат во ливче, средните и горните стебла се неподвижни во основата, проширени и го покриваат стеблото, покриени од двете страни со не многу густи влакнести влакна на брадавичните израстоци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theplantlist.org/tpl/record/kew-2636638|title=Anchusa procera Besser ex Link — The Plant List|work=www.theplantlist.org|accessdate=2026-03-06}}</ref> Цветовите со многу кратки дршки или речиси неподвижни, собрани во српести соцветија, бракти широко овално-триаголни, од едната страна пошироки во основата и речиси спуштаат по должината на оската на соцветието. Чашка долга 5–6 мм (малку се издолжува за време на формирањето на плодот), сечена на 1/3или на половина од 5 линеарно-копјести сегменти на чашка, покриени со полупростратни или притиснати влакна. Венечното ливче е сино, венечното цевче е 6–7 мм, малку подолга од чашката, проширениот дел од венечното цевче е со дијаметар од 5–7 мм. Во отворот на венечното цевче има 5 издолжено-елиптични лушпи на грлото со тестиси или подолги филаменти. Прашниците се прикачени во средината на венечното цевче. Столбот за време на цветањето е затворен во венечното цевче, по цветањето е малку издолжен и се издига над чашката. Оревчињата се свиткани, јајцевидни, долги околу 2 мм, широки 3–4 мм, мрежесто превиткани со мали брадавични израстоци.<ref>Владо Матевски: Флора на Република Македонија, том II, св. 1, стр. 134, издавач: МАНУ, Скопје, 2010</ref> == Распространетост == Расте околу патишта, клисури, на бреговите на исушени реки, на планински пасишта итн. Пронајден е во Источна Европа, Јужноевропска Русија, Украина, Југоисточна Европа, Бугарија, Грција, Турција. Воведен е во Средна Европа, Белгија, Германија. Во [[Македонија]] се посочува во [[Битола]], [[Буково]], [[Дервенска Клисура]], [[Степанци (Велешко)|Степанци]], Кумановско и др. == Синоними == * '''Хомотипичен''' * Anchusa ochroleuca subsp. procera * Anchusa officinalis subsp. procera * '''Хетеротипично''' **    ''Anchusa procera var. alboprocera'' == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://identify.plantnet.org/k-world-flora/species/Anchusa%20procera%20Besser%20ex%20Link/data За видот] * [https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0000533740 На worldfloraonline] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] acrxx1tpospky96ayp634twu9bb048a 0 1393751 5606230 5550054 2026-08-08T10:42:48Z Buli 2648 5606230 wikitext text/x-wiki '''Венедикт''' (или '''Бенедикт''') '''Пелагониски''' бил грчки (фанариотски) митрополит на Пелагониската (Битолска) епархија во средината на 19. век (приближно 1850-тите до крајот на 1860-тите), за време на османлиското владеење. == Рани години == Во октомври 1842 година бил избран за [[Ниш|нишки митрополит]], но во 1845 година дал оставка. На 14 ноември 1846 година бил поставен за митрополит на [[Видин|Видинската епархија]]. Таму соработувал блиску со турскиот управник Мехмед Зија-паша и бил обвинет за финансиско ограбување на епархијата и зулуми врз населението. Бугарите го посочувале како една од причините за Видинското востание во 1850 година. Тој играл улога против востаниците, клеветел Бугари пред властите и предизвикал апсења. По анкета што ги ослободила невините, во февруари 1852 година дал оставка и го напуштил Видин. == Пелагониски митрополит == Тој бил еден од владиците на [[Цариградската патријаршија]] во Македонија и се поврзува со периодот на грчката црковна и културна пропаганда (хеленизација) во регионот. Пелагониската епархија (со седиште во Битола) опфаќала делови од југозападна Македонија, вклучувајќи ги Битола, Прилеп и околните области. Венедикт е споменат како „Венедикт Византиски“ или фанариотски митрополит во повеќе историски извори. [[Категорија:Грчки свештеници]] 0u2acqluvchk68shheoyn6z589ok2b1 5606231 5606230 2026-08-08T10:43:28Z Buli 2648 5606231 wikitext text/x-wiki '''Венедикт''' (или '''Бенедикт''') '''Пелагониски''' бил грчки (фанариотски) митрополит на Пелагониската (Битолска) епархија во средината на 19. век (приближно 1853 до 1869), за време на османлиското владеење. == Рани години == Во октомври 1842 година бил избран за [[Ниш|нишки митрополит]], но во 1845 година дал оставка. На 14 ноември 1846 година бил поставен за митрополит на [[Видин|Видинската епархија]]. Таму соработувал блиску со турскиот управник Мехмед Зија-паша и бил обвинет за финансиско ограбување на епархијата и зулуми врз населението. Бугарите го посочувале како една од причините за Видинското востание во 1850 година. Тој играл улога против востаниците, клеветел Бугари пред властите и предизвикал апсења. По анкета што ги ослободила невините, во февруари 1852 година дал оставка и го напуштил Видин. == Пелагониски митрополит == Тој бил еден од владиците на [[Цариградската патријаршија]] во Македонија и се поврзува со периодот на грчката црковна и културна пропаганда (хеленизација) во регионот. Пелагониската епархија (со седиште во Битола) опфаќала делови од југозападна Македонија, вклучувајќи ги Битола, Прилеп и околните области. Венедикт е споменат како „Венедикт Византиски“ или фанариотски митрополит во повеќе историски извори. [[Категорија:Грчки свештеници]] e7uydtbckgz7uivesaqbrkyp5o7az8p 5606234 5606231 2026-08-08T10:56:03Z Buli 2648 /* Пелагониски митрополит */ 5606234 wikitext text/x-wiki '''Венедикт''' (или '''Бенедикт''') '''Пелагониски''' бил грчки (фанариотски) митрополит на Пелагониската (Битолска) епархија во средината на 19. век (приближно 1853 до 1869), за време на османлиското владеење. == Рани години == Во октомври 1842 година бил избран за [[Ниш|нишки митрополит]], но во 1845 година дал оставка. На 14 ноември 1846 година бил поставен за митрополит на [[Видин|Видинската епархија]]. Таму соработувал блиску со турскиот управник Мехмед Зија-паша и бил обвинет за финансиско ограбување на епархијата и зулуми врз населението. Бугарите го посочувале како една од причините за Видинското востание во 1850 година. Тој играл улога против востаниците, клеветел Бугари пред властите и предизвикал апсења. По анкета што ги ослободила невините, во февруари 1852 година дал оставка и го напуштил Видин. == Пелагониски митрополит == Во Битола, во период на силна елинистичка запаленост и одушевеност од наводното ослободување од турската власт, за митрополит на Пелагониската епархија бил назначен Гркот Венедикт. Тој требало да ја спроведува политиката на патријаршиската (грчка) општина во Битола и да ја прифати организираната до фанатизам политика на месните елинизирани жители на Битола и Магарево. Меѓутоа, наместо соработка, Венедикт веднаш се судрил со нив. За целото време на неговото службување и престој во Битола имал големи проблеми. Против него не еднаш биле праќани петиции во Цариград до Патријаршијата со барање за негово сменување (според еден извор 2–3, според англискиот конзул Калверт 7–8 петиции). Првиот поголем судир со битолчани и магаревчани се случил во 1860 година. Некој Турчин (според еден извор шеф на турската полиција) му додева на 15-годишниот Лика Теодору од село Трново, наведувајќи го кон неприроден блуд. Лика, откако неколку пати одбивал, во одбрана на својата чест го прободел со нож, а Турчинот починал. Големиот везир, кој тогаш бил во Велес, бил почестуван и пречекан лично од Венедикт. Се смета дека Венедикт, како добар соработник на турската власт, му укажал на везирот за наводна тајна прогрчка младинска организација. Во Битола везирот го одржал процесот и изрекол смртна пресуда. Егзекуцијата била извршена среде чаршија во понеделник (пазарен ден) за да ја гледаат повеќе луѓе. Делегација од 10–15 души (предводенa од Мина Бишта) протестирала пред везирот, но пресудата не била сменета. Потоа биле уапсени протестантите; осуммина биле затворени, а Мина Бишта осуден на доживотен затвор во Цариград (каде умрел). Меѓу елинизираните кружела песна со стихови што го обвинуваат Венедикт. Цалис го нарекува предавник затоа што не интервенирал да го спаси животот на Лика. Венедикт имал лојално држење спрема турската власт. Не ги поддржувал грчките екстремисти и бил против секакви промени во епархијата. Будно ги следел учителите што му биле сомнителни. Заедно со охридскиот владика Мелетиј во 1860 година го оцрниле Димитар Миладинов како руски соработник и царски душман, поради што Миладинов бил затворен. Венедикт и Мелетиј подоцна, кога се подготвувало ослободување на Миладинов со поткуп (90–150 лири преку браќата Робеви), успеале со 60 лири да издејствуваат тој да остане уште во затвор. Направиле лажен махзир (молба) со потписи од села, во кој Миладинов бил обвинет дека поттикнува востание и соединување со Русија, и го испратиле преку Патријаршијата до Портата. Миладинов бил префрлен во Цариград. Според католичкиот мисионер Фавриал, Венедикт раздал околу 600 илјади пијастри (околу 140.000 франка) за поткуп на судски и други лица за да се засили обвинението против Миладинов. Исто така по негова достава бил затворен и учителот Васил Манчев. Венедикт оклеветил и други: Јордан Хаџи Константинов – Џинот бил испратен на робија во Мала Азија; свештеникот Константин одлежал месец и половина; осуммина граѓани (меѓу нив двајца свештеници) биле предадени на власта под измислено обвинение за заговор и обид за убиство на митрополитот и останале околу три години во затвор. На учителите во Прилеп им се заканувал со заточение во Азија ако се мешаат во народното движење. Кузман Шапкарев, кој глумел наклоност кон него, бил поставен за грчки учител во Прилеп и бил задолжен да ги следи другите учители. Венедикт ја осветил црквата „Св. Недела“ во Битола на 13 октомври 1863 година (по грчки ја нарекол Κυριακή; населението ја нарекувало Св. Недела). За дозволата битолчани платиле 3.000 гроша. Првобитно ветил богослужба на славјански, но ја ставил под власт на катедралната црква „Св. Димитрија“ и богослужбата била на грчки. Кога во негово отсуство населението донело свештеник што служел на славјански, тој наредил црквата да се затвори. На Велигден околу 500 луѓе останале без причест. Во 1862 година ја осветил и црквата „Св. Атанасиј“ во Витолиште. Тој цврсто ги застапувал интересите на Патријаршијата. Кога битолчани барале учител на народен јазик и славјанско пеење, револтирано одговорил: „Овде не е Русија и не е Србија, овде не е Босна и не е Црна Гора, не е Бугарија; земјата се вика Македонија во која живеат Грци…“ и се заканил со затвор. Сепак, под притисок бил принуден да стане поотстапчив: се сложил таткото на Рајко Жинзифов, Иван, да биде учител на мајчин јазик и да се врши богослужба на славјански во „Св. Недела“. Венедикт бил познат по алчност и среброљубие. Според англискиот конзул Калверт, фиксниот приход според Хатихумајунот бил 86.000 пијастри годишно (од кои 6.000 за Патријаршијата), но чистиот приход од такси, дозволи, казни и други извори изнесувал околу 200.000 пијастри (околу 4.000 фунти годишно). Ниту еден пијастер не дал за добротворни цели, училишта или болници; систематски ги ограбувал сиромашните. Кога одел во Прилеп, селските свештеници морале да носат прасе/јагне, кокошки, гуски, кафе, шеќер итн.; кој носел помалку бил казнуван. За вула земал двојно или тројно (150 и повеќе гроша), за ракоположување на еден поп 60 лири, а за енорија 300 лири. Преку роднини водел финансиски трансакции во Цариград и на Виенската берза. Се зборувало дека поседува милиони пијастри. Уште при назначувањето христијанската заедница упатила петиција против него (тој наводно ја подмитил). Во 1859 година повторно петиција потпишана од речиси сите жители и еснафи; Патријаршијата испратила комисија која (според гласини) била потплатена и извештајот бил во негова полза. Елинизираните битолчани тогаш престанале да ја посетуваат катедралната црква и некои минале кон католицизмот; Венедикт им ветил нова црква со славјанска богослужба за да ги задржи. Од Велигден 1865 до Велигден 1867 бил отсутен (повикан во Патријаршискиот синод). По враќањето носел писмо од патријархот со кое се обидел да ја обнови хармонијата, но набрзо повторно избил конфликт околу женско училиште на мајчин јазик. Во 1869 година, по нови петиции и изјави против него (потпишани од бугарското, влашкото и албанското население), Патријаршијата решила да го повлече од Битола. Во негово отсуство и со назначувањето на нов митрополит наклонет кон елинизацијата, спротивностите уште повеќе се заостриле. На 5 мај 1869 година била воспоставена паралелна (славјанска) општина, одделна од грчката, што овозможило отворање училишта на народен јазик и воведување на црковнославјански во „Св. Недела“ и во новата црква „Св. Богородица“ (осветена 1870). [[Категорија:Грчки свештеници]] o4sil34b0g722jeyjad2ps6bf21crtp 5606235 5606234 2026-08-08T11:03:03Z Buli 2648 /* Пелагониски митрополит */ 5606235 wikitext text/x-wiki '''Венедикт''' (или '''Бенедикт''') '''Пелагониски''' бил грчки (фанариотски) митрополит на Пелагониската (Битолска) епархија во средината на 19. век (приближно 1853 до 1869), за време на османлиското владеење. == Рани години == Во октомври 1842 година бил избран за [[Ниш|нишки митрополит]], но во 1845 година дал оставка. На 14 ноември 1846 година бил поставен за митрополит на [[Видин|Видинската епархија]]. Таму соработувал блиску со турскиот управник Мехмед Зија-паша и бил обвинет за финансиско ограбување на епархијата и зулуми врз населението. Бугарите го посочувале како една од причините за Видинското востание во 1850 година. Тој играл улога против востаниците, клеветел Бугари пред властите и предизвикал апсења. По анкета што ги ослободила невините, во февруари 1852 година дал оставка и го напуштил Видин. == Пелагониски митрополит == Во Битола, во период на силна елинистичка запаленост и одушевеност од наводното ослободување од турската власт, за митрополит на Пелагониската епархија бил назначен Гркот Венедикт. Тој требало да ја спроведува политиката на патријаршиската (грчка) општина во Битола и да ја прифати организираната до фанатизам политика на месните елинизирани жители на Битола и Магарево. Меѓутоа, наместо соработка, Венедикт веднаш се судрил со нив. За целото време на неговото службување и престој во Битола имал големи проблеми. Против него не еднаш биле праќани петиции во Цариград до Патријаршијата со барање за негово сменување (според еден извор 2–3, според англискиот конзул Калверт 7–8 петиции). Првиот поголем судир со битолчани и магаревчани се случил во 1860 година. Некој Турчин (според еден извор шеф на турската полиција) му додева на 15-годишниот Лика Теодору од село Трново, наведувајќи го кон неприроден блуд. Лика, откако неколку пати одбивал, во одбрана на својата чест го прободел со нож, а Турчинот починал. Големиот везир, кој тогаш бил во Велес, бил почестуван и пречекан лично од Венедикт. Се смета дека Венедикт, како добар соработник на турската власт, му укажал на везирот за наводна тајна прогрчка младинска организација. Во Битола везирот го одржал процесот и изрекол смртна пресуда. Егзекуцијата била извршена среде чаршија во понеделник (пазарен ден) за да ја гледаат повеќе луѓе. Делегација од 10–15 души (предводенa од Мина Бишта) протестирала пред везирот, но пресудата не била сменета. Потоа биле уапсени протестантите; осуммина биле затворени, а Мина Бишта осуден на доживотен затвор во Цариград (каде умрел). Меѓу елинизираните кружела песна со стихови што го обвинуваат Венедикт. Цалис го нарекува предавник затоа што не интервенирал да го спаси животот на Лика. Венедикт имал лојално држење спрема турската власт. Не ги поддржувал грчките екстремисти и бил против секакви промени во епархијата. Будно ги следел учителите што му биле сомнителни. Заедно со охридскиот владика Мелетиј во 1860 година го оцрниле [[Димитар Миладинов]] како руски соработник и царски душман, поради што Миладинов бил затворен. Венедикт и Мелетиј подоцна, кога се подготвувало ослободување на Миладинов со поткуп (90–150 лири преку браќата Робеви), успеале со 60 лири да издејствуваат тој да остане уште во затвор. Направиле лажен махзир (молба) со потписи од села, во кој Миладинов бил обвинет дека поттикнува востание и соединување со Русија, и го испратиле преку Патријаршијата до Портата. Миладинов бил префрлен во Цариград. Според католичкиот мисионер Фавриал, Венедикт раздал околу 600 илјади пијастри (околу 140.000 франка) за поткуп на судски и други лица за да се засили обвинението против Миладинов. Исто така по негова достава бил затворен и учителот [[Васил Манчев]]. Венедикт оклеветил и други: [[Јордан Хаџи Константинов-Џинот]] бил испратен на робија во Мала Азија; свештеникот Константин одлежал месец и половина; осуммина граѓани (меѓу нив двајца свештеници) биле предадени на власта под измислено обвинение за заговор и обид за убиство на митрополитот и останале околу три години во затвор. На учителите во Прилеп им се заканувал со заточение во Азија ако се мешаат во народното движење. [[Кузман Шапкарев]], кој глумел наклоност кон него, бил поставен за грчки учител во Прилеп и бил задолжен да ги следи другите учители. Венедикт ја осветил [[Црква „Св. Недела“ - Битола|црквата „Св. Недела“ во Битола]] на 13 октомври 1863 година (по грчки ја нарекол Κυριακή; населението ја нарекувало Св. Недела). За дозволата битолчани платиле 3.000 гроша. Првобитно ветил богослужба на славјански, но ја ставил под власт на катедралната црква „Св. Димитрија“ и богослужбата била на грчки. Кога во негово отсуство населението донело свештеник што служел на славјански, тој наредил црквата да се затвори. На Велигден околу 500 луѓе останале без причест. Во 1862 година ја осветил и [[Црква „Св. Атанасиј“ - Витолиште|црквата „Св. Атанасиј“ во Витолиште]]. Тој цврсто ги застапувал интересите на Патријаршијата. Кога битолчани барале учител на народен јазик и славјанско пеење, револтирано одговорил: „''Овде не е Русија и не е Србија, овде не е Босна и не е Црна Гора, не е Бугарија; земјата се вика Македонија во која живеат Грци…''“ и се заканил со затвор. Сепак, под притисок бил принуден да стане поотстапчив: се сложил таткото на [[Рајко Жинзифов]], Иван, да биде учител на мајчин јазик и да се врши богослужба на славјански во „Св. Недела“. Венедикт бил познат по алчност и среброљубие. Според англискиот конзул Калверт, фиксниот приход според Хатихумајунот бил 86.000 пијастри годишно (од кои 6.000 за Патријаршијата), но чистиот приход од такси, дозволи, казни и други извори изнесувал околу 200.000 пијастри (околу 4.000 фунти годишно). Ниту еден пијастер не дал за добротворни цели, училишта или болници; систематски ги ограбувал сиромашните. Кога одел во Прилеп, селските свештеници морале да носат прасе/јагне, кокошки, гуски, кафе, шеќер итн.; кој носел помалку бил казнуван. За вула земал двојно или тројно (150 и повеќе гроша), за ракоположување на еден поп 60 лири, а за енорија 300 лири. Преку роднини водел финансиски трансакции во Цариград и на Виенската берза. Се зборувало дека поседува милиони пијастри. Уште при назначувањето христијанската заедница упатила петиција против него (тој наводно ја подмитил). Во 1859 година повторно петиција потпишана од речиси сите жители и еснафи; Патријаршијата испратила комисија која (според гласини) била потплатена и извештајот бил во негова полза. Елинизираните битолчани тогаш престанале да ја посетуваат катедралната црква и некои минале кон католицизмот; Венедикт им ветил нова црква со славјанска богослужба за да ги задржи. Од Велигден 1865 до Велигден 1867 бил отсутен (повикан во Патријаршискиот синод). По враќањето носел писмо од патријархот со кое се обидел да ја обнови хармонијата, но набрзо повторно избил конфликт околу женско училиште на мајчин јазик. Во 1869 година, по нови петиции и изјави против него (потпишани од бугарското, влашкото и албанското население), Патријаршијата решила да го повлече од Битола. Во негово отсуство и со назначувањето на нов митрополит наклонет кон елинизацијата, спротивностите уште повеќе се заостриле. На 5 мај 1869 година била воспоставена паралелна (славјанска) општина, одделна од грчката, што овозможило отворање училишта на народен јазик и воведување на црковнославјански во „Св. Недела“ и во новата црква „Св. Богородица“ (осветена 1870). [[Категорија:Грчки свештеници]] c6zdxtyncabnhs51p0jgv7rohcu5kl9 5606236 5606235 2026-08-08T11:07:31Z Buli 2648 /* Пелагониски митрополит */ 5606236 wikitext text/x-wiki '''Венедикт''' (или '''Бенедикт''') '''Пелагониски''' бил грчки (фанариотски) митрополит на Пелагониската (Битолска) епархија во средината на 19. век (приближно 1853 до 1869), за време на османлиското владеење. == Рани години == Во октомври 1842 година бил избран за [[Ниш|нишки митрополит]], но во 1845 година дал оставка. На 14 ноември 1846 година бил поставен за митрополит на [[Видин|Видинската епархија]]. Таму соработувал блиску со турскиот управник Мехмед Зија-паша и бил обвинет за финансиско ограбување на епархијата и зулуми врз населението. Бугарите го посочувале како една од причините за Видинското востание во 1850 година. Тој играл улога против востаниците, клеветел Бугари пред властите и предизвикал апсења. По анкета што ги ослободила невините, во февруари 1852 година дал оставка и го напуштил Видин. == Пелагониски митрополит == Во Битола, во период на силна елинистичка запаленост и одушевеност од наводното ослободување од турската власт, за митрополит на Пелагониската епархија бил назначен Гркот Венедикт. Тој требало да ја спроведува политиката на патријаршиската (грчка) општина во Битола и да ја прифати организираната до фанатизам политика на месните елинизирани жители на Битола и Магарево. Меѓутоа, наместо соработка, Венедикт веднаш се судрил со нив. За целото време на неговото службување и престој во Битола имал големи проблеми. Против него не еднаш биле праќани петиции во Цариград до Патријаршијата со барање за негово сменување (според еден извор 2–3, според англискиот конзул Калверт 7–8 петиции). Првиот поголем судир со битолчани и магаревчани се случил во 1860 година. Некој Турчин (според еден извор шеф на турската полиција) му додева на 15-годишниот Лика Теодору од село Трново, наведувајќи го кон неприроден блуд. Лика, откако неколку пати одбивал, во одбрана на својата чест го прободел со нож, а Турчинот починал. Големиот везир, кој тогаш бил во Велес, бил почестуван и пречекан лично од Венедикт. Се смета дека Венедикт, како добар соработник на турската власт, му укажал на везирот за наводна тајна прогрчка младинска организација. Во Битола везирот го одржал процесот и изрекол смртна пресуда. Егзекуцијата била извршена среде чаршија во понеделник (пазарен ден) за да ја гледаат повеќе луѓе. Делегација од 10–15 души (предводенa од Мина Бишта) протестирала пред везирот, но пресудата не била сменета. Потоа биле уапсени протестантите; осуммина биле затворени, а Мина Бишта осуден на доживотен затвор во Цариград (каде умрел). Меѓу елинизираните кружела песна со стихови што го обвинуваат Венедикт. Цалис го нарекува предавник затоа што не интервенирал да го спаси животот на Лика. Венедикт имал лојално држење спрема турската власт. Не ги поддржувал грчките екстремисти и бил против секакви промени во епархијата. Будно ги следел учителите што му биле сомнителни. Заедно со охридскиот владика Мелетиј во 1860 година го оцрниле [[Димитар Миладинов]] како руски соработник и царски душман, поради што Миладинов бил затворен. Венедикт и Мелетиј подоцна, кога се подготвувало ослободување на Миладинов со поткуп (90–150 лири преку браќата Робеви), успеале со 60 лири да издејствуваат тој да остане уште во затвор. Направиле лажен махзир (молба) со потписи од села, во кој Миладинов бил обвинет дека поттикнува востание и соединување со Русија, и го испратиле преку Патријаршијата до Портата. Миладинов бил префрлен во Цариград. Според католичкиот мисионер Фавриал, Венедикт раздал околу 600 илјади пијастри (околу 140.000 франка) за поткуп на судски и други лица за да се засили обвинението против Миладинов. Исто така по негова достава бил затворен и учителот [[Васил Манчев]]. Венедикт оклеветил и други: [[Јордан Хаџи Константинов-Џинот]] бил испратен на робија во Мала Азија; свештеникот Константин одлежал месец и половина; осуммина граѓани (меѓу нив двајца свештеници) биле предадени на власта под измислено обвинение за заговор и обид за убиство на митрополитот и останале околу три години во затвор. На учителите во Прилеп им се заканувал со заточение во Азија ако се мешаат во народното движење. [[Кузман Шапкарев]], кој глумел наклоност кон него, бил поставен за грчки учител во Прилеп и бил задолжен да ги следи другите учители. Венедикт ја осветил [[Црква „Св. Недела“ - Битола|црквата „Св. Недела“ во Битола]] на 13 октомври 1863 година (по грчки ја нарекол Κυριακή; населението ја нарекувало Св. Недела). За дозволата битолчани платиле 3.000 гроша. Првобитно ветил богослужба на славјански, но ја ставил под власт на катедралната црква „Св. Димитрија“ и богослужбата била на грчки. Кога во негово отсуство населението донело свештеник што служел на славјански, тој наредил црквата да се затвори. На Велигден околу 500 луѓе останале без причест. Во 1862 година ја осветил и [[Црква „Св. Атанасиј“ - Витолиште|црквата „Св. Атанасиј“ во Витолиште]]. Тој цврсто ги застапувал интересите на Патријаршијата. Кога битолчани барале учител на народен јазик и славјанско пеење, револтирано одговорил: „''Овде не е Русија и не е Србија, овде не е Босна и не е Црна Гора, не е Бугарија; земјата се вика Македонија во која живеат Грци…''“ и се заканил со затвор. Сепак, под притисок бил принуден да стане поотстапчив: се сложил таткото на [[Рајко Жинзифов]], Иван, да биде учител на мајчин јазик и да се врши богослужба на славјански во „Св. Недела“. Венедикт бил познат по алчност и среброљубие. Според англискиот конзул Калверт, фиксниот приход според Хатихумајунот бил 86.000 пијастри годишно (од кои 6.000 за Патријаршијата), но чистиот приход од такси, дозволи, казни и други извори изнесувал околу 200.000 пијастри (околу 4.000 фунти годишно). Ниту еден пијастер не дал за добротворни цели, училишта или болници; систематски ги ограбувал сиромашните. Кога одел во Прилеп, селските свештеници морале да носат прасе/јагне, кокошки, гуски, кафе, шеќер итн.; кој носел помалку бил казнуван. За вула земал двојно или тројно (150 и повеќе гроша), за ракоположување на еден поп 60 лири, а за енорија 300 лири. Преку роднини водел финансиски трансакции во Цариград и на Виенската берза. Се зборувало дека поседува милиони пијастри. Уште при назначувањето христијанската заедница упатила петиција против него (тој наводно ја подмитил). Во 1859 година повторно петиција потпишана од речиси сите жители и еснафи; Патријаршијата испратила комисија која (според гласини) била потплатена и извештајот бил во негова полза. Елинизираните битолчани тогаш престанале да ја посетуваат катедралната црква и некои минале кон католицизмот; Венедикт им ветил нова црква со славјанска богослужба за да ги задржи. Од Велигден 1865 до Велигден 1867 бил отсутен (повикан во Патријаршискиот синод). По враќањето носел писмо од патријархот со кое се обидел да ја обнови хармонијата, но набрзо повторно избил конфликт околу женско училиште на мајчин јазик. Во 1869 година, по нови петиции и изјави против него (потпишани од бугарското, влашкото и албанското население), Патријаршијата решила да го повлече од Битола. Во негово отсуство и со назначувањето на нов митрополит наклонет кон елинизацијата, спротивностите уште повеќе се заостриле. На 5 мај 1869 година била воспоставена паралелна (славјанска) општина, одделна од грчката, што овозможило отворање училишта на народен јазик и воведување на црковнославјански во „Св. Недела“ и во новата црква „Св. Богородица“ (осветена 1870). == Наводи == {{наводи}} {{S-start}} {{S-rel|eo}} {{s-bef|before=}} {{s-ttl|title=[[Пелагониска епархија|Пелагониски митрополит]]|years=1853–1869}} {{s-aft|after=}} {{S-end}} [[Категорија:Грчки свештеници]] 1gw9n5qmoby96590y7ra1lsybqiqlg4 5606237 5606236 2026-08-08T11:07:51Z Buli 2648 5606237 wikitext text/x-wiki '''Венедикт''' (или '''Бенедикт''') '''Пелагониски''' бил грчки (фанариотски) митрополит на Пелагониската (Битолска) епархија во средината на 19. век (од 1853 до 1869), за време на османлиското владеење. == Рани години == Во октомври 1842 година бил избран за [[Ниш|нишки митрополит]], но во 1845 година дал оставка. На 14 ноември 1846 година бил поставен за митрополит на [[Видин|Видинската епархија]]. Таму соработувал блиску со турскиот управник Мехмед Зија-паша и бил обвинет за финансиско ограбување на епархијата и зулуми врз населението. Бугарите го посочувале како една од причините за Видинското востание во 1850 година. Тој играл улога против востаниците, клеветел Бугари пред властите и предизвикал апсења. По анкета што ги ослободила невините, во февруари 1852 година дал оставка и го напуштил Видин. == Пелагониски митрополит == Во Битола, во период на силна елинистичка запаленост и одушевеност од наводното ослободување од турската власт, за митрополит на Пелагониската епархија бил назначен Гркот Венедикт. Тој требало да ја спроведува политиката на патријаршиската (грчка) општина во Битола и да ја прифати организираната до фанатизам политика на месните елинизирани жители на Битола и Магарево. Меѓутоа, наместо соработка, Венедикт веднаш се судрил со нив. За целото време на неговото службување и престој во Битола имал големи проблеми. Против него не еднаш биле праќани петиции во Цариград до Патријаршијата со барање за негово сменување (според еден извор 2–3, според англискиот конзул Калверт 7–8 петиции). Првиот поголем судир со битолчани и магаревчани се случил во 1860 година. Некој Турчин (според еден извор шеф на турската полиција) му додева на 15-годишниот Лика Теодору од село Трново, наведувајќи го кон неприроден блуд. Лика, откако неколку пати одбивал, во одбрана на својата чест го прободел со нож, а Турчинот починал. Големиот везир, кој тогаш бил во Велес, бил почестуван и пречекан лично од Венедикт. Се смета дека Венедикт, како добар соработник на турската власт, му укажал на везирот за наводна тајна прогрчка младинска организација. Во Битола везирот го одржал процесот и изрекол смртна пресуда. Егзекуцијата била извршена среде чаршија во понеделник (пазарен ден) за да ја гледаат повеќе луѓе. Делегација од 10–15 души (предводенa од Мина Бишта) протестирала пред везирот, но пресудата не била сменета. Потоа биле уапсени протестантите; осуммина биле затворени, а Мина Бишта осуден на доживотен затвор во Цариград (каде умрел). Меѓу елинизираните кружела песна со стихови што го обвинуваат Венедикт. Цалис го нарекува предавник затоа што не интервенирал да го спаси животот на Лика. Венедикт имал лојално држење спрема турската власт. Не ги поддржувал грчките екстремисти и бил против секакви промени во епархијата. Будно ги следел учителите што му биле сомнителни. Заедно со охридскиот владика Мелетиј во 1860 година го оцрниле [[Димитар Миладинов]] како руски соработник и царски душман, поради што Миладинов бил затворен. Венедикт и Мелетиј подоцна, кога се подготвувало ослободување на Миладинов со поткуп (90–150 лири преку браќата Робеви), успеале со 60 лири да издејствуваат тој да остане уште во затвор. Направиле лажен махзир (молба) со потписи од села, во кој Миладинов бил обвинет дека поттикнува востание и соединување со Русија, и го испратиле преку Патријаршијата до Портата. Миладинов бил префрлен во Цариград. Според католичкиот мисионер Фавриал, Венедикт раздал околу 600 илјади пијастри (околу 140.000 франка) за поткуп на судски и други лица за да се засили обвинението против Миладинов. Исто така по негова достава бил затворен и учителот [[Васил Манчев]]. Венедикт оклеветил и други: [[Јордан Хаџи Константинов-Џинот]] бил испратен на робија во Мала Азија; свештеникот Константин одлежал месец и половина; осуммина граѓани (меѓу нив двајца свештеници) биле предадени на власта под измислено обвинение за заговор и обид за убиство на митрополитот и останале околу три години во затвор. На учителите во Прилеп им се заканувал со заточение во Азија ако се мешаат во народното движење. [[Кузман Шапкарев]], кој глумел наклоност кон него, бил поставен за грчки учител во Прилеп и бил задолжен да ги следи другите учители. Венедикт ја осветил [[Црква „Св. Недела“ - Битола|црквата „Св. Недела“ во Битола]] на 13 октомври 1863 година (по грчки ја нарекол Κυριακή; населението ја нарекувало Св. Недела). За дозволата битолчани платиле 3.000 гроша. Првобитно ветил богослужба на славјански, но ја ставил под власт на катедралната црква „Св. Димитрија“ и богослужбата била на грчки. Кога во негово отсуство населението донело свештеник што служел на славјански, тој наредил црквата да се затвори. На Велигден околу 500 луѓе останале без причест. Во 1862 година ја осветил и [[Црква „Св. Атанасиј“ - Витолиште|црквата „Св. Атанасиј“ во Витолиште]]. Тој цврсто ги застапувал интересите на Патријаршијата. Кога битолчани барале учител на народен јазик и славјанско пеење, револтирано одговорил: „''Овде не е Русија и не е Србија, овде не е Босна и не е Црна Гора, не е Бугарија; земјата се вика Македонија во која живеат Грци…''“ и се заканил со затвор. Сепак, под притисок бил принуден да стане поотстапчив: се сложил таткото на [[Рајко Жинзифов]], Иван, да биде учител на мајчин јазик и да се врши богослужба на славјански во „Св. Недела“. Венедикт бил познат по алчност и среброљубие. Според англискиот конзул Калверт, фиксниот приход според Хатихумајунот бил 86.000 пијастри годишно (од кои 6.000 за Патријаршијата), но чистиот приход од такси, дозволи, казни и други извори изнесувал околу 200.000 пијастри (околу 4.000 фунти годишно). Ниту еден пијастер не дал за добротворни цели, училишта или болници; систематски ги ограбувал сиромашните. Кога одел во Прилеп, селските свештеници морале да носат прасе/јагне, кокошки, гуски, кафе, шеќер итн.; кој носел помалку бил казнуван. За вула земал двојно или тројно (150 и повеќе гроша), за ракоположување на еден поп 60 лири, а за енорија 300 лири. Преку роднини водел финансиски трансакции во Цариград и на Виенската берза. Се зборувало дека поседува милиони пијастри. Уште при назначувањето христијанската заедница упатила петиција против него (тој наводно ја подмитил). Во 1859 година повторно петиција потпишана од речиси сите жители и еснафи; Патријаршијата испратила комисија која (според гласини) била потплатена и извештајот бил во негова полза. Елинизираните битолчани тогаш престанале да ја посетуваат катедралната црква и некои минале кон католицизмот; Венедикт им ветил нова црква со славјанска богослужба за да ги задржи. Од Велигден 1865 до Велигден 1867 бил отсутен (повикан во Патријаршискиот синод). По враќањето носел писмо од патријархот со кое се обидел да ја обнови хармонијата, но набрзо повторно избил конфликт околу женско училиште на мајчин јазик. Во 1869 година, по нови петиции и изјави против него (потпишани од бугарското, влашкото и албанското население), Патријаршијата решила да го повлече од Битола. Во негово отсуство и со назначувањето на нов митрополит наклонет кон елинизацијата, спротивностите уште повеќе се заостриле. На 5 мај 1869 година била воспоставена паралелна (славјанска) општина, одделна од грчката, што овозможило отворање училишта на народен јазик и воведување на црковнославјански во „Св. Недела“ и во новата црква „Св. Богородица“ (осветена 1870). == Наводи == {{наводи}} {{S-start}} {{S-rel|eo}} {{s-bef|before=}} {{s-ttl|title=[[Пелагониска епархија|Пелагониски митрополит]]|years=1853–1869}} {{s-aft|after=}} {{S-end}} [[Категорија:Грчки свештеници]] beu21ksqrvgbm7dd256wfupro1tk3nh 5606238 5606237 2026-08-08T11:08:57Z Buli 2648 /* Наводи */ 5606238 wikitext text/x-wiki '''Венедикт''' (или '''Бенедикт''') '''Пелагониски''' бил грчки (фанариотски) митрополит на Пелагониската (Битолска) епархија во средината на 19. век (од 1853 до 1869), за време на османлиското владеење. == Рани години == Во октомври 1842 година бил избран за [[Ниш|нишки митрополит]], но во 1845 година дал оставка. На 14 ноември 1846 година бил поставен за митрополит на [[Видин|Видинската епархија]]. Таму соработувал блиску со турскиот управник Мехмед Зија-паша и бил обвинет за финансиско ограбување на епархијата и зулуми врз населението. Бугарите го посочувале како една од причините за Видинското востание во 1850 година. Тој играл улога против востаниците, клеветел Бугари пред властите и предизвикал апсења. По анкета што ги ослободила невините, во февруари 1852 година дал оставка и го напуштил Видин. == Пелагониски митрополит == Во Битола, во период на силна елинистичка запаленост и одушевеност од наводното ослободување од турската власт, за митрополит на Пелагониската епархија бил назначен Гркот Венедикт. Тој требало да ја спроведува политиката на патријаршиската (грчка) општина во Битола и да ја прифати организираната до фанатизам политика на месните елинизирани жители на Битола и Магарево. Меѓутоа, наместо соработка, Венедикт веднаш се судрил со нив. За целото време на неговото службување и престој во Битола имал големи проблеми. Против него не еднаш биле праќани петиции во Цариград до Патријаршијата со барање за негово сменување (според еден извор 2–3, според англискиот конзул Калверт 7–8 петиции). Првиот поголем судир со битолчани и магаревчани се случил во 1860 година. Некој Турчин (според еден извор шеф на турската полиција) му додева на 15-годишниот Лика Теодору од село Трново, наведувајќи го кон неприроден блуд. Лика, откако неколку пати одбивал, во одбрана на својата чест го прободел со нож, а Турчинот починал. Големиот везир, кој тогаш бил во Велес, бил почестуван и пречекан лично од Венедикт. Се смета дека Венедикт, како добар соработник на турската власт, му укажал на везирот за наводна тајна прогрчка младинска организација. Во Битола везирот го одржал процесот и изрекол смртна пресуда. Егзекуцијата била извршена среде чаршија во понеделник (пазарен ден) за да ја гледаат повеќе луѓе. Делегација од 10–15 души (предводенa од Мина Бишта) протестирала пред везирот, но пресудата не била сменета. Потоа биле уапсени протестантите; осуммина биле затворени, а Мина Бишта осуден на доживотен затвор во Цариград (каде умрел). Меѓу елинизираните кружела песна со стихови што го обвинуваат Венедикт. Цалис го нарекува предавник затоа што не интервенирал да го спаси животот на Лика. Венедикт имал лојално држење спрема турската власт. Не ги поддржувал грчките екстремисти и бил против секакви промени во епархијата. Будно ги следел учителите што му биле сомнителни. Заедно со охридскиот владика Мелетиј во 1860 година го оцрниле [[Димитар Миладинов]] како руски соработник и царски душман, поради што Миладинов бил затворен. Венедикт и Мелетиј подоцна, кога се подготвувало ослободување на Миладинов со поткуп (90–150 лири преку браќата Робеви), успеале со 60 лири да издејствуваат тој да остане уште во затвор. Направиле лажен махзир (молба) со потписи од села, во кој Миладинов бил обвинет дека поттикнува востание и соединување со Русија, и го испратиле преку Патријаршијата до Портата. Миладинов бил префрлен во Цариград. Според католичкиот мисионер Фавриал, Венедикт раздал околу 600 илјади пијастри (околу 140.000 франка) за поткуп на судски и други лица за да се засили обвинението против Миладинов. Исто така по негова достава бил затворен и учителот [[Васил Манчев]]. Венедикт оклеветил и други: [[Јордан Хаџи Константинов-Џинот]] бил испратен на робија во Мала Азија; свештеникот Константин одлежал месец и половина; осуммина граѓани (меѓу нив двајца свештеници) биле предадени на власта под измислено обвинение за заговор и обид за убиство на митрополитот и останале околу три години во затвор. На учителите во Прилеп им се заканувал со заточение во Азија ако се мешаат во народното движење. [[Кузман Шапкарев]], кој глумел наклоност кон него, бил поставен за грчки учител во Прилеп и бил задолжен да ги следи другите учители. Венедикт ја осветил [[Црква „Св. Недела“ - Битола|црквата „Св. Недела“ во Битола]] на 13 октомври 1863 година (по грчки ја нарекол Κυριακή; населението ја нарекувало Св. Недела). За дозволата битолчани платиле 3.000 гроша. Првобитно ветил богослужба на славјански, но ја ставил под власт на катедралната црква „Св. Димитрија“ и богослужбата била на грчки. Кога во негово отсуство населението донело свештеник што служел на славјански, тој наредил црквата да се затвори. На Велигден околу 500 луѓе останале без причест. Во 1862 година ја осветил и [[Црква „Св. Атанасиј“ - Витолиште|црквата „Св. Атанасиј“ во Витолиште]]. Тој цврсто ги застапувал интересите на Патријаршијата. Кога битолчани барале учител на народен јазик и славјанско пеење, револтирано одговорил: „''Овде не е Русија и не е Србија, овде не е Босна и не е Црна Гора, не е Бугарија; земјата се вика Македонија во која живеат Грци…''“ и се заканил со затвор. Сепак, под притисок бил принуден да стане поотстапчив: се сложил таткото на [[Рајко Жинзифов]], Иван, да биде учител на мајчин јазик и да се врши богослужба на славјански во „Св. Недела“. Венедикт бил познат по алчност и среброљубие. Според англискиот конзул Калверт, фиксниот приход според Хатихумајунот бил 86.000 пијастри годишно (од кои 6.000 за Патријаршијата), но чистиот приход од такси, дозволи, казни и други извори изнесувал околу 200.000 пијастри (околу 4.000 фунти годишно). Ниту еден пијастер не дал за добротворни цели, училишта или болници; систематски ги ограбувал сиромашните. Кога одел во Прилеп, селските свештеници морале да носат прасе/јагне, кокошки, гуски, кафе, шеќер итн.; кој носел помалку бил казнуван. За вула земал двојно или тројно (150 и повеќе гроша), за ракоположување на еден поп 60 лири, а за енорија 300 лири. Преку роднини водел финансиски трансакции во Цариград и на Виенската берза. Се зборувало дека поседува милиони пијастри. Уште при назначувањето христијанската заедница упатила петиција против него (тој наводно ја подмитил). Во 1859 година повторно петиција потпишана од речиси сите жители и еснафи; Патријаршијата испратила комисија која (според гласини) била потплатена и извештајот бил во негова полза. Елинизираните битолчани тогаш престанале да ја посетуваат катедралната црква и некои минале кон католицизмот; Венедикт им ветил нова црква со славјанска богослужба за да ги задржи. Од Велигден 1865 до Велигден 1867 бил отсутен (повикан во Патријаршискиот синод). По враќањето носел писмо од патријархот со кое се обидел да ја обнови хармонијата, но набрзо повторно избил конфликт околу женско училиште на мајчин јазик. Во 1869 година, по нови петиции и изјави против него (потпишани од бугарското, влашкото и албанското население), Патријаршијата решила да го повлече од Битола. Во негово отсуство и со назначувањето на нов митрополит наклонет кон елинизацијата, спротивностите уште повеќе се заостриле. На 5 мај 1869 година била воспоставена паралелна (славјанска) општина, одделна од грчката, што овозможило отворање училишта на народен јазик и воведување на црковнославјански во „Св. Недела“ и во новата црква „Св. Богородица“ (осветена 1870). == Наводи == {{наводи}} {{S-start}} {{S-rel|eo}} {{s-bef|before=[[Герасим]]}} {{s-ttl|title=[[Пелагониска епархија|Пелагониски митрополит]]|years=1853–1869}} {{s-aft|after=[[Партениј Пелагониски|Партениј]]}} {{S-end}} [[Категорија:Грчки свештеници]] 0mljkch4fm28nsqytakav9rkg6ufo4c 5606239 5606238 2026-08-08T11:12:32Z Buli 2648 /* Пелагониски митрополит */ 5606239 wikitext text/x-wiki '''Венедикт''' (или '''Бенедикт''') '''Пелагониски''' бил грчки (фанариотски) митрополит на Пелагониската (Битолска) епархија во средината на 19. век (од 1853 до 1869), за време на османлиското владеење. == Рани години == Во октомври 1842 година бил избран за [[Ниш|нишки митрополит]], но во 1845 година дал оставка. На 14 ноември 1846 година бил поставен за митрополит на [[Видин|Видинската епархија]]. Таму соработувал блиску со турскиот управник Мехмед Зија-паша и бил обвинет за финансиско ограбување на епархијата и зулуми врз населението. Бугарите го посочувале како една од причините за Видинското востание во 1850 година. Тој играл улога против востаниците, клеветел Бугари пред властите и предизвикал апсења. По анкета што ги ослободила невините, во февруари 1852 година дал оставка и го напуштил Видин. == Пелагониски митрополит == Во Битола, во период на силна елинистичка запаленост и одушевеност од наводното ослободување од турската власт, за митрополит на Пелагониската епархија бил назначен Гркот Венедикт. Тој требало да ја спроведува политиката на патријаршиската (грчка) општина во Битола и да ја прифати организираната до фанатизам политика на месните елинизирани жители на Битола и Магарево. Меѓутоа, наместо соработка, Венедикт веднаш се судрил со нив. За целото време на неговото службување и престој во Битола имал големи проблеми. Против него не еднаш биле праќани петиции во Цариград до Патријаршијата со барање за негово сменување (според еден извор 2–3, според англискиот конзул Калверт 7–8 петиции). Првиот поголем судир со битолчани и магаревчани се случил во 1860 година. Некој Турчин (според еден извор шеф на турската полиција) му додева на 15-годишниот Лика Теодору од село Трново, наведувајќи го кон неприроден блуд. Лика, откако неколку пати одбивал, во одбрана на својата чест го прободел со нож, а Турчинот починал. Големиот везир, кој тогаш бил во Велес, бил почестуван и пречекан лично од Венедикт. Се смета дека Венедикт, како добар соработник на турската власт, му укажал на везирот за наводна тајна прогрчка младинска организација. Во Битола везирот го одржал процесот и изрекол смртна пресуда. Егзекуцијата била извршена среде чаршија во понеделник (пазарен ден) за да ја гледаат повеќе луѓе. Делегација од 10–15 души (предводенa од Мина Бишта) протестирала пред везирот, но пресудата не била сменета. Потоа биле уапсени протестантите; осуммина биле затворени, а Мина Бишта осуден на доживотен затвор во Цариград (каде умрел). Меѓу елинизираните кружела песна со стихови што го обвинуваат Венедикт. Цалис го нарекува предавник затоа што не интервенирал да го спаси животот на Лика. Венедикт имал лојално држење спрема турската власт. Не ги поддржувал грчките екстремисти и бил против секакви промени во епархијата. Будно ги следел учителите што му биле сомнителни. Заедно со охридскиот владика [[Мелетиј Охридски|Мелетиј]] во 1860 година го оцрниле [[Димитар Миладинов]] како руски соработник и царски душман, поради што Миладинов бил затворен. Венедикт и Мелетиј подоцна, кога се подготвувало ослободување на Миладинов со поткуп (90–150 лири преку браќата Робеви), успеале со 60 лири да издејствуваат тој да остане уште во затвор. Направиле лажен махзир (молба) со потписи од села, во кој Миладинов бил обвинет дека поттикнува востание и соединување со Русија, и го испратиле преку Патријаршијата до Портата. Миладинов бил префрлен во Цариград. Според католичкиот мисионер Фавриал, Венедикт раздал околу 600 илјади пијастри (околу 140.000 франка) за поткуп на судски и други лица за да се засили обвинението против Миладинов. Исто така по негова достава бил затворен и учителот [[Васил Манчев]]. Венедикт оклеветил и други: [[Јордан Хаџи Константинов-Џинот]] бил испратен на робија во Мала Азија; свештеникот Константин одлежал месец и половина; осуммина граѓани (меѓу нив двајца свештеници) биле предадени на власта под измислено обвинение за заговор и обид за убиство на митрополитот и останале околу три години во затвор. На учителите во Прилеп им се заканувал со заточение во Азија ако се мешаат во народното движење. [[Кузман Шапкарев]], кој глумел наклоност кон него, бил поставен за грчки учител во Прилеп и бил задолжен да ги следи другите учители. Венедикт ја осветил [[Црква „Св. Недела“ - Битола|црквата „Св. Недела“ во Битола]] на 13 октомври 1863 година (по грчки ја нарекол Κυριακή; населението ја нарекувало Св. Недела). За дозволата битолчани платиле 3.000 гроша. Првобитно ветил богослужба на славјански, но ја ставил под власт на катедралната црква „Св. Димитрија“ и богослужбата била на грчки. Кога во негово отсуство населението донело свештеник што служел на славјански, тој наредил црквата да се затвори. На Велигден околу 500 луѓе останале без причест. Во 1862 година ја осветил и [[Црква „Св. Атанасиј“ - Витолиште|црквата „Св. Атанасиј“ во Витолиште]]. Тој цврсто ги застапувал интересите на Патријаршијата. Кога битолчани барале учител на народен јазик и славјанско пеење, револтирано одговорил: „''Овде не е Русија и не е Србија, овде не е Босна и не е Црна Гора, не е Бугарија; земјата се вика Македонија во која живеат Грци…''“ и се заканил со затвор. Сепак, под притисок бил принуден да стане поотстапчив: се сложил таткото на [[Рајко Жинзифов]], Иван, да биде учител на мајчин јазик и да се врши богослужба на славјански во „Св. Недела“. Венедикт бил познат по алчност и среброљубие. Според англискиот конзул Калверт, фиксниот приход според Хатихумајунот бил 86.000 пијастри годишно (од кои 6.000 за Патријаршијата), но чистиот приход од такси, дозволи, казни и други извори изнесувал околу 200.000 пијастри (околу 4.000 фунти годишно). Ниту еден пијастер не дал за добротворни цели, училишта или болници; систематски ги ограбувал сиромашните. Кога одел во Прилеп, селските свештеници морале да носат прасе/јагне, кокошки, гуски, кафе, шеќер итн.; кој носел помалку бил казнуван. За вула земал двојно или тројно (150 и повеќе гроша), за ракоположување на еден поп 60 лири, а за енорија 300 лири. Преку роднини водел финансиски трансакции во Цариград и на Виенската берза. Се зборувало дека поседува милиони пијастри. Уште при назначувањето христијанската заедница упатила петиција против него (тој наводно ја подмитил). Во 1859 година повторно петиција потпишана од речиси сите жители и еснафи; Патријаршијата испратила комисија која (според гласини) била потплатена и извештајот бил во негова полза. Елинизираните битолчани тогаш престанале да ја посетуваат катедралната црква и некои минале кон католицизмот; Венедикт им ветил нова црква со славјанска богослужба за да ги задржи. Од Велигден 1865 до Велигден 1867 бил отсутен (повикан во Патријаршискиот синод). По враќањето носел писмо од патријархот со кое се обидел да ја обнови хармонијата, но набрзо повторно избил конфликт околу женско училиште на мајчин јазик. Во 1869 година, по нови петиции и изјави против него (потпишани од бугарското, влашкото и албанското население), Патријаршијата решила да го повлече од Битола. Во негово отсуство и со назначувањето на нов митрополит наклонет кон елинизацијата, спротивностите уште повеќе се заостриле. На 5 мај 1869 година била воспоставена паралелна (славјанска) општина, одделна од грчката, што овозможило отворање училишта на народен јазик и воведување на црковнославјански во „Св. Недела“ и во новата црква „Св. Богородица“ (осветена 1870). == Наводи == {{наводи}} {{S-start}} {{S-rel|eo}} {{s-bef|before=[[Герасим]]}} {{s-ttl|title=[[Пелагониска епархија|Пелагониски митрополит]]|years=1853–1869}} {{s-aft|after=[[Партениј Пелагониски|Партениј]]}} {{S-end}} [[Категорија:Грчки свештеници]] tjp3jo7b3kxnjixe2nybrke6wx5nhqx 5606240 5606239 2026-08-08T11:13:29Z Buli 2648 /* Пелагониски митрополит */ 5606240 wikitext text/x-wiki '''Венедикт''' (или '''Бенедикт''') '''Пелагониски''' бил грчки (фанариотски) митрополит на Пелагониската (Битолска) епархија во средината на 19. век (од 1853 до 1869), за време на османлиското владеење. == Рани години == Во октомври 1842 година бил избран за [[Ниш|нишки митрополит]], но во 1845 година дал оставка. На 14 ноември 1846 година бил поставен за митрополит на [[Видин|Видинската епархија]]. Таму соработувал блиску со турскиот управник Мехмед Зија-паша и бил обвинет за финансиско ограбување на епархијата и зулуми врз населението. Бугарите го посочувале како една од причините за Видинското востание во 1850 година. Тој играл улога против востаниците, клеветел Бугари пред властите и предизвикал апсења. По анкета што ги ослободила невините, во февруари 1852 година дал оставка и го напуштил Видин. == Пелагониски митрополит == Во Битола, во период на силна елинистичка запаленост и одушевеност од наводното ослободување од турската власт, за митрополит на Пелагониската епархија бил назначен Гркот Венедикт. Тој требало да ја спроведува политиката на патријаршиската (грчка) општина во Битола и да ја прифати организираната до фанатизам политика на месните елинизирани жители на Битола и Магарево. Меѓутоа, наместо соработка, Венедикт веднаш се судрил со нив. За целото време на неговото службување и престој во Битола имал големи проблеми. Против него не еднаш биле праќани петиции во Цариград до Патријаршијата со барање за негово сменување (според еден извор 2–3, според англискиот конзул Калверт 7–8 петиции). Првиот поголем судир со битолчани и магаревчани се случил во 1860 година. Некој Турчин (според еден извор шеф на турската полиција) му додева на 15-годишниот Лика Теодору од село Трново, наведувајќи го кон неприроден блуд. Лика, откако неколку пати одбивал, во одбрана на својата чест го прободел со нож, а Турчинот починал. Големиот везир, кој тогаш бил во Велес, бил почестуван и пречекан лично од Венедикт. Се смета дека Венедикт, како добар соработник на турската власт, му укажал на везирот за наводна тајна прогрчка младинска организација. Во Битола везирот го одржал процесот и изрекол смртна пресуда. Егзекуцијата била извршена среде чаршија во понеделник (пазарен ден) за да ја гледаат повеќе луѓе. Делегација од 10–15 души (предводенa од Мина Бишта) протестирала пред везирот, но пресудата не била сменета. Потоа биле уапсени протестантите; осуммина биле затворени, а Мина Бишта осуден на доживотен затвор во Цариград (каде умрел). Меѓу елинизираните кружела песна со стихови што го обвинуваат Венедикт. Цалис го нарекува предавник затоа што не интервенирал да го спаси животот на Лика. Венедикт имал лојално држење спрема турската власт. Не ги поддржувал грчките екстремисти и бил против секакви промени во епархијата. Будно ги следел учителите што му биле сомнителни. Заедно со охридскиот владика [[Мелетиј Охридски|Мелетиј]] во 1860 година го оцрниле [[Димитар Миладинов]] како руски соработник и царски душман, поради што Миладинов бил затворен. Венедикт и Мелетиј подоцна, кога се подготвувало ослободување на Миладинов со поткуп (90–150 лири преку браќата Робеви), успеале со 60 лири да издејствуваат тој да остане уште во затвор. Направиле лажен махзир (молба) со потписи од села, во кој Миладинов бил обвинет дека поттикнува востание и соединување со Русија, и го испратиле преку Патријаршијата до Портата. Миладинов бил префрлен во Цариград. Според католичкиот мисионер Фавриал, Венедикт раздал околу 600 илјади пијастри (околу 140.000 франка) за поткуп на судски и други лица за да се засили обвинението против Миладинов. Исто така по негова достава бил затворен и учителот [[Васил Манчев]]. Венедикт оклеветил и други: [[Јордан Хаџи Константинов-Џинот]] бил испратен на робија во Мала Азија; свештеникот Константин одлежал месец и половина; осуммина граѓани (меѓу нив двајца свештеници) биле предадени на власта под измислено обвинение за заговор и обид за убиство на митрополитот и останале околу три години во затвор. На учителите во Прилеп им се заканувал со заточение во Азија ако се мешаат во народното движење. [[Кузман Шапкарев]], кој глумел наклоност кон него, бил поставен за грчки учител во Прилеп и бил задолжен да ги следи другите учители. Венедикт ја осветил [[Црква „Св. Недела“ - Битола|црквата „Св. Недела“ во Битола]] на 13 октомври 1863 година (по грчки ја нарекол Κυριακή; населението ја нарекувало Св. Недела). За дозволата битолчани платиле 3.000 гроша. Првобитно ветил богослужба на славјански, но ја ставил под власт на катедралната црква „Св. Димитрија“ и богослужбата била на грчки. Кога во негово отсуство населението донело свештеник што служел на славјански, тој наредил црквата да се затвори. На Велигден околу 500 луѓе останале без причест. Во 1862 година ја осветил и [[Црква „Св. Атанасиј“ - Витолиште|црквата „Св. Атанасиј“ во Витолиште]]. Тој цврсто ги застапувал интересите на Патријаршијата. Кога битолчани барале учител на народен јазик и славјанско пеење, револтирано одговорил: „''Овде не е Русија и не е Србија, овде не е Босна и не е Црна Гора, не е Бугарија; земјата се вика Македонија во која живеат Грци…''“ и се заканил со затвор. Сепак, под притисок бил принуден да стане поотстапчив: се сложил таткото на [[Рајко Жинзифов]], Иван, да биде учител на мајчин јазик и да се врши богослужба на славјански во „Св. Недела“. Венедикт бил познат по алчност и среброљубие. Според англискиот конзул Калверт, фиксниот приход според Хатихумајунот бил 86.000 пијастри годишно (од кои 6.000 за Патријаршијата), но чистиот приход од такси, дозволи, казни и други извори изнесувал околу 200.000 пијастри (околу 4.000 фунти годишно). Ниту еден пијастер не дал за добротворни цели, училишта или болници; систематски ги ограбувал сиромашните. Кога одел во Прилеп, селските свештеници морале да носат прасе/јагне, кокошки, гуски, кафе, шеќер итн.; кој носел помалку бил казнуван. За вула земал двојно или тројно (150 и повеќе гроша), за ракоположување на еден поп 60 лири, а за енорија 300 лири. Преку роднини водел финансиски трансакции во Цариград и на Виенската берза. Се зборувало дека поседува милиони пијастри. Уште при назначувањето христијанската заедница упатила петиција против него (тој наводно ја подмитил). Во 1859 година повторно петиција потпишана од речиси сите жители и еснафи; Патријаршијата испратила комисија која (според гласини) била потплатена и извештајот бил во негова полза. Елинизираните битолчани тогаш престанале да ја посетуваат катедралната црква и некои минале кон католицизмот; Венедикт им ветил нова црква со славјанска богослужба за да ги задржи. Од Велигден 1865 до Велигден 1867 бил отсутен (повикан во Патријаршискиот синод). По враќањето носел писмо од патријархот со кое се обидел да ја обнови хармонијата, но набрзо повторно избил конфликт околу женско училиште на мајчин јазик. Во 1869 година, по нови петиции и изјави против него (потпишани од бугарското, влашкото и албанското население), Патријаршијата решила да го повлече од Битола. Во негово отсуство и со назначувањето на нов митрополит наклонет кон елинизацијата, спротивностите уште повеќе се заостриле. На 5 мај 1869 година била воспоставена паралелна (славјанска) општина, одделна од грчката, што овозможило отворање училишта на народен јазик и воведување на црковнославјански во „Св. Недела“ и во новата [[Црква „Св. Богородица“ - Битола|црква „Св. Богородица“]] (осветена 1870). == Наводи == {{наводи}} {{S-start}} {{S-rel|eo}} {{s-bef|before=[[Герасим]]}} {{s-ttl|title=[[Пелагониска епархија|Пелагониски митрополит]]|years=1853–1869}} {{s-aft|after=[[Партениј Пелагониски|Партениј]]}} {{S-end}} [[Категорија:Грчки свештеници]] tivh6akdw09r6d48cn9rire3t635pjd 5606241 5606240 2026-08-08T11:16:18Z Buli 2648 /* Пелагониски митрополит */ 5606241 wikitext text/x-wiki '''Венедикт''' (или '''Бенедикт''') '''Пелагониски''' бил грчки (фанариотски) митрополит на Пелагониската (Битолска) епархија во средината на 19. век (од 1853 до 1869), за време на османлиското владеење. == Рани години == Во октомври 1842 година бил избран за [[Ниш|нишки митрополит]], но во 1845 година дал оставка. На 14 ноември 1846 година бил поставен за митрополит на [[Видин|Видинската епархија]]. Таму соработувал блиску со турскиот управник Мехмед Зија-паша и бил обвинет за финансиско ограбување на епархијата и зулуми врз населението. Бугарите го посочувале како една од причините за Видинското востание во 1850 година. Тој играл улога против востаниците, клеветел Бугари пред властите и предизвикал апсења. По анкета што ги ослободила невините, во февруари 1852 година дал оставка и го напуштил Видин. == Пелагониски митрополит == Во Битола, во период на силна елинистичка запаленост и одушевеност од наводното ослободување од турската власт, за митрополит на Пелагониската епархија бил назначен Гркот Венедикт. Тој требало да ја спроведува политиката на патријаршиската (грчка) општина во Битола и да ја прифати организираната до фанатизам политика на месните елинизирани жители на Битола и Магарево. Меѓутоа, наместо соработка, Венедикт веднаш се судрил со нив. За целото време на неговото службување и престој во Битола имал големи проблеми. Против него не еднаш биле праќани петиции во Цариград до Патријаршијата со барање за негово сменување (според еден извор 2–3, според англискиот конзул Калверт 7–8 петиции). Првиот поголем судир со битолчани и магаревчани се случил во 1860 година. Некој Турчин (според еден извор шеф на турската полиција) му додева на 15-годишниот Лика Теодору од село [[Трново (Битолско)|Трново]], наведувајќи го кон неприроден блуд. Лика, откако неколку пати одбивал, во одбрана на својата чест го прободел со нож, а Турчинот починал. Големиот везир, кој тогаш бил во Велес, бил почестуван и пречекан лично од Венедикт. Се смета дека Венедикт, како добар соработник на турската власт, му укажал на везирот за наводна тајна прогрчка младинска организација. Во Битола везирот го одржал процесот и изрекол смртна пресуда. Егзекуцијата била извршена среде чаршија во понеделник (пазарен ден) за да ја гледаат повеќе луѓе. Делегација од 10–15 души (предводенa од Мина Бишта) протестирала пред везирот, но пресудата не била сменета. Потоа биле уапсени протестантите; осуммина биле затворени, а Мина Бишта осуден на доживотен затвор во Цариград (каде умрел). Меѓу елинизираните кружела песна со стихови што го обвинуваат Венедикт. Цалис го нарекува предавник затоа што не интервенирал да го спаси животот на Лика. Венедикт имал лојално држење спрема турската власт. Не ги поддржувал грчките екстремисти и бил против секакви промени во епархијата. Будно ги следел учителите што му биле сомнителни. Заедно со охридскиот владика [[Мелетиј Охридски|Мелетиј]] во 1860 година го оцрниле [[Димитар Миладинов]] како руски соработник и царски душман, поради што Миладинов бил затворен. Венедикт и Мелетиј подоцна, кога се подготвувало ослободување на Миладинов со поткуп (90–150 лири преку браќата Робеви), успеале со 60 лири да издејствуваат тој да остане уште во затвор. Направиле лажен махзир (молба) со потписи од села, во кој Миладинов бил обвинет дека поттикнува востание и соединување со Русија, и го испратиле преку Патријаршијата до Портата. Миладинов бил префрлен во Цариград. Според католичкиот мисионер Фавриал, Венедикт раздал околу 600 илјади пијастри (околу 140.000 франка) за поткуп на судски и други лица за да се засили обвинението против Миладинов. Исто така по негова достава бил затворен и учителот [[Васил Манчев]]. Венедикт оклеветил и други: [[Јордан Хаџи Константинов-Џинот]] бил испратен на робија во Мала Азија; свештеникот Константин одлежал месец и половина; осуммина граѓани (меѓу нив двајца свештеници) биле предадени на власта под измислено обвинение за заговор и обид за убиство на митрополитот и останале околу три години во затвор. На учителите во Прилеп им се заканувал со заточение во Азија ако се мешаат во народното движење. [[Кузман Шапкарев]], кој глумел наклоност кон него, бил поставен за грчки учител во Прилеп и бил задолжен да ги следи другите учители. Венедикт ја осветил [[Црква „Св. Недела“ - Битола|црквата „Св. Недела“ во Битола]] на 13 октомври 1863 година (по грчки ја нарекол Κυριακή; населението ја нарекувало Св. Недела). За дозволата битолчани платиле 3.000 гроша. Првобитно ветил богослужба на славјански, но ја ставил под власт на катедралната црква „Св. Димитрија“ и богослужбата била на грчки. Кога во негово отсуство населението донело свештеник што служел на славјански, тој наредил црквата да се затвори. На Велигден околу 500 луѓе останале без причест. Во 1862 година ја осветил и [[Црква „Св. Атанасиј“ - Витолиште|црквата „Св. Атанасиј“ во Витолиште]]. Тој цврсто ги застапувал интересите на Патријаршијата. Кога битолчани барале учител на народен јазик и славјанско пеење, револтирано одговорил: „''Овде не е Русија и не е Србија, овде не е Босна и не е Црна Гора, не е Бугарија; земјата се вика Македонија во која живеат Грци…''“ и се заканил со затвор. Сепак, под притисок бил принуден да стане поотстапчив: се сложил таткото на [[Рајко Жинзифов]], Иван, да биде учител на мајчин јазик и да се врши богослужба на славјански во „Св. Недела“. Венедикт бил познат по алчност и среброљубие. Според англискиот конзул Калверт, фиксниот приход според Хатихумајунот бил 86.000 пијастри годишно (од кои 6.000 за Патријаршијата), но чистиот приход од такси, дозволи, казни и други извори изнесувал околу 200.000 пијастри (околу 4.000 фунти годишно). Ниту еден пијастер не дал за добротворни цели, училишта или болници; систематски ги ограбувал сиромашните. Кога одел во Прилеп, селските свештеници морале да носат прасе/јагне, кокошки, гуски, кафе, шеќер итн.; кој носел помалку бил казнуван. За вула земал двојно или тројно (150 и повеќе гроша), за ракоположување на еден поп 60 лири, а за енорија 300 лири. Преку роднини водел финансиски трансакции во Цариград и на Виенската берза. Се зборувало дека поседува милиони пијастри. Уште при назначувањето христијанската заедница упатила петиција против него (тој наводно ја подмитил). Во 1859 година повторно петиција потпишана од речиси сите жители и еснафи; Патријаршијата испратила комисија која (според гласини) била потплатена и извештајот бил во негова полза. Елинизираните битолчани тогаш престанале да ја посетуваат катедралната црква и некои минале кон католицизмот; Венедикт им ветил нова црква со славјанска богослужба за да ги задржи. Од Велигден 1865 до Велигден 1867 бил отсутен (повикан во Патријаршискиот синод). По враќањето носел писмо од патријархот со кое се обидел да ја обнови хармонијата, но набрзо повторно избил конфликт околу женско училиште на мајчин јазик. Во 1869 година, по нови петиции и изјави против него (потпишани од бугарското, влашкото и албанското население), Патријаршијата решила да го повлече од Битола. Во негово отсуство и со назначувањето на нов митрополит наклонет кон елинизацијата, спротивностите уште повеќе се заостриле. На 5 мај 1869 година била воспоставена паралелна (славјанска) општина, одделна од грчката, што овозможило отворање училишта на народен јазик и воведување на црковнославјански во „Св. Недела“ и во новата [[Црква „Св. Богородица“ - Битола|црква „Св. Богородица“]] (осветена 1870). == Наводи == {{наводи}} {{S-start}} {{S-rel|eo}} {{s-bef|before=[[Герасим]]}} {{s-ttl|title=[[Пелагониска епархија|Пелагониски митрополит]]|years=1853–1869}} {{s-aft|after=[[Партениј Пелагониски|Партениј]]}} {{S-end}} [[Категорија:Грчки свештеници]] p5ytuvt8gn6314dehqt46phbgh7l88q 5606243 5606241 2026-08-08T11:44:05Z Buli 2648 /* Наводи */ 5606243 wikitext text/x-wiki '''Венедикт''' (или '''Бенедикт''') '''Пелагониски''' бил грчки (фанариотски) митрополит на Пелагониската (Битолска) епархија во средината на 19. век (од 1853 до 1869), за време на османлиското владеење. == Рани години == Во октомври 1842 година бил избран за [[Ниш|нишки митрополит]], но во 1845 година дал оставка. На 14 ноември 1846 година бил поставен за митрополит на [[Видин|Видинската епархија]]. Таму соработувал блиску со турскиот управник Мехмед Зија-паша и бил обвинет за финансиско ограбување на епархијата и зулуми врз населението. Бугарите го посочувале како една од причините за Видинското востание во 1850 година. Тој играл улога против востаниците, клеветел Бугари пред властите и предизвикал апсења. По анкета што ги ослободила невините, во февруари 1852 година дал оставка и го напуштил Видин. == Пелагониски митрополит == Во Битола, во период на силна елинистичка запаленост и одушевеност од наводното ослободување од турската власт, за митрополит на Пелагониската епархија бил назначен Гркот Венедикт. Тој требало да ја спроведува политиката на патријаршиската (грчка) општина во Битола и да ја прифати организираната до фанатизам политика на месните елинизирани жители на Битола и Магарево. Меѓутоа, наместо соработка, Венедикт веднаш се судрил со нив. За целото време на неговото службување и престој во Битола имал големи проблеми. Против него не еднаш биле праќани петиции во Цариград до Патријаршијата со барање за негово сменување (според еден извор 2–3, според англискиот конзул Калверт 7–8 петиции). Првиот поголем судир со битолчани и магаревчани се случил во 1860 година. Некој Турчин (според еден извор шеф на турската полиција) му додева на 15-годишниот Лика Теодору од село [[Трново (Битолско)|Трново]], наведувајќи го кон неприроден блуд. Лика, откако неколку пати одбивал, во одбрана на својата чест го прободел со нож, а Турчинот починал. Големиот везир, кој тогаш бил во Велес, бил почестуван и пречекан лично од Венедикт. Се смета дека Венедикт, како добар соработник на турската власт, му укажал на везирот за наводна тајна прогрчка младинска организација. Во Битола везирот го одржал процесот и изрекол смртна пресуда. Егзекуцијата била извршена среде чаршија во понеделник (пазарен ден) за да ја гледаат повеќе луѓе. Делегација од 10–15 души (предводенa од Мина Бишта) протестирала пред везирот, но пресудата не била сменета. Потоа биле уапсени протестантите; осуммина биле затворени, а Мина Бишта осуден на доживотен затвор во Цариград (каде умрел). Меѓу елинизираните кружела песна со стихови што го обвинуваат Венедикт. Цалис го нарекува предавник затоа што не интервенирал да го спаси животот на Лика. Венедикт имал лојално држење спрема турската власт. Не ги поддржувал грчките екстремисти и бил против секакви промени во епархијата. Будно ги следел учителите што му биле сомнителни. Заедно со охридскиот владика [[Мелетиј Охридски|Мелетиј]] во 1860 година го оцрниле [[Димитар Миладинов]] како руски соработник и царски душман, поради што Миладинов бил затворен. Венедикт и Мелетиј подоцна, кога се подготвувало ослободување на Миладинов со поткуп (90–150 лири преку браќата Робеви), успеале со 60 лири да издејствуваат тој да остане уште во затвор. Направиле лажен махзир (молба) со потписи од села, во кој Миладинов бил обвинет дека поттикнува востание и соединување со Русија, и го испратиле преку Патријаршијата до Портата. Миладинов бил префрлен во Цариград. Според католичкиот мисионер Фавриал, Венедикт раздал околу 600 илјади пијастри (околу 140.000 франка) за поткуп на судски и други лица за да се засили обвинението против Миладинов. Исто така по негова достава бил затворен и учителот [[Васил Манчев]]. Венедикт оклеветил и други: [[Јордан Хаџи Константинов-Џинот]] бил испратен на робија во Мала Азија; свештеникот Константин одлежал месец и половина; осуммина граѓани (меѓу нив двајца свештеници) биле предадени на власта под измислено обвинение за заговор и обид за убиство на митрополитот и останале околу три години во затвор. На учителите во Прилеп им се заканувал со заточение во Азија ако се мешаат во народното движење. [[Кузман Шапкарев]], кој глумел наклоност кон него, бил поставен за грчки учител во Прилеп и бил задолжен да ги следи другите учители. Венедикт ја осветил [[Црква „Св. Недела“ - Битола|црквата „Св. Недела“ во Битола]] на 13 октомври 1863 година (по грчки ја нарекол Κυριακή; населението ја нарекувало Св. Недела). За дозволата битолчани платиле 3.000 гроша. Првобитно ветил богослужба на славјански, но ја ставил под власт на катедралната црква „Св. Димитрија“ и богослужбата била на грчки. Кога во негово отсуство населението донело свештеник што служел на славјански, тој наредил црквата да се затвори. На Велигден околу 500 луѓе останале без причест. Во 1862 година ја осветил и [[Црква „Св. Атанасиј“ - Витолиште|црквата „Св. Атанасиј“ во Витолиште]]. Тој цврсто ги застапувал интересите на Патријаршијата. Кога битолчани барале учител на народен јазик и славјанско пеење, револтирано одговорил: „''Овде не е Русија и не е Србија, овде не е Босна и не е Црна Гора, не е Бугарија; земјата се вика Македонија во која живеат Грци…''“ и се заканил со затвор. Сепак, под притисок бил принуден да стане поотстапчив: се сложил таткото на [[Рајко Жинзифов]], Иван, да биде учител на мајчин јазик и да се врши богослужба на славјански во „Св. Недела“. Венедикт бил познат по алчност и среброљубие. Според англискиот конзул Калверт, фиксниот приход според Хатихумајунот бил 86.000 пијастри годишно (од кои 6.000 за Патријаршијата), но чистиот приход од такси, дозволи, казни и други извори изнесувал околу 200.000 пијастри (околу 4.000 фунти годишно). Ниту еден пијастер не дал за добротворни цели, училишта или болници; систематски ги ограбувал сиромашните. Кога одел во Прилеп, селските свештеници морале да носат прасе/јагне, кокошки, гуски, кафе, шеќер итн.; кој носел помалку бил казнуван. За вула земал двојно или тројно (150 и повеќе гроша), за ракоположување на еден поп 60 лири, а за енорија 300 лири. Преку роднини водел финансиски трансакции во Цариград и на Виенската берза. Се зборувало дека поседува милиони пијастри. Уште при назначувањето христијанската заедница упатила петиција против него (тој наводно ја подмитил). Во 1859 година повторно петиција потпишана од речиси сите жители и еснафи; Патријаршијата испратила комисија која (според гласини) била потплатена и извештајот бил во негова полза. Елинизираните битолчани тогаш престанале да ја посетуваат катедралната црква и некои минале кон католицизмот; Венедикт им ветил нова црква со славјанска богослужба за да ги задржи. Од Велигден 1865 до Велигден 1867 бил отсутен (повикан во Патријаршискиот синод). По враќањето носел писмо од патријархот со кое се обидел да ја обнови хармонијата, но набрзо повторно избил конфликт околу женско училиште на мајчин јазик. Во 1869 година, по нови петиции и изјави против него (потпишани од бугарското, влашкото и албанското население), Патријаршијата решила да го повлече од Битола. Во негово отсуство и со назначувањето на нов митрополит наклонет кон елинизацијата, спротивностите уште повеќе се заостриле. На 5 мај 1869 година била воспоставена паралелна (славјанска) општина, одделна од грчката, што овозможило отворање училишта на народен јазик и воведување на црковнославјански во „Св. Недела“ и во новата [[Црква „Св. Богородица“ - Битола|црква „Св. Богородица“]] (осветена 1870). == Наводи == <ref>{{Наведена книга|title=Пелагонискиот митрополит Венедикт во Битола 1853–1869|last=Димовски-Цолев|first=Ѓорѓи|work=Битола низ вековите. Битола во XIX век – Странци во Битола|publisher=Педагошки факултет – Битола|year=2006|editor-last=Стерјовски|editor-first=Александар|location=Битола|pages=31-55}}</ref>{{наводи}} {{S-start}} {{S-rel|eo}} {{s-bef|before=[[Герасим]]}} {{s-ttl|title=[[Пелагониска епархија|Пелагониски митрополит]]|years=1853–1869}} {{s-aft|after=[[Партениј Пелагониски|Партениј]]}} {{S-end}} [[Категорија:Грчки свештеници]] m5yqecn5avof4mllh9hm6jdvgpx2ilv 5606244 5606243 2026-08-08T11:44:27Z Buli 2648 /* Наводи */ 5606244 wikitext text/x-wiki '''Венедикт''' (или '''Бенедикт''') '''Пелагониски''' бил грчки (фанариотски) митрополит на Пелагониската (Битолска) епархија во средината на 19. век (од 1853 до 1869), за време на османлиското владеење. == Рани години == Во октомври 1842 година бил избран за [[Ниш|нишки митрополит]], но во 1845 година дал оставка. На 14 ноември 1846 година бил поставен за митрополит на [[Видин|Видинската епархија]]. Таму соработувал блиску со турскиот управник Мехмед Зија-паша и бил обвинет за финансиско ограбување на епархијата и зулуми врз населението. Бугарите го посочувале како една од причините за Видинското востание во 1850 година. Тој играл улога против востаниците, клеветел Бугари пред властите и предизвикал апсења. По анкета што ги ослободила невините, во февруари 1852 година дал оставка и го напуштил Видин. == Пелагониски митрополит == Во Битола, во период на силна елинистичка запаленост и одушевеност од наводното ослободување од турската власт, за митрополит на Пелагониската епархија бил назначен Гркот Венедикт. Тој требало да ја спроведува политиката на патријаршиската (грчка) општина во Битола и да ја прифати организираната до фанатизам политика на месните елинизирани жители на Битола и Магарево. Меѓутоа, наместо соработка, Венедикт веднаш се судрил со нив. За целото време на неговото службување и престој во Битола имал големи проблеми. Против него не еднаш биле праќани петиции во Цариград до Патријаршијата со барање за негово сменување (според еден извор 2–3, според англискиот конзул Калверт 7–8 петиции). Првиот поголем судир со битолчани и магаревчани се случил во 1860 година. Некој Турчин (според еден извор шеф на турската полиција) му додева на 15-годишниот Лика Теодору од село [[Трново (Битолско)|Трново]], наведувајќи го кон неприроден блуд. Лика, откако неколку пати одбивал, во одбрана на својата чест го прободел со нож, а Турчинот починал. Големиот везир, кој тогаш бил во Велес, бил почестуван и пречекан лично од Венедикт. Се смета дека Венедикт, како добар соработник на турската власт, му укажал на везирот за наводна тајна прогрчка младинска организација. Во Битола везирот го одржал процесот и изрекол смртна пресуда. Егзекуцијата била извршена среде чаршија во понеделник (пазарен ден) за да ја гледаат повеќе луѓе. Делегација од 10–15 души (предводенa од Мина Бишта) протестирала пред везирот, но пресудата не била сменета. Потоа биле уапсени протестантите; осуммина биле затворени, а Мина Бишта осуден на доживотен затвор во Цариград (каде умрел). Меѓу елинизираните кружела песна со стихови што го обвинуваат Венедикт. Цалис го нарекува предавник затоа што не интервенирал да го спаси животот на Лика. Венедикт имал лојално држење спрема турската власт. Не ги поддржувал грчките екстремисти и бил против секакви промени во епархијата. Будно ги следел учителите што му биле сомнителни. Заедно со охридскиот владика [[Мелетиј Охридски|Мелетиј]] во 1860 година го оцрниле [[Димитар Миладинов]] како руски соработник и царски душман, поради што Миладинов бил затворен. Венедикт и Мелетиј подоцна, кога се подготвувало ослободување на Миладинов со поткуп (90–150 лири преку браќата Робеви), успеале со 60 лири да издејствуваат тој да остане уште во затвор. Направиле лажен махзир (молба) со потписи од села, во кој Миладинов бил обвинет дека поттикнува востание и соединување со Русија, и го испратиле преку Патријаршијата до Портата. Миладинов бил префрлен во Цариград. Според католичкиот мисионер Фавриал, Венедикт раздал околу 600 илјади пијастри (околу 140.000 франка) за поткуп на судски и други лица за да се засили обвинението против Миладинов. Исто така по негова достава бил затворен и учителот [[Васил Манчев]]. Венедикт оклеветил и други: [[Јордан Хаџи Константинов-Џинот]] бил испратен на робија во Мала Азија; свештеникот Константин одлежал месец и половина; осуммина граѓани (меѓу нив двајца свештеници) биле предадени на власта под измислено обвинение за заговор и обид за убиство на митрополитот и останале околу три години во затвор. На учителите во Прилеп им се заканувал со заточение во Азија ако се мешаат во народното движење. [[Кузман Шапкарев]], кој глумел наклоност кон него, бил поставен за грчки учител во Прилеп и бил задолжен да ги следи другите учители. Венедикт ја осветил [[Црква „Св. Недела“ - Битола|црквата „Св. Недела“ во Битола]] на 13 октомври 1863 година (по грчки ја нарекол Κυριακή; населението ја нарекувало Св. Недела). За дозволата битолчани платиле 3.000 гроша. Првобитно ветил богослужба на славјански, но ја ставил под власт на катедралната црква „Св. Димитрија“ и богослужбата била на грчки. Кога во негово отсуство населението донело свештеник што служел на славјански, тој наредил црквата да се затвори. На Велигден околу 500 луѓе останале без причест. Во 1862 година ја осветил и [[Црква „Св. Атанасиј“ - Витолиште|црквата „Св. Атанасиј“ во Витолиште]]. Тој цврсто ги застапувал интересите на Патријаршијата. Кога битолчани барале учител на народен јазик и славјанско пеење, револтирано одговорил: „''Овде не е Русија и не е Србија, овде не е Босна и не е Црна Гора, не е Бугарија; земјата се вика Македонија во која живеат Грци…''“ и се заканил со затвор. Сепак, под притисок бил принуден да стане поотстапчив: се сложил таткото на [[Рајко Жинзифов]], Иван, да биде учител на мајчин јазик и да се врши богослужба на славјански во „Св. Недела“. Венедикт бил познат по алчност и среброљубие. Според англискиот конзул Калверт, фиксниот приход според Хатихумајунот бил 86.000 пијастри годишно (од кои 6.000 за Патријаршијата), но чистиот приход од такси, дозволи, казни и други извори изнесувал околу 200.000 пијастри (околу 4.000 фунти годишно). Ниту еден пијастер не дал за добротворни цели, училишта или болници; систематски ги ограбувал сиромашните. Кога одел во Прилеп, селските свештеници морале да носат прасе/јагне, кокошки, гуски, кафе, шеќер итн.; кој носел помалку бил казнуван. За вула земал двојно или тројно (150 и повеќе гроша), за ракоположување на еден поп 60 лири, а за енорија 300 лири. Преку роднини водел финансиски трансакции во Цариград и на Виенската берза. Се зборувало дека поседува милиони пијастри. Уште при назначувањето христијанската заедница упатила петиција против него (тој наводно ја подмитил). Во 1859 година повторно петиција потпишана од речиси сите жители и еснафи; Патријаршијата испратила комисија која (според гласини) била потплатена и извештајот бил во негова полза. Елинизираните битолчани тогаш престанале да ја посетуваат катедралната црква и некои минале кон католицизмот; Венедикт им ветил нова црква со славјанска богослужба за да ги задржи. Од Велигден 1865 до Велигден 1867 бил отсутен (повикан во Патријаршискиот синод). По враќањето носел писмо од патријархот со кое се обидел да ја обнови хармонијата, но набрзо повторно избил конфликт околу женско училиште на мајчин јазик. Во 1869 година, по нови петиции и изјави против него (потпишани од бугарското, влашкото и албанското население), Патријаршијата решила да го повлече од Битола. Во негово отсуство и со назначувањето на нов митрополит наклонет кон елинизацијата, спротивностите уште повеќе се заостриле. На 5 мај 1869 година била воспоставена паралелна (славјанска) општина, одделна од грчката, што овозможило отворање училишта на народен јазик и воведување на црковнославјански во „Св. Недела“ и во новата [[Црква „Св. Богородица“ - Битола|црква „Св. Богородица“]] (осветена 1870). == Наводи == * {{Наведена книга|title=Пелагонискиот митрополит Венедикт во Битола 1853–1869|last=Димовски-Цолев|first=Ѓорѓи|work=Битола низ вековите. Битола во XIX век – Странци во Битола|publisher=Педагошки факултет – Битола|year=2006|editor-last=Стерјовски|editor-first=Александар|location=Битола|pages=31-55}} {{S-start}} {{S-rel|eo}} {{s-bef|before=[[Герасим]]}} {{s-ttl|title=[[Пелагониска епархија|Пелагониски митрополит]]|years=1853–1869}} {{s-aft|after=[[Партениј Пелагониски|Партениј]]}} {{S-end}} [[Категорија:Грчки свештеници]] nfy7jz0g222g94hw6xm6w0969nb48ko 5606246 5606244 2026-08-08T11:48:29Z Buli 2648 /* Наводи */ 5606246 wikitext text/x-wiki '''Венедикт''' (или '''Бенедикт''') '''Пелагониски''' бил грчки (фанариотски) митрополит на Пелагониската (Битолска) епархија во средината на 19. век (од 1853 до 1869), за време на османлиското владеење. == Рани години == Во октомври 1842 година бил избран за [[Ниш|нишки митрополит]], но во 1845 година дал оставка. На 14 ноември 1846 година бил поставен за митрополит на [[Видин|Видинската епархија]]. Таму соработувал блиску со турскиот управник Мехмед Зија-паша и бил обвинет за финансиско ограбување на епархијата и зулуми врз населението. Бугарите го посочувале како една од причините за Видинското востание во 1850 година. Тој играл улога против востаниците, клеветел Бугари пред властите и предизвикал апсења. По анкета што ги ослободила невините, во февруари 1852 година дал оставка и го напуштил Видин. == Пелагониски митрополит == Во Битола, во период на силна елинистичка запаленост и одушевеност од наводното ослободување од турската власт, за митрополит на Пелагониската епархија бил назначен Гркот Венедикт. Тој требало да ја спроведува политиката на патријаршиската (грчка) општина во Битола и да ја прифати организираната до фанатизам политика на месните елинизирани жители на Битола и Магарево. Меѓутоа, наместо соработка, Венедикт веднаш се судрил со нив. За целото време на неговото службување и престој во Битола имал големи проблеми. Против него не еднаш биле праќани петиции во Цариград до Патријаршијата со барање за негово сменување (според еден извор 2–3, според англискиот конзул Калверт 7–8 петиции). Првиот поголем судир со битолчани и магаревчани се случил во 1860 година. Некој Турчин (според еден извор шеф на турската полиција) му додева на 15-годишниот Лика Теодору од село [[Трново (Битолско)|Трново]], наведувајќи го кон неприроден блуд. Лика, откако неколку пати одбивал, во одбрана на својата чест го прободел со нож, а Турчинот починал. Големиот везир, кој тогаш бил во Велес, бил почестуван и пречекан лично од Венедикт. Се смета дека Венедикт, како добар соработник на турската власт, му укажал на везирот за наводна тајна прогрчка младинска организација. Во Битола везирот го одржал процесот и изрекол смртна пресуда. Егзекуцијата била извршена среде чаршија во понеделник (пазарен ден) за да ја гледаат повеќе луѓе. Делегација од 10–15 души (предводенa од Мина Бишта) протестирала пред везирот, но пресудата не била сменета. Потоа биле уапсени протестантите; осуммина биле затворени, а Мина Бишта осуден на доживотен затвор во Цариград (каде умрел). Меѓу елинизираните кружела песна со стихови што го обвинуваат Венедикт. Цалис го нарекува предавник затоа што не интервенирал да го спаси животот на Лика. Венедикт имал лојално држење спрема турската власт. Не ги поддржувал грчките екстремисти и бил против секакви промени во епархијата. Будно ги следел учителите што му биле сомнителни. Заедно со охридскиот владика [[Мелетиј Охридски|Мелетиј]] во 1860 година го оцрниле [[Димитар Миладинов]] како руски соработник и царски душман, поради што Миладинов бил затворен. Венедикт и Мелетиј подоцна, кога се подготвувало ослободување на Миладинов со поткуп (90–150 лири преку браќата Робеви), успеале со 60 лири да издејствуваат тој да остане уште во затвор. Направиле лажен махзир (молба) со потписи од села, во кој Миладинов бил обвинет дека поттикнува востание и соединување со Русија, и го испратиле преку Патријаршијата до Портата. Миладинов бил префрлен во Цариград. Според католичкиот мисионер Фавриал, Венедикт раздал околу 600 илјади пијастри (околу 140.000 франка) за поткуп на судски и други лица за да се засили обвинението против Миладинов. Исто така по негова достава бил затворен и учителот [[Васил Манчев]]. Венедикт оклеветил и други: [[Јордан Хаџи Константинов-Џинот]] бил испратен на робија во Мала Азија; свештеникот Константин одлежал месец и половина; осуммина граѓани (меѓу нив двајца свештеници) биле предадени на власта под измислено обвинение за заговор и обид за убиство на митрополитот и останале околу три години во затвор. На учителите во Прилеп им се заканувал со заточение во Азија ако се мешаат во народното движење. [[Кузман Шапкарев]], кој глумел наклоност кон него, бил поставен за грчки учител во Прилеп и бил задолжен да ги следи другите учители. Венедикт ја осветил [[Црква „Св. Недела“ - Битола|црквата „Св. Недела“ во Битола]] на 13 октомври 1863 година (по грчки ја нарекол Κυριακή; населението ја нарекувало Св. Недела). За дозволата битолчани платиле 3.000 гроша. Првобитно ветил богослужба на славјански, но ја ставил под власт на катедралната црква „Св. Димитрија“ и богослужбата била на грчки. Кога во негово отсуство населението донело свештеник што служел на славјански, тој наредил црквата да се затвори. На Велигден околу 500 луѓе останале без причест. Во 1862 година ја осветил и [[Црква „Св. Атанасиј“ - Витолиште|црквата „Св. Атанасиј“ во Витолиште]]. Тој цврсто ги застапувал интересите на Патријаршијата. Кога битолчани барале учител на народен јазик и славјанско пеење, револтирано одговорил: „''Овде не е Русија и не е Србија, овде не е Босна и не е Црна Гора, не е Бугарија; земјата се вика Македонија во која живеат Грци…''“ и се заканил со затвор. Сепак, под притисок бил принуден да стане поотстапчив: се сложил таткото на [[Рајко Жинзифов]], Иван, да биде учител на мајчин јазик и да се врши богослужба на славјански во „Св. Недела“. Венедикт бил познат по алчност и среброљубие. Според англискиот конзул Калверт, фиксниот приход според Хатихумајунот бил 86.000 пијастри годишно (од кои 6.000 за Патријаршијата), но чистиот приход од такси, дозволи, казни и други извори изнесувал околу 200.000 пијастри (околу 4.000 фунти годишно). Ниту еден пијастер не дал за добротворни цели, училишта или болници; систематски ги ограбувал сиромашните. Кога одел во Прилеп, селските свештеници морале да носат прасе/јагне, кокошки, гуски, кафе, шеќер итн.; кој носел помалку бил казнуван. За вула земал двојно или тројно (150 и повеќе гроша), за ракоположување на еден поп 60 лири, а за енорија 300 лири. Преку роднини водел финансиски трансакции во Цариград и на Виенската берза. Се зборувало дека поседува милиони пијастри. Уште при назначувањето христијанската заедница упатила петиција против него (тој наводно ја подмитил). Во 1859 година повторно петиција потпишана од речиси сите жители и еснафи; Патријаршијата испратила комисија која (според гласини) била потплатена и извештајот бил во негова полза. Елинизираните битолчани тогаш престанале да ја посетуваат катедралната црква и некои минале кон католицизмот; Венедикт им ветил нова црква со славјанска богослужба за да ги задржи. Од Велигден 1865 до Велигден 1867 бил отсутен (повикан во Патријаршискиот синод). По враќањето носел писмо од патријархот со кое се обидел да ја обнови хармонијата, но набрзо повторно избил конфликт околу женско училиште на мајчин јазик. Во 1869 година, по нови петиции и изјави против него (потпишани од бугарското, влашкото и албанското население), Патријаршијата решила да го повлече од Битола. Во негово отсуство и со назначувањето на нов митрополит наклонет кон елинизацијата, спротивностите уште повеќе се заостриле. На 5 мај 1869 година била воспоставена паралелна (славјанска) општина, одделна од грчката, што овозможило отворање училишта на народен јазик и воведување на црковнославјански во „Св. Недела“ и во новата [[Црква „Св. Богородица“ - Битола|црква „Св. Богородица“]] (осветена 1870). == Наводи == * {{Наведена книга|title=Битола низ вековите. Битола во XIX век – Странци во Битола|last=Димовски-Цолев|first=Ѓорѓи|work=|publisher=Педагошки факултет – Битола|year=2006|editor-last=Стерјовски|editor-first=Александар|location=Битола|pages=31-55|chapter=Пелагонискиот митрополит Венедикт во Битола 1853–1869}} {{S-start}} {{S-rel|eo}} {{s-bef|before=[[Герасим]]}} {{s-ttl|title=[[Пелагониска епархија|Пелагониски митрополит]]|years=1853–1869}} {{s-aft|after=[[Партениј Пелагониски|Партениј]]}} {{S-end}} [[Категорија:Грчки свештеници]] 5x8sfs9qsc05i4235qflo7vzm9fllyr 5606248 5606246 2026-08-08T11:57:34Z Buli 2648 /* Пелагониски митрополит */ 5606248 wikitext text/x-wiki '''Венедикт''' (или '''Бенедикт''') '''Пелагониски''' бил грчки (фанариотски) митрополит на Пелагониската (Битолска) епархија во средината на 19. век (од 1853 до 1869), за време на османлиското владеење. == Рани години == Во октомври 1842 година бил избран за [[Ниш|нишки митрополит]], но во 1845 година дал оставка. На 14 ноември 1846 година бил поставен за митрополит на [[Видин|Видинската епархија]]. Таму соработувал блиску со турскиот управник Мехмед Зија-паша и бил обвинет за финансиско ограбување на епархијата и зулуми врз населението. Бугарите го посочувале како една од причините за Видинското востание во 1850 година. Тој играл улога против востаниците, клеветел Бугари пред властите и предизвикал апсења. По анкета што ги ослободила невините, во февруари 1852 година дал оставка и го напуштил Видин. == Пелагониски митрополит == Во Битола, во период на силна елинистичка запаленост и одушевеност од наводното ослободување од турската власт, за митрополит на Пелагониската епархија бил назначен Гркот Венедикт. Тој требало да ја спроведува политиката на патријаршиската (грчка) општина во Битола и да ја прифати организираната до фанатизам политика на месните елинизирани жители на Битола и Магарево. Меѓутоа, наместо соработка, Венедикт веднаш се судрил со нив. За целото време на неговото службување и престој во Битола имал големи проблеми. Против него не еднаш биле праќани петиции во Цариград до Патријаршијата со барање за негово сменување (според еден извор 2–3, според англискиот конзул Калверт 7–8 петиции).{{sfn|Димовски-Цолев|2006|стр=34}} Првиот поголем судир со битолчани и магаревчани се случил во 1860 година. Некој Турчин (според еден извор шеф на турската полиција) му додева на 15-годишниот Лика Теодору од село [[Трново (Битолско)|Трново]], наведувајќи го кон неприроден блуд. Лика, откако неколку пати одбивал, во одбрана на својата чест го прободел со нож, а Турчинот починал. Големиот везир, кој тогаш бил во Велес, бил почестуван и пречекан лично од Венедикт. Се смета дека Венедикт, како добар соработник на турската власт, му укажал на везирот за наводна тајна прогрчка младинска организација. Во Битола везирот го одржал процесот и изрекол смртна пресуда. Егзекуцијата била извршена среде чаршија во понеделник (пазарен ден) за да ја гледаат повеќе луѓе. Делегација од 10–15 души (предводенa од Мина Бишта) протестирала пред везирот, но пресудата не била сменета. Потоа биле уапсени протестантите; осуммина биле затворени, а Мина Бишта осуден на доживотен затвор во Цариград (каде умрел). Меѓу елинизираните кружела песна со стихови што го обвинуваат Венедикт. Цалис го нарекува предавник затоа што не интервенирал да го спаси животот на Лика. Венедикт имал лојално држење спрема турската власт. Не ги поддржувал грчките екстремисти и бил против секакви промени во епархијата. Будно ги следел учителите што му биле сомнителни. Заедно со охридскиот владика [[Мелетиј Охридски|Мелетиј]] во 1860 година го оцрниле [[Димитар Миладинов]] како руски соработник и царски душман, поради што Миладинов бил затворен. Венедикт и Мелетиј подоцна, кога се подготвувало ослободување на Миладинов со поткуп (90–150 лири преку браќата Робеви), успеале со 60 лири да издејствуваат тој да остане уште во затвор. Направиле лажен махзир (молба) со потписи од села, во кој Миладинов бил обвинет дека поттикнува востание и соединување со Русија, и го испратиле преку Патријаршијата до Портата. Миладинов бил префрлен во Цариград. Според католичкиот мисионер Фавриал, Венедикт раздал околу 600 илјади пијастри (околу 140.000 франка) за поткуп на судски и други лица за да се засили обвинението против Миладинов. Исто така по негова достава бил затворен и учителот [[Васил Манчев]]. Венедикт оклеветил и други: [[Јордан Хаџи Константинов-Џинот]] бил испратен на робија во Мала Азија; свештеникот Константин одлежал месец и половина; осуммина граѓани (меѓу нив двајца свештеници) биле предадени на власта под измислено обвинение за заговор и обид за убиство на митрополитот и останале околу три години во затвор. На учителите во Прилеп им се заканувал со заточение во Азија ако се мешаат во народното движење. [[Кузман Шапкарев]], кој глумел наклоност кон него, бил поставен за грчки учител во Прилеп и бил задолжен да ги следи другите учители. Венедикт ја осветил [[Црква „Св. Недела“ - Битола|црквата „Св. Недела“ во Битола]] на 13 октомври 1863 година (по грчки ја нарекол Κυριακή; населението ја нарекувало Св. Недела). За дозволата битолчани платиле 3.000 гроша. Првобитно ветил богослужба на славјански, но ја ставил под власт на катедралната црква „Св. Димитрија“ и богослужбата била на грчки. Кога во негово отсуство населението донело свештеник што служел на славјански, тој наредил црквата да се затвори. На Велигден околу 500 луѓе останале без причест. Во 1862 година ја осветил и [[Црква „Св. Атанасиј“ - Витолиште|црквата „Св. Атанасиј“ во Витолиште]]. Тој цврсто ги застапувал интересите на Патријаршијата. Кога битолчани барале учител на народен јазик и славјанско пеење, револтирано одговорил: „''Овде не е Русија и не е Србија, овде не е Босна и не е Црна Гора, не е Бугарија; земјата се вика Македонија во која живеат Грци…''“ и се заканил со затвор. Сепак, под притисок бил принуден да стане поотстапчив: се сложил таткото на [[Рајко Жинзифов]], Иван, да биде учител на мајчин јазик и да се врши богослужба на славјански во „Св. Недела“. Венедикт бил познат по алчност и среброљубие. Според англискиот конзул Калверт, фиксниот приход според Хатихумајунот бил 86.000 пијастри годишно (од кои 6.000 за Патријаршијата), но чистиот приход од такси, дозволи, казни и други извори изнесувал околу 200.000 пијастри (околу 4.000 фунти годишно). Ниту еден пијастер не дал за добротворни цели, училишта или болници; систематски ги ограбувал сиромашните. Кога одел во Прилеп, селските свештеници морале да носат прасе/јагне, кокошки, гуски, кафе, шеќер итн.; кој носел помалку бил казнуван. За вула земал двојно или тројно (150 и повеќе гроша), за ракоположување на еден поп 60 лири, а за енорија 300 лири. Преку роднини водел финансиски трансакции во Цариград и на Виенската берза. Се зборувало дека поседува милиони пијастри. Уште при назначувањето христијанската заедница упатила петиција против него (тој наводно ја подмитил). Во 1859 година повторно петиција потпишана од речиси сите жители и еснафи; Патријаршијата испратила комисија која (според гласини) била потплатена и извештајот бил во негова полза. Елинизираните битолчани тогаш престанале да ја посетуваат катедралната црква и некои минале кон католицизмот; Венедикт им ветил нова црква со славјанска богослужба за да ги задржи. Од Велигден 1865 до Велигден 1867 бил отсутен (повикан во Патријаршискиот синод). По враќањето носел писмо од патријархот со кое се обидел да ја обнови хармонијата, но набрзо повторно избил конфликт околу женско училиште на мајчин јазик. Во 1869 година, по нови петиции и изјави против него (потпишани од бугарското, влашкото и албанското население), Патријаршијата решила да го повлече од Битола. Во негово отсуство и со назначувањето на нов митрополит наклонет кон елинизацијата, спротивностите уште повеќе се заостриле. На 5 мај 1869 година била воспоставена паралелна (славјанска) општина, одделна од грчката, што овозможило отворање училишта на народен јазик и воведување на црковнославјански во „Св. Недела“ и во новата [[Црква „Св. Богородица“ - Битола|црква „Св. Богородица“]] (осветена 1870). == Наводи == * {{Наведена книга|title=Битола низ вековите. Битола во XIX век – Странци во Битола|last=Димовски-Цолев|first=Ѓорѓи|work=|publisher=Педагошки факултет – Битола|year=2006|editor-last=Стерјовски|editor-first=Александар|location=Битола|pages=31-55|chapter=Пелагонискиот митрополит Венедикт во Битола 1853–1869}} {{S-start}} {{S-rel|eo}} {{s-bef|before=[[Герасим]]}} {{s-ttl|title=[[Пелагониска епархија|Пелагониски митрополит]]|years=1853–1869}} {{s-aft|after=[[Партениј Пелагониски|Партениј]]}} {{S-end}} [[Категорија:Грчки свештеници]] itdmmixnwtq18v1akv4yabo5qd47mvj 5606249 5606248 2026-08-08T11:58:21Z Buli 2648 /* Наводи */ 5606249 wikitext text/x-wiki '''Венедикт''' (или '''Бенедикт''') '''Пелагониски''' бил грчки (фанариотски) митрополит на Пелагониската (Битолска) епархија во средината на 19. век (од 1853 до 1869), за време на османлиското владеење. == Рани години == Во октомври 1842 година бил избран за [[Ниш|нишки митрополит]], но во 1845 година дал оставка. На 14 ноември 1846 година бил поставен за митрополит на [[Видин|Видинската епархија]]. Таму соработувал блиску со турскиот управник Мехмед Зија-паша и бил обвинет за финансиско ограбување на епархијата и зулуми врз населението. Бугарите го посочувале како една од причините за Видинското востание во 1850 година. Тој играл улога против востаниците, клеветел Бугари пред властите и предизвикал апсења. По анкета што ги ослободила невините, во февруари 1852 година дал оставка и го напуштил Видин. == Пелагониски митрополит == Во Битола, во период на силна елинистичка запаленост и одушевеност од наводното ослободување од турската власт, за митрополит на Пелагониската епархија бил назначен Гркот Венедикт. Тој требало да ја спроведува политиката на патријаршиската (грчка) општина во Битола и да ја прифати организираната до фанатизам политика на месните елинизирани жители на Битола и Магарево. Меѓутоа, наместо соработка, Венедикт веднаш се судрил со нив. За целото време на неговото службување и престој во Битола имал големи проблеми. Против него не еднаш биле праќани петиции во Цариград до Патријаршијата со барање за негово сменување (според еден извор 2–3, според англискиот конзул Калверт 7–8 петиции).{{sfn|Димовски-Цолев|2006|стр=34}} Првиот поголем судир со битолчани и магаревчани се случил во 1860 година. Некој Турчин (според еден извор шеф на турската полиција) му додева на 15-годишниот Лика Теодору од село [[Трново (Битолско)|Трново]], наведувајќи го кон неприроден блуд. Лика, откако неколку пати одбивал, во одбрана на својата чест го прободел со нож, а Турчинот починал. Големиот везир, кој тогаш бил во Велес, бил почестуван и пречекан лично од Венедикт. Се смета дека Венедикт, како добар соработник на турската власт, му укажал на везирот за наводна тајна прогрчка младинска организација. Во Битола везирот го одржал процесот и изрекол смртна пресуда. Егзекуцијата била извршена среде чаршија во понеделник (пазарен ден) за да ја гледаат повеќе луѓе. Делегација од 10–15 души (предводенa од Мина Бишта) протестирала пред везирот, но пресудата не била сменета. Потоа биле уапсени протестантите; осуммина биле затворени, а Мина Бишта осуден на доживотен затвор во Цариград (каде умрел). Меѓу елинизираните кружела песна со стихови што го обвинуваат Венедикт. Цалис го нарекува предавник затоа што не интервенирал да го спаси животот на Лика. Венедикт имал лојално држење спрема турската власт. Не ги поддржувал грчките екстремисти и бил против секакви промени во епархијата. Будно ги следел учителите што му биле сомнителни. Заедно со охридскиот владика [[Мелетиј Охридски|Мелетиј]] во 1860 година го оцрниле [[Димитар Миладинов]] како руски соработник и царски душман, поради што Миладинов бил затворен. Венедикт и Мелетиј подоцна, кога се подготвувало ослободување на Миладинов со поткуп (90–150 лири преку браќата Робеви), успеале со 60 лири да издејствуваат тој да остане уште во затвор. Направиле лажен махзир (молба) со потписи од села, во кој Миладинов бил обвинет дека поттикнува востание и соединување со Русија, и го испратиле преку Патријаршијата до Портата. Миладинов бил префрлен во Цариград. Според католичкиот мисионер Фавриал, Венедикт раздал околу 600 илјади пијастри (околу 140.000 франка) за поткуп на судски и други лица за да се засили обвинението против Миладинов. Исто така по негова достава бил затворен и учителот [[Васил Манчев]]. Венедикт оклеветил и други: [[Јордан Хаџи Константинов-Џинот]] бил испратен на робија во Мала Азија; свештеникот Константин одлежал месец и половина; осуммина граѓани (меѓу нив двајца свештеници) биле предадени на власта под измислено обвинение за заговор и обид за убиство на митрополитот и останале околу три години во затвор. На учителите во Прилеп им се заканувал со заточение во Азија ако се мешаат во народното движење. [[Кузман Шапкарев]], кој глумел наклоност кон него, бил поставен за грчки учител во Прилеп и бил задолжен да ги следи другите учители. Венедикт ја осветил [[Црква „Св. Недела“ - Битола|црквата „Св. Недела“ во Битола]] на 13 октомври 1863 година (по грчки ја нарекол Κυριακή; населението ја нарекувало Св. Недела). За дозволата битолчани платиле 3.000 гроша. Првобитно ветил богослужба на славјански, но ја ставил под власт на катедралната црква „Св. Димитрија“ и богослужбата била на грчки. Кога во негово отсуство населението донело свештеник што служел на славјански, тој наредил црквата да се затвори. На Велигден околу 500 луѓе останале без причест. Во 1862 година ја осветил и [[Црква „Св. Атанасиј“ - Витолиште|црквата „Св. Атанасиј“ во Витолиште]]. Тој цврсто ги застапувал интересите на Патријаршијата. Кога битолчани барале учител на народен јазик и славјанско пеење, револтирано одговорил: „''Овде не е Русија и не е Србија, овде не е Босна и не е Црна Гора, не е Бугарија; земјата се вика Македонија во која живеат Грци…''“ и се заканил со затвор. Сепак, под притисок бил принуден да стане поотстапчив: се сложил таткото на [[Рајко Жинзифов]], Иван, да биде учител на мајчин јазик и да се врши богослужба на славјански во „Св. Недела“. Венедикт бил познат по алчност и среброљубие. Според англискиот конзул Калверт, фиксниот приход според Хатихумајунот бил 86.000 пијастри годишно (од кои 6.000 за Патријаршијата), но чистиот приход од такси, дозволи, казни и други извори изнесувал околу 200.000 пијастри (околу 4.000 фунти годишно). Ниту еден пијастер не дал за добротворни цели, училишта или болници; систематски ги ограбувал сиромашните. Кога одел во Прилеп, селските свештеници морале да носат прасе/јагне, кокошки, гуски, кафе, шеќер итн.; кој носел помалку бил казнуван. За вула земал двојно или тројно (150 и повеќе гроша), за ракоположување на еден поп 60 лири, а за енорија 300 лири. Преку роднини водел финансиски трансакции во Цариград и на Виенската берза. Се зборувало дека поседува милиони пијастри. Уште при назначувањето христијанската заедница упатила петиција против него (тој наводно ја подмитил). Во 1859 година повторно петиција потпишана од речиси сите жители и еснафи; Патријаршијата испратила комисија која (според гласини) била потплатена и извештајот бил во негова полза. Елинизираните битолчани тогаш престанале да ја посетуваат катедралната црква и некои минале кон католицизмот; Венедикт им ветил нова црква со славјанска богослужба за да ги задржи. Од Велигден 1865 до Велигден 1867 бил отсутен (повикан во Патријаршискиот синод). По враќањето носел писмо од патријархот со кое се обидел да ја обнови хармонијата, но набрзо повторно избил конфликт околу женско училиште на мајчин јазик. Во 1869 година, по нови петиции и изјави против него (потпишани од бугарското, влашкото и албанското население), Патријаршијата решила да го повлече од Битола. Во негово отсуство и со назначувањето на нов митрополит наклонет кон елинизацијата, спротивностите уште повеќе се заостриле. На 5 мај 1869 година била воспоставена паралелна (славјанска) општина, одделна од грчката, што овозможило отворање училишта на народен јазик и воведување на црковнославјански во „Св. Недела“ и во новата [[Црква „Св. Богородица“ - Битола|црква „Св. Богородица“]] (осветена 1870). == Наводи == {{наводи}} === Литература === * {{Наведена книга|title=Битола низ вековите. Битола во XIX век – Странци во Битола|last=Димовски-Цолев|first=Ѓорѓи|work=|publisher=Педагошки факултет – Битола|year=2006|editor-last=Стерјовски|editor-first=Александар|location=Битола|pages=31-55|chapter=Пелагонискиот митрополит Венедикт во Битола 1853–1869}} {{S-start}} {{S-rel|eo}} {{s-bef|before=[[Герасим]]}} {{s-ttl|title=[[Пелагониска епархија|Пелагониски митрополит]]|years=1853–1869}} {{s-aft|after=[[Партениј Пелагониски|Партениј]]}} {{S-end}} [[Категорија:Грчки свештеници]] gfu7v2l38evn74wdekit3ecwoyowh8x 0 1395594 5606184 5604710 2026-08-08T07:51:07Z Виолетова 1975 /* Надворешни врски */ 5606184 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Speciesbox | image = VincaMinor_closeup.jpg | image_caption = ''[[Vinca major]]'' | display_parents = 3 | parent_authority = M.E.Endress | taxon = Vinca | authority = [[L.]] 1753 | synonyms = * ''Pervinca'' <small>Mill.</small> | synonyms_ref = <ref name=u>{{cite web |url=http://apps.kew.org/wcsp/synonomy.do?name_id=213142 |title=World Checklist of Selected Plant Families |access-date=May 17, 2014}}</ref> }} '''''Vinca''''' (од [[Латински јазик|латински]]: ''vincire'' „да се врзува“) е род на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] од [[Стар Свет|Стариот Свет]] во семејството кучешки чемери ([[Кучешки чемери|Apocynaceae]]). Некои видови од овој род се одгледуваат, но се шират и [[Инвазивен вид|инвазивно]]. Дополнително, некои видови имаат медицинска употреба. Најраспространетиот вид е ''[[Зелениче (растение)|зелениче]]''. == Опис == [[Податотека:Vinca-difformis-20090309-1.jpg|мини|''[[Vinca difformis]]'' ]] Растенијата од родот ''Vinca'' се [[полугрмушка|полугрмушки]] или [[Тревесто растение|тревни]] растенија, и имаат тенки заостанати стебла. Стеблото често се вкоренува таму каде што ја допира земјата, овозможувајќи му на растението да се шири. [[Лист]]овите се спротивни, едноставни широки копјести до овални, [[Зимзелено растение|зимзелени]] во четири вида, но [[Листопадни растенија|листопадни]] во тревната [[Vinca herbacea|''V.''&nbsp;''herbacea'']], која во зима се враќа назад кон кореновиот систем. [[Цвет]]овите, кои се создаваат во текот на поголемиот дел од сезоната на растење, се едноставни, широки 2,5-7 см, со пет обично виолетови (повремено бели) ливчиња споени во основата за да формираат цевка. Плодот се состои од пар дивергентни фоликули. Сувиот плод се распаѓа за да ослободи семе. == Видови == Прифатени видови:<ref name="u" /> * ''[[Vinca difformis]]'' <small>Pourr.</small> – Азори, западен и централен Медитеран * ''[[Vinca erecta]]'' <small>Regel & Schmalh.</small> – Авганистан, Киргистан, Таџикистан, Узбекистан * ''[[Vinca herbacea]]'' <small>Waldst. & Kit.</small> – расте во Македонија, средна, источна и јужна Европа, Близок Исток * ''[[Vinca ispartensis]]'' <small>Koyuncu & Ekşi</small> – Турција<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Vinca ispartensis Koyuncu & Eksi |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77174889-1 |access-date=2021-01-15 |website=Plants of the World Online |publisher=Kew Science |language=en}}</ref> * ''[[Vinca major]]'' <small>L.</small> – расте во Македонија, јужна Европа, Турција, Сирија, Кавказ, донесена во Нов Зеланд, Калифорнија, Британските Острови, средна Европа, Украина, Северна Африка, Кина, Канарски Острови, Мадеира, Северна Америка * ''[[Vinca minor]]'' <small>L.</small> – расте во Македонија, средна и југоисточна Европа, Украина, Кавказ, донесена во Нов Зеланд * ''[[Vinca soneri]]'' <small>Koyuncu</small> – Турција == Распространетост и живеалиште == Родот потекнува од [[Европа]], северозападна [[Африка]] и југозападна [[Азија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ww2.bgbm.org/_EuroPlusMed/PTaxonDetail.asp?NameId=2523&PTRefFk=500000|title=EuroMed Plantbase Project: ''Vinca''|archive-url=https://web.archive.org/web/20120309181407/http://ww2.bgbm.org/_EuroPlusMed/PTaxonDetail.asp?NameId=2523&PTRefFk=500000|archive-date=2012-03-09|accessdate=2010-05-05}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=5&taxon_id=134598|title=Vinca in Flora of Pakistan @ efloras.org|work=Efloras|accessdate=2026-05-09}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://luirig.altervista.org/flora/taxa/floraspecie.php?genere=Vinca|title=Genere Vinca - Flora Italiana|work=luirig.altervista.org|accessdate=2026-05-09}}</ref> Некои видови растат во Македонија. == Одгледување == ''Vinca major'' и ''Vinca minor'' се широко одгледувани како цветно зимзелено [[Украсни растенија|украсно растение]]. Бидејќи растенијата се ниски и брзо се шират, тие често се користат како покривка на земја во градинарски пејзажи и саксиски градини. Тие традиционално се користат и на постари гробишта како зимзелена покривка на земја без одржување.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rootsweb.ancestry.com/~mdcpmbs/periwinkle.html|title=Periwinkle|accessdate=16 November 2012}}</ref> Достапни се многу сорти, со различни бои, големини и навики на растенијата, листовите и цветовите. [[Податотека:Vinca_spreading_along_a_border.jpg|мини|''Vinca'' растенија се шират по должината на границата]] == Медицинска употреба == Алкалоидите кои ги содржат овие растенија вклучуваат најмалку 86 [[алкалоид]]и екстрахирани од растенија од родот ''Vinca''.<ref>{{Наведена книга|title=Alkaloids: Nature's Curse or Blessing?|url=https://archive.org/details/alkaloidsnatures0000hess|last=Hesse|first=Manfred|publisher=Wiley-VCH|year=2002|isbn=978-3-906390-24-6|page=[https://archive.org/details/alkaloidsnatures0000hess/page/7 7]}}</ref><ref name="Pharmacognosy">{{Наведено списание|last=van Der Heijden|first=Robert|last2=Jacobs|first2=Denise I.|last3=Snoeijer|first3=Wim|last4=Hallard|first4=Didier|last5=Verpoorte|first5=Robert|year=2004|title=The Catharanthus alkaloids: Pharmacognosy and biotechnology|journal=[[Current Medicinal Chemistry]]|volume=11|issue=5|pages=607–628|doi=10.2174/0929867043455846|pmid=15032608}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Botanical Miracles: Chemistry of Plants That Changed the World|last=Cooper|first=Raymond|last2=Deakin|first2=Jeffrey John|publisher=[[CRC Press]]|year=2016|isbn=9781498704304|pages=46–51|chapter=Africa's gift to the world|chapter-url=https://books.google.com/books?id=aXGmCwAAQBAJ&pg=PA46}}</ref> [[Хемотерапија|Хемотерапевтскиот]] агенс винкристин е екстрахиран од тесно поврзан вид, ''[[Catharanthus roseus]]'',<ref name="TopicsCurrentChem">{{Наведена книга|title=Metal Catalyzed Reductive C&mdash;C Bond Formation: A Departure from Preformed Organometallic Reagents|last=Gansäuer|first=Andreas|last2=Justicia|first2=José|last3=Fan|first3=Chun-An|last4=Worgull|first4=Dennis|last5=Piestert|first5=Frederik|publisher=[[Springer Science & Business Media]]|year=2007|isbn=9783540728795|editor-last=Krische|editor-first=Michael J.|editor-link=Michael J. Krische|series=Topics in Current Chemistry|volume=279|pages=25–52|chapter=Reductive C&mdash;C bond formation after epoxide opening via electron transfer|doi=10.1007/128_2007_130|chapter-url=https://books.google.com/books?id=A5xcVmT9iIQC&pg=PA25}}</ref><ref name="MoleculesReview">{{Наведено списание|last=Keglevich|first=Péter|last2=Hazai|first2=Laszlo|last3=Kalaus|first3=György|last4=Szántay|first4=Csaba|year=2012|title=Modifications on the basic skeletons of vinblastine and vincristine|journal=[[Molecules (journal)|Molecules]]|volume=17|issue=5|pages=5893–5914|doi=10.3390/molecules17055893|pmc=6268133|pmid=22609781|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=The evolution of drug discovery: From traditional medicines to modern drugs|last=Raviña|first=Enrique|publisher=[[John Wiley & Sons]]|year=2011|isbn=9783527326693|pages=157–159|chapter=Vinca alkaloids|chapter-url=https://books.google.com/books?id=iDNy0XxGqT8C&pg=PA157}}</ref> и се користи за лекување на некои видови [[леукемија]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cancer.org/cancer/acute-lymphocytic-leukemia/treating/chemotherapy.html|title=Chemotherapy for Acute Lymphocytic Leukemia|date=February 18, 2016|work=[[cancer.org]]|publisher=[[American Cancer Society]]|accessdate=June 22, 2017}}</ref> [[лимфом]]и,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cancer.org/cancer/hodgkin-lymphoma/treating/chemotherapy.html|title=Chemotherapy for Hodgkin Lymphoma|date=March 29, 2017|work=[[cancer.org]]|publisher=[[American Cancer Society]]|accessdate=June 22, 2017}}</ref> и детски рак,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cancer.org/cancer/neuroblastoma/treating/chemotherapy.html|title=Chemotherapy for Neuroblastoma|date=January 22, 2016|work=[[cancer.org]]|publisher=[[American Cancer Society]]|accessdate=June 22, 2017}}</ref> како и неколку други видови рак, и некои неканцерозни состојби. Димерните алкалоиди како што се винкристинот и винбластинот се произведуваат со спојување на помалите индолски алкалоиди виндолин и катарантин.<ref name="Pharmacognosy" /><ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/medicinalaromati0006unse/page/46|title=Biotechnology in Agriculture and Forestry 26|last=Hirata|first=K.|last2=Miyamoto|first2=K.|last3=Miura|first3=Y.|publisher=[[Springer-Verlag]]|year=1994|isbn=9783540563914|editor-last=Bajaj|editor-first=Y. P. S.|series=Medicinal and Aromatic Plants|volume=VI|pages=[https://archive.org/details/medicinalaromati0006unse/page/46 46–55]|chapter=''Catharanthus roseus'' L. (Periwinkle): Production of Vindoline and Catharanthine in Multiple Shoot Cultures|chapter-url=https://books.google.com/books?id=e64hCDBddowC&pg=PA47}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Приземни растенија]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Кучешки чемери]] jt24kx1c27x41c73nkdkmug42g9x7ap 0 1400225 5606172 5601191 2026-08-07T22:06:37Z Andrew012p 85224 /* Медиум */ 5606172 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | image = [[Податотека:Smoking behind the supermarket with you.jpg|250px]] | caption = Корицата на првиот том, на која се прикажани Тајама (десно) и Сасаки (лево) | ja_kanji = スーパーの裏でヤニ吸うふたり | ja_romaji = Супа но ура де јани су футари | genre = [[романтична комедија]]<br>секојдневие<ref>{{cite web|title=Smoking Behind The Supermarket With You|url=https://squareenixmangaandbooks.square-enix-games.com/en-us/series/smoking-behind-the-supermarket-with-you|publisher=[[Square Enix]]|access-date=23 декември 2023}}</ref> }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | author = Џинуши | publisher = [[Square Enix]] | publisher_en = {{English manga publisher|NA=Square Enix Manga & Books}} | imprint = Big Gangan Comics | magazine = [[Monthly Big Gangan]] | first = 9 март 2022 | last = | volumes = 9 | volume_list = }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | director = {{ubl|Тадато Сузуки|Аои Мори}} | producer = | writer = Мио Иноуе | music = {{ubl|[[Шин Коно]]|Кохеи Јошида}} | studio = [[Asahi Production]] | licensee = [[Crunchyroll]] | network = [[Japan News Network|JNN]] ([[TBS Television (Јапонија)|TBS]]), [[AT-X (TV network)|AT-X]] | network_en = | first = 9 јули 2026 | last = | episodes = 12 | episode_list = }} {{Infobox animanga/Footer|portal=yes}} {{нихонго-н|'''''Smoking Behind the Supermarket with You'''''|スーパーの裏でヤニ吸うふたり|Супа но ура де јани су футари|lead=yes|Пушење зад супермаркетот со тебе}} — [[манга]] напишана и илустрирана од Џинуши. Започнала како семрежен стрип објавен на [[Twitter]] во март 2022 г., пред да почне да се објавува како серија во списанието ''[[Monthly Big Gangan]]'' на [[Square Enix]] во август 2022 г. Телевизиска [[аниме]]-серија снимена како адаптација во производство на [[Asahi Production]] премиерно се прикажала во јули 2026 г. Мангата ја освоила Наградата за следна манга во 2022 г. во Категоријата за семрежни стрипови. == Содржина == Сасаки, преработен канцелариски работник, наоѓа олеснување од секојдневната напнатост во услужувањето на муштериите од страна на Јамада, шармантна и ведра касиерка во [[супермаркет]]. Еден ден тој останува да работи до доцна и, откако гледа дека Јамада веќе завршила со работа за тој ден, заминува да запали [[цигара]]. Таму наоѓа таинствена жена, „Тајама“, која го кани во просторот за пушење зад продавницата. == Ликови == {{нихонго-н|'''Сасаки'''|佐々木|}} : {{Сеију|[[Такуја Сато (гласовен глумец)|Такуја Сато]]<ref name="Cast">{{cite web|last=Cayanan|first=Joanna|title=Smoking Behind the Supermarket with You TV Anime Reveals Main Cast|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2025-09-21/smoking-behind-the-supermarket-with-you-tv-anime-reveals-main-cast/.229036|website=[[Anime News Network]]|access-date=September 21, 2025|date=September 21, 2025}}</ref>|[[Џајлс Пентон]]<ref name="DubCast">{{cite web |last=Dempsey |first=Liam |title=Smoking Behind the Supermarket with You English Dub Reveals Release Date, Cast and Crew |url=https://www.crunchyroll.com/news/announcements/2026/7/23/smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-english-dub-release-date-cast-crew |website=[[Crunchyroll News]] |access-date=July 23, 2026 |date=July 23, 2026}}</ref>}} : Машкиот главен лик, уморен 45-годишен стопанственик што работи во продажба во нешто што Тајама го опишува како „црна компанија“. Често наоѓа освежување посетувајќи ја касата на Јамада поради нејзината пријателска услуга кон муштериите и не сфаќа дека неговата омилена касиерка и неговата нова пријателка за пушење, Тајама, се иста личност. Има многу ниска самодоверба, постојано се извинува и се труди да биде внимателен кон сите. Како последица на тоа, и покрај тоа што му се допаѓа Јамада/Тајама, тој не може ни да замисли да стапи во врска, држејќи ги двете во исклучително висока почит. {{нихонго-н|'''Јамада / Тајама'''|山田 / 田山|}} : {{Сеију|[[Сена Хошики]]<ref name="Cast"/>|[[Кејтлин Берстоу]]<ref name="DubCast"/>}} : Женскиот главен лик; 24-годишна вработена во „Super S“, која започнала како хонорарец пред осум години. Како Јамада, таа е скромна и совршено се справува со муштериите, додека нејзината вистинска личност — која му ја претставува на Сасаки како „Тајама“ — е многу поопуштена, носи кожна јакна и има неколку пирсинзи на ушите. Таа го кани Сасаки во просторот за пушење зад продавницата, кој тој потоа започнува редовно да го посетува. Таа е и развеселена и малку разочарана што Сасаки не може да препознае дека Јамада и Тајама се иста личност, а исто така ја нервира тоа што тој ја става Јамада на пиедестал додека кон „Тајама“ се однесува со крајна почит и внимателност. Вљубена е во Сасаки поради неговата добрина и прифаќањето на нејзината вистинска личност како Тајама, и обожава да го зеза. Исто така не е свесна дека Сасаки е личноста што еднаш ѝ помогнала кога таа сѐ уште била хонорарец. {{нихонго-н|'''Гото'''|後藤|}} : {{Сеију|[[Тоа Јукинари]]<ref name="Cast2">{{Cite web|script-title=ja: 「ヤニすう」に行成とあ、豊口めぐみ、安田陸矢、日笠陽子 キャラ集合のビジュアル|url=https://natalie.mu/comic/news/669902|date=April 27, 2026|access-date=April 27, 2026|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|language=ja}}</ref>}} : Жената управителка на „Super S“, поддржувач на Јамада (и на она што го забележува од нејзината врска со Сасаки). Ужива во љубовни романи и нивни реални приближувања. Таа ја поддржува врската меѓу Јамада и Сасаки, иако е разочарана од бавниот напредок. '''Шефот на Сасаки''' :{{Сеију||[[Брајан Добсон (актер)|Брајан Добсон]]<ref name="DubCast"/>}} : Ќелав маж што постојано го критикува и му дава дополнителна работа на Сасаки, а исто така создава сурова работна средина за своите вработени. {{нихонго-н|'''Маезава'''|前澤|}} : {{Сеију|[[Јоко Хикаса]]<ref name="Cast2"/>}} : Друга постара колешка на Јамада во „Super S“ — наречена како „главна Маезава“, задолжена за касиерите — која ѝ ја раскажува на Јамада приказната за духот во просторот за пушење на продавницата. Добра е со „изгубени“ деца што треба да ги најдат своите родители. {{нихонго-н|'''Оно'''|大野|}} : {{Сеију|[[Мегуми Тојогучи]]<ref name="Cast2"/>|Рут Александер<ref name="DubCast"/>}} : Смирена средновечна помошничка управителка во „Super S“. {{нихонго-н|'''Обата'''|小畑|}} : {{Сеију|[[Рикуја Јасуда]]<ref name="Cast2"/>}} : Шефот на Одделот за овошје и зеленчук, висок, но срамежлив и повлечен маж. {{нихонго-н|'''Сузуки'''|鈴木|}} : {{Сеију|Шинја Такахаши<ref>{{cite web|last=Mateo|first=Alex|title=Smoking Behind the Supermarket with You Anime Casts Shinya Takahashi|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-02-25/smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-casts-shinya-takahashi/.234564 |website=[[Anime News Network]] |access-date=February 26, 2026|date=February 25, 2026}}</ref>|[[Ендру Франсис]]<ref name="DubCast"/>}} : Сочувствителниот русокос соработник на Сасаки; татко на Мегуми. == Медиуми == ==== Епизоди ==== {{Episode table | background = | overall = | title = | titleR = <ref name="Story">{{Cite web|url=https://yanisuu.com/story/|title=Sutōrī {{!}} Terebi Anime「Super no Ura de Yani Sū Futari」Kōshiki Saito|script-title=ja:ストーリー {{!}} TVアニメ「スーパーの裏でヤニ吸うふたり」公式サイト|trans-title=Story {{!}} TV Anime「Smoking Behind the Supermarket with You」Official Site|website=yanisuu.com|access-date=July 9, 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.crunchyroll.com/series/GT00378116/|title=Watch Smoking Behind the Supermarket with You|website=[[Crunchyroll]]|access-date=July 9, 2026}}</ref> | director = | directorR = <ref name="Story"/> | writer = | writerR = <ref name="Story"/> | aux2 = | aux2T = Сценарист на цртеж | aux2R = <ref name="Story"/> | airdate = | airdateR = <ref>{{Cite web|url=https://yanisuu.com/onair/|title=Hōsō Jōhō {{!}} Terebi Anime『Super no Ura de Yani Sū Futari』Kōshiki Saito|script-title=ja:放送情報 {{!}} TVアニメ『スーパーの裏でヤニ吸うふたり』公式サイト|trans-title=On Air {{!}} TV Anime『Smoking Behind the Supermarket with You』Official Site|website=yanisuu.com|access-date=July 9, 2026}}</ref>{{efn|name="Pre-Air Streaming"|Дванаесет десетминутни „миниепизоди“, кои ги сочинувале првите шест целосни епизоди од серијата, премиерно се прикажале на Abema во Јапонија и Crunchyroll меѓународно на 3 јуни 2026 г.<ref>{{cite web|last=Pineda|first=Rafael Antonio|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-06-04/crunchyroll-debuts-12-mini-episodes-of-smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-ahead-of-july-/.238124|title=Crunchyroll Debuts 12 'Mini-Episodes' of Smoking Behind the Supermarket with You Anime Ahead of July Premiere|website=[[Anime News Network]]|date=June 4, 2026|access-date=June 13, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260604091155/https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-06-04/crunchyroll-debuts-12-mini-episodes-of-smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-ahead-of-july-/.238124|archive-date=June 4, 2026|url-status=live}}</ref>}} | episodes = {{Episode list | EpisodeNumber = 1 | Title = Пушење зад супермаркетот со тебе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Yani Sū Futari | NativeTitle = スーパーの裏でヤニ吸うふたり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Тадато Сузуки | WrittenBy = Мио Иноуе | Aux2 = Тадато Сузуки | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|10}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}}{{efn|Поради преносот на [[Лига на нации во одбојка за жени 2026|Лигата на нации во одбојка за жени во 2026 г.]], оваа епизода се прикажувала во 00:41 часот по [[Јапонско стандардно време|ЈСТ]], 45 минути по редовното време за прикажување на [[Japan News Network|JNN]].<ref>{{cite web|script-title=ja:[新]スーパーの裏でヤニ吸うふたり ♯１[字]|url=https://www.tbs.co.jp/tv/20260709_B312.html|website=[[TBS Television (Japan)|TBS]]|access-date=July 9, 2026|language=ja}}</ref>}} | ShortSummary = | LineColor = }} {{Episode list | EpisodeNumber = 2 | Title = Охрабрување зад супермаркетот со тебе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Soeru Futari | NativeTitle = スーパーの裏で添えるふたり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Аои Мори | WrittenBy = Мио Иноуе | Aux2 = Аои Мори | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|17}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}}{{efn|Поради преносот на Лигата на нации во одбојка за жени во 2026 г., оваа епизода се емитуваше во 00:51 часот по ЈСТ, 55 минути по редовното време за емитување на JNN.<ref>{{cite web|script-title=ja:スーパーの裏でヤニ吸うふたり ♯２[字]|url=https://www.tbs.co.jp/tv/20260716_B40B.html|website=[[TBS Television (Japan)|TBS]]|access-date=July 16, 2026|language=ja}}</ref>}} | ShortSummary = | LineColor = }} {{Episode list | EpisodeNumber = 3 | Title = Пушење зад супермаркетот со тебе и повеќе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Okuru Futari | NativeTitle = スーパーの裏で贈るふたり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Томио Јамаучи | WrittenBy = Мио Иноуе | Aux2 = Тадато Сузуки | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|23}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}} | ShortSummary = | LineColor = }} {{Episode list | EpisodeNumber = 4 | Title = Учење зад супермаркетот со тебе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Manabu Hitori | NativeTitle = スーパーの裏で学ぶひとり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Аои Мори &<br/>Тадато Сузуки | WrittenBy = Мисаки Морие | Aux2 = Аои Мори | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|30}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}} | ShortSummary = | LineColor = }} }} == Белешки == {{белешки}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://magazine.jp.square-enix.com/biggangan/introduction/yanisuu/|Матична страница на мангата на ''Monthly Big Gangan''}} {{in lang|ja}} * {{Official website|https://global.manga-up.com/manga/261|Матична страница на мангата на услугата на Square Enix, ''Manga Up!'' }} {{in lang|en}} * {{Official website|https://yanisuu.com/|Матична страница на анимето}} {{in lang|ja}} * {{Anime News Network|манга|26722}} [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:Аниме на Crunchyroll]] [[Категорија:Манга од 2022 година]] gbz8si699e2fq4may78xswv68mj0gyd 0 1400641 5605924 2026-08-07T12:41:02Z Buli 2648 Создадена страница со: Опсадата на Родос во '''1522 година''' била една од најважните победи на османлискиот султан Сулејман I Величествениот. Со неа Османлиското Царство го освоило островот Родос, кој повеќе од два века бил под власт на Редот на болничарите (витезите на Свет... 5605924 wikitext text/x-wiki Опсадата на Родос во '''1522 година''' била една од најважните победи на османлискиот султан Сулејман I Величествениот. Со неа Османлиското Царство го освоило островот Родос, кој повеќе од два века бил под власт на Редот на болничарите (витезите на Свети Јован). b1f7r35ybv8757wbz2rulz6a83r37rx 5605925 5605924 2026-08-07T12:41:19Z Buli 2648 5605925 wikitext text/x-wiki '''Опсадата на Родос''' во 1522 година била една од најважните победи на османлискиот султан Сулејман I Величествениот. Со неа Османлиското Царство го освоило островот Родос, кој повеќе од два века бил под власт на Редот на болничарите (витезите на Свети Јован). 7vc76uyg24mna14imqmf4s6vc3nanvn 5605926 5605925 2026-08-07T12:45:04Z Buli 2648 5605926 wikitext text/x-wiki '''Опсадата на Родос во 1522 година''' била воен судир меѓу Османлиското Царство и Редот на болничарите (витезите на Свети Јован), кој се одвивал од 26 јуни до 22 декември 1522 година на островот Родос. По шестмесечна опсада, османлиската војска предводена од султанот Сулејман I Величествениот го освоила островот, со што завршило повеќевековното владеење на витезите на Родос и била зајакната османлиската контрола врз источниот Медитеран. == Позадина == Островот Родос бил под власта на Редот на болничарите од 1309 година и претставувал едно од најважните христијански упоришта во источниот Медитеран. Од својата силно утврдена престолнина, витезите ја контролирале поморската трговија и често преземале напади против османлиските и муслиманските бродови. Османлискиот султан Мехмед II се обидел да го освои островот во 1480 година, но опсадата завршила со неуспех. По доаѓањето на власт на Сулејман I и освојувањето на Белград во 1521 година, Османлиите започнале подготовка за нов поход против Родос со цел да ја отстранат заканата од витешкиот ред и да ги обезбедат своите поморски врски со Египет и Левант. == Воени сили == Османлиската експедиција била една од најголемите воени операции во почетокот на XVI век. Османлиската војска броела околу 100.000 до 150.000 војници, а флотата се состоела од околу 400 бродови. Војската располагала со голем број артилериски орудија за напад врз градските ѕидини. Одбраната ја предводел големиот мајстор на Редот на болничарите, Филип Вилие де Л'Ил-Адам. Во тврдината се наоѓале околу 600–700 витези и неколку илјади војници и вооружени жители на островот. == Тек на опсадата == Опсадата започнала на 26 јуни 1522 година со османлиска блокада на островот од море и копно. Османлиската артилерија започнала со бомбардирање на ѕидините, додека инженерските единици копале ровови и мини со цел да ги ослабат утврдувањата. Бранителите повеќепати ги одбиле османлиските напади и нанеле големи загуби на напаѓачите. Особено тешки борби се воделе околу бастионите на различните национални оддели на редот, познати како „јазици“. И покрај успешната одбрана, со текот на времето витезите останале без доволно залихи и луѓе. До декември 1522 година голем дел од градските ѕидини биле оштетени, а продолжувањето на отпорот станало сè потешко. == Предавање на островот == По преговорите меѓу двете страни, на 22 декември 1522 година бил постигнат договор за предавање на Родос. Според условите на капитулацијата, витезите добиле дозвола слободно да го напуштат островот со оружјето, знамињата и имотот на редот. На христијанските жители им било дозволено или да останат на островот или да заминат. Последните витези го напуштиле Родос на 1 јануари 1523 година, а островот потоа бил вклучен во составот на Османлиското Царство. Освојувањето на Родос било една од најзначајните победи на Сулејман I во раниот период од неговото владеење. Со падот на островот, Османлиите воспоставиле контрола над важна стратешка точка во источниот Медитеран и ги обезбедиле морските патишта кон Египет и Левант. Редот на болничарите останал без своето седиште до 1530 година, кога царот Карло V им го доделил островот Малта, кој станал нивна нова база. Таму редот продолжил да постои и подоцна, особено се прославил со одбраната на Малта во 1565 година. racnqkjqn0n248u6w1ewh6pi99r9mjo 5605927 5605926 2026-08-07T12:50:30Z Buli 2648 5605927 wikitext text/x-wiki '''Опсадата на Родос во 1522 година''' била воен судир меѓу [[Османлиската империја]] и [[Болничари|Редот на болничарите]] (витезите на Свети Јован), кој се одвивал од 26 јуни до 22 декември 1522 година на островот [[Родос]]. По шестмесечна опсада, османлиската војска предводена од султанот [[Сулејман Величествениот]] го освоила островот, со што завршило повеќевековното владеење на витезите на Родос и била зајакната османлиската контрола врз источниот Медитеран. == Позадина == Островот Родос бил под власта на Редот на болничарите од 1309 година и претставувал едно од најважните христијански упоришта во источниот Медитеран. Од својата силно утврдена престолнина, витезите ја контролирале поморската трговија и често преземале напади против османлиските и муслиманските бродови. Османлискиот султан [[Мехмед II]] се обидел да го освои островот во 1480 година, но опсадата завршила со неуспех. По доаѓањето на власт на Сулејман I и освојувањето на Белград во 1521 година, Османлиите започнале подготовка за нов поход против Родос со цел да ја отстранат заканата од витешкиот ред и да ги обезбедат своите поморски врски со Египет и Левант. == Воени сили == Османлиската експедиција била една од најголемите воени операции во почетокот на XVI век. Османлиската војска броела околу 100.000 до 150.000 војници, а флотата се состоела од околу 400 бродови. Војската располагала со голем број артилериски орудија за напад врз градските ѕидини. Одбраната ја предводел големиот мајстор на Редот на болничарите, Филип Вилие де Л'Ил-Адам. Во тврдината се наоѓале околу 600–700 витези и неколку илјади војници и вооружени жители на островот. == Тек на опсадата == Опсадата започнала на 26 јуни 1522 година со османлиска блокада на островот од море и копно. Османлиската артилерија започнала со бомбардирање на ѕидините, додека инженерските единици копале ровови и мини со цел да ги ослабат утврдувањата. Бранителите повеќепати ги одбиле османлиските напади и нанеле големи загуби на напаѓачите. Особено тешки борби се воделе околу бастионите на различните национални оддели на редот, познати како „јазици“. И покрај успешната одбрана, со текот на времето витезите останале без доволно залихи и луѓе. До декември 1522 година голем дел од градските ѕидини биле оштетени, а продолжувањето на отпорот станало сè потешко. == Предавање на островот == По преговорите меѓу двете страни, на 22 декември 1522 година бил постигнат договор за предавање на Родос. Според условите на капитулацијата, витезите добиле дозвола слободно да го напуштат островот со оружјето, знамињата и имотот на редот. На христијанските жители им било дозволено или да останат на островот или да заминат. Последните витези го напуштиле Родос на 1 јануари 1523 година, а островот потоа бил вклучен во составот на Османлиското Царство. Освојувањето на Родос било една од најзначајните победи на Сулејман I во раниот период од неговото владеење. Со падот на островот, Османлиите воспоставиле контрола над важна стратешка точка во источниот Медитеран и ги обезбедиле морските патишта кон Египет и Левант. Редот на болничарите останал без своето седиште до 1530 година, кога царот Карло V им го доделил островот Малта, кој станал нивна нова база. Таму редот продолжил да постои и подоцна, особено се прославил со одбраната на Малта во 1565 година. i6mk9yyo64965l6kdbwzpavycblvpfc 5605933 5605927 2026-08-07T12:51:31Z Buli 2648 5605933 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | image = OttomanJanissariesAndDefendingKnightsOfStJohnSiegeOfRhodes1522.jpg | image_size = 300px | caption = Gun-wielding Ottoman [[Janissaries]] and defending [[Knights of Saint John]] at the siege of Rhodes, miniature from ''[[Süleymannâme]]'' | conflict = Siege of Rhodes | partof = the [[Ottoman wars in Europe]] | date = 26 June – 22 December 1522 | place = [[Rhodes]] |coordinates = {{coord|36.4423|28.2270|type:landmark_globe:earth|display=title}} | result = Ottoman victory | territory = Rhodes under Ottoman rule | combatant1 = {{flagicon image|Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg}} [[Ottoman Empire]] | combatant2 = {{flagicon|SMOM}} [[Knights Hospitaller]]<br />{{flag|Republic of Venice|wartime}} | commander1 = [[Suleiman the Magnificent]]<br />[[Çoban Mustafa Pasha]]<br />[[Kurtoğlu Muslihiddin Reis]] | commander2 = [[Philippe Villiers de L'Isle-Adam]] | strength1 = 180,000{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}}–100,000 men<ref name="Kinross176">L. Kinross, ''The Ottoman Centuries: The Rise and Fall of the Turkish Empire'', 176</ref><br/>400 ships<ref name="Kinross176"/><br/>72 guns and mortars{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}} | strength2 = 6,703 men<br/>(703 Knights Hospitallers of St. John, including men from Spain, France, Germany, Italy, England, and Portugal){{sfn|Clodfelter|2017|p=23}} | casualties1 = 60,000 dead{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}}<br/>Christian claims:<br/>114,000 dead{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}} (50,000 from disease & 64,000 from battle) | casualties2 = 5,020 dead{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}}<ref group=note>520 Knights of Hospitaller<br/>5,400 soldiers</ref>| }} '''Опсадата на Родос во 1522 година''' била воен судир меѓу [[Османлиската империја]] и [[Болничари|Редот на болничарите]] (витезите на Свети Јован), кој се одвивал од 26 јуни до 22 декември 1522 година на островот [[Родос]]. По шестмесечна опсада, османлиската војска предводена од султанот [[Сулејман Величествениот]] го освоила островот, со што завршило повеќевековното владеење на витезите на Родос и била зајакната османлиската контрола врз источниот Медитеран. == Позадина == Островот Родос бил под власта на Редот на болничарите од 1309 година и претставувал едно од најважните христијански упоришта во источниот Медитеран. Од својата силно утврдена престолнина, витезите ја контролирале поморската трговија и често преземале напади против османлиските и муслиманските бродови. Османлискиот султан [[Мехмед II]] се обидел да го освои островот во 1480 година, но опсадата завршила со неуспех. По доаѓањето на власт на Сулејман I и освојувањето на Белград во 1521 година, Османлиите започнале подготовка за нов поход против Родос со цел да ја отстранат заканата од витешкиот ред и да ги обезбедат своите поморски врски со Египет и Левант. == Воени сили == Османлиската експедиција била една од најголемите воени операции во почетокот на XVI век. Османлиската војска броела околу 100.000 до 150.000 војници, а флотата се состоела од околу 400 бродови. Војската располагала со голем број артилериски орудија за напад врз градските ѕидини. Одбраната ја предводел големиот мајстор на Редот на болничарите, Филип Вилие де Л'Ил-Адам. Во тврдината се наоѓале околу 600–700 витези и неколку илјади војници и вооружени жители на островот. == Тек на опсадата == Опсадата започнала на 26 јуни 1522 година со османлиска блокада на островот од море и копно. Османлиската артилерија започнала со бомбардирање на ѕидините, додека инженерските единици копале ровови и мини со цел да ги ослабат утврдувањата. Бранителите повеќепати ги одбиле османлиските напади и нанеле големи загуби на напаѓачите. Особено тешки борби се воделе околу бастионите на различните национални оддели на редот, познати како „јазици“. И покрај успешната одбрана, со текот на времето витезите останале без доволно залихи и луѓе. До декември 1522 година голем дел од градските ѕидини биле оштетени, а продолжувањето на отпорот станало сè потешко. == Предавање на островот == По преговорите меѓу двете страни, на 22 декември 1522 година бил постигнат договор за предавање на Родос. Според условите на капитулацијата, витезите добиле дозвола слободно да го напуштат островот со оружјето, знамињата и имотот на редот. На христијанските жители им било дозволено или да останат на островот или да заминат. Последните витези го напуштиле Родос на 1 јануари 1523 година, а островот потоа бил вклучен во составот на Османлиското Царство. Освојувањето на Родос било една од најзначајните победи на Сулејман I во раниот период од неговото владеење. Со падот на островот, Османлиите воспоставиле контрола над важна стратешка точка во источниот Медитеран и ги обезбедиле морските патишта кон Египет и Левант. Редот на болничарите останал без своето седиште до 1530 година, кога царот Карло V им го доделил островот Малта, кој станал нивна нова база. Таму редот продолжил да постои и подоцна, особено се прославил со одбраната на Малта во 1565 година. eg2gwl7g717jazvtu0q5cyr4hslzsg2 5605934 5605933 2026-08-07T12:52:07Z Buli 2648 /* Предавање на островот */ 5605934 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | image = OttomanJanissariesAndDefendingKnightsOfStJohnSiegeOfRhodes1522.jpg | image_size = 300px | caption = Gun-wielding Ottoman [[Janissaries]] and defending [[Knights of Saint John]] at the siege of Rhodes, miniature from ''[[Süleymannâme]]'' | conflict = Siege of Rhodes | partof = the [[Ottoman wars in Europe]] | date = 26 June – 22 December 1522 | place = [[Rhodes]] |coordinates = {{coord|36.4423|28.2270|type:landmark_globe:earth|display=title}} | result = Ottoman victory | territory = Rhodes under Ottoman rule | combatant1 = {{flagicon image|Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg}} [[Ottoman Empire]] | combatant2 = {{flagicon|SMOM}} [[Knights Hospitaller]]<br />{{flag|Republic of Venice|wartime}} | commander1 = [[Suleiman the Magnificent]]<br />[[Çoban Mustafa Pasha]]<br />[[Kurtoğlu Muslihiddin Reis]] | commander2 = [[Philippe Villiers de L'Isle-Adam]] | strength1 = 180,000{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}}–100,000 men<ref name="Kinross176">L. Kinross, ''The Ottoman Centuries: The Rise and Fall of the Turkish Empire'', 176</ref><br/>400 ships<ref name="Kinross176"/><br/>72 guns and mortars{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}} | strength2 = 6,703 men<br/>(703 Knights Hospitallers of St. John, including men from Spain, France, Germany, Italy, England, and Portugal){{sfn|Clodfelter|2017|p=23}} | casualties1 = 60,000 dead{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}}<br/>Christian claims:<br/>114,000 dead{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}} (50,000 from disease & 64,000 from battle) | casualties2 = 5,020 dead{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}}<ref group=note>520 Knights of Hospitaller<br/>5,400 soldiers</ref>| }} '''Опсадата на Родос во 1522 година''' била воен судир меѓу [[Османлиската империја]] и [[Болничари|Редот на болничарите]] (витезите на Свети Јован), кој се одвивал од 26 јуни до 22 декември 1522 година на островот [[Родос]]. По шестмесечна опсада, османлиската војска предводена од султанот [[Сулејман Величествениот]] го освоила островот, со што завршило повеќевековното владеење на витезите на Родос и била зајакната османлиската контрола врз источниот Медитеран. == Позадина == Островот Родос бил под власта на Редот на болничарите од 1309 година и претставувал едно од најважните христијански упоришта во источниот Медитеран. Од својата силно утврдена престолнина, витезите ја контролирале поморската трговија и често преземале напади против османлиските и муслиманските бродови. Османлискиот султан [[Мехмед II]] се обидел да го освои островот во 1480 година, но опсадата завршила со неуспех. По доаѓањето на власт на Сулејман I и освојувањето на Белград во 1521 година, Османлиите започнале подготовка за нов поход против Родос со цел да ја отстранат заканата од витешкиот ред и да ги обезбедат своите поморски врски со Египет и Левант. == Воени сили == Османлиската експедиција била една од најголемите воени операции во почетокот на XVI век. Османлиската војска броела околу 100.000 до 150.000 војници, а флотата се состоела од околу 400 бродови. Војската располагала со голем број артилериски орудија за напад врз градските ѕидини. Одбраната ја предводел големиот мајстор на Редот на болничарите, Филип Вилие де Л'Ил-Адам. Во тврдината се наоѓале околу 600–700 витези и неколку илјади војници и вооружени жители на островот. == Тек на опсадата == Опсадата започнала на 26 јуни 1522 година со османлиска блокада на островот од море и копно. Османлиската артилерија започнала со бомбардирање на ѕидините, додека инженерските единици копале ровови и мини со цел да ги ослабат утврдувањата. Бранителите повеќепати ги одбиле османлиските напади и нанеле големи загуби на напаѓачите. Особено тешки борби се воделе околу бастионите на различните национални оддели на редот, познати како „јазици“. И покрај успешната одбрана, со текот на времето витезите останале без доволно залихи и луѓе. До декември 1522 година голем дел од градските ѕидини биле оштетени, а продолжувањето на отпорот станало сè потешко. == Предавање на островот == По преговорите меѓу двете страни, на 22 декември 1522 година бил постигнат договор за предавање на Родос. Според условите на капитулацијата, витезите добиле дозвола слободно да го напуштат островот со оружјето, знамињата и имотот на редот. На христијанските жители им било дозволено или да останат на островот или да заминат. Последните витези го напуштиле Родос на 1 јануари 1523 година, а островот потоа бил вклучен во составот на Османлиското Царство. Освојувањето на Родос било една од најзначајните победи на Сулејман I во раниот период од неговото владеење. Со падот на островот, Османлиите воспоставиле контрола над важна стратешка точка во источниот Медитеран и ги обезбедиле морските патишта кон Египет и Левант. Редот на болничарите останал без своето седиште до 1530 година, кога царот Карло V им го доделил островот Малта, кој станал нивна нова база. Таму редот продолжил да постои и подоцна, особено се прославил со одбраната на Малта во 1565 година. == Наводи == {{наводи}} d7vtpru1uhql6rdkmhqnp2m2apki3tu 5605935 5605934 2026-08-07T12:52:55Z Buli 2648 5605935 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | image = [[Податотека:OttomanJanissariesAndDefendingKnightsOfStJohnSiegeOfRhodes1522.jpg]] | image_size = 300px | caption = Gun-wielding Ottoman [[Janissaries]] and defending [[Knights of Saint John]] at the siege of Rhodes, miniature from ''[[Süleymannâme]]'' | conflict = Опсада на Родос | partof = the [[Ottoman wars in Europe]] | date = 26 јуни – 22 декември 1522 | place = [[Родос]] |coordinates = {{coord|36.4423|28.2270|type:landmark_globe:earth|display=title}} | result = Ottoman victory | territory = Rhodes under Ottoman rule | combatant1 = {{flagicon image|Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg}} [[Ottoman Empire]] | combatant2 = {{flagicon|SMOM}} [[Knights Hospitaller]]<br />{{flag|Republic of Venice|wartime}} | commander1 = [[Suleiman the Magnificent]]<br />[[Çoban Mustafa Pasha]]<br />[[Kurtoğlu Muslihiddin Reis]] | commander2 = [[Philippe Villiers de L'Isle-Adam]] | strength1 = 180,000{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}}–100,000 men<ref name="Kinross176">L. Kinross, ''The Ottoman Centuries: The Rise and Fall of the Turkish Empire'', 176</ref><br/>400 ships<ref name="Kinross176"/><br/>72 guns and mortars{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}} | strength2 = 6,703 men<br/>(703 Knights Hospitallers of St. John, including men from Spain, France, Germany, Italy, England, and Portugal){{sfn|Clodfelter|2017|p=23}} | casualties1 = 60,000 dead{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}}<br/>Christian claims:<br/>114,000 dead{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}} (50,000 from disease & 64,000 from battle) | casualties2 = 5,020 dead{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}}<ref group=note>520 Knights of Hospitaller<br/>5,400 soldiers</ref>| }} '''Опсадата на Родос во 1522 година''' била воен судир меѓу [[Османлиската империја]] и [[Болничари|Редот на болничарите]] (витезите на Свети Јован), кој се одвивал од 26 јуни до 22 декември 1522 година на островот [[Родос]]. По шестмесечна опсада, османлиската војска предводена од султанот [[Сулејман Величествениот]] го освоила островот, со што завршило повеќевековното владеење на витезите на Родос и била зајакната османлиската контрола врз источниот Медитеран. == Позадина == Островот Родос бил под власта на Редот на болничарите од 1309 година и претставувал едно од најважните христијански упоришта во источниот Медитеран. Од својата силно утврдена престолнина, витезите ја контролирале поморската трговија и често преземале напади против османлиските и муслиманските бродови. Османлискиот султан [[Мехмед II]] се обидел да го освои островот во 1480 година, но опсадата завршила со неуспех. По доаѓањето на власт на Сулејман I и освојувањето на Белград во 1521 година, Османлиите започнале подготовка за нов поход против Родос со цел да ја отстранат заканата од витешкиот ред и да ги обезбедат своите поморски врски со Египет и Левант. == Воени сили == Османлиската експедиција била една од најголемите воени операции во почетокот на XVI век. Османлиската војска броела околу 100.000 до 150.000 војници, а флотата се состоела од околу 400 бродови. Војската располагала со голем број артилериски орудија за напад врз градските ѕидини. Одбраната ја предводел големиот мајстор на Редот на болничарите, Филип Вилие де Л'Ил-Адам. Во тврдината се наоѓале околу 600–700 витези и неколку илјади војници и вооружени жители на островот. == Тек на опсадата == Опсадата започнала на 26 јуни 1522 година со османлиска блокада на островот од море и копно. Османлиската артилерија започнала со бомбардирање на ѕидините, додека инженерските единици копале ровови и мини со цел да ги ослабат утврдувањата. Бранителите повеќепати ги одбиле османлиските напади и нанеле големи загуби на напаѓачите. Особено тешки борби се воделе околу бастионите на различните национални оддели на редот, познати како „јазици“. И покрај успешната одбрана, со текот на времето витезите останале без доволно залихи и луѓе. До декември 1522 година голем дел од градските ѕидини биле оштетени, а продолжувањето на отпорот станало сè потешко. == Предавање на островот == По преговорите меѓу двете страни, на 22 декември 1522 година бил постигнат договор за предавање на Родос. Според условите на капитулацијата, витезите добиле дозвола слободно да го напуштат островот со оружјето, знамињата и имотот на редот. На христијанските жители им било дозволено или да останат на островот или да заминат. Последните витези го напуштиле Родос на 1 јануари 1523 година, а островот потоа бил вклучен во составот на Османлиското Царство. Освојувањето на Родос било една од најзначајните победи на Сулејман I во раниот период од неговото владеење. Со падот на островот, Османлиите воспоставиле контрола над важна стратешка точка во источниот Медитеран и ги обезбедиле морските патишта кон Египет и Левант. Редот на болничарите останал без своето седиште до 1530 година, кога царот Карло V им го доделил островот Малта, кој станал нивна нова база. Таму редот продолжил да постои и подоцна, особено се прославил со одбраната на Малта во 1565 година. == Наводи == {{наводи}} jlz8zbjyopt24e7xz22wluyuwufvl9w 5605941 5605935 2026-08-07T12:54:29Z Buli 2648 5605941 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | image = [[Податотека:OttomanJanissariesAndDefendingKnightsOfStJohnSiegeOfRhodes1522.jpg|250px]] | image_size = 300px | caption = Gun-wielding Ottoman [[Janissaries]] and defending [[Knights of Saint John]] at the siege of Rhodes, miniature from ''[[Süleymannâme]]'' | conflict = Опсада на Родос | partof = the [[Ottoman wars in Europe]] | date = 26 јуни – 22 декември 1522 | place = [[Родос]] |coordinates = {{coord|36.4423|28.2270|type:landmark_globe:earth|display=title}} | result = Ottoman victory | territory = Rhodes under Ottoman rule | combatant1 = {{flagicon image|Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg}} [[Ottoman Empire]] | combatant2 = {{flagicon|SMOM}} [[Knights Hospitaller]]<br />{{flag|Republic of Venice|wartime}} | commander1 = [[Suleiman the Magnificent]]<br />[[Çoban Mustafa Pasha]]<br />[[Kurtoğlu Muslihiddin Reis]] | commander2 = [[Philippe Villiers de L'Isle-Adam]] | strength1 = 180,000{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}}–100,000 men<ref name="Kinross176">L. Kinross, ''The Ottoman Centuries: The Rise and Fall of the Turkish Empire'', 176</ref><br/>400 ships<ref name="Kinross176"/><br/>72 guns and mortars{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}} | strength2 = 6,703 men<br/>(703 Knights Hospitallers of St. John, including men from Spain, France, Germany, Italy, England, and Portugal){{sfn|Clodfelter|2017|p=23}} | casualties1 = 60,000 dead{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}}<br/>Christian claims:<br/>114,000 dead{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}} (50,000 from disease & 64,000 from battle) | casualties2 = 5,020 dead{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}}<ref group=note>520 Knights of Hospitaller<br/>5,400 soldiers</ref>| }} '''Опсадата на Родос во 1522 година''' била воен судир меѓу [[Османлиската империја]] и [[Болничари|Редот на болничарите]] (витезите на Свети Јован), кој се одвивал од 26 јуни до 22 декември 1522 година на островот [[Родос]]. По шестмесечна опсада, османлиската војска предводена од султанот [[Сулејман Величествениот]] го освоила островот, со што завршило повеќевековното владеење на витезите на Родос и била зајакната османлиската контрола врз источниот Медитеран. == Позадина == Островот Родос бил под власта на Редот на болничарите од 1309 година и претставувал едно од најважните христијански упоришта во источниот Медитеран. Од својата силно утврдена престолнина, витезите ја контролирале поморската трговија и често преземале напади против османлиските и муслиманските бродови. Османлискиот султан [[Мехмед II]] се обидел да го освои островот во 1480 година, но опсадата завршила со неуспех. По доаѓањето на власт на Сулејман I и освојувањето на Белград во 1521 година, Османлиите започнале подготовка за нов поход против Родос со цел да ја отстранат заканата од витешкиот ред и да ги обезбедат своите поморски врски со Египет и Левант. == Воени сили == Османлиската експедиција била една од најголемите воени операции во почетокот на XVI век. Османлиската војска броела околу 100.000 до 150.000 војници, а флотата се состоела од околу 400 бродови. Војската располагала со голем број артилериски орудија за напад врз градските ѕидини. Одбраната ја предводел големиот мајстор на Редот на болничарите, Филип Вилие де Л'Ил-Адам. Во тврдината се наоѓале околу 600–700 витези и неколку илјади војници и вооружени жители на островот. == Тек на опсадата == Опсадата започнала на 26 јуни 1522 година со османлиска блокада на островот од море и копно. Османлиската артилерија започнала со бомбардирање на ѕидините, додека инженерските единици копале ровови и мини со цел да ги ослабат утврдувањата. Бранителите повеќепати ги одбиле османлиските напади и нанеле големи загуби на напаѓачите. Особено тешки борби се воделе околу бастионите на различните национални оддели на редот, познати како „јазици“. И покрај успешната одбрана, со текот на времето витезите останале без доволно залихи и луѓе. До декември 1522 година голем дел од градските ѕидини биле оштетени, а продолжувањето на отпорот станало сè потешко. == Предавање на островот == По преговорите меѓу двете страни, на 22 декември 1522 година бил постигнат договор за предавање на Родос. Според условите на капитулацијата, витезите добиле дозвола слободно да го напуштат островот со оружјето, знамињата и имотот на редот. На христијанските жители им било дозволено или да останат на островот или да заминат. Последните витези го напуштиле Родос на 1 јануари 1523 година, а островот потоа бил вклучен во составот на Османлиското Царство. Освојувањето на Родос било една од најзначајните победи на Сулејман I во раниот период од неговото владеење. Со падот на островот, Османлиите воспоставиле контрола над важна стратешка точка во источниот Медитеран и ги обезбедиле морските патишта кон Египет и Левант. Редот на болничарите останал без своето седиште до 1530 година, кога царот Карло V им го доделил островот Малта, кој станал нивна нова база. Таму редот продолжил да постои и подоцна, особено се прославил со одбраната на Малта во 1565 година. == Наводи == {{наводи}} h36drvv33u10tnsvmz4cw8xexqccjxh 5605946 5605941 2026-08-07T12:55:13Z Buli 2648 5605946 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | image = [[Податотека:OttomanJanissariesAndDefendingKnightsOfStJohnSiegeOfRhodes1522.jpg|250px]] | image_size = 300px | caption = Gun-wielding Ottoman [[Janissaries]] and defending [[Knights of Saint John]] at the siege of Rhodes, miniature from ''[[Süleymannâme]]'' | conflict = Опсада на Родос | partof = [[Османлиски војни во Европа|Османлиските војни во Европа]] | date = 26 јуни – 22 декември 1522 | place = [[Родос]] |coordinates = {{coord|36.4423|28.2270|type:landmark_globe:earth|display=title}} | result = Ottoman victory | territory = Rhodes under Ottoman rule | combatant1 = {{flagicon image|Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg}} [[Ottoman Empire]] | combatant2 = {{flagicon|SMOM}} [[Knights Hospitaller]]<br />{{flag|Republic of Venice|wartime}} | commander1 = [[Suleiman the Magnificent]]<br />[[Çoban Mustafa Pasha]]<br />[[Kurtoğlu Muslihiddin Reis]] | commander2 = [[Philippe Villiers de L'Isle-Adam]] | strength1 = 180,000{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}}–100,000 men<ref name="Kinross176">L. Kinross, ''The Ottoman Centuries: The Rise and Fall of the Turkish Empire'', 176</ref><br/>400 ships<ref name="Kinross176"/><br/>72 guns and mortars{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}} | strength2 = 6,703 men<br/>(703 Knights Hospitallers of St. John, including men from Spain, France, Germany, Italy, England, and Portugal){{sfn|Clodfelter|2017|p=23}} | casualties1 = 60,000 dead{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}}<br/>Christian claims:<br/>114,000 dead{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}} (50,000 from disease & 64,000 from battle) | casualties2 = 5,020 dead{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}}<ref group=note>520 Knights of Hospitaller<br/>5,400 soldiers</ref>| }} '''Опсадата на Родос во 1522 година''' била воен судир меѓу [[Османлиската империја]] и [[Болничари|Редот на болничарите]] (витезите на Свети Јован), кој се одвивал од 26 јуни до 22 декември 1522 година на островот [[Родос]]. По шестмесечна опсада, османлиската војска предводена од султанот [[Сулејман Величествениот]] го освоила островот, со што завршило повеќевековното владеење на витезите на Родос и била зајакната османлиската контрола врз источниот Медитеран. == Позадина == Островот Родос бил под власта на Редот на болничарите од 1309 година и претставувал едно од најважните христијански упоришта во источниот Медитеран. Од својата силно утврдена престолнина, витезите ја контролирале поморската трговија и често преземале напади против османлиските и муслиманските бродови. Османлискиот султан [[Мехмед II]] се обидел да го освои островот во 1480 година, но опсадата завршила со неуспех. По доаѓањето на власт на Сулејман I и освојувањето на Белград во 1521 година, Османлиите започнале подготовка за нов поход против Родос со цел да ја отстранат заканата од витешкиот ред и да ги обезбедат своите поморски врски со Египет и Левант. == Воени сили == Османлиската експедиција била една од најголемите воени операции во почетокот на XVI век. Османлиската војска броела околу 100.000 до 150.000 војници, а флотата се состоела од околу 400 бродови. Војската располагала со голем број артилериски орудија за напад врз градските ѕидини. Одбраната ја предводел големиот мајстор на Редот на болничарите, Филип Вилие де Л'Ил-Адам. Во тврдината се наоѓале околу 600–700 витези и неколку илјади војници и вооружени жители на островот. == Тек на опсадата == Опсадата започнала на 26 јуни 1522 година со османлиска блокада на островот од море и копно. Османлиската артилерија започнала со бомбардирање на ѕидините, додека инженерските единици копале ровови и мини со цел да ги ослабат утврдувањата. Бранителите повеќепати ги одбиле османлиските напади и нанеле големи загуби на напаѓачите. Особено тешки борби се воделе околу бастионите на различните национални оддели на редот, познати како „јазици“. И покрај успешната одбрана, со текот на времето витезите останале без доволно залихи и луѓе. До декември 1522 година голем дел од градските ѕидини биле оштетени, а продолжувањето на отпорот станало сè потешко. == Предавање на островот == По преговорите меѓу двете страни, на 22 декември 1522 година бил постигнат договор за предавање на Родос. Според условите на капитулацијата, витезите добиле дозвола слободно да го напуштат островот со оружјето, знамињата и имотот на редот. На христијанските жители им било дозволено или да останат на островот или да заминат. Последните витези го напуштиле Родос на 1 јануари 1523 година, а островот потоа бил вклучен во составот на Османлиското Царство. Освојувањето на Родос било една од најзначајните победи на Сулејман I во раниот период од неговото владеење. Со падот на островот, Османлиите воспоставиле контрола над важна стратешка точка во источниот Медитеран и ги обезбедиле морските патишта кон Египет и Левант. Редот на болничарите останал без своето седиште до 1530 година, кога царот Карло V им го доделил островот Малта, кој станал нивна нова база. Таму редот продолжил да постои и подоцна, особено се прославил со одбраната на Малта во 1565 година. == Наводи == {{наводи}} nyeooswu588y6lyrdqhrj261g136ciy 5605952 5605946 2026-08-07T12:58:17Z Buli 2648 5605952 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | image = [[Податотека:OttomanJanissariesAndDefendingKnightsOfStJohnSiegeOfRhodes1522.jpg|250px]] | image_size = 300px | caption = Османлиски [[јаничари]] вооружени со аркебузи и бранители — [[витезите на Свети Јован]] — за време на опсадата на Родос, минијатура од ''[[Сулејман-наме]]'' | conflict = Опсада на Родос | partof = [[Османлиски војни во Европа|Османлиските војни во Европа]] | date = 26 јуни – 22 декември 1522 | place = [[Родос]] |coordinates = {{coord|36.4423|28.2270|type:landmark_globe:earth|display=title}} | result = Ottoman victory | territory = Rhodes under Ottoman rule | combatant1 = {{flagicon image|Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg}} [[Ottoman Empire]] | combatant2 = {{flagicon|SMOM}} [[Knights Hospitaller]]<br />{{flag|Republic of Venice|wartime}} | commander1 = [[Suleiman the Magnificent]]<br />[[Çoban Mustafa Pasha]]<br />[[Kurtoğlu Muslihiddin Reis]] | commander2 = [[Philippe Villiers de L'Isle-Adam]] | strength1 = 180,000{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}}–100,000 men<ref name="Kinross176">L. Kinross, ''The Ottoman Centuries: The Rise and Fall of the Turkish Empire'', 176</ref><br/>400 ships<ref name="Kinross176"/><br/>72 guns and mortars{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}} | strength2 = 6,703 men<br/>(703 Knights Hospitallers of St. John, including men from Spain, France, Germany, Italy, England, and Portugal){{sfn|Clodfelter|2017|p=23}} | casualties1 = 60,000 dead{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}}<br/>Christian claims:<br/>114,000 dead{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}} (50,000 from disease & 64,000 from battle) | casualties2 = 5,020 dead{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}}<ref group=note>520 Knights of Hospitaller<br/>5,400 soldiers</ref>| }} '''Опсадата на Родос во 1522 година''' била воен судир меѓу [[Османлиската империја]] и [[Болничари|Редот на болничарите]] (витезите на Свети Јован), кој се одвивал од 26 јуни до 22 декември 1522 година на островот [[Родос]]. По шестмесечна опсада, османлиската војска предводена од султанот [[Сулејман Величествениот]] го освоила островот, со што завршило повеќевековното владеење на витезите на Родос и била зајакната османлиската контрола врз источниот Медитеран. == Позадина == Островот Родос бил под власта на Редот на болничарите од 1309 година и претставувал едно од најважните христијански упоришта во источниот Медитеран. Од својата силно утврдена престолнина, витезите ја контролирале поморската трговија и често преземале напади против османлиските и муслиманските бродови. Османлискиот султан [[Мехмед II]] се обидел да го освои островот во 1480 година, но опсадата завршила со неуспех. По доаѓањето на власт на Сулејман I и освојувањето на Белград во 1521 година, Османлиите започнале подготовка за нов поход против Родос со цел да ја отстранат заканата од витешкиот ред и да ги обезбедат своите поморски врски со Египет и Левант. == Воени сили == Османлиската експедиција била една од најголемите воени операции во почетокот на XVI век. Османлиската војска броела околу 100.000 до 150.000 војници, а флотата се состоела од околу 400 бродови. Војската располагала со голем број артилериски орудија за напад врз градските ѕидини. Одбраната ја предводел големиот мајстор на Редот на болничарите, Филип Вилие де Л'Ил-Адам. Во тврдината се наоѓале околу 600–700 витези и неколку илјади војници и вооружени жители на островот. == Тек на опсадата == Опсадата започнала на 26 јуни 1522 година со османлиска блокада на островот од море и копно. Османлиската артилерија започнала со бомбардирање на ѕидините, додека инженерските единици копале ровови и мини со цел да ги ослабат утврдувањата. Бранителите повеќепати ги одбиле османлиските напади и нанеле големи загуби на напаѓачите. Особено тешки борби се воделе околу бастионите на различните национални оддели на редот, познати како „јазици“. И покрај успешната одбрана, со текот на времето витезите останале без доволно залихи и луѓе. До декември 1522 година голем дел од градските ѕидини биле оштетени, а продолжувањето на отпорот станало сè потешко. == Предавање на островот == По преговорите меѓу двете страни, на 22 декември 1522 година бил постигнат договор за предавање на Родос. Според условите на капитулацијата, витезите добиле дозвола слободно да го напуштат островот со оружјето, знамињата и имотот на редот. На христијанските жители им било дозволено или да останат на островот или да заминат. Последните витези го напуштиле Родос на 1 јануари 1523 година, а островот потоа бил вклучен во составот на Османлиското Царство. Освојувањето на Родос било една од најзначајните победи на Сулејман I во раниот период од неговото владеење. Со падот на островот, Османлиите воспоставиле контрола над важна стратешка точка во источниот Медитеран и ги обезбедиле морските патишта кон Египет и Левант. Редот на болничарите останал без своето седиште до 1530 година, кога царот Карло V им го доделил островот Малта, кој станал нивна нова база. Таму редот продолжил да постои и подоцна, особено се прославил со одбраната на Малта во 1565 година. == Наводи == {{наводи}} md746gcyl89y8lkhnj4oq3yvlnvqe64 5605953 5605952 2026-08-07T13:00:23Z Buli 2648 5605953 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | image = [[Податотека:OttomanJanissariesAndDefendingKnightsOfStJohnSiegeOfRhodes1522.jpg|250px]] | image_size = 300px | caption = Османлиски [[јаничари]] вооружени со аркебузи и бранители — [[витезите на Свети Јован]] — за време на опсадата на Родос, минијатура од ''[[Сулејман-наме]]'' | conflict = Опсада на Родос | partof = [[Османлиски војни во Европа|Османлиските војни во Европа]] | date = 26 јуни – 22 декември 1522 | place = [[Родос]] |coordinates = {{coord|36.4423|28.2270|type:landmark_globe:earth|display=title}} | result = Османлиска победа | territory = Rhodes under Ottoman rule | combatant1 = {{flagicon image|Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg}} [[Османлиска Империја]] | combatant2 = {{flagicon|SMOM}} [[Knights Hospitaller]]<br />{{flag|Republic of Venice|wartime}} | commander1 = [[Сулејман Величествениот]] | commander2 = [[Филип Вилие де Л'Ил-Адам]] | strength1 = 180,000{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}}–100,000 men<ref name="Kinross176">L. Kinross, ''The Ottoman Centuries: The Rise and Fall of the Turkish Empire'', 176</ref><br/>400 ships<ref name="Kinross176"/><br/>72 guns and mortars{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}} | strength2 = 6,703 men<br/>(703 Knights Hospitallers of St. John, including men from Spain, France, Germany, Italy, England, and Portugal){{sfn|Clodfelter|2017|p=23}} | casualties1 = 60,000 dead{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}}<br/>Christian claims:<br/>114,000 dead{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}} (50,000 from disease & 64,000 from battle) | casualties2 = 5,020 dead{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}}<ref group=note>520 Knights of Hospitaller<br/>5,400 soldiers</ref>| }} '''Опсадата на Родос во 1522 година''' била воен судир меѓу [[Османлиската империја]] и [[Болничари|Редот на болничарите]] (витезите на Свети Јован), кој се одвивал од 26 јуни до 22 декември 1522 година на островот [[Родос]]. По шестмесечна опсада, османлиската војска предводена од султанот [[Сулејман Величествениот]] го освоила островот, со што завршило повеќевековното владеење на витезите на Родос и била зајакната османлиската контрола врз источниот Медитеран. == Позадина == Островот Родос бил под власта на Редот на болничарите од 1309 година и претставувал едно од најважните христијански упоришта во источниот Медитеран. Од својата силно утврдена престолнина, витезите ја контролирале поморската трговија и често преземале напади против османлиските и муслиманските бродови. Османлискиот султан [[Мехмед II]] се обидел да го освои островот во 1480 година, но опсадата завршила со неуспех. По доаѓањето на власт на Сулејман I и освојувањето на Белград во 1521 година, Османлиите започнале подготовка за нов поход против Родос со цел да ја отстранат заканата од витешкиот ред и да ги обезбедат своите поморски врски со Египет и Левант. == Воени сили == Османлиската експедиција била една од најголемите воени операции во почетокот на XVI век. Османлиската војска броела околу 100.000 до 150.000 војници, а флотата се состоела од околу 400 бродови. Војската располагала со голем број артилериски орудија за напад врз градските ѕидини. Одбраната ја предводел големиот мајстор на Редот на болничарите, Филип Вилие де Л'Ил-Адам. Во тврдината се наоѓале околу 600–700 витези и неколку илјади војници и вооружени жители на островот. == Тек на опсадата == Опсадата започнала на 26 јуни 1522 година со османлиска блокада на островот од море и копно. Османлиската артилерија започнала со бомбардирање на ѕидините, додека инженерските единици копале ровови и мини со цел да ги ослабат утврдувањата. Бранителите повеќепати ги одбиле османлиските напади и нанеле големи загуби на напаѓачите. Особено тешки борби се воделе околу бастионите на различните национални оддели на редот, познати како „јазици“. И покрај успешната одбрана, со текот на времето витезите останале без доволно залихи и луѓе. До декември 1522 година голем дел од градските ѕидини биле оштетени, а продолжувањето на отпорот станало сè потешко. == Предавање на островот == По преговорите меѓу двете страни, на 22 декември 1522 година бил постигнат договор за предавање на Родос. Според условите на капитулацијата, витезите добиле дозвола слободно да го напуштат островот со оружјето, знамињата и имотот на редот. На христијанските жители им било дозволено или да останат на островот или да заминат. Последните витези го напуштиле Родос на 1 јануари 1523 година, а островот потоа бил вклучен во составот на Османлиското Царство. Освојувањето на Родос било една од најзначајните победи на Сулејман I во раниот период од неговото владеење. Со падот на островот, Османлиите воспоставиле контрола над важна стратешка точка во источниот Медитеран и ги обезбедиле морските патишта кон Египет и Левант. Редот на болничарите останал без своето седиште до 1530 година, кога царот Карло V им го доделил островот Малта, кој станал нивна нова база. Таму редот продолжил да постои и подоцна, особено се прославил со одбраната на Малта во 1565 година. == Наводи == {{наводи}} aef8qe694iziby0qc4kp8ab3pka25sd 5605954 5605953 2026-08-07T13:01:22Z Buli 2648 5605954 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | image = [[Податотека:OttomanJanissariesAndDefendingKnightsOfStJohnSiegeOfRhodes1522.jpg|250px]] | image_size = 300px | caption = Османлиски [[јаничари]] вооружени со аркебузи и бранители — [[витезите на Свети Јован]] — за време на опсадата на Родос, минијатура од ''[[Сулејман-наме]]'' | conflict = Опсада на Родос | partof = [[Османлиски војни во Европа|Османлиските војни во Европа]] | date = 26 јуни – 22 декември 1522 | place = [[Родос]] |coordinates = {{coord|36.4423|28.2270|type:landmark_globe:earth|display=title}} | result = Османлиска победа | territory = Родос под османлиско владеење | combatant1 = {{flagicon image|Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg}} [[Османлиска Империја]] | combatant2 = {{flagicon|SMOM}} [[Knights Hospitaller]]<br />{{flag|Republic of Venice|wartime}} | commander1 = [[Сулејман Величествениот]] | commander2 = [[Филип Вилие де Л'Ил-Адам]] | strength1 = 180,000{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}}–100,000 men<ref name="Kinross176">L. Kinross, ''The Ottoman Centuries: The Rise and Fall of the Turkish Empire'', 176</ref><br/>400 ships<ref name="Kinross176"/><br/>72 guns and mortars{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}} | strength2 = 6,703 men<br/>(703 Knights Hospitallers of St. John, including men from Spain, France, Germany, Italy, England, and Portugal){{sfn|Clodfelter|2017|p=23}} | casualties1 = 60,000 dead{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}}<br/>Christian claims:<br/>114,000 dead{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}} (50,000 from disease & 64,000 from battle) | casualties2 = 5,020 dead{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}}<ref group=note>520 Knights of Hospitaller<br/>5,400 soldiers</ref>| }} '''Опсадата на Родос во 1522 година''' била воен судир меѓу [[Османлиската империја]] и [[Болничари|Редот на болничарите]] (витезите на Свети Јован), кој се одвивал од 26 јуни до 22 декември 1522 година на островот [[Родос]]. По шестмесечна опсада, османлиската војска предводена од султанот [[Сулејман Величествениот]] го освоила островот, со што завршило повеќевековното владеење на витезите на Родос и била зајакната османлиската контрола врз источниот Медитеран. == Позадина == Островот Родос бил под власта на Редот на болничарите од 1309 година и претставувал едно од најважните христијански упоришта во источниот Медитеран. Од својата силно утврдена престолнина, витезите ја контролирале поморската трговија и често преземале напади против османлиските и муслиманските бродови. Османлискиот султан [[Мехмед II]] се обидел да го освои островот во 1480 година, но опсадата завршила со неуспех. По доаѓањето на власт на Сулејман I и освојувањето на Белград во 1521 година, Османлиите започнале подготовка за нов поход против Родос со цел да ја отстранат заканата од витешкиот ред и да ги обезбедат своите поморски врски со Египет и Левант. == Воени сили == Османлиската експедиција била една од најголемите воени операции во почетокот на XVI век. Османлиската војска броела околу 100.000 до 150.000 војници, а флотата се состоела од околу 400 бродови. Војската располагала со голем број артилериски орудија за напад врз градските ѕидини. Одбраната ја предводел големиот мајстор на Редот на болничарите, Филип Вилие де Л'Ил-Адам. Во тврдината се наоѓале околу 600–700 витези и неколку илјади војници и вооружени жители на островот. == Тек на опсадата == Опсадата започнала на 26 јуни 1522 година со османлиска блокада на островот од море и копно. Османлиската артилерија започнала со бомбардирање на ѕидините, додека инженерските единици копале ровови и мини со цел да ги ослабат утврдувањата. Бранителите повеќепати ги одбиле османлиските напади и нанеле големи загуби на напаѓачите. Особено тешки борби се воделе околу бастионите на различните национални оддели на редот, познати како „јазици“. И покрај успешната одбрана, со текот на времето витезите останале без доволно залихи и луѓе. До декември 1522 година голем дел од градските ѕидини биле оштетени, а продолжувањето на отпорот станало сè потешко. == Предавање на островот == По преговорите меѓу двете страни, на 22 декември 1522 година бил постигнат договор за предавање на Родос. Според условите на капитулацијата, витезите добиле дозвола слободно да го напуштат островот со оружјето, знамињата и имотот на редот. На христијанските жители им било дозволено или да останат на островот или да заминат. Последните витези го напуштиле Родос на 1 јануари 1523 година, а островот потоа бил вклучен во составот на Османлиското Царство. Освојувањето на Родос било една од најзначајните победи на Сулејман I во раниот период од неговото владеење. Со падот на островот, Османлиите воспоставиле контрола над важна стратешка точка во источниот Медитеран и ги обезбедиле морските патишта кон Египет и Левант. Редот на болничарите останал без своето седиште до 1530 година, кога царот Карло V им го доделил островот Малта, кој станал нивна нова база. Таму редот продолжил да постои и подоцна, особено се прославил со одбраната на Малта во 1565 година. == Наводи == {{наводи}} jgcl67dqt31kfkix12id4cnyutrdiao 5605955 5605954 2026-08-07T13:03:17Z Buli 2648 5605955 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | image = [[Податотека:OttomanJanissariesAndDefendingKnightsOfStJohnSiegeOfRhodes1522.jpg|250px]] | image_size = 300px | caption = Османлиски [[јаничари]] вооружени со аркебузи и бранители — [[витезите на Свети Јован]] — за време на опсадата на Родос, минијатура од ''[[Сулејман-наме]]'' | conflict = Опсада на Родос | partof = [[Османлиски војни во Европа|Османлиските војни во Европа]] | date = 26 јуни – 22 декември 1522 | place = [[Родос]] |coordinates = {{coord|36.4423|28.2270|type:landmark_globe:earth|display=title}} | result = Османлиска победа | territory = Родос под османлиско владеење | combatant1 = {{flagicon image|Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg}} [[Османлиска Империја]] | combatant2 = {{flagicon|SMOM}} [[Knights Hospitaller]]<br />{{flag|Republic of Venice|wartime}} | commander1 = [[Сулејман Величествениот]] | commander2 = [[Филип Вилие де Л'Ил-Адам]] | strength1 = 180,000{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}}–100,000 луѓе<ref name="Kinross176">L. Kinross, ''The Ottoman Centuries: The Rise and Fall of the Turkish Empire'', 176</ref><br/>400 бродови<ref name="Kinross176"/><br/>72 топови{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}} | strength2 = 6,703 men<br/>(703 Knights Hospitallers of St. John, including men from Spain, France, Germany, Italy, England, and Portugal){{sfn|Clodfelter|2017|p=23}} | casualties1 = 60,000 dead{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}}<br/>Christian claims:<br/>114,000 dead{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}} (50,000 from disease & 64,000 from battle) | casualties2 = 5,020 dead{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}}<ref group=note>520 Knights of Hospitaller<br/>5,400 soldiers</ref>| }} '''Опсадата на Родос во 1522 година''' била воен судир меѓу [[Османлиската империја]] и [[Болничари|Редот на болничарите]] (витезите на Свети Јован), кој се одвивал од 26 јуни до 22 декември 1522 година на островот [[Родос]]. По шестмесечна опсада, османлиската војска предводена од султанот [[Сулејман Величествениот]] го освоила островот, со што завршило повеќевековното владеење на витезите на Родос и била зајакната османлиската контрола врз источниот Медитеран. == Позадина == Островот Родос бил под власта на Редот на болничарите од 1309 година и претставувал едно од најважните христијански упоришта во источниот Медитеран. Од својата силно утврдена престолнина, витезите ја контролирале поморската трговија и често преземале напади против османлиските и муслиманските бродови. Османлискиот султан [[Мехмед II]] се обидел да го освои островот во 1480 година, но опсадата завршила со неуспех. По доаѓањето на власт на Сулејман I и освојувањето на Белград во 1521 година, Османлиите започнале подготовка за нов поход против Родос со цел да ја отстранат заканата од витешкиот ред и да ги обезбедат своите поморски врски со Египет и Левант. == Воени сили == Османлиската експедиција била една од најголемите воени операции во почетокот на XVI век. Османлиската војска броела околу 100.000 до 150.000 војници, а флотата се состоела од околу 400 бродови. Војската располагала со голем број артилериски орудија за напад врз градските ѕидини. Одбраната ја предводел големиот мајстор на Редот на болничарите, Филип Вилие де Л'Ил-Адам. Во тврдината се наоѓале околу 600–700 витези и неколку илјади војници и вооружени жители на островот. == Тек на опсадата == Опсадата започнала на 26 јуни 1522 година со османлиска блокада на островот од море и копно. Османлиската артилерија започнала со бомбардирање на ѕидините, додека инженерските единици копале ровови и мини со цел да ги ослабат утврдувањата. Бранителите повеќепати ги одбиле османлиските напади и нанеле големи загуби на напаѓачите. Особено тешки борби се воделе околу бастионите на различните национални оддели на редот, познати како „јазици“. И покрај успешната одбрана, со текот на времето витезите останале без доволно залихи и луѓе. До декември 1522 година голем дел од градските ѕидини биле оштетени, а продолжувањето на отпорот станало сè потешко. == Предавање на островот == По преговорите меѓу двете страни, на 22 декември 1522 година бил постигнат договор за предавање на Родос. Според условите на капитулацијата, витезите добиле дозвола слободно да го напуштат островот со оружјето, знамињата и имотот на редот. На христијанските жители им било дозволено или да останат на островот или да заминат. Последните витези го напуштиле Родос на 1 јануари 1523 година, а островот потоа бил вклучен во составот на Османлиското Царство. Освојувањето на Родос било една од најзначајните победи на Сулејман I во раниот период од неговото владеење. Со падот на островот, Османлиите воспоставиле контрола над важна стратешка точка во источниот Медитеран и ги обезбедиле морските патишта кон Египет и Левант. Редот на болничарите останал без своето седиште до 1530 година, кога царот Карло V им го доделил островот Малта, кој станал нивна нова база. Таму редот продолжил да постои и подоцна, особено се прославил со одбраната на Малта во 1565 година. == Наводи == {{наводи}} lxkk3vpga6iu9casmthj4q0s90fmhby 5605956 5605955 2026-08-07T13:04:08Z Buli 2648 5605956 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | image = [[Податотека:OttomanJanissariesAndDefendingKnightsOfStJohnSiegeOfRhodes1522.jpg|250px]] | image_size = 300px | caption = Османлиски [[јаничари]] вооружени со аркебузи и бранители — [[витезите на Свети Јован]] — за време на опсадата на Родос, минијатура од ''[[Сулејман-наме]]'' | conflict = Опсада на Родос | partof = [[Османлиски војни во Европа|Османлиските војни во Европа]] | date = 26 јуни – 22 декември 1522 | place = [[Родос]] |coordinates = {{coord|36.4423|28.2270|type:landmark_globe:earth|display=title}} | result = Османлиска победа | territory = Родос под османлиско владеење | combatant1 = {{flagicon image|Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg}} [[Османлиска Империја]] | combatant2 = {{flagicon|SMOM}} [[Knights Hospitaller]]<br />{{flag|Republic of Venice|wartime}} | commander1 = [[Сулејман Величествениот]] | commander2 = [[Филип Вилие де Л'Ил-Адам]] | strength1 = 180,000{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}}–100,000 луѓе<ref name="Kinross176">L. Kinross, ''The Ottoman Centuries: The Rise and Fall of the Turkish Empire'', 176</ref><br/>400 бродови<ref name="Kinross176"/><br/>72 топови{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}} | strength2 = 6,703 луѓе<br/>(703 витези болничари на Свети Јован, вклучувајќи луѓе од Шпанија, Франција, Германија, Италија, Англија и Португалија){{sfn|Clodfelter|2017|p=23}} | casualties1 = 60,000 dead{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}}<br/>Christian claims:<br/>114,000 dead{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}} (50,000 from disease & 64,000 from battle) | casualties2 = 5,020 dead{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}}<ref group=note>520 Knights of Hospitaller<br/>5,400 soldiers</ref>| }} '''Опсадата на Родос во 1522 година''' била воен судир меѓу [[Османлиската империја]] и [[Болничари|Редот на болничарите]] (витезите на Свети Јован), кој се одвивал од 26 јуни до 22 декември 1522 година на островот [[Родос]]. По шестмесечна опсада, османлиската војска предводена од султанот [[Сулејман Величествениот]] го освоила островот, со што завршило повеќевековното владеење на витезите на Родос и била зајакната османлиската контрола врз источниот Медитеран. == Позадина == Островот Родос бил под власта на Редот на болничарите од 1309 година и претставувал едно од најважните христијански упоришта во источниот Медитеран. Од својата силно утврдена престолнина, витезите ја контролирале поморската трговија и често преземале напади против османлиските и муслиманските бродови. Османлискиот султан [[Мехмед II]] се обидел да го освои островот во 1480 година, но опсадата завршила со неуспех. По доаѓањето на власт на Сулејман I и освојувањето на Белград во 1521 година, Османлиите започнале подготовка за нов поход против Родос со цел да ја отстранат заканата од витешкиот ред и да ги обезбедат своите поморски врски со Египет и Левант. == Воени сили == Османлиската експедиција била една од најголемите воени операции во почетокот на XVI век. Османлиската војска броела околу 100.000 до 150.000 војници, а флотата се состоела од околу 400 бродови. Војската располагала со голем број артилериски орудија за напад врз градските ѕидини. Одбраната ја предводел големиот мајстор на Редот на болничарите, Филип Вилие де Л'Ил-Адам. Во тврдината се наоѓале околу 600–700 витези и неколку илјади војници и вооружени жители на островот. == Тек на опсадата == Опсадата започнала на 26 јуни 1522 година со османлиска блокада на островот од море и копно. Османлиската артилерија започнала со бомбардирање на ѕидините, додека инженерските единици копале ровови и мини со цел да ги ослабат утврдувањата. Бранителите повеќепати ги одбиле османлиските напади и нанеле големи загуби на напаѓачите. Особено тешки борби се воделе околу бастионите на различните национални оддели на редот, познати како „јазици“. И покрај успешната одбрана, со текот на времето витезите останале без доволно залихи и луѓе. До декември 1522 година голем дел од градските ѕидини биле оштетени, а продолжувањето на отпорот станало сè потешко. == Предавање на островот == По преговорите меѓу двете страни, на 22 декември 1522 година бил постигнат договор за предавање на Родос. Според условите на капитулацијата, витезите добиле дозвола слободно да го напуштат островот со оружјето, знамињата и имотот на редот. На христијанските жители им било дозволено или да останат на островот или да заминат. Последните витези го напуштиле Родос на 1 јануари 1523 година, а островот потоа бил вклучен во составот на Османлиското Царство. Освојувањето на Родос било една од најзначајните победи на Сулејман I во раниот период од неговото владеење. Со падот на островот, Османлиите воспоставиле контрола над важна стратешка точка во источниот Медитеран и ги обезбедиле морските патишта кон Египет и Левант. Редот на болничарите останал без своето седиште до 1530 година, кога царот Карло V им го доделил островот Малта, кој станал нивна нова база. Таму редот продолжил да постои и подоцна, особено се прославил со одбраната на Малта во 1565 година. == Наводи == {{наводи}} dxmxf7uutrd2sysp72cps2chk2ru86d 5605957 5605956 2026-08-07T13:07:31Z Buli 2648 5605957 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | image = [[Податотека:OttomanJanissariesAndDefendingKnightsOfStJohnSiegeOfRhodes1522.jpg|250px]] | image_size = 300px | caption = Османлиски [[јаничари]] вооружени со аркебузи и бранители — [[витезите на Свети Јован]] — за време на опсадата на Родос, минијатура од ''[[Сулејман-наме]]'' | conflict = Опсада на Родос | partof = [[Османлиски војни во Европа|Османлиските војни во Европа]] | date = 26 јуни – 22 декември 1522 | place = [[Родос]] |coordinates = {{coord|36.4423|28.2270|type:landmark_globe:earth|display=title}} | result = Османлиска победа | territory = Родос под османлиско владеење | combatant1 = {{flagicon image|Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg}} [[Османлиска Империја]] | combatant2 = {{flagicon|SMOM}} [[Knights Hospitaller]]<br />{{flag|Republic of Venice|wartime}} | commander1 = [[Сулејман Величествениот]] | commander2 = [[Филип Вилие де Л'Ил-Адам]] | strength1 = 180,000{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}}–100,000 луѓе<ref name="Kinross176">L. Kinross, ''The Ottoman Centuries: The Rise and Fall of the Turkish Empire'', 176</ref><br/>400 бродови<ref name="Kinross176"/><br/>72 топови{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}} | strength2 = 6,703 луѓе<br/>(703 витези болничари на Свети Јован, вклучувајќи луѓе од Шпанија, Франција, Германија, Италија, Англија и Португалија){{sfn|Clodfelter|2017|p=23}} | casualties1 = 60,000 загинати{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}}<br/>Христијански извори:<br/>114,000 загинати{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}} (50,000 од болести & 64,000 во борбите) | casualties2 = 5,020 загинати{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}}<ref group=note>520 Knights of Hospitaller<br/>5,400 soldiers</ref>| }} '''Опсадата на Родос во 1522 година''' била воен судир меѓу [[Османлиската империја]] и [[Болничари|Редот на болничарите]] (витезите на Свети Јован), кој се одвивал од 26 јуни до 22 декември 1522 година на островот [[Родос]]. По шестмесечна опсада, османлиската војска предводена од султанот [[Сулејман Величествениот]] го освоила островот, со што завршило повеќевековното владеење на витезите на Родос и била зајакната османлиската контрола врз источниот Медитеран. == Позадина == Островот Родос бил под власта на Редот на болничарите од 1309 година и претставувал едно од најважните христијански упоришта во источниот Медитеран. Од својата силно утврдена престолнина, витезите ја контролирале поморската трговија и често преземале напади против османлиските и муслиманските бродови. Османлискиот султан [[Мехмед II]] се обидел да го освои островот во 1480 година, но опсадата завршила со неуспех. По доаѓањето на власт на Сулејман I и освојувањето на Белград во 1521 година, Османлиите започнале подготовка за нов поход против Родос со цел да ја отстранат заканата од витешкиот ред и да ги обезбедат своите поморски врски со Египет и Левант. == Воени сили == Османлиската експедиција била една од најголемите воени операции во почетокот на XVI век. Османлиската војска броела околу 100.000 до 150.000 војници, а флотата се состоела од околу 400 бродови. Војската располагала со голем број артилериски орудија за напад врз градските ѕидини. Одбраната ја предводел големиот мајстор на Редот на болничарите, Филип Вилие де Л'Ил-Адам. Во тврдината се наоѓале околу 600–700 витези и неколку илјади војници и вооружени жители на островот. == Тек на опсадата == Опсадата започнала на 26 јуни 1522 година со османлиска блокада на островот од море и копно. Османлиската артилерија започнала со бомбардирање на ѕидините, додека инженерските единици копале ровови и мини со цел да ги ослабат утврдувањата. Бранителите повеќепати ги одбиле османлиските напади и нанеле големи загуби на напаѓачите. Особено тешки борби се воделе околу бастионите на различните национални оддели на редот, познати како „јазици“. И покрај успешната одбрана, со текот на времето витезите останале без доволно залихи и луѓе. До декември 1522 година голем дел од градските ѕидини биле оштетени, а продолжувањето на отпорот станало сè потешко. == Предавање на островот == По преговорите меѓу двете страни, на 22 декември 1522 година бил постигнат договор за предавање на Родос. Според условите на капитулацијата, витезите добиле дозвола слободно да го напуштат островот со оружјето, знамињата и имотот на редот. На христијанските жители им било дозволено или да останат на островот или да заминат. Последните витези го напуштиле Родос на 1 јануари 1523 година, а островот потоа бил вклучен во составот на Османлиското Царство. Освојувањето на Родос било една од најзначајните победи на Сулејман I во раниот период од неговото владеење. Со падот на островот, Османлиите воспоставиле контрола над важна стратешка точка во источниот Медитеран и ги обезбедиле морските патишта кон Египет и Левант. Редот на болничарите останал без своето седиште до 1530 година, кога царот Карло V им го доделил островот Малта, кој станал нивна нова база. Таму редот продолжил да постои и подоцна, особено се прославил со одбраната на Малта во 1565 година. == Наводи == {{наводи}} hl6sor7x1ga6bc5qdi2udomaaz78cg8 5605963 5605957 2026-08-07T13:09:07Z Buli 2648 /* Наводи */ 5605963 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | image = [[Податотека:OttomanJanissariesAndDefendingKnightsOfStJohnSiegeOfRhodes1522.jpg|250px]] | image_size = 300px | caption = Османлиски [[јаничари]] вооружени со аркебузи и бранители — [[витезите на Свети Јован]] — за време на опсадата на Родос, минијатура од ''[[Сулејман-наме]]'' | conflict = Опсада на Родос | partof = [[Османлиски војни во Европа|Османлиските војни во Европа]] | date = 26 јуни – 22 декември 1522 | place = [[Родос]] |coordinates = {{coord|36.4423|28.2270|type:landmark_globe:earth|display=title}} | result = Османлиска победа | territory = Родос под османлиско владеење | combatant1 = {{flagicon image|Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg}} [[Османлиска Империја]] | combatant2 = {{flagicon|SMOM}} [[Knights Hospitaller]]<br />{{flag|Republic of Venice|wartime}} | commander1 = [[Сулејман Величествениот]] | commander2 = [[Филип Вилие де Л'Ил-Адам]] | strength1 = 180,000{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}}–100,000 луѓе<ref name="Kinross176">L. Kinross, ''The Ottoman Centuries: The Rise and Fall of the Turkish Empire'', 176</ref><br/>400 бродови<ref name="Kinross176"/><br/>72 топови{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}} | strength2 = 6,703 луѓе<br/>(703 витези болничари на Свети Јован, вклучувајќи луѓе од Шпанија, Франција, Германија, Италија, Англија и Португалија){{sfn|Clodfelter|2017|p=23}} | casualties1 = 60,000 загинати{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}}<br/>Христијански извори:<br/>114,000 загинати{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}} (50,000 од болести & 64,000 во борбите) | casualties2 = 5,020 загинати{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}}<ref group=note>520 Knights of Hospitaller<br/>5,400 soldiers</ref>| }} '''Опсадата на Родос во 1522 година''' била воен судир меѓу [[Османлиската империја]] и [[Болничари|Редот на болничарите]] (витезите на Свети Јован), кој се одвивал од 26 јуни до 22 декември 1522 година на островот [[Родос]]. По шестмесечна опсада, османлиската војска предводена од султанот [[Сулејман Величествениот]] го освоила островот, со што завршило повеќевековното владеење на витезите на Родос и била зајакната османлиската контрола врз источниот Медитеран. == Позадина == Островот Родос бил под власта на Редот на болничарите од 1309 година и претставувал едно од најважните христијански упоришта во источниот Медитеран. Од својата силно утврдена престолнина, витезите ја контролирале поморската трговија и често преземале напади против османлиските и муслиманските бродови. Османлискиот султан [[Мехмед II]] се обидел да го освои островот во 1480 година, но опсадата завршила со неуспех. По доаѓањето на власт на Сулејман I и освојувањето на Белград во 1521 година, Османлиите започнале подготовка за нов поход против Родос со цел да ја отстранат заканата од витешкиот ред и да ги обезбедат своите поморски врски со Египет и Левант. == Воени сили == Османлиската експедиција била една од најголемите воени операции во почетокот на XVI век. Османлиската војска броела околу 100.000 до 150.000 војници, а флотата се состоела од околу 400 бродови. Војската располагала со голем број артилериски орудија за напад врз градските ѕидини. Одбраната ја предводел големиот мајстор на Редот на болничарите, Филип Вилие де Л'Ил-Адам. Во тврдината се наоѓале околу 600–700 витези и неколку илјади војници и вооружени жители на островот. == Тек на опсадата == Опсадата започнала на 26 јуни 1522 година со османлиска блокада на островот од море и копно. Османлиската артилерија започнала со бомбардирање на ѕидините, додека инженерските единици копале ровови и мини со цел да ги ослабат утврдувањата. Бранителите повеќепати ги одбиле османлиските напади и нанеле големи загуби на напаѓачите. Особено тешки борби се воделе околу бастионите на различните национални оддели на редот, познати како „јазици“. И покрај успешната одбрана, со текот на времето витезите останале без доволно залихи и луѓе. До декември 1522 година голем дел од градските ѕидини биле оштетени, а продолжувањето на отпорот станало сè потешко. == Предавање на островот == По преговорите меѓу двете страни, на 22 декември 1522 година бил постигнат договор за предавање на Родос. Според условите на капитулацијата, витезите добиле дозвола слободно да го напуштат островот со оружјето, знамињата и имотот на редот. На христијанските жители им било дозволено или да останат на островот или да заминат. Последните витези го напуштиле Родос на 1 јануари 1523 година, а островот потоа бил вклучен во составот на Османлиското Царство. Освојувањето на Родос било една од најзначајните победи на Сулејман I во раниот период од неговото владеење. Со падот на островот, Османлиите воспоставиле контрола над важна стратешка точка во источниот Медитеран и ги обезбедиле морските патишта кон Египет и Левант. Редот на болничарите останал без своето седиште до 1530 година, кога царот Карло V им го доделил островот Малта, кој станал нивна нова база. Таму редот продолжил да постои и подоцна, особено се прославил со одбраната на Малта во 1565 година. == Наводи == {{наводи}} {{Поголеми османлиски опсади}} 73rld5gs22hd24i8brnajsla0vhp4v2 5605977 5605963 2026-08-07T13:13:29Z Buli 2648 /* Наводи */ 5605977 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | image = [[Податотека:OttomanJanissariesAndDefendingKnightsOfStJohnSiegeOfRhodes1522.jpg|250px]] | image_size = 300px | caption = Османлиски [[јаничари]] вооружени со аркебузи и бранители — [[витезите на Свети Јован]] — за време на опсадата на Родос, минијатура од ''[[Сулејман-наме]]'' | conflict = Опсада на Родос | partof = [[Османлиски војни во Европа|Османлиските војни во Европа]] | date = 26 јуни – 22 декември 1522 | place = [[Родос]] |coordinates = {{coord|36.4423|28.2270|type:landmark_globe:earth|display=title}} | result = Османлиска победа | territory = Родос под османлиско владеење | combatant1 = {{flagicon image|Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg}} [[Османлиска Империја]] | combatant2 = {{flagicon|SMOM}} [[Knights Hospitaller]]<br />{{flag|Republic of Venice|wartime}} | commander1 = [[Сулејман Величествениот]] | commander2 = [[Филип Вилие де Л'Ил-Адам]] | strength1 = 180,000{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}}–100,000 луѓе<ref name="Kinross176">L. Kinross, ''The Ottoman Centuries: The Rise and Fall of the Turkish Empire'', 176</ref><br/>400 бродови<ref name="Kinross176"/><br/>72 топови{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}} | strength2 = 6,703 луѓе<br/>(703 витези болничари на Свети Јован, вклучувајќи луѓе од Шпанија, Франција, Германија, Италија, Англија и Португалија){{sfn|Clodfelter|2017|p=23}} | casualties1 = 60,000 загинати{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}}<br/>Христијански извори:<br/>114,000 загинати{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}} (50,000 од болести & 64,000 во борбите) | casualties2 = 5,020 загинати{{sfn|Clodfelter|2017|p=23}}<ref group=note>520 Knights of Hospitaller<br/>5,400 soldiers</ref>| }} '''Опсадата на Родос во 1522 година''' била воен судир меѓу [[Османлиската империја]] и [[Болничари|Редот на болничарите]] (витезите на Свети Јован), кој се одвивал од 26 јуни до 22 декември 1522 година на островот [[Родос]]. По шестмесечна опсада, османлиската војска предводена од султанот [[Сулејман Величествениот]] го освоила островот, со што завршило повеќевековното владеење на витезите на Родос и била зајакната османлиската контрола врз источниот Медитеран. == Позадина == Островот Родос бил под власта на Редот на болничарите од 1309 година и претставувал едно од најважните христијански упоришта во источниот Медитеран. Од својата силно утврдена престолнина, витезите ја контролирале поморската трговија и често преземале напади против османлиските и муслиманските бродови. Османлискиот султан [[Мехмед II]] се обидел да го освои островот во 1480 година, но опсадата завршила со неуспех. По доаѓањето на власт на Сулејман I и освојувањето на Белград во 1521 година, Османлиите започнале подготовка за нов поход против Родос со цел да ја отстранат заканата од витешкиот ред и да ги обезбедат своите поморски врски со Египет и Левант. == Воени сили == Османлиската експедиција била една од најголемите воени операции во почетокот на XVI век. Османлиската војска броела околу 100.000 до 150.000 војници, а флотата се состоела од околу 400 бродови. Војската располагала со голем број артилериски орудија за напад врз градските ѕидини. Одбраната ја предводел големиот мајстор на Редот на болничарите, Филип Вилие де Л'Ил-Адам. Во тврдината се наоѓале околу 600–700 витези и неколку илјади војници и вооружени жители на островот. == Тек на опсадата == Опсадата започнала на 26 јуни 1522 година со османлиска блокада на островот од море и копно. Османлиската артилерија започнала со бомбардирање на ѕидините, додека инженерските единици копале ровови и мини со цел да ги ослабат утврдувањата. Бранителите повеќепати ги одбиле османлиските напади и нанеле големи загуби на напаѓачите. Особено тешки борби се воделе околу бастионите на различните национални оддели на редот, познати како „јазици“. И покрај успешната одбрана, со текот на времето витезите останале без доволно залихи и луѓе. До декември 1522 година голем дел од градските ѕидини биле оштетени, а продолжувањето на отпорот станало сè потешко. == Предавање на островот == По преговорите меѓу двете страни, на 22 декември 1522 година бил постигнат договор за предавање на Родос. Според условите на капитулацијата, витезите добиле дозвола слободно да го напуштат островот со оружјето, знамињата и имотот на редот. На христијанските жители им било дозволено или да останат на островот или да заминат. Последните витези го напуштиле Родос на 1 јануари 1523 година, а островот потоа бил вклучен во составот на Османлиското Царство. Освојувањето на Родос било една од најзначајните победи на Сулејман I во раниот период од неговото владеење. Со падот на островот, Османлиите воспоставиле контрола над важна стратешка точка во источниот Медитеран и ги обезбедиле морските патишта кон Египет и Левант. Редот на болничарите останал без своето седиште до 1530 година, кога царот Карло V им го доделил островот Малта, кој станал нивна нова база. Таму редот продолжил да постои и подоцна, особено се прославил со одбраната на Малта во 1565 година. == Наводи == {{наводи}} {{Поголеми османлиски опсади}} [[Категорија:Воена историја на Отоманското Царство]] jmd7tc3ocnbqglflcthr0u26u0yyo15 0 1400642 5605930 2026-08-07T12:51:09Z P.Nedelkovski 47736 P.Nedelkovski ја премести страницата [[Карловачка жупанија]] на [[Карловачка Жупанија]] презапишувајќи врз пренасочување: правопис - голема буква на секој дел од името 5605930 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Карловачка Жупанија]] 436p0oxprvzj0c4kctljk0mdide1avc 1 1400643 5605932 2026-08-07T12:51:09Z P.Nedelkovski 47736 P.Nedelkovski ја премести страницата [[Разговор:Карловачка жупанија]] на [[Разговор:Карловачка Жупанија]] презапишувајќи врз пренасочување: правопис - голема буква на секој дел од името 5605932 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Разговор:Карловачка Жупанија]] 4hbi71tnwvcebkxdtqf0w5klxgyuvjr 0 1400644 5605938 2026-08-07T12:54:24Z P.Nedelkovski 47736 P.Nedelkovski ја премести страницата [[Шибенско-книнска жупанија]] на [[Шибенско-книнска Жупанија]] презапишувајќи врз пренасочување: правопис - голема буква на секој дел од името 5605938 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Шибенско-книнска Жупанија]] 639mplpvg1txf6xmrovkz6t78rz6mxc 1 1400645 5605940 2026-08-07T12:54:24Z P.Nedelkovski 47736 P.Nedelkovski ја премести страницата [[Разговор:Шибенско-книнска жупанија]] на [[Разговор:Шибенско-книнска Жупанија]] презапишувајќи врз пренасочување: правопис - голема буква на секој дел од името 5605940 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Разговор:Шибенско-книнска Жупанија]] hk01vwctwm4ayo9jdcbsm2ypdai3n3p 0 1400646 5605943 2026-08-07T12:55:04Z P.Nedelkovski 47736 P.Nedelkovski ја премести страницата [[Копривничко-крижевска жупанија]] на [[Копривничко-крижевска Жупанија]]: правопис - голема буква на секој дел од името 5605943 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Копривничко-крижевска Жупанија]] qgewhkweu5hvbwgoo91t9lmtyteddhp 1 1400647 5605945 2026-08-07T12:55:04Z P.Nedelkovski 47736 P.Nedelkovski ја премести страницата [[Разговор:Копривничко-крижевска жупанија]] на [[Разговор:Копривничко-крижевска Жупанија]]: правопис - голема буква на секој дел од името 5605945 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Разговор:Копривничко-крижевска Жупанија]] k1nfm2un7r0eoomgpktrphlslc135q6 0 1400648 5605948 2026-08-07T12:55:39Z P.Nedelkovski 47736 P.Nedelkovski ја премести страницата [[Меѓимурска жупанија]] на [[Меѓимурска Жупанија]]: правопис - голема буква на секој дел од името 5605948 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Меѓимурска Жупанија]] 7w3wqzlxkdtodh6qgucbo58x19qyexo 1 1400649 5605950 2026-08-07T12:55:39Z P.Nedelkovski 47736 P.Nedelkovski ја премести страницата [[Разговор:Меѓимурска жупанија]] на [[Разговор:Меѓимурска Жупанија]]: правопис - голема буква на секој дел од името 5605950 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Разговор:Меѓимурска Жупанија]] 5c0fazdpakqsqn0nulqgaxhwy1lznqn 14 1400650 5605967 2026-08-07T13:11:29Z Gurther 105215 Создадена празна страница 5605967 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 5605968 5605967 2026-08-07T13:11:38Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Градови во Хрватска]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5605968 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Градови во Хрватска]] 2nn0pt98gnu2j1q3u4uz6iyb8l6w0tu 14 1400651 5605969 2026-08-07T13:11:53Z Gurther 105215 Создадена празна страница 5605969 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 5605970 5605969 2026-08-07T13:12:02Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Населени места во Хрватска]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5605970 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Населени места во Хрватска]] nz3g5ttte56h9a4516zrdhjx4j7ejx1 14 1400652 5605990 2026-08-07T13:17:48Z Gurther 105215 Создадена празна страница 5605990 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 5605991 5605990 2026-08-07T13:18:01Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Музеи во Шпанија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5605991 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Музеи во Шпанија]] d7a257avo7we7olbjc30eld251dd2eh 14 1400653 5606042 2026-08-07T13:52:21Z Gurther 105215 Создадена празна страница 5606042 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 5606043 5606042 2026-08-07T13:52:41Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Антарктик]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5606043 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Антарктик]] 89iwibd7gdquubrdov0jjom7yjwfkfa 0 1400654 5606069 2026-08-07T15:57:51Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{Инфокутија Државен орган | name = Национално биро за разузнавање | native_name = 国家情報局 | native_name_a = | native_name_r = Kokka Jōhō-kyoku | type = | seal = | seal_size = | seal_caption = | seal_alt = | logo = Nib logo.jpg | logo_size = | logo_caption... 5606069 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Државен орган | name = Национално биро за разузнавање | native_name = 国家情報局 | native_name_a = | native_name_r = Kokka Jōhō-kyoku | type = | seal = | seal_size = | seal_caption = | seal_alt = | logo = Nib logo.jpg | logo_size = | logo_caption = | logo_alt = | image = Central Government Building No.8.jpg | image_size = | image_caption = Централна владина зграда бр. 8, каде што е сместено Националното биро за разузнавање | image_alt = | formed = {{Почетен датум|2026|07|31}} | preceding1 = [[Кабинетска разузнавачка и истражувачка канцеларија]] | preceding2 = | dissolved = | superseding1 = | superseding2 = | agency_type = | jurisdiction = [[Влада на Јапонија]] | status = | headquarters = {{знамеикона|Јапонија}} [[Токио]], Јапонија | coordinates = | motto = | employees = 730 | budget = | minister_type = | minister1_name = | minister1_pfo = | minister2_name = | minister2_pfo = | deputyminister_type = | deputyminister1_name = | deputyminister1_pfo = | deputyminister2_name = | deputyminister2_pfo = | chief1_name = Казуја Хара | chief1_position = генерален директор | chief2_name = Хиројуки Мацуо | chief2_position = заменик-директор | parent_department = | parent_agency = [[Национален совет за разузнавање (Јапонија)|Национален совет за разузнавање]] | parent_agency_type = | child1_agency = | child2_agency = | keydocument1 = | website = {{URL|https://www.cas.go.jp/jp/gaiyou/jimu/nic_nib.html}} | agency_id = | map = | map_size = | map_caption = | map_alt = | footnotes = | embed = |agency_name=Национално биро за разузнавање}} {{нихонго-н|'''Национално биро за разузнавање'''|国家情報局|Кока џохо-кјоку|lead=yes|}} (НБР) — разузнавачка агенција при владата на Јапонија. Со бирото управува Националниот совет за разузнавање, со кој раководи премиерот. Тоа било основано на 31 јули 2026 г., по донесувањето на Законот за воспоставување на Националниот совет за разузнавање.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mia.mk/en/story/%D1%98%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0-%D1%9C%D0%B5-%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0-%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%BE-%D0%B1%D0%B8%D1%80%D0%BE-%D0%B7%D0%B0-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%83%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B5|title=Јапонија ќе формира Национално биро за разузнавање|last=Бачиќ|first=Александар|date=2026-05-27|work=Mia.mk|language=mk|archive-url=https://web.archive.org/web/20260807155616/https://mia.mk/en/story/%D1%98%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0-%D1%9C%D0%B5-%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0-%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%BE-%D0%B1%D0%B8%D1%80%D0%BE-%D0%B7%D0%B0-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%83%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B5|archive-date=2026-08-07|accessdate=2026-08-07}}</ref> == Историја == Во октомври 2025 г., Либерално-демократската партија и Јапонската иновативна партија склучиле коалициски договор, при што една од одредбите предвидувала партиите да воведат законодавство за надградба на Кабинетска разузнавачка и истражувачка канцеларија (CIRO) во Национално биро за разузнавање за време на заседанието на Националниот совет во 2026 г.<ref name=":1">{{Cite web |last=Manning |first=Daniel |date=2025-10-21 |title=Inside the LDP-Ishin no Kai Coalition Agreement |url=https://japan-forward.com/inside-the-ldp-ishin-no-kai-coalition-agreement/ |access-date=2026-02-24 |website=[[Japan Forward]] |language=en-US |archive-date=2026-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260311125718/https://japan-forward.com/inside-the-ldp-ishin-no-kai-coalition-agreement/ |url-status=live }}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last= |first= |date=2025-12-05 |title=Japanese government plans to launch new intelligence bureau in July |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2025/12/05/japan/politics/intelligence-bureau-planned/ |access-date=2026-02-24 |website=[[The Japan Times]] |language=en |archive-date=2025-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251205160722/https://www.japantimes.co.jp/news/2025/12/05/japan/politics/intelligence-bureau-planned/ |url-status=live }}</ref> На 13 март 2026 г., Законот за воспоставување на Националниот совет за разузнавање бил поднесен во Претставничкиот дом.<ref>{{cite web|url=https://www.sangiin.go.jp/japanese/joho1/kousei/gian/221/meisai/m221080221024.htm|title=第221回国会（特別会）|language=ja|accessdate=2026-08-01|date=2026-03-13|website=[[Советнички дом (Јапонија)|Советнички дом]]|trans-title=221st National Diet (Special Session)|archive-date=2026-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20260417062943/https://www.sangiin.go.jp/japanese/joho1/kousei/gian/221/meisai/m221080221024.htm|url-status=live}}</ref> На 23 април 2026 г., Претставничкиот дом го усвоил предлог-законот.<ref>{{Cite web |date=23 April 2026 |title=Japan passes bill to establish National Intelligence Council |url=https://www.arabnews.jp/en/japan/article_168790/ |access-date=2026-07-31 |website=Arab News Japan |language=en |archive-date=2026-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731132432/https://www.arabnews.jp/en/japan/article_168790/ |url-status=live }}</ref> На 12 мај 2026 г., Советничкиот дом расправал за предлог-законот, при што главниот секретар на Кабинот, Минору Кихара, ја објаснил целта на законот пред пратениците.<ref>{{cite web|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260512142842/https://www.nikkei.com/article/DGXZQOUA122AL0S6A510C2000000/|url=https://www.nikkei.com/article/DGXZQOUA122AL0S6A510C2000000/|title=国家情報局「活動状況を国会に説明」 木原官房長官、公表も検討|publisher=|date=2026-05-12|archivedate=2026-05-12|accessdate=2026-08-01|language=Japanese|website=[[Никеи (весник)|Никеи]]|trans-title=National Intelligence Agency to explain its activities to the Diet; Chief Cabinet Secretary Kihara also considering public disclosure.}}</ref> На 27 мај 2026 г., Советничкиот дом го изгласал законот; Либерално-демократската партија, Јапонската иновативна партија, Демократска партија за народот, Комеито, Сансеито, [[Конзервативна партија на Јапонија]] и [[Тим Мираи]] го поддржале предлог-законот, додека [[Уставна демократска партија на Јапонија|Уставната демократска партија на Јапонија]], [[Јапонска комунистичка партија|Јапонската комунистичка партија]], [[Реива Шинсенгуми]] и [[Социјалдемократска партија (Јапонија)|Социјалдемократската партија]] гласале против него.<ref name=":0">{{cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260627061456/https://www.fnn.jp/articles/-/1050688|url=https://www.fnn.jp/articles/-/1050688|title=【速報】国家情報局設置法が成立 情報活動強化へ 総理がトップの国家情報会議が司令塔に スパイ防止法の検討も加速 |language=Japanese|archivedate=2026-06-27|accessdate=2026-08-01|date=27 May 2026|website=[[Фуџи њус нетворк]]|trans-title=[Breaking News] National Intelligence Agency Establishment Law Passed to Strengthen Intelligence Activities; National Intelligence Council, Headed by the Prime Minister, to Become Command Center; Consideration of Anti-Espionage Law Also Accelerated}}</ref> Пратениците го покренале прашањето НБР да биде раководена од лице што е именувано од друго министерство или агенција.<ref>{{cite web|url=https://www.asahi.com/ajw/articles/16596245|title=Diet approves creation of intelligence command hub|date=2026-05-27|publisher=|access-date=1 August 2026|website=[[Асахи Шимбун]]|archive-date=2026-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20260715162320/https://www.asahi.com/ajw/articles/16596245|url-status=live}}</ref> [[File:Hara and Kihara with NIB vertical wood sign A.jpg|thumb|257x257px|Директорот на НБР, Казуја Хара (лево) и главниот секретар на Кабинетот [[Минору Кихара]] (десно) покрај откриената табла на НБР на 31 јули 2026 г.]] На 24 јули 2026 г., Казуја Хара бил именуван за прв генерален директор на НБР, кој претходно бил последен директор на CIRO.<ref>{{cite web|url=https://www.khb-tv.co.jp/news/16773520|title=“NIB”国家情報局が発足 総理・官房長官・初代局長ら初会合|language=Japanese|accessdate=2026-08-01|date=2026-07-31|archivedate=2026-08-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260801153246/https://www.khb-tv.co.jp/news/16773520}}</ref><ref>{{cite web |url=https://japannews.yomiuri.co.jp/politics/defense-security/20260724-339687/ |title=Japan Set to Launch National Intel Bureau on July 31 |publisher= |date=2026-07-24|access-date=1 August 2026|website=[[Јомиури Шимбун]]}}</ref> Агенцијата официјално била основана на 31 јули 2026 г.<ref>{{Cite web |date=2026-07-31 |title=Japan Launches National Intelligence Bureau |url=https://www.nippon.com/en/news/yjj2026073100126/ |access-date=2026-07-31 |website=[[nippon.com]] |language=en |archive-date=2026-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731131702/https://www.nippon.com/en/news/yjj2026073100126/ |url-status=live }}</ref> Истиот ден, Хиројуки Мацуо бил именуван за заменик-директор на НБР, кој претходно служел како дипломат во Јапонската амбасада во Јужна Кореја.<ref>{{cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260727094519/https://www.nikkei.com/article/DGXZQOUA2469E0U6A720C2000000/ |url=https://www.nikkei.com/article/DGXZQOUA2469E0U6A720C2000000/ |title=国家情報局次長に松尾裕敬氏 外務省出身 |language=Japanese |accessdate=2026-08-01 |archivedate=2026-07-27|date=24 July 2026|website=[[Никеи (весник)|Никеи]]|trans-title=Hiroyuki Matsuo, a former Foreign Ministry official, named Deputy Director of the National Intelligence Agency.}}</ref> == Функции == НБР ја наследува Кабинетска разузнавачка и истражувачка канцеларија. Кабинетот на премиерката [[Санае Такаичи]] го одобрил основањето на бирото поради кинеската и руската закана; новата агенција била опишана како „столб на напорите на премиерката Санае Такаичи да ги отстрани ограничувањата во одбраната и безбедноста наметнати врз Јапонија по војната“.<ref name="nyt">{{Cite news |last=Hernández |first=Javier C. |date=2026-07-13 |title=Japan Builds Intelligence Agency It Hasn't Had Since World War II |url=https://www.nytimes.com/2026/07/13/world/asia/japan-intelligence-agency.html |access-date=2026-07-31 |work=[[Њујорк тајмс]] |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Агенцијата нема да работи како [[Централна разузнавачка агенција|Централната разузнавачка агенција]] (ЦРА) и слични национални разузнавачки агенции, туку ќе делува во улоги слични на оние што ги извршува Директорот на национално разузнавање.<ref name="upi">{{cite web|url=https://www.upi.com/Top_News/World-News/2026/07/31/japan-national-intelligence-bureau-national-security/7451785540742/|title=Japan launches intelligence bureau but lacks overseas network|date=2026-07-31|publisher=UPI|access-date=1 August 2026|website=[[United Press International]]}}</ref> Весникот ''[[The New York Times]]'' објавил дека Токио побарал совет од САД, Австралија и Германија за време на воспоставувањето на НБР.<ref name="nyt"/> Ова претставува консолидација на управувањето со информациите обезбедени од различни разузнавачки агенции поврзани со [[Национална полициска агенција (Јапонија)|Националната полициска агенција]] и владините министерства под едно целокупно владино тело.<ref name=":4">{{Cite news |last=Gale |first=Alastair |date=31 July 2026 |title=Japan Launches Intelligence Bureau in Takaichi's Security Push |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-07-30/japan-to-launch-intelligence-bureau-in-takaichi-s-security-push |access-date=31 July 2026 |work=[[Блумберг њуз]]}}</ref> Нејзиниот домен ги опфаќа борбата против [[Тероризам|тероризмот]], одговорот на национални вонредни состојби и противмерките против странското разузнавање, како што се [[Шпионажа|шпионските]] дејности или операциите за прикриено влијание.<ref name=":3">{{Cite news |last1=Yeung |first1=Jessie |last2=Asada |first2=Yumi |date=2026-07-31 |title=Japan is launching its first new intelligence agency since WWII. Here's why |url=https://edition.cnn.com/2026/07/30/asia/japan-new-intelligence-agency-bureau-intl-hnk |access-date=2026-07-31 |work=[[Си-ен-ен]] |language=en |archive-date=2026-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801022350/https://edition.cnn.com/2026/07/30/asia/japan-new-intelligence-agency-bureau-intl-hnk |url-status=live }}</ref> == Организација == Со НБР управува Националниот совет за разузнавање, со кој претседава [[Премиер на Јапонија|премиерот на Јапонија]] и во кој членуваат други министерски функционери.<ref name=":3" /><ref name=":0" /> При своето основање, таа броела околу 730 вработени.<ref name=":4" /> Претходно било објавено дека кадарот на НБР ќе се состои од 700 лица.<ref>{{cite web|url=https://forbesjapan.com/articles/detail/99181|title=国家情報局の誕生、世界のスパイと肩を並べられるのか|language=Japanese|date=2026-06-16|publisher=|access-date=1 August 2026|website=[[Форбс]]|last=Makino|first=Aihiro|trans-title=The birth of the National Intelligence Agency: Can it stand shoulder to shoulder with the world's spies?|archive-date=2026-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20260620023647/https://forbesjapan.com/articles/detail/99181|url-status=live}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{commonscat-inline|National Intelligence Bureau (Japan)}} [[Категорија:Разузнавачки служби]] [[Категорија:Јапонски организации]] [[Категорија:Влада на Јапонија]] r6fs1vwwyrvclk5t140pgz9lxhf9vx0 5606073 5606069 2026-08-07T16:23:38Z Andrew012p 85224 5606073 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Државен орган | name = Национално биро за разузнавање | native_name = 国家情報局 | native_name_a = | native_name_r = Kokka Jōhō-kyoku | type = | seal = | seal_size = | seal_caption = | seal_alt = | logo = Nib logo.jpg | logo_size = | logo_caption = | logo_alt = | image = Central Government Building No.8.jpg | image_size = | image_caption = Централна владина зграда бр. 8, каде што е сместено Националното биро за разузнавање | image_alt = | formed = {{Почетен датум|2026|07|31}} | preceding1 = [[Кабинетска разузнавачка и истражувачка канцеларија]] | preceding2 = | dissolved = | superseding1 = | superseding2 = | agency_type = | jurisdiction = [[Влада на Јапонија]] | status = | headquarters = {{знамеикона|Јапонија}} [[Токио]], Јапонија | coordinates = | motto = | employees = 730 | budget = | minister_type = | minister1_name = | minister1_pfo = | minister2_name = | minister2_pfo = | deputyminister_type = | deputyminister1_name = | deputyminister1_pfo = | deputyminister2_name = | deputyminister2_pfo = | chief1_name = Казуја Хара | chief1_position = генерален директор | chief2_name = Хиројуки Мацуо | chief2_position = заменик-директор | parent_department = | parent_agency = [[Национален совет за разузнавање (Јапонија)|Национален совет за разузнавање]] | parent_agency_type = | child1_agency = | child2_agency = | keydocument1 = | website = {{URL|https://www.cas.go.jp/jp/gaiyou/jimu/nic_nib.html}} | agency_id = | map = | map_size = | map_caption = | map_alt = | footnotes = | embed = |agency_name=Национално биро за разузнавање}} {{нихонго-н|'''Национално биро за разузнавање'''|国家情報局|Кока џохо-кјоку|lead=yes|}} (НБР) — разузнавачка агенција при владата на Јапонија. Со бирото управува Националниот совет за разузнавање, со кој раководи премиерот. Било основано на 31 јули 2026 г., по донесувањето на Законот за воспоставување на Националниот совет за разузнавање.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mia.mk/en/story/%D1%98%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0-%D1%9C%D0%B5-%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0-%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%BE-%D0%B1%D0%B8%D1%80%D0%BE-%D0%B7%D0%B0-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%83%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B5|title=Јапонија ќе формира Национално биро за разузнавање|last=Бачиќ|first=Александар|date=2026-05-27|work=Mia.mk|language=mk|archive-url=https://web.archive.org/web/20260807155616/https://mia.mk/en/story/%D1%98%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0-%D1%9C%D0%B5-%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0-%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%BE-%D0%B1%D0%B8%D1%80%D0%BE-%D0%B7%D0%B0-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%83%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B5|archive-date=2026-08-07|accessdate=2026-08-07}}</ref> == Историја == Во октомври 2025 г., Либерално-демократската партија и Јапонската иновативна партија склучиле коалициски договор, при што една од одредбите предвидувала партиите да воведат законодавство за надградба на Кабинетска разузнавачка и истражувачка канцеларија (CIRO) во Национално биро за разузнавање за време на заседанието на Националниот совет во 2026 г.<ref name=":1">{{Cite web |last=Manning |first=Daniel |date=2025-10-21 |title=Inside the LDP-Ishin no Kai Coalition Agreement |url=https://japan-forward.com/inside-the-ldp-ishin-no-kai-coalition-agreement/ |access-date=2026-02-24 |website=[[Japan Forward]] |language=en-US |archive-date=2026-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260311125718/https://japan-forward.com/inside-the-ldp-ishin-no-kai-coalition-agreement/ |url-status=live }}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last= |first= |date=2025-12-05 |title=Japanese government plans to launch new intelligence bureau in July |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2025/12/05/japan/politics/intelligence-bureau-planned/ |access-date=2026-02-24 |website=[[The Japan Times]] |language=en |archive-date=2025-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251205160722/https://www.japantimes.co.jp/news/2025/12/05/japan/politics/intelligence-bureau-planned/ |url-status=live }}</ref> На 13 март 2026 г., Законот за воспоставување на Националниот совет за разузнавање бил поднесен во Претставничкиот дом.<ref>{{cite web|url=https://www.sangiin.go.jp/japanese/joho1/kousei/gian/221/meisai/m221080221024.htm|title=第221回国会（特別会）|language=ja|accessdate=2026-08-01|date=2026-03-13|website=[[Советнички дом (Јапонија)|Советнички дом]]|trans-title=221st National Diet (Special Session)|archive-date=2026-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20260417062943/https://www.sangiin.go.jp/japanese/joho1/kousei/gian/221/meisai/m221080221024.htm|url-status=live}}</ref> На 23 април 2026 г., Претставничкиот дом го усвоил предлог-законот.<ref>{{Cite web |date=23 April 2026 |title=Japan passes bill to establish National Intelligence Council |url=https://www.arabnews.jp/en/japan/article_168790/ |access-date=2026-07-31 |website=Arab News Japan |language=en |archive-date=2026-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731132432/https://www.arabnews.jp/en/japan/article_168790/ |url-status=live }}</ref> На 12 мај 2026 г., Советничкиот дом расправал за предлог-законот, при што главниот секретар на Кабинот, Минору Кихара, ја објаснил целта на законот пред пратениците.<ref>{{cite web|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260512142842/https://www.nikkei.com/article/DGXZQOUA122AL0S6A510C2000000/|url=https://www.nikkei.com/article/DGXZQOUA122AL0S6A510C2000000/|title=国家情報局「活動状況を国会に説明」 木原官房長官、公表も検討|publisher=|date=2026-05-12|archivedate=2026-05-12|accessdate=2026-08-01|language=Japanese|website=[[Никеи (весник)|Никеи]]|trans-title=National Intelligence Agency to explain its activities to the Diet; Chief Cabinet Secretary Kihara also considering public disclosure.}}</ref> На 27 мај 2026 г., Советничкиот дом го изгласал законот; Либерално-демократската партија, Јапонската иновативна партија, Демократска партија за народот, Комеито, Сансеито, [[Конзервативна партија на Јапонија]] и [[Тим Мираи]] го поддржале предлог-законот, додека [[Уставна демократска партија на Јапонија|Уставната демократска партија на Јапонија]], [[Јапонска комунистичка партија|Јапонската комунистичка партија]], [[Реива Шинсенгуми]] и [[Социјалдемократска партија (Јапонија)|Социјалдемократската партија]] гласале против него.<ref name=":0">{{cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260627061456/https://www.fnn.jp/articles/-/1050688|url=https://www.fnn.jp/articles/-/1050688|title=【速報】国家情報局設置法が成立 情報活動強化へ 総理がトップの国家情報会議が司令塔に スパイ防止法の検討も加速 |language=Japanese|archivedate=2026-06-27|accessdate=2026-08-01|date=27 May 2026|website=[[Фуџи њус нетворк]]|trans-title=[Breaking News] National Intelligence Agency Establishment Law Passed to Strengthen Intelligence Activities; National Intelligence Council, Headed by the Prime Minister, to Become Command Center; Consideration of Anti-Espionage Law Also Accelerated}}</ref> Пратениците го покренале прашањето НБР да биде раководена од лице што е именувано од друго министерство или агенција.<ref>{{cite web|url=https://www.asahi.com/ajw/articles/16596245|title=Diet approves creation of intelligence command hub|date=2026-05-27|publisher=|access-date=1 August 2026|website=[[Асахи Шимбун]]|archive-date=2026-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20260715162320/https://www.asahi.com/ajw/articles/16596245|url-status=live}}</ref> [[File:Hara and Kihara with NIB vertical wood sign A.jpg|thumb|257x257px|Директорот на НБР, Казуја Хара (лево) и главниот секретар на Кабинетот [[Минору Кихара]] (десно) покрај откриената табла на НБР на 31 јули 2026 г.]] На 24 јули 2026 г., Казуја Хара бил именуван за прв генерален директор на НБР, кој претходно бил последен директор на CIRO.<ref>{{cite web|url=https://www.khb-tv.co.jp/news/16773520|title=“NIB”国家情報局が発足 総理・官房長官・初代局長ら初会合|language=Japanese|accessdate=2026-08-01|date=2026-07-31|archivedate=2026-08-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260801153246/https://www.khb-tv.co.jp/news/16773520}}</ref><ref>{{cite web |url=https://japannews.yomiuri.co.jp/politics/defense-security/20260724-339687/ |title=Japan Set to Launch National Intel Bureau on July 31 |publisher= |date=2026-07-24|access-date=1 August 2026|website=[[Јомиури Шимбун]]}}</ref> Агенцијата официјално била основана на 31 јули 2026 г.<ref>{{Cite web |date=2026-07-31 |title=Japan Launches National Intelligence Bureau |url=https://www.nippon.com/en/news/yjj2026073100126/ |access-date=2026-07-31 |website=[[nippon.com]] |language=en |archive-date=2026-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731131702/https://www.nippon.com/en/news/yjj2026073100126/ |url-status=live }}</ref> Истиот ден, Хиројуки Мацуо бил именуван за заменик-директор на НБР, кој претходно служел како дипломат во Јапонската амбасада во Јужна Кореја.<ref>{{cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260727094519/https://www.nikkei.com/article/DGXZQOUA2469E0U6A720C2000000/ |url=https://www.nikkei.com/article/DGXZQOUA2469E0U6A720C2000000/ |title=国家情報局次長に松尾裕敬氏 外務省出身 |language=Japanese |accessdate=2026-08-01 |archivedate=2026-07-27|date=24 July 2026|website=[[Никеи (весник)|Никеи]]|trans-title=Hiroyuki Matsuo, a former Foreign Ministry official, named Deputy Director of the National Intelligence Agency.}}</ref> == Функции == НБР ја наследува Кабинетска разузнавачка и истражувачка канцеларија. Кабинетот на премиерката [[Санае Такаичи]] го одобрил основањето на бирото поради кинеската и руската закана; новата агенција била опишана како „столб на напорите на премиерката Санае Такаичи да ги отстрани ограничувањата во одбраната и безбедноста наметнати врз Јапонија по војната“.<ref name="nyt">{{Cite news |last=Hernández |first=Javier C. |date=2026-07-13 |title=Japan Builds Intelligence Agency It Hasn't Had Since World War II |url=https://www.nytimes.com/2026/07/13/world/asia/japan-intelligence-agency.html |access-date=2026-07-31 |work=[[Њујорк тајмс]] |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Агенцијата нема да работи како [[Централна разузнавачка агенција|Централната разузнавачка агенција]] (ЦРА) и слични национални разузнавачки агенции, туку ќе делува во улоги слични на оние што ги извршува Директорот на национално разузнавање.<ref name="upi">{{cite web|url=https://www.upi.com/Top_News/World-News/2026/07/31/japan-national-intelligence-bureau-national-security/7451785540742/|title=Japan launches intelligence bureau but lacks overseas network|date=2026-07-31|publisher=UPI|access-date=1 August 2026|website=[[United Press International]]}}</ref> Весникот ''[[The New York Times]]'' објавил дека Токио побарал совет од САД, Австралија и Германија за време на воспоставувањето на НБР.<ref name="nyt"/> Ова претставува консолидација на управувањето со информациите обезбедени од различни разузнавачки агенции поврзани со [[Национална полициска агенција (Јапонија)|Националната полициска агенција]] и владините министерства под едно целокупно владино тело.<ref name=":4">{{Cite news |last=Gale |first=Alastair |date=31 July 2026 |title=Japan Launches Intelligence Bureau in Takaichi's Security Push |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-07-30/japan-to-launch-intelligence-bureau-in-takaichi-s-security-push |access-date=31 July 2026 |work=[[Блумберг њуз]]}}</ref> Нејзиниот домен ги опфаќа борбата против [[Тероризам|тероризмот]], одговорот на национални вонредни состојби и противмерките против странското разузнавање, како што се [[Шпионажа|шпионските]] дејности или операциите за прикриено влијание.<ref name=":3">{{Cite news |last1=Yeung |first1=Jessie |last2=Asada |first2=Yumi |date=2026-07-31 |title=Japan is launching its first new intelligence agency since WWII. Here's why |url=https://edition.cnn.com/2026/07/30/asia/japan-new-intelligence-agency-bureau-intl-hnk |access-date=2026-07-31 |work=[[Си-ен-ен]] |language=en |archive-date=2026-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801022350/https://edition.cnn.com/2026/07/30/asia/japan-new-intelligence-agency-bureau-intl-hnk |url-status=live }}</ref> == Организација == Со НБР управува Националниот совет за разузнавање, со кој претседава [[Премиер на Јапонија|премиерот на Јапонија]] и во кој членуваат други министерски функционери.<ref name=":3" /><ref name=":0" /> При своето основање, таа броела околу 730 вработени.<ref name=":4" /> Претходно било објавено дека кадарот на НБР ќе се состои од 700 лица.<ref>{{cite web|url=https://forbesjapan.com/articles/detail/99181|title=国家情報局の誕生、世界のスパイと肩を並べられるのか|language=Japanese|date=2026-06-16|publisher=|access-date=1 August 2026|website=[[Форбс]]|last=Makino|first=Aihiro|trans-title=The birth of the National Intelligence Agency: Can it stand shoulder to shoulder with the world's spies?|archive-date=2026-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20260620023647/https://forbesjapan.com/articles/detail/99181|url-status=live}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{commonscat-inline|National Intelligence Bureau (Japan)}} [[Категорија:Разузнавачки служби]] [[Категорија:Јапонски организации]] [[Категорија:Влада на Јапонија]] ou5haxkiugsj2ab5pcw57c6l1em7fz4 5606096 5606073 2026-08-07T18:30:18Z Andrew012p 85224 /* Функции */ 5606096 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Државен орган | name = Национално биро за разузнавање | native_name = 国家情報局 | native_name_a = | native_name_r = Kokka Jōhō-kyoku | type = | seal = | seal_size = | seal_caption = | seal_alt = | logo = Nib logo.jpg | logo_size = | logo_caption = | logo_alt = | image = Central Government Building No.8.jpg | image_size = | image_caption = Централна владина зграда бр. 8, каде што е сместено Националното биро за разузнавање | image_alt = | formed = {{Почетен датум|2026|07|31}} | preceding1 = [[Кабинетска разузнавачка и истражувачка канцеларија]] | preceding2 = | dissolved = | superseding1 = | superseding2 = | agency_type = | jurisdiction = [[Влада на Јапонија]] | status = | headquarters = {{знамеикона|Јапонија}} [[Токио]], Јапонија | coordinates = | motto = | employees = 730 | budget = | minister_type = | minister1_name = | minister1_pfo = | minister2_name = | minister2_pfo = | deputyminister_type = | deputyminister1_name = | deputyminister1_pfo = | deputyminister2_name = | deputyminister2_pfo = | chief1_name = Казуја Хара | chief1_position = генерален директор | chief2_name = Хиројуки Мацуо | chief2_position = заменик-директор | parent_department = | parent_agency = [[Национален совет за разузнавање (Јапонија)|Национален совет за разузнавање]] | parent_agency_type = | child1_agency = | child2_agency = | keydocument1 = | website = {{URL|https://www.cas.go.jp/jp/gaiyou/jimu/nic_nib.html}} | agency_id = | map = | map_size = | map_caption = | map_alt = | footnotes = | embed = |agency_name=Национално биро за разузнавање}} {{нихонго-н|'''Национално биро за разузнавање'''|国家情報局|Кока џохо-кјоку|lead=yes|}} (НБР) — разузнавачка агенција при владата на Јапонија. Со бирото управува Националниот совет за разузнавање, со кој раководи премиерот. Било основано на 31 јули 2026 г., по донесувањето на Законот за воспоставување на Националниот совет за разузнавање.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mia.mk/en/story/%D1%98%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0-%D1%9C%D0%B5-%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0-%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%BE-%D0%B1%D0%B8%D1%80%D0%BE-%D0%B7%D0%B0-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%83%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B5|title=Јапонија ќе формира Национално биро за разузнавање|last=Бачиќ|first=Александар|date=2026-05-27|work=Mia.mk|language=mk|archive-url=https://web.archive.org/web/20260807155616/https://mia.mk/en/story/%D1%98%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0-%D1%9C%D0%B5-%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0-%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%BE-%D0%B1%D0%B8%D1%80%D0%BE-%D0%B7%D0%B0-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%83%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B5|archive-date=2026-08-07|accessdate=2026-08-07}}</ref> == Историја == Во октомври 2025 г., Либерално-демократската партија и Јапонската иновативна партија склучиле коалициски договор, при што една од одредбите предвидувала партиите да воведат законодавство за надградба на Кабинетска разузнавачка и истражувачка канцеларија (CIRO) во Национално биро за разузнавање за време на заседанието на Националниот совет во 2026 г.<ref name=":1">{{Cite web |last=Manning |first=Daniel |date=2025-10-21 |title=Inside the LDP-Ishin no Kai Coalition Agreement |url=https://japan-forward.com/inside-the-ldp-ishin-no-kai-coalition-agreement/ |access-date=2026-02-24 |website=[[Japan Forward]] |language=en-US |archive-date=2026-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260311125718/https://japan-forward.com/inside-the-ldp-ishin-no-kai-coalition-agreement/ |url-status=live }}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last= |first= |date=2025-12-05 |title=Japanese government plans to launch new intelligence bureau in July |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2025/12/05/japan/politics/intelligence-bureau-planned/ |access-date=2026-02-24 |website=[[The Japan Times]] |language=en |archive-date=2025-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251205160722/https://www.japantimes.co.jp/news/2025/12/05/japan/politics/intelligence-bureau-planned/ |url-status=live }}</ref> На 13 март 2026 г., Законот за воспоставување на Националниот совет за разузнавање бил поднесен во Претставничкиот дом.<ref>{{cite web|url=https://www.sangiin.go.jp/japanese/joho1/kousei/gian/221/meisai/m221080221024.htm|title=第221回国会（特別会）|language=ja|accessdate=2026-08-01|date=2026-03-13|website=[[Советнички дом (Јапонија)|Советнички дом]]|trans-title=221st National Diet (Special Session)|archive-date=2026-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20260417062943/https://www.sangiin.go.jp/japanese/joho1/kousei/gian/221/meisai/m221080221024.htm|url-status=live}}</ref> На 23 април 2026 г., Претставничкиот дом го усвоил предлог-законот.<ref>{{Cite web |date=23 April 2026 |title=Japan passes bill to establish National Intelligence Council |url=https://www.arabnews.jp/en/japan/article_168790/ |access-date=2026-07-31 |website=Arab News Japan |language=en |archive-date=2026-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731132432/https://www.arabnews.jp/en/japan/article_168790/ |url-status=live }}</ref> На 12 мај 2026 г., Советничкиот дом расправал за предлог-законот, при што главниот секретар на Кабинот, Минору Кихара, ја објаснил целта на законот пред пратениците.<ref>{{cite web|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260512142842/https://www.nikkei.com/article/DGXZQOUA122AL0S6A510C2000000/|url=https://www.nikkei.com/article/DGXZQOUA122AL0S6A510C2000000/|title=国家情報局「活動状況を国会に説明」 木原官房長官、公表も検討|publisher=|date=2026-05-12|archivedate=2026-05-12|accessdate=2026-08-01|language=Japanese|website=[[Никеи (весник)|Никеи]]|trans-title=National Intelligence Agency to explain its activities to the Diet; Chief Cabinet Secretary Kihara also considering public disclosure.}}</ref> На 27 мај 2026 г., Советничкиот дом го изгласал законот; Либерално-демократската партија, Јапонската иновативна партија, Демократска партија за народот, Комеито, Сансеито, [[Конзервативна партија на Јапонија]] и [[Тим Мираи]] го поддржале предлог-законот, додека [[Уставна демократска партија на Јапонија|Уставната демократска партија на Јапонија]], [[Јапонска комунистичка партија|Јапонската комунистичка партија]], [[Реива Шинсенгуми]] и [[Социјалдемократска партија (Јапонија)|Социјалдемократската партија]] гласале против него.<ref name=":0">{{cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260627061456/https://www.fnn.jp/articles/-/1050688|url=https://www.fnn.jp/articles/-/1050688|title=【速報】国家情報局設置法が成立 情報活動強化へ 総理がトップの国家情報会議が司令塔に スパイ防止法の検討も加速 |language=Japanese|archivedate=2026-06-27|accessdate=2026-08-01|date=27 May 2026|website=[[Фуџи њус нетворк]]|trans-title=[Breaking News] National Intelligence Agency Establishment Law Passed to Strengthen Intelligence Activities; National Intelligence Council, Headed by the Prime Minister, to Become Command Center; Consideration of Anti-Espionage Law Also Accelerated}}</ref> Пратениците го покренале прашањето НБР да биде раководена од лице што е именувано од друго министерство или агенција.<ref>{{cite web|url=https://www.asahi.com/ajw/articles/16596245|title=Diet approves creation of intelligence command hub|date=2026-05-27|publisher=|access-date=1 August 2026|website=[[Асахи Шимбун]]|archive-date=2026-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20260715162320/https://www.asahi.com/ajw/articles/16596245|url-status=live}}</ref> [[File:Hara and Kihara with NIB vertical wood sign A.jpg|thumb|257x257px|Директорот на НБР, Казуја Хара (лево) и главниот секретар на Кабинетот [[Минору Кихара]] (десно) покрај откриената табла на НБР на 31 јули 2026 г.]] На 24 јули 2026 г., Казуја Хара бил именуван за прв генерален директор на НБР, кој претходно бил последен директор на CIRO.<ref>{{cite web|url=https://www.khb-tv.co.jp/news/16773520|title=“NIB”国家情報局が発足 総理・官房長官・初代局長ら初会合|language=Japanese|accessdate=2026-08-01|date=2026-07-31|archivedate=2026-08-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260801153246/https://www.khb-tv.co.jp/news/16773520}}</ref><ref>{{cite web |url=https://japannews.yomiuri.co.jp/politics/defense-security/20260724-339687/ |title=Japan Set to Launch National Intel Bureau on July 31 |publisher= |date=2026-07-24|access-date=1 August 2026|website=[[Јомиури Шимбун]]}}</ref> Агенцијата официјално била основана на 31 јули 2026 г.<ref>{{Cite web |date=2026-07-31 |title=Japan Launches National Intelligence Bureau |url=https://www.nippon.com/en/news/yjj2026073100126/ |access-date=2026-07-31 |website=[[nippon.com]] |language=en |archive-date=2026-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731131702/https://www.nippon.com/en/news/yjj2026073100126/ |url-status=live }}</ref> Истиот ден, Хиројуки Мацуо бил именуван за заменик-директор на НБР, кој претходно служел како дипломат во Јапонската амбасада во Јужна Кореја.<ref>{{cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260727094519/https://www.nikkei.com/article/DGXZQOUA2469E0U6A720C2000000/ |url=https://www.nikkei.com/article/DGXZQOUA2469E0U6A720C2000000/ |title=国家情報局次長に松尾裕敬氏 外務省出身 |language=Japanese |accessdate=2026-08-01 |archivedate=2026-07-27|date=24 July 2026|website=[[Никеи (весник)|Никеи]]|trans-title=Hiroyuki Matsuo, a former Foreign Ministry official, named Deputy Director of the National Intelligence Agency.}}</ref> == Функции == НБР ја наследува Кабинетската разузнавачка и истражувачка канцеларија. Кабинетот на премиерката [[Санае Такаичи]] го одобрил основањето на бирото поради кинеската и руската закана; новата агенција била опишана како „столб на напорите на премиерката Санае Такаичи да ги отстрани ограничувањата во одбраната и безбедноста наметнати врз Јапонија по војната“.<ref name="nyt">{{Cite news |last=Hernández |first=Javier C. |date=2026-07-13 |title=Japan Builds Intelligence Agency It Hasn't Had Since World War II |url=https://www.nytimes.com/2026/07/13/world/asia/japan-intelligence-agency.html |access-date=2026-07-31 |work=[[Њујорк тајмс]] |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Агенцијата нема да работи како [[Централна разузнавачка агенција|Централната разузнавачка агенција]] (ЦРА) и слични национални разузнавачки агенции, туку ќе делува во улоги слични на оние што ги извршува Директорот на национално разузнавање.<ref name="upi">{{cite web|url=https://www.upi.com/Top_News/World-News/2026/07/31/japan-national-intelligence-bureau-national-security/7451785540742/|title=Japan launches intelligence bureau but lacks overseas network|date=2026-07-31|publisher=UPI|access-date=1 August 2026|website=[[United Press International]]}}</ref> Весникот ''[[The New York Times]]'' објавил дека Токио побарал совет од САД, Австралија и Германија за време на воспоставувањето на НБР.<ref name="nyt"/> Ова претставува консолидација на управувањето со информациите обезбедени од различни разузнавачки агенции поврзани со [[Национална полициска агенција (Јапонија)|Националната полициска агенција]] и владините министерства под едно целокупно владино тело.<ref name=":4">{{Cite news |last=Gale |first=Alastair |date=31 July 2026 |title=Japan Launches Intelligence Bureau in Takaichi's Security Push |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-07-30/japan-to-launch-intelligence-bureau-in-takaichi-s-security-push |access-date=31 July 2026 |work=[[Блумберг њуз]]}}</ref> Нејзиниот домен ги опфаќа борбата против [[Тероризам|тероризмот]], одговорот на национални вонредни состојби и противмерките против странското разузнавање, како што се [[Шпионажа|шпионските]] дејности или операциите за прикриено влијание.<ref name=":3">{{Cite news |last1=Yeung |first1=Jessie |last2=Asada |first2=Yumi |date=2026-07-31 |title=Japan is launching its first new intelligence agency since WWII. Here's why |url=https://edition.cnn.com/2026/07/30/asia/japan-new-intelligence-agency-bureau-intl-hnk |access-date=2026-07-31 |work=[[Си-ен-ен]] |language=en |archive-date=2026-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801022350/https://edition.cnn.com/2026/07/30/asia/japan-new-intelligence-agency-bureau-intl-hnk |url-status=live }}</ref> == Организација == Со НБР управува Националниот совет за разузнавање, со кој претседава [[Премиер на Јапонија|премиерот на Јапонија]] и во кој членуваат други министерски функционери.<ref name=":3" /><ref name=":0" /> При своето основање, таа броела околу 730 вработени.<ref name=":4" /> Претходно било објавено дека кадарот на НБР ќе се состои од 700 лица.<ref>{{cite web|url=https://forbesjapan.com/articles/detail/99181|title=国家情報局の誕生、世界のスパイと肩を並べられるのか|language=Japanese|date=2026-06-16|publisher=|access-date=1 August 2026|website=[[Форбс]]|last=Makino|first=Aihiro|trans-title=The birth of the National Intelligence Agency: Can it stand shoulder to shoulder with the world's spies?|archive-date=2026-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20260620023647/https://forbesjapan.com/articles/detail/99181|url-status=live}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{commonscat-inline|National Intelligence Bureau (Japan)}} [[Категорија:Разузнавачки служби]] [[Категорија:Јапонски организации]] [[Категорија:Влада на Јапонија]] ca3elq0kxx1dwa9djngn0s7jmz03f4m 1 1400655 5606070 2026-08-07T15:58:05Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{СЗР}} 5606070 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 14 1400656 5606099 2026-08-07T19:11:05Z Gurther 105215 Создадена празна страница 5606099 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 5606100 5606099 2026-08-07T19:11:15Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Сликарство]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5606100 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Сликарство]] rdhgdtg9vqfzxq822ils6xx6629h1ir 14 1400657 5606109 2026-08-07T19:21:27Z Gurther 105215 Создадена празна страница 5606109 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 5606110 5606109 2026-08-07T19:21:43Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Истражувачки институти по земји]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5606110 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Истражувачки институти по земји]] r52bq77q0u7zwzhfgi585rnhku16ljq 14 1400658 5606113 2026-08-07T19:25:20Z Gurther 105215 Создадена празна страница 5606113 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 5606114 5606113 2026-08-07T19:25:54Z Gurther 105215 5606114 wikitext text/x-wiki {{појкат|171|4}} gesjctdc98iazf6eg8xziwyjoodssvc 10 1400660 5606137 2026-08-07T20:57:03Z Carshalton 30527 Carshalton ја премести страницата [[Предлошка:Состави на Италија на Светските и Европските првенства]] на [[Предлошка:Состави на Италија на СП и ЕП фудбал]] 5606137 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Предлошка:Состави на Италија на СП и ЕП фудбал]] sn6h1s488k8qs88ezdg1fsjnjap5zx0 0 1400661 5606153 2026-08-07T21:55:08Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{Infobox animanga/Header | image = Hajime no Ippo 1.png | caption = Корицата на првиот том, вклучувајќи го Ипо Макуноути | ja_kanji = はじめの一歩 | ja_romaji =Хаџиме но ипо | genre = {{ubl|[[Акција (жанр)|акција]]<ref name="THEMAnime"/>|[[комедија]]<ref name="THEMAnime"/>|[[Спортска манга)|спорт]]<ref nam... 5606153 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | image = Hajime no Ippo 1.png | caption = Корицата на првиот том, вклучувајќи го Ипо Макуноути | ja_kanji = はじめの一歩 | ja_romaji =Хаџиме но ипо | genre = {{ubl|[[Акција (жанр)|акција]]<ref name="THEMAnime"/>|[[комедија]]<ref name="THEMAnime"/>|[[Спортска манга)|спорт]]<ref name="THEMAnime">{{cite web|last=Marshall|first=Dallas|title=Fighting Spirit|url=https://www.themanime.org/viewreview.php?id=1521|website=[[THEM Anime Reviews]]|date=January 8, 2013|access-date=July 13, 2018|archive-date=January 15, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115092152/https://www.themanime.org/viewreview.php?id=1521|url-status=live}}</ref>}} }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | author = [[Џорџ Морикава]] | publisher = [[Kodansha]] | publisher_en = Kodansha (дигитално) | magazine = [[Weekly Shonen Magazine]] | imprint = Shonen Magazine Comics | first = 11 октомври 1989 | last = | volumes = 145 | volume_list = }} {{collapsed infobox section begin}} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | director = Сатоши Нишимура | producer = {{ubl|Хироши Јамашита|Мицуру Ошима|Манабу Тамура|[[Масао Марујама (филмски продуцент)|Масао Марујама]]}} | writer = Тацухико Урахата | music = Цунео Имахори | studio = [[Madhouse]] | licensee = {{English anime licensee|NA={{ubl|[[Geneon]] (порано)|[[Discotek Media]] (тековно)}}}} | network = [[Nippon TV]] | first = 4 октомври 2000 | last = 27 март 2002 | episodes = 76 | episode_list = }} {{Infobox animanga/Video | type = tv film | title = Hajime no Ippo: Champion Road | director = Сатоши Нишимура | producer = {{ubl|Хироши Јамашита|Манабу Тамура|Масао Марујама}} | writer = [[Казујуки Фудејасу]] | music = Цунео Имахори | studio = Madhouse | licensee = {{English anime licensee|NA={{ubl|Geneon (порано)|Discotek Media (тековно)}}}} | network = Nippon TV | released = 18 април 2003 | runtime = 90 минути }} {{Infobox animanga/Video | type = ova | title = Hajime no Ippo: Mashiba vs. Kimura | director = [[Хитоши Нанба]] | producer = {{ubl|Хироши Јамашита|Манабу Тамура|Масао Марујама}} | writer = Тацухико Урахата | music = Цунео Имахори | studio = Madhouse | licensee = {{English anime licensee|NA=Discotek Media}} | released = 5 септември 2003 | runtime = 60 минути }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | title = Hajime no Ippo: New Challenger | director = Џун Шишидо | producer = {{ubl|Тошио Накатани|Манабу Тамура}} | writer = Казујуки Фудејасу | music = [[Јошихиса Хирано]] | studio = Madhouse | licensee = [[Netflix]] (пренос) | network = Nippon TV | first = 6 јануари 2009 | last = 30 јуни 2009 | episodes = 26 | episode_list = }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | title = Hajime no Ippo: Rising | director = Џун Шишидо | producer = {{ubl|Тошио Накатани|Манабу Тамура|Томохиро Шиндо}} | writer = Казујуки Фудејасу | music = {{ubl|Јошихиса Хирано|Цунео Имахори}} | studio = {{ubl|Madhouse|[[MAPPA]]}} | licensee = {{ubl|[[Crunchyroll]] (пренос; порано)|Netflix (пренос; тековно)}} | network = Nippon TV | first = 5 октомври 2013 | last = 29 март 2014 | episodes = 25 | episode_list = }} {{collapsed infobox section end}} {{Infobox animanga/Footer|portal=yes}} {{нихонго-н|'''''Hajime no Ippo'''''|はじめの一歩|Хаџиме но ипо|5=букв. „Првиот чекор“}} — спортска [[манга]] на [[Џорџ Морикава|Џорџ Морикава]] и снимената [[аниме]]-серија според неа. Мангата се издава од 1989 г. во неделното јапонско списание ''[[Weekly Shonen Magazine]]''. Во мигов мангата содржи 141 [[танкобон|том]] и продолжува да излегува. Аниме-серија од 76 епизоди била снимена од [[Сатоши Нишимура|Сатоши Нишимура]] во студиото [[Madhouse]] и се прикажувала од 4 октомври 2000 до 27 март 2002 г. на каналот [[Nippon Television|NTV]] под насловот ''Hajime no Ippo: The Fighting!''. По завршувањето на серијата биле снимени филм и [[OVA]]. На 15 септември 2008 г. во ''Weekly Shonen Magazine'' била најавена втората сезона на серијата, наречена ''Hajime no Ippo: New Challenger''. Нејзиното прикажување започнало на 7 јануари 2009 г. и траело до 1 јули 2009 г. Од 6 септември 2013 до 30 март 2014 г. на NTV се прикажувала третата сезона од серијата ''Hajime no Ippo: The Fighting! Rising''. До декември 2021 г., тиражот на мангата надминал 100 милиони примероци, што ја прави една од најпродаваните манги на сите времиња.<ref><bdi>人気漫画家39人が選ぶ！本当にすごい漫画はコレだ！2022</bdi> &#x5B;39 Popular Manga Artists Choose! This is a Really Amazing Manga! 2022&#x5D;. ''Manga Michi^[јап.]''&#x20;<small>(јап.)</small></ref> == Содржина == Ипо Макуноути е плашлив средношколец што нема другари бидејќи секогаш е зафатен со помагањето на мајка му во нивниот семеен риболовен бизнис. Еден ден, откако Ипо бил претепан од група хулигани предводени од Умезава, му помогнал професионален боксер во средна категорија што ги избркал хулиганите и го однел Ипо во салата Камогава, во сопственост на поранешниот боксер Генџи Камогава, за да му ги измие раните. Кога Ипо се разбудил од звуците на боксерскиот тренинг, боксерот што го спасил, Мамору Такамура, се обидел да го развесели дозволувајќи му да си го истури разочарувањето врз боксерската вреќа. Тоа било запознавањето на Ипо со боксерот. По овој настани, Ипо започнал редовно да тренира. Неговиот професионален пат во [[Јапонија|јапонскиот]] бокс започнал со два спаринга со неговиот врсник Ичиро Мијата. == Медија == === Манга === Напишана и илустрирана од [[Џорџ Морикава]], мангата ''Hajime no Ippo'' се издава во списанието за [[шонен-манга]] на [[Kodansha]], ''[[Weekly Shōnen Magazine|Weekly Shonen Magazine]]'', од 11 октомври 1989 г.<ref>{{cite web|script-title=ja:創刊時からの作品リスト|url=http://kc.kodansha.co.jp/SEP/02065/special/history/history03.html|publisher=[[Kodansha]]|access-date=January 8, 2020|language=ja|archive-date=December 4, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111204222739/http://kc.kodansha.co.jp/SEP/02065/special/history/history03.html}}</ref> Таа се изобличува во списанието над 30 години,<ref>{{cite web|script-title=ja:森川ジョージ「はじめの一歩」30周年をインタビューとマンガで振り返る書籍発売|url=https://natalie.mu/comic/news/347991|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|date=September 18, 2019|access-date=January 8, 2020|language=ja|archive-date=December 6, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191206082438/https://natalie.mu/comic/news/347991|url-status=live}}</ref> достигнувајќи над 1.500 глави до 2025 г. Главите се собираат во поединечни томови [[танкобон]] од страна на Kodansha. Првиот том бил објавен на 17 февруари 1990 г.,<ref name="Hajime_JapVol1">{{cite web|url=http://shop.kodansha.jp/bc2_bc/search_view.jsp?b=3115321|script-title=ja:はじめの一歩 (1)|trans-title=Hajime no Ippo (1)|publisher=[[Kodansha]]|access-date=October 31, 2010|language=ja|archive-date=March 12, 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20050312020824/http://shop.kodansha.jp/bc2_bc/search_view.jsp?b=3115321|url-status=live}}</ref> а до јануари 2026 г. се издадени 145 тома.<ref>{{cite web|url=https://www.kodansha.co.jp/comic/products/0000422841|script-title=ja:はじめの一歩 (145)|trans-title=Hajime no Ippo (145)|publisher=[[Kodansha]]|access-date=November 28, 2025|language=ja|archive-date=December 31, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251231164047/https://www.kodansha.co.jp/comic/products/0000422841|url-status=live}}</ref> Од јули 2021 г., серијата добива и дигитални изданија,<ref>{{cite web|last=Mateo|first=Alex|title=Hajime no Ippo Manga Gets Digital Releases on July 1|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-06-22/hajime-no-ippo-manga-gets-digital-releases-on-july-1/.174308|website=[[Anime News Network]]|date=June 22, 2021|access-date=June 22, 2021|archive-date=June 22, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210622160237/https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-06-22/hajime-no-ippo-manga-gets-digital-releases-on-july-1/.174308|url-status=live}}</ref> а од септември 2023 г. е достапна и на англиски јазик преку услуги како ''K Manga''.<ref>{{cite web|last=Saabedra|first=Humberto|title=Hajime no Ippo: Fighting Spirit! Manga Now Available in English Via K MANGA|url=https://www.crunchyroll.com/news/latest/2023/9/26/hajime-no-ippo-fighting-spirit-manga-now-available-in-english-via-k-manga|website=[[Crunchyroll]]|access-date=September 26, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926234832/https://www.crunchyroll.com/news/latest/2023/9/26/hajime-no-ippo-fighting-spirit-manga-now-available-in-english-via-k-manga|archive-date=September 26, 2023|date=September 26, 2023|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Mateo|first=Alex|title=K Manga Adds Hajime no Ippo Boxing Manga in English|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2023-09-27/k-manga-adds-hajime-no-ippo-boxing-manga-in-english/.202900|website=[[Anime News Network]]|access-date=September 27, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230927204018/https://www.animenewsnetwork.com/news/2023-09-27/k-manga-adds-hajime-no-ippo-boxing-manga-in-english/.202900|archive-date=September 27, 2023|date=September 27, 2023|url-status=live}}</ref> === Аниме === Мангата е адаптирана во успешна аниме-франшиза. Првата телевизиска серија од 75 епизоди, во производство на [[Madhouse]], [[Nippon Television]] и [[VAP]] и во режија на Сатоши Нишимура, се прикажувала од 4 октомври 2000 до 27 март 2002 г.<ref>{{cite web|script-title=ja:はじめの一歩|url=http://www.madhouse.co.jp/works/2000-1999/works_tv_hajimenoippo.html|publisher=[[Madhouse (company)|Madhouse]]|access-date=January 9, 2020|language=ja|title=Madhouse.co.jp|archive-date=September 15, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200915012349/http://www.madhouse.co.jp/works/2000-1999/works_tv_hajimenoippo.html|url-status=live}}</ref> По серијата, биле објавени и ТВ-филмот ''Hajime no Ippo: Champion Road'' (2003) и [[OVA]]-изданието ''Hajime no Ippo Mashiba vs. Kimura'' (2003). Втората сезона, насловена ''Hajime no Ippo: New Challenger'', се прикажувала од јануари до јуни 2009 г.,<ref>{{cite web|last=Loo|first=Egan|title=2nd Hajime no Ippo Show Named, Dated: New Challenger on January 6|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2008-11-27/2nd-hajime-no-ippo-show-named-dated/new-challenger-on-january-6|website=[[Anime News Network]]|date=November 27, 2008|access-date=January 9, 2020|archive-date=June 16, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200616195124/https://www.animenewsnetwork.com/news/2008-11-27/2nd-hajime-no-ippo-show-named-dated/new-challenger-on-january-6|url-status=live}}</ref> додека третата сезона, ''Hajime no Ippo: Rising'', се прикажувала од октомври 2013 до март 2014 г.<ref>{{cite web|script-title=ja:#1（10/5放送）「最強の挑戦者」|url=http://www.ntv.co.jp/ippo/story/01.html|publisher=[[Nippon TV]]|access-date=January 9, 2020|language=ja|archive-date=February 21, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090221001121/https://www.ntv.co.jp/ippo/story/01.html|url-status=live}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{матична|https://pocket.shonenmagazine.com/episode/13933686331772734561|Матична страница на мангата на ''Pocket Shōnen Magazine''}} {{in lang|ja}} * {{матична|http://kc.kodansha.co.jp/content/top.php/02065/1000000058|Матична страница на мангата на ''MAGAMEGA''}} {{in lang|ja}} * {{матична|https://shonenmagazine.com/special_page/ippo30th|Матична страница на ''Weekly Shonen Magazine''}} {{in lang|ja}} * {{матична|http://ippo-100.com|Матична страница}} {{in lang|ja}} [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:Манга од 1989 година]] [[Категорија:OVA]] [[Категорија:Аниме-филмови]] gmrp50od787i9ocq6xgwd1ojpxztxtx 5606156 5606153 2026-08-07T21:56:28Z Andrew012p 85224 5606156 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | image = Hajime no Ippo 1.png | caption = Корицата на првиот том, вклучувајќи го Ипо Макуноути | ja_kanji = はじめの一歩 | ja_romaji =Хаџиме но ипо | genre = {{ubl|[[Акција (жанр)|акција]]<ref name="THEMAnime"/>|[[комедија]]<ref name="THEMAnime"/>|[[Спортска манга)|спорт]]<ref name="THEMAnime">{{cite web|last=Marshall|first=Dallas|title=Fighting Spirit|url=https://www.themanime.org/viewreview.php?id=1521|website=[[THEM Anime Reviews]]|date=January 8, 2013|access-date=July 13, 2018|archive-date=January 15, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115092152/https://www.themanime.org/viewreview.php?id=1521|url-status=live}}</ref>}} }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | author = [[Џорџ Морикава]] | publisher = [[Kodansha]] | publisher_en = Kodansha (дигитално) | magazine = [[Weekly Shonen Magazine]] | imprint = Shonen Magazine Comics | first = 11 октомври 1989 | last = | volumes = 145 | volume_list = }} {{collapsed infobox section begin}} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | director = Сатоши Нишимура | producer = {{ubl|Хироши Јамашита|Мицуру Ошима|Манабу Тамура|[[Масао Марујама (филмски продуцент)|Масао Марујама]]}} | writer = Тацухико Урахата | music = Цунео Имахори | studio = [[Madhouse]] | licensee = {{English anime licensee|NA={{ubl|[[Geneon]] (порано)|[[Discotek Media]] (тековно)}}}} | network = [[Nippon TV]] | first = 4 октомври 2000 | last = 27 март 2002 | episodes = 76 | episode_list = }} {{Infobox animanga/Video | type = tv film | title = Hajime no Ippo: Champion Road | director = Сатоши Нишимура | producer = {{ubl|Хироши Јамашита|Манабу Тамура|Масао Марујама}} | writer = [[Казујуки Фудејасу]] | music = Цунео Имахори | studio = Madhouse | licensee = {{English anime licensee|NA={{ubl|Geneon (порано)|Discotek Media (тековно)}}}} | network = Nippon TV | released = 18 април 2003 | runtime = 90 минути }} {{Infobox animanga/Video | type = ova | title = Hajime no Ippo: Mashiba vs. Kimura | director = [[Хитоши Нанба]] | producer = {{ubl|Хироши Јамашита|Манабу Тамура|Масао Марујама}} | writer = Тацухико Урахата | music = Цунео Имахори | studio = Madhouse | licensee = {{English anime licensee|NA=Discotek Media}} | released = 5 септември 2003 | runtime = 60 минути }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | title = Hajime no Ippo: New Challenger | director = Џун Шишидо | producer = {{ubl|Тошио Накатани|Манабу Тамура}} | writer = Казујуки Фудејасу | music = [[Јошихиса Хирано]] | studio = Madhouse | licensee = [[Netflix]] (пренос) | network = Nippon TV | first = 6 јануари 2009 | last = 30 јуни 2009 | episodes = 26 | episode_list = }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | title = Hajime no Ippo: Rising | director = Џун Шишидо | producer = {{ubl|Тошио Накатани|Манабу Тамура|Томохиро Шиндо}} | writer = Казујуки Фудејасу | music = {{ubl|Јошихиса Хирано|Цунео Имахори}} | studio = {{ubl|Madhouse|[[MAPPA]]}} | licensee = {{ubl|[[Crunchyroll]] (пренос; порано)|Netflix (пренос; тековно)}} | network = Nippon TV | first = 5 октомври 2013 | last = 29 март 2014 | episodes = 25 | episode_list = }} {{collapsed infobox section end}} {{Infobox animanga/Footer|portal=yes}} {{нихонго-н|'''''Hajime no Ippo'''''|はじめの一歩|Хаџиме но ипо|5=Првиот чекор}} — спортска [[манга]] на [[Џорџ Морикава|Џорџ Морикава]] и снимената [[аниме]]-серија според неа. Мангата се издава од 1989 г. во неделното јапонско списание ''[[Weekly Shonen Magazine]]''. Во мигов мангата содржи 141 [[танкобон|том]] и продолжува да излегува. Аниме-серија од 76 епизоди била снимена од [[Сатоши Нишимура|Сатоши Нишимура]] во студиото [[Madhouse]] и се прикажувала од 4 октомври 2000 до 27 март 2002 г. на каналот [[Nippon Television|NTV]] под насловот ''Hajime no Ippo: The Fighting!''. По завршувањето на серијата биле снимени филм и [[OVA]]. На 15 септември 2008 г. во ''Weekly Shonen Magazine'' била најавена втората сезона на серијата, наречена ''Hajime no Ippo: New Challenger''. Нејзиното прикажување започнало на 7 јануари 2009 г. и траело до 1 јули 2009 г. Од 6 септември 2013 до 30 март 2014 г. на NTV се прикажувала третата сезона од серијата ''Hajime no Ippo: The Fighting! Rising''. До декември 2021 г., тиражот на мангата надминал 100 милиони примероци, што ја прави една од најпродаваните манги на сите времиња.<ref><bdi>人気漫画家39人が選ぶ！本当にすごい漫画はコレだ！2022</bdi> &#x5B;39 Popular Manga Artists Choose! This is a Really Amazing Manga! 2022&#x5D;. ''Manga Michi^[јап.]''&#x20;<small>(јап.)</small></ref> == Содржина == Ипо Макуноути е плашлив средношколец што нема другари бидејќи секогаш е зафатен со помагањето на мајка му во нивниот семеен риболовен бизнис. Еден ден, откако Ипо бил претепан од група хулигани предводени од Умезава, му помогнал професионален боксер во средна категорија што ги избркал хулиганите и го однел Ипо во салата Камогава, во сопственост на поранешниот боксер Генџи Камогава, за да му ги измие раните. Кога Ипо се разбудил од звуците на боксерскиот тренинг, боксерот што го спасил, Мамору Такамура, се обидел да го развесели дозволувајќи му да си го истури разочарувањето врз боксерската вреќа. Тоа било запознавањето на Ипо со боксерот. По овој настани, Ипо започнал редовно да тренира. Неговиот професионален пат во [[Јапонија|јапонскиот]] бокс започнал со два спаринга со неговиот врсник Ичиро Мијата. == Медија == === Манга === Напишана и илустрирана од [[Џорџ Морикава]], мангата ''Hajime no Ippo'' се издава во списанието за [[шонен-манга]] на [[Kodansha]], ''[[Weekly Shōnen Magazine|Weekly Shonen Magazine]]'', од 11 октомври 1989 г.<ref>{{cite web|script-title=ja:創刊時からの作品リスト|url=http://kc.kodansha.co.jp/SEP/02065/special/history/history03.html|publisher=[[Kodansha]]|access-date=January 8, 2020|language=ja|archive-date=December 4, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111204222739/http://kc.kodansha.co.jp/SEP/02065/special/history/history03.html}}</ref> Таа се изобличува во списанието над 30 години,<ref>{{cite web|script-title=ja:森川ジョージ「はじめの一歩」30周年をインタビューとマンガで振り返る書籍発売|url=https://natalie.mu/comic/news/347991|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|date=September 18, 2019|access-date=January 8, 2020|language=ja|archive-date=December 6, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191206082438/https://natalie.mu/comic/news/347991|url-status=live}}</ref> достигнувајќи над 1.500 глави до 2025 г. Главите се собираат во поединечни томови [[танкобон]] од страна на Kodansha. Првиот том бил објавен на 17 февруари 1990 г.,<ref name="Hajime_JapVol1">{{cite web|url=http://shop.kodansha.jp/bc2_bc/search_view.jsp?b=3115321|script-title=ja:はじめの一歩 (1)|trans-title=Hajime no Ippo (1)|publisher=[[Kodansha]]|access-date=October 31, 2010|language=ja|archive-date=March 12, 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20050312020824/http://shop.kodansha.jp/bc2_bc/search_view.jsp?b=3115321|url-status=live}}</ref> а до јануари 2026 г. се издадени 145 тома.<ref>{{cite web|url=https://www.kodansha.co.jp/comic/products/0000422841|script-title=ja:はじめの一歩 (145)|trans-title=Hajime no Ippo (145)|publisher=[[Kodansha]]|access-date=November 28, 2025|language=ja|archive-date=December 31, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251231164047/https://www.kodansha.co.jp/comic/products/0000422841|url-status=live}}</ref> Од јули 2021 г., серијата добива и дигитални изданија,<ref>{{cite web|last=Mateo|first=Alex|title=Hajime no Ippo Manga Gets Digital Releases on July 1|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-06-22/hajime-no-ippo-manga-gets-digital-releases-on-july-1/.174308|website=[[Anime News Network]]|date=June 22, 2021|access-date=June 22, 2021|archive-date=June 22, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210622160237/https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-06-22/hajime-no-ippo-manga-gets-digital-releases-on-july-1/.174308|url-status=live}}</ref> а од септември 2023 г. е достапна и на англиски јазик преку услуги како ''K Manga''.<ref>{{cite web|last=Saabedra|first=Humberto|title=Hajime no Ippo: Fighting Spirit! Manga Now Available in English Via K MANGA|url=https://www.crunchyroll.com/news/latest/2023/9/26/hajime-no-ippo-fighting-spirit-manga-now-available-in-english-via-k-manga|website=[[Crunchyroll]]|access-date=September 26, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926234832/https://www.crunchyroll.com/news/latest/2023/9/26/hajime-no-ippo-fighting-spirit-manga-now-available-in-english-via-k-manga|archive-date=September 26, 2023|date=September 26, 2023|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Mateo|first=Alex|title=K Manga Adds Hajime no Ippo Boxing Manga in English|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2023-09-27/k-manga-adds-hajime-no-ippo-boxing-manga-in-english/.202900|website=[[Anime News Network]]|access-date=September 27, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230927204018/https://www.animenewsnetwork.com/news/2023-09-27/k-manga-adds-hajime-no-ippo-boxing-manga-in-english/.202900|archive-date=September 27, 2023|date=September 27, 2023|url-status=live}}</ref> === Аниме === Мангата е адаптирана во успешна аниме-франшиза. Првата телевизиска серија од 75 епизоди, во производство на [[Madhouse]], [[Nippon Television]] и [[VAP]] и во режија на Сатоши Нишимура, се прикажувала од 4 октомври 2000 до 27 март 2002 г.<ref>{{cite web|script-title=ja:はじめの一歩|url=http://www.madhouse.co.jp/works/2000-1999/works_tv_hajimenoippo.html|publisher=[[Madhouse (company)|Madhouse]]|access-date=January 9, 2020|language=ja|title=Madhouse.co.jp|archive-date=September 15, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200915012349/http://www.madhouse.co.jp/works/2000-1999/works_tv_hajimenoippo.html|url-status=live}}</ref> По серијата, биле објавени и ТВ-филмот ''Hajime no Ippo: Champion Road'' (2003) и [[OVA]]-изданието ''Hajime no Ippo Mashiba vs. Kimura'' (2003). Втората сезона, насловена ''Hajime no Ippo: New Challenger'', се прикажувала од јануари до јуни 2009 г.,<ref>{{cite web|last=Loo|first=Egan|title=2nd Hajime no Ippo Show Named, Dated: New Challenger on January 6|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2008-11-27/2nd-hajime-no-ippo-show-named-dated/new-challenger-on-january-6|website=[[Anime News Network]]|date=November 27, 2008|access-date=January 9, 2020|archive-date=June 16, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200616195124/https://www.animenewsnetwork.com/news/2008-11-27/2nd-hajime-no-ippo-show-named-dated/new-challenger-on-january-6|url-status=live}}</ref> додека третата сезона, ''Hajime no Ippo: Rising'', се прикажувала од октомври 2013 до март 2014 г.<ref>{{cite web|script-title=ja:#1（10/5放送）「最強の挑戦者」|url=http://www.ntv.co.jp/ippo/story/01.html|publisher=[[Nippon TV]]|access-date=January 9, 2020|language=ja|archive-date=February 21, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090221001121/https://www.ntv.co.jp/ippo/story/01.html|url-status=live}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{матична|https://pocket.shonenmagazine.com/episode/13933686331772734561|Матична страница на мангата на ''Pocket Shōnen Magazine''}} {{in lang|ja}} * {{матична|http://kc.kodansha.co.jp/content/top.php/02065/1000000058|Матична страница на мангата на ''MAGAMEGA''}} {{in lang|ja}} * {{матична|https://shonenmagazine.com/special_page/ippo30th|Матична страница на ''Weekly Shonen Magazine''}} {{in lang|ja}} * {{матична|http://ippo-100.com|Матична страница}} {{in lang|ja}} [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:Манга од 1989 година]] [[Категорија:OVA]] [[Категорија:Аниме-филмови]] 7hxym4gqq1vsp7krz9mjbw0xkdkql8z 5606157 5606156 2026-08-07T21:56:40Z Andrew012p 85224 /* Медија */ 5606157 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | image = Hajime no Ippo 1.png | caption = Корицата на првиот том, вклучувајќи го Ипо Макуноути | ja_kanji = はじめの一歩 | ja_romaji =Хаџиме но ипо | genre = {{ubl|[[Акција (жанр)|акција]]<ref name="THEMAnime"/>|[[комедија]]<ref name="THEMAnime"/>|[[Спортска манга)|спорт]]<ref name="THEMAnime">{{cite web|last=Marshall|first=Dallas|title=Fighting Spirit|url=https://www.themanime.org/viewreview.php?id=1521|website=[[THEM Anime Reviews]]|date=January 8, 2013|access-date=July 13, 2018|archive-date=January 15, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115092152/https://www.themanime.org/viewreview.php?id=1521|url-status=live}}</ref>}} }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | author = [[Џорџ Морикава]] | publisher = [[Kodansha]] | publisher_en = Kodansha (дигитално) | magazine = [[Weekly Shonen Magazine]] | imprint = Shonen Magazine Comics | first = 11 октомври 1989 | last = | volumes = 145 | volume_list = }} {{collapsed infobox section begin}} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | director = Сатоши Нишимура | producer = {{ubl|Хироши Јамашита|Мицуру Ошима|Манабу Тамура|[[Масао Марујама (филмски продуцент)|Масао Марујама]]}} | writer = Тацухико Урахата | music = Цунео Имахори | studio = [[Madhouse]] | licensee = {{English anime licensee|NA={{ubl|[[Geneon]] (порано)|[[Discotek Media]] (тековно)}}}} | network = [[Nippon TV]] | first = 4 октомври 2000 | last = 27 март 2002 | episodes = 76 | episode_list = }} {{Infobox animanga/Video | type = tv film | title = Hajime no Ippo: Champion Road | director = Сатоши Нишимура | producer = {{ubl|Хироши Јамашита|Манабу Тамура|Масао Марујама}} | writer = [[Казујуки Фудејасу]] | music = Цунео Имахори | studio = Madhouse | licensee = {{English anime licensee|NA={{ubl|Geneon (порано)|Discotek Media (тековно)}}}} | network = Nippon TV | released = 18 април 2003 | runtime = 90 минути }} {{Infobox animanga/Video | type = ova | title = Hajime no Ippo: Mashiba vs. Kimura | director = [[Хитоши Нанба]] | producer = {{ubl|Хироши Јамашита|Манабу Тамура|Масао Марујама}} | writer = Тацухико Урахата | music = Цунео Имахори | studio = Madhouse | licensee = {{English anime licensee|NA=Discotek Media}} | released = 5 септември 2003 | runtime = 60 минути }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | title = Hajime no Ippo: New Challenger | director = Џун Шишидо | producer = {{ubl|Тошио Накатани|Манабу Тамура}} | writer = Казујуки Фудејасу | music = [[Јошихиса Хирано]] | studio = Madhouse | licensee = [[Netflix]] (пренос) | network = Nippon TV | first = 6 јануари 2009 | last = 30 јуни 2009 | episodes = 26 | episode_list = }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | title = Hajime no Ippo: Rising | director = Џун Шишидо | producer = {{ubl|Тошио Накатани|Манабу Тамура|Томохиро Шиндо}} | writer = Казујуки Фудејасу | music = {{ubl|Јошихиса Хирано|Цунео Имахори}} | studio = {{ubl|Madhouse|[[MAPPA]]}} | licensee = {{ubl|[[Crunchyroll]] (пренос; порано)|Netflix (пренос; тековно)}} | network = Nippon TV | first = 5 октомври 2013 | last = 29 март 2014 | episodes = 25 | episode_list = }} {{collapsed infobox section end}} {{Infobox animanga/Footer|portal=yes}} {{нихонго-н|'''''Hajime no Ippo'''''|はじめの一歩|Хаџиме но ипо|5=Првиот чекор}} — спортска [[манга]] на [[Џорџ Морикава|Џорџ Морикава]] и снимената [[аниме]]-серија според неа. Мангата се издава од 1989 г. во неделното јапонско списание ''[[Weekly Shonen Magazine]]''. Во мигов мангата содржи 141 [[танкобон|том]] и продолжува да излегува. Аниме-серија од 76 епизоди била снимена од [[Сатоши Нишимура|Сатоши Нишимура]] во студиото [[Madhouse]] и се прикажувала од 4 октомври 2000 до 27 март 2002 г. на каналот [[Nippon Television|NTV]] под насловот ''Hajime no Ippo: The Fighting!''. По завршувањето на серијата биле снимени филм и [[OVA]]. На 15 септември 2008 г. во ''Weekly Shonen Magazine'' била најавена втората сезона на серијата, наречена ''Hajime no Ippo: New Challenger''. Нејзиното прикажување започнало на 7 јануари 2009 г. и траело до 1 јули 2009 г. Од 6 септември 2013 до 30 март 2014 г. на NTV се прикажувала третата сезона од серијата ''Hajime no Ippo: The Fighting! Rising''. До декември 2021 г., тиражот на мангата надминал 100 милиони примероци, што ја прави една од најпродаваните манги на сите времиња.<ref><bdi>人気漫画家39人が選ぶ！本当にすごい漫画はコレだ！2022</bdi> &#x5B;39 Popular Manga Artists Choose! This is a Really Amazing Manga! 2022&#x5D;. ''Manga Michi^[јап.]''&#x20;<small>(јап.)</small></ref> == Содржина == Ипо Макуноути е плашлив средношколец што нема другари бидејќи секогаш е зафатен со помагањето на мајка му во нивниот семеен риболовен бизнис. Еден ден, откако Ипо бил претепан од група хулигани предводени од Умезава, му помогнал професионален боксер во средна категорија што ги избркал хулиганите и го однел Ипо во салата Камогава, во сопственост на поранешниот боксер Генџи Камогава, за да му ги измие раните. Кога Ипо се разбудил од звуците на боксерскиот тренинг, боксерот што го спасил, Мамору Такамура, се обидел да го развесели дозволувајќи му да си го истури разочарувањето врз боксерската вреќа. Тоа било запознавањето на Ипо со боксерот. По овој настани, Ипо започнал редовно да тренира. Неговиот професионален пат во [[Јапонија|јапонскиот]] бокс започнал со два спаринга со неговиот врсник Ичиро Мијата. == Медиум == === Манга === Напишана и илустрирана од [[Џорџ Морикава]], мангата ''Hajime no Ippo'' се издава во списанието за [[шонен-манга]] на [[Kodansha]], ''[[Weekly Shōnen Magazine|Weekly Shonen Magazine]]'', од 11 октомври 1989 г.<ref>{{cite web|script-title=ja:創刊時からの作品リスト|url=http://kc.kodansha.co.jp/SEP/02065/special/history/history03.html|publisher=[[Kodansha]]|access-date=January 8, 2020|language=ja|archive-date=December 4, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111204222739/http://kc.kodansha.co.jp/SEP/02065/special/history/history03.html}}</ref> Таа се изобличува во списанието над 30 години,<ref>{{cite web|script-title=ja:森川ジョージ「はじめの一歩」30周年をインタビューとマンガで振り返る書籍発売|url=https://natalie.mu/comic/news/347991|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|date=September 18, 2019|access-date=January 8, 2020|language=ja|archive-date=December 6, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191206082438/https://natalie.mu/comic/news/347991|url-status=live}}</ref> достигнувајќи над 1.500 глави до 2025 г. Главите се собираат во поединечни томови [[танкобон]] од страна на Kodansha. Првиот том бил објавен на 17 февруари 1990 г.,<ref name="Hajime_JapVol1">{{cite web|url=http://shop.kodansha.jp/bc2_bc/search_view.jsp?b=3115321|script-title=ja:はじめの一歩 (1)|trans-title=Hajime no Ippo (1)|publisher=[[Kodansha]]|access-date=October 31, 2010|language=ja|archive-date=March 12, 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20050312020824/http://shop.kodansha.jp/bc2_bc/search_view.jsp?b=3115321|url-status=live}}</ref> а до јануари 2026 г. се издадени 145 тома.<ref>{{cite web|url=https://www.kodansha.co.jp/comic/products/0000422841|script-title=ja:はじめの一歩 (145)|trans-title=Hajime no Ippo (145)|publisher=[[Kodansha]]|access-date=November 28, 2025|language=ja|archive-date=December 31, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251231164047/https://www.kodansha.co.jp/comic/products/0000422841|url-status=live}}</ref> Од јули 2021 г., серијата добива и дигитални изданија,<ref>{{cite web|last=Mateo|first=Alex|title=Hajime no Ippo Manga Gets Digital Releases on July 1|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-06-22/hajime-no-ippo-manga-gets-digital-releases-on-july-1/.174308|website=[[Anime News Network]]|date=June 22, 2021|access-date=June 22, 2021|archive-date=June 22, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210622160237/https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-06-22/hajime-no-ippo-manga-gets-digital-releases-on-july-1/.174308|url-status=live}}</ref> а од септември 2023 г. е достапна и на англиски јазик преку услуги како ''K Manga''.<ref>{{cite web|last=Saabedra|first=Humberto|title=Hajime no Ippo: Fighting Spirit! Manga Now Available in English Via K MANGA|url=https://www.crunchyroll.com/news/latest/2023/9/26/hajime-no-ippo-fighting-spirit-manga-now-available-in-english-via-k-manga|website=[[Crunchyroll]]|access-date=September 26, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926234832/https://www.crunchyroll.com/news/latest/2023/9/26/hajime-no-ippo-fighting-spirit-manga-now-available-in-english-via-k-manga|archive-date=September 26, 2023|date=September 26, 2023|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Mateo|first=Alex|title=K Manga Adds Hajime no Ippo Boxing Manga in English|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2023-09-27/k-manga-adds-hajime-no-ippo-boxing-manga-in-english/.202900|website=[[Anime News Network]]|access-date=September 27, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230927204018/https://www.animenewsnetwork.com/news/2023-09-27/k-manga-adds-hajime-no-ippo-boxing-manga-in-english/.202900|archive-date=September 27, 2023|date=September 27, 2023|url-status=live}}</ref> === Аниме === Мангата е адаптирана во успешна аниме-франшиза. Првата телевизиска серија од 75 епизоди, во производство на [[Madhouse]], [[Nippon Television]] и [[VAP]] и во режија на Сатоши Нишимура, се прикажувала од 4 октомври 2000 до 27 март 2002 г.<ref>{{cite web|script-title=ja:はじめの一歩|url=http://www.madhouse.co.jp/works/2000-1999/works_tv_hajimenoippo.html|publisher=[[Madhouse (company)|Madhouse]]|access-date=January 9, 2020|language=ja|title=Madhouse.co.jp|archive-date=September 15, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200915012349/http://www.madhouse.co.jp/works/2000-1999/works_tv_hajimenoippo.html|url-status=live}}</ref> По серијата, биле објавени и ТВ-филмот ''Hajime no Ippo: Champion Road'' (2003) и [[OVA]]-изданието ''Hajime no Ippo Mashiba vs. Kimura'' (2003). Втората сезона, насловена ''Hajime no Ippo: New Challenger'', се прикажувала од јануари до јуни 2009 г.,<ref>{{cite web|last=Loo|first=Egan|title=2nd Hajime no Ippo Show Named, Dated: New Challenger on January 6|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2008-11-27/2nd-hajime-no-ippo-show-named-dated/new-challenger-on-january-6|website=[[Anime News Network]]|date=November 27, 2008|access-date=January 9, 2020|archive-date=June 16, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200616195124/https://www.animenewsnetwork.com/news/2008-11-27/2nd-hajime-no-ippo-show-named-dated/new-challenger-on-january-6|url-status=live}}</ref> додека третата сезона, ''Hajime no Ippo: Rising'', се прикажувала од октомври 2013 до март 2014 г.<ref>{{cite web|script-title=ja:#1（10/5放送）「最強の挑戦者」|url=http://www.ntv.co.jp/ippo/story/01.html|publisher=[[Nippon TV]]|access-date=January 9, 2020|language=ja|archive-date=February 21, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090221001121/https://www.ntv.co.jp/ippo/story/01.html|url-status=live}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{матична|https://pocket.shonenmagazine.com/episode/13933686331772734561|Матична страница на мангата на ''Pocket Shōnen Magazine''}} {{in lang|ja}} * {{матична|http://kc.kodansha.co.jp/content/top.php/02065/1000000058|Матична страница на мангата на ''MAGAMEGA''}} {{in lang|ja}} * {{матична|https://shonenmagazine.com/special_page/ippo30th|Матична страница на ''Weekly Shonen Magazine''}} {{in lang|ja}} * {{матична|http://ippo-100.com|Матична страница}} {{in lang|ja}} [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:Манга од 1989 година]] [[Категорија:OVA]] [[Категорија:Аниме-филмови]] 7xxitoxzhf40dyeop5yn6wgas7vlnw0 5606160 5606157 2026-08-07T21:59:14Z Andrew012p 85224 5606160 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | image = [[Податотека:Hajime no Ippo cover.jpg|230px]] | caption = Корицата на првиот том, вклучувајќи го Ипо Макуноути | ja_kanji = はじめの一歩 | ja_romaji =Хаџиме но ипо | genre = {{ubl|[[Акција (жанр)|акција]]<ref name="THEMAnime"/>|[[комедија]]<ref name="THEMAnime"/>|[[Спортска манга)|спорт]]<ref name="THEMAnime">{{cite web|last=Marshall|first=Dallas|title=Fighting Spirit|url=https://www.themanime.org/viewreview.php?id=1521|website=[[THEM Anime Reviews]]|date=January 8, 2013|access-date=July 13, 2018|archive-date=January 15, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115092152/https://www.themanime.org/viewreview.php?id=1521|url-status=live}}</ref>}} }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | author = [[Џорџ Морикава]] | publisher = [[Kodansha]] | publisher_en = Kodansha (дигитално) | magazine = [[Weekly Shonen Magazine]] | imprint = Shonen Magazine Comics | first = 11 октомври 1989 | last = | volumes = 145 | volume_list = }} {{collapsed infobox section begin}} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | director = Сатоши Нишимура | producer = {{ubl|Хироши Јамашита|Мицуру Ошима|Манабу Тамура|[[Масао Марујама (филмски продуцент)|Масао Марујама]]}} | writer = Тацухико Урахата | music = Цунео Имахори | studio = [[Madhouse]] | licensee = {{English anime licensee|NA={{ubl|[[Geneon]] (порано)|[[Discotek Media]] (тековно)}}}} | network = [[Nippon TV]] | first = 4 октомври 2000 | last = 27 март 2002 | episodes = 76 | episode_list = }} {{Infobox animanga/Video | type = tv film | title = Hajime no Ippo: Champion Road | director = Сатоши Нишимура | producer = {{ubl|Хироши Јамашита|Манабу Тамура|Масао Марујама}} | writer = [[Казујуки Фудејасу]] | music = Цунео Имахори | studio = Madhouse | licensee = {{English anime licensee|NA={{ubl|Geneon (порано)|Discotek Media (тековно)}}}} | network = Nippon TV | released = 18 април 2003 | runtime = 90 минути }} {{Infobox animanga/Video | type = ova | title = Hajime no Ippo: Mashiba vs. Kimura | director = [[Хитоши Нанба]] | producer = {{ubl|Хироши Јамашита|Манабу Тамура|Масао Марујама}} | writer = Тацухико Урахата | music = Цунео Имахори | studio = Madhouse | licensee = {{English anime licensee|NA=Discotek Media}} | released = 5 септември 2003 | runtime = 60 минути }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | title = Hajime no Ippo: New Challenger | director = Џун Шишидо | producer = {{ubl|Тошио Накатани|Манабу Тамура}} | writer = Казујуки Фудејасу | music = [[Јошихиса Хирано]] | studio = Madhouse | licensee = [[Netflix]] (пренос) | network = Nippon TV | first = 6 јануари 2009 | last = 30 јуни 2009 | episodes = 26 | episode_list = }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | title = Hajime no Ippo: Rising | director = Џун Шишидо | producer = {{ubl|Тошио Накатани|Манабу Тамура|Томохиро Шиндо}} | writer = Казујуки Фудејасу | music = {{ubl|Јошихиса Хирано|Цунео Имахори}} | studio = {{ubl|Madhouse|[[MAPPA]]}} | licensee = {{ubl|[[Crunchyroll]] (пренос; порано)|Netflix (пренос; тековно)}} | network = Nippon TV | first = 5 октомври 2013 | last = 29 март 2014 | episodes = 25 | episode_list = }} {{collapsed infobox section end}} {{Infobox animanga/Footer|portal=yes}} {{нихонго-н|'''''Hajime no Ippo'''''|はじめの一歩|Хаџиме но ипо|5=Првиот чекор}} — спортска [[манга]] на [[Џорџ Морикава|Џорџ Морикава]] и снимената [[аниме]]-серија според неа. Мангата се издава од 1989 г. во неделното јапонско списание ''[[Weekly Shonen Magazine]]''. Во мигов мангата содржи 141 [[танкобон|том]] и продолжува да излегува. Аниме-серија од 76 епизоди била снимена од [[Сатоши Нишимура|Сатоши Нишимура]] во студиото [[Madhouse]] и се прикажувала од 4 октомври 2000 до 27 март 2002 г. на каналот [[Nippon Television|NTV]] под насловот ''Hajime no Ippo: The Fighting!''. По завршувањето на серијата биле снимени филм и [[OVA]]. На 15 септември 2008 г. во ''Weekly Shonen Magazine'' била најавена втората сезона на серијата, наречена ''Hajime no Ippo: New Challenger''. Нејзиното прикажување започнало на 7 јануари 2009 г. и траело до 1 јули 2009 г. Од 6 септември 2013 до 30 март 2014 г. на NTV се прикажувала третата сезона од серијата ''Hajime no Ippo: The Fighting! Rising''. До декември 2021 г., тиражот на мангата надминал 100 милиони примероци, што ја прави една од најпродаваните манги на сите времиња.<ref><bdi>人気漫画家39人が選ぶ！本当にすごい漫画はコレだ！2022</bdi> &#x5B;39 Popular Manga Artists Choose! This is a Really Amazing Manga! 2022&#x5D;. ''Manga Michi^[јап.]''&#x20;<small>(јап.)</small></ref> == Содржина == Ипо Макуноути е плашлив средношколец што нема другари бидејќи секогаш е зафатен со помагањето на мајка му во нивниот семеен риболовен бизнис. Еден ден, откако Ипо бил претепан од група хулигани предводени од Умезава, му помогнал професионален боксер во средна категорија што ги избркал хулиганите и го однел Ипо во салата Камогава, во сопственост на поранешниот боксер Генџи Камогава, за да му ги измие раните. Кога Ипо се разбудил од звуците на боксерскиот тренинг, боксерот што го спасил, Мамору Такамура, се обидел да го развесели дозволувајќи му да си го истури разочарувањето врз боксерската вреќа. Тоа било запознавањето на Ипо со боксерот. По овој настани, Ипо започнал редовно да тренира. Неговиот професионален пат во [[Јапонија|јапонскиот]] бокс започнал со два спаринга со неговиот врсник Ичиро Мијата. == Медиум == === Манга === Напишана и илустрирана од [[Џорџ Морикава]], мангата ''Hajime no Ippo'' се издава во списанието за [[шонен-манга]] на [[Kodansha]], ''[[Weekly Shōnen Magazine|Weekly Shonen Magazine]]'', од 11 октомври 1989 г.<ref>{{cite web|script-title=ja:創刊時からの作品リスト|url=http://kc.kodansha.co.jp/SEP/02065/special/history/history03.html|publisher=[[Kodansha]]|access-date=January 8, 2020|language=ja|archive-date=December 4, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111204222739/http://kc.kodansha.co.jp/SEP/02065/special/history/history03.html}}</ref> Таа се изобличува во списанието над 30 години,<ref>{{cite web|script-title=ja:森川ジョージ「はじめの一歩」30周年をインタビューとマンガで振り返る書籍発売|url=https://natalie.mu/comic/news/347991|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|date=September 18, 2019|access-date=January 8, 2020|language=ja|archive-date=December 6, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191206082438/https://natalie.mu/comic/news/347991|url-status=live}}</ref> достигнувајќи над 1.500 глави до 2025 г. Главите се собираат во поединечни томови [[танкобон]] од страна на Kodansha. Првиот том бил објавен на 17 февруари 1990 г.,<ref name="Hajime_JapVol1">{{cite web|url=http://shop.kodansha.jp/bc2_bc/search_view.jsp?b=3115321|script-title=ja:はじめの一歩 (1)|trans-title=Hajime no Ippo (1)|publisher=[[Kodansha]]|access-date=October 31, 2010|language=ja|archive-date=March 12, 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20050312020824/http://shop.kodansha.jp/bc2_bc/search_view.jsp?b=3115321|url-status=live}}</ref> а до јануари 2026 г. се издадени 145 тома.<ref>{{cite web|url=https://www.kodansha.co.jp/comic/products/0000422841|script-title=ja:はじめの一歩 (145)|trans-title=Hajime no Ippo (145)|publisher=[[Kodansha]]|access-date=November 28, 2025|language=ja|archive-date=December 31, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251231164047/https://www.kodansha.co.jp/comic/products/0000422841|url-status=live}}</ref> Од јули 2021 г., серијата добива и дигитални изданија,<ref>{{cite web|last=Mateo|first=Alex|title=Hajime no Ippo Manga Gets Digital Releases on July 1|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-06-22/hajime-no-ippo-manga-gets-digital-releases-on-july-1/.174308|website=[[Anime News Network]]|date=June 22, 2021|access-date=June 22, 2021|archive-date=June 22, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210622160237/https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-06-22/hajime-no-ippo-manga-gets-digital-releases-on-july-1/.174308|url-status=live}}</ref> а од септември 2023 г. е достапна и на англиски јазик преку услуги како ''K Manga''.<ref>{{cite web|last=Saabedra|first=Humberto|title=Hajime no Ippo: Fighting Spirit! Manga Now Available in English Via K MANGA|url=https://www.crunchyroll.com/news/latest/2023/9/26/hajime-no-ippo-fighting-spirit-manga-now-available-in-english-via-k-manga|website=[[Crunchyroll]]|access-date=September 26, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926234832/https://www.crunchyroll.com/news/latest/2023/9/26/hajime-no-ippo-fighting-spirit-manga-now-available-in-english-via-k-manga|archive-date=September 26, 2023|date=September 26, 2023|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Mateo|first=Alex|title=K Manga Adds Hajime no Ippo Boxing Manga in English|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2023-09-27/k-manga-adds-hajime-no-ippo-boxing-manga-in-english/.202900|website=[[Anime News Network]]|access-date=September 27, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230927204018/https://www.animenewsnetwork.com/news/2023-09-27/k-manga-adds-hajime-no-ippo-boxing-manga-in-english/.202900|archive-date=September 27, 2023|date=September 27, 2023|url-status=live}}</ref> === Аниме === Мангата е адаптирана во успешна аниме-франшиза. Првата телевизиска серија од 75 епизоди, во производство на [[Madhouse]], [[Nippon Television]] и [[VAP]] и во режија на Сатоши Нишимура, се прикажувала од 4 октомври 2000 до 27 март 2002 г.<ref>{{cite web|script-title=ja:はじめの一歩|url=http://www.madhouse.co.jp/works/2000-1999/works_tv_hajimenoippo.html|publisher=[[Madhouse (company)|Madhouse]]|access-date=January 9, 2020|language=ja|title=Madhouse.co.jp|archive-date=September 15, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200915012349/http://www.madhouse.co.jp/works/2000-1999/works_tv_hajimenoippo.html|url-status=live}}</ref> По серијата, биле објавени и ТВ-филмот ''Hajime no Ippo: Champion Road'' (2003) и [[OVA]]-изданието ''Hajime no Ippo Mashiba vs. Kimura'' (2003). Втората сезона, насловена ''Hajime no Ippo: New Challenger'', се прикажувала од јануари до јуни 2009 г.,<ref>{{cite web|last=Loo|first=Egan|title=2nd Hajime no Ippo Show Named, Dated: New Challenger on January 6|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2008-11-27/2nd-hajime-no-ippo-show-named-dated/new-challenger-on-january-6|website=[[Anime News Network]]|date=November 27, 2008|access-date=January 9, 2020|archive-date=June 16, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200616195124/https://www.animenewsnetwork.com/news/2008-11-27/2nd-hajime-no-ippo-show-named-dated/new-challenger-on-january-6|url-status=live}}</ref> додека третата сезона, ''Hajime no Ippo: Rising'', се прикажувала од октомври 2013 до март 2014 г.<ref>{{cite web|script-title=ja:#1（10/5放送）「最強の挑戦者」|url=http://www.ntv.co.jp/ippo/story/01.html|publisher=[[Nippon TV]]|access-date=January 9, 2020|language=ja|archive-date=February 21, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090221001121/https://www.ntv.co.jp/ippo/story/01.html|url-status=live}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{матична|https://pocket.shonenmagazine.com/episode/13933686331772734561|Матична страница на мангата на ''Pocket Shōnen Magazine''}} {{in lang|ja}} * {{матична|http://kc.kodansha.co.jp/content/top.php/02065/1000000058|Матична страница на мангата на ''MAGAMEGA''}} {{in lang|ja}} * {{матична|https://shonenmagazine.com/special_page/ippo30th|Матична страница на ''Weekly Shonen Magazine''}} {{in lang|ja}} * {{матична|http://ippo-100.com|Матична страница}} {{in lang|ja}} [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:Манга од 1989 година]] [[Категорија:OVA]] [[Категорија:Аниме-филмови]] par7ri304k026dt6ihhfyant18yo5ub 5606163 5606160 2026-08-07T22:00:50Z Andrew012p 85224 5606163 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | image = [[Податотека:Hajime no Ippo cover.jpg|230px]] | caption = Корицата на првиот том, вклучувајќи го Ипо Макуноути | ja_kanji = はじめの一歩 | ja_romaji =Хаџиме но ипо | genre = {{ubl|[[Акција (жанр)|акција]]<ref name="THEMAnime"/>|[[комедија]]<ref name="THEMAnime"/>|[[Спортска манга|спорт]]<ref name="THEMAnime">{{cite web|last=Marshall|first=Dallas|title=Fighting Spirit|url=https://www.themanime.org/viewreview.php?id=1521|website=[[THEM Anime Reviews]]|date=January 8, 2013|access-date=July 13, 2018|archive-date=January 15, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115092152/https://www.themanime.org/viewreview.php?id=1521|url-status=live}}</ref>}} }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | author = [[Џорџ Морикава]] | publisher = [[Kodansha]] | publisher_en = Kodansha (дигитално) | magazine = [[Weekly Shonen Magazine]] | imprint = Shonen Magazine Comics | first = 11 октомври 1989 | last = | volumes = 145 | volume_list = }} {{collapsed infobox section begin}} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | director = Сатоши Нишимура | producer = {{ubl|Хироши Јамашита|Мицуру Ошима|Манабу Тамура|[[Масао Марујама (филмски продуцент)|Масао Марујама]]}} | writer = Тацухико Урахата | music = Цунео Имахори | studio = [[Madhouse]] | licensee = {{English anime licensee|NA={{ubl|[[Geneon]] (порано)|[[Discotek Media]] (тековно)}}}} | network = [[Nippon TV]] | first = 4 октомври 2000 | last = 27 март 2002 | episodes = 76 | episode_list = }} {{Infobox animanga/Video | type = tv film | title = Hajime no Ippo: Champion Road | director = Сатоши Нишимура | producer = {{ubl|Хироши Јамашита|Манабу Тамура|Масао Марујама}} | writer = [[Казујуки Фудејасу]] | music = Цунео Имахори | studio = Madhouse | licensee = {{English anime licensee|NA={{ubl|Geneon (порано)|Discotek Media (тековно)}}}} | network = Nippon TV | released = 18 април 2003 | runtime = 90 минути }} {{Infobox animanga/Video | type = ova | title = Hajime no Ippo: Mashiba vs. Kimura | director = [[Хитоши Нанба]] | producer = {{ubl|Хироши Јамашита|Манабу Тамура|Масао Марујама}} | writer = Тацухико Урахата | music = Цунео Имахори | studio = Madhouse | licensee = {{English anime licensee|NA=Discotek Media}} | released = 5 септември 2003 | runtime = 60 минути }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | title = Hajime no Ippo: New Challenger | director = Џун Шишидо | producer = {{ubl|Тошио Накатани|Манабу Тамура}} | writer = Казујуки Фудејасу | music = [[Јошихиса Хирано]] | studio = Madhouse | licensee = [[Netflix]] (пренос) | network = Nippon TV | first = 6 јануари 2009 | last = 30 јуни 2009 | episodes = 26 | episode_list = }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | title = Hajime no Ippo: Rising | director = Џун Шишидо | producer = {{ubl|Тошио Накатани|Манабу Тамура|Томохиро Шиндо}} | writer = Казујуки Фудејасу | music = {{ubl|Јошихиса Хирано|Цунео Имахори}} | studio = {{ubl|Madhouse|[[MAPPA]]}} | licensee = {{ubl|[[Crunchyroll]] (пренос; порано)|Netflix (пренос; тековно)}} | network = Nippon TV | first = 5 октомври 2013 | last = 29 март 2014 | episodes = 25 | episode_list = }} {{collapsed infobox section end}} {{Infobox animanga/Footer|portal=yes}} {{нихонго-н|'''''Hajime no Ippo'''''|はじめの一歩|Хаџиме но ипо|5=Првиот чекор}} — спортска [[манга]] на [[Џорџ Морикава|Џорџ Морикава]] и снимената [[аниме]]-серија според неа. Мангата се издава од 1989 г. во неделното јапонско списание ''[[Weekly Shonen Magazine]]''. Во мигов мангата содржи 141 [[танкобон|том]] и продолжува да излегува. Аниме-серија од 76 епизоди била снимена од [[Сатоши Нишимура|Сатоши Нишимура]] во студиото [[Madhouse]] и се прикажувала од 4 октомври 2000 до 27 март 2002 г. на каналот [[Nippon Television|NTV]] под насловот ''Hajime no Ippo: The Fighting!''. По завршувањето на серијата биле снимени филм и [[OVA]]. На 15 септември 2008 г. во ''Weekly Shonen Magazine'' била најавена втората сезона на серијата, наречена ''Hajime no Ippo: New Challenger''. Нејзиното прикажување започнало на 7 јануари 2009 г. и траело до 1 јули 2009 г. Од 6 септември 2013 до 30 март 2014 г. на NTV се прикажувала третата сезона од серијата ''Hajime no Ippo: The Fighting! Rising''. До декември 2021 г., тиражот на мангата надминал 100 милиони примероци, што ја прави една од најпродаваните манги на сите времиња.<ref><bdi>人気漫画家39人が選ぶ！本当にすごい漫画はコレだ！2022</bdi> &#x5B;39 Popular Manga Artists Choose! This is a Really Amazing Manga! 2022&#x5D;. ''Manga Michi^[јап.]''&#x20;<small>(јап.)</small></ref> == Содржина == Ипо Макуноути е плашлив средношколец што нема другари бидејќи секогаш е зафатен со помагањето на мајка му во нивниот семеен риболовен бизнис. Еден ден, откако Ипо бил претепан од група хулигани предводени од Умезава, му помогнал професионален боксер во средна категорија што ги избркал хулиганите и го однел Ипо во салата Камогава, во сопственост на поранешниот боксер Генџи Камогава, за да му ги измие раните. Кога Ипо се разбудил од звуците на боксерскиот тренинг, боксерот што го спасил, Мамору Такамура, се обидел да го развесели дозволувајќи му да си го истури разочарувањето врз боксерската вреќа. Тоа било запознавањето на Ипо со боксерот. По овој настани, Ипо започнал редовно да тренира. Неговиот професионален пат во [[Јапонија|јапонскиот]] бокс започнал со два спаринга со неговиот врсник Ичиро Мијата. == Медиум == === Манга === Напишана и илустрирана од [[Џорџ Морикава]], мангата ''Hajime no Ippo'' се издава во списанието за [[шонен-манга]] на [[Kodansha]], ''[[Weekly Shōnen Magazine|Weekly Shonen Magazine]]'', од 11 октомври 1989 г.<ref>{{cite web|script-title=ja:創刊時からの作品リスト|url=http://kc.kodansha.co.jp/SEP/02065/special/history/history03.html|publisher=[[Kodansha]]|access-date=January 8, 2020|language=ja|archive-date=December 4, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111204222739/http://kc.kodansha.co.jp/SEP/02065/special/history/history03.html}}</ref> Таа се изобличува во списанието над 30 години,<ref>{{cite web|script-title=ja:森川ジョージ「はじめの一歩」30周年をインタビューとマンガで振り返る書籍発売|url=https://natalie.mu/comic/news/347991|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|date=September 18, 2019|access-date=January 8, 2020|language=ja|archive-date=December 6, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191206082438/https://natalie.mu/comic/news/347991|url-status=live}}</ref> достигнувајќи над 1.500 глави до 2025 г. Главите се собираат во поединечни томови [[танкобон]] од страна на Kodansha. Првиот том бил објавен на 17 февруари 1990 г.,<ref name="Hajime_JapVol1">{{cite web|url=http://shop.kodansha.jp/bc2_bc/search_view.jsp?b=3115321|script-title=ja:はじめの一歩 (1)|trans-title=Hajime no Ippo (1)|publisher=[[Kodansha]]|access-date=October 31, 2010|language=ja|archive-date=March 12, 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20050312020824/http://shop.kodansha.jp/bc2_bc/search_view.jsp?b=3115321|url-status=live}}</ref> а до јануари 2026 г. се издадени 145 тома.<ref>{{cite web|url=https://www.kodansha.co.jp/comic/products/0000422841|script-title=ja:はじめの一歩 (145)|trans-title=Hajime no Ippo (145)|publisher=[[Kodansha]]|access-date=November 28, 2025|language=ja|archive-date=December 31, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251231164047/https://www.kodansha.co.jp/comic/products/0000422841|url-status=live}}</ref> Од јули 2021 г., серијата добива и дигитални изданија,<ref>{{cite web|last=Mateo|first=Alex|title=Hajime no Ippo Manga Gets Digital Releases on July 1|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-06-22/hajime-no-ippo-manga-gets-digital-releases-on-july-1/.174308|website=[[Anime News Network]]|date=June 22, 2021|access-date=June 22, 2021|archive-date=June 22, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210622160237/https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-06-22/hajime-no-ippo-manga-gets-digital-releases-on-july-1/.174308|url-status=live}}</ref> а од септември 2023 г. е достапна и на англиски јазик преку услуги како ''K Manga''.<ref>{{cite web|last=Saabedra|first=Humberto|title=Hajime no Ippo: Fighting Spirit! Manga Now Available in English Via K MANGA|url=https://www.crunchyroll.com/news/latest/2023/9/26/hajime-no-ippo-fighting-spirit-manga-now-available-in-english-via-k-manga|website=[[Crunchyroll]]|access-date=September 26, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926234832/https://www.crunchyroll.com/news/latest/2023/9/26/hajime-no-ippo-fighting-spirit-manga-now-available-in-english-via-k-manga|archive-date=September 26, 2023|date=September 26, 2023|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Mateo|first=Alex|title=K Manga Adds Hajime no Ippo Boxing Manga in English|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2023-09-27/k-manga-adds-hajime-no-ippo-boxing-manga-in-english/.202900|website=[[Anime News Network]]|access-date=September 27, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230927204018/https://www.animenewsnetwork.com/news/2023-09-27/k-manga-adds-hajime-no-ippo-boxing-manga-in-english/.202900|archive-date=September 27, 2023|date=September 27, 2023|url-status=live}}</ref> === Аниме === Мангата е адаптирана во успешна аниме-франшиза. Првата телевизиска серија од 75 епизоди, во производство на [[Madhouse]], [[Nippon Television]] и [[VAP]] и во режија на Сатоши Нишимура, се прикажувала од 4 октомври 2000 до 27 март 2002 г.<ref>{{cite web|script-title=ja:はじめの一歩|url=http://www.madhouse.co.jp/works/2000-1999/works_tv_hajimenoippo.html|publisher=[[Madhouse (company)|Madhouse]]|access-date=January 9, 2020|language=ja|title=Madhouse.co.jp|archive-date=September 15, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200915012349/http://www.madhouse.co.jp/works/2000-1999/works_tv_hajimenoippo.html|url-status=live}}</ref> По серијата, биле објавени и ТВ-филмот ''Hajime no Ippo: Champion Road'' (2003) и [[OVA]]-изданието ''Hajime no Ippo Mashiba vs. Kimura'' (2003). Втората сезона, насловена ''Hajime no Ippo: New Challenger'', се прикажувала од јануари до јуни 2009 г.,<ref>{{cite web|last=Loo|first=Egan|title=2nd Hajime no Ippo Show Named, Dated: New Challenger on January 6|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2008-11-27/2nd-hajime-no-ippo-show-named-dated/new-challenger-on-january-6|website=[[Anime News Network]]|date=November 27, 2008|access-date=January 9, 2020|archive-date=June 16, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200616195124/https://www.animenewsnetwork.com/news/2008-11-27/2nd-hajime-no-ippo-show-named-dated/new-challenger-on-january-6|url-status=live}}</ref> додека третата сезона, ''Hajime no Ippo: Rising'', се прикажувала од октомври 2013 до март 2014 г.<ref>{{cite web|script-title=ja:#1（10/5放送）「最強の挑戦者」|url=http://www.ntv.co.jp/ippo/story/01.html|publisher=[[Nippon TV]]|access-date=January 9, 2020|language=ja|archive-date=February 21, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090221001121/https://www.ntv.co.jp/ippo/story/01.html|url-status=live}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{матична|https://pocket.shonenmagazine.com/episode/13933686331772734561|Матична страница на мангата на ''Pocket Shōnen Magazine''}} {{in lang|ja}} * {{матична|http://kc.kodansha.co.jp/content/top.php/02065/1000000058|Матична страница на мангата на ''MAGAMEGA''}} {{in lang|ja}} * {{матична|https://shonenmagazine.com/special_page/ippo30th|Матична страница на ''Weekly Shonen Magazine''}} {{in lang|ja}} * {{матична|http://ippo-100.com|Матична страница}} {{in lang|ja}} [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:Манга од 1989 година]] [[Категорија:OVA]] [[Категорија:Аниме-филмови]] gpbomzgsaahgpslbjsx18sh7fr9ihp7 5606170 5606163 2026-08-07T22:05:37Z Andrew012p 85224 /* Надворешни врски */ 5606170 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | image = [[Податотека:Hajime no Ippo cover.jpg|230px]] | caption = Корицата на првиот том, вклучувајќи го Ипо Макуноути | ja_kanji = はじめの一歩 | ja_romaji =Хаџиме но ипо | genre = {{ubl|[[Акција (жанр)|акција]]<ref name="THEMAnime"/>|[[комедија]]<ref name="THEMAnime"/>|[[Спортска манга|спорт]]<ref name="THEMAnime">{{cite web|last=Marshall|first=Dallas|title=Fighting Spirit|url=https://www.themanime.org/viewreview.php?id=1521|website=[[THEM Anime Reviews]]|date=January 8, 2013|access-date=July 13, 2018|archive-date=January 15, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115092152/https://www.themanime.org/viewreview.php?id=1521|url-status=live}}</ref>}} }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | author = [[Џорџ Морикава]] | publisher = [[Kodansha]] | publisher_en = Kodansha (дигитално) | magazine = [[Weekly Shonen Magazine]] | imprint = Shonen Magazine Comics | first = 11 октомври 1989 | last = | volumes = 145 | volume_list = }} {{collapsed infobox section begin}} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | director = Сатоши Нишимура | producer = {{ubl|Хироши Јамашита|Мицуру Ошима|Манабу Тамура|[[Масао Марујама (филмски продуцент)|Масао Марујама]]}} | writer = Тацухико Урахата | music = Цунео Имахори | studio = [[Madhouse]] | licensee = {{English anime licensee|NA={{ubl|[[Geneon]] (порано)|[[Discotek Media]] (тековно)}}}} | network = [[Nippon TV]] | first = 4 октомври 2000 | last = 27 март 2002 | episodes = 76 | episode_list = }} {{Infobox animanga/Video | type = tv film | title = Hajime no Ippo: Champion Road | director = Сатоши Нишимура | producer = {{ubl|Хироши Јамашита|Манабу Тамура|Масао Марујама}} | writer = [[Казујуки Фудејасу]] | music = Цунео Имахори | studio = Madhouse | licensee = {{English anime licensee|NA={{ubl|Geneon (порано)|Discotek Media (тековно)}}}} | network = Nippon TV | released = 18 април 2003 | runtime = 90 минути }} {{Infobox animanga/Video | type = ova | title = Hajime no Ippo: Mashiba vs. Kimura | director = [[Хитоши Нанба]] | producer = {{ubl|Хироши Јамашита|Манабу Тамура|Масао Марујама}} | writer = Тацухико Урахата | music = Цунео Имахори | studio = Madhouse | licensee = {{English anime licensee|NA=Discotek Media}} | released = 5 септември 2003 | runtime = 60 минути }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | title = Hajime no Ippo: New Challenger | director = Џун Шишидо | producer = {{ubl|Тошио Накатани|Манабу Тамура}} | writer = Казујуки Фудејасу | music = [[Јошихиса Хирано]] | studio = Madhouse | licensee = [[Netflix]] (пренос) | network = Nippon TV | first = 6 јануари 2009 | last = 30 јуни 2009 | episodes = 26 | episode_list = }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | title = Hajime no Ippo: Rising | director = Џун Шишидо | producer = {{ubl|Тошио Накатани|Манабу Тамура|Томохиро Шиндо}} | writer = Казујуки Фудејасу | music = {{ubl|Јошихиса Хирано|Цунео Имахори}} | studio = {{ubl|Madhouse|[[MAPPA]]}} | licensee = {{ubl|[[Crunchyroll]] (пренос; порано)|Netflix (пренос; тековно)}} | network = Nippon TV | first = 5 октомври 2013 | last = 29 март 2014 | episodes = 25 | episode_list = }} {{collapsed infobox section end}} {{Infobox animanga/Footer|portal=yes}} {{нихонго-н|'''''Hajime no Ippo'''''|はじめの一歩|Хаџиме но ипо|5=Првиот чекор}} — спортска [[манга]] на [[Џорџ Морикава|Џорџ Морикава]] и снимената [[аниме]]-серија според неа. Мангата се издава од 1989 г. во неделното јапонско списание ''[[Weekly Shonen Magazine]]''. Во мигов мангата содржи 141 [[танкобон|том]] и продолжува да излегува. Аниме-серија од 76 епизоди била снимена од [[Сатоши Нишимура|Сатоши Нишимура]] во студиото [[Madhouse]] и се прикажувала од 4 октомври 2000 до 27 март 2002 г. на каналот [[Nippon Television|NTV]] под насловот ''Hajime no Ippo: The Fighting!''. По завршувањето на серијата биле снимени филм и [[OVA]]. На 15 септември 2008 г. во ''Weekly Shonen Magazine'' била најавена втората сезона на серијата, наречена ''Hajime no Ippo: New Challenger''. Нејзиното прикажување започнало на 7 јануари 2009 г. и траело до 1 јули 2009 г. Од 6 септември 2013 до 30 март 2014 г. на NTV се прикажувала третата сезона од серијата ''Hajime no Ippo: The Fighting! Rising''. До декември 2021 г., тиражот на мангата надминал 100 милиони примероци, што ја прави една од најпродаваните манги на сите времиња.<ref><bdi>人気漫画家39人が選ぶ！本当にすごい漫画はコレだ！2022</bdi> &#x5B;39 Popular Manga Artists Choose! This is a Really Amazing Manga! 2022&#x5D;. ''Manga Michi^[јап.]''&#x20;<small>(јап.)</small></ref> == Содржина == Ипо Макуноути е плашлив средношколец што нема другари бидејќи секогаш е зафатен со помагањето на мајка му во нивниот семеен риболовен бизнис. Еден ден, откако Ипо бил претепан од група хулигани предводени од Умезава, му помогнал професионален боксер во средна категорија што ги избркал хулиганите и го однел Ипо во салата Камогава, во сопственост на поранешниот боксер Генџи Камогава, за да му ги измие раните. Кога Ипо се разбудил од звуците на боксерскиот тренинг, боксерот што го спасил, Мамору Такамура, се обидел да го развесели дозволувајќи му да си го истури разочарувањето врз боксерската вреќа. Тоа било запознавањето на Ипо со боксерот. По овој настани, Ипо започнал редовно да тренира. Неговиот професионален пат во [[Јапонија|јапонскиот]] бокс започнал со два спаринга со неговиот врсник Ичиро Мијата. == Медиум == === Манга === Напишана и илустрирана од [[Џорџ Морикава]], мангата ''Hajime no Ippo'' се издава во списанието за [[шонен-манга]] на [[Kodansha]], ''[[Weekly Shōnen Magazine|Weekly Shonen Magazine]]'', од 11 октомври 1989 г.<ref>{{cite web|script-title=ja:創刊時からの作品リスト|url=http://kc.kodansha.co.jp/SEP/02065/special/history/history03.html|publisher=[[Kodansha]]|access-date=January 8, 2020|language=ja|archive-date=December 4, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111204222739/http://kc.kodansha.co.jp/SEP/02065/special/history/history03.html}}</ref> Таа се изобличува во списанието над 30 години,<ref>{{cite web|script-title=ja:森川ジョージ「はじめの一歩」30周年をインタビューとマンガで振り返る書籍発売|url=https://natalie.mu/comic/news/347991|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|date=September 18, 2019|access-date=January 8, 2020|language=ja|archive-date=December 6, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191206082438/https://natalie.mu/comic/news/347991|url-status=live}}</ref> достигнувајќи над 1.500 глави до 2025 г. Главите се собираат во поединечни томови [[танкобон]] од страна на Kodansha. Првиот том бил објавен на 17 февруари 1990 г.,<ref name="Hajime_JapVol1">{{cite web|url=http://shop.kodansha.jp/bc2_bc/search_view.jsp?b=3115321|script-title=ja:はじめの一歩 (1)|trans-title=Hajime no Ippo (1)|publisher=[[Kodansha]]|access-date=October 31, 2010|language=ja|archive-date=March 12, 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20050312020824/http://shop.kodansha.jp/bc2_bc/search_view.jsp?b=3115321|url-status=live}}</ref> а до јануари 2026 г. се издадени 145 тома.<ref>{{cite web|url=https://www.kodansha.co.jp/comic/products/0000422841|script-title=ja:はじめの一歩 (145)|trans-title=Hajime no Ippo (145)|publisher=[[Kodansha]]|access-date=November 28, 2025|language=ja|archive-date=December 31, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251231164047/https://www.kodansha.co.jp/comic/products/0000422841|url-status=live}}</ref> Од јули 2021 г., серијата добива и дигитални изданија,<ref>{{cite web|last=Mateo|first=Alex|title=Hajime no Ippo Manga Gets Digital Releases on July 1|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-06-22/hajime-no-ippo-manga-gets-digital-releases-on-july-1/.174308|website=[[Anime News Network]]|date=June 22, 2021|access-date=June 22, 2021|archive-date=June 22, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210622160237/https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-06-22/hajime-no-ippo-manga-gets-digital-releases-on-july-1/.174308|url-status=live}}</ref> а од септември 2023 г. е достапна и на англиски јазик преку услуги како ''K Manga''.<ref>{{cite web|last=Saabedra|first=Humberto|title=Hajime no Ippo: Fighting Spirit! Manga Now Available in English Via K MANGA|url=https://www.crunchyroll.com/news/latest/2023/9/26/hajime-no-ippo-fighting-spirit-manga-now-available-in-english-via-k-manga|website=[[Crunchyroll]]|access-date=September 26, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926234832/https://www.crunchyroll.com/news/latest/2023/9/26/hajime-no-ippo-fighting-spirit-manga-now-available-in-english-via-k-manga|archive-date=September 26, 2023|date=September 26, 2023|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Mateo|first=Alex|title=K Manga Adds Hajime no Ippo Boxing Manga in English|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2023-09-27/k-manga-adds-hajime-no-ippo-boxing-manga-in-english/.202900|website=[[Anime News Network]]|access-date=September 27, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230927204018/https://www.animenewsnetwork.com/news/2023-09-27/k-manga-adds-hajime-no-ippo-boxing-manga-in-english/.202900|archive-date=September 27, 2023|date=September 27, 2023|url-status=live}}</ref> === Аниме === Мангата е адаптирана во успешна аниме-франшиза. Првата телевизиска серија од 75 епизоди, во производство на [[Madhouse]], [[Nippon Television]] и [[VAP]] и во режија на Сатоши Нишимура, се прикажувала од 4 октомври 2000 до 27 март 2002 г.<ref>{{cite web|script-title=ja:はじめの一歩|url=http://www.madhouse.co.jp/works/2000-1999/works_tv_hajimenoippo.html|publisher=[[Madhouse (company)|Madhouse]]|access-date=January 9, 2020|language=ja|title=Madhouse.co.jp|archive-date=September 15, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200915012349/http://www.madhouse.co.jp/works/2000-1999/works_tv_hajimenoippo.html|url-status=live}}</ref> По серијата, биле објавени и ТВ-филмот ''Hajime no Ippo: Champion Road'' (2003) и [[OVA]]-изданието ''Hajime no Ippo Mashiba vs. Kimura'' (2003). Втората сезона, насловена ''Hajime no Ippo: New Challenger'', се прикажувала од јануари до јуни 2009 г.,<ref>{{cite web|last=Loo|first=Egan|title=2nd Hajime no Ippo Show Named, Dated: New Challenger on January 6|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2008-11-27/2nd-hajime-no-ippo-show-named-dated/new-challenger-on-january-6|website=[[Anime News Network]]|date=November 27, 2008|access-date=January 9, 2020|archive-date=June 16, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200616195124/https://www.animenewsnetwork.com/news/2008-11-27/2nd-hajime-no-ippo-show-named-dated/new-challenger-on-january-6|url-status=live}}</ref> додека третата сезона, ''Hajime no Ippo: Rising'', се прикажувала од октомври 2013 до март 2014 г.<ref>{{cite web|script-title=ja:#1（10/5放送）「最強の挑戦者」|url=http://www.ntv.co.jp/ippo/story/01.html|publisher=[[Nippon TV]]|access-date=January 9, 2020|language=ja|archive-date=February 21, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090221001121/https://www.ntv.co.jp/ippo/story/01.html|url-status=live}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{матична|https://pocket.shonenmagazine.com/episode/13933686331772734561|Матична страница на мангата на ''Pocket Shonen Magazine''}} {{in lang|ja}} * {{матична|http://kc.kodansha.co.jp/content/top.php/02065/1000000058|Матична страница на мангата на ''MAGAMEGA''}} {{in lang|ja}} * {{матична|https://shonenmagazine.com/special_page/ippo30th|Матична страница на ''Weekly Shonen Magazine''}} {{in lang|ja}} * {{матична|http://ippo-100.com|Матична страница}} {{in lang|ja}} [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:Манга од 1989 година]] [[Категорија:OVA]] [[Категорија:Аниме-филмови]] pbj82h0hrpm9p5tekagdcsfjuxid9yg 5606171 5606170 2026-08-07T22:06:05Z Andrew012p 85224 /* Медиум */ 5606171 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | image = [[Податотека:Hajime no Ippo cover.jpg|230px]] | caption = Корицата на првиот том, вклучувајќи го Ипо Макуноути | ja_kanji = はじめの一歩 | ja_romaji =Хаџиме но ипо | genre = {{ubl|[[Акција (жанр)|акција]]<ref name="THEMAnime"/>|[[комедија]]<ref name="THEMAnime"/>|[[Спортска манга|спорт]]<ref name="THEMAnime">{{cite web|last=Marshall|first=Dallas|title=Fighting Spirit|url=https://www.themanime.org/viewreview.php?id=1521|website=[[THEM Anime Reviews]]|date=January 8, 2013|access-date=July 13, 2018|archive-date=January 15, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115092152/https://www.themanime.org/viewreview.php?id=1521|url-status=live}}</ref>}} }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | author = [[Џорџ Морикава]] | publisher = [[Kodansha]] | publisher_en = Kodansha (дигитално) | magazine = [[Weekly Shonen Magazine]] | imprint = Shonen Magazine Comics | first = 11 октомври 1989 | last = | volumes = 145 | volume_list = }} {{collapsed infobox section begin}} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | director = Сатоши Нишимура | producer = {{ubl|Хироши Јамашита|Мицуру Ошима|Манабу Тамура|[[Масао Марујама (филмски продуцент)|Масао Марујама]]}} | writer = Тацухико Урахата | music = Цунео Имахори | studio = [[Madhouse]] | licensee = {{English anime licensee|NA={{ubl|[[Geneon]] (порано)|[[Discotek Media]] (тековно)}}}} | network = [[Nippon TV]] | first = 4 октомври 2000 | last = 27 март 2002 | episodes = 76 | episode_list = }} {{Infobox animanga/Video | type = tv film | title = Hajime no Ippo: Champion Road | director = Сатоши Нишимура | producer = {{ubl|Хироши Јамашита|Манабу Тамура|Масао Марујама}} | writer = [[Казујуки Фудејасу]] | music = Цунео Имахори | studio = Madhouse | licensee = {{English anime licensee|NA={{ubl|Geneon (порано)|Discotek Media (тековно)}}}} | network = Nippon TV | released = 18 април 2003 | runtime = 90 минути }} {{Infobox animanga/Video | type = ova | title = Hajime no Ippo: Mashiba vs. Kimura | director = [[Хитоши Нанба]] | producer = {{ubl|Хироши Јамашита|Манабу Тамура|Масао Марујама}} | writer = Тацухико Урахата | music = Цунео Имахори | studio = Madhouse | licensee = {{English anime licensee|NA=Discotek Media}} | released = 5 септември 2003 | runtime = 60 минути }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | title = Hajime no Ippo: New Challenger | director = Џун Шишидо | producer = {{ubl|Тошио Накатани|Манабу Тамура}} | writer = Казујуки Фудејасу | music = [[Јошихиса Хирано]] | studio = Madhouse | licensee = [[Netflix]] (пренос) | network = Nippon TV | first = 6 јануари 2009 | last = 30 јуни 2009 | episodes = 26 | episode_list = }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | title = Hajime no Ippo: Rising | director = Џун Шишидо | producer = {{ubl|Тошио Накатани|Манабу Тамура|Томохиро Шиндо}} | writer = Казујуки Фудејасу | music = {{ubl|Јошихиса Хирано|Цунео Имахори}} | studio = {{ubl|Madhouse|[[MAPPA]]}} | licensee = {{ubl|[[Crunchyroll]] (пренос; порано)|Netflix (пренос; тековно)}} | network = Nippon TV | first = 5 октомври 2013 | last = 29 март 2014 | episodes = 25 | episode_list = }} {{collapsed infobox section end}} {{Infobox animanga/Footer|portal=yes}} {{нихонго-н|'''''Hajime no Ippo'''''|はじめの一歩|Хаџиме но ипо|5=Првиот чекор}} — спортска [[манга]] на [[Џорџ Морикава|Џорџ Морикава]] и снимената [[аниме]]-серија според неа. Мангата се издава од 1989 г. во неделното јапонско списание ''[[Weekly Shonen Magazine]]''. Во мигов мангата содржи 141 [[танкобон|том]] и продолжува да излегува. Аниме-серија од 76 епизоди била снимена од [[Сатоши Нишимура|Сатоши Нишимура]] во студиото [[Madhouse]] и се прикажувала од 4 октомври 2000 до 27 март 2002 г. на каналот [[Nippon Television|NTV]] под насловот ''Hajime no Ippo: The Fighting!''. По завршувањето на серијата биле снимени филм и [[OVA]]. На 15 септември 2008 г. во ''Weekly Shonen Magazine'' била најавена втората сезона на серијата, наречена ''Hajime no Ippo: New Challenger''. Нејзиното прикажување започнало на 7 јануари 2009 г. и траело до 1 јули 2009 г. Од 6 септември 2013 до 30 март 2014 г. на NTV се прикажувала третата сезона од серијата ''Hajime no Ippo: The Fighting! Rising''. До декември 2021 г., тиражот на мангата надминал 100 милиони примероци, што ја прави една од најпродаваните манги на сите времиња.<ref><bdi>人気漫画家39人が選ぶ！本当にすごい漫画はコレだ！2022</bdi> &#x5B;39 Popular Manga Artists Choose! This is a Really Amazing Manga! 2022&#x5D;. ''Manga Michi^[јап.]''&#x20;<small>(јап.)</small></ref> == Содржина == Ипо Макуноути е плашлив средношколец што нема другари бидејќи секогаш е зафатен со помагањето на мајка му во нивниот семеен риболовен бизнис. Еден ден, откако Ипо бил претепан од група хулигани предводени од Умезава, му помогнал професионален боксер во средна категорија што ги избркал хулиганите и го однел Ипо во салата Камогава, во сопственост на поранешниот боксер Генџи Камогава, за да му ги измие раните. Кога Ипо се разбудил од звуците на боксерскиот тренинг, боксерот што го спасил, Мамору Такамура, се обидел да го развесели дозволувајќи му да си го истури разочарувањето врз боксерската вреќа. Тоа било запознавањето на Ипо со боксерот. По овој настани, Ипо започнал редовно да тренира. Неговиот професионален пат во [[Јапонија|јапонскиот]] бокс започнал со два спаринга со неговиот врсник Ичиро Мијата. == Медиуми == === Манга === Напишана и илустрирана од [[Џорџ Морикава]], мангата ''Hajime no Ippo'' се издава во списанието за [[шонен-манга]] на [[Kodansha]], ''[[Weekly Shōnen Magazine|Weekly Shonen Magazine]]'', од 11 октомври 1989 г.<ref>{{cite web|script-title=ja:創刊時からの作品リスト|url=http://kc.kodansha.co.jp/SEP/02065/special/history/history03.html|publisher=[[Kodansha]]|access-date=January 8, 2020|language=ja|archive-date=December 4, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111204222739/http://kc.kodansha.co.jp/SEP/02065/special/history/history03.html}}</ref> Таа се изобличува во списанието над 30 години,<ref>{{cite web|script-title=ja:森川ジョージ「はじめの一歩」30周年をインタビューとマンガで振り返る書籍発売|url=https://natalie.mu/comic/news/347991|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|date=September 18, 2019|access-date=January 8, 2020|language=ja|archive-date=December 6, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191206082438/https://natalie.mu/comic/news/347991|url-status=live}}</ref> достигнувајќи над 1.500 глави до 2025 г. Главите се собираат во поединечни томови [[танкобон]] од страна на Kodansha. Првиот том бил објавен на 17 февруари 1990 г.,<ref name="Hajime_JapVol1">{{cite web|url=http://shop.kodansha.jp/bc2_bc/search_view.jsp?b=3115321|script-title=ja:はじめの一歩 (1)|trans-title=Hajime no Ippo (1)|publisher=[[Kodansha]]|access-date=October 31, 2010|language=ja|archive-date=March 12, 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20050312020824/http://shop.kodansha.jp/bc2_bc/search_view.jsp?b=3115321|url-status=live}}</ref> а до јануари 2026 г. се издадени 145 тома.<ref>{{cite web|url=https://www.kodansha.co.jp/comic/products/0000422841|script-title=ja:はじめの一歩 (145)|trans-title=Hajime no Ippo (145)|publisher=[[Kodansha]]|access-date=November 28, 2025|language=ja|archive-date=December 31, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251231164047/https://www.kodansha.co.jp/comic/products/0000422841|url-status=live}}</ref> Од јули 2021 г., серијата добива и дигитални изданија,<ref>{{cite web|last=Mateo|first=Alex|title=Hajime no Ippo Manga Gets Digital Releases on July 1|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-06-22/hajime-no-ippo-manga-gets-digital-releases-on-july-1/.174308|website=[[Anime News Network]]|date=June 22, 2021|access-date=June 22, 2021|archive-date=June 22, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210622160237/https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-06-22/hajime-no-ippo-manga-gets-digital-releases-on-july-1/.174308|url-status=live}}</ref> а од септември 2023 г. е достапна и на англиски јазик преку услуги како ''K Manga''.<ref>{{cite web|last=Saabedra|first=Humberto|title=Hajime no Ippo: Fighting Spirit! Manga Now Available in English Via K MANGA|url=https://www.crunchyroll.com/news/latest/2023/9/26/hajime-no-ippo-fighting-spirit-manga-now-available-in-english-via-k-manga|website=[[Crunchyroll]]|access-date=September 26, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926234832/https://www.crunchyroll.com/news/latest/2023/9/26/hajime-no-ippo-fighting-spirit-manga-now-available-in-english-via-k-manga|archive-date=September 26, 2023|date=September 26, 2023|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Mateo|first=Alex|title=K Manga Adds Hajime no Ippo Boxing Manga in English|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2023-09-27/k-manga-adds-hajime-no-ippo-boxing-manga-in-english/.202900|website=[[Anime News Network]]|access-date=September 27, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230927204018/https://www.animenewsnetwork.com/news/2023-09-27/k-manga-adds-hajime-no-ippo-boxing-manga-in-english/.202900|archive-date=September 27, 2023|date=September 27, 2023|url-status=live}}</ref> === Аниме === Мангата е адаптирана во успешна аниме-франшиза. Првата телевизиска серија од 75 епизоди, во производство на [[Madhouse]], [[Nippon Television]] и [[VAP]] и во режија на Сатоши Нишимура, се прикажувала од 4 октомври 2000 до 27 март 2002 г.<ref>{{cite web|script-title=ja:はじめの一歩|url=http://www.madhouse.co.jp/works/2000-1999/works_tv_hajimenoippo.html|publisher=[[Madhouse (company)|Madhouse]]|access-date=January 9, 2020|language=ja|title=Madhouse.co.jp|archive-date=September 15, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200915012349/http://www.madhouse.co.jp/works/2000-1999/works_tv_hajimenoippo.html|url-status=live}}</ref> По серијата, биле објавени и ТВ-филмот ''Hajime no Ippo: Champion Road'' (2003) и [[OVA]]-изданието ''Hajime no Ippo Mashiba vs. Kimura'' (2003). Втората сезона, насловена ''Hajime no Ippo: New Challenger'', се прикажувала од јануари до јуни 2009 г.,<ref>{{cite web|last=Loo|first=Egan|title=2nd Hajime no Ippo Show Named, Dated: New Challenger on January 6|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2008-11-27/2nd-hajime-no-ippo-show-named-dated/new-challenger-on-january-6|website=[[Anime News Network]]|date=November 27, 2008|access-date=January 9, 2020|archive-date=June 16, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200616195124/https://www.animenewsnetwork.com/news/2008-11-27/2nd-hajime-no-ippo-show-named-dated/new-challenger-on-january-6|url-status=live}}</ref> додека третата сезона, ''Hajime no Ippo: Rising'', се прикажувала од октомври 2013 до март 2014 г.<ref>{{cite web|script-title=ja:#1（10/5放送）「最強の挑戦者」|url=http://www.ntv.co.jp/ippo/story/01.html|publisher=[[Nippon TV]]|access-date=January 9, 2020|language=ja|archive-date=February 21, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090221001121/https://www.ntv.co.jp/ippo/story/01.html|url-status=live}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{матична|https://pocket.shonenmagazine.com/episode/13933686331772734561|Матична страница на мангата на ''Pocket Shonen Magazine''}} {{in lang|ja}} * {{матична|http://kc.kodansha.co.jp/content/top.php/02065/1000000058|Матична страница на мангата на ''MAGAMEGA''}} {{in lang|ja}} * {{матична|https://shonenmagazine.com/special_page/ippo30th|Матична страница на ''Weekly Shonen Magazine''}} {{in lang|ja}} * {{матична|http://ippo-100.com|Матична страница}} {{in lang|ja}} [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:Манга од 1989 година]] [[Категорија:OVA]] [[Категорија:Аниме-филмови]] frp3ot9h7pv6i07vhwdqygsxvkntntr 5606205 5606171 2026-08-08T08:54:50Z Andrew012p 85224 /* Надворешни врски */ 5606205 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | image = [[Податотека:Hajime no Ippo cover.jpg|230px]] | caption = Корицата на првиот том, вклучувајќи го Ипо Макуноути | ja_kanji = はじめの一歩 | ja_romaji =Хаџиме но ипо | genre = {{ubl|[[Акција (жанр)|акција]]<ref name="THEMAnime"/>|[[комедија]]<ref name="THEMAnime"/>|[[Спортска манга|спорт]]<ref name="THEMAnime">{{cite web|last=Marshall|first=Dallas|title=Fighting Spirit|url=https://www.themanime.org/viewreview.php?id=1521|website=[[THEM Anime Reviews]]|date=January 8, 2013|access-date=July 13, 2018|archive-date=January 15, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115092152/https://www.themanime.org/viewreview.php?id=1521|url-status=live}}</ref>}} }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | author = [[Џорџ Морикава]] | publisher = [[Kodansha]] | publisher_en = Kodansha (дигитално) | magazine = [[Weekly Shonen Magazine]] | imprint = Shonen Magazine Comics | first = 11 октомври 1989 | last = | volumes = 145 | volume_list = }} {{collapsed infobox section begin}} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | director = Сатоши Нишимура | producer = {{ubl|Хироши Јамашита|Мицуру Ошима|Манабу Тамура|[[Масао Марујама (филмски продуцент)|Масао Марујама]]}} | writer = Тацухико Урахата | music = Цунео Имахори | studio = [[Madhouse]] | licensee = {{English anime licensee|NA={{ubl|[[Geneon]] (порано)|[[Discotek Media]] (тековно)}}}} | network = [[Nippon TV]] | first = 4 октомври 2000 | last = 27 март 2002 | episodes = 76 | episode_list = }} {{Infobox animanga/Video | type = tv film | title = Hajime no Ippo: Champion Road | director = Сатоши Нишимура | producer = {{ubl|Хироши Јамашита|Манабу Тамура|Масао Марујама}} | writer = [[Казујуки Фудејасу]] | music = Цунео Имахори | studio = Madhouse | licensee = {{English anime licensee|NA={{ubl|Geneon (порано)|Discotek Media (тековно)}}}} | network = Nippon TV | released = 18 април 2003 | runtime = 90 минути }} {{Infobox animanga/Video | type = ova | title = Hajime no Ippo: Mashiba vs. Kimura | director = [[Хитоши Нанба]] | producer = {{ubl|Хироши Јамашита|Манабу Тамура|Масао Марујама}} | writer = Тацухико Урахата | music = Цунео Имахори | studio = Madhouse | licensee = {{English anime licensee|NA=Discotek Media}} | released = 5 септември 2003 | runtime = 60 минути }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | title = Hajime no Ippo: New Challenger | director = Џун Шишидо | producer = {{ubl|Тошио Накатани|Манабу Тамура}} | writer = Казујуки Фудејасу | music = [[Јошихиса Хирано]] | studio = Madhouse | licensee = [[Netflix]] (пренос) | network = Nippon TV | first = 6 јануари 2009 | last = 30 јуни 2009 | episodes = 26 | episode_list = }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | title = Hajime no Ippo: Rising | director = Џун Шишидо | producer = {{ubl|Тошио Накатани|Манабу Тамура|Томохиро Шиндо}} | writer = Казујуки Фудејасу | music = {{ubl|Јошихиса Хирано|Цунео Имахори}} | studio = {{ubl|Madhouse|[[MAPPA]]}} | licensee = {{ubl|[[Crunchyroll]] (пренос; порано)|Netflix (пренос; тековно)}} | network = Nippon TV | first = 5 октомври 2013 | last = 29 март 2014 | episodes = 25 | episode_list = }} {{collapsed infobox section end}} {{Infobox animanga/Footer|portal=yes}} {{нихонго-н|'''''Hajime no Ippo'''''|はじめの一歩|Хаџиме но ипо|5=Првиот чекор}} — спортска [[манга]] на [[Џорџ Морикава|Џорџ Морикава]] и снимената [[аниме]]-серија според неа. Мангата се издава од 1989 г. во неделното јапонско списание ''[[Weekly Shonen Magazine]]''. Во мигов мангата содржи 141 [[танкобон|том]] и продолжува да излегува. Аниме-серија од 76 епизоди била снимена од [[Сатоши Нишимура|Сатоши Нишимура]] во студиото [[Madhouse]] и се прикажувала од 4 октомври 2000 до 27 март 2002 г. на каналот [[Nippon Television|NTV]] под насловот ''Hajime no Ippo: The Fighting!''. По завршувањето на серијата биле снимени филм и [[OVA]]. На 15 септември 2008 г. во ''Weekly Shonen Magazine'' била најавена втората сезона на серијата, наречена ''Hajime no Ippo: New Challenger''. Нејзиното прикажување започнало на 7 јануари 2009 г. и траело до 1 јули 2009 г. Од 6 септември 2013 до 30 март 2014 г. на NTV се прикажувала третата сезона од серијата ''Hajime no Ippo: The Fighting! Rising''. До декември 2021 г., тиражот на мангата надминал 100 милиони примероци, што ја прави една од најпродаваните манги на сите времиња.<ref><bdi>人気漫画家39人が選ぶ！本当にすごい漫画はコレだ！2022</bdi> &#x5B;39 Popular Manga Artists Choose! This is a Really Amazing Manga! 2022&#x5D;. ''Manga Michi^[јап.]''&#x20;<small>(јап.)</small></ref> == Содржина == Ипо Макуноути е плашлив средношколец што нема другари бидејќи секогаш е зафатен со помагањето на мајка му во нивниот семеен риболовен бизнис. Еден ден, откако Ипо бил претепан од група хулигани предводени од Умезава, му помогнал професионален боксер во средна категорија што ги избркал хулиганите и го однел Ипо во салата Камогава, во сопственост на поранешниот боксер Генџи Камогава, за да му ги измие раните. Кога Ипо се разбудил од звуците на боксерскиот тренинг, боксерот што го спасил, Мамору Такамура, се обидел да го развесели дозволувајќи му да си го истури разочарувањето врз боксерската вреќа. Тоа било запознавањето на Ипо со боксерот. По овој настани, Ипо започнал редовно да тренира. Неговиот професионален пат во [[Јапонија|јапонскиот]] бокс започнал со два спаринга со неговиот врсник Ичиро Мијата. == Медиуми == === Манга === Напишана и илустрирана од [[Џорџ Морикава]], мангата ''Hajime no Ippo'' се издава во списанието за [[шонен-манга]] на [[Kodansha]], ''[[Weekly Shōnen Magazine|Weekly Shonen Magazine]]'', од 11 октомври 1989 г.<ref>{{cite web|script-title=ja:創刊時からの作品リスト|url=http://kc.kodansha.co.jp/SEP/02065/special/history/history03.html|publisher=[[Kodansha]]|access-date=January 8, 2020|language=ja|archive-date=December 4, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111204222739/http://kc.kodansha.co.jp/SEP/02065/special/history/history03.html}}</ref> Таа се изобличува во списанието над 30 години,<ref>{{cite web|script-title=ja:森川ジョージ「はじめの一歩」30周年をインタビューとマンガで振り返る書籍発売|url=https://natalie.mu/comic/news/347991|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|date=September 18, 2019|access-date=January 8, 2020|language=ja|archive-date=December 6, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191206082438/https://natalie.mu/comic/news/347991|url-status=live}}</ref> достигнувајќи над 1.500 глави до 2025 г. Главите се собираат во поединечни томови [[танкобон]] од страна на Kodansha. Првиот том бил објавен на 17 февруари 1990 г.,<ref name="Hajime_JapVol1">{{cite web|url=http://shop.kodansha.jp/bc2_bc/search_view.jsp?b=3115321|script-title=ja:はじめの一歩 (1)|trans-title=Hajime no Ippo (1)|publisher=[[Kodansha]]|access-date=October 31, 2010|language=ja|archive-date=March 12, 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20050312020824/http://shop.kodansha.jp/bc2_bc/search_view.jsp?b=3115321|url-status=live}}</ref> а до јануари 2026 г. се издадени 145 тома.<ref>{{cite web|url=https://www.kodansha.co.jp/comic/products/0000422841|script-title=ja:はじめの一歩 (145)|trans-title=Hajime no Ippo (145)|publisher=[[Kodansha]]|access-date=November 28, 2025|language=ja|archive-date=December 31, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251231164047/https://www.kodansha.co.jp/comic/products/0000422841|url-status=live}}</ref> Од јули 2021 г., серијата добива и дигитални изданија,<ref>{{cite web|last=Mateo|first=Alex|title=Hajime no Ippo Manga Gets Digital Releases on July 1|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-06-22/hajime-no-ippo-manga-gets-digital-releases-on-july-1/.174308|website=[[Anime News Network]]|date=June 22, 2021|access-date=June 22, 2021|archive-date=June 22, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210622160237/https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-06-22/hajime-no-ippo-manga-gets-digital-releases-on-july-1/.174308|url-status=live}}</ref> а од септември 2023 г. е достапна и на англиски јазик преку услуги како ''K Manga''.<ref>{{cite web|last=Saabedra|first=Humberto|title=Hajime no Ippo: Fighting Spirit! Manga Now Available in English Via K MANGA|url=https://www.crunchyroll.com/news/latest/2023/9/26/hajime-no-ippo-fighting-spirit-manga-now-available-in-english-via-k-manga|website=[[Crunchyroll]]|access-date=September 26, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926234832/https://www.crunchyroll.com/news/latest/2023/9/26/hajime-no-ippo-fighting-spirit-manga-now-available-in-english-via-k-manga|archive-date=September 26, 2023|date=September 26, 2023|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Mateo|first=Alex|title=K Manga Adds Hajime no Ippo Boxing Manga in English|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2023-09-27/k-manga-adds-hajime-no-ippo-boxing-manga-in-english/.202900|website=[[Anime News Network]]|access-date=September 27, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230927204018/https://www.animenewsnetwork.com/news/2023-09-27/k-manga-adds-hajime-no-ippo-boxing-manga-in-english/.202900|archive-date=September 27, 2023|date=September 27, 2023|url-status=live}}</ref> === Аниме === Мангата е адаптирана во успешна аниме-франшиза. Првата телевизиска серија од 75 епизоди, во производство на [[Madhouse]], [[Nippon Television]] и [[VAP]] и во режија на Сатоши Нишимура, се прикажувала од 4 октомври 2000 до 27 март 2002 г.<ref>{{cite web|script-title=ja:はじめの一歩|url=http://www.madhouse.co.jp/works/2000-1999/works_tv_hajimenoippo.html|publisher=[[Madhouse (company)|Madhouse]]|access-date=January 9, 2020|language=ja|title=Madhouse.co.jp|archive-date=September 15, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200915012349/http://www.madhouse.co.jp/works/2000-1999/works_tv_hajimenoippo.html|url-status=live}}</ref> По серијата, биле објавени и ТВ-филмот ''Hajime no Ippo: Champion Road'' (2003) и [[OVA]]-изданието ''Hajime no Ippo Mashiba vs. Kimura'' (2003). Втората сезона, насловена ''Hajime no Ippo: New Challenger'', се прикажувала од јануари до јуни 2009 г.,<ref>{{cite web|last=Loo|first=Egan|title=2nd Hajime no Ippo Show Named, Dated: New Challenger on January 6|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2008-11-27/2nd-hajime-no-ippo-show-named-dated/new-challenger-on-january-6|website=[[Anime News Network]]|date=November 27, 2008|access-date=January 9, 2020|archive-date=June 16, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200616195124/https://www.animenewsnetwork.com/news/2008-11-27/2nd-hajime-no-ippo-show-named-dated/new-challenger-on-january-6|url-status=live}}</ref> додека третата сезона, ''Hajime no Ippo: Rising'', се прикажувала од октомври 2013 до март 2014 г.<ref>{{cite web|script-title=ja:#1（10/5放送）「最強の挑戦者」|url=http://www.ntv.co.jp/ippo/story/01.html|publisher=[[Nippon TV]]|access-date=January 9, 2020|language=ja|archive-date=February 21, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090221001121/https://www.ntv.co.jp/ippo/story/01.html|url-status=live}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{матична|https://pocket.shonenmagazine.com/episode/13933686331772734561|Матична страница на мангата на ''Pocket Shonen Magazine''}} {{in lang|ja}} * {{матична|http://kc.kodansha.co.jp/content/top.php/02065/1000000058|Матична страница на мангата на ''MAGAMEGA''}} {{in lang|ja}} * {{матична|https://shonenmagazine.com/special_page/ippo30th|Матична страница на ''Weekly Shonen Magazine''}} {{in lang|ja}} * {{матична|http://ippo-100.com|Матична страница}} {{in lang|ja}} * {{Anime News Network|манга|3069}} [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:Манга од 1989 година]] [[Категорија:OVA]] [[Категорија:Аниме-филмови]] op8u2sr8701glqmtzx9b40li8i02vn8 1 1400662 5606154 2026-08-07T21:55:24Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{СЗР}} 5606154 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 6 1400663 5606159 2026-08-07T21:58:43Z Andrew012p 85224 {{Податоци за неслободна слика |Опис = корица на манга |Извор = https://www.kodansha.co.jp/comic/products/0000005071 |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Hajime no Ippo |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} 5606159 wikitext text/x-wiki == Опис == {{Податоци за неслободна слика |Опис = корица на манга |Извор = https://www.kodansha.co.jp/comic/products/0000005071 |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Hajime no Ippo |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} == Лиценцирање == {{Корица на книга}} fjpi359hl5f90zghtg1crvs2anq6elg 0 1400664 5606180 2026-08-08T07:44:43Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Монпелјеска млечна трева]] 5606180 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Монпелјеска млечна трева]] ttqydbn9cak8ktwdfahzd0sh7lzives 0 1400665 5606181 2026-08-08T07:45:34Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Голема млечна трева]] 5606181 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Голема млечна трева]] aa8ngjb3eh1zupkc2bwieo07kjsjoci 0 1400666 5606187 2026-08-08T08:10:05Z Виолетова 1975 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1354822998|Caltha]]“ 5606187 wikitext text/x-wiki '''Жабјаци''' ([[науч.]] ''Caltha'') '''''―''''' [[Род (биологија)|род]] на [[Ризом|ризоматозни]] [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[Скриеносеменици|цветни растенија]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] лутичиња, [[Ranunculaceae]], со припишани десет видови. Тие се јавуваат во влажни средини во [[Умерена клима|умерени]] и ладни региони и на [[Северна полутопка|северната]] и на [[Јужна полутопка|јужната хемисфера]].<ref name="Schuettpelz">{{Наведено списание|last=Eric Schuettpelz|last2=Sara B. Hoot|year=2004|title=Phylogeny and biogeography of ''Caltha'' (Ranunculaceae) based on chloroplast and nuclear DNA sequences|journal=[[American Journal of Botany]]|volume=91|issue=2|pages=247–253|doi=10.3732/ajb.91.2.247|pmid=21653380}}</ref> Нивните [[Лист|листови]] се генерално во форма на срце или бубрег, или се карактеристично диплофилни (ушните перки на листот формираат јасно свиткани додатоци). Цветовите се во форма на ѕвезда и претежно жолти или бели. Вистинските [[Венечно ливче|ливчиња]] и нектариуми недостасуваат, но петте или повеќе [[Чашкино ливче|чашкини ливчиња]] се јасно обоени. Како и обично кај лутичињата има круг од [[Прашник|прашници]] околу (од два до дваесет и пет) слободни [[Толчник (ботаника)|толчници]]. <gallery mode="packed"> Податотека:Flora_Antarctica_Plate_LXXXIV.jpg| ''Caltha dionaeifolia'' Податотека:Psychrophila_leptosepala_6814.jpg| ''Caltha leptosepala'' ssp. ''howellii'' Податотека:Caltha_natans.jpg| ''Caltha natans'' Податотека:Flora_Antarctica_part_2_plate_VI.jpg| ''Caltha novae-zelandiae'' Податотека:Caltha_obtusa_Steel.jpg| ''Caltha obtusa'' Податотека:Caltha_palustris_alba_03.JPG| ''Caltha palustris'' var. ''alba'' Податотека:Spindotter_in_bloei_met_bladoksel.jpg| ''Caltha palustris'' var. ''araneosa'' Податотека:Caltha_sinogracilis_rubriflora.jpg| ''Caltha palustris'' var. ''purpurea'' Податотека:Psychrophila_sagittata_(8407288698).jpg| ''Caltha sagittata'' </gallery> == Распространетост == Видовите од овој род растат во студените и умерени региони на северната хемисфера, Андите и Патагонија, како и во алпските области во Австралија и Нов Зеланд. Отсутен е на пониските надморски височини во тропските и суптропските предели, во Африка, на Гренланд и на некои други арктички острови, на Антарктикот и субантарктичките острови и на океанските острови. Во Македонија расте само видот ''Caltha palustris''. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Ризница-ред|Caltha|''Caltha''}} * {{Викивидови-ред|Caltha|''Caltha''}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Азија]] 0di4682pg3hm6kzzsuvzo8vd2reap1v 5606190 5606187 2026-08-08T08:12:00Z Виолетова 1975 5606190 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | image = Michigan Marsh Marigolds.jpg | image_caption = ''[[Caltha palustris]]'' ↑живеалиште, ↓семе | image2 = Caltha palustris seeds USDA.jpg | display_parents = 2 | taxon = Caltha | authority= [[L.]] | type_species = ''[[Caltha palustris]]'' | type_species_authority = L. | synonyms = {{Species list |Thacla|Spach |Psychrophila|DC }} | synonyms_ref = <ref>{{cite web |url=http://nhm2.uio.no/paf/3601 |title=''Caltha'' L. |work=Panarctic Flora |accessdate=October 23, 2013 |archive-date=February 13, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160213123033/http://nhm2.uio.no/paf/3601 |url-status=dead }}</ref><ref name=Smit>{{cite journal|author= Petra G. Smit|year= 1973|title= A Revision of Caltha (Ranunculaceae)|journal= [[Blumea (journal)|Blumea]]|volume= 21|pages= 119–150|url= http://www.repository.naturalis.nl/document/566337|accessdate= 2016-01-05}}</ref> }} '''Жабјаци''' ([[науч.]] ''Caltha'') ― [[Род (биологија)|род]] на [[Ризом|ризоматозни]] [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[Скриеносеменици|цветни растенија]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] лутичиња, [[Ranunculaceae]], со припишани десет видови. Тие се јавуваат во влажни средини во [[Умерена клима|умерени]] и ладни региони и на [[Северна полутопка|северната]] и на [[Јужна полутопка|јужната хемисфера]].<ref name="Schuettpelz">{{Наведено списание|last=Eric Schuettpelz|last2=Sara B. Hoot|year=2004|title=Phylogeny and biogeography of ''Caltha'' (Ranunculaceae) based on chloroplast and nuclear DNA sequences|journal=[[American Journal of Botany]]|volume=91|issue=2|pages=247–253|doi=10.3732/ajb.91.2.247|pmid=21653380}}</ref> Нивните [[Лист|листови]] се генерално во форма на срце или бубрег, или се карактеристично диплофилни (ушните перки на листот формираат јасно свиткани додатоци). Цветовите се во форма на ѕвезда и претежно жолти или бели. Вистинските [[Венечно ливче|ливчиња]] и нектариуми недостасуваат, но петте или повеќе [[Чашкино ливче|чашкини ливчиња]] се јасно обоени. Како и обично кај лутичињата има круг од [[Прашник|прашници]] околу (од два до дваесет и пет) слободни [[Толчник (ботаника)|толчници]]. == Галерија == <gallery mode="packed"> Податотека:Flora_Antarctica_Plate_LXXXIV.jpg| ''Caltha dionaeifolia'' Податотека:Psychrophila_leptosepala_6814.jpg| ''Caltha leptosepala'' ssp. ''howellii'' Податотека:Caltha_natans.jpg| ''Caltha natans'' Податотека:Flora_Antarctica_part_2_plate_VI.jpg| ''Caltha novae-zelandiae'' Податотека:Caltha_obtusa_Steel.jpg| ''Caltha obtusa'' Податотека:Caltha_palustris_alba_03.JPG| ''Caltha palustris'' var. ''alba'' Податотека:Spindotter_in_bloei_met_bladoksel.jpg| ''Caltha palustris'' var. ''araneosa'' Податотека:Caltha_sinogracilis_rubriflora.jpg| ''Caltha palustris'' var. ''purpurea'' Податотека:Psychrophila_sagittata_(8407288698).jpg| ''Caltha sagittata'' </gallery> == Распространетост == Видовите од овој род растат во студените и умерени региони на северната хемисфера, Андите и Патагонија, како и во алпските области во Австралија и Нов Зеланд. Отсутен е на пониските надморски височини во тропските и суптропските предели, во Африка, на Гренланд и на некои други арктички острови, на Антарктикот и субантарктичките острови и на океанските острови. Во Македонија расте само видот ''Caltha palustris''. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Ризница-ред|Caltha|''Caltha''}} * {{Викивидови-ред|Caltha|''Caltha''}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Азија]] 6pkd11shhaur17z0st0w8skr8teu1l9 5606191 5606190 2026-08-08T08:14:50Z Виолетова 1975 5606191 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | image = Michigan Marsh Marigolds.jpg | image_caption = ''[[Caltha palustris]]'' ↑живеалиште, ↓семе | image2 = Caltha palustris seeds USDA.jpg | display_parents = 2 | taxon = Caltha | authority= [[L.]] | type_species = ''[[Caltha palustris]]'' | type_species_authority = L. | synonyms = {{Species list |Thacla|Spach |Psychrophila|DC }} | synonyms_ref = <ref>{{cite web |url=http://nhm2.uio.no/paf/3601 |title=''Caltha'' L. |work=Panarctic Flora |accessdate=October 23, 2013 |archive-date=February 13, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160213123033/http://nhm2.uio.no/paf/3601 |url-status=dead }}</ref><ref name=Smit>{{cite journal|author= Petra G. Smit|year= 1973|title= A Revision of Caltha (Ranunculaceae)|journal= [[Blumea (journal)|Blumea]]|volume= 21|pages= 119–150|url= http://www.repository.naturalis.nl/document/566337|accessdate= 2016-01-05}}</ref> }} '''Жабјаци''' ([[науч.]] ''Caltha'') ― [[Род (биологија)|род]] на [[Ризом|ризоматозни]] [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[Скриеносеменици|цветни растенија]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] лутичиња, [[Ranunculaceae]], со припишани десет видови. Тие се јавуваат во влажни средини во [[Умерена клима|умерени]] и ладни региони и на [[Северна полутопка|северната]] и на [[Јужна полутопка|јужната хемисфера]].<ref name="Schuettpelz">{{Наведено списание|last=Eric Schuettpelz|last2=Sara B. Hoot|year=2004|title=Phylogeny and biogeography of ''Caltha'' (Ranunculaceae) based on chloroplast and nuclear DNA sequences|journal=[[American Journal of Botany]]|volume=91|issue=2|pages=247–253|doi=10.3732/ajb.91.2.247|pmid=21653380}}</ref> Нивните [[Лист|листови]] се генерално во форма на срце или бубрег, или се карактеристично диплофилни (ушните перки на листот формираат јасно свиткани додатоци). Цветовите се во форма на ѕвезда и претежно жолти или бели. Вистинските [[Венечно ливче|ливчиња]] и нектариуми недостасуваат, но петте или повеќе [[Чашкино ливче|чашкини ливчиња]] се јасно обоени. Како и обично кај лутичињата има круг од [[Прашник|прашници]] околу (од два до дваесет и пет) слободни [[Толчник (ботаника)|толчници]]. == Галерија == <gallery mode="packed"> Податотека:Flora_Antarctica_Plate_LXXXIV.jpg| ''Caltha dionaeifolia'' Податотека:Psychrophila_leptosepala_6814.jpg| ''Caltha leptosepala'' ssp. ''howellii'' Податотека:Caltha_natans.jpg| ''Caltha natans'' Податотека:Flora_Antarctica_part_2_plate_VI.jpg| ''Caltha novae-zelandiae'' Податотека:Caltha_obtusa_Steel.jpg| ''Caltha obtusa'' Податотека:Caltha_palustris_alba_03.JPG| ''Caltha palustris'' var. ''alba'' Податотека:Spindotter_in_bloei_met_bladoksel.jpg| ''Caltha palustris'' var. ''araneosa'' Податотека:Caltha_sinogracilis_rubriflora.jpg| ''Caltha palustris'' var. ''purpurea'' Податотека:Psychrophila_sagittata_(8407288698).jpg| ''Caltha sagittata'' </gallery> == Распространетост == Видовите од овој род растат во студените и умерени региони на северната хемисфера, Андите и Патагонија, како и во алпските области во Австралија и Нов Зеланд. Отсутен е на пониските надморски височини во тропските и суптропските предели, во Африка, на Гренланд и на некои други арктички острови, на Антарктикот и субантарктичките острови и на океанските острови. Во [[Македонија]] расте само видот ''[[Caltha palustris]]''.''<ref name="Флора на Македонија222222">Кирил Мицевски: Флора на СР Македонија, том 1, св. 1, стр. 97, МАНУ, Скопје, 1985</ref>'' == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Ризница-ред|Caltha|''Caltha''}} * {{Викивидови-ред|Caltha|''Caltha''}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Азија]] 14alnrf2quvogpoyru2c0ed5wkwxe4h 0 1400667 5606188 2026-08-08T08:10:30Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Жабјаци]] 5606188 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Жабјаци]] 2hq7bpd2if0fifjfx3z55xng43cj696 1 1400668 5606189 2026-08-08T08:10:49Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{СЗР}} 5606189 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 1 1400669 5606193 2026-08-08T08:17:00Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{СЗР}} 5606193 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1400670 5606194 2026-08-08T08:30:38Z Виолетова 1975 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1306379673|Delphinium peregrinum]]“ 5606194 wikitext text/x-wiki '''''Delphinium peregrinum''''' е евроазиско цветно растение, кое припаѓа на родот ''[[Delphinium]]'', ендемично во Турција, источномедитеранскиот и западниот Иранско-турански регион. Растението има исправено, едногодишно стебло со голи сложени листови и достигнува висина од 27–35 см.&nbsp;см. Цвета помеѓу април и август, носи пет шарени [[Чашкино ливче|чашкини ливчиња]]. Цветовите се ретко распоредени, неправилни. Растението лесно се препознава по своите цветови од темно виолетова до лаванда боја кои личат на опашки од скорпија. Цветовите се опрашуваат од бумбари. == Етимологија == Таксономското име на родот ''Delphinium'' е изведено од грчкиот збор ''delphis'' што значи делфин, бидејќи се сметало дека формата на цветот наликува на делфин. == Живеалиште == Растението расте во тешки почви, на полиња каде што има изобилство сончева светлина и каде што има многу врнежи од дожд. Во Израел и Палестина, расте и на тераси од варовник, како и на лесна почва.<ref name="Shmida2005" /> Се наоѓа како расте на обработливи и необработени полиња, во гариг и на речиси секое место во земјата. Во [[Македонија]] расте по пасишта и варовнички камењари.''<ref name="Флора на Македонија222222">Кирил Мицевски: Флора на СР Македонија, том 1, св. 1, стр. 100, МАНУ, Скопје, 1985</ref>'' == Токсикологија == Стеблата, луковичниот корен, семето и листовите на растението содржат токсини, имено, сапонини и [[Алкалоид|алкалоиди]] кои дејствуваат на нервниот систем. Токсините се штетни за добитокот ако се изеде растението, а познато е дека на луѓето се пренесуваат преку пиење млеко или преку јадење месо од животни кои јаделе од растението. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.theplantlist.org/tpl1.1/search?q=Delphinium+peregrinum Список на растенија: Delphinium peregrinum] * [https://eol.org/pages/5521662 Енциклопедија на животот, sv Delphinium peregrinum] * [https://www.jungledragon.com/tag/53263/delphinium_peregrinum.html Фото галерија на Delphinium peregrinum (џунглата змеј)] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:710903-1 Кралски ботанички градини: Kew Science], Онлајн растенија на светот ( ''Delphinium peregrinum'' <small>L.</small> ) * * {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Кипар]] [[Категорија:Флора на Иран]] [[Категорија:Флора на Ирак]] [[Категорија:Флора на Грција]] [[Категорија:Флора на Бугарија]] [[Категорија:Флора на Албанија]] [[Категорија:Флора на Црна Гора]] [[Категорија:Флора на Хрватска]] [[Категорија:Флора на Италија]] [[Категорија:Флора на Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Флора на Јордан]] [[Категорија:Флора на Сирија]] [[Категорија:Флора на Либан]] [[Категорија:Флора на Израел]] [[Категорија:Флора на Турција]] [[Категорија:Статии со извори на хебрејски (he)]] 6dnzpm0emcw389qrk6re34k1qrhju5i 5606196 5606194 2026-08-08T08:31:59Z Виолетова 1975 5606196 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = DELPHINIUM PEREGRINUM - TORA-2.JPG |genus = Delphinium |species = peregrinum |authority = [[L.]] |synonyms = *''Delphinium confertum'' <small>[[Guss.]]</small> *''Delphinium eriocarpum'' <small>([[Boiss.]]) [[Halácsy]]</small> *''Delphinium forskalii'' <small>[[Rchb.]]</small> *''Delphinium hirschfeldianum'' <small>[[Heldr.]] & Holzm. ex Boiss.</small> *''Delphinium junceum'' <small>[[DC.]]</small> * ''Delphinium peregrinum subsp. junceum'' <small>([[DC.]]) [[Batt.]]</small> *''Delphinium peregrinum var. eriocarpum'' <small>[[Boiss.]]</small> *''Delphinium trigynum'' <small>Schott ex [[Willk.]] & [[Lange]]</small> *''Delphinium viciosoi'' <small>Pau</small> |synonyms_ref = <ref>{{cite web |last=Hassler |first=Michael |title=World Plants. Synonymic Checklist and Distribution of the World Flora |work=Version 25.01; last update January 2nd, 2025 |publisher=www.worldplants.de. |date=1994 |url=https://www.worldplants.de/world-plants-complete-list/complete-plant-list/?name=Delphinium-peregrinum#plantUid-123963 |accessdate=January 6, 2025}}</ref> }} '''''Delphinium peregrinum''''' е евроазиско цветно растение, кое припаѓа на родот ''[[Delphinium]]'', ендемично во Турција, источномедитеранскиот и западниот Иранско-турански регион. Растението има исправено, едногодишно стебло со голи сложени листови и достигнува висина од 27–35 см.&nbsp;см. Цвета помеѓу април и август, носи пет шарени [[Чашкино ливче|чашкини ливчиња]]. Цветовите се ретко распоредени, неправилни. Растението лесно се препознава по своите цветови од темно виолетова до лаванда боја кои личат на опашки од скорпија. Цветовите се опрашуваат од бумбари. == Етимологија == Таксономското име на родот ''Delphinium'' е изведено од грчкиот збор ''delphis'' што значи делфин, бидејќи се сметало дека формата на цветот наликува на делфин. == Живеалиште == Растението расте во тешки почви, на полиња каде што има изобилство сончева светлина и каде што има многу врнежи од дожд. Во Израел и Палестина, расте и на тераси од варовник, како и на лесна почва.<ref name="Shmida2005" /> Се наоѓа како расте на обработливи и необработени полиња, во гариг и на речиси секое место во земјата. Во [[Македонија]] расте по пасишта и варовнички камењари.''<ref name="Флора на Македонија222222">Кирил Мицевски: Флора на СР Македонија, том 1, св. 1, стр. 100, МАНУ, Скопје, 1985</ref>'' == Токсикологија == Стеблата, луковичниот корен, семето и листовите на растението содржат токсини, имено, сапонини и [[Алкалоид|алкалоиди]] кои дејствуваат на нервниот систем. Токсините се штетни за добитокот ако се изеде растението, а познато е дека на луѓето се пренесуваат преку пиење млеко или преку јадење месо од животни кои јаделе од растението. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.theplantlist.org/tpl1.1/search?q=Delphinium+peregrinum Список на растенија: Delphinium peregrinum] * [https://eol.org/pages/5521662 Енциклопедија на животот, sv Delphinium peregrinum] * [https://www.jungledragon.com/tag/53263/delphinium_peregrinum.html Фото галерија на Delphinium peregrinum (џунглата змеј)] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:710903-1 Кралски ботанички градини: Kew Science], Онлајн растенија на светот ( ''Delphinium peregrinum'' <small>L.</small> ) *{{Commons-inline}} *{{Wikispecies-inline}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Кипар]] [[Категорија:Флора на Иран]] [[Категорија:Флора на Ирак]] [[Категорија:Флора на Грција]] [[Категорија:Флора на Бугарија]] [[Категорија:Флора на Албанија]] [[Категорија:Флора на Црна Гора]] [[Категорија:Флора на Хрватска]] [[Категорија:Флора на Италија]] [[Категорија:Флора на Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Флора на Јордан]] [[Категорија:Флора на Сирија]] [[Категорија:Флора на Либан]] [[Категорија:Флора на Израел]] [[Категорија:Флора на Турција]] gilzjlhxhvgbkfbrx3izf6ywxxavxav 5606197 5606196 2026-08-08T08:32:20Z Виолетова 1975 5606197 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = DELPHINIUM PEREGRINUM - TORA-2.JPG |genus = Delphinium |species = peregrinum |authority = [[L.]] |synonyms = *''Delphinium confertum'' <small>[[Guss.]]</small> *''Delphinium eriocarpum'' <small>([[Boiss.]]) [[Halácsy]]</small> *''Delphinium forskalii'' <small>[[Rchb.]]</small> *''Delphinium hirschfeldianum'' <small>[[Heldr.]] & Holzm. ex Boiss.</small> *''Delphinium junceum'' <small>[[DC.]]</small> * ''Delphinium peregrinum subsp. junceum'' <small>([[DC.]]) [[Batt.]]</small> *''Delphinium peregrinum var. eriocarpum'' <small>[[Boiss.]]</small> *''Delphinium trigynum'' <small>Schott ex [[Willk.]] & [[Lange]]</small> *''Delphinium viciosoi'' <small>Pau</small> |synonyms_ref = <ref>{{cite web |last=Hassler |first=Michael |title=World Plants. Synonymic Checklist and Distribution of the World Flora |work=Version 25.01; last update January 2nd, 2025 |publisher=www.worldplants.de. |date=1994 |url=https://www.worldplants.de/world-plants-complete-list/complete-plant-list/?name=Delphinium-peregrinum#plantUid-123963 |accessdate=January 6, 2025}}</ref> }} '''''Delphinium peregrinum''''' е евроазиско цветно растение, кое припаѓа на родот ''[[Delphinium]]'', ендемично во Турција, источномедитеранскиот и западниот Иранско-турански регион. Растението има исправено, едногодишно стебло со голи сложени листови и достигнува висина од 27–35 см.&nbsp;см. Цвета помеѓу април и август, носи пет шарени [[Чашкино ливче|чашкини ливчиња]]. Цветовите се ретко распоредени, неправилни. Растението лесно се препознава по своите цветови од темно виолетова до лаванда боја кои личат на опашки од скорпија. Цветовите се опрашуваат од бумбари. == Етимологија == Таксономското име на родот ''Delphinium'' е изведено од грчкиот збор ''delphis'' што значи делфин, бидејќи се сметало дека формата на цветот наликува на делфин. == Живеалиште == Растението расте во тешки почви, на полиња каде што има изобилство сончева светлина и каде што има многу врнежи од дожд. Во Израел и Палестина, расте и на тераси од варовник, како и на лесна почва. Се наоѓа како расте на обработливи и необработени полиња, во гариг и на речиси секое место во земјата. Во [[Македонија]] расте по пасишта и варовнички камењари.''<ref name="Флора на Македонија222222">Кирил Мицевски: Флора на СР Македонија, том 1, св. 1, стр. 100, МАНУ, Скопје, 1985</ref>'' == Токсикологија == Стеблата, луковичниот корен, семето и листовите на растението содржат токсини, имено, сапонини и [[Алкалоид|алкалоиди]] кои дејствуваат на нервниот систем. Токсините се штетни за добитокот ако се изеде растението, а познато е дека на луѓето се пренесуваат преку пиење млеко или преку јадење месо од животни кои јаделе од растението. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.theplantlist.org/tpl1.1/search?q=Delphinium+peregrinum Список на растенија: Delphinium peregrinum] * [https://eol.org/pages/5521662 Енциклопедија на животот, sv Delphinium peregrinum] * [https://www.jungledragon.com/tag/53263/delphinium_peregrinum.html Фото галерија на Delphinium peregrinum (џунглата змеј)] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:710903-1 Кралски ботанички градини: Kew Science], Онлајн растенија на светот ( ''Delphinium peregrinum'' <small>L.</small> ) *{{Commons-inline}} *{{Wikispecies-inline}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Кипар]] [[Категорија:Флора на Иран]] [[Категорија:Флора на Ирак]] [[Категорија:Флора на Грција]] [[Категорија:Флора на Бугарија]] [[Категорија:Флора на Албанија]] [[Категорија:Флора на Црна Гора]] [[Категорија:Флора на Хрватска]] [[Категорија:Флора на Италија]] [[Категорија:Флора на Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Флора на Јордан]] [[Категорија:Флора на Сирија]] [[Категорија:Флора на Либан]] [[Категорија:Флора на Израел]] [[Категорија:Флора на Турција]] 2d20xpo6e9uazdcswhw0iaem94wd8os 5606202 5606197 2026-08-08T08:50:34Z Виолетова 1975 5606202 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = DELPHINIUM PEREGRINUM - TORA-2.JPG |genus = Delphinium |species = peregrinum |authority = [[L.]] |synonyms = *''Delphinium confertum'' <small>[[Guss.]]</small> *''Delphinium eriocarpum'' <small>([[Boiss.]]) [[Halácsy]]</small> *''Delphinium forskalii'' <small>[[Rchb.]]</small> *''Delphinium hirschfeldianum'' <small>[[Heldr.]] & Holzm. ex Boiss.</small> *''Delphinium junceum'' <small>[[DC.]]</small> * ''Delphinium peregrinum subsp. junceum'' <small>([[DC.]]) [[Batt.]]</small> *''Delphinium peregrinum var. eriocarpum'' <small>[[Boiss.]]</small> *''Delphinium trigynum'' <small>Schott ex [[Willk.]] & [[Lange]]</small> *''Delphinium viciosoi'' <small>Pau</small> |synonyms_ref = <ref>{{cite web |last=Hassler |first=Michael |title=World Plants. Synonymic Checklist and Distribution of the World Flora |work=Version 25.01; last update January 2nd, 2025 |publisher=www.worldplants.de. |date=1994 |url=https://www.worldplants.de/world-plants-complete-list/complete-plant-list/?name=Delphinium-peregrinum#plantUid-123963 |accessdate=January 6, 2025}}</ref> }} '''''Delphinium peregrinum''''' е евроазиско цветно растение, кое припаѓа на родот ''[[Delphinium]]'', ендемично во Турција, источномедитеранскиот и западниот Иранско-турански регион. Растението има исправено, едногодишно стебло со голи сложени листови и достигнува висина од 27–35 см.&nbsp;см. Цвета помеѓу април и август, носи пет шарени [[Чашкино ливче|чашкини ливчиња]]. Цветовите се ретко распоредени, неправилни. Растението лесно се препознава по своите цветови од темно виолетова до лаванда боја кои личат на опашки од скорпија. Цветовите се опрашуваат од бумбари. == Етимологија == Таксономското име на родот ''Delphinium'' е изведено од грчкиот збор ''delphis'' што значи делфин, бидејќи се сметало дека формата на цветот наликува на делфин. == Живеалиште == Растението расте во тешки почви, на полиња каде што има изобилство сончева светлина и каде што има многу врнежи од дожд. Во Израел и Палестина, расте и на тераси од варовник, како и на лесна почва. Се наоѓа како расте на обработливи и необработени полиња, во гариг и на речиси секое место во земјата. Во [[Македонија]] расте по пасишта и варовнички камењари.<ref name="Флора на Македонија222222">Кирил Мицевски: Флора на СР Македонија, том 1, св. 1, стр. 100, МАНУ, Скопје, 1985</ref> == Токсикологија == Стеблата, луковичниот корен, семето и листовите на растението содржат токсини, имено, сапонини и [[Алкалоид|алкалоиди]] кои дејствуваат на нервниот систем. Токсините се штетни за добитокот ако се изеде растението, а познато е дека на луѓето се пренесуваат преку пиење млеко или преку јадење месо од животни кои јаделе од растението. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.theplantlist.org/tpl1.1/search?q=Delphinium+peregrinum Список на растенија: Delphinium peregrinum] * [https://eol.org/pages/5521662 Енциклопедија на животот, sv Delphinium peregrinum] * [https://www.jungledragon.com/tag/53263/delphinium_peregrinum.html Фото галерија на Delphinium peregrinum (џунглата змеј)] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:710903-1 Кралски ботанички градини: Kew Science], Онлајн растенија на светот ( ''Delphinium peregrinum'' <small>L.</small> ) *{{Commons-inline}} *{{Wikispecies-inline}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Кипар]] [[Категорија:Флора на Иран]] [[Категорија:Флора на Ирак]] [[Категорија:Флора на Грција]] [[Категорија:Флора на Бугарија]] [[Категорија:Флора на Албанија]] [[Категорија:Флора на Црна Гора]] [[Категорија:Флора на Хрватска]] [[Категорија:Флора на Италија]] [[Категорија:Флора на Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Флора на Јордан]] [[Категорија:Флора на Сирија]] [[Категорија:Флора на Либан]] [[Категорија:Флора на Израел]] [[Категорија:Флора на Турција]] 2fr7zoal00a8t7xzgbh90iyf76u6j8r 1 1400671 5606195 2026-08-08T08:30:58Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{СЗР}} 5606195 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1400672 5606198 2026-08-08T08:49:29Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{Taxobox | name = ''Delphinium fissum'' | status = | image = Delphinium fissum24062003 fleurs.JPG | image_caption = | domain = | regnum = Plantae | divisio = Tracheophyta | classis = Magnoliopsida | ordo = Ranunculales | familia = Ranunculaceae | genus = Delphinium | species = '''Delphinium fissum''' | taxon = Delphinium fissum | taxon_authority = | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = }} '''Delphini... 5606198 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Delphinium fissum'' | status = | image = Delphinium fissum24062003 fleurs.JPG | image_caption = | domain = | regnum = Plantae | divisio = Tracheophyta | classis = Magnoliopsida | ordo = Ranunculales | familia = Ranunculaceae | genus = Delphinium | species = '''Delphinium fissum''' | taxon = Delphinium fissum | taxon_authority = | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = }} '''Delphinium fissum''' — цветно растение, кое припаѓа на родот ''[[Delphinium]]''. == Опис == == Варијанти == Познати се следниве варијанти * ''D. f. albiflorum'' * ''D. f. anatolicum'' * ''D. f. bolosii'' * ''D. f. caseyi'' * ''D. f. fissum'' * ''D. f. fontqueri'' * ''D. f. ithaburense'' * ''D. f. sordidum'' == Во Македонија == Во Македонија расте == Галерија == <gallery> Delphinium fissum31072004 fleurs.JPG Delphinium fissum31072004 biotope.JPG Delphinium fissum24062003 boutons.JPG </gallery> == Наводи == {{наводи}} *{{commonscat|Delphinium fissum|''Delphinium fissum''}} * {{wikispecies|Delphinium fissum|''Delphinium fissum''}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] 29lmnfm2dwxlurlw1siz81357suk56c 5606203 5606198 2026-08-08T08:51:05Z Виолетова 1975 /* Опис */ 5606203 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Delphinium fissum'' | status = | image = Delphinium fissum24062003 fleurs.JPG | image_caption = | domain = | regnum = Plantae | divisio = Tracheophyta | classis = Magnoliopsida | ordo = Ranunculales | familia = Ranunculaceae | genus = Delphinium | species = '''Delphinium fissum''' | taxon = Delphinium fissum | taxon_authority = | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = }} '''Delphinium fissum''' — цветно растение, кое припаѓа на родот ''[[Delphinium]]''. == Опис == A <ref name="Флора на Македонија">Кирил Мицевски: Флора на СР Македонија, том 1, св. 1, стр. 100, МАНУ, Скопје, 1985</ref> == Варијанти == Познати се следниве варијанти * ''D. f. albiflorum'' * ''D. f. anatolicum'' * ''D. f. bolosii'' * ''D. f. caseyi'' * ''D. f. fissum'' * ''D. f. fontqueri'' * ''D. f. ithaburense'' * ''D. f. sordidum'' == Во Македонија == Во Македонија расте == Галерија == <gallery> Delphinium fissum31072004 fleurs.JPG Delphinium fissum31072004 biotope.JPG Delphinium fissum24062003 boutons.JPG </gallery> == Наводи == {{наводи}} *{{commonscat|Delphinium fissum|''Delphinium fissum''}} * {{wikispecies|Delphinium fissum|''Delphinium fissum''}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] c1o2e2x1win0x33og8vl1iqpe114hkg 5606206 5606203 2026-08-08T08:57:19Z Виолетова 1975 /* Опис */ 5606206 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Delphinium fissum'' | status = | image = Delphinium fissum24062003 fleurs.JPG | image_caption = | domain = | regnum = Plantae | divisio = Tracheophyta | classis = Magnoliopsida | ordo = Ranunculales | familia = Ranunculaceae | genus = Delphinium | species = '''Delphinium fissum''' | taxon = Delphinium fissum | taxon_authority = | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = }} '''Delphinium fissum''' — цветно растение, кое припаѓа на родот ''[[Delphinium]]''. == Опис == Многугодишно тревесто растение со грутчесто здебелен подземен ризом. Стеблото е високо до 100 см, со долги дршки во основата проширени. Соцветијата се погусти, цветовите 15-27 мм, сини до синовиолетови. Плодот се 3 мешунки.<ref name="Флора на Македонија">Кирил Мицевски: Флора на СР Македонија, том 1, св. 1, стр. 100, МАНУ, Скопје, 1985</ref> == Варијанти == Познати се следниве варијанти * ''D. f. albiflorum'' * ''D. f. anatolicum'' * ''D. f. bolosii'' * ''D. f. caseyi'' * ''D. f. fissum'' * ''D. f. fontqueri'' * ''D. f. ithaburense'' * ''D. f. sordidum'' == Во Македонија == Во [[Македонија]] расте по суви каменливи места на варовничка подлога. и познати се две варијанти:<ref name="Флора на Македонија" /> var. ''fissum'' - се наведува за повеќе места. var. ''pubescens'' - се наведува за [[Мајден]], [[Жеден]], [[Врбен]], [[Крчин]], над селото [[Косоврасти]], и други места.<ref name="Флора на Македонија" /> == Галерија == <gallery> Delphinium fissum31072004 fleurs.JPG Delphinium fissum31072004 biotope.JPG Delphinium fissum24062003 boutons.JPG </gallery> == Наводи == {{наводи}} *{{commonscat|Delphinium fissum|''Delphinium fissum''}} * {{wikispecies|Delphinium fissum|''Delphinium fissum''}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] 6kbpq0jxs3zgzrc4z2ughj9p1vsmpkm 1 1400673 5606199 2026-08-08T08:49:57Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{СЗР}} 5606199 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1400674 5606200 2026-08-08T08:50:17Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: [[Податотека:Bookmakers.jpg|мини|[[Букмејкер|Букмејкери]] на кучешки трки во [[Рединг|Рединг, Беркшир]]]] '''Букмејкер'''<ref>{{ДРМЈ|букмејкер}}</ref> ({{Langx|en|bookmaker}} = „составувач на книги“) — професионалец што се занимава со примање парични облози на различни претст... 5606200 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Bookmakers.jpg|мини|[[Букмејкер|Букмејкери]] на кучешки трки во [[Рединг|Рединг, Беркшир]]]] '''Букмејкер'''<ref>{{ДРМЈ|букмејкер}}</ref> ({{Langx|en|bookmaker}} = „составувач на книги“) — професионалец што се занимава со примање парични облози на различни претстојни настани (најчесто спортски) со претходно утврдени коефициенти, кои се определуваат според веројатностите, како и со исплата на добивките. Букмејкерите примаат облози на коњски и кучешки трки, како и на исходи од разни спортски, политички, културни, финансиски, временски и други настани. За букмејкерот е важно добро да знае да ги предвидува (самостојно или врз основа на други предвидувања) претпоставените веројатности на настаните на кои се примаат облози, како и иднината и популарноста на различните облози меѓу потенцијалните клиенти. == Дејност == === Користени бонуси === За да привлечат клиенти, букмејкерите користат бонусни понуди: * бонус на прв депозит за нови корисници — процент од сумата на депозитот што се доделува веднаш штом новиот играч ја уплати сметката; * бонус што е еднаков на сумата од првиот облог; * бонус за комбинирани облози (експресни облози) — процентот на бонусот зависи од тоа од колку настани се состои тикетот;{{sfn| Искусство ставить на спорт |2016|с= 66}} * поврат на средства (кешбек) — одреден процент од изгубените парични средства што му се враќа на играчот на салдото; * исплата пред време (кешаут) — делумен поврат на средства од активен облог што води кон загуба. Некои букмејкери нудат кешаут за облози чиј исход е веќе извесен пред завршувањето на спортскиот настан, исплаќајќи ја добивката по забрзана постапка; * бесплатен облог (фрибет) — облог што клиентот на букмејкерот може да го склучи бесплатно, односно без користење сопствени средства.<ref>{{Cite web|url=https://www.vedomosti.ru/sport/rb/bonuses/freebet-v-bk|title=Что такое фрибет? Лучшие букмекерские конторы с фрибетом в 2024 году|website=www.vedomosti.ru|access-date=2024-07-22|archive-date=2024-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20240722213304/https://www.vedomosti.ru/sport/rb/bonuses/freebet-v-bk|url-status=live}}</ref> Фрибетите се законски забранети во некои земји, на пример во Данска.<ref>{{Cite web|url=https://bookmaker-ratings.ru/news/daniya-vvedet-zapret-na-reklamu-bk-v-sportivny-h-translyatsiyah-i-drugie-ogranicheniya/|title=Дания введет запрет на рекламу БК в спортивных трансляциях и другие ограничения|lang=ru|website=Рейтинг Букмекеров|date=2025-10-27|access-date=2025-10-27}}</ref> == Онлајн обложување == Со зголемениот број на онлајн обложувалници, обложувалниците сега нудат бесплатни облози во обид да ги привлечат клиентите од конкуренцијата. Овие бесплатни облози обично се засноваат на големината на депозитот уплатен на сметката за обложување. На пример, ако клиентот уплати 20 фунти, обложувалницата би доделила дополнителни 20 фунти што клиентот може да ги искористи.<ref>{{Cite web |title=The Most Common Sportsbook Bonus Types |url=http://www.bettingbrain.com/sportsbook-bonuses/ |access-date=24 August 2014}}</ref> Правилата за бесплатните облози разнообразуваат во зависност од обложувалницата. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Професии]] [[Категорија:Сметководители]] cevqrxoknkfb1d9pz2ai26crl8uvrw3 5606209 5606200 2026-08-08T09:21:50Z Andrew012p 85224 /* */ 5606209 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Bookmakers.jpg|мини|Букмејкери на кучешки трки во [[Рединг|Рединг, Беркшир]]]] '''Букмејкер'''<ref>{{ДРМЈ|букмејкер}}</ref> ({{Langx|en|bookmaker}} = „составувач на книги“) — професионалец што се занимава со примање парични облози на различни претстојни настани (најчесто спортски) со претходно утврдени коефициенти, кои се определуваат според веројатностите, како и со исплата на добивките. Букмејкерите примаат облози на коњски и кучешки трки, како и на исходи од разни спортски, политички, културни, финансиски, временски и други настани. За букмејкерот е важно добро да знае да ги предвидува (самостојно или врз основа на други предвидувања) претпоставените веројатности на настаните на кои се примаат облози, како и иднината и популарноста на различните облози меѓу потенцијалните клиенти. == Дејност == === Користени бонуси === За да привлечат клиенти, букмејкерите користат бонусни понуди: * бонус на прв депозит за нови корисници — процент од сумата на депозитот што се доделува веднаш штом новиот играч ја уплати сметката; * бонус што е еднаков на сумата од првиот облог; * бонус за комбинирани облози (експресни облози) — процентот на бонусот зависи од тоа од колку настани се состои тикетот;{{sfn| Искусство ставить на спорт |2016|с= 66}} * поврат на средства (кешбек) — одреден процент од изгубените парични средства што му се враќа на играчот на салдото; * исплата пред време (кешаут) — делумен поврат на средства од активен облог што води кон загуба. Некои букмејкери нудат кешаут за облози чиј исход е веќе извесен пред завршувањето на спортскиот настан, исплаќајќи ја добивката по забрзана постапка; * бесплатен облог (фрибет) — облог што клиентот на букмејкерот може да го склучи бесплатно, односно без користење сопствени средства.<ref>{{Cite web|url=https://www.vedomosti.ru/sport/rb/bonuses/freebet-v-bk|title=Что такое фрибет? Лучшие букмекерские конторы с фрибетом в 2024 году|website=www.vedomosti.ru|access-date=2024-07-22|archive-date=2024-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20240722213304/https://www.vedomosti.ru/sport/rb/bonuses/freebet-v-bk|url-status=live}}</ref> Фрибетите се законски забранети во некои земји, на пример во Данска.<ref>{{Cite web|url=https://bookmaker-ratings.ru/news/daniya-vvedet-zapret-na-reklamu-bk-v-sportivny-h-translyatsiyah-i-drugie-ogranicheniya/|title=Дания введет запрет на рекламу БК в спортивных трансляциях и другие ограничения|lang=ru|website=Рейтинг Букмекеров|date=2025-10-27|access-date=2025-10-27}}</ref> == Онлајн обложување == Со зголемениот број на онлајн обложувалници, обложувалниците сега нудат бесплатни облози во обид да ги привлечат клиентите од конкуренцијата. Овие бесплатни облози обично се засноваат на големината на депозитот уплатен на сметката за обложување. На пример, ако клиентот уплати 20 фунти, обложувалницата би доделила дополнителни 20 фунти што клиентот може да ги искористи.<ref>{{Cite web |title=The Most Common Sportsbook Bonus Types |url=http://www.bettingbrain.com/sportsbook-bonuses/ |access-date=24 August 2014}}</ref> Правилата за бесплатните облози разнообразуваат во зависност од обложувалницата. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Професии]] [[Категорија:Сметководители]] 44vw5cyy70cvrpabul0isdaghy7d7iv 5606210 5606209 2026-08-08T09:36:07Z Andrew012p 85224 5606210 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Bookmakers.jpg|мини|Букмејкери на кучешки трки во [[Рединг|Рединг, Беркшир]]]] '''Букмејкер'''<ref>{{ДРМЈ|букмејкер}}</ref> ({{Langx|en|bookmaker}} = „составувач на книги“) — професионалец што се занимава со примање парични облози на различни претстојни настани (најчесто спортски) со претходно утврдени коефициенти, кои се определуваат според веројатностите, како и со исплата на добивките. Букмејкерите примаат облози на коњски и кучешки трки, како и на исходи од разни спортски, политички, културни, финансиски, временски и други настани. За букмејкерот е важно добро да знае да ги предвидува (самостојно или врз основа на други предвидувања) претпоставените веројатности на настаните на кои се примаат облози, како и иднината и популарноста на различните облози меѓу потенцијалните клиенти.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://linkly.link/2ptAu|title=Што е букмејкер?|work=Таратур|language=mk-MK|archive-url=|archive-date=|accessdate=2026-08-08}}</ref> == Дејност == === Користени бонуси === За да привлечат клиенти, букмејкерите користат бонусни понуди: * бонус на прв депозит за нови корисници — процент од сумата на депозитот што се доделува веднаш штом новиот играч ја уплати сметката; * бонус што е еднаков на сумата од првиот облог; * бонус за комбинирани облози (експресни облози) — процентот на бонусот зависи од тоа од колку настани се состои тикетот;{{sfn| Искусство ставить на спорт |2016|с= 66}} * поврат на средства (кешбек) — одреден процент од изгубените парични средства што му се враќа на играчот на салдото; * исплата пред време (кешаут) — делумен поврат на средства од активен облог што води кон загуба. Некои букмејкери нудат кешаут за облози чиј исход е веќе извесен пред завршувањето на спортскиот настан, исплаќајќи ја добивката по забрзана постапка; * бесплатен облог (фрибет) — облог што клиентот на букмејкерот може да го склучи бесплатно, односно без користење сопствени средства.<ref>{{Cite web|url=https://www.vedomosti.ru/sport/rb/bonuses/freebet-v-bk|title=Что такое фрибет? Лучшие букмекерские конторы с фрибетом в 2024 году|website=www.vedomosti.ru|access-date=2024-07-22|archive-date=2024-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20240722213304/https://www.vedomosti.ru/sport/rb/bonuses/freebet-v-bk|url-status=live}}</ref> Фрибетите се законски забранети во некои земји, на пример во Данска.<ref>{{Cite web|url=https://bookmaker-ratings.ru/news/daniya-vvedet-zapret-na-reklamu-bk-v-sportivny-h-translyatsiyah-i-drugie-ogranicheniya/|title=Дания введет запрет на рекламу БК в спортивных трансляциях и другие ограничения|lang=ru|website=Рейтинг Букмекеров|date=2025-10-27|access-date=2025-10-27}}</ref> == Онлајн обложување == Со зголемениот број на онлајн обложувалници, обложувалниците сега нудат бесплатни облози во обид да ги привлечат клиентите од конкуренцијата. Овие бесплатни облози обично се засноваат на големината на депозитот уплатен на сметката за обложување. На пример, ако клиентот уплати 20 фунти, обложувалницата би доделила дополнителни 20 фунти што клиентот може да ги искористи.<ref>{{Cite web |title=The Most Common Sportsbook Bonus Types |url=http://www.bettingbrain.com/sportsbook-bonuses/ |access-date=24 August 2014}}</ref> Правилата за бесплатните облози разнообразуваат во зависност од обложувалницата. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Професии]] [[Категорија:Сметководители]] 2bz9wpnvte8qde426xh7yh5wfujb2ga 1 1400675 5606201 2026-08-08T08:50:27Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{СЗР}} 5606201 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1400676 5606207 2026-08-08T09:04:24Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{Taxobox | name = ''Delphinium balcanicum'' | status = | image = | image_caption = | domain = | regnum = Plantae | divisio = Tracheophyta | classis = Magnoliopsida | ordo = Ranunculales | familia = Ranunculaceae | genus = Delphinium | species = '''Delphinium balcanicum''' | taxon = Delphinium balcanicum | taxon_authority = [[Pawl.]] | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = }} '''Delphinium balcanicum''... 5606207 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Delphinium balcanicum'' | status = | image = | image_caption = | domain = | regnum = Plantae | divisio = Tracheophyta | classis = Magnoliopsida | ordo = Ranunculales | familia = Ranunculaceae | genus = Delphinium | species = '''Delphinium balcanicum''' | taxon = Delphinium balcanicum | taxon_authority = [[Pawl.]] | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = }} '''Delphinium balcanicum''' — цветно растение, кое припаѓа на родот ''[[Delphinium]]''. == Опис == Едногодишно растение високо до 50 см. Стеблото е разгрането во горната половина, со прилегнати или слабо расперени влакна. Листовите длановидно насечени. Цветовите собрани во погусти гроздести соцветија, синовиолетови по боја.<ref name="Флора на Македонија">Кирил Мицевски: Флора на СР Македонија, том 1, св. 1, стр. 101, МАНУ, Скопје, 1985</ref> == Во Македонија == Во [[Македонија]] расте по тревести и каменливи места, по брдски пасишта, меѓи и ниви. Широко распространето растение, го има низ речиси цела Македонија, се искачува по падините на планините, а е многу често и во клисурите.<ref name="Флора на Македонија" /> == Наводи == {{наводи}} * {{wikispecies|Delphinium balcanicum|''Delphinium balcanicum''}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] 067ehizsnvw3fyrk6tlnb9xuzysbttk 1 1400677 5606208 2026-08-08T09:04:54Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{СЗР}} 5606208 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1400678 5606217 2026-08-08T10:08:12Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:sr:Special:Redirect/revision/29696887|Реканска каза]]“ 5606217 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Vk_kaza42.jpg|десно|мини|400x400пкс]] '''Реканска Каза''' - пониска административна единица во [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Била дел од [[Дебарски Санџак|Дебарскиот Санџак]] на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]]. Средиштето на [[Каза|казата]][[Кадилук|,]] се наоѓал во местото [[Жировница]]. Се состоела од две [[Нахија|нахии,]] [[Горна Река|Горнореканска]] и [[Долна Река|Долнореканска,]] кои содржеле 47 села. На почетокот на дваесеттиот век, жителите биле поделени на христијани и муслимани - [[Македонци муслимани|Торбеши]], а христијаните меѓу себе биле поделени на патријаршисти и егзархисти, или [[Србомани|србиомани]] и [[Бугарофили|бугарофили,]] како што се нарекувале едни со други. Луѓето од другите области, без оглед на нивната припадност, ги нарекувале [[Реканци]]. == Наводи == [[Категорија:Кази во Отоманското Царство]] [[Категорија:Кази во Дебарскиот Санџак]] ed5zv7bksihfav4solrhul5ndo414l9 5606221 5606217 2026-08-08T10:13:21Z P.Nedelkovski 47736 ситна поправка 5606221 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Vk_kaza42.jpg|десно|мини|400x400пкс]] '''Реканска Каза''' — пониска административна единица во [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Била дел од [[Дебарски Санџак|Дебарскиот Санџак]] на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]]. Средиштето на [[Каза|казата]] се наоѓал во местото [[Жировница]]. Казата се состоела од две [[Нахија|нахии,]] [[Горна Река|Горнореканска]] и [[Долна Река|Долнореканска,]] кои содржеле 47 села.<ref>http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_42.htm</ref> На почетокот на дваесеттиот век, жителите биле поделени на христијани и муслимани - [[Македонци муслимани|Торбеши]], а христијаните меѓу себе биле поделени на патријаршисти и егзархисти, или [[Србомани|србиомани]] и [[Бугарофили|бугарофили,]] како што се нарекувале едни со други. Луѓето од другите области, без оглед на нивната припадност, ги нарекувале [[Реканци]].<ref>[https://archive.org/stream/lamacdoineetsap01mishgoog#page/n199/mode/2up La Macédoine et sa population chrétienne, avec deux cartes ethnogtaphiques]</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Кази во Отоманското Царство]] [[Категорија:Кази во Дебарскиот Санџак]] edv8ek523j1dzt9qnm1o05xj5g5a33f 5606245 5606221 2026-08-08T11:47:30Z P.Nedelkovski 47736 дополнување 5606245 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Subdivision |native_name = Реканска Каза |conventional_long_name = |common_name = Реканска Каза |subdivision = [[Каза]] |nation = [[Отоманското Царство]] |p1 = |s1 = |year_start = ? |event_end = Лондонски договор (1913) |year_end = 1913 |date_end = 30 мај |image_flag = Flag of the Ottoman Empire (Thicker Crescent).svg |image_coat = |image_map = Vk_kaza42.jpg |image_map_caption = Реканската Каза кон крајот на 19 век <!-- Flag navigation: Preceding and succeeding entities "p1" to "p5" and "s1" to "s8" --> | p1 = | flag_p1 = | p2 = | flag_p2 = | border_p1 = <!-- Default: "border"; for non-rectangular flag, type "no" --> | image_p1 = <!-- Use: [[File:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --> | s1 = | flag_s1 = | border_s1 = <!-- Default: "border"; for non-rectangular flag, type "no" --> | image_s1 = <!-- Use: [[File:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --> | s2 = Кралство Србија | flag_s2 = Civil Flag of Serbia.svg | border_s2 = <!-- Default: "border"; for non-rectangular flag, type "no" --> | image_s2 = <!-- Use: [[File:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --> |capital = [[Жировница]] |stat_area1 = |stat_pop1 = |stat_year1 = |category= |today = {{знаме|Македонија}} |footnotes = }} '''Реканска Каза''' — административна единица меѓу [[санџак]] и [[нахија]] во [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Била дел од [[Дебарски Санџак|Дебарскиот Санџак]] на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]]. Средиштето на [[Каза|казата]] се наоѓал во местото [[Жировница]]. Казата се состоела од две [[Нахија|нахии,]] [[Горнореканска Нахија|Горнореканска]] и [[Долнореканска Нахија]] кои содржеле вкупно 47 села.<ref>http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_42.htm</ref> На почетокот на дваесеттиот век, жителите биле поделени на христијани и муслимани - [[Македонци муслимани|Торбеши]], а христијаните меѓу себе биле поделени на патријаршисти и егзархисти, или [[Србомани|србиомани]] и [[Бугарофили|бугарофили,]] како што се нарекувале едни со други. Луѓето од другите области, без оглед на нивната припадност, ги нарекувале [[Реканци]].<ref>[https://archive.org/stream/lamacdoineetsap01mishgoog#page/n199/mode/2up La Macédoine et sa population chrétienne, avec deux cartes ethnogtaphiques]</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Кази во Отоманското Царство]] [[Категорија:Кази во Дебарскиот Санџак]] gbdg6ttfm76bx1urkeuqgo7s3zkwai7 1 1400679 5606225 2026-08-08T10:22:03Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} {{ВПМ}} 5606225 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} {{ВПМ}} gb6mllq152llz1mi7o5acnlbw8trody